ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 3889 216401 15277 2026-04-26T15:28:52Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 216401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਉਤੇ ਅਸਾਂ ਪਾਤੰਜਲੀ ਦੀਆਂ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਈ ਉਚਾਰਣ ਹੋਣ। ਜੇ ਕਰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੀਏ ਤਾਂ ਭੀ ਸਾਨੂੰ ਉਕਤ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਭੇਦ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਭਿੰਨ ਹੈ । ਜਿਹਾ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਨr। ਘ, ਝ, ਢ, ਧ, ਅਤੇ ਭ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂWBI ਤ ਘ, ਦਾ-ਉਚਾਰਣ ਗ, ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਘਗਰ ਪਰ ਪਰੀ ਹ, ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲਵੀ ਹੈ । gut | ਇਥੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, grur, ਬਘਿਆੜ, | ਜਿਸ ਵਿਚ ਘ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਹੈ । ਝਗੜਾ ਝ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ , ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਝਾੜ, ਪਰ ਪੈਰੀਂ ਹ, ਵਾਂਗ ਉਚਾਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 99, ਝਾ } ਝ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਬੁਝਾਉਣਾ, ਢੋਲ ਢ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਡ, ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਢੇਰ, ) ਪਰ ਹ, ਪੈਰੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਬੁੱਢਾ 1 ਕੋਹੜ, ਢ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਢੇਪਾ। ਧੋਬੀ, 1 ਧਾ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹ, ਨਾਲ ਧਮਕੀ, ਜੁੜਵਾਂ ਹੈ । ਅੰਧਾ, ਕਿੱਧਰ ਵਧਾਈ ਧ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵ ਸੁਧਾਰ grel ਭਗਤ } 9, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ੫, ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹ, ਜੁੜਨ ਵਾਂਗ ਮਿਲਵਾਂ ਹੈ । grat J ਲਾਭ . ਗਰਭ ਆਵਾਜ਼ ਭ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਹੈ । ਸੰਭਾਲ<noinclude></noinclude> a3nol3p9gpgagnvlvz2azwdsb1ofge4 216429 216401 2026-04-27T09:04:56Z Amritpal Aman 2020 216429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਉਤੇ ਅਸਾਂ ਪਾਤੰਜਲੀ ਦੀਆਂ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਈ ਉਚਾਰਣ ਹੋਣ। ਜੇ ਕਰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਸੀਏ ਤਾਂ ਭੀ ਸਾਨੂੰ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਭੇਦ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਜਿਹਾ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਘ, ਝ, ਢ, ਧ, ਅਤੇ ਭ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ਘੋੜਾ ਘੱੜਾ ਘ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਗ, ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਗਰਾ ਪਰ ਪੈਰੀਂ ਹ, ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲਵੀਂ ਹੈ। ਬੱਘੀ ਬਾਘ ਇਥੇ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਬਘਿਆੜ ਜਿਸ ਵਿਚ ਘ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਹੈ। ਝਗੜਾ ਝ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਜ, ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝਾੜ ਪਰ ਪੈਰੀਂ ਹ, ਵਾਂਗ ਉਚਾਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੁਝ ਗੰਝਾ ਝ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਝਾਉਣਾ ਢੋਲ ਢ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਡ, ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਢੇਰ, ਪਰ ਹ, ਪੈਰੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਢਾ ਕੋਹੜ, ਢ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਢੇਪਾ ਧੋਬੀ, ਧਮਕੀ, ਧਾ, ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹ, ਨਾਲ ਜੁੜਵਾਂ ਹੈ। ਅੰਧਾ, ਕਿੱਧਰ ਵਧਾਈ ਧ, ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰਵ ਸੁਧਾਰ ਭਾਈ ਭਗਤ ਭ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਪ, ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹ, ਜੁੜਨ ਵਾਂਗ ਮਿਲਵਾਂ ਹੈ। ਭਾਬੀ ਲਾਭ ਗਰਭ ਆਵਾਜ਼ ਭ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਹੈ। ਸੰਭਾਲ<noinclude></noinclude> 4j3dwwlqe1nnqp5c131ve0hcx1v37lx 250 3890 216430 15278 2026-04-27T09:25:26Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 216430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{gap}}ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਖੇੜਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ* ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਈ: ਵਿੱਚ ਜੌਨਬੀਮਜ਼ (John Beams) ਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ A Comparative Grammrer of the Modren Aryan Lauguages ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਸਿੰਧੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਰਠੀ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਆਕਰਣ ਬਨਾਇਆ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਕਈ ਘੁੰਡੀਆਂ ਖੋਹਲੀਆਂ, ਸੰਨ ੧੮੮੭ ਈ. ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਟਿਸਡਲ (Tissdell) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ ਛਪਾਇਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ੧੮੮੮ ਵਿੱਚ ਫੈਗਨ (Fagon) ਨ 'ਹਿਸਾਰ ਗਜ਼ੇਟੀਅਰ' ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਨ. ੧੯੨੪ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੇਲੀ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਨੋਟਿਕ ਰੀਡਰ' ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗੋਹਝ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਨੀਤੀ ਕੁਮਾਰ ਚਟਰਜੀ, ਪੋ. ਪੀ. ਡੀ ਗੁਨੇ, ਡਾ. ਤਰਮਰੇ, ਪ੍ਰੋ. ਕਾਤਰੇ, ਡਾ. ਸਿਧੇਸ਼ਵਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ. ਧੀਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ, ਨਲਿਨੀ ਮੋਹਨ ਸਾਨਿਆਲ, ਅਚਾਰਯ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ, ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦ੍ਵੀਵੇਦੀ, ਅਤੇ ਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਿਆਯਨ ਨੇ ਭੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਖੇੜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ-ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਲੌਰੀ ਦੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਤ ਚੀਤ', ਪ੍ਰੋ. ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਲਾਲ ਦੀ 'ਹਿੰਦੀ ਪਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ', (੧੯੨੫) ਈ, ਪ੍ਰੋ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦ ਚਮਤਕਾਰ' (੧੯੨੯), ਡਾ. ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਨੇ 'ਲੁਧਿਆਣਾ ਫੋਨੋਟਿਕ ਰੀਡਰ’ (੧੯੩੪) ਅਤੇ 'ਫੋ-ਨੋਲਾਜੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ' ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਭੀ ਲਿਖੀਆਂ। {{gap}}ਉਤੇ ਅਸੀਂ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਦਸਣ ਲਗੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ-ਭੇਦ ਕਿਥੇ ਕਿਥੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ {{gap}}*ਮਿਸਟਰ ਕੇਰੀ ਨੇ (A Grammer of Punjabi Language '1822 A. D. ਮਿਸਟਰ ਬੇਅਰਜ਼ ਨੇ English Punjabi Dictionery "1829 A. D.) ੪੦<noinclude></noinclude> qqb0qo45s33s84oyueqs4v163ge3zpx 216431 216430 2026-04-27T10:20:33Z Charan Gill 36 216431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{gap}}ਇਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਖੇੜਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ<ref>ਮਿਸਟਰ ਕੇਰੀ ਨੇ (A Grammer of Punjabi Language '1822 A. D. ਮਿਸਟਰ ਬੇਅਰਜ਼ ਨੇ English Punjabi Dictionery "1829 A. D.)</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਈ: ਵਿੱਚ ਜੌਨਬੀਮਜ਼ (John Beams) ਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ A Comparative Grammrer of the Modren Aryan Lauguages ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ, ਸਿੰਧੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਰਠੀ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਆਕਰਣ ਬਨਾਇਆ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਕਈ ਘੁੰਡੀਆਂ ਖੋਹਲੀਆਂ, ਸੰਨ ੧੮੮੭ ਈ. ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਟਿਸਡਲ (Tissdell) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ ਛਪਾਇਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ੧੮੮੮ ਵਿੱਚ ਫੈਗਨ (Fagon) ਨ 'ਹਿਸਾਰ ਗਜ਼ੇਟੀਅਰ' ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਨ. ੧੯੨੪ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੇਲੀ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਨੋਟਿਕ ਰੀਡਰ' ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗੋਹਝ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਨੀਤੀ ਕੁਮਾਰ ਚਟਰਜੀ, ਪੋ. ਪੀ. ਡੀ ਗੁਨੇ, ਡਾ. ਤਰਮਰੇ, ਪ੍ਰੋ. ਕਾਤਰੇ, ਡਾ. ਸਿਧੇਸ਼ਵਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ. ਧੀਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ, ਨਲਿਨੀ ਮੋਹਨ ਸਾਨਿਆਲ, ਅਚਾਰਯ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ, ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦ੍ਵੀਵੇਦੀ, ਅਤੇ ਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਿਆਯਨ ਨੇ ਭੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਖੇੜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ-ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਲੌਰੀ ਦੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਤ ਚੀਤ', ਪ੍ਰੋ. ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਲਾਲ ਦੀ 'ਹਿੰਦੀ ਪਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ', (੧੯੨੫) ਈ, ਪ੍ਰੋ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦ ਚਮਤਕਾਰ' (੧੯੨੯), ਡਾ. ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਨੇ 'ਲੁਧਿਆਣਾ ਫੋਨੋਟਿਕ ਰੀਡਰ’ (੧੯੩੪) ਅਤੇ 'ਫੋ-ਨੋਲਾਜੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ' ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਭੀ ਲਿਖੀਆਂ। {{gap}}ਉਤੇ ਅਸੀਂ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਦਸਣ ਲਗੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ-ਭੇਦ ਕਿਥੇ ਕਿਥੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ<noinclude><references/> ੪੦</noinclude> k6g0hw1jk0xk9a4a43fwu8iiigwk528 250 19287 216402 214959 2026-04-26T18:31:13Z Parmjit kaur rao 477 216402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੧ )}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ -ਦਸੋ ਕੀ ਆਗਿਯਾ ਲਿਯਾਈ ਹੋ ॥ {{gap}}ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ-ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜਕੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੂਜੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਏਥੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਜਾ ਰਹੋ॥ {{gap}}ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਹੈਰਾਂਨ ਹੋ ਚੁਪ ਕਰ ਗਈ ਪਰ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਚੁਟਕੀ ਮਾਰ ਮੁਸਕਰਾਕ ਬੋਲੀ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਕਿਤੇ ਪਵਨ ਜੀਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਨ ਜਾਨਾਂ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਭੀ ਛਡਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਆਈ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਥੇ ਨ ਚਲੇਂਗੀ! ਅਤੇ ਅਪਨੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਰੇਂਗੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਭੀਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨ ਛਡਾਂਗੀ, ਭਾਂਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਯੋਂ ਨ ਹੋਵੇ ਤੈਥੋਂ ਮੂੰਹ ਨ ਮੋੜਾਂਗੀ, ਭੈਨ ਹਨ ਤੋਂਹੀ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਾਕੇ ਕਿਉਂ ਡਰਾਉਨੀ ਹੈ,, ਭਲਾ ਏਹ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਨੂੰ ਛਡਕੇ ਮੈਂ ਅਕੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਕਹਕਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ। {{gap}}ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ-ਵਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਵੇਂ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਕਾਲ ਫਿਕਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਏ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਠਕਗਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇ ਪ੍ਰਭਿਗਯਾ ਪਵਨ ਜੀਨਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਹੁਨ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਪੂਰ ਕੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਹਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦਰਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖਿਆ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਥੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਆਜਾਨਗੇ ਪਰ ਏਸੇ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਨ ਆਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਸ਼ਮ ਦਾਨ ਜਗਾਯਾ, ਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ,<noinclude></noinclude> 5r4gturc5u01ytea8k6y6xcliwwfx81 216403 216402 2026-04-26T18:33:09Z Parmjit kaur rao 477 216403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੧ )}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ -ਦਸੋ ਕੀ ਆਗਿਯਾ ਲਿਯਾਈ ਹੋ ॥ {{gap}}ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ-ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜਕੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੂਜੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਏਥੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਜਾ ਰਹੋ॥ {{gap}}ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਹੈਰਾਂਨ ਹੋ ਚੁਪ ਕਰ ਗਈ ਪਰ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਚੁਟਕੀ ਮਾਰ ਮੁਸਕਰਾਕ ਬੋਲੀ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਕਿਤੇ ਪਵਨ ਜੀਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਨ ਜਾਨਾਂ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਭੀ ਛਡਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਆਈ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਥੇ ਨ ਚਲੇਂਗੀ! ਅਤੇ ਅਪਨੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨ ਕਰੇਂਗੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਤੀਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨ ਛਡਾਂਗੀ, ਭਾਂਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਯੋਂ ਨ ਹੋਵੇ ਤੈਥੋਂ ਮੂੰਹ ਨ ਮੋੜਾਂਗੀ, ਭੈਨ ਹੁਨ ਤੋਂਹੀ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਾਕੇ ਕਿਉਂ ਡਰਾਉਨੀ ਹੈ,, ਭਲਾ ਏਹ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਨੂੰ ਛਡਕੇ ਮੈਂ ਅਕੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਕਹਕਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ। {{gap}}ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ-ਵਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਵੇਂ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਕਾਲ ਫਿਕਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਏ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਠਕਗਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇ ਪ੍ਰਭਿਗਯਾ ਪਵਨ ਜੀਨਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਹੁਨ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਪੂਰ ਕੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਹਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦਰਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖਿਆ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਥੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਆਜਾਨਗੇ ਪਰ ਏਸੇ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਨ ਆਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਸ਼ਮ ਦਾਨ ਜਗਾਯਾ, ਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ,<noinclude></noinclude> ceqzlt9b4mi3sop3uzbjb0pnit5p3h0 216404 216403 2026-04-26T18:39:20Z Parmjit kaur rao 477 216404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੧ )}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ -ਦਸੋ ਕੀ ਆਗਿਯਾ ਲਿਯਾਈ ਹੋ॥ {{gap}}ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ-ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜਕੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੂਜੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਏਥੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਜਾ ਰਹੋ॥ {{gap}}ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਹੈਰਾਂਨ ਹੋ ਚੁਪ ਕਰ ਗਈ ਪਰ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਚੁਟਕੀ ਮਾਰ ਮੁਸਕਰਾਕ ਬੋਲੀ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਕਿਤੇ ਪਵਨ ਜੀਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਨ ਜਾਨਾਂ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਭੀ ਛਡਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਆਈ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਥੇ ਨ ਚਲੇਂਗੀ! ਅਤੇ ਅਪਨੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨ ਕਰੇਂਗੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਤੀਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨ ਛਡਾਂਗੀ, ਭਾਂਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਯੋਂ ਨ ਹੋਵੇ ਤੈਥੋਂ ਮੂੰਹ ਨ ਮੋੜਾਂਗੀ, ਭੈਨ ਹੁਨ ਤੋਂਹੀ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਾਕੇ ਕਿਉਂ ਡਰਾਉਨੀ ਹੈ,, ਭਲਾ ਏਹ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਨੂੰ ਛਡਕੇ ਮੈਂ ਅਕੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਕਹਕਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ। {{gap}}ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ-ਵਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਕਾਲ ਫਿਕਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਏ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਠਕਗਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਯਾ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਹੁਨ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਪੂਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਹਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦਰਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖਿਆ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਥੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਆਜਾਨਗੇ ਪਰ ਏਸੇ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਨ ਆਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਸ਼ਮ ਦਾਨ ਜਗਾਯਾ, ਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ,<noinclude></noinclude> szb99trjfm931p4zx87c71arkn1od0l 216405 216404 2026-04-26T18:41:57Z Parmjit kaur rao 477 216405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੧ )}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ -ਦਸੋ ਕੀ ਆਗਿਯਾ ਲਿਯਾਈ ਹੋ॥ {{gap}}ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ-ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜਕੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੂਜੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਏਥੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਜਾ ਰਹੋ॥ {{gap}}ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਹੈਰਾਂਨ ਹੋ ਚੁਪ ਕਰ ਗਈ ਪਰ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਚੁਟਕੀ ਮਾਰ ਮੁਸਕਰਾਕ ਬੋਲੀ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਕਿਤੇ ਪਵਨ ਜੀਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਨ ਜਾਨਾਂ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਭੀ ਛਡਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਆਈ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਓਥੇ ਨ ਚਲੇਂਗੀ! ਅਤੇ ਅਪਨੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨ ਕਰੇਂਗੀ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਤੀਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨ ਛਡਾਂਗੀ, ਭਾਂਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਯੋਂ ਨ ਹੋਵੇ ਤੈਥੋਂ ਮੂੰਹ ਨ ਮੋੜਾਂਗੀ, ਭੈਨ ਹੁਨ ਤੋਂਹੀ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਾਕੇ ਕਿਉਂ ਡਰਾਉਨੀ ਹੈ,, ਭਲਾ ਏਹ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਨੂੰ ਛਡਕੇ ਮੈਂ ਅਕੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਕਹਕਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ। {{gap}}ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ-ਵਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਕਾਲ ਫਿਕਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਏ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਠਕਗਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਯਾ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਹੁਨ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਪੂਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਹਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦਰਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖਿਆ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਥੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਆਜਾਨਗੇ ਪਰ ਏਸੇ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਨ ਆਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਸ਼ਮਾ- ਦਾਨ ਜਗਾ ਯਾ, ਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ,<noinclude></noinclude> mdfn65icl7d38ema4weh638vv4eo3ia 250 19290 216406 214960 2026-04-26T18:48:50Z Parmjit kaur rao 477 216406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੨ )}}</noinclude>ਜਦ ਇਸਤੋਂ ਵੇਹਲੀ ਹੋਈ ਤਦ ਵੀ ਬਸੰਤਮਾਲਾ ਦੇ ਸਿਵਾ ਓਥ ਕਸੇ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਆਉਨ ਲੱਗੇ ਕਈਤ੍ਰਾਹ ਦੇ ਖਿਆਲੀ ਘੋੜੇ, ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮਲੂਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਪਵਨ ਜੀ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ ਦੁੜਾਉਨ ਲੱਗੀ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨ ਆਯਾ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਦ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤਾਂ ਬਸੰਤਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕਹਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਸਖੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਦਸਸਕਨੀ ਹੈਂ? ਕਿ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ! ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਮਹਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਰਖਿਆਂ ਹੈ। {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ! ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਨੀ ਹੈਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੰਮ ਬਨ ਗਯਾ ਹੋਵੇਗਾ ਏਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਆਸਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤਿਆਂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਨੇਮ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਾਹ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਮਾਂ ਪਿਉ ਤੋਂ ਅਲਗ ਰਹਿਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕੀ ਜਾਨੀਏ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਭੀ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਸ ਮੇਹਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜੀ ਭਾਗਵਾਨ ਹਾਂ ਜੋ ਅਜੇਹੀ ਸੱਸ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮਿਲਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਅਪਨੀ ਮਾਂ ਭੁਲ ਗਈ, ਜੇ ਮੈਂ ਓਹਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਕਹੀ ਚੰਗੀ ਗਲ ਸੀ। ਪਿਆਰੀ! ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚਕੇ ਕਿ ਜਦਤੋਂ ਮੈਂ ਆਈ ਹਾਂ ਸਵਾਮੀ ਜੀਨੇ ਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਭੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਂਹੀਂ ਹੁਨ ਤੀਕ ਏਥੇ ਆਏ ਹੀ ਹਨ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਠੀਕ ਸਮਝਾਂ, ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਰਹਿਨ ਲਈ ਏਹ ਮੈਹਲ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਭੈਨ ਇਸ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਭੇਦ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਕਰ ਕਰਤਾਰ ਜਾਨੇ ਕੀ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਥਰੂੰ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਹੁਤੇਰਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰਹ<noinclude></noinclude> 8yq5ucyjw6hq4wvdhc53ml9h02ke06w 250 19293 216407 214961 2026-04-26T18:53:17Z Parmjit kaur rao 477 216407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੩੩ )}}</noinclude>ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਅਰਾਮ ਕਰ ਪਰ ਅਰਾਮ ਕਿਸਨੂੰ ਆਉਨਾ ਸੀ, ਮਨ ਤਾਂ ਜੋ ਓਸਦਾ ਜਲ ਬਿਨ ਮਛਲੀ ਵਾਂਗੂ ਤੜਫ, ਰਿਹਾਸੀ, ਅਖਾਂ ਬੇਹਾਲ ਉਡੀਕ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਠਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੇ ਨਹ ਅਤੇ ਸੁੰਞਾ ਘਰ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨੀਂਦਰਰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਪਵੇ, ਅੰਜਨਾਂ ਦੋਵੀ ਕਦੇ ਪਲੰਗ ਤੇ ਲੇਟਕੇ ਸੋਚਨ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਜਦ ਪਿਆਂ ਪਿਆਂ ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਠਕੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਂਹਦੀ ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਕਦੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਜਾ ਕੈਂਹਦੀ, ਪਿਆਰੀ ਜੀ! ਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਤਾਂ ਹੁਨ ਤੀਕਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਹਏ! ਕਿਸਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਸੇ ਤਰਹਾਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਜਦ ਦਿਨ ਚੜਿਆ ਅਰਥਾਤ ਭੌਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਤ ਨੇਮ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ ਏਨੇ ਵਿਚ ਓਹੇ ਮਧਰੇ ਕਦ ਵਾਲੀ ਤੀਮੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਜਾਨੇ ਲਲਿਤਾ ਸੀ ਆਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ, ਭੈਨ ਅੱਜ ਕੀ ਹੁਕਮ ਲਿਆਈ ਹੈਂ ॥ , {{gap}}ਲਲਿਤਾ-ਬਹੂ ਜੀ ਬਾਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਸਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਈ ਹਾਂ। {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ! ਪਵਨ ਜੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਲਲਿਤ-ਸੰਧਿਆ ਕਰਕੇ ਹੁਨੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-( ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਅਵਾਜ ਨਾਲ) ਭਲਾ ਭੈਨ! ਤੇਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੈ ਕਿ ਕੰਵਰ ਜੀ ਨੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਸ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਵਖਰਿਆਂ ਕਿਉਂ ਰਖਿਆ ਹੈ! ਅਤੇ ਆਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਮਾਤਾ (ਰਾਨੀ) ਜੀ ਨੇ ਹੁਨ ਤਕ ਖਬਰ ਲਈ ਹੈ ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਕੱਲ ਤੋਂ ਰੋਰੋ ਕੇ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਲਲਿਤਾ ਨੇਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।। {{gap}}ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗਲ ਵੇਖਕੇ, ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਰ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਉਡ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਹਾਏ! ਅਜੇਹੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਗਈਹੈ॥<noinclude></noinclude> jjusb41v6ikhtjvhoj9g7evbav0vg6u 250 20130 216408 51124 2026-04-27T00:30:46Z Taranpreet Goswami 2106 216408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>Original with: (308) ਪਾਠਕ ਗਨ ! ਅਪਨੀ ਮੈਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਨਸਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ' ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਬੜੇ ਜੋਰਦੀ ਮੰਖ ਵਜਾਇਆ ਅਰ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਆਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਤਾ॥ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਕੇ ਲਛਮਨ ਵਲ ਜਾ ਲਪਕਿਆਂ ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਰ ਖਾਦਾਰੀ ਲਈ ਕੜ ਕੜ ਕਰਦਾ ਬੜੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਇਕ ਭੀਰ ਛਡਿਆ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਗ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਗਇਆ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਡਿਗ ਪਇਆ ਅਰ॥ ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਲੋਕ ਕੋ ਭਇਓ ਆਨ ਤਤਕਾਲ ਗਿਰਿ ਓਧਰਾ ਤਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਲੀਓ ਸਾਂਸ ਅਤਿ ਸਾਲ॥ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਿਯੂ ਸੇਜਾ ਤੇ ਡਿਯਾਂ ਦੇਖਕੇ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਲ ਜੁਲੀ ਮਚ ਗਈ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾਂ ਅਭੀਵ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਈ ਹੋਈ ਰਾਵਨ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ॥ Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library ॥ ਚੌਪਈ ॥ ਲੰਕਾ ਰੁਤਬਾ ਟੂਟਿਓ ਆਨ। ਹੋਇ ਨਿਰਾਸ ਬੈਠੇ ਸਭ ਜਾਨ॥ ਪਇਆ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ ਇਹ ਹਾਲ।<noinclude></noinclude> 946m0ls0ddfs9y5dz03nnutq1tpk72t 250 21676 216393 52764 2026-04-26T12:15:11Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੪੮}}</noinclude>ਆਗੈ ਰਾਖਿ ਕੈ ਊਭੀ ਸੇਵ ਕਰੇਇ॥ ਇਉ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਨਿਵਾਰੀਐ ਸਭੁ ਰਾਜੁ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਾ ਲੇਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੁਝੀਐ ਜਾ ਆਪੇ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਜਿਨ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਆਏ ਤੇ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਨਾਨਕ ਕੁਲ ਉਧਾਰਹਿ ਆਪਣਾ ਦਰਗਹ ਪਾਵਹਿ ਮਾਣੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਖੀਆ ਸਿਖ ਗੁਰੂ ਮੇਲਾਈਆ॥ ਇਕਿ ਸੇਵਕ ਗੁਰ ਪਾਸਿ ਇਕਿ ਗੁਰਿ ਕਾਰੈ ਲਾਈਆ॥ ਜਿਨਾ ਗੁਰੁ ਪਿਆਰਾ ਮਨਿ ਚਿਤਿ ਤਿਨਾ ਭਾਉ ਗੁਰੂ ਦੇਵਾਈਆ॥ ਗੁਰ ਸਿਖਾ ਇਕੋ ਪਿਆਰੁ ਗੁਰ ਮਿਤਾ ਪੁਤਾ ਭਾਈਆ॥ ਗੁਰੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਬੋਲਹੁ ਸਭਿ ਗੁਰੁ ਆਖਿ ਗੁਰੂ ਜੀਵਾਈਆ॥੧੪॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਨੀ ਅਗਿਆਨੀ ਅੰਧੁਲੇ ਅਵਰੇ ਕਰਮ ਕਮਾਹਿ॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਧੇ ਮਾਰੀਅਹਿ ਫਿਰਿ ਵਿਸਟਾ ਮਾਹਿ ਪਚਾਹਿ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਹਿ ਆਪਣਾ ਸੇ ਜਨ ਸਚੇ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ ਸਮਾਇ ਰਹੇ ਚੂਕਾ ਆਵਣੁ ਜਾਣੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਧਨੁ ਸੰਪੈ ਮਾਇਆ ਸੰਚੀਐ ਅੰਤੇ ਦੁਖਦਾਈ॥ ਘਰ ਮੰਦਰ ਮਹਲ ਸਵਾਰੀਅਹਿ ਕਿਛੁ ਸਾਥਿ ਨ ਜਾਈ॥ ਹਰ ਰੰਗੀ ਤੁਰੇ ਨਿਤ ਪਾਲੀਅਹਿ ਕਿਤੈ ਕਾਮਿ ਨ ਆਈ॥ ਜਨ ਲਾਵਹੁ ਚਿਤੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਸਿਉ ਅੰਤਿ ਹੋਇ ਸਖਾਈ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖੁ ਪਾਈ॥੧੫॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਬਿਨੁ ਕਰਮੈ ਨਾਉ ਨ ਪਾਈਐ ਪੂਰੈ ਕਰਮਿ ਪਾਇਆ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਜੇ ਆਪਣੀ ਤਾ ਗੁਰਮਤਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਇਕ ਦਝਹਿ ਇਕ ਦਬੀਅਹਿ ਇਕਨਾ ਕੁਤੇ ਖਾਹਿ॥ ਇਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਸਟੀਅਹਿ ਇਕਿ ਭੀ ਫਿਰਿ ਹਸਣਿ ਪਾਹਿ॥ ਨਾਨਕ ਏਵ ਨ ਜਾਪਈ ਕਿਥੈ ਜਾਇ ਸਮਾਹਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਤਿਨ ਕਾ ਖਾਧਾ ਪੈਧਾ ਮਾਇਆ ਸਭੁ ਪਵਿਤੁ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮਿ ਹਰਿ ਰਾਤੇ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਘਰ ਮੰਦਰ ਮਹਲ ਸਰਾਈ ਸਭਿ ਪਵਿਤੁ ਹਹਿ ਜਿਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੇਵਕ ਸਿਖ ਅਭਿਆਗਤ ਜਾਇ ਵਰਸਾਤੇ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਤੁਰੇ ਜੀਨ ਖੁਰਗੀਰ ਸਭਿ ਪਵਿਤੁ ਹਹਿ ਜਿਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਿਖ ਸਾਧ ਸੰਤ ਚੜਿ ਜਾਤੇ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਕਰਮ ਧਰਮ ਕਾਰਜ ਸਭਿ ਪਵਿਤੁ ਹਹਿ ਜੋ ਬੋਲਹਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਹਰਿ ਸਾਤੇ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਪੋਤੈ ਪੁੰਨੁ ਹੈ ਸੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਿਖ ਗੁਰੂ ਪਹਿ ਜਾਤੇ॥੧੬॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਨਾਨਕ ਨਾਵਹੁ ਘੁਥਿਆ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਸਭੁ ਜਾਇ॥ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਸਭੁ ਹਿਰਿ ਲਇਆ ਮੁਠੀ ਦੂਜੈ ਭਾਇ॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਧੇ ਮਾਰੀਅਹਿ<noinclude></noinclude> k1mfvn6b4clnh7k83d0irj4qleoz2do 250 21681 216394 52769 2026-04-26T12:24:52Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੪੯}}</noinclude>ਬਹੁਤੀ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸੰਤਾ ਨਾਲਿ ਵੈਰੁ ਕਮਾਵਦੇ ਦੁਸਟਾ ਨਾਲਿ ਮੋਹੁ ਪਿਆਰੁ॥ ਅਗੈ ਪਿਛੈ ਸੁਖੁ ਨਹੀ ਮਰਿ ਜੰਮਹਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰ॥ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਨ ਬੁਝਈ ਦੁਬਿਧਾ ਹੋਇ ਖੁਆਰੁ॥ ਮੁਹ ਕਾਲੇ ਤਿਨਾ ਨਿੰਦਕਾ ਤਿਤੁ ਸਚੈ ਦਰਬਾਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਿਹੂਣਿਆ ਨਾ ਉਰਵਾਰਿ ਨ ਪਾਰਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜੋ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦੇ ਸੇ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਮਨ ਮਾਹੀ॥ ਜਿਨਾ ਮਨਿ ਚਿਤਿ ਇਕੁ ਅਰਾਧਿਆ ਤਿਨਾ ਇਕਸ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਕੋ ਨਾਹੀ॥ ਸੇਈ ਪੁਰਖ ਹਰਿ ਸੇਵਦੇ ਜਿਨ ਧੁਰਿ ਮਸਤਕਿ ਲੇਖੁ ਲਿਖਾਹੀ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਨਿਤ ਗਾਵਦੇ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਗੁਣੀ ਸਮਝਾਹੀ॥ ਵਡਿਆਈ ਵਡੀ ਗੁਰਮੁਖਾ ਗੁਰ ਪੂਰੈ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਹੀ॥੧੭॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਗਾਖੜੀ ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਆਪੁ ਗਵਾਇ॥ ਸਬਦਿ ਮਰਹਿ ਫਿਰਿ ਨਾ ਮਰਹਿ ਤਾ ਸੇਵਾ ਪਵੈ ਸਭ ਥਾਇ॥ ਪਾਰਸ ਪਰਸਿਐ ਪਾਰਸੁ ਹੋਵੈ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਜਿਸੁ ਪੂਰਬਿ ਹੋਵੈ ਲਿਖਿਆ ਤਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਪ੍ਰਭੁ ਆਇ॥ ਨਾਨਕ ਗਣਤੈ ਸੇਵਕੁ ਨਾ ਮਿਲੈ ਜਿਸੁ ਬਖਸੇ ਸੋ ਪਵੈ ਥਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਮਹਲੁ ਕੁਮਹਲੁ ਨ ਜਾਣਨੀ ਮੂਰਖ ਅਪਣੈ ਸੁਆਇ॥ ਸਬਦੁ ਚੀਨਹਿ ਤਾ ਮਹਲੁ ਲਹਹਿ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਇ॥ ਸਦਾ ਸਚੇ ਕਾ ਭਉ ਮਨਿ ਵਸੈ ਤਾ ਸਭਾ ਸੋਝੀ ਪਾਇ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਅਪਣੈ ਘਰਿ ਵਰਤਦਾ ਆਪੇ ਲਏ ਮਿਲਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਸਭ ਪੂਰੀ ਪਈ ਜਿਸ ਨੋ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਰਜਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਧੰਨੁ ਧਨੁ ਭਾਗ ਤਿਨਾ ਭਗਤ ਜਨਾ ਜੋ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਮੁਖਿ ਕਹਤਿਆ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਭਾਗ ਤਿਨਾ ਸੰਤ ਜਨਾ ਜੋ ਹਰਿ ਜਸੁ ਸ੍ਰਵਣੀ ਸੁਣਤਿਆ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਭਾਗ ਤਿਨਾ ਸਾਧ ਜਨਾ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨੁ ਗਾਇ ਗੁਣੀ ਜਨ ਬਣਤਿਆ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਭਾਗ ਤਿਨਾ ਗੁਰਮੁਖਾ ਜੋ ਗੁਰਸਿਖ ਲੈ ਮਨੁ ਜਿਣਤਿਆ॥ ਸਭ ਦੂ ਵਡੇ ਭਾਗ ਗੁਰਸਿਖਾ ਕੇ ਜੋ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਸਿਖ ਪੜਤਿਆ॥੧੮॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਿੰਦੈ ਤਿਸ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਤੁ ਰਹੈ ਏਕ ਸਬਦਿ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਨਵ ਨਿਧੀ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਹਿ॥ ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਉ ਨ ਪਾਈਐ ਬੁਝਹੁ ਕਰਿ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਸੁਖੁ ਪਾਏ ਜੁਗ ਚਾਰਿ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਕਿਆ ਗਭਰੂ ਕਿਆ ਬਿਰਧਿ ਹੈ ਮਨਮੁਖ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੁਖ ਨ ਜਾਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੇ ਰਤਿਆ ਸੀਤਲੁ ਹੋਏ ਆਪੁ ਗਵਾਇ॥ ਅੰਦਰੁ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਸੰਤੋਖਿਆ ਫਿਰਿ ਭੁਖ ਨ ਲਗੈ<noinclude></noinclude> f4l35q65u4dqa7x0fd9z8b95toz1lnt 250 53459 216432 163074 2026-04-27T11:01:52Z Jagdish Papra 2490 216432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੧੯੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude> {{center|<poem></poem>}}ਤਬ ਲੌ ਠੈਹਰੇ ਸਵਰਗ ਤਿਯਪਤਿ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਲੀਨ ॥੧੮੨॥ {{center|<poem></poem>}}ਤੇਜ ਪੁੰਜ ਵਪੁ ਧਾਰ ਖਗ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਲੇਤ ਅਨੰਦ॥ {{center|<poem></poem>}} ਨਿਜ ਕ੍ਰਿਤ ਪੁੰਨ ਵਿਪਾਕ ਕਰ ਬਿਚਰਤ ਭਯੋ ਸੁਛੰਦ॥੧੮੩ {{center|<poem></poem>}}ਹਰਖ ਯੁਕਤ ਹੁਇ ਬਯਾਧ ਤਬ ਬਨ ਕੋ ਚਾਲਯੋ ਧਾਇ॥ {{center|<poem></poem>}}ਹਿੰਸਾ ਤਜ ਨਿਰਵੇਦ ਭਜ ਮਨ ਮੇਂ ਧਰ ਤਪ ਚਾਇ॥॥੧੮੪। {{center|<poem></poem>}}ਤਹਾਂ ਅਗਨਿ ਮੇਂ ਜਾਰ ਤਨ ਨਿਜ ਪਾਪਨ ਕਚ ਦੂਰ || {{center|<poem></poem>}}ਦੁਰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ ਸਵਰਗ ਸੁਖ ਪਾਯੋ ਜੀਵਨ ਮੂਰ॥੧8੫॥ {{gap}}ਹੇ ਸਾਮੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ : ਦੋਹਰਾ ॥ ਸੁਨ ਕਪੋਤ ਨੇ ਰਾਖਿਓ ਸਰਣਾਗਤ ਰਿਪੁ ਏਕ। {{center|<poem></poem>}}ਨਿਜ ਪਲ ਭਖਨ ਕੋ ਦੀਆ ਪੂਜਿਓ ਸਹਿਤ ਬਿਬੇਕ॥ {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਕੇ ਨੂੰ ਅਰਿਮਰਨ ਨੇ ਦੀਪਤਾਖਯ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਹੈ ਮੰਦ੍ਰੀ ਇਸ ਬਿਖੇ ਤੇਰੀ ਕਿਆ ਸੰਮਤਿ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ : ਦੋਹਰਾ ॥ ਜੋ ਮੋ ਸੇ ਡਰ ਭਾਗਤੀ ਸੋ ਮੋਹਿ ਦੇਤ ਅਲਿੰਗ ॥ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਕ ਕੁਸਲ ਤੁਹਿ ਜੋਮਮ ਲੇਹੁ ਨਿਸੰਗ ੧੮੬॥ ਇਸ ਪਰ ਦੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਦੋਹਰਾ ॥ ਹਰਨ ਯੋਗ ਤਵ ਵਸਤ ਨਹਿ ਜੋ ਹੋਵੇ ਹਰਨੀਯ ॥ {{center|<poem></poem>}}ਪੁਨ ਆਵੇਂ ਇਹ ਠੌਰ ਪੈ ਜੋ ਨਰਮੇ ਕਮਨੀਯ ॥੧੮੭॥ {{gap}}ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਓਹ ਅਲਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਨ ਸੀ ਅਰ ਚੋਰ ਕੋਨ ਸੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਦੀਪਭਾਖਯ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣੀਏ:- 8ਕਥਾ।। ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਬ੍ਰਿਧ ਬਾਣਆਂੀ ਬੜਾ ਕਾਮਾਤੁਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਕਾਮਾਤਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਨ ਬਾਣੀਏ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦੇਕੇ ਉਸਦੀ ਲੜਕੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਰ ਓਹ ਲੜਕੀ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਬਲਕਿ ਉਸ ਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਭੀ ਨਾ ਕਰੇ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰ ਐਂਉ ਕਿਹਾ ਹੈ ॥ ਯਥਾ:- ਕੁੰਡਲੀਆ ॥ ਜਬ ਹੀ ਰੋਮ ਸੁਫੈਦ ਹੈ ਸਿਰ ਪੈ ਕਰੇਂ ਪਿਯਾਨ ਤਬੀ ਪੁਰਖ ਕੇ ਮਾਨ ਕੀ ਕਰੇਂ ਯਥਾਰਥ ਹਾਨ । ਕਰੇਂ ਯਥਾਰਥ ਹਾਨ<noinclude></noinclude> 0tcke1weswb0yr0tpj5yn41ueks271i 216433 216432 2026-04-27T11:13:08Z Jagdish Papra 2490 216433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੧੯੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude> {{center|<poem></poem>}}ਤਬ ਲੌ ਠੈਹਰੇ ਸਵਰਗ ਤਿਯਪਤਿ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਲੀਨ ॥੧੮੨॥ {{center|<poem></poem>}}ਤੇਜ ਪੁੰਜ ਵਪੁ ਧਾਰ ਖਗ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਲੇਤ ਅਨੰਦ॥ {{center|<poem></poem>}} ਨਿਜ ਕ੍ਰਿਤ ਪੁੰਨ ਵਿਪਾਕ ਕਰ ਬਿਚਰਤ ਭਯੋ ਸੁਛੰਦ॥੧੮੩ {{center|<poem></poem>}}ਹਰਖ ਯੁਕਤ ਹੁਇ ਬਯਾਧ ਤਬ ਬਨ ਕੋ ਚਾਲਯੋ ਧਾਇ॥ {{center|<poem></poem>}}ਹਿੰਸਾ ਤਜ ਨਿਰਵੇਦ ਭਜ ਮਨ ਮੇਂ ਧਰ ਤਪ ਚਾਇ॥॥੧੮੪। {{center|<poem></poem>}}ਤਹਾਂ ਅਗਨਿ ਮੇਂ ਜਾਰ ਤਨ ਨਿਜ ਪਾਪਨ ਕਚ ਦੂਰ || {{center|<poem></poem>}}ਦੁਰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ ਸਵਰਗ ਸੁਖ ਪਾਯੋ ਜੀਵਨ ਮੂਰ॥੧8੫॥ {{gap}}ਹੇ ਸਾਮੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ : ਦੋਹਰਾ ॥ ਸੁਨ ਕਪੋਤ ਨੇ ਰਾਖਿਓ ਸਰਣਾਗਤ ਰਿਪੁ ਏਕ। {{center|<poem></poem>}}ਨਿਜ ਪਲ ਭਖਨ ਕੋ ਦੀਆ ਪੂਜਿਓ ਸਹਿਤ ਬਿਬੇਕ॥ {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅਰਿਮਰਨ ਨੇ ਦੀਪਤਾਖਯ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਹੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਇਸ ਬਿਖੇ ਤੇਰੀ ਕਿਆ ਸੰਮਤਿ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ : ਦੋਹਰਾ ॥ ਜੋ ਮੋ ਸੇ ਡਰ ਭਾਗਤੀ ਸੋ ਮੋਹਿ ਦੇਤ ਅਲਿੰਗ ॥ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਕ ਕੁਸਲ ਤੁਹਿ ਜੋਮਮ ਲੇਹੁ ਨਿਸੰਗ ੧੮੬॥ ਇਸ ਪਰ ਦੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ :- ਦੋਹਰਾ ॥ ਹਰਨ ਯੋਗ ਤਵ ਵਸਤ ਨਹਿ ਜੋ ਹੋਵੇ ਹਰਨੀਯ ॥ {{center|<poem></poem>}}ਪੁਨ ਆਵੋਂ ਇਹ ਠੌਰ ਪੈ ਜੋ ਨਰਮੈ ਕਮਨੀਯ ॥੧੮੭॥ {{gap}}ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਓਹ ਅਲਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਨ ਸੀ ਅਰ ਚੋਰ ਕੋਨ ਸੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਦੀਪਤਾਖਯ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣੀਏ:- ੮ਕਥਾ।। ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਬ੍ਰਿਧ ਬਾਣੀਆਂ ਬੜਾ ਕਾਮਾਤੁਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਕਾਮਾਤਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਨ ਬਾਣੀਏ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦੇਕੇ ਉਸਦੀ ਲੜਕੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪਰ ਓਹ ਲੜਕੀ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਬਲਕਿ ਉਸ ਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਭੀ ਨਾ ਕਰੇ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰ ਐਂਉ ਕਿਹਾ ਹੈ ॥ ਯਥਾ:- ਕੁੰਡਲੀਆ ॥ ਜਬ ਹੀ ਰੋਮ ਸੁਫੈਦ ਹੈ ਸਿਰ ਪੈ ਕਰੇਂ ਪਿਯਾਨ ਤਬੀ ਪੁਰਖ ਕੇ ਮਾਨ ਕੀ ਕਰੇਂ ਯਥਾਰਥ ਹਾਨ । ਕਰੇਂ ਯਥਾਰਥ ਹਾਨ<noinclude></noinclude> 9pt5pm1bs1sruysunsy44v4perau7mk 250 53460 216434 163346 2026-04-27T11:21:30Z Jagdish Papra 2490 216434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੧੯੫}}</noinclude>ਨਾਰ ਇਮ ਭਾਗੇਂ ਨਰ ਤੇ। ਯਥਾ ਅਸਥਿ ਯੁਤ, ਕੂਪ ਸਵਪਚ ਕਾ ਦੇਖ ਸੁ ਡਰਤੇ॥ ਕਹਿ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਵਿਚਾਰ ਬ੍ਰਿਧ ਹੁਇਛਾਡੋ ਸਬਹੀ ॥ ਗਹੇ ਈਸ ਕੀ ਸਰਨ ਹੋਹਿ ਸਿਤ ਰੋਮ ਸੁ ਜਬਹੀ। ੧੮੮॥ ਤਥਾ ਕਬਿੱਤ॥ ਗਾਤ ਗਯੋ ਸੁਕੜ ਉਖੜ ਗਈ ਚਾਲ'ਸਬ ਦਾਂਤਨ ਕੀ ਪਾਂਤ ਗਿਰੀ ਜੋਤਿ ਘਟੀ ਨੈਨ ਕੀ। ਰੂਪ ਗਯੋ ਪਲਟ ਉਲਟਗਈ ਬਾਣੀ ਸਬ ਲਾਰ ਗਿਰੇਂ ਮੁਖ ਤੇ ਨ ਤਾਕਤ ਹੈ ਬੈਨ ਕੀ। ਬਾਂਧਵ ਨ ਬਾਤ ਕਰੇਂ ਨਾਰ ਨਾ ਪਿਆਰ ਧਰੇ ਸੁਤ ਕਟੁ ਵਾਕ ਰਰੇ ਬੂਝੇ ਨਾਹਿ ਦੈਨ ਕੀ। ਅਹੋ ਦੁਖ ਭਾਰੀ ਅਹੇ ਬ੍ਰਿਧ ਭਾਵ ਦੇਹ ਲਹੇ ਰਾਮ ਕੇ ਨਾ ਪਾਇ ਗਹੇ ਜਾਂਤੇ ਪਾਵੇ ਚੈਨ ਕੀ॥੧੮੯ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਓਹ ਤੀਮੀਂ ਉਸ ਬਾਣੀਏ ਨਾਲ ਇਕ ਸੇਹਜਾ ਉਤੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜਕੇ ਲੇਟੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਚੋਰ ਆ ਵੜਿਆ। ਉਸ ਚੋਰ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਓਹ ਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉਸ ਬੁਢੇ ਬਾਣੀਏ ਨੂੰ ਲਿਪਟ ਗਈ ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਓਹ ਬਾਣੀਆਂ ਬੜਾ ਅਚਰਜ ਹੋਕੇ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਜੋ ਅੱਜ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜੋ ਏਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਿਲਚਗਈ ਹੈ? ਜਦ ਉਸਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਖੇ ਚੋਰ ਖੜਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜੋ ਇਹ ਤਾਂ ਇਸਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਚੰਬੜਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਬੋਲਿਆ :- ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਮੋ ਸੇ ਡਰ ਭਾਗਤੀ ਸੋ ਮੋਹ ਲੇਹੁ ਅਲਿੰਗ।। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਕ ਕੁਸਲ ਤੁਹਿ ਜੋ ਮਮ ਲੇਹੁ ਨਿਸੰਗ॥ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੋਹਰਾ॥ ਹਰਨ ਯੋਗ ਤਵ ਵਸਤ ਨਹਿ ਜੌ ਹੋਵੇ ਹਰਨੀਯ। ਪੁਨ ਆਵੇਂ ਇਹ ਠੋਰ ਪੈ ਜੋ ਨ ਰਮੇ ਕਮਨੀਯ।। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਰ ਦਾ ਬੀ ਭਲਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਨਾਗਤ ਆਏ ਦਾ ਫੇਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਹ ਬਾਤ ਬੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਖਾਯਾ ਹੋਯਾ ਸਾਡੀ ਭਲਿਆਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਸਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ |<noinclude></noinclude> 4j8742rnckx2jvgjub5xkteee4hdp1u 250 53461 216435 163348 2026-04-27T11:28:56Z Jagdish Papra 2490 216435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੧੯੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਵਕ੍ਰਨਾਸ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆਂ ਹੇ ਭਾਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਣਾ ਚਾਹੀਏ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸਵਾਮੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਰਿਪੁ ਝਗੜੇ ਜੋ ਪਰਸਪਰ ਤੌ ਅਪਨੇ ਹਿਤ ਹੋਇ॥ {{gap}}ਪ੍ਰਾਨ ਦੀਏ ਥੇ ਚੋਰ ਨੇ ਚਖਸ ਗੋ ਬ੍ਰਿਖ ਦੋਇ॥੧੯0॥ {{gap}}ਅਰਿਮਰਦਨ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਵਕ੍ਰਨਾਸ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣੀਏ ਮਹਾਰਾਜ!:- ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਪਰ ਬੜਾ ਗਰੀਬ ਦਰੋਨ ਨਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕੇਵਲ ਦਾਨ ਉਪਰ ਹੀ ਸਾ, ਅਤੇ ਓਹ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੇਪ ਸੁਗੰਧ, ਫੂਲ ਮਾਲਾ, ਭੂਖਨ ਅਤੇ ਪਾਨ ਆਦਿਕ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੜੇ ੨ ਵਾਲਾਂ ਅਰ ਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਯਾ ਅਤੇ ਪਾਲੇ ਹਵਾ ਅਰ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੜਾ ਦੁਬਲਾ ਹੋਯਾ ਹੋਯਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਜਮਾਨ ਨੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵਛੜੇ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਬਾਹਮਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਘ੍ਰਿਤ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਜਵਾਂ ਨਾਲ ਖੂਬ ਪਾਲਿਆ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਿਸੇ ਚੋਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹ ਬਲਦ ਚੁਰਾਵਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਰੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਰਸਤੇ ਵਿਖੇ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਬੜੇ ਬੜੇ, ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ( ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਲਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਬੜੀਆਂ ਮੋਟੀਯਾਂ ਨਾੜੀਆਂ ਅਰ ਕਪੋਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਅਰ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਪੀਲੇ ਸੀ) ਦੇਖਿਆ।। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਚੋਰ ਡਰ ਗਿਆ ਪਰ ਤਾਂ ਬੀ ਉਸਨੂੰ ਪੁਛਨ ਲਗਾ ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈ? ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ਼ ਹਾਂ ਹੁਨ ਤੂੰ ਬੀ ਅਪਣਾ ਆਪ ਦਸ॥ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੋਰ ਹਾਂ ਅਰ ਇਸ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਲਦ ਚੁਰਾਵਨ ਲਈ ਤੁਰਿਆ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਨਿਰਾਹਾਰੀ ਹਾਂ ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਜ ਖਾਕੇ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਾਂਗਾ॥ ਇਹ ਬਾਤ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੋਈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਘਰ ਵਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਿਲ ਪਏ ਹਾਂ। ਤਦ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਅਕੱਠੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜੇ ਅਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਨ<noinclude></noinclude> tsrnt68f0vnqswhtadjfnmnez3fg2f6 250 53462 216436 163349 2026-04-27T11:36:52Z Jagdish Papra 2490 216436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੧੯੭}} {{rule}}</noinclude>ਲਗੇ ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਸੌ ਗਿਆ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਉਸਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਚਲਿਆ ਤਦ ਚੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੋ ਇਹ ਬਾਤ ਨਿਆਇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਬੈਲ ਚੁਰਾ ਲਵਾਂ ਤਦ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਲਈਂ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਬੋਲਿਆ ਜੇ ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨਾਲ ਏਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਠ ਖਲੋਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਅਰੰਭਿਆ ਕੰਮ ਐਵੇਂ ਜਾਊ। ਚੋਰ ਬੋਲਿਆ ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕਢਦਿਆਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਿਆ ਅਰਥਾਤ ਏਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੁਰਾ ਸਕਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਮੈਂ ਬੈਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਕੇ ਲੈਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਾਲਂੀਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਕਰਦੇ ਝਗੜਨ ਲਗੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬੁਲਾਰੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਜਾਗ ਪਿਆ ਚੋਰ ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ! ਏਹ ਰਾਖਸ ਤੈਨੂੰ ਖਾਯਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਇਹ ਚੋਰ ਤੇਰੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਯਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਇਸਟ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਿਮਰਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਬਚਾਯਾ ਅਤੇ ਸੋਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋਰ ਤੋਂ ਬਲਦ ਬਚਾਏ॥ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ :- ਦੋਹਰਾ।। ਰਿਪ ਝਗੜੇ ਜੋ ਪਰਸਪਰ ਤੌ ਅਪਨੋ ਹਿਤ ਹੋਇ॥ {{gap}}ਪ੍ਰਾਣ ਦੀਏ ਥੇ ਚੋਰ ਨੇ ਰਾਖਸ ਗੇ ਬ੍ਰਿਖ ਦੋਇ॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੇਰੀ ਕੀ ਸੰਮਤਿ ਹੈ। ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਮਾਰਨੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੇਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬੀਤੇ॥ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਮਰਮ ਕੋ ਨਾਂਹਿ ਰਾਖਤੇ ਜੌਨ॥ ਬਰਮੀ ਅਰ ਅਹਿ ਉਦਰ ਵਤ ਮਿੱਤ੍ਰ ਪਾਵਤੇ ਤੌਨ।।੧੯੧॥ {{gap}}ਅਰਿਮਰਦਨ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਕਰਨ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨੀਏ ਮਹਾਰਾਜ:- ੧੦ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਦੇਵਸਕਤਿ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ ਉਸਦੇ ਉਦਰ ਬਿਖੇ ਸਰ੫ ਸਾ ਸੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ ਦੁਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਔਖਦੀਆਂ ਜੋ ਬੜੇ ੨<noinclude></noinclude> hefjld0fo4ofy6zqhrie6vvvgh11d52 250 53463 216437 163352 2026-04-27T11:44:13Z Jagdish Papra 2490 216437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੧੯੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude> ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਬਿਖੇ ਹਕੀਮਾਂ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਓਹ ਰਾਜੀ ਨ ਹੋਯਾ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਪਰਦੇਸ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਭੀਖ ਮੰਗਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ ਬਿਖੇ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਲੀ ਸਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਜੋਬਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਤਾਕਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਇੱਕ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪ ਚਿਰ ਜੀਵੋ ਜੋ ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਖ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਾਂ ਦੂਸਰੀ ਆਖਦੀ ਸੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਨੀ ਪ੍ਰਾਰਲਬਧ ਖਾਵੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਰਾਜਾ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆਂ ਹੈ ਮੰਤ੍ਰੀ! ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲਨ ਵਾਲੀ ਕੰਨਯਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਰਦੇਸੀ ਨਾਲ ਵਿਯਾਹ ਦੇਵੋ॥ ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਾਂ ਜੋ ਏਹ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ॥ ਤਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜ ਕੰਨਯਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਜੇਹੇ ਨੌਕਰਾਂ ਚਾਕਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਜੋ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਿਖੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਬਯਾਹ ਦਿੱਤਾ।। ਓਹ ਕੰਨਯਾਂ ਬੀ ਉਸ ਨਿਰਧਨ ਰੋਗੀ ਪਤਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਨਈਂ ਸਮਝ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਚਲੀ ਗਈ॥ ਅਤੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸਬਾਬ ਦਾ ਰਾਖਾ ਛਡ,ਆਪ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਘਿਓ ਤੇਲ ਚਾਵਲ ਲੂਣ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਚਲੀ ਗਈ॥ ਜਾਂ ਸੌਦਾ ਪੱਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਕੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਰਮੀ ਦੇ ਮੁਢ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਸਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਪ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੌਣ ਭਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਬਰਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀ ਇੱਕ ਸਰਪ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹਵਾ ਭਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਰਪਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਬਰਮੀ ਦੇ ਸਰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਦੁਸ਼ਟ! ਤੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ?' ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਸਰਪ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਨੀਚ! ਤੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਇਸ ਬਰਮੀ ਬਿਖੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲੰਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਬਰਮੀ ਵਾਲਾ ਸਰਪ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਾਪੀ ਕਿਆ ਤੇਰੀ ਦਵਾਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ<noinclude></noinclude> 3sh176l1w0a1fsa61es7s6dkjgn8hyn 250 53464 216438 163811 2026-04-27T11:52:00Z Jagdish Papra 2490 216438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੧੯੯}} {{rule}}</noinclude>ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਂਜੀ ਰਾਈ ਨਾਲ ਬਨੀ ਹੋਈ ਜੇ ਕਦੇ ਇਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਪਿਲਾਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਝਟ ਮਰਜਾਵੇਂ। ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਬੋਲਿਆ ਕਿਆ ਤੇਰੀ ਇਸ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਜੋ ਤਪਾਏ ਹੋਏ ਤੇਲ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਰੁਡ ਬਿਖੇ ਅਥਵਾ ਸੜਦਾ ੨ ਪਾਣੀ ਪਾਵੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਰਜਾਵੇਂ ਤੇ ਸਵਰਨ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਆਵੇ। ਤਾਂ ਰਾਜ ਕੰਨਯਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਛ ਦੇ ਓਹਲੇ ਖੜੋਕੇ ਉਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਅਰ ਨਾਸ ਦੇ ਉਪਾ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਪਤਿ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਅਰ ਉਸ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ ਆਪਨੇ ਨਗਰ ਬਿਖੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਬੜਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਰ ਓਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਿਤਾਉਨ ਲਗੀ।। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਇਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਮਰਮ ਕੋ ਨਾਂਹਿ ਰਾਖਤੇ ਜੌਨ॥ {{Block center|<poem></poem>}}ਬਰਮੀ ਅਰ ਅਹਿ ਉਦਰ ਵਤ ਮ੍ਰਿਤੁ ਪਾਵਤੇ ਤੌਨ।। {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਅਰਥਾਤ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਕਤਾਖਯ ਮੰਤੀਮਨ ਬਿਖੇ ਹੱਸਕੇ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮੰਤ੍ਰੀੳ ਤੁਸਾਂ ਤਾਂ ਅਨਯਾਯ ਨਾਲ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਜਹ ਅਪੂਜ ਪੂਜਾ ਲਹੇਂ ਪੂਜਨ ਕੀ ਅਪਮਾਨ॥ {{Block center|<poem></poem>}}ਦੁਰਭਿਖ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਭੈ ਤਹਾਂ ਤੀਨ ਬਾਤ ਪਰਮਾਨ ੧੯੨॥ ਤਥਾ-ਪ੍ਰਤਖਯਪਾਪ ਕੋ ਦੇਖ ਕਰ ਮੂਰਖ ਸਾਂਤ ਧਰੇਹੁ॥ {{gap}}ਰਬ ਕਰਤਾ ਨਿਜ ਭਾਰਜਾ ਜਾਰ ਸਹਿਤ ਸਿਹਲੇਹੁ॥੧੯੩॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਬੋਲੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ॥ ਰਕਤਾਖਯ ਬੋਲਿਆਂ ਸੁਨੋ:- ੧੧ ਕਥਾ ।। ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਬਿਖੇ ਬੀਰਧਰ ਨਾਮੀ ਰਥਾਂ ਦੇ ਬਨਾਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਾਮਦਮਨੀ ਬੜੀ ਵਿਭਚਾਰਣੀ ਲੋਕਾਂ ਬਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਬੀਰਧਰ ਉਸਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਧਰੇ ਚਾਂਦ ਜੋ ਉਸਨਤਾ ਅਰ ਸੀਤਲਤਾ ਆਗ।। {{Block center|<poem></poem>}}ਤਿ੍ਆ ਸਤੀ ਤਬਹੀ ਲਖੋ ਜੋ ਦੁਰਜਨ ਹਿਤ ਲਾਗ॥੧੯੩॥<noinclude></noinclude> 6zaw1ts6y9qove9j431pxl8hbs7l3qt 216439 216438 2026-04-27T11:52:45Z Jagdish Papra 2490 216439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੧੯੯}} {{rule}}</noinclude>ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਂਜੀ ਰਾਈ ਨਾਲ ਬਨੀ ਹੋਈ ਜੇ ਕਦੇ ਇਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਪਿਲਾਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਝਟ ਮਰਜਾਵੇਂ। ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਬੋਲਿਆ ਕਿਆ ਤੇਰੀ ਇਸ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਜੋ ਤਪਾਏ ਹੋਏ ਤੇਲ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਰੁਡ ਬਿਖੇ ਅਥਵਾ ਸੜਦਾ ੨ ਪਾਣੀ ਪਾਵੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਰਜਾਵੇਂ ਤੇ ਸਵਰਨ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਆਵੇ। ਤਾਂ ਰਾਜ ਕੰਨਯਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਛ ਦੇ ਓਹਲੇ ਖੜੋਕੇ ਉਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਅਰ ਨਾਸ ਦੇ ਉਪਾ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਪਤਿ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਅਰ ਉਸ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ ਆਪਨੇ ਨਗਰ ਬਿਖੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਬੜਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਰ ਓਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਿਤਾਉਨ ਲਗੀ।। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਇਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਮਰਮ ਕੋ ਨਾਂਹਿ ਰਾਖਤੇ ਜੌਨ॥ {{Block center|<poem></poem>}}ਬਰਮੀ ਅਰ ਅਹਿ ਉਦਰ ਵਤ ਮ੍ਰਿਤੁ ਪਾਵਤੇ ਤੌਨ।। {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਅਰਥਾਤ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਕਤਾਖਯ ਮੰਤੀਮਨ ਬਿਖੇ ਹੱਸਕੇ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮੰਤ੍ਰੀੳ ਤੁਸਾਂ ਤਾਂ ਅਨਯਾਯ ਨਾਲ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਜਹ ਅਪੂਜ ਪੂਜਾ ਲਹੇਂ ਪੂਜਨ ਕੀ ਅਪਮਾਨ॥ {{Block center|<poem></poem>}}ਦੁਰਭਿਖ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਭੈ ਤਹਾਂ ਤੀਨ ਬਾਤ ਪਰਮਾਨ ੧੯੨॥ ਤਥਾ-ਪ੍ਰਤਖਯਪਾਪ ਕੋ ਦੇਖ ਕਰ ਮੂਰਖ ਸਾਂਤ ਧਰੇਹੁ॥ {{gap}}ਰਬ ਕਰਤਾ ਨਿਜ ਭਾਰਜਾ ਜਾਰ ਸਹਿਤ ਸਿਹਲੇਹੁ॥੧੯੩॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਬੋਲੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ॥ ਰਕਤਾਖਯ ਬੋਲਿਆਂ ਸੁਨੋ:- ੧੧ ਕਥਾ ।। ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਬਿਖੇ ਬੀਰਧਰ ਨਾਮੀ ਰਥਾਂ ਦੇ ਬਨਾਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਾਮਦਮਨੀ ਬੜੀ ਵਿਭਚਾਰਣੀ ਲੋਕਾਂ ਬਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਬੀਰਧਰ ਉਸਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ :- {{Block center|<poem></poem>}}ਦੋਹਰਾ॥ ਧਰੇ ਚਾਂਦ ਜੋ ਉਸਨਤਾ ਅਰ ਸੀਤਲਤਾ ਆਗ।। {{Block center|<poem></poem>}}ਤਿ੍ਆ ਸਤੀ ਤਬਹੀ ਲਖੋ ਜੋ ਦੁਰਜਨ ਹਿਤ ਲਾਗ॥੧੯੪॥<noinclude></noinclude> 4k483svmhttizlifl51a2id4ebctlow 250 53465 216440 163820 2026-04-27T11:57:07Z Jagdish Papra 2490 216440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੨੦੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude> ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਬਿਭਚਾਰਣੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੇਦ ਮੇਂ ਨਾ ਲਿਖਾ ਦੇਖਾ ਸੁਨਾ ਨ ਜੌਨ।। ਜੋ ਕੁਛ ਹੈ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਮੇਂ ਲੋਕ ਭਾਖਤੇ ਤੌਨ ੧੯੫॥ {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੋਚਕੇ ਓਹ ਤਰਖਾਨ ਆਪਣੀ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਕੱਲ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਨਾ ਹੈ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਲੱਗਨਗੇ ਸੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਤੋਸਾ ਬਨਾ ਦੇ॥ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਨ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਘਿਉ ਅਤੇ ਖੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਵਾਨ ਬਨਾਯਾ। ਹਾਂ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਠੀਕ ਕਹੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿਰਜਨ ਬੀਥੀ ਘਨ ਤਿਮਰ ਦੁਸ਼ਟ ਦਿਵਸ ਕੋ ਦੇਖ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਪਤਿ ਬਿਦੇਸ ਲਖ ਪੁੰਸਚਲੀ ਧਾਰਤ ਹਰਖੁ ਬਿਸੇਖ॥ ੧੯੬</poem>}} {{gap}}ਓਹ ਤਰਖਾਂਨ ਤਾਂ ਤੜਕੇ ਉਠਕੇ ਪਰਦੇਸ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਹ ਵਿਭਚਾਰਣ ਖਾਵੰਦ ਨੂੰ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ ਜਾਨ, ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਹਸਦੀ ਹਸਦੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਾਂ ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਿਤਾਯਾ, ਅਰ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲੇ ਯਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੀ ਓਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮੇਰਾ ਪਤਿ ਤਾਂ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਤੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਵੀਂ ਜਾਂ ਓਹ ਘਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਖਾਂਵਦ ਦਿਨ ਬਿਤਾ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੂਸਰੇ ਰਸਤਿਯੋਂ ਆਕੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਹੇਠ ਲੁਕ ਰਿਹਾ ਇਤਨੇ ਚਿਰ, ਬਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਯਾਰ ਮੰਜੇ ਉਪਰ ਆ ਬੈਠਾ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਤਰਖਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਖੇ ਆ, ਸੋਚਨ ਲੱਗਾ ਜੋ ਕਿਆ ਉਠਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂ ਅਥਵਾ ਦੋਹਾਂ ਸੁਤਿਆਂ ਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਿਟਾਂ ਪਰ ਇਹ ਬਾਤ ਚੰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਰੰਨ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਂ। ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਬਿਖੈ ਓਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਘਰਦੇ ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਆ ਬੈਠੀ ਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਪੈਰ ਅਪਨੇ ਪਤਿ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਠੀਕ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪਤਿ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਰੀਛਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਤੀ ਚਲਿਤ੍ਰ ਦਿਖਾਵਾਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਯਾਰ ਨੇ ਉਤਕੰਠਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲਕੜੀ ਪਾਈ<noinclude></noinclude> 4ouhgmfap7w43zz2vll1ljn22o9hwbo 250 57890 216396 202049 2026-04-26T13:32:19Z Gaurav Jhammat 375 216396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nitesh Gill" />{{center|ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅੱਵਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਇਸ਼ਕ ਨਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਨ ਤਾਰੇ ਅਸਮਾਂਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਜ਼ਮੀਂਨ ਪਹਾੜ ਪੱਥਰ ਪੈਦਾ ਨ ਹੈਵਾਨ ਇਨਸਾਂਨ ਹੁੰਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨਾਹੀਂ ਸੁਭਾ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੀ ਨ ਏ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਨ ਗੁਲਿਸਤਾਂਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦਾ ਨ ਸਮੁੰਦਰ ਖੂਹ ਨਦੀ ਨਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਮੀਂਹ ਨ ਖੇਤ ਕਿਰਸਾਂਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੀ ਨ ਕਪਾਹ ਪੁਸ਼ਾਕ ਚਿਟੀ ਹੁੰਦਾ ਅੱਨ ਨ ਕੋਈ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨ ਗ਼ਰੀਬ ਅਮੀਰ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਚਤਰ ਨ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ ਹੁੰਦੇ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਨਿਮਾਜ਼ ਨ ਵਰਤ ਰੋਜ਼ੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨ ਬਹਿਸ਼ਤ ਤੇ ਨ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਨੇਕ ਅਮਲ ਨਾਹੀਂ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਹੁੰਦੇ ...ਯਾ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ ਨੀਵਾਂ ਜਾਨਦ ਜੇ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਜੀ ਕਿਉਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਰਮੱਦ ਸੀਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਮਨਸੂਰ ਸੂਲੀ ਟੁਕੜੇ ਰੋਡੇ ਕਿਉਂ ਨਦੀ ਰਵਾਂਨ ਹੁੰਦੇ ਕਦੀ ਆਂਵਦਾ ਨ ਏਸ ਜਹਾਂਨ ਉਤੇ ਅਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਭੀ ਨਾ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦਾ ਕੁਝ ਬੀ ਨਾ ਜੇ ਨ ਇਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਲਾਹੌਰੀ ਆਪ ਹੀ ਰੱਬ ਰੈਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ</poem>}} {{center|ਮਹਾਰਾਜ ਅਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ}} {{Block center|<poem>ਸਾਂਈਆਂ ਕਰਮ ਕਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਂਨ ਉਤੇ ਬਰਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਮੀਂਹ ਜਲ ਥੱਲ ਕਰਦੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਲੈ ਸੁਖ਼ਨ ਦਾ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਹਰੀਭਰੀ ਉਮੈਦ ਦੀ ਵੱਲ ਕਰਦੇ ਬਾਗ ਸੁਖਨ ਹੋਵੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂਉ ਵਾਲਾ ਫੁਲਾਂ ਵਾਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਫੱਲ ਕਰਦੇ ਜਿਹੜੀ ਗਲ ੫ਈ ਆਨ ਗਲ ਮੇਰੇ ਪੂਰੀ ਆਪ ਸਾਂਈਆਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ .. ਬੇਸਮਝ ਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਸਾਰ ਜਾਣਾ ਮੂਰਖ ਬੁਧ ਚਾਲਾਕ ਅਕੱਲ ਕਰਦੇ ਲਾਹੌਰੀ ਆਜ਼ਜ਼ੀ ਅਰਜ਼ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ ਮੇਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਾਹਿਬਾ ਹੱਲ ਕਰਦੇ</poem>}} {{center|ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਸਾ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝਾ}} {{Block center|<poem>ਨੱਢੀ ਝੰਗ ਸਯਾਲਾਂ ਦੀ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਆਸ਼ਕ ਰਾਂਝਣਾਂ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਹੋਯਾ ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਘਰ ਛੇ ਪੁਤਰ ਸਤਵਾਂ ਨਾਮ ਧੀਦੋ ਬੁਢੇ ਵਾਰੇ ਹੋਯਾ ਪਲਿਆ ਲਾਡਲਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਹੀਂ ਤਬਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬੋਲ ਕਰਾਰੇ ਹੋਯਾ ਰਾਤੀਂ ਹੀਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨ ਖ਼ਵਾਬ ਡਿੱਠੀ ਦਿਨੇ ਉਠਕੇ ਘਰੋਂ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਯਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> s7dsq9v703u67zfbuz0jfpqjc9yhngw 250 68234 216395 202163 2026-04-26T12:56:44Z Gaurav Jhammat 375 216395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Geet Arts" />{{c|(ਕਵਰ)}}</noinclude>{{center|<poem>ਹੀਰ ਲਾਹੌਰੀ ਮੁਸਨਫਾ ਉਸਤਾਦ ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸਵਰ ਸੰ:੧੯੩੧ ਕੀਮਤ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸਨਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਨ ਤੇ ਵੇਚਨ ਵਾਲੇ ਲੁਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜਾ ਲਾਹੌਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 4c4nsjorqecchsgr5a6fih95lsqw38k 250 69408 216400 208291 2026-04-26T15:00:50Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 216400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{gap}}“ਇੱਥੇ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕੀ ਘੱਟ ਹਨ? ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬੋਰੀਆਂ ਚੁੱਕਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮਾਮੂਲੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹੋ ਤਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਲ਼ੀ ਖੇਡ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਹੈਰਤ-ਅੰਗੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦਿਖਾਵਾਂ?” {{gap}}ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਉਹ ਭਾਰੀ ਟੁਕੜਾ ਚੁੱਕੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” {{gap}}“ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚਲਾਕੀ ਦੇ। {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਿਗਰਟ ਦੀ ਗਰਦਨ ਰਾਖਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਕੇ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲੈਣ ਬਾਹਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਹੋਵੇ। ਕਲਾਕ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੈਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕਮਰੇ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਆਹਾਂ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। {{gap}}ਲੋਹੇ ਦਾ ਉਹ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਟੁਕੜਾ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਖ਼ਾਬ ਵਾਂਗ ਸਿਆਹ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦੈਂਤ ਵਾਂਗ ਆਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ ਲੋਹੇ ਦੇ ਇਸ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਬਜ਼ਾਰ ਮੀਂਹ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਲੱਥਪੱਥ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਛਲ-ਉਛਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੌਂਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸੇ ਪਾਣੀ-ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਵਕਤ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੁੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਗ਼ਾਫਿਲ ਆਪਣੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਮਸਲਦੇ ਹੋਏ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਕੁਝ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੌਦਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕੀਆ ਲਗਾਈ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਹਮਪੇਸ਼ਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਵੱਲ ਈਰਖਾਲੂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਸਨ ਕਿ ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਉੱਥੋਂ ਹਟੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਘਟੀਆ ਮਾਲ ਵੇਚ ਦੇਣ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਦਵਾ-ਫ਼ਰੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਦੋਸਤ ਕਿਸੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਫ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਇੱਕ<noinclude>{{rh||125 / ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> qjkbe25b3jo3uxvmob93fe4rv8ka5st 250 70028 216419 209876 2026-04-27T06:43:14Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩੪)}}</noinclude>ਓਸਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਜਾਮਨੂ ਦੇ ਦਰਖਤ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਰ ਅਕੇ ਪਕੇ ਜਾਮਨੂੰ ਓਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਤੇ ਵਿਚ ਡਿਗਦੇ ਪਏ ਹਨ, ਸੋਤੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭੀ ਐਤਨਾ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਹਥ ਭਰ, ਕਿਤੇ ਲਕ ਲਕ ਅਰ ਕਿਤੇ ਏਸਤੋਂ ਭੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੋਹ ਬਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸਤੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਏਥੋਂ ਦੀ ਸੈਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕੋਠੜੀਆਂ ਬਨਾ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ ਚੌਤਰਫ ਪਹੜੀਆਂ ਅਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਹਲਕੇ ਹਲਕੇ ਬਦਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮਯਾਨੇ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਜਗਾ ਅਜੇਹੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ ਕਿ ਵਰਿਆਂ ਭਰ ਰੋਹਨ ਨਾਲ ਭੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀ ਨਾ ਘਬਰਾਵੇ ਸਗੋਂ ਵਿਲ ਲਗਾ ਰਹੇ। {{gap}}ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲ ਅਯਾ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਹਮਦ ਦੀ ਗਠੜੀ ਖੋਲੀ ਅਰ ਓਸਦਾ ਯਾਰੀ ਦਾ ਬਟੂਆ ਤੇ ਖੰਜਰ ਜੋ ਲੋਕ ਨਾਲ ਬਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਰ ਇਕ ਬੜੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਪਾਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਐਹਮਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਇਕ ਸੁਹਾਵਣ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਓਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਰ ਫਰਿਸ਼ਤੇ (ਜਮਦੂਤ) ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਲੈ ਆਏ ਹਨ, ਲਗਾ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਓਸਦੇ ਕਲਮਾ ਪੜਨ ਤੇ ਹਾਸਾ ਆਇਆ ਬੋਲੇ ਮੀਆਂ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਕੈਦੀ ਹੋ ਏਧਰ ਦੇਖੋ! ਐਹਮਦ ਨੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਪਛਾਣ ਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸਮਝੋ ਕਿ ਜੇ ਓਦੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੋਏ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੋਏ, ਡਰ ਨੇ ਓਸਦਾ ਅਜੇਹਾ ਸੰਘ ਘੁਟਿਆ ਕਿ ਇਕ ਅਖਰ ਭੀਨਾ ਮੂਹੋਂ ਕਢ<noinclude></noinclude> 54z586lpkrj7qr0p7qj1nbuoqstenwq 250 70037 216420 209905 2026-04-27T07:05:41Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩੫)}}</noinclude>ਸਕਿਆ॥ {{gap}}ਐਹਮ ਨੂ ਓਥੇ ਹੀ ਛਡਕੇ ਦੋਂਵੇਂ ਏਯਾਰ ਬਾਹਰ ਅਏ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਏਸ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਖਿਚੀ ਸੀ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਵੋ। ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਜੁਬਾਨ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬੜੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਦੋਂਵੇਂ ਆਦਮ ਓਸੇ ਰਾਹ ਥਾਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ॥ {{gap}}ਹਰ ਦਿਨ ਚੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜਕੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁਚੇ, ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਐਹਮਦ ਕਿਥ ਛਡ ਆਏ ਹੋ ਜੋ ਐਤਨਾ ਚਿਰ ਲਗਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਖਧ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅਜ ਓਹ ਜਗਾ ਤੁਹਨੂ ਭੀ ਦਿਖਾਵਾਂਗ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ੲਹ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਦਵੀ ਸਿੰਘ ਥੋੜ ਦਿਨ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਬਿਜੈਗੜ੍ਹ ਜਾ ਰਹੇ, ਆ ਏਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਓਹ ਗਲਾਂ ਭੀ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂ ਦਸ ਦਿਤ ਜੋ ਖੋਹ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝ ਈ ਆ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਏਸ ਗਲ ਨੂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ {{gap}} ਇਸ਼ਨਨ਼ ਪੂਜਾ ਅਰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਗਏ, ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੁਟੀ ਲਈ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ਰਾਜਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਛੂਟੀ ਦੇਣੀ ਨਾ ਚ ਹੀ ਅਰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਹੁ ਅਰ ਏਥੇ ਹੀ ਬੇਟੀ ਹਵਾ ਕਰਾਵਾਂਗੇ । ਤਕੜ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਫਰਸ਼ ਨਾਲ਼ ਮਿਲੀ, ਦਰਬਾਰ<noinclude></noinclude> 9etoz2exdipyz3taszk68wsrmqgeb66 216421 216420 2026-04-27T07:06:20Z Gurjit Chauhan 1821 216421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩੫)}}</noinclude>ਸਕਿਆ॥ {{gap}}ਐਹਮਦ ਨੂ ਓਥੇ ਹੀ ਛਡਕੇ ਦੋਂਵੇਂ ਏਯਾਰ ਬਾਹਰ ਅਏ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਏਸ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਖਿਚੀ ਸੀ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਵੋ। ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਜੁਬਾਨ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬੜੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਦੋਂਵੇਂ ਆਦਮ ਓਸੇ ਰਾਹ ਥਾਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ॥ {{gap}}ਹਰ ਦਿਨ ਚੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜਕੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁਚੇ, ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਐਹਮਦ ਕਿਥ ਛਡ ਆਏ ਹੋ ਜੋ ਐਤਨਾ ਚਿਰ ਲਗਾ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਖਧ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅਜ ਓਹ ਜਗਾ ਤੁਹਨੂ ਭੀ ਦਿਖਾਵਾਂਗ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ੲਹ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਦਵੀ ਸਿੰਘ ਥੋੜ ਦਿਨ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਬਿਜੈਗੜ੍ਹ ਜਾ ਰਹੇ, ਆ ਏਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਓਹ ਗਲਾਂ ਭੀ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂ ਦਸ ਦਿਤ ਜੋ ਖੋਹ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝ ਈ ਆ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਏਸ ਗਲ ਨੂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ {{gap}} ਇਸ਼ਨਨ਼ ਪੂਜਾ ਅਰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਗਏ, ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੁਟੀ ਲਈ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ਰਾਜਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਛੂਟੀ ਦੇਣੀ ਨਾ ਚ ਹੀ ਅਰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਹੁ ਅਰ ਏਥੇ ਹੀ ਬੇਟੀ ਹਵਾ ਕਰਾਵਾਂਗੇ । ਤਕੜ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਫਰਸ਼ ਨਾਲ਼ ਮਿਲੀ, ਦਰਬਾਰ<noinclude></noinclude> lo4beqe5cm9ul6wcc3l3fx2i2yszf90 250 70041 216422 209914 2026-04-27T07:19:15Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩੬)}}</noinclude> {{gap}}ਬਰਖਾਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਆਏ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂ ਭੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਈ ਆਏ ਅਰ ਸਫਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਾਕੇ ਓਸਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈਆਂ॥ {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂ ਨਾਲ ਲੈਕ ਓਸ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਐਹਮਦ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕੁਮਾਰ ਓਸ ਜਗਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਰ ਬੋਲੇ, ਭਈ ਏਸ ਥਾਂ ਨੂ ਦੇਖਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਉਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਤਹਥੋਂ ਭੀ ਬਹੁਤਾ ਹੈਰਾਨ ਥਾਂ ਪਰ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਹਾਲ ਇਥੋਂ ਦਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਲੰਕ ਦਿਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕਦੀ ਵੇਰ ਵੀ ਦਸ ਦੇਵਾਂਗੇ। {{gap}}ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਏਸ ਗਲ ਨੂ ਸੁਣਕੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਰ ਓਸ ਘਾਟੀ ਦਾ ਹਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜਿਦ ਕੀਤੀ, ਫੇਫੜ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਹਾਲ ਓਥੋਂ ਦਾ ਜੇ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੀ ਦਸਿਆ? ਓਹ ਏਤਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਉਂ ਹੋਏ? ਓਹ ਘਾਟ ਕਹੋ ਜੇਹੀ ਸੀ? ਦੋਹ ਅਸੀਂ ਅਗੇ ਚਲਕੇ ਦਸਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਓਥੋਂ ਤੁਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂ ਆਏ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ,<noinclude></noinclude> a5nxvt5ivpcanzjfj9qbphxbob7p33h 250 70044 216423 209920 2026-04-27T07:26:56Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩੭)}}</noinclude> ਅਰ ਏਹੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰ ਦੇਈਏ। ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੌਸਲਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਹੋ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਲ ਮੈਂ ਫੇਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਰ ਪਤਾ ਲਵਾਂਗਾ ਕਿ ਐਹਮਦ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ? ਫੇਰ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂ ਲੈ ਚਲਾਂਗਾ। ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਐਤਕੀ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਏਸਤ ਤਾਂ ਡਰਪੋਕ ਹਕ ਬੈਠੇ ਰਹਨਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚਲੋ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਕ ਕੰਮ ਜਰੂਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਵੋ। ਅਰ ਅਪਣੀ ਸਰਹਦ ਉਤੇ ਡੇਰਾ ਪਾ ਦੇਵੋ ਓਥੋ ਕੁਲ ਢਾਈ ਕੋਹ ਚੰਦਰ— ਕਾਂਤਾ ਦਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਵੇਲਾ ਵੇਖਕੇ ਚਲੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਏਸ ਗੱਲ ਨੂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਰ ਏਹੋ ਪ ਸਲਾਹ ਠੈਹਰੀ॥ {{gap}}ਕਈ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੁਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਨ ਲਈ ਅੱਠਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਛੁਟੀ ਮੰਗ ਓਲਾਂ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਥੋੜੇ ਜੇਹੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲੀ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਾਸ ਕਰ ਸਨ ਅਰ ਏਨਾਂ ਨੂ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਤੁਰ ਪ ਥੋੜਾ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸੀ ਜਦ ਨੌਰੜ ਤੇ ਬਿਜੈ ਗੜ ਦੀ ਹਦ ਉਤੇ ਏਨਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾਂ ਪੈਗਿਆ ਰਾਤ ਭੜ ਓਥੇ ਮੁਕਾਮ ਰਿਹਾਅਰ ਦੇ ਗਏ ਲੈਹਰੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਜ ਸਿੰਘ,<noinclude></noinclude> bilo7xit0xe156euy6wm04eks8ez9ly 250 71600 216397 216354 2026-04-26T14:00:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸਮੱਸਿਆਤਮਕ */ 216397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Harchand Bhinder" />{{c|31||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ ਪਾਪੀ, ਵਾਂਗਰਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਚਕ ਕੇ ਫੰਨ ਬੈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਛਡਣੀ ਸੀ ਮਜਬ ਪਖਵਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਦੀਨ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਨ ਬੈਠੋਂ ਵਾਹਵਾ ਏਕਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ ਭਾਂਡਾ ਦੂਈ ਦਵੈਤ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬੈਠੋਂ {{Block center|38 ਅਠਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਅਠਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਉਠ ਗਾਫਲਾ ਬੰਦਿਆ ਸੋ ਨਾਹੀਂ ਲਾ ਕੇ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧੀਆਂ ਜਾਪ ਕਰ ਲੈ, ਮੁਰਦਾ ਜਾਨ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸ ਦੇ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾ ਪਾਪੀ, ਜਿਥੇ ਕਾਮ ਕਰੋਧ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਹੀਂ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਜਿਥੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਤੁਰਨਾਪਏ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੋਹ ਨਾਹੀਂ ਓਥੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਗੈਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਏ, ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਲੋ ਨਾਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਥਕ ਕੇ ਆਸ਼ਕਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇ "ਚੌਥੀ ਮੰਜ਼ਲ ਉਰੇ ਖਲੋ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਜਿਥੇ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਬੋ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਅਰਾਮ ਤਲਬੀ,ਜਿਥੇ ਹਾੜ ਸਿਆਲਤੇ ਪੋਹ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਜਿਥੇ ਦੀਨ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਧਰੋਹ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਜਿਥੇ ਐਬ ਸੁਆਬ ਲੁਕੋ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਜਿਥੇ ਦੁਖ ਦੁਖਾਂਵਦਾ ਕੋ ਨਾਹੀਂ ਮੰਜ਼ਲ ਓਸਦੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਤਲਬੀ, ਜਿਥੇ ਇਕ ਵਸੰਦੜਾ ਦੋ ਨਾਹੀਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਿਲੀਦਾ ਵੈਯਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਥੇ ਅਹੰ ਵਸੇਂਦੜਾ ਓਹ ਨਾਹੀਂ {{Block center|39 ਉਨਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਉਨਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਏ, ਉਠ ਸਿਮਰਿਆ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾਹੀਂ ਜੋੜ ਜੋੜ ਕੇ ਦੌਲਤਾਂ ਰੋਹੜ ਜਾਂਦਾ ਦਿੰਦਾ ਮੰਗਿਆ ਸ਼ੂਮ ‘ਗੁਨਾਹ ਨਾਹੀਂ ਆਖਰ ਮਿਲਖ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਛਡ ਜਾਂਦਾ, ਹਥੀਂ ਦਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਘੁਮਾ ਨਾਹੀਂ ਮਹੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਛਡ ਤੁਰਦਾ, ਕਰਨ ਦਾਨ ਨਖੱਤੜੀ ਗਾਂ ਨਾਹੀਂ ਛਡ ਜਾਂਵਦਾ ਬਾਗ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਬੈਠਣ ਦੇਂਵਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛਾਂ ਨਾਹੀਂ ਮੰਦਰ ਮਹਿਲ ਹਵੇਲੀਆਂ ਛਡ ਜਾਂਦਾ ਦੇਂਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਥਾਂ ਨਾਹੀਂ ਦੌਲਤ ਮੰਦਾ ਤੂੰ ਦੌਲਤਾਂ ਛਡ ਤੁਰਿਉਂ, ਪਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਸਰਾਂ ਨਾਹੀਂ</poem>}} 1 ਵਿਚ। 2 ਗਿਆਨ ਅਵਸਥਾ। 3 ਹੰਕਾਰ ਤਕਬਰ। 4 ਪਾਪ। 5 ਮਹਿਲ ਮਾੜੀਆਂ।<noinclude></noinclude> rcs173s9cmv51h73fdgr91m9yz7oa9h 250 71763 216409 216312 2026-04-27T03:44:44Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 216409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਮੱਧਕਾਲ ਵਿਚ ਚਲਿਤ੍ਰ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਚਲਿਤ੍ਰ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਪੰਡਤ ਚਲਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖੋਤੇ ਉੱਪਰ ਲੱਦੀ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਉੱਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨੇ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੋ ਚਲਿਤ੍ਰ ਵਿਖਾਇਆ, ਉਸਦਾ ਤਾਂ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਚਿੱਤ ਚੇਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ ਉਸਦਾ ਮਾਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸੌ ਪੰਜ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ (ਪਾਖਯਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ) ਦਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਗ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਉਦੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਕਥਾ-ਰੂਪ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿੱਸਾ, ਨੀਤੀ-ਕਥਾ, ਪੌਰਾਣਿਕ-ਕਥਾ, ਹਸਾਉਣੀ, ਦੰਦ-ਕਥਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਕਈ ਸੋਮਿਆਂ - ਪੰਜ ਤੰਤਰ, ਹਿਤ-ਉਪਦੇਸ਼, ਕਥਾ ਸਹਿਤ ਸਾਗਰ, ਅਲਫ਼ ਲੈਲਾ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਾਨਿਕਾਂ ਵਿਚ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਲਿਤ੍ਰ ਦੋਹਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।<ref>ਉਹੀ, ਪੰਨ 1318</ref> {{gap}}ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ 'ਚਲਿੱਤਰ' ਅਤੇ 'ਚਰਿਤ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। 'ਚਲਿਤਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਚਲਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਰਨੀ, ਕਰਤੂਤ, ਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਪੋਥੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਅਪਸਰਾ<noinclude>{{rh||3}}</noinclude> qvosgivp11u9t99ocs8dz3xtmii9lsf 250 71800 216398 216362 2026-04-26T14:07:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|37||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਦਿਲ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦਾ,ਦਿਲ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਵਪਾਰ ਮੀਆਂ ਦਿਲ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣ ਫੋਟੋ ਲੈਂਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਕਸ਼ ਉਤਾਰ ਮੀਆਂ ਦਿਲ ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ ਖੰਡ ਤੋਂ ਖੀਰ ਹੋਏ ਦਿਲ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਰ ਮੀਆਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਿਭਾਂਵਦੇ ਦਿਲੋਂ ਲਾਕੇ, ਦਿਲ ਦਿਲਾਂਦੇ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਮੀਆਂ {{Block center|46 ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਛਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਏ, ਸ਼ਰਾ ਆਖਦੀ ਕਰੀਂ ਧਿਆਨ ਮੀਆਂ ਛੇਤੀ ਉਠ ਕੇ ਨੀਤ ਨਮਾਜ ਲੈ ਤੂੰ, ਮਿਲੀ ਸੂਬਾ ਦੇ ਵਕਤ ਅਜ਼ਾਨ ਮੀਆਂ ਏਸ ਨਮਾਜ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਵਨਾ ਏਂ,ਹੁਕਮ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਮੀਆਂ <ref>ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</ref>ਫਿਇੰਨਲਾਹਾਛਾਕਰੁਨਅਲੀਮ ਦੇਖੀਂ,ਅੱਲਾ ਨੇਕੀਆਂਦਾ ਕਦਰਦਾਨ ਮੀਆਂ <ref>ਸਿਮਰਨ।</ref>ਵਹੌਵੱਲ ਖਲਕੁਲ ਅਲੀਮ ਅਕਬਰ,ਜੀਹਨੇ ਸਾਜਿਆਮੁਲਕ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ ਉਸ ਸਚੇ ਰਬ ਦਾ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹ, ਤੂੰ, ਕੰਮਾਂ ਸਾਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ <ref>ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕੁਦਰਤ ਪਰ ਹੈ।</ref>ਕੁਨਛਾਇਨਕਦੀ ਰਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਦਰ,ਕੁਦਰਤਦੇਖਕੇਆਖ ਸੁਬਹਾਨ ਮੀਆਂ ਬੰਦਾ ਹੋਇਕੇ ਬੰਦਗੀ ਛਡ ਬੈਠੋਂ, ਸ਼ੁਕਰ ਰਬ ਦਾ ਕਰਨ ਹੈਵਾਨ ਮੀਆਂ ਸਭੋ ਰਬ ਦਾ ਭਜਨ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਜਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਮੀਆਂ ਜਿਕਰ ਰਬ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਕਰਦੇ, ਜੇਹੜੇ ਘਾਸ ਪਲਾਸ ਨੂੰ ਖਾਨ ਮੀਆਂ ਦੇਖ ਬੰਦਗੀ ਰਬ ਦੇ ਕਰਨ ਪੰਛੀ <ref>ਇਕ ਚੰਗਾ ਮਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਸੀ।</ref>ਫਕਰ ਆਖਦੇ ਨਾਲ ਜਬਾਨ ਮੀਆਂ ਜਿਕਰ ਓਸਦਾ ਮੇਹਰ ਤੇ ਮਾਹ ਕਰਦੇ, ਵਿਚ ਮੁਲਕਦੇ ਕਰਨ ਚਨਾਨ ਮੀਆਂ ਜਿਕਰ ਓਸਦਾ ਸੁਬਹ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕਰਦੀ, ਖੜੇ ਬ੍ਰਿਛ ਵੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਨ ਮੀਆਂ ਹਰ ਸ਼ੈ ਓਸਦਾ ਜਿਕਰ ਜਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਕੀਦਾ ਖੋਲਕੇ ਕਰਾਂ ਬਿਆਨ ਮੀਆਂ ਕੀਤਾ ਖਲਕ ਦਾ ਦੇਖ ਸਰਦਾਰ ਤੈਨੂੰ, ਦਿਤਾ ਏਤਨਾ ਮਰਤਬਾ ਜਾਨ ਮੀਆਂ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰਬ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਵਿਸਾਰ ਦਿਤਾ,ਹੋਯਾ ਸਮਝਕੇ ਬਾਤ ਨਦਾਨ ਮੀਆਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਜਿਕਰ ਜਕਾਰ ਕਰ ਲੈ, ਜਿਚਰ ਘਟ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਰਾਨ ਮੀਆਂ {{Block center|47 ਸੰਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਸੰਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਸਾਰੇ ਚਾਂਹਵਦੇ ਐਸ਼ ਉਡਾਵਣੇ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਕਰਮ ਹੈ ਦੋਜਕੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਚਾਂਹਦੇ ਚਿਤ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਜਾਵਣੇ ਭਗਤੀ ਭਲਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਰੇ ਕਿਹੜਾ,ਸਭੇ ਚਾਂਹਵਦੇ ਭਗਤ ਕਹਾਵਣੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> jw6pf6vemhbp2hgrpfde3zyn6ar8xrx 250 71816 216399 2026-04-26T14:13:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Block center|<poem>ਐਪਰ ਸਾਧਨਾ ਸਾਧਨੀ ਬੜੀ ਔਖੀ,ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਂਹਵਦਾ ਸੰਤਹੋ ਜਾਵਣੇ ਪਾਪੀ ਚਿੱਤ ਮਜੂਰੀਓਂ ਦੌੜਦਾ ਏ, ਐਪਰ ਚਾਂਹਵਦਾ ਚੂਰੀਆਂ ਖਾਵਣੇ ਬਣਨਾ ਚਾਂਹਵਦਾ ਏ ਸ਼ਹੀਦ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਨਾ ਕਰਦਾ ਖੱਲ ਲੁਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਵਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{c|38||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਐਪਰ ਸਾਧਨਾ ਸਾਧਨੀ ਬੜੀ ਔਖੀ,ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਂਹਵਦਾ ਸੰਤਹੋ ਜਾਵਣੇ ਪਾਪੀ ਚਿੱਤ ਮਜੂਰੀਓਂ ਦੌੜਦਾ ਏ, ਐਪਰ ਚਾਂਹਵਦਾ ਚੂਰੀਆਂ ਖਾਵਣੇ ਬਣਨਾ ਚਾਂਹਵਦਾ ਏ ਸ਼ਹੀਦ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਨਾ ਕਰਦਾ ਖੱਲ ਲੁਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਵਾਂਗ ਮਨਸੂਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇਹੜਾ, ਐਨਲਹਕ ਹੈ ਬਹੁਤ ਫੁਰਮਾਵਣੇ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਣਾ,ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਮੀ ਕਹਿਣ ਕਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇਚਾਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂਦੀ ਰੀਸਕਰਨੀ ਦਿਲਨਹੀਂ ਚਾਂਵਦਾਸੀਸ ਕਟਾਵਣੇ ਨੂੰ ਮੋਯਾਂਬਾਝਨਾ ਸਵਰਗਦੇਦਰਸੋਹਵਣ,ਦਿਲਨਹੀਂਚਾਂਵਦਾਆਪਾਗਵਾਵਣੇ ਨੂੰ ਔਖਾ ਇਲਮਤੋਂ ਅਮਲ ਅਮਾਲ ਕਰਨਾ,ਦਾਵਾ ਸੱਖਣਾਪੜ੍ਹਣ ਪੜ੍ਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਤੁਰਤ ਦੋ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਹੋਵੇ, ਐਬੀ ਚਾਂਹਵਦਾ ਐਬ ਛੁਪਾਵਣੇ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਖੌਫ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਰਦਾ ਏ,ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਂਹਵਦਾ ਲੁਟ ਲੈ ਜਾਵਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਤ ਗੁਲੇਲ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੀ ਏ,ਸਭੇ ਚਾਂਹਵਦਾ ਰਫਲ ਚਲਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਚਾਂਹਵਦੇਨੇ ਹਰੀਚੰਦ ਬਣੀਏ,ਦਿਲ ਨਾਂ ਚਾਂਹਵਦਾ ਰਾਜ ਲੁਟਾਵਣੇ ਓਧਰ ਚੰਦਰੀ ਕਬਰ ਉਡੀਕਦੀ ਏ, ਚਾਹਵੇ ਚਿਤ ਅਟਾਰੀਆਂ ਪਾਵਣੇ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ ਤਕਦੀਰ ਦੀਕਲਮ ਵਾਹੀ,ਸਾਰੇ ਚਾਂਵਦੇਲਿਖੀ ਮਿਟਾਵਣੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਮੌਤ ਦਾ ਮਿਲੇ ਦਾਰੂ, ਬੰਦਾ ਚਾਂਹਵਦਾ ਉਮਰ ਵਧਾਵਣੇ ਨੂੰ {{Block center|48 ਅਠਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗੁਜਰ ਗਿਆ ਅਠਤਾਲੀਆਂ ਸਾਲਐਵੇਂ,ਤੈਂ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਿਆਨਾਂ ਕਰਤਾਰਦਾ ਅਗੇ ਗਏ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਪੁਛਣਾ ਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹਿਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ ਰਯਤ ਅਸਾਂ ਦੀ ਵਿਚ ਫਤੂਰ ਪਾਇਆ,ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਖੌਫ ਸਰਕਾਰਦਾ ਸੀ ਖਾਧਾ ਲੁਟ ਗਰੀਬ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਚ ਤੁਧ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਕਿਥੋਂ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸਮਨੇ ਜ਼ੋਰਇਤਨਾਂ,ਮਾੜਾ ਵੇਖਕੇ ਰੋਜ਼ ਲਲਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਸਾਡੇ ਹੁਕਮਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀ ਬਣਗਿਆਏ,ਦਿਲਦੇ ਨਾਲਸੰਕਲਪ ਉਸਾਰਦਾ ਸੀ ਹਿਕਮਤ ਵੈਦਗੀ ਤੁਧ ਅਨੈਤ ਕੀਤੀ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰਦਾ ਸੀ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਸ ਕੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਤੂੰ ਲਖ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੀ ਐਪਰ ਅਮਲ ਅਮਾਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਖਾਲੀ, ਪੰਡਤ ਹੋਇਕੇ ਵੇਦ ਵਿਚਾਰਦਾ ਸੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਗੱਲ ਵਿਸਾਰ ਛੱਡੀ, ਜੋ ਜੋ ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸੀ</poem>}} 1 ਧਮਕਾਣਾਂ। 2 ਬਖਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ<noinclude></noinclude> jwhnmh45wxviwmktrx8ewzhagnbbzv8 250 71817 216410 2026-04-27T04:43:30Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾ ਦੇਣੀ ਵਧਾਈ ਹੈ ਜੰਮਣੇ ਦੀ। ‘ਹੀਰ-ਵਾਰਿਸ। ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਪੌਠੇ ਖਾਣੇ ਹਨ । ਓੜਕ ਸਭ ਨੇ ਮਰਨਾ ਹੈ । ਕਾਰਦੰਤਕ “ਹੈ ਉਧਰ ਜਾਵਣਾ ਇਸ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ।” ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ-ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਭਾਵਾਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾ ਦੇਣੀ ਵਧਾਈ ਹੈ ਜੰਮਣੇ ਦੀ। ‘ਹੀਰ-ਵਾਰਿਸ। ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਪੌਠੇ ਖਾਣੇ ਹਨ । ਓੜਕ ਸਭ ਨੇ ਮਰਨਾ ਹੈ । ਕਾਰਦੰਤਕ “ਹੈ ਉਧਰ ਜਾਵਣਾ ਇਸ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ।” ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ-ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਭਾਵਾਰਥ ੧੧੯ ਹੋਂ ਲਾਉਣਾ ਨਿੰਮ ਦਾ ਪੀਵਣਾ ਹੈ। ‘ਹੀਰ’—ਵਾਰਿਸ । ਬਹੁਤਾ ਖਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੁਕਬਿਲ ਆਪ ਤੇ ਆਉਣਾ ਛਡਿਆ ਈ, ਕਦੇ ਯਾਦ ਕਰ ਖਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਆਂ ।” ਹੀਰ ਮੁਕਬਿਲ ਉਹ ਖਾਣ ਪੀਣ ਨੂੰ ਵਖ਼ੋਵਖਰੇ, ਲੜਨ ਭਿੜਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਨੀ। ‘ਹੀਰ’--ਵਾਰਿਸ • ਮੰਗਣੋਂ ਕੋਈ ਵਧਾਨ ਹੋਵੇ। ਹੀਰ-ਵਾਰਿਸ। ਉਪਰਲਿਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵਾਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਉਦੇਸ਼, ਕਰਮ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਕੀ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਪਰ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਰਮ । ਜਦ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਸਕਰਮਕ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ “ਵਧਾਈ” ਉਦੇਸ਼ ਹੈ । ਜਦ ਇਸ ਦਾ ਧਾਤੂ ਅਕਰਮਕ ਹੁੰਦਾ ਤਦ ਇਹ ਭਾਵ-ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਮਰਨਾ” ਅਤੇ “ਜਾਵਣਾ” ਭਾਵ-ਵਾਚ ਹਨ। ੩੦੬, ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ :- (੧) ਨਿਰਾ ਧਾਤੂ ਬਿਨਾਂ ਪਿਛੇਤਰ ਹੀ ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- ‘ਦੇਖ (=ਦੇਖ ਕੇ) ਬਗਾ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਵੀਂ ਜੀ। “ਗਲ ਪਾ ਕੇ ਸੇਲੀਆਂ ਲਾਹ ਟੋਪੀ, ਪਕੜ ਸੁੰਡੀਆਂ ਸੰਘ ਨੂੰ ਘੁਟਿਆ ਨੇ ।” ਹੀਰ-ਵਾਰਿਸ ‘ਕੋਈ ਨਾ ਸੁਣੇ ਪੁਕਾਰ ਕੌਣ ਹੁਣ ਆਣ ਛੁਡਾਵੇ । ਏਥੇ ‘ਆਣ' = ਆਣ ਕੇ=ਆਕੇ । ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ—ਚਾਤ੍ਰਿਕ । ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ--ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ (=ਖਾਕੇ) ਮਰੀਏ । ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘-ਇ' ਲਗਾਕੇ ਇਹ ਕਾਰਦੰਤਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ; ਜਿਵੇਂ : ਸੁਣਿ (= ਸੁਣਕੇ), ਦੇਖਿ, ਜਾਣਿ ਆਦਿ । ‘ਫਰੀਦਾ ਦੇਖਿ (=ਦੇਖਕੇ) ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਈਂ ਜੀਉ । Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> k9jip267zwvquhburzx93gro82v8tic 250 71818 216411 2026-04-27T04:43:45Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੨੦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਦੀ ਾ ਦੇ ਉੱਡ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ । ੨. ਧਾਤੂ ਨਾਲ ‘ਕੇ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ; ਜਿਵੇਂ :--ਖਾ ਕੇ, ਪੀ ਕੇ, ਸੌਂਕੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਨੱਸ ਕੇ ਆਦਿ । ਮਿੱਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੧੨੦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਸਾਫ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਦੀ ਾ ਦੇ ਉੱਡ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ । ੨. ਧਾਤੂ ਨਾਲ ‘ਕੇ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ; ਜਿਵੇਂ :--ਖਾ ਕੇ, ਪੀ ਕੇ, ਸੌਂਕੇ, ਹੱਸ ਕੇ, ਨੱਸ ਕੇ ਆਦਿ । ਮਿੱਸੀ-ਤਿੱਸੀ ਖਾ ਕੇ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀ । ਦੱਬ ਕੇ ਵਾਹ ਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਹ ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾਲ ‘ਕੇ' ਜਾਂ ‘ਕੈ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ; ਜਿਵੇਂ :-ਖਾਇ ਕੈ, ਹੋਇ ਕੈ । ੩੦੭. ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਸਲੀ (ਧਾਤੂ ਵਰਗਾ,ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ— ਨੀ ਮੈਂ ਉਠ ਉਠ, ਬਹਿ ਬਹਿ, ਰੋ ਰੋ, ਰਾਤ ਗੁਜਾਰਾਂ। ਉਹ ਸੁੱਕ ਸੁਕ ਕੇ ਹਾਥੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਲੱਭ ਲੱਭ ਕੇ ਥਕ ਗਏ ਹਾਂ । ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ | ਉਪਰਲਿਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕੇ' ਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ‘ਸੁੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ‘ਲੱਭ ਦੇ ਮਗਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ‘ਖਾ’ ਦੇ ਪਿੱਛੇ । ੩੦੮. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ :— ੧. ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ, ੨. ਲਿੰਗਾਦਿਬੌਧਕ ਅਤੇ ੩. ਜ਼ਿਆਬੋਧਕ ਅੱਵੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਬਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ । ਜਦ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ -ਲਿਖੇ, ਲਿਖਣ, ਲਿਖੋ, ਲਿਖਾਂ, ਲਿਖੀਏ (ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ) ਅਤੇ ਗਿਆ, ਗਏ, ਗਈ, ਗਈਆਂ, (ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ) ਸ਼ੁਧ ਰੂਪ ਹਨ । ਜਦ ਇਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਟੀ ਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ – ਲਿਖੇ ਟੰਗਾ (੧ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ +੨ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ), ਲਿਖਦਾ ਸੀ (੧ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ + ੨ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ), ਲਿਖਦਾ ਹੋਏ ਗਾ(੧ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ +੨ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ +੩ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ), ਲਿਖ ਹਟਿਆ ਹੈ (੧ ਜ਼ਿਆਬੋਧਕ ਅਵੈ+੨ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ+੩ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ)। ; ੩੦੯. ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਾਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ— ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਟੀ। ; ਬੁਧ ਕਾਲ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ :- ਕਰ -ਏ #ਕਰੇ, ਸੁਣ –ਇਆ = ਸੁਣਿਆ । ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ 8—ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਕਰੇ ਗਾ, ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਗੇ । ; Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 586tdzl2jsxrha2yeh165wiboqrq61o 250 71819 216412 2026-04-27T04:43:58Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ૧ર૧ ੩੧੦. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ ੩੧੧. ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ‘ਹ' ਅਤੇ ‘ਸ' ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ૧ર૧ ੩੧੦. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ ੩੧੧. ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ‘ਹ' ਅਤੇ ‘ਸ' ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਹ ਅਤੇ ‘ਸ’ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਾਤੂ ਅਧੂਰੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੋੜੇ ਰੂਪ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ ; ਬਾਕੀਆਂ ਲਈ ‘ਹੋ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਹ’ ਧਾਤੂ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਹੇਠ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ— ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਮੱਧਮ ਅੰਨ ਇਕ ਵਚਨ (*) Ji (ਤੂੰ) ਹੈਂ (ਉਹ) ਹੈ ਬਹੁ ਵਚਨ (ਅਸੀਂ) ਹਾਂ (ਤੁਸੀਂ) ਹੋ, ਹਓ (ਉਹ) ਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਉਪਰ-ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ; ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਰ ਹੂਪ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਵੀ ਹੇਠ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਮੱਧਮ ਇਕ ਵਚਨ ਆਂ ਬਹੁ ਵਚਨ ਆਂ ੩੧੨. ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਔਨ ਏਂ ‘ਸ ਧਾਤੂ ਦੇ ਭੂਤ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਇਹ ਹਨ — ਇਕ ਵਚਨ (ਮੈਂ) ਸਾਂ ਬਹੁ ਵਚਨ (ਅਸੀਂ) ਸਾਂ ਮੱਧਮ (ਤੂੰ) ਸੈਂ (ਤੁਸੀਂ) ਸਓ, ਸਾਓ ਅਨ (ਉਹ) ਸੀ (ਉਹ) ਸਨ ੩੧੩, ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਕਾਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋ ਹਨ :- ੧. ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਅਤੇ ੨. ਆਗਿਆਰਥ । ਸੰਭਾਵ ਭਵਿਖਤ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਇਕ ਵਚਨ – ਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਹੇਠ ਦਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਬਹੁ ਵਚਨ ਈਏ ਮੱਧਮ ਅੱਨ - -6 -2 -ਅਣ, -ਅਨ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ejo6uxqob2et6sulk2xc8cv0epl88zc 250 71820 216413 2026-04-27T04:44:11Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "१२२ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਮੱਧਮ ਅੱਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਆਗਿਆਰਥ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ -ਈਏ € -ਅਣ,- ਅਨ ਲਹਿੰਦੇ ਦੀ ਖੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਸ਼ੁਧ ਭਵਿੱਖਤ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਇਹ ਹਨ— ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>१२२ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਮੱਧਮ ਅੱਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਆਗਿਆਰਥ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ -ਈਏ € -ਅਣ,- ਅਨ ਲਹਿੰਦੇ ਦੀ ਖੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਸ਼ੁਧ ਭਵਿੱਖਤ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਇਹ ਹਨ— ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱਖਤ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਇਕ ਵਚਨ -ਸਾਂ ਮੱਧਮ ਅੱਨ ਬਹੁ ਵਚਨ -Я -ਸਨ -ਸੀ ੩੧੪, (ਕ) ‘ਲਿਖ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :- ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਲਿਖਾਂ ਲਿਖੀਏ ਮੱਧਮ ਲਿਖੇਂ ਲਿਖੋ ਐੱਨ ਲਿਖੇ ਲਿਖਣ ਆਗਿਆਰਥ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਲਿਖਾਂ ਲਿਖੀਏ ਲਿਖ ਲਿਖ ਲਿਖੋ ਅੰਨ ਲਿਖੇ ਲਿਖਣ (ਖ) ਲਹਿੰਦੀ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱਖਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਧਾਤੂ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੋਸਾਂ ਮੱਧਮ ਐੱਨ ਹੋਸੀ ਹੋਸਨ ੩੧੫. ‘ਹੈ ਦੇ ਸ਼ੁਧ ਕਾਲ : ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਅਸੀਂ ਹੋਈਏ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋ ਅੰਨ ਉਹ ਹੋਵੇ ਉਹ ਹੋਵਣ Digitized by Panjab Digitat Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 8e7tl7saix6z2ynvonz7vdaracrmjmj 250 71821 216414 2026-04-27T04:44:23Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਆਗਿਆਰਬ=(ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ) ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਹੋ ਬਹੁਵਚਨ ਅਸੀਂ ਹੋਵੀਏ ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋ ਉਹ ਹੋਵਣ १२३ ਅੱਨ ਉਹ ਹੋਵੇ ਲਿੰਗਾਦਿਬੌਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ੩੧੬, ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਆਗਿਆਰਬ=(ਹੁਕਮੀ ਭਵਿੱਖਤ) ਪੁਰਖ ਇਕਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਹੋ ਬਹੁਵਚਨ ਅਸੀਂ ਹੋਵੀਏ ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋ ਉਹ ਹੋਵਣ १२३ ਅੱਨ ਉਹ ਹੋਵੇ ਲਿੰਗਾਦਿਬੌਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ੩੧੬, ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇਤਰ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਾਲ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲ ਪੁਰਖ-ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲ ਹਨ--ਸ਼ਰਤੀ ਭੂਤ ਕਾਲ, ਅਨਿਸਚਿਤ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਿਧਿਅਰਥਕ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇਤਰ ਇਹ ਹਨ— ਸ਼ਰਤੀ ਭੂਤ ਕਾਲ ਲਿੰਗ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ -ਦਾ -ਦੇ ਇਸਲਿੰਗ - -ਦੀਆਂ ਅਨਿਸਚਿਤ ਭੂਤ ਕਾਲ ਪੁਲਿੰਗ -ਇਆ -ਏ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ -ਈਆਂ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਇਕਵਚਨ ਬਹੁਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ -ਣੀ -ਣੀਆਂ ੩੧੭, ‘ਹੋ ਧਾਤੂ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ — ਸ਼ਰਤੀ ਭੂਤ ਕਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਨਿਸਚਿਤ ਭੂਤ ਕਾਲ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਇਆ ਹੋਏ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ ਹੋਈ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਪੁਲਿੰਗ ਹੋਣਾ ਹੋਣੇ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ ਹੋਣੀ ਹੋਣਆਂ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 7rmxrhqs40m03ueyrvfj820j6yg6o7q 250 71822 216415 2026-04-27T04:44:34Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "१२४ ਪੁਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ੩੧੮, ‘ਗਾ' ਦੇ ਰੂਪ :— ਗਾ ਗੀ ਗੇ ਗੀਆਂ ‘ਗਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ – ਕਰੇ ਗਾ, ਹੈ ਗੀ, ਕਰਨ ਗੇ, ਹਨ ਗੀਆਂ, ਲੜੂਗੀ, ਸੀ ਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>१२४ ਪੁਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ੩੧੮, ‘ਗਾ' ਦੇ ਰੂਪ :— ਗਾ ਗੀ ਗੇ ਗੀਆਂ ‘ਗਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ – ਕਰੇ ਗਾ, ਹੈ ਗੀ, ਕਰਨ ਗੇ, ਹਨ ਗੀਆਂ, ਲੜੂਗੀ, ਸੀ ਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਗਾ’ ਲਿੰਗ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ‘ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੱਡਾਂ ਦਾ ਸਾੜ ਹੈ ਗਾ ਜੇ [ਸਾਹ ਵਾ੦ ਸਾ੦ ੮੬] ਵਿੱਚ ‘ਹੈ ਗਾ” ‘ਹੈ ਦੀ ਥਾਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ । ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ੩੧੯ (ਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਵਧੇਰੇ ਚਾਲੂ ਹਨ | ਇਹ ਕਾਲ ਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਗਾ”, ‘ਸ, ਜਾਂ ‘ਹੋ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਗਾ ਂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਸਹਾਇਕ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਹਾਇਕ ਕ੍ਰਿਆ ਕਿਸੇ ਪਰਧਾਨ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਕਾਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ; ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ੩੨੦, ; ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ ਦੇ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਇਹ ਹਨ :- ਉਹ ਲਿਖੇਗਾ। ਲਿਖੇ + (ਗਾਂ) ੧. ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱਖਤ ੧. ਸਮੀਪੀ ਭੂਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ੨. ਪੂਰਣ ਭੂਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਲਿਖਿਆ + ਸਹਾਇਕ ੩. ਸੰਭਾਵ ਭੂਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਏ। ੪. ਸੰਦਿਗਧ ਭੂਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਏਗਾ। ੫. ਸ਼ਰਤੀ ਭੂਤ ੧. ਵਰਤਮਾਨ ੨. ਅਪੂਰਣ ਭੂਤ ਜੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਲਿਖਦਾ ਸਹਾਇਕ ੩. ਸੰਭਾਵ ਵਰਤਮਾਨ ੪. ਸੰਦਿਗਧ ਵਰਤਮਾਨ ਅਪੂਰਣ ਸ਼ਰਤੀ ੧. ਸਮੀਪੀ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ੨. ਪੂਰਣ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਲਿਖਣਾ + ਸਹਾਇਕ ੩. ਸੰਭਾਵ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ੪. ਸੰਦਿਗਧ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ੫. ਸ਼ਰਤੀ ਵਿਧਿਅਰਥਕ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਜੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਹੈ। ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਸੀ। ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਹੋਏ । ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਹੋਏਗਾ। ਜੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਹੁੰਦਾ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> slaqx9mexdvf1dlk9ok2kobw4g070ls 250 71823 216416 2026-04-27T04:44:49Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਰਥ ੧੨੫ ਕਾਲ ੩੨੧. ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਕਾਲ ਤਿੰਨ ਹਨ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ । ੩੨੨, ਜੋ ਲ਼ਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਭੂਤ- ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ :—ਉਸ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ੩੨੩, ਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਅਰਥ ੧੨੫ ਕਾਲ ੩੨੧. ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਕਾਲ ਤਿੰਨ ਹਨ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ । ੩੨੨, ਜੋ ਲ਼ਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਭੂਤ- ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ :—ਉਸ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ੩੨੩, ਜੋ ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ—ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ੩੨੪. ਜੌ ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ—ਉਹ ਲਿਖੇਗਾ। ਔਰਥ ੩੨੫. ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪਾਂਤਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਪਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਬ (ਕ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ :- ਮੋਹਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ (ਸ੍ਵਾਰਥ), ਮੋਹਨ ਪੜ੍ਹੇ (ਸੰਭਾਵਨਾਰਥ), ਤਸੀਂ ਪੜ੍ਹੋ (ਆਗਿਆਰਥ), ਜੇ ਮੋਹਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ (ਸੰਕੇਤਾਰਥ), ਮੋਹਨ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਏਗੀ (ਸੰਦੇਹਾਰਥ) । ੩੨੬, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ — 1 (੧) ਜਦ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਸ੍ਵਾਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- ਬੱਚਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ । ਸ੍ਵਾਰਥ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸੁਭੌਕੀ ਅਰਥ ਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਨਵਾਂ ਖਾਸ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ; ਏਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਵਾਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । (੨) ਜਦ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ, ਅਸੀਸ, ਇੱਛਾ, ਫਰਜ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੰਭਾਵਨਾਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- (ਕ) ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ mood ਲਈ ‘ਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਆਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਕਾਰ’ ਜਾਂ ਭਾਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ‘ਪੁਕਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ', ਅਗਸਤ, ੧੯੫੧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਣ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਲਕਾਰ’ ਸ਼ਬਦ ਦਸਿਆ ਹੈ । ਭਾਵੇ ‘ਅਰਥ ਸੌ ਫੀ ਸਦੀ ਠੀਕ ਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ‘ਲਕਾਰ' ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। Mood ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੀ ਦਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਤੇ ਅਰਬ’ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। ‘ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਭਾਵ’ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਭਾਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ ਹੈ । ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ‘ਲਕਾਰ' ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਲਗਾਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ‘ਲਕਾਰ' ਵੀ mood ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> qf3fqkk6ymhxl94gi4o4xqlehlvf6mx 250 71824 216417 2026-04-27T04:45:18Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "૧૯ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ “ਰੱਬ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੂਰ ਕਰੇ ।” (ਨਵਾਬ ਖ਼ਾਨ) ਦੇ (੩) ਜਦ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਆਗਿਆ, ਬੇਨਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਆਗਿਆ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>૧૯ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ “ਰੱਬ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੂਰ ਕਰੇ ।” (ਨਵਾਬ ਖ਼ਾਨ) ਦੇ (੩) ਜਦ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਆਗਿਆ, ਬੇਨਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਆਗਿਆਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- ਉਠੋ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਜਾਓ | (੪) ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਕੇਤਾਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ : – “ਸਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਦੇਂਈਏ ਵੰਡ । (ਨਵਾਬ ਖਾਨ) (੫) ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸੰਦੇਹ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਦੇਹਾਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ :—ਉਹ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ । ; ੩੨੭. ‘ਨੱਸ? ਅਕਰਮਕ ਧਾਤੂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ :- ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ (੧) ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਆਗਿਆਰਥ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨੱਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨੱਸੀਏ ਮੈਂ ਨੱਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨੱਸੀਏ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨੱਸੇਂ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੋ ਤੂੰ ਨੱਸ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੋ ਅੰਨ ਉਹ ਨੱਸੇ ਉਹ ਨੱਸਣ ਉਹ ਨੱਸੇ ਉਹ ਨੱਸਣ ੨. ਲਿੰਗਾਦਿ ਬੋਧਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਲ ਸ਼ਰਤੀ ਭੂਤ ਕਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਭਤਨ ਪੁਲਿੰਗ (ਜੇ) ਮੈਂ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਉਹ ਨੱਸਦਾ (ਜੇ) ਅਸੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਉਹ ਨੱਸਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਜੇ) ,, ਨਦਸੀ (ਜੇ) ,, '' ਨੱਸਦੀਆਂ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱਖਤ ਸੰਭਾਵ ਭਵਿੱਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ‘ਗਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਧਾਰਣ ਭਵਿੱਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ – ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨੱਸਾਂ ਗਾ ਅਸੀਂ ਨੱਸਾਂ ਗੇ ਪੁਲਿੰਗ ਮੱਧਮ ਅੱਨ ਤੂੰ ਨੱਸੇਂ ਉਹ ਨੱਸੇ ਗਾ ਗਾ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੋ ਗੇ ਉਹ ਨੱਸਣ ਗੇ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨੱਸਾਂ ਗੀ ਅਸੀਂ ਨੱਸਾਂ ਗੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ | ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨੱਸੇਂ ਗੀ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੋ ਗੀਆਂ ( ਅੰਨ ਉਹ ਨੱਸੋ ਗੀ ਉਹ ਨੱਸਣ ਗੀਆਂ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> gzhpfwy5c80tty7rkuz6zez9bo2al44 250 71825 216418 2026-04-27T04:45:27Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ १२७ ਚਾਲੂ ਵਰਤਮਾਨ--ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ : ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵੀ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਹੈ । ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾਲ ‘ਹ' ਦੇ ਰੂਪ ਲਗਾਇਆਂ ਇਹ ਕਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ १२७ ਚਾਲੂ ਵਰਤਮਾਨ--ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ : ਪੁਰਖਾਦਿਬੋਧਕ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵੀ ਮਿਲਾਉਟੀ ਕਾਲ ਹੈ । ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾਲ ‘ਹ' ਦੇ ਰੂਪ ਲਗਾਇਆਂ ਇਹ ਕਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨਸਦਾ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸਦੇ ਹਾਂ ਪੁਲਿੰਗ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨਸਦਾ ਹੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸਦੇ ਹੋ ਅੰਨ ਉਹ ਨਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਹਦੇ ਹਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨਸਦੀ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸਦੀਆਂ ਹਾਂ ਇਸਤਰ੍ਹ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨਸਦੀ ਹੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸਦੀਆਂ ਹੋ ਅੱਨ ਉਹ ਨਸਦੀ ਹੈ ਉਹ ਨਸਦੀਆਂ ਹਨ ਚਾਲੂ ਜਾਂ ਅਪੂਰਣ ਭੂਤ ਕਾਲ ਲਿੰਗਾਦਿਬੋਧਕ + ਪੁਕਖਾਦਿਬੋਧਕ ਪੁਰਖ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨਸਦਾ ਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸਦੇ ਸਾਂ ਪੁਲਿੰਗ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨਸਦਾ ਸੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸਦੇ ਸਓ ਅੱਨ ਉਹ ਨਸਦਾ ਸੀ ਉਹ ਨਸਦੇ ਸਨ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨਸਦੀ ਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸਦੀਆਂ ਸਾਂ ਇਸਤਰ੍ਹ ਮੱਧਮ ਤੂੰ ਨਸਦੀ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸਦੀਆਂ ਸਓ ਅੰਨ ਉਹ ਨਸਦੀ ਸੀ ਉਹ ਨਸਦੀਆਂ ਸਨ ਸਮੀਪੀ ਭੂਤ ਕਾਲ ਮੈਂ ਨਸਿਆ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨੱਸੇ ਹਾਂ ਪੁਲਿੰਗ ਤੂੰ ਨਸਿਆ ਹੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੇ ਹੋ ਉਹ ਨਸਿਆ ਹੈ ਉਹ ਨੱਸੇ ਹਨ ਮੈਂ ਨੱਸੀ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਸੀਆਂ ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ ਤੂੰ ਨੱਸੀ ਹੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸੀਆਂ ਹੋ ਉਹ ਨੱਸੀ ਹੈ ਉਹ ਨਸੀਆਂ ਹਨ ਪੂਰਣ ਭੂਤ ਕਾਲ ਇਕ ਵਚਨ ਬਹੁ ਵਚਨ ਮੱਧਮ ਉੱਤਮ ਮੈਂ ਨਸਿਆ ਸਾਂ ਤੂੰ ਨਸਿਆ ਸੈਂ ਅਸੀਂ ਨੱਸੇ ਸਾਂ ਅੰਨ ਉਹ ਨਸਿਆ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਨੱਸੇ ਸਾਓ ਉਹ ਨੱਸੇ ਸਨ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org ਪੁਲਿੰਗ<noinclude></noinclude> tr9trbyyyu6h34zdeaqcy5memhr0seb 250 71826 216424 2026-04-27T07:28:43Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( 84) ਨਕਾਬ ਬਦੋਬਦੀ ਲਾਹ ਲਈ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਛ ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਦੇ ਲਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇਸ ਹੈ, ਕੀ ਏਹੋ ਸੱਯਤਾ ਹੈ (ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਦੇਖਕੇ) ਆਪ ਅਜੇਹੇ ਸੱਜਨ ਤੇ ਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਏਯ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( 84) ਨਕਾਬ ਬਦੋਬਦੀ ਲਾਹ ਲਈ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਛ ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਦੇ ਲਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇਸ ਹੈ, ਕੀ ਏਹੋ ਸੱਯਤਾ ਹੈ (ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਦੇਖਕੇ) ਆਪ ਅਜੇਹੇ ਸੱਜਨ ਤੇ ਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਏਯਾਰ ਹੋਕੇ ਕੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਦੇਵੀ- ਜੇ ਤੂੰ ਸਚ ਮੁਚ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਉਸ ਵਰਤਾਓ ਤੇ ਹੈ ਕੋ ਭੂਤਨਾਬ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀ-(ਭੂਤ ਨਾਬ ਨੂੰ) ਕਿਓਂ ਜੀ! ਆਪ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਜੇਹੀ ਬੇ ਇਬਤੀ ਕਿਓਂ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਜੇ ਕਦੀ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਏਥੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਓਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ? ਭੂਤ-(ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਯਾ ਕੀ ਮੈਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂ? ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਇਸਤ੍ਰੀ-ਇਸਦਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਾਗ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ ਅੱਖਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਨ ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਕਹਾਂਗੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਭ੍ਯਤਾ ਦਿਖਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨੂੰ ਉਘੇੜ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇਹੀ ਦੇਖੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਆ ਪਿਆ ਭੂਤ-ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਹੈ ਤੂੰ ਅਰ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸੁਰਤ ਮੇਰੀ ਇਸਤੀ ਵਰਗੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਵਖ ਨਹੀਂ Kashmio Ranch Insi<noinclude></noinclude> bd98yb0xrezmp65igj84cz6dolfxvxl 250 71827 216425 2026-04-27T07:29:58Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੪੬) ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਯਾ ਹੋਇਆ ਸੀ,ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਢੀਠ ਘਣੇ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਉੱਤੇ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਦ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲਗਾ ਕਿ ਹੁ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੪੬) ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਯਾ ਹੋਇਆ ਸੀ,ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਢੀਠ ਘਣੇ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਉੱਤੇ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਦ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਏਡਨੇ ਨੂੰ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।ਆਪ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਚਾਹੋ ਸਮਝਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਵੋ ਪਰ ਇਹ ਯਾਦੇ ਰਖੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਿਖਸਮੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਰ ਜੋ ਕੁਛ ਅਪਮਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰੋਗੇ ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਵੀ ਕਕੂਰ ਮਿਲੇਗਾ ਪਰ ਨਾਲਹੀ ਇਹ ਭੀ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪਣਾ “ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਦੀ ਬੇਇਬਤੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੀ ਭੂਤ-ਪਰ ਸ਼ੋਂਕ ਕਿ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪੀਯਾ ਕੀਤੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ। ਇਸਤ੍ਰੀ-(ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਦੇਖਕੇ) ਬਹਾਦਰੀ ਤਾਂ ਤਦ ਸੀ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨਾਲ ਅਕੇਹਾ ਅਪ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦੇ, ਇੱਕ ਅਬਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਸਚੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਏਯਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਏਥੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਪਤਾ ਕਿਓਂ ਭੈਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਓਹ ਅਬਰੂ ਕੇਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਅਜੇਹੇ ਢੰਗ ਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੁੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਦਇਆ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਰ ਏਹੋ ਮਲੂਮ ਹੈ Maa paun d by a Sangotr * ਕੇ ਕੁਛ ਉਹ ਕਹਿ<noinclude></noinclude> 2k5jju13tpcracbg6cg12zroxy8ve8w 250 71828 216426 2026-04-27T07:30:45Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( 82) ਰਹੀ ਹੈ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ,ਝੂਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਭੀ ਓਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸਹਿਮ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਓਹ ਭੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਕੇ ਅਥ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( 82) ਰਹੀ ਹੈ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ,ਝੂਠ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਭੀ ਓਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸਹਿਮ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਓਹ ਭੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਕੇ ਅਥਰੂ ਵਗਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਕੁਛ ਰੰਗ ਘੁਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਸੀ ਅਰ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭੂਤਨਾਬ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਖਾਧਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਭੂਤਨਾਥਦੀ ਇਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਕਈ ਆਦਮੀ ਇਕੋ ਰੰਗ ਰੂਪ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਭੀ ਓਹੋ ਗੱਲ ਹੈ; ਦੇਵੀ- ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ) ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਇਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਇਸਤ੍ਰੀ-ਕੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ-ਇਸ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇ? ਇਸਤੀ-ਆਪ ਬਚਾ ਖੇਚਲ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਝਲੇ, ਓਥੇ ਮੇਰੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਵੇਖਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਿਕ ਨਾਲ ਗੋਲ ਬਣਿ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋ ਕੁਛ ਮੈਂ ਕਹਿਆ ਓਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ? ਦੇਵੀ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ) ਤੇਰਾ ਘਰ ਕਿੱਡੀ ਕੁ ਦੂਰ ਹੈ? ਇਸਤ੍ਰੀ-(ਹੱਥ ਦੀ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਏਸੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜੀ ਹੀ ਦੂਰ ਹੈ,ਔਹ ਸੰਘਣੇ ਬ੍ਰਿਛ ਲੰਘਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਦਿੱਸ ਪਵੇਗੀ ਜਿਥੇ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਸੀਂ ਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂich Institute, Srinagar. Digitized by eGangotri<noinclude></noinclude> b0fmb5exxj23yap01tbfbdq60wiq43z 250 71829 216427 2026-04-27T07:31:30Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੪੮) ਦੇਵੀ-ਕੀ ਤੂੰ ਝੁਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਪਰ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਜੀ ਮੇਰੇ ਦੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ: ਰੋ ਗੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਬਦਲਨ ਲਈ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਸੀਂ ਏ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੪੮) ਦੇਵੀ-ਕੀ ਤੂੰ ਝੁਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਪਰ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਜੀ ਮੇਰੇ ਦੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ: ਰੋ ਗੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਬਦਲਨ ਲਈ ਅੱਜ ਕੱਲ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਾਂ (ਹਥ ਜੋੜਕੇ) ਆਪ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਛੇਤੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ ਤੇ ਇਸ ਝਗੜੇਨੂੰ ਮੁਕਾਓ ਐਵੇਂ ਢਿੱਲ ਪੈਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਭੰਡੀ ਪਵੇਗੀ। ਦੇਵੀ-(ਭਤ ਨਾਥ ਨੂੰ) ਕਿ ਹਰਜ ਹੈ ਜੇ ਏਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਜਾਕੇ ਜੈਸਾ ਨਵਿਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਭੂਤ-ਜੋ ਆਪ ਦੀ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਸੋ ਕਰੋ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਬੜੇ ਅਨੋਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਫੇਰ ਚਲੋ ਢਿੱਲਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਲਾਚਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੱਕ ਥਾਂ ਜਿਥੇ ਓਹ ਲੈ ਦੇ ਜਾਵੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਚਲੇ ਜਾਣ ਘਰ ਦੇਖਣ ਕਿ ਜੋ ਕੁਛ ਓਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਓਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠ? ਅੰਤ ਨੂੰ ਏਹੋ ਹੋਇਆ। ਸੈਨਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੁਰ ਪਈ ' ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਓਸਦੇ ਪਿਛੇ ੨ ਤੁਰ ਪਏ, ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਤੁਰੀ ਗਈ। ਕੋਈ ਅੱਧ ਕੁ ਮੀਲ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੂਰੋਂ ਇੱਕ eh Datize<noinclude></noinclude> m1fgctadhglps7748y3pd20pyxjvmg2 250 71830 216428 2026-04-27T07:32:01Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( 8) ਕੋਠਾਨਵਰਾਆਇਆਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੱਚਾ ਜੇਹਾ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਇਹ ਲੋਕ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਅਰ ਕੁਛ ਘਾਹ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( 8) ਕੋਠਾਨਵਰਾਆਇਆਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੱਚਾ ਜੇਹਾ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਦ ਇਹ ਲੋਕ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਅਰ ਕੁਛ ਘਾਹ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਢੇਰ ਅਗੇ ਹੀ ਓਥੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰੋਜ ਏਥੇ ਹੀ ਘੋੜਾ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਉਪੰਤ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਆਪ ਜ਼ਰਾ ਏਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ ਐਂ ਆਪ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮੰਜੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪੁਤਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸੱਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਰ ਕਿਹਾ ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਓ ਪਰ ਛੇਤੀ ਆਉਣਾ ਕਿਓਂਕਿ ਅਸੀ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਠਹਿਰ ' ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਓਹ ਇਸ ਮਕਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ ਔਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਢੇਰ ਚਿੜ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਖਲੋਤੇ ਓਸ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘੰਟਾ ਭਰ ਬੀਤ ਅ ਪਰ ਉਹ ਮਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਨਿਕਲੀ। ਛੇਕੜ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਕੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਕਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਏ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਉਸ ਇਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਨ ਆਈ, ਉਸ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਝੁਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਢੂੰਡਣਾ ਕੇਹੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਅੰਦਰ ਫੁੰਡਿਆ ਪਰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ, ਹਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਛ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੂਤ C0. Kashmir Research Institute, Srinagar. Digitized by eGangotri<noinclude></noinclude> tgb0kebrd2qrqliw2g5ig00m31r633t