ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 21686 216442 52774 2026-04-27T13:57:09Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੫੦}}</noinclude>ਆਇ॥ ਨਾਨਕ ਜਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਰਹਿ ਸੋ ਪਰਵਾਣੁ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ ਕੰਉ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਿਖਾ॥ਜੋ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦੇ ਤਿਨ ਦਰਸਨੁ ਪਿਖਾ॥ ਸੁਣਿ ਕੀਰਤਨੁ ਹਰਿ ਗੁਣ ਰਵਾ ਹਰਿ ਜਸੁ ਮਨਿ ਲਿਖਾ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਲਾਹੀ ਰੰਗ ਸਿਉ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਕ੍ਰਿਖਾ॥ ਧਨੁ ਧੰਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਸੋ ਸਰੀਰੁ ਥਾਨੁ ਹੈ ਜਿਥੈ ਮੇਰਾ ਗੁਰੁ ਧਰੇ ਵਿਖਾ॥੧੯॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਵਈ ਨਾ ਸੁਖੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਿਹੂਣੇ ਮਨਮੁਖੀ ਜਾਸਨਿ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਨਾਵੈ ਨੋ ਸਭਿ ਖੋਜਦੇ ਥਕਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲੈ ਮਿਲਾਇ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਪੈਨਣੁ ਖਾਣੁ ਸਭੁ ਬਾਦਿ ਹੈ ਧਿਗੁ ਸਿਧੀ ਧਿਗੁ ਕਰਮਾਤਿ॥ ਸਾ ਸਿਧਿ ਸਾ ਕਰਮਾਤਿ ਹੈ ਅਚਿੰਤੁ ਕਰੇ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮਨਿ ਵਸੈ ਏਹਾ ਸਿਧਿ ਏਹਾ ਕਰਮਾਤਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਹਮ ਢਾਢੀ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਖਸਮ ਕੇ ਨਿਤ ਗਾਵਹ ਹਰਿ ਗੁਣ ਛੰਤਾ॥ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨੁ ਕਰਹ ਹਰਿ ਜਸੁ ਸੁਣਹ ਤਿਸੁ ਕਵਲਾ ਕੰਤਾ॥ ਹਰਿ ਦਾਤਾ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਭਿਖਾਰੀਆ ਮੰਗਤ ਜਨ ਜੰਤਾ॥ ਹਰਿ ਦੇਵਹੁ ਦਾਨੁ ਦਇਆਲ ਹੋਇ ਵਿਚਿ ਪਾਥਰ ਕ੍ਰਿਮ ਜੰਤਾ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਧਨਵੰਤਾ॥੨੦॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਪੜਣਾ ਗੁੜਣਾ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਕਾਰ ਹੈ ਅੰਦਰਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਵਿਕਾਰੁ॥ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਸਭਿ ਪੜਿ ਥਕੇ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਖੁਆਰੁ॥ ਸੋ ਪੜਿਆ ਸੋ ਪੰਡਿਤੁ ਬੀਨਾ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਅੰਦਰੁ ਖੋਜੈ ਤਤੁ ਲਹੈ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ॥ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨੁ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਸਹਜਿ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਧੰਨੁ ਵਾਪਾਰੀ ਨਾਨਕਾ ਜਿਸੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਵਿਣੁ ਮਨੁ ਮਾਰੇ ਕੋਇ ਨ ਸਿਝਈ ਵੇਖਹੁ ਕੋ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਭੇਖਧਾਰੀ ਤੀਰਥੀ ਭਵਿ ਥਕੇ ਨਾ ਏਹੁ ਮਨੁ ਮਾਰਿਆ ਜਾਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਏਹੁ ਮਨੁ ਜੀਵਤੁ ਮਰੈ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਇਸੁ ਮਨ ਕੀ ਮਲੁ ਇਉ ਉਤਰੈ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੰਤ ਮਿਲਹੁ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਵਹੁ ਇਕ ਕਿਨਕਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੀਗਾਰੁ ਬਨਾਵਹੁ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਕਾਪੜੁ ਪਹਿਰਹੁ ਖਿਮ ਕਾ॥ ਐਸਾ ਸੀਗਾਰੁ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਹਰਿ ਲਾਗੈ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਿਮ ਕਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਬੋਲਹੁ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਸਭਿ ਕਿਲਬਿਖ ਕਾਟੈ ਇਕ ਪਲਕਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਉਪਰਿ ਸੋ ਗੁਰਮੁਖਿ<noinclude></noinclude> 6klyziger8ipr5mpffnklpo46cx2vz5 250 22741 216507 146027 2026-04-28T07:03:51Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਮੈਂਡਾ ਪਿਆਰਾ।'''}}}} {{Block center|<poem> ਮੈਂ ਕੁੱਠੀ ਮੈਂ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਵੇ ਲੋਕਾ! {{gap|3em}}ਉਸ ਕਲਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ, ਮੈਂ ਜੇਹੀ ਜਿਨੇ ਲੱਖ ਪਰੋਤੀ, {{gap|3em}}ਲੱਖ ਖਲੋਤੀਆਂ ਤਣੀਆਂ। ਵਿਝ ਦਿਲ, ਹੋਰ ਵਿਝੀਵਣ ਚਾਹੇ, {{gap|3em}}ਪੀੜ ਛਿੜੇ ਰਸ ਚਾੜ੍ਹੇ, ਜਿੰਦ ਨਵੀਂ ਇਕ ਜਾਗੇਨੀ, ਚਖ ਚਖ, {{gap|3em}}ਉਸ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ॥੬॥ {{c|{{xx-larger|'''ਤਯਾਰੀਆਂ।'''}}}} ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਾ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ {{gap|3em}}ਨਾਲ ਭਾਬੀਆਂ ਅੜਦਾ,- ਕਾਸਾ ਅਜੇ ਚੱਕ ਹੈ ਚੜ੍ਹਿਆ,- {{gap|3em}}ਹੱਥ ਘੁਮਿਆਰ ਉਸ ਘੜਦਾ,- ਹੀਰ ਸੁਰਾਹੀ ਧਉਣ ਨਿਵਾਈ {{gap|3em}}ਖਲੀ ਝਨਾਂ ਦੀ ਕੰਧੀ,- ਸ਼ਹੁ ਦਰਯਾ ਵਗੇ ਨਹੀਂ ਅਟਕੇ {{gap|3em}}ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ ਖੜਦਾ॥੭॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੨ -}}</noinclude> 7eyg640pfpi13zq42mgexisftaavuq5 216508 216507 2026-04-28T07:04:13Z Dugal harpreet 231 216508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਮੈਂਡਾ ਪਿਆਰਾ।'''}}}} {{Block center|<poem> ਮੈਂ ਕੁੱਠੀ ਮੈਂ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਵੇ ਲੋਕਾ! {{gap|3em}}ਉਸ ਕਲਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ, ਮੈਂ ਜੇਹੀ ਜਿਨੇ ਲੱਖ ਪਰੋਤੀ, {{gap|3em}}ਲੱਖ ਖਲੋਤੀਆਂ ਤਣੀਆਂ। ਵਿਝ ਦਿਲ, ਹੋਰ ਵਿਝੀਵਣ ਚਾਹੇ, {{gap|3em}}ਪੀੜ ਛਿੜੇ ਰਸ ਚਾੜ੍ਹੇ, ਜਿੰਦ ਨਵੀਂ ਇਕ ਜਾਗੇਨੀ, ਚਖ ਚਖ, {{gap|3em}}ਉਸ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ॥੬॥ {{c|{{xx-larger|'''ਤਯਾਰੀਆਂ।'''}}}} ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਾ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ {{gap|3em}}ਨਾਲ ਭਾਬੀਆਂ ਅੜਦਾ,- ਕਾਸਾ ਅਜੇ ਚੱਕ ਹੈ ਚੜ੍ਹਿਆ,- {{gap|3em}}ਹੱਥ ਘੁਮਿਆਰ ਉਸ ਘੜਦਾ,- ਹੀਰ ਸੁਰਾਹੀ ਧਉਣ ਨਿਵਾਈ {{gap|3em}}ਖਲੀ ਝਨਾਂ ਦੀ ਕੰਧੀ,- ਸ਼ਹੁ ਦਰਯਾ ਵਗੇ ਨਹੀਂ ਅਟਕੇ {{gap|3em}}ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ ਖੜਦਾ॥੭॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੨ -}}</noinclude> 1cg7xazk2r315susnnnn33l63hjgjbu 250 22744 216509 146488 2026-04-28T07:06:48Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{c|{{xx-larger|'''ਬਦੀ।'''}}}} ਦਾਖਾਂ ਤੇ ਅੰਗੂਰੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ {{gap|3em}}ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਬਣਾਏ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਆਦੀ ਰਸ ਭਰ ਭਰ {{gap|3em}}ਵੇਲਾਂ ਗਲ ਲਟਕਾਏ, ਤੂੰ ਉਹ ਤੋੜ ਮੱਟ ਵਿਚ ਪਾਏ, {{gap|3em}}ਰਖ ਰਖ ਕੇ ਤਰਕਾਏ,- ਦੁਖ-ਦੇਵੇ ਦਾਰੂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ, {{gap|3em}}ਤੂੰ ਹਨ ਆਪ ਚੁਆਏ॥ ੮ ॥ {{c|{{xx-larger|'''ਅਚੱਲ ਰਾਂਝਾ।'''}}}} ਸਾਡਾ ਰਾਂਝਾ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ {{gap|3em}}ਤਖਤੋਂ ਕਦੀ ਨ ਉਠਦਾ, ਝੰਗ ਸਿਆਲੀਂ ਬੈਠਿਆਂ ਸਾਨੂੰ {{gap|3em}}ਖਿੱਚਾਂ ਪਾ ਪਾ ਕੁਠਦਾ, ਆਵੇ ਆਪ ਨ ਪਾਸ ਬੁਲਾਵੇ, {{gap|3em}}ਸੱਦ ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਘੱਲੇ: ਕੁੰਡੀ ਪੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਖਦਾ,- {{gap|3em}}ਰੁਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰੁੱਠਦਾ? ॥੯॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩-}}</noinclude> l2h0jp9j7cxmpm9u794csc7tgdnt5ib 250 46948 216525 148957 2026-04-28T07:33:24Z Dugal harpreet 231 216525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਟੋਲਾ ਜਦ ਵੀ, ਹੱਲੇ ਕਰ ਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਤਦ, ਸਰਹੰਦ ਫੇਰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਗਰਕਦੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਹਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਹੋਰ 'ਧਰਤ' ਤੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਆਵੇ, ਏਹੋ ਹੀ ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੋਥੀ ਪੰਥ ਭੁਲਾ ਕੇ ਆਪਾਂ, ਤੁਰ ਪਏ ਆਂ ਜੀ, ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ, ਮਨ ਦਾ ਪੰਛੀ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅੰਬਰ ਗਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਕਰਮ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੁੜਨ ਮੁਹਾਲ, ਜੇ ਜੁੜ ਜਾਵੇ, ਕਰਜ਼ ਧਰਤ ਦਾ, ਓਹੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਨ ਗੁਰੂ, ਪਾਣੀ ਹੈ ਬਾਬਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਾਂ ਸਮਝਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੱਬਰ ਹੀ ਰਲ ਕੇ, ਛਾਵੇਂ ਮੰਜੇ ਡਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ, ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਮੈਂ ਘੜੀ ਮੁੜੀ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਕਿਹੜਾ, ਸੁਪਨ-ਮਹਿਲ ਜੋ ਢਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ, ਜਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਅਣਦਿਸਦਾ, ਕਿਹੜਾ ਚਤਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ, ਉੱਡਣੇ ਪੰਛੀ ਫਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 30}}</noinclude> n4axht8x4r7yko10uq5p2g8n4xnmsla 250 46949 216524 148958 2026-04-28T07:32:53Z Dugal harpreet 231 216524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਤੇਰੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਪਹਾੜ ਮੇਰੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਸਵਾਰ। ਜਿੰਦੇ, ਭੋਲਿਆਂ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਤਾਂ ਨਾ ਮਾਰ। ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਲੱਗਾ, ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਕਰੀਏ ਨਾ ਦਿਲ ਦਾ ਵਪਾਰ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਹੀ ਆਇਆ ਨਾ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਨਕਦੀ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਜੀਹਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਧਾਰ। ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਾਹਦੀ ਆਈ, ਗੁੰਮੇ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਹਵਾਸ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਲੇ ਪਿੰਡੇ ਛੋਹੇ ਨੰਗੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ। ਅੱਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਆਈ ਤੇਰੀ ਯਾਦ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮੀਂ ਘਰ ਪਰਤੇ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਡਾਰ। ਅੱਜ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਪੌਣੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਲੱਗਾ, ਕਦੇ ਛੱਡਦੇ ਨਾ ਪਿੱਛਾ, ਕੀਤੇ ਕੌਲ ਤੇ ਕਰਾਰ। ਘੜੀ ਸਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਟਿਕ ਟਿਕ ਯਾਦ ਤੈਨੂੰ ਕਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰਿਆ ਤੂੰ ਇੰਜ ਨਾ ਵਿਸਾਰ। </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 31}}</noinclude> m3y7qfwfiqfreitvs7or1mgu81ggn07 250 46950 216523 148959 2026-04-28T07:32:21Z Dugal harpreet 231 216523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਅੰਦਰ ਵਸਤ ਦਾ ਸਾਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਓਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕੈਸੀ ਤਿਸ਼ਨਗੀ ਲੈ ਕੇ, ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਹੈ ਫਿਰਦੀ, ਕਿਸੇ ਡਾਚੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਕਦੇ ਠਹਿਰਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੁਸੀਬਤ ਧਰਮ ਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕ ਦੀ ਹੀ ਪਰਖ਼ ਹੈ ਕਰਦੀ, ਸਦਾ ਇਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਤੁਰ ਰਿਹਾ, ਦਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਦ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੋਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ 'ਚ ਮੇਰਾ ਅਕਸ ਵੀ 'ਮੇਰਾ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਾਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾਂ, ਮੇਰੇ ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਨੇਰ੍ਹੇ ਦਾ ਤਦੇ ਪਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਕੂਮਤ ਜਬਰ ਕਰਕੇ 'ਸਾਬਰਾਂ' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਸੂਰਮੇ ਸਿਰ 'ਮੁੱਲ ਦਾ ਸਿਹਰਾ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਬੀਤੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਵੀ ਚਾਹਵਾਂ, ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਵਾ ਦਾ, ਮਹਿਕ ਦਾ ਜਿਸਮਾਂ ਜਿਹਾ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 32}}</noinclude> q3rghzj5czzy8pt988wcs3vf237scoa 250 46951 216522 149020 2026-04-28T07:31:47Z Dugal harpreet 231 216522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਥੱਕਿਆ ਥੱਕਿਆ, ਬਦਰੰਗ ਜਹੀ ਸਵੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਊੜਾ, ਜੂੜਾ ਪੁੱਛਣ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਨੇਰ੍ਹੇ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਿਰਨ ਮ ਕਿਰਨੀ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ, ਸਾਹ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਬੇਇਤਬਾਰੇ, ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਨ ਵਿਚ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ, ਲੱਗ ਗਏ ਨੇ ਕੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਖੌਫ਼ ਜ਼ਦਾ ਨੇ, ਏਨਾ ਗੂੜ੍ਹ ਹਨ੍ਹੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੋ ਜਾਗਦੇ ਰੱਟਦੇ ਰੱਟਦੇ, ਮਰ ਚੱਲੇ ਜਗਰਾਤੇ ਕੱਟਦੇ, ਪਹਿਰੇਦਾਰੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਜ਼ਾਲਮ ਹੋਇਆ ਸ਼ੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਆਚੇ ਪਾਂਧੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਆਂਧੀ ਵਗਦੀ ਕੈਸੀ, ਭਗਤ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਤੇ ਮੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਦਹਿਸ਼ਤ ਜਿੱਸਰਾਂ ਸਿਵਿਆਂ ਅੰਦਰ, ਕੁਰਬਲ ਕੁਰਬਲ ਮਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਜਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਹੁੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੂੰ ਸੀ ਧਰਮੀ ਕਰਮੀ ਬੰਦਾ, ਇਹ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫੜ ਲਿਆ ਧੰਦਾ, ਤੇਰੀ ਬਸਤੀ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਟੇਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 33}}</noinclude> 7li9icfkb9rq69of8411ozxd8wpjfb7 250 46952 216521 149021 2026-04-28T07:31:00Z Dugal harpreet 231 216521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਸਿਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸੁੰਦਿਆਂ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰ ਹਨ੍ਹੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ 'ਚ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਏਨੇ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਨੂਠਾ ਅਤੇ ਕਨਾਲੀ ਸੁੰਨੇ, ਤਵਾ, ਚੰਗੇਰ, ਪਰਾਤ ਵੀ ਖ਼ਾਲੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਫਿੱਕੀਆਂ ਈਦਾਂ, ਵੱਜੀ ਜਾਂਦੀ ਭੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਚੁੱਪ ਕਰਾਵੇ, ਚੁੱਕ ਨਾ ਕੋਈ ਸੀਨੇ ਲਾਵੇ, ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਗਲ, ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਲੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। 'ਬੋਲੀ ਅਵਰ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ' ਹੋ ਗਈ, ਹਰ ਅੱਖ ਅੱਥਰੂ ਅੱਥਰੂ ਗਈ, ਬਾਬਰ ਵਾਲਾ ਜਾਬਰ ਹੱਲਾ, ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਤੋਂ ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਸੜਦਾ ਰੋਮ, ਵਜਾਵੇ ਬੰਸੀ ਨੀਰੋ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਿੰਦੀ ਜਾਈਏ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੀਹ ਖਿਚੜੀ ਪੱਕਦੀ ਸੁਣ ਨਾ ਪੈਂਦੀ ਘੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਏਸੇ ਘਰ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਅ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਹਰ ਯੁਗ ਅੰਦਰ ਲਛਮਣ-ਰੇਖਾ, ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। ਅਬਦਾਲੀ ਹੁਣ ਸੱਦਿਆਂ ਆਇਆ ਵਣਜ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ, ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛੋ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਓਪਰਿਆਂ ਦੀ ਮੇਰ ਕਿਉਂ ਬਈ। </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 34}}</noinclude> holtu7iwm8b8yvu0fon7eou8vo8fxlx 250 46953 216520 149022 2026-04-28T07:30:28Z Dugal harpreet 231 216520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਲਈ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਗਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏਨੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ ਦਿਲ ਨੂੰ, ਏਨੀ ਸਹਿਲ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਬਾਲੜੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਵਾਹ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ, ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੌਣ ਅਨਾਥ ਕਹੇਗਾ ਇਸਨੂੰ, ਇਹ ਨਾਥਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਜਹੀ ਇਸ ਬੱਚੀ ਨੂੰ, ਕਹਿਣ ਯਤੀਮ ਈਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਰਧ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲਦੇ ਹਾਉਕੇ, ਲੋਰੀ ਦੇਵਣਹਾਰੀ ਡੁਸਕੇ, ਸੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮਮਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਚਿਹਰਾ, ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਘੂਰ ਰਿਹਾ ਏ, ਮੋੜ ਲਵੋ ਇਹ ਨਿਕ ਸੁਕ, ਥੈਲੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਵਿਚਰੇ, ਤੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਮਝੇ, ਇੱਕੋ ਮੰਤਰ ਲੱਖਾਂ ਵਰਗਾ, ਇਹ ਕੋਈ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਖਿੱਲਰੇ ਪੁੱਲਰੇ, ਸ਼ਬਦ ਸੰਵਾਰੇ, ਗਜ਼ਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਏਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਾਕਿਫ਼, ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੀਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।</poem>}} {{c|{{xxxx-larger|*}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 35}}</noinclude> ds2tg8z79zpdion0ewtdtikyb5avhry 250 46954 216511 121609 2026-04-28T07:16:24Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਕਈ ਕੁਝ ਏਸ ਰੁਮਾਲ 'ਚ ਤੇਰੇ। ਮੱਕਾ ਨਾਲ ਮਦੀਨਾ ਮੇਰੇ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ। ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ। ਤੂੰ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵੀਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸੀ ਦਿਲ ਦੇ ਡੇਰੇ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਮੈਂ ਅੱਗ 'ਚ ਘਿਰਿਆਂ, ਲਾਟਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ, ਬੁੱਢੇ ਚੋਰ, ਮਸਾਣੀਂ ਡੇਰੇ। ਅਗਲਾ ਸਾਹ ਆਵੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਮੇਰੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਤੇਰੇ। </poem>}} {{c|{{xxxx-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 36}}</noinclude> 5syz4w5mes41bcij24ted88yxrlh6dw 216512 216511 2026-04-28T07:16:55Z Dugal harpreet 231 216512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਕਈ ਕੁਝ ਏਸ ਰੁਮਾਲ 'ਚ ਤੇਰੇ। ਮੱਕਾ ਨਾਲ ਮਦੀਨਾ ਮੇਰੇ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ। ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ। ਤੂੰ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵੀਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸੀ ਦਿਲ ਦੇ ਡੇਰੇ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਮੈਂ ਅੱਗ 'ਚ ਘਿਰਿਆਂ, ਲਾਟਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ, ਬੁੱਢੇ ਚੋਰ, ਮਸਾਣੀਂ ਡੇਰੇ। ਅਗਲਾ ਸਾਹ ਆਵੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਮੇਰੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਤੇਰੇ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 36}}</noinclude> 4e7lychmdhyw60jye6xfgoal1corx5g 216519 216512 2026-04-28T07:29:51Z Dugal harpreet 231 216519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਕਈ ਕੁਝ ਏਸ ਰੁਮਾਲ 'ਚ ਤੇਰੇ। ਮੱਕਾ ਨਾਲ ਮਦੀਨਾ ਮੇਰੇ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ। ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ। ਤੂੰ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵੀਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸੀ ਦਿਲ ਦੇ ਡੇਰੇ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਮੈਂ ਅੱਗ 'ਚ ਘਿਰਿਆਂ, ਲਾਟਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ, ਬੁੱਢੇ ਚੋਰ, ਮਸਾਣੀਂ ਡੇਰੇ। ਅਗਲਾ ਸਾਹ ਆਵੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਮੇਰੇ, ਨਾ ਵੱਸ ਤੇਰੇ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 36}}</noinclude> 12t6vz6itglpufm50atry6r84dh15ce 250 46955 216513 121610 2026-04-28T07:20:37Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਧਰਤੀ ਪਰ ਸਾਂਝਾ ਅਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੀਲੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲੇ ਰੱਬ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੱਜਿਆਂ ਖਾਤਰ ਹੋਰ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ, ਲਿੱਸਿਆਂ ਖਾਤਰ ਕੱਚੀਆਂ ਲੱਸੀਆਂ, ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦਿਓ, ਇਹ ਦੋ ਅਮਲੀ, ਕੀਹ ਰੱਬ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਤੀਸੀ ਕੋਲੋਂ, ਕੀਹ ਲੈਣੈਂ, ਜੇ ਏਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਬਦ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੇ ਰਹਿਣੀ ਮਾਤ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲੀ ਪਾ ਕੇ, ਜਿੱਧਰ ਚਾਹੋ ਤੋਰੀ ਫੇਰੋ, ਗੰਗਾ ਯਮੁਨਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ, ਇਹ ਭਾਈ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਘਰ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੱਕਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਬਕ ਅਲਹਿਦਾ, ਕਿੱਥੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੀਹ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਤੋੜੇ, ਆਖੋ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਜੋੜੋ, ਅਜਬ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤਬਾਹੀ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਵੇਂ, ਹੇ ਬਨਵਾਰੀ, ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ, ਕਿਉਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਜਿਉਂਦੀ ਪੁਸਤਕ, ਰਿਗਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਜਦ ਜੀਅ ਚਾਹਵੇ ਝੰਬੇਂ ਝਿੜਕੇਂ, ਇਹ ਕੋਈ ਦਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆ, ਵੇਖੀਂ ਸੋਚੀਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੀਂ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਿੱਲੜੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਬਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude> {{c|ਗੁਲਨਾਰ- 37}}</noinclude> m2kefcuz06ulertq53nksrbwr4m6fz5 216518 216513 2026-04-28T07:28:41Z Dugal harpreet 231 216518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਧਰਤੀ ਪਰ ਸਾਂਝਾ ਅਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੀਲੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲੇ ਰੱਬ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੱਜਿਆਂ ਖਾਤਰ ਹੋਰ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ, ਲਿੱਸਿਆਂ ਖਾਤਰ ਕੱਚੀਆਂ ਲੱਸੀਆਂ, ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦਿਓ, ਇਹ ਦੋ ਅਮਲੀ, ਕੀਹ ਰੱਬ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਤੀਸੀ ਕੋਲੋਂ, ਕੀਹ ਲੈਣੈਂ, ਜੇ ਏਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਬਦ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੇ ਰਹਿਣੀ ਮਾਤ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲੀ ਪਾ ਕੇ, ਜਿੱਧਰ ਚਾਹੋ ਤੋਰੀ ਫੇਰੋ, ਗੰਗਾ ਯਮੁਨਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ, ਇਹ ਭਾਈ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਘਰ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੱਕਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਬਕ ਅਲਹਿਦਾ, ਕਿੱਥੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੀਹ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਤੋੜੇ, ਆਖੋ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਜੋੜੋ, ਅਜਬ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤਬਾਹੀ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਵੇਂ, ਹੇ ਬਨਵਾਰੀ, ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ, ਕਿਉਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਜਿਉਂਦੀ ਪੁਸਤਕ, ਰਿਗਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਜਦ ਜੀਅ ਚਾਹਵੇ ਝੰਬੇਂ ਝਿੜਕੇਂ, ਇਹ ਕੋਈ ਦਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆ, ਵੇਖੀਂ ਸੋਚੀਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੀਂ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਿੱਲੜੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਬਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude> {{c|ਗੁਲਨਾਰ- 37}}</noinclude> mwxl4fge0qbd5w1o3ie6tuaq1dcqlwc 250 46956 216514 121611 2026-04-28T07:23:20Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕੁੰਡੇ ਜੰਦਰੇ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਲੱਭੋ ਉਹ ਕਰਤੂਤੀ ਕਾਫ਼ਿਰ, ਜੋ ਇਹ ਕਹਿਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਹੱਥ ਕੜੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਘੜੀਆਂ ਬੱਧੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਇਕ ਵੀ ਪਲ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਨਹੀਂ ਤੇ, ਵਕਤ ਝਕਾਨੀ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਨਦਾਤੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਬਗਲੀ, ਰੁਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਅਣਖ ਗੁਆ ਕੇ, ਪੁੱਛਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿਹੜਾ, ਮੇਰਾ ਖੇਡ ਸ਼ਿਕਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਮਰਦੇ ਦਮ ਤੱਕ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਹੀ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੇ, ਨਾਰੋਵਾਲ ਭਲਾ ਬਈ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਦੂਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ, ਕੱਠੇ ਲੜਦੇ, ਮਰਨੀਂ ਮਰ ਗਏ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਲੀਕਾਂ ਵਾਹ ਕੇ, ਗੋਰਾ ਕਿੱਦਾਂ ਚਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਕਮਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤਾਂ, ਏਨਾ ਭਾਰ ਦਿਲੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦੀ 'ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ' ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਾਂਭ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਓ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਧਰ ਜਾਣੈਂ ਜਿੱਧਰ, ਚੰਦ, ਮੀਸ਼ਾ, ਜਗਤਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 38}}</noinclude> bl0ank4778668wf1uvpgr649st61m1s 216517 216514 2026-04-28T07:27:58Z Dugal harpreet 231 216517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕੁੰਡੇ ਜੰਦਰੇ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਲੱਭੋ ਉਹ ਕਰਤੂਤੀ ਕਾਫ਼ਿਰ, ਜੋ ਇਹ ਕਹਿਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਹੱਥ ਕੜੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਘੜੀਆਂ ਬੱਧੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਇਕ ਵੀ ਪਲ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਨਹੀਂ ਤੇ, ਵਕਤ ਝਕਾਨੀ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਨਦਾਤੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਬਗਲੀ, ਰੁਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਅਣਖ ਗੁਆ ਕੇ, ਪੁੱਛਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿਹੜਾ, ਮੇਰਾ ਖੇਡ ਸ਼ਿਕਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਮਰਦੇ ਦਮ ਤੱਕ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਹੀ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੇ, ਨਾਰੋਵਾਲ ਭਲਾ ਬਈ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਦੂਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ, ਕੱਠੇ ਲੜਦੇ, ਮਰਨੀਂ ਮਰ ਗਏ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਲੀਕਾਂ ਵਾਹ ਕੇ, ਗੋਰਾ ਕਿੱਦਾਂ ਚਾਰ ਗਿਆ ਹੈ? ਕਮਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤਾਂ, ਏਨਾ ਭਾਰ ਦਿਲੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦੀ 'ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ' ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਾਂਭ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਓ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਧਰ ਜਾਣੈਂ ਜਿੱਧਰ, ਚੰਦ, ਮੀਸ਼ਾ, ਜਗਤਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 38}}</noinclude> nc0fqzslisipm6nabkz4qtvnwxvbxja 250 46957 216515 121612 2026-04-28T07:26:06Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{x-larger|□}} {{Block center|<poem>ਖ਼ੁਦਾਇਆ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਕਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਮਿਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਮਿਲੇਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ ਥਿੰਦੇ ਘੜੇ ਜਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਾ ਠਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਉਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਪਦੇ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਬੜਾ ਕੁਝ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋਇਆ, ਮਿਰਾ ਪਿੰਡ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਮਿਣਤੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਘੇਰੇ, ਅਜੇਹੇ ਵਕਤ ਦਾ ਨਾਂ 'ਕਹਿਰ' ਹੋਵੇ। ਇਹ ਚੰਚਲ ਮਨ ਖਿਡੌਣੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੋਵੇ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 39}}</noinclude> 1aigguhpco93qp8k8o5eda5okqydmi5 216516 216515 2026-04-28T07:26:45Z Dugal harpreet 231 216516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{x-larger|□}} ਖ਼ੁਦਾਇਆ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਕਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਮਿਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਮਿਲੇਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ ਥਿੰਦੇ ਘੜੇ ਜਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਾ ਠਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਉਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਪਦੇ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਬੜਾ ਕੁਝ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋਇਆ, ਮਿਰਾ ਪਿੰਡ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਮਿਣਤੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਘੇਰੇ, ਅਜੇਹੇ ਵਕਤ ਦਾ ਨਾਂ 'ਕਹਿਰ' ਹੋਵੇ। ਇਹ ਚੰਚਲ ਮਨ ਖਿਡੌਣੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੋਵੇ। </poem>}} {{c|{{x-larger|●}}}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 39}}</noinclude> rmkbb7jpexbew7m2eleo573txfc4qc7 250 53466 216441 163821 2026-04-27T12:04:08Z Jagdish Papra 2490 216441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੦੧}} {{rule}}</noinclude>{{rule}}ਤਾਂ ਤੀਮੀ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜਕੇ ਆਖਿਆ ਹੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪਤਬ੍ਰਿਤਾ ਅਰ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸਤੀ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿਹਾਂਗੀ॥ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਜੇਕਰ ਏਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਸੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਯਾ ਹੈ॥ ਤੀਮੀ ਬੋਲੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਸੁਨ ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਡੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਗਈ ਸਾਂ ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ ਹੋਈ ਕਿ ਹੇ ਪੁਤ੍ਰੀ ਤੂੰ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਆ ਕਰਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਛਿਆਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਖੇ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਹੇ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਨੂੰ ਅਪਦਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਪਾਉ ਦੀ ਬੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੋ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਯਤਨ ਬੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਤਿ ਸੌ ਬਰਸ ਜੀਵੇ? ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ ਉਪਾ ਹੈ ਬੀ ਅਰ ਨਹੀਂ ਬੀ।, ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਯਤਨ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਮੈਂ ਹਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਹੇ ਦੇਵੀ! ਆਪ ਆਗਯਾ ਦੇਵੋ ਸੋ ਮੈਂ ਕਰਾਂ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਜੇ ਕਦੇ ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੇਹਜਾ ਤੇ ਬੈਠ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਤਿ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ ਹੁਨ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ ਹੈ ਸੋ ਕਰੋ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਯਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਸਦਾ ੨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਕਰਨ ਲਗਾ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਓਹ ਮੂਰਖ ਰਥ ਕਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਮੰਜੇ ਹੇਠੋਂ ਨਿਕਲ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਵਾਹ ਵਾਹ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁਰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ ਅਰ ਇਸੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਹੇਠ ਤੇਰੀ ਪਰੀਛਿਆ ਲਈ ਲੁਕ ਬੈਠਾ ਸਾਂ॥ ਸੋ ਹੁਨ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਕੇ ਮਿਲ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਤਾਂ ਭਰਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਖੇ ਅਗਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਪਰਾਏ ਸੰਗ ਵਿਖੇ ਬੀ ਆਪਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੈਨੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ ਮੇਰੀ ਅਕਾਲ ਮ੍ਰਿਤਯ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰ ਉਮਰਾ ਵਧੌਣ ਲਈ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਗੀ ਹੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਲਾਵੇ<noinclude></noinclude> 9dshbs8kjdvyi9vslynvyi6lxn42kme 250 53467 216443 163822 2026-04-27T15:17:46Z Jagdish Papra 2490 216443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੨੦੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{rule}} ਬਿਖੇ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਕ ਕੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡਿਆਂ ਪੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਆਯਾ ਹੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੌ ਵਰਖ ਉਮਰਾ ਹੋ ਗਈ ਤੂੰ ਭੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗਲੱਕੜੀ ਪਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਯਾਰ ਨੂੰ ਜੋਰਾਵਰੀ ਗਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਚਦਾ ਹੋਯਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪੁੰਨਾਤਮਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਘਰ ੨ ਵਿਖੇ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕਰਨ ਲਗਾ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ :- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪ੍ਰਤਖਯ ਪਾਪ ਕੋ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂਰਖ ਸ਼ਾਂਤ ਧਰੇਹ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਥ ਕਰਤਾ ਨਿਜ ਭਾਰਜਾ ਜਾਰ ਸਹਤ ਸਿਰ ਲੇਹ॥</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਤਾਂ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਅਰ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਿਆਂ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ॥ ਯਥਾ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਮਿਤ੍ਰ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈਂ ਬੁਧਿਜਨ ਭਾਖਤ ਮੀਤ॥ </poem>}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਹਿਤ ਬਚਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਹੇ ਬਾਤ ਬਿਪਰੀਤ॥੧੯੭॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਥਾ-ਦੇਸ ਕਾਲ ਜੇ ਲਖਤ ਨਹਿ ਅਰ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਹੀਨ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਿਨ ਸਚਿ ਵਨ ਸੇ ਅਰਥ ਹਤ ਯਥਾ ਤਿਮਰ ਰਵਿ ਚੀਨ॥੧੯੮</poem>}} {{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਮੰਤ੍ਰਅਿਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਥਿਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ ਤਾਂ ਥਿਰਜੀਵੀ ਬੋਲਿਆਂ ਹੇ ਸਵਾਮੀ ਮੈਂ ਅਨਾਥ ਇਸ ਦਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਵਿਖੇ ਲੈਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਇਹ ਇਛਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਗਨਿ ਵਿਖੇ ਜਲ ਮਰਾਂ ਸੋ ਆਪ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਾ ਦੇਵੋ। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਰਕਤਾਖਯ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਆਖਿਆ ਅਗਨ ਵਿਖੇ ਕਿਸ ਲਈ ਜਲਿਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਥਿਰਜੀਵੀ ਬੋਲਿਆ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਲਈ ਮੇਘਵਰਨ ਨੇ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਨ ਲਈ ਉੱਲੂ ਬਨਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ | ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤ ਵਿਖੇ ਚਤੁਰ ਰਕਤਾਖਯ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਤੂੰ ਉੱਲੂ ਹੋ ਕੇ ਬੀ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਰਫ਼ ਦਾਰੀ ਕਰੇਂਗਾ ਇਸ ਉਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਿਆ<noinclude></noinclude> tw8n6xz3u671t7tixleatgloxzflagf 250 53468 216444 163940 2026-04-27T15:26:41Z Jagdish Papra 2490 216444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੦੩}} {{rule}}</noinclude>{{rule}} ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ ਯਥਾ :- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸੂਰਜੁ ਭਰਤਾ ਛਾਡਿ ਕੈ ਘਨ ਮਾਰੁਤ ਗਿਰਿ ਰਾਜ॥ </poem>}} {{Block center|<poem>ਨਿਜ ਜਾਤੀ ਮੈਂ ਮੂਖਕਾ ਮਗਨ ਭਈ ਤਜ ਲਾਜ॥੧੯੯</poem>}} {{gap}} ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੇਲੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਰਕਤਾਖਯ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨੋ:- {{gap}}੧੨ ਕਥਾ॥ ਉੱਚੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਿਲਾ ਦੇ ਉਪਰ ਡਿਗੇ ਹੋਏ ਜਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਛਾਂ ਦੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਝਗ ਨਾਲ ਜਿਸ ਗੰਗਾਂ ਦਾ ਜਲ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਰ ਜਪ ਨਿਯਮ ਤਪ ਵਿਦਯਾ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਵਾਸ ਬ੍ਰਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਨੂੰ ਮਰਜਾਦਾ ਨਾਲ ਵਰਤਨ ਵਾਲੇ ( ਥੋੜਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਸੇ) ਅਰ ਕੰਦ ਮੂਲ ਫਲ ਭਿੰਹ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਖਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦੁਬਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭੋਜ ਪਤ੍ਰ ਦੀ ਕੋਪੀਨ ਮਾਤ੍ਰ ਬਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਖੀਆਂ ਦੇ ਰਹਨ ਵਾਲਾ ਯਾਗਯਵਲਕ ਨਾਮੀ ਰਿਖੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਲਪਤਿ* ਕਹਿੰਦੇ ਸੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਿਖੀ ਗੰਗਾ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਲੈਂਦੀ ਸਾਰ ਬਾਜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਡਿਗੀ ਹੋਈ ਇਕ ਚੂਹੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਹਥ ਵਿਖੇ ਆ ਪਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਪਤੇ ਤੇ ਰਖ ਸੰਧਯਾ ਤਰਪਨ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਮੂਸੀ ਨੂੰ ਕੰਨਿਯਾਂ ਬਨਾਕੇ ਕੁਟੀਆ ਨੂੰ ਆਏ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਰਹਿਤ ਆਪਣੀ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਏਹ ਤੇਰੀ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕੀਤੀ ਅਰ ਜਦ ਓਹ ਬਾਰਾਂ ਬਰਸਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਿਆਹ ਦੇ ਯੋਗ ਦੇਖ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿਆ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਬਿਆਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਚਲਿਆ ਹੈ ਰਿਖੀ ਬੋਲਿਆ<noinclude>*ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਨਿ ਕੋ ਜੋਊ, ਅੰਨ ਬਸਨ ਕੇ ਸਾਥ।। ਵਿੱਦਯਾ ਦੇਵੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੋਂ ਕੁਲਪਤਿ ਹੈ ਸ਼ਿਵਨਾਥ।।</noinclude> r5so26pe1uxq26jml9wgvbgqekko2y6 250 53469 216445 163987 2026-04-27T15:37:08Z Jagdish Papra 2490 216445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੨੦੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{rule}} ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਬਿਖੇ ਐਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਯਥਾ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪਹਿਲੇ ਨਾਰੀ ਕੋ ਰਮੇ ਬਿਧੁ ਗੰਧਰਬ ਕ੍ਰਿਸਾਨ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੀਛੇ ਮਾਨੁਖ ਭੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ ਨ ਮਾਨ॥ ੨੦੦॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸੋਮ ਸੁੱਧਤਾ ਦੇਤ ਹੈ ਦੇਤ ਗੰਧਰਬ ਸੁ ਰਾਗੁ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਬ ਅੰਗਨ ਕੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਗਨਿ ਦੇਤ ਹਿਤ ਲਾਗ॥ ੨੦੧</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੌਰੀ ਕੰਨਯਾਂ ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਰਿਤੁ ਸੇ ਰੋਹਨਿ ਹੋਇ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਚਿਹਨ ਬਿਨਾਂ ਕੰਨਯਾਂ ਲਖੋ ਕੁਚ ਬਿਨ ਨਗਨਕ ਜੋਇ॥੨੦੨ </poem>}} {{Block center|<poem>ਚਿਹਨ ਭਏ ਬਿਧੁ ਭੋਗ ਹੈ ਕੁਚ ਯੁਤ ਰਮੇ ਗੰਧਰਬ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਿਤੁ ਆਏ ਅਗਨਿ ਰਮੇ ਯਹ ਮਰਜਾਦ ਅਖਰਬ॥੨੦੩</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਿਤੁ ਬਿਨ ਕੰਨਯਾਂ ਵਯਾਹ ਦੇ ਬਾਤ ਬਖਾਨਤ ਬੇਦ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਆਠ ਬਰਸ ਕੀ ਕੰਨਯਾਂ ਕਾ ਬਯਾਹ ਜੋਗ ਹੈ ਭੇਦ॥੨੦੪॥</poem>}} ਵੇਦ॥ ਚਿਰਨ ਹੋਇ ਜਬ ਕੰਨਯਾਂ ਕੇਰੇ ਪੂਰਬ ਪੁੰਨ ਹੋਤ ਹੈ ਖੀਨ! ਕੁਚ ਜਾਮੇਂ ਤਬ ਹਨੇ ਸੁਰਗ ਸੁਖ ਕੰਨਯਾਂ ਨਿਸਚੇ ਜਾਨ ਪ੍ਰਬੀਨ॥ ਰਿਤੁ ਆਏ ਪਰ ਨਰਕ ਮਿਲਤ ਹੈ ਕੰਨਯਾਂ ਕੇ ਪਿਤ ਕੋ ਤਤਕਾਲ।। ਯਾਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਕਾਰ ਇਮ ਭਾਖਤ ਕੰਨਯਾਂ ਵਰਹਿਤ ਕਰੋ ਉਤਾਲ॥੨੦੫ {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਰਿਤੁ ਯੁਤ ਕੰਨਯਾਂ ਕਾ ਕਹਾ ਸਵੇਛਾ ਦਾਨ ਵਿਧਾਨ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਯਾਤੇ ਬਯਾਹੋ ਨਗਨਕਾ ਮਨੁ ਇਮ ਕਹੈ ਸੁਜਾਨ॥ ੨੦੬॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੋ ਕੰਨਯਾਂ ਰਿਤੁ ਕੋ ਪਿਖੇ ਪਿਤਾ ਗੇਹ ਮੇਂ ਆਪ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸੋ ਬਿਵਾਹ ਹਿਤ ਨਾ ਕਹੀ ਜਘਨੀ ਬ੍ਰਿਖਲੀ ਥਾਪ॥੨੦੭</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੁਲ ਬਿਚਾਰ ਤਜ ਰਿਤੁ ਆਏ ਤੇ ਮੀਤ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੋ ਜੈਸਾ ਤੈਸਾ ਮਿਲੇ ਕੰਨਯਾਂ ਦੇਹੁ ਬਿਨੀਤ॥੧੦੮॥</poem>}} {{gap}}ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰ ਦਿਹਾਂਗਾ। ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂ ਕਾ ਧਨ ਅਰ ਕੁਲ ਸਦਾ ਹੋਇ ਪਰਸਪਰ ਤੁਲ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਬੀ ਬਯਾਹ ਅਰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਨੇ ਇਤਰ ਮੇਂ ਭੁੱਲ॥੨੦੯॥</poem>}} ਤਥਾ- ਵਿਦਯਾ ਧਨ ਕੁਲ ਤਨ ਉਮਰ ਸੀਲ ਅਵਰ ਪਿਤ ਮਾਤ॥ ਏਤੇ ਗੁਨ ਪਿਖ ਕੰਨਯਕਾ ਦੇਹੁ ਅਪਰ ਨਹਿ ਝਾਤ॥੨੧੦ ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੂਰਜ<noinclude>* ਅਗਨਿ॥</noinclude> pc9u37vbq9f5tez7bgjbudfrbi98qkl 216446 216445 2026-04-27T15:38:45Z Jagdish Papra 2490 216446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੨੦੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{rule}} ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਬਿਖੇ ਐਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਯਥਾ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪਹਿਲੇ ਨਾਰੀ ਕੋ ਰਮੇ ਬਿਧੁ ਗੰਧਰਬ ਕ੍ਰਿਸਾਨ*॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੀਛੇ ਮਾਨੁਖ ਭੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ ਨ ਮਾਨ॥ ੨੦੦॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸੋਮ ਸੁੱਧਤਾ ਦੇਤ ਹੈ ਦੇਤ ਗੰਧਰਬ ਸੁ ਰਾਗੁ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਬ ਅੰਗਨ ਕੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਗਨਿ ਦੇਤ ਹਿਤ ਲਾਗ॥ ੨੦੧</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੌਰੀ ਕੰਨਯਾਂ ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਰਿਤੁ ਸੇ ਰੋਹਨਿ ਹੋਇ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਚਿਹਨ ਬਿਨਾਂ ਕੰਨਯਾਂ ਲਖੋ ਕੁਚ ਬਿਨ ਨਗਨਕ ਜੋਇ॥੨੦੨ </poem>}} {{Block center|<poem>ਚਿਹਨ ਭਏ ਬਿਧੁ ਭੋਗ ਹੈ ਕੁਚ ਯੁਤ ਰਮੇ ਗੰਧਰਬ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਿਤੁ ਆਏ ਅਗਨਿ ਰਮੇ ਯਹ ਮਰਜਾਦ ਅਖਰਬ॥੨੦੩</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਿਤੁ ਬਿਨ ਕੰਨਯਾਂ ਵਯਾਹ ਦੇ ਬਾਤ ਬਖਾਨਤ ਬੇਦ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਆਠ ਬਰਸ ਕੀ ਕੰਨਯਾਂ ਕਾ ਬਯਾਹ ਜੋਗ ਹੈ ਭੇਦ॥੨੦੪॥</poem>}} ਵੇਦ॥ ਚਿਰਨ ਹੋਇ ਜਬ ਕੰਨਯਾਂ ਕੇਰੇ ਪੂਰਬ ਪੁੰਨ ਹੋਤ ਹੈ ਖੀਨ! ਕੁਚ ਜਾਮੇਂ ਤਬ ਹਨੇ ਸੁਰਗ ਸੁਖ ਕੰਨਯਾਂ ਨਿਸਚੇ ਜਾਨ ਪ੍ਰਬੀਨ॥ ਰਿਤੁ ਆਏ ਪਰ ਨਰਕ ਮਿਲਤ ਹੈ ਕੰਨਯਾਂ ਕੇ ਪਿਤ ਕੋ ਤਤਕਾਲ।। ਯਾਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਕਾਰ ਇਮ ਭਾਖਤ ਕੰਨਯਾਂ ਵਰਹਿਤ ਕਰੋ ਉਤਾਲ॥੨੦੫ {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਰਿਤੁ ਯੁਤ ਕੰਨਯਾਂ ਕਾ ਕਹਾ ਸਵੇਛਾ ਦਾਨ ਵਿਧਾਨ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਯਾਤੇ ਬਯਾਹੋ ਨਗਨਕਾ ਮਨੁ ਇਮ ਕਹੈ ਸੁਜਾਨ॥ ੨੦੬॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੋ ਕੰਨਯਾਂ ਰਿਤੁ ਕੋ ਪਿਖੇ ਪਿਤਾ ਗੇਹ ਮੇਂ ਆਪ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਸੋ ਬਿਵਾਹ ਹਿਤ ਨਾ ਕਹੀ ਜਘਨੀ ਬ੍ਰਿਖਲੀ ਥਾਪ॥੨੦੭</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੁਲ ਬਿਚਾਰ ਤਜ ਰਿਤੁ ਆਏ ਤੇ ਮੀਤ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੋ ਜੈਸਾ ਤੈਸਾ ਮਿਲੇ ਕੰਨਯਾਂ ਦੇਹੁ ਬਿਨੀਤ॥੧੦੮॥</poem>}} {{gap}}ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰ ਦਿਹਾਂਗਾ। ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂ ਕਾ ਧਨ ਅਰ ਕੁਲ ਸਦਾ ਹੋਇ ਪਰਸਪਰ ਤੁਲ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਬੀ ਬਯਾਹ ਅਰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਨੇ ਇਤਰ ਮੇਂ ਭੁੱਲ॥੨੦੯॥</poem>}} ਤਥਾ- ਵਿਦਯਾ ਧਨ ਕੁਲ ਤਨ ਉਮਰ ਸੀਲ ਅਵਰ ਪਿਤ ਮਾਤ॥ ਏਤੇ ਗੁਨ ਪਿਖ ਕੰਨਯਕਾ ਦੇਹੁ ਅਪਰ ਨਹਿ ਝਾਤ॥੨੧੦ ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੂਰਜ<noinclude>* ਅਗਨਿ॥</noinclude> 0air48h1w5i2siwm0rewwq599jaojny 250 53470 216447 164017 2026-04-27T15:43:18Z Jagdish Papra 2490 216447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh||ਤੀਜਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੦੫}} {{rule}}</noinclude>{{rule}}ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਏਹ ਕੰਨਯਾਂ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬੋਲੀ ਹੇ ਨਾਥ ਇਸ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਏਹੋ ਕਰੈ॥ ਤਾਂ ਰਿਖੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਵਾਹਨ ਕੀਤਾ ਵੇਦ ਮੰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਭਗਵਾਨ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਸਨਮੁਖ ਆਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਰਿਖੀ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਯਾ ਹੈ ਰਿਖੀ ਬੋਲੇ ਏਹ ਮੇਰੀ ਕੰਨਯਾਂ ਹੈ ਜੇ ਕਦੇ ਏਹ ਤੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਵਯਾਹ ਲੈ॥ ਐਉਂ ਆਖਕੇ ਰਿਖੀ ਨੇ ਕੰਨਯਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਹੇ ਲੜਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਦਾ ਦੀਪਕ ਸੂਰਜ ਹੱਛਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਲੜਕੀ ਬੋਲੀ ਹੇ ਪਿਤਾ ਏਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਜਲਾਉਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਬੁਲਾਓ।। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਰਿਖੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕੋਈ ਆਪ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਹੈ ਸੂਰਜ ਬੋਲਿਆ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਯਾ ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੁਨਿ ਨੇ ਮੇਘ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਕੰਨਯਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਕੰਨਯਾ ਇਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕਰਾਂ।। ਲੜਕੀ ਬੋਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਏ ਤਾਂ ਕਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੜ ਬੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੋ॥ ਮੁਨਿ ਨੇ ਮੇਘ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਵਾਯੂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਡਾਯਾ ਮੈ ਨੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੁਨਿ ਨੇ ਵਾਯੂ ਬੁਲਾਯਾ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿਆ ਏਹ ਪਵਨ ਤੇਰੇ ਬਯਾਹ ਦੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਦਿਸਦਾ ਹੈ॥ ਲੜਕੀ ਬੋਲੀ ਇਹ ਚਪਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਓ॥ ਤਾਂ ਮੁਨਿ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹੈ ਪਵਨ ਬੋਲਿਆ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ॥ ਤਦ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਇਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਓਹ ਬੋਲੀ ਹੇ ਪਿਤਾ ਏਹ ਬੜਾ ਕਠਨ ਅਰ ਨਿਹਚਲ ਹੈ॥ ਇਸ ਲਈ ਇਸਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵੋ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿਆ ਕੋਈ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਬੀ ਅਧਿਕ ਹੈ?ਓਹ ਬੇਲਿਆ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਚੂਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿਖੇ ਰੁਡ ਬਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਨਿ ਨੇ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> natpl3xs0vbdrogp5jwejiw4usjtfk7 250 53471 216448 164206 2026-04-27T15:48:30Z Jagdish Papra 2490 216448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{rh|੨੦੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{rule}}ਦਿਖਾਯਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲੀ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਏਹ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਚੂਹੀ ਬਨਾਕੇ ਇਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਬਿਖੇ ਸੁਖ ਪਾਵਾਂ॥ ਤਦ ਮੁਨਿ ਨੇ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਫੇਰ ਚੂਹੀ ਬਨਾਕੇ ਉਸ ਚੂਹੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ:- {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸੂਰਜੁ ਭਰਤਾ ਛਾਡਕੇ ਘਨ ਮਾਰੁਤ ਗਿਰ ਰਾਜ॥</poem>}} {{Block center|<poem>ਨਿਜ ਜਾਤੀ ਮੇਂ ਮੂਖਕਾ ਮਗਨ ਭਈ ਤਜ ਲਾਜ॥</poem>}} {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਰਕਤਾਖਯ ਦੀ ਬਾਤ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤ ਥਿਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਗਏ ਜਾਂਦਾ ਹੋਯਾ ਥਿਰਜੀਵੀ ਦਿਲ ਵਿਖੇ ਹੱਸਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗਾ।। {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਨੇ ਭਾਖਾ ਇਹ ਹੋਨੋ ਨੀਤਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਤ ਤੌਨ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਵਾਮੀ ਕਾ ਹਿਤਕਾਰ ਸੌ ਏਕ ਅਹੇ ਸਬ ਗੌਨ॥ ੨੧੧॥ </poem>}} {{gap}}ਜੇ ਕਦੇ ਏਹ ਮੰਤ੍ਰੀ ਇਸਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਰਦ ਤਾਂ ਕਿੰਚਿਤ ਮਾਤ੍ਰ ਬੀ ਅਨਰਥ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੁਣ ਕਿਲੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅਗੇ ਜਾਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਨੇ ਸਬਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਮੇਰੇ ਹਿਤਕਾਰੀਓ ਇਸ ਥਿਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਮਕਾਨ ਦੇਵੋ॥ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਥਿਰਜੀਵੀ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਣ ਦਾ ਹੀਲਾ ਸੋਚਨਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਾਸ ਬੈਠਿਆਂ ਮੇਰੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਜਾਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਲੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੋਚਕੇ ਉਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ। ਆਪਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੋ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਬੀ ਨੀਤਿ ਦੇ ਜਾਨਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹਾਂ ਤੋੜੇ ਮੈਂ ਆਪਦਾ ਸਨੇਹੀ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਬੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੀ ਕਿਲੇ ਬਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ॥ ਅਲਬੱਤਾ-ਕਿਲੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਆਪਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋਯਾ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ ।। ਉੱਲੂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ॥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਿਆਂ ਹਰ ਰੋਜ ਉਲੂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੌਕਰ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਭੋਜਨ ਬਨਾਕੇ ਅਰਿਮਰਦਨ ਦੀ ਆਗਯਾ ਨਾਲ ਥਿਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਦੇ ਜਾਨ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਿਖੇ ਥਿਰਜੀਵ<noinclude></noinclude> 4xaqd4qodwfcb3yr29s6y064fwvu9w2 250 59077 216502 213528 2026-04-28T04:36:16Z Ashwinder sangrur 2332 216502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{center|(੨੧)}}</noinclude>ਆਲ ਅਨਭੂਤ ਧਰਮ॥੨॥੧੨੧॥ ਜਿਹ ਸੱਤ੍ਰ ਮਿੱਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਜਾਤ॥ ਜਿਹ ਪੁਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਤ॥ ਜਿਹ ਕਰਮ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਧਰਮ ਧਿਆਨੁ॥ ਜਿਹ ਨੇਹ ਗੇਹ ਨਹੀਂ ਥਿਓਤ ਬਾਨ॥ ੩॥ ੧੨੩॥ ਜਿਹ ਜਾਤ ਪਾਤ ਨਹੀਂ ਸ਼ਤ੍ਰ ਮਿੱਤ੍ਰ॥ ਜਿਹ ਨੇਹ ਗੇਹ ਨਹੀਂ ਚਿਹਨ ਚਿਤ੍ਰ॥ ਜਿਹ ਰੰਗਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਾਗਰੇਖ॥ ਜਿਹ ਜਨਮਜਾਤ ਨਹੀਂ ਭਰਮਭੇਖ॥੪॥ ੧੧੪॥ ਜਿਹ ਕਰਮਭਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਤਪਾਤ॥ ਨਹੀਂ ਨੇਹਗੇਹ ਨਹੀਂਪਿਤ੍ਰ ਮਾਤ॥ ਜਿਹ ਨਾਮਠਾਮ ਨਹੀਂ ਬਰਗਬਿਆਧ। ਜਿਹ ਰੋਗ ਸ਼ੋਗ ਨਹੀਂ ਸੱਤ੍ਰਸਾਧ॥੫॥੧੨੫॥ ਜਿਹ ਤ੍ਰਾਸਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦੇਸਵਾਸ॥ ਜਿਹ ਆਦਿਅੰਤ ਨਹੀਂ ਰੂਪਰਾਸ॥ ਜਿਹ ਰੋਗਸ਼ੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋਗਜੁਗਤਿ॥ ਜਿਹ ਤ੍ਰਾਸਆਸ ਨਹੀਂ ਭੂਮਿਭੁਗਤਿ॥੬॥੧੨੬॥ ਜਿਹ ਕਾਲਬ੍ਯਾਲ ਕਟਿਓ ਨ ਅੰਗ॥ ਅਛੈ ਸਰੂਪ ਅਛੈ ਅਭੰਗ॥ ਜਿਹ ਨੇਤਨੇਤ ਉਚਰੰਤ ਬੇਦ॥ ਜਿਹ ਅਲਖ ਰੂਪ ਕਥਤ ਕਤੇਬ॥੭॥੧੨੭॥ ਜਿਹ ਅਲਖ ਰੂਪ ਆਸਨ ਅਡੋਲ॥ ਜਿਹ ਅੱਮਿਤ ਤੇਜ ਅਛੈ ਅਤੋਲੁ॥ ਜਿਹ ਧਿਆਨ ਕਾਜ ਮੁਨਿਜਨ ਅਨੰਤ॥ ਕਈ ਕਲਪ ਜੋਗ ਸਾਧਤ ਦੁਰੰਤ॥੮॥੧੨੮॥ ਤਨ ਸੀਤ ਘਾਮਬਰ ਖਾਸਹੰਤ॥ ਕਈ ਕਲਪ ਏਕਆਸਨ ਬਿਤੰਤ॥ ਕਈ ਜਤਨਜੋਗ ਬਿੱ ਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਸਾਧੰ ਤਤੱਦਪਿ ਪਾਵਤ ਨ ਪਾਰ॥੯॥੧੨੯॥ ਕਈ ਉਰਧ ਬਾਹੁ ਦੇਸਨ ਭ੍ਰਮੰਤ॥ ਕਈ ਊਰਧ ਮਧਪਾਵਕ ਝੁਲੰਤ। ਕਈ ਸਿਮ੍ਰਤ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰੰਤ ਬੇਦ॥ ਕਈ ਕੋਕ ਕਾਬ ਕਥਤ ਕਤੇਬ॥੧੦॥ ੧੩੦॥ ਕਈ ਅਗਨਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਪਉਨਅਹਾਰ॥ ਕਈ ਕਰਤਕੋਟ ਮ੍ਰਿਤ ਕੋ ਅਹਾਰ ਕਈ ਕਰਤ ਸਾਕ ਪੈ ਪੱਤ੍ਰ ਭੱਛ॥ ਨਹੀਂਤੱਦਪਿ ਦੇਵ ਹੋਵਤ ਪ੍ਰਤਛ॥ ੧੧॥ ੧੩੧॥ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਨ ਗੰਧ੍ਰਬ ਰੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਬਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਤੀਤਿ॥ ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਰੀਤਿ ਜਗ ਆਦਿਕਰਮ॥ ਕਹੂੰ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਹੂੰ ਤੀਰਥ ਧਰਮ॥੧੧॥੧੩੫॥ ਕਈ ਦੇਸ ਦੇਸੁ ਭਾਖਾ ਰਟੰਤ॥ ਕਈ ਦੇਸਦੇਸ ਬਿੱਦ੍ਯਾ ਪੜੰਤ। ਕਈ ਕਰਤ ਭਾਂਤਭਾਂਤਨ ਬਿਚਾਰ। ਨਹੀ ਨੈਕ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ॥੧੩॥ ੧੩੩॥ ਕਈ ਤੀਰਥ ਤੀਰਥ ਭਰਮਤ ਸੁਭਰਮ॥ ਕਈ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਦੇਵਕਰਮ। ਕਈ ਕਰਤ ਬੀਰ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਨਹੀਂ ਤੱਦਪ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ॥੧੪॥੧੩੪॥ ਕਹੂੰ ਰਾਜ ਰੀਤ ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਧਰਮ॥ ਕਈ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰਤ ਸੁਕਰਮ॥ ਨਿਉਲੀ ਆਦਿਕਰਮ ਕਹੂੰ ਹਸਤਦਾਨ॥ਕਹੂੰ ਅਸਮੇਧ ਮਖ ਕੋ ਬਖਾਨ॥੧੫॥ ੧੩੫॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਰੀਤ ਕਹੂੰਬਿਰ<noinclude></noinclude> 5518he81ff8gksxcasajd04qaao5510 216503 216502 2026-04-28T04:37:07Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 216503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੨੧)}}</noinclude>ਆਲ ਅਨਭੂਤ ਧਰਮ॥੨॥੧੨੧॥ ਜਿਹ ਸੱਤ੍ਰ ਮਿੱਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਜਾਤ॥ ਜਿਹ ਪੁਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਤ॥ ਜਿਹ ਕਰਮ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਧਰਮ ਧਿਆਨੁ॥ ਜਿਹ ਨੇਹ ਗੇਹ ਨਹੀਂ ਥਿਓਤ ਬਾਨ॥ ੩॥ ੧੨੩॥ ਜਿਹ ਜਾਤ ਪਾਤ ਨਹੀਂ ਸ਼ਤ੍ਰ ਮਿੱਤ੍ਰ॥ ਜਿਹ ਨੇਹ ਗੇਹ ਨਹੀਂ ਚਿਹਨ ਚਿਤ੍ਰ॥ ਜਿਹ ਰੰਗਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਾਗਰੇਖ॥ ਜਿਹ ਜਨਮਜਾਤ ਨਹੀਂ ਭਰਮਭੇਖ॥੪॥ ੧੧੪॥ ਜਿਹ ਕਰਮਭਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਤਪਾਤ॥ ਨਹੀਂ ਨੇਹਗੇਹ ਨਹੀਂਪਿਤ੍ਰ ਮਾਤ॥ ਜਿਹ ਨਾਮਠਾਮ ਨਹੀਂ ਬਰਗਬਿਆਧ। ਜਿਹ ਰੋਗ ਸ਼ੋਗ ਨਹੀਂ ਸੱਤ੍ਰਸਾਧ॥੫॥੧੨੫॥ ਜਿਹ ਤ੍ਰਾਸਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦੇਸਵਾਸ॥ ਜਿਹ ਆਦਿਅੰਤ ਨਹੀਂ ਰੂਪਰਾਸ॥ ਜਿਹ ਰੋਗਸ਼ੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋਗਜੁਗਤਿ॥ ਜਿਹ ਤ੍ਰਾਸਆਸ ਨਹੀਂ ਭੂਮਿਭੁਗਤਿ॥੬॥੧੨੬॥ ਜਿਹ ਕਾਲਬ੍ਯਾਲ ਕਟਿਓ ਨ ਅੰਗ॥ ਅਛੈ ਸਰੂਪ ਅਛੈ ਅਭੰਗ॥ ਜਿਹ ਨੇਤਨੇਤ ਉਚਰੰਤ ਬੇਦ॥ ਜਿਹ ਅਲਖ ਰੂਪ ਕਥਤ ਕਤੇਬ॥੭॥੧੨੭॥ ਜਿਹ ਅਲਖ ਰੂਪ ਆਸਨ ਅਡੋਲ॥ ਜਿਹ ਅੱਮਿਤ ਤੇਜ ਅਛੈ ਅਤੋਲੁ॥ ਜਿਹ ਧਿਆਨ ਕਾਜ ਮੁਨਿਜਨ ਅਨੰਤ॥ ਕਈ ਕਲਪ ਜੋਗ ਸਾਧਤ ਦੁਰੰਤ॥੮॥੧੨੮॥ ਤਨ ਸੀਤ ਘਾਮਬਰ ਖਾਸਹੰਤ॥ ਕਈ ਕਲਪ ਏਕਆਸਨ ਬਿਤੰਤ॥ ਕਈ ਜਤਨਜੋਗ ਬਿੱ ਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਸਾਧੰ ਤਤੱਦਪਿ ਪਾਵਤ ਨ ਪਾਰ॥੯॥੧੨੯॥ ਕਈ ਉਰਧ ਬਾਹੁ ਦੇਸਨ ਭ੍ਰਮੰਤ॥ ਕਈ ਊਰਧ ਮਧਪਾਵਕ ਝੁਲੰਤ। ਕਈ ਸਿਮ੍ਰਤ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰੰਤ ਬੇਦ॥ ਕਈ ਕੋਕ ਕਾਬ ਕਥਤ ਕਤੇਬ॥੧੦॥ ੧੩੦॥ ਕਈ ਅਗਨਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਪਉਨਅਹਾਰ॥ ਕਈ ਕਰਤਕੋਟ ਮ੍ਰਿਤ ਕੋ ਅਹਾਰ ਕਈ ਕਰਤ ਸਾਕ ਪੈ ਪੱਤ੍ਰ ਭੱਛ॥ ਨਹੀਂਤੱਦਪਿ ਦੇਵ ਹੋਵਤ ਪ੍ਰਤਛ॥ ੧੧॥ ੧੩੧॥ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਨ ਗੰਧ੍ਰਬ ਰੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਬਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਤੀਤਿ॥ ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਰੀਤਿ ਜਗ ਆਦਿਕਰਮ॥ ਕਹੂੰ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਹੂੰ ਤੀਰਥ ਧਰਮ॥੧੧॥੧੩੫॥ ਕਈ ਦੇਸ ਦੇਸੁ ਭਾਖਾ ਰਟੰਤ॥ ਕਈ ਦੇਸਦੇਸ ਬਿੱਦ੍ਯਾ ਪੜੰਤ। ਕਈ ਕਰਤ ਭਾਂਤਭਾਂਤਨ ਬਿਚਾਰ। ਨਹੀ ਨੈਕ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ॥੧੩॥ ੧੩੩॥ ਕਈ ਤੀਰਥ ਤੀਰਥ ਭਰਮਤ ਸੁਭਰਮ॥ ਕਈ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਦੇਵਕਰਮ। ਕਈ ਕਰਤ ਬੀਰ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਨਹੀਂ ਤੱਦਪ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ॥੧੪॥੧੩੪॥ ਕਹੂੰ ਰਾਜ ਰੀਤ ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਧਰਮ॥ ਕਈ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰਤ ਸੁਕਰਮ॥ ਨਿਉਲੀ ਆਦਿਕਰਮ ਕਹੂੰ ਹਸਤਦਾਨ॥ਕਹੂੰ ਅਸਮੇਧ ਮਖ ਕੋ ਬਖਾਨ॥੧੫॥ ੧੩੫॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਰੀਤ ਕਹੂੰਬਿਰ<noinclude></noinclude> 53fbxbiuxcdn1vxm7hw1oyz7ir5urqx 250 59078 216504 213529 2026-04-28T06:30:12Z Ashwinder sangrur 2332 216504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Prabhjot Kaur Gill" />{{center|(੨੨)}}</noinclude>ਧਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਜੱਛ ਗੰਗਾਨ॥ ਕਹੰ ਧੂਪ ਦੀਪਕ ਕਹੂੰ ਅਰਘਦਾਂ ਨ॥੧੬॥੧੩੬॥ ਕਹੂੰ ਪਿਰਮ ਕਹੂੰ ਬੇਦਰੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਤਨਾਚ ਕਹੂੰ ਗਾਨਗੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤਸ਼ਾਤ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਉਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਭਜਤ ਏਕ ਪਗ ਨਿਰਾਧਾਰ॥ ੧੭॥ ੧੩੭॥ ਕਈਨੇਹ ਦੇਹ ਕਈ ਗੇਹਵਾਸ॥ ਕਈ ਭ੍ਰਮਤ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਉਦਾਸ॥ ਕਈ ਜਲ ਨਿਵਾਸ ਕਈ ਅਗਨਿ ਤਾਪ॥ਕਈ ਜਪ ਤਉਰਧਲਕੰਤ ਜਾਪ॥ ੧੮॥੧੩੮॥ ਕਈ ਪਤਜੋਗ ਕਲਪੰ ਜੰਤ। ਨਹੀਂ ਤੱਦਪ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਅੰਤ॥ ਕਈ ਕਰਤ ਕੋਟ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ। ਨਹੀਂ ਤੱਦਪਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦੇਖੈ ਮੁਰਾਰਿ॥ ੧੯॥ ੧੩੯॥ ਬਿਨ ਭਗਿਤ ਸ਼ਕਤਿ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਪਾਨ 1 ਬਹੁ ਕਰਤ ਹੋਮ ਅਰ ਜੱਗਦਾਨ। ਬਿਨ ਏਕਨਾਮ ਇਕ ਚਿੱਤਲੀਨ॥ ਫੋਕਟੋ ਸਰਬ ਧਰਮਾ ਬਿਹੀਨ॥੨੦॥ ੧੪੦॥ਤੁਸਾਦਿ॥ਤੋਟਕਛੰਦ॥ ਜਯ ਜੰਪ ਹੁਜਰਾਣਜਹਜ ਅੰਭੈਕੰਪ ਹਮੇਰੂ ਪਯਾਲਭੁਅੰ॥ ਤਪਤਾ ਸਰਬ ਜਲੇਰਥਨੰ॥ ਧਨ ਉਚਰਤ ਇੰ ਦੁਕੁ ਮੇਰਥਨੰ॥੧॥੧੪॥ ਅਨਖੇਦ ਸਰੂਪ ਅਭੇਦ ਅਭਿਅੰ ॥ ਅ ਨ ਖੰਡਅਭੂਤ ਅਛੇਦ ਅਛਿਅੰ॥ ਅਨ ਕਾਲ ਅਪਾਲ ਦਿਆਲ ਸੁਅੰ॥ ਜਿਹ ਠਟੀ ਅੰਰ ਅਕਾਸ਼ ਭੁਅੰ॥੨॥੧੪੨॥ ਅਨਖੰਡ ਅਖੰਡਡ ਨਰੰ॥ਜਿਹ ਰਚਿਅੰ ਦੇਵ ਅਦੇਵਬਰੰ॥ ਸਭਕੀਨੀਦੀਨਜ਼ਮੀਨਜ਼ਮਾਂ। ਜਿਹਰਚੀਅੰਸਰਬਮਕੀਨਮਕਾਂ॥ ੩॥ ੧੪੩॥ ਜਿਹਰਾਗਨਰੂਪਨ ਰੇਖਰੁਖੰ॥ਜਿਹੜਾਪਨਸਾਪਨਸੋਕ ਸੁਖੰ॥ਜਿਹਰੋਗਨਸੋਗਨਭੋਗਭਅੰ॥ ਜਿਹਖੇਦਨਭੇਦਨਛੇਦਛੁਅੰ॥ ੪॥ ੧੪੪॥ ਜਿਹਜਾਤਿਪਾਤਿਨਮਾ ਤਿਪਿਤੰ॥ ਜਿਹਰਚਿਔਛੱਤੀਛੱਤਛਿਤੰ॥ ਜਿਹਰਾਗਨਰੇਖਨਰੋਗਭਣੰ॥ਜਿਹਦੂਖਨਦਾਨਦੋਖਗਣੰ॥੫॥੧੪੫॥ ਜਿਹਅੰਡਹਿਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰ ਡਰਚਿਓ॥ਦਸਚਾਰਕਰੀਨਵਖੰਡਸਚਿਓ॥ਰਜਤਾਮਸਤੇਜਅਤੇਜਕੀਓ॥ ਅਨਭਉਪਦਆਪਡਲੀਓ। ੬॥੧੪੬॥ ਸ੍ਰੀਅਸਿੰਧਨਬਿੰ ਧਨਗਿੰਦਨਰੀ। ਸ੍ਰੀਅਜੱਛਗੰਧ੍ਰਬਫਨਿੰਦਭੁਜੰ॥ ਰਚਦੇਵਅਦੇਵਅਭੇਵ ਨਰੰ। ਨਰਪਾਲਨਿਪਾਲਕਰਾਲ॥੭॥੧੪੭॥ ਕਈਕੀਟਪਤੰ ਗਭ ਜੰਗਨਰੰ॥ ਰਚਿਅੰਡਜਸੇਤਜਜੇਰਜਉਤਭੁਜੰ॥ ਕੀਏਦੇਵਅਦੇ ਵਸਰਾਧਪਿਤੰ॥ ਅਨਖੰਡਪਚੰਡਗਤੇ॥੮॥ ੧੪੮॥ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਿਨਪਾਤਿਨਜੋਤਿਸੁਤੰ॥ ਜਿਹਤਾਤਨਮਾਤਨਭ੍ਰਾਤਸੁਤੰ॥ ਜਿਹਰੋ ਗਨਸ਼ੋਗਨਭੋਗਭੁਅੰ। ਜਿਹਜੰ੫ਹਿਕਿੰਨਰਜੱਛਜਿਅੰ॥੯॥ ੧੪੯॥ਨਰਨਾਰਿਨਪੁੰਸਕਜਾਹਿਕੀਏ॥ ਗਣਕਿੰਨਰਜੱਛਭੁਜੰਗਦੀਏ॥ਗ<noinclude></noinclude> 8l9mzfcr8lzko2c2d4s8otcaffwpklw 216510 216504 2026-04-28T07:07:38Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 216510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੨੨)}}</noinclude>ਧਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਜੱਛ ਗੰਧ੍ਰਬ ਗਾਨ॥ ਕਹੰ ਧੂਪ ਦੀਪਕ ਕਹੂੰ ਅਰਘਦਾਂਨ॥੧੬॥੧੩੬॥ ਕਹੂੰ ਪਿਤ੍ਰਕਰਮ ਕਹੂੰ ਬੇਦਰੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਨ੍ਰਿਤਨਾਚ ਕਹੂੰ ਗਾਨਗੀਤ॥ ਕਹੂੰ ਕਰਤਸ਼ਾਤ੍ਰਸ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਉਚਾਰ॥ ਕਹੂੰ ਭਜਤ ਏਕ ਪਗ ਨਿਰਾਧਾਰ॥ ੧੭॥ ੧੩੭॥ ਕਈ ਨੇਹਦੇਹ ਕਈ ਗੇਹਵਾਸ॥ ਕਈ ਭ੍ਰਮਤ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਉਦਾਸ॥ ਕਈ ਜਲ ਨਿਵਾਸ ਕਈ ਅਗਨਿ ਤਾਪ॥ਕਈ ਜਪਤ ਉਰਧ ਲਟਕੰਤ ਜਾਪ॥ ੧੮॥੧੩੮॥ ਕਈ ਜਪਤਜੋਗ ਕਲਪੰ ਪ੍ਰਜੰਤ। ਨਹੀਂ ਤੱਦਪ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਅੰਤ॥ ਕਈ ਕਰਤ ਕੋਟ ਬਿੱਦਯਾ ਬਿਚਾਰ। ਨਹੀਂ ਤੱਦਪਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦੇਖੈ ਮੁਰਾਰਿ॥ ੧੯॥ ੧੩੯॥ ਬਿਨ ਭਗਿਤ ਸ਼ਕਤਿ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਪਾਨ 1 ਬਹੁ ਕਰਤ ਹੋਮ ਅਰ ਜੱਗਦਾਨ। ਬਿਨ ਏਕਨਾਮ ਇਕ ਚਿੱਤਲੀਨ॥ ਫੋਕਟੋ ਸਰਬ ਧਰਮਾ ਬਿਹੀਨ॥੨੦॥ ੧੪੦॥ ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ਤੋਟਕਛੰਦ॥ ਜਯ ਜੰਪਹੁ ਜੁਰਾਣ ਜੁਹਜਅੰ॥ ਭੈਕੰਪਹੁ ਮੇਰੁ ਪਯਾਲਭੁਅੰ॥ ਤਪਤਾਪਸ ਸਰਬ ਜਲੇ ਰਥਲੰ॥ ਧਨ ਉਚਰਤ ਇੰਦ੍ਰ ਕੁਮੇਰਬਲੰ॥ ੧ ॥ ੧੪੧ ॥ ਅਨਖੇਦ ਸਰੂਪ ਅਭੇਦ ਅਭਿਅੰ ॥ ਅਨ ਖੰਡ ਅਭੂਤ ਅਛੇਦ ਅਛਿਅੰ॥ ਅਨ ਕਾਲ ਅਪਾਲ ਦਿਆਲ ਸੁਅੰ ॥ ਜਿਹ ਠਟੀ ਅੰਰ ਅਕਾਸ਼ ਭੁਅੰ ॥ ੨ ॥ ੧੪੨ ॥ ਅਨਖੰਡ ਅਮੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨਰੰ॥ਜਿਹ ਰਚਿਅੰ ਦੇਵ ਅਦੇਵਬਰੰ॥ ਸਭ ਕੀਨੀ ਦੀਨ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਮਾਂ। ਜਿਹ ਰਚੀ ਅੰਸ ਰਬ ਮਕੀਨਮਕਾਂ ॥ ੩ ॥ ੧੪੩ ॥ ਜਿਹ ਰਾਗ ਨ ਰੂਪ ਨ ਰੇਖਰੁਖੰ ॥ ਜਿਹ ਤਾਪ ਨ ਸਾਪ ਨ ਸੋਕਸੁਖੰ ॥ ਜਿਹ ਰੋਗ ਨ ਸੋਗ ਨ ਭੋਗਭਅੰ॥ ਜਿਹ ਖੇਦ ਨ ਭੇਦ ਨ ਛੇਦਛੁਅੰ॥ ੪ ॥ ੧੪੪ ॥ ਜਿਹ ਜਾਤਿਪਾਤਿ ਨ ਮਾਤਿ ਪਿਤੰ॥ ਜਿਹ ਰਚਿਅੰ ਛੱਤੀ ਛੱਤ੍ਰਛਿਤੰ॥ ਜਿਹ ਰਾਗ ਨ ਰੇਖ ਨ ਰੋਗਭਣੰ॥ਜਿਹ ਦ੍ਵੈਖ ਨ ਦਾਗ ਨ ਦੋਖਗਣੰ ॥ ੫ ॥ ੧੪੫ ॥ ਜਿਹ ਅੰਡਹਿ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰ ਡਰਚਿਓ॥ਦਸ ਚਾਰ ਕਰੀ ਨਵ ਖੰਡ ਸਚਿਓ॥ਰਜ ਤਾਮਸ ਤੇਜ ਅਤੇਜ ਕੀਓ॥ ਅਨਭਉ ਪਦ ਆਪ ਪ੍ਰਚੰਡਲੀਓ ॥ ੬ ॥ ੧੪੬ ॥ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿੰਧ ਨਬ੍ਰਿੰਧ ਨ ਗਿੰਦ ਨਗੰ। ਸ੍ਰੀ ਅਜੱਛ ਗੰਧ੍ਰਬ ਫਨਿੰੰਦ ਭੁਜੰ॥ ਰਚ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਅਭੇਵ ਨਰੰ। ਨਰਪਾਲ ਨਿਪਾਲ ਕਰਾਲ ਤ੍ਰਿੰਗ ॥ ੭ ॥ ੧੪੭ ॥ ਕਈ ਕੀਟ ਪਤੰਗ ਭਜੰਗ ਨਰੰ॥ ਰਚਿ ਅੰਡਜ ਸੇਤਜ ਜੇਰਜ ਉਤਭੁਜੰ॥ ਕੀਏ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਸਰਾਧ ਪਿਤੰ॥ ਅਨਖੰਡ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪ੍ਚੰਡ ਗਤੇ ॥ ੮ ॥ ੧੪੮ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਿ ਨ ਪਾਤਿ ਨ ਜੋਤਿ ਜੁਤੰ॥ ਜਿਹ ਤਾਤ ਨ ਮਾਤ ਨ ਭ੍ਰਾਤ ਸੁਤੰ॥ ਜਿਹ ਰੋਗ ਨ ਸ਼ੋਗ ਨ ਭੋਗਭੁਅੰ। ਜਿਹ ਜੰ੫ਹਿ ਕਿੰਨਰ ਜੱਛਜਿਅੰ ॥ ੯ ॥ ੧੪੯ ॥ ਨਰ ਨਾਰਿ ਨਪੁੰਸਕ ਜਾਹਿ ਕੀਏ॥ ਗਣ ਕਿੰਨਰ ਜੱਛ ਭੁਜੰਗ ਦੀਏ॥ ਗ<noinclude></noinclude> pk6b4x7b1cydfyxikb1urynwx5bi3wt 250 59079 216526 213530 2026-04-28T08:01:28Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 216526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੨੩)}}</noinclude>॥ ਰਸਾਵਲਛੰਦ॥ ਦਇਆਦਿ ਆਦਿਧਰਮੰ । ਸੰਨਿਆਸ ਆਦਿਕਰਮੰ। ਜਗਾਦਿਆਦਿ ਦਾਨੰ। ਹੈ ਆਦਿਆਦਿ ਥਾਨੰ॥ ੧ ॥ ੧੦੯ ॥ ਸੁਵਰਨ ਆਦਿ ਦਾਨੰ। ਸਮੁਦ੍ਰਿਆਦਿ ਇਸਨਾਨੰ। ਬਿਸੁਵਾਦਿ ਆਦਿਭਰਮੰ। ਬਿਰਕਤਾਆਦਿ ਕਰਮੰ॥ ੨ ॥ ੧੧੦ ॥ ਨਿਵਲਆਦਿ ਕਰਣੰ। ਸੁਨੀਲਆਦਿ ਬਰਣੰ। ਅਨੀਲ ਆਦਿ ਧਿਆਨੰ। ਜਪਤ ਤੱਤਪ੍ਰਧਾਨੰ ॥੩॥ ੧੧੧ ॥ ਅਮਿਤਕਾਦਿ ਭਗਤੰ। ਅਵਿਕਤਾਦਿ ਬਿਰਕਤੰ। ਪ੍ਰਛਸਤੁਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪੰ। ਪ੍ਰਭਗਤਾ ਅਬਾਪੰ ॥੪॥ ੧੧੨॥ ਸੁਭਗਤਾਦਿ ਕਰਣੰ। ਅਜਗਤੁਆਪ੍ਰਹਰਣੰ। ਬਿਰਕਤੁ‌ ਆਪ੍ਰਕਾਸ। ਅਵਿਗਤੁ‌ ਆਪ੍ਰਣਾਸੰ॥ ੫ ॥ ੧੧੩ ॥ ਸਮਸਤੁਆਪ੍ਰਧਾਨੰ। ਧੁਜਸਤੁਆਧਰਾਨੰ। ਅਵਿਕਤੁਆ ਅਭੰਗੰ। ਇਕਸਤੁਆ ਅਨੰਗੰ॥ ੬ ॥ ੧੧੪ ॥ ਉਅਸਤੁਆ ਅਕਾਰੰ॥ ਕ੍ਰਿਪਸਤਆ। ਕ੍ਰਿਪਾਰੰ॥ ਖਿਖਸਤੁਆ ਅਖੰਡੰ। ਗਤਸਤੁਆ ਆਗੰਡੰ॥ ੭ ॥ ੧੧੫ ॥ ਘਰਸਤੁਆ ਘਰਾਨੰ॥ ਙ੍ਰਿਅਸਤੁਆਙ੍ਰਹਾਲੰ॥ ਚਿਤਸਤੁਆ ਅਤਾਪੰ। ਛਿੱਤਸਤੁਆ ਅਛਾਪੰ॥ ੮ ॥ ੧੧੬‌ ॥ ਜਿਤਸਤੁਆ ਅਜਾਪੰ। ਝਿਕਸਤੁਆ ਅਝਾਪੰ। ਇਕਸਤੁਆ ਅਨੇਕੰ। ਟੂਟਸਤੁਆ ਅਟੇਟੰ ॥ ੯ ॥ ੧੧੭ ॥ ਠਟਸਤੁਆ ਅਠਾਟੰ॥ ਡਟਸਤੁਆ ਅਡਾਟੰ। ਢਾਢਟਸਤੁਆਅਢਾਪੰ। ਣਕਸਤੁਆਅਣਾਪੰ॥ ੧੭ ॥ ੧੧੮॥ ਤਪਸਤੂਆਅਤਾਪੰ। ਥਪਸਤੁਆਅਥਾਪੰ। ਦਲਸਤੁਆਦਿਦੋਖੰ। ਨਹਿ ਸਤੁਆਅਨੋਖੰ॥੧੮॥੧੧੯॥ ਅਪਕਤੁਆਅਪਾਨੰ। ਫਲਕਤੁ ਆਫਲਾਨੰ। ਬਦਕਤੁਆ ਬਿਸੇਖੰ। ਭਜਸਤੁਆਅਭੇਖੰ ॥ ੧੯ ॥੧੨੦॥ ਮਤਸਤੁਆਫਲਾਨੰ ਹਰਿਕਤੁਆਹਿਰਦਾਨੰ। ਅੜਕ ਤੁਆਅਡੰਗੰ। ਤ੍ਰਿਕਸਤੁਆਤ੍ਰਿਭੰਗੰ ॥ ੧੩॥ ੧੨੧ ॥ਰੰਗਸਤੁਅਅਰੰਗੰ। ਲਵਸ ਤੁਆਲਵੰਗੰ। ਪਕ ਸਤੁਆਯਕਾਪੰ। ਇਕਸਤੁਆਇਕਾਪੰ॥ ੧੪॥ ੧੨੨ ॥ ਵਦਿਸਤੁਆਵਰਦਾਨੰ। ਯਕਸਤੁਆਇਕਾਨੰ। ਲਵਸਤੂਆ ਅਲੇਖੰ। ਰਰਿਸਤਆਅਰੇਖੰ॥੧੫॥ ੧੨੩ ॥ ਤ੍ਰਿਅਸਤੁਆਤ੍ਰਿ ਭੰਗੇ। ਹਰਿਸਤਆਹਰੰਗੇ। ਮਹਿਸਤੁਆਅਭੇਸੰ॥ ਭੁਜਸਤੁਆਅਭੇਸੰ ॥ ੧੬॥ ੧੨੪ ॥ ਬਰਸਤੁਆਬਰਾਨੰ। ਪਲਸਤੁਆਫਲਾਨੰ 1। ਨਰਸਤੂਆਨਰੇਸੰ। ਦਲਸਤੁਆਦਲੇਸੰ ॥੧੭॥੧੨੫॥ ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ। ਤ੍ਵਪ੍ਰਸਾਦਿ । ਦਿਨ ਅਜਬ ਏਕ ਆਤਮਾ ਰਾਮ। ਅਨਭਉ ਸਰੂਪ ਅਨਹਦ ਅਕਾਮ। ਅਨਛਿੱਜ ਤੈਜ ਆਜਾਨ ਬਾਹੂ।ਰਾਜਾਨ ਰਾਜ ਸਾਹਾਨ ਸਾਹੁ॥ ੧੮ ॥ ੧੨੬ ॥ਉਚਿਰਯੋ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸੰਗ। ਉਤਭੁਜਸਰੂ<noinclude></noinclude> lk11nz6jnx3rkwf0nfqdcfzl6fuyshe 250 59602 216505 202142 2026-04-28T06:36:08Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 216505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|(੫੧)}} {{center|ਬਾਲਨਾਥ ਗੁਰੂ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਉਤੱਰ ਦੇਣਾ}} {{Block center|<poem>ਕਿਹਾ ਨਾਥ ਰੰਝੇਟੇਦੀ ਦੇਖ ਸੂਰਤ ਤੁੱਧ ਕੀ ਕਮਾਵਣਾ ਜੋਗ ਮੀਆਂ ਬੜਾ ਕਠ ਨਹੈ ਪਾਵਣਾ ਜੋਗ ਮਾਰਗ ਜਾਹ ਰੱਸ ਜਹਾਂਨਦੇ ਭੋਗ ਮੀਆਂ ਜਾਹਮਾਣ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਘਰ ਮਾਪਿਆਂਦੇਅਛਾ ਖਾਉ ਪਹਿਨੋਂ ਵਾਹੋਜੋਗ ਮੀਆਂ ਲਾਹੌਰੀਦੁੱਖਕੀਪਿਆਫ਼ਕੀਰ ਹੋਵੇਂਮਾਂ ਪਿਓਨਾਰਸੁਣਸੀਕਰਣਸੋਗਮੀਆਂ</poem>}} {{center|ਬੇਨਤੀ ਰਾਂਝਾ}} {{Block center|<poem>ਮਾਂਪਿਓ ਨਾਰਘਰ ਛੱਡਕੇ ਆਂਵਦਾਕਿਉਂ ਭਾਂਵਦੇਜੇਜਹਾਂਨਦੇਰਸਗੁਰ ਜੀ ਲੱਗੀਜੋਗਵੈਰਾਗਦੀ ਚੋਟਦਿਲਨੂੰਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀਆ ਥੀਂ ਹੋਈ ਬੱਸਗੁਰਜੀ ਦੇਵੋ ਜੋਗਦਾ ਖ਼ੈਰ ਗ਼ਰੀਬ ਤਾਈਂ ਤੈਂ ਡਾਮਲਿਆ ਆਣ ਦਰਸ ਗੁਰਜੀ ਆਇਆ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਚੂਰਹੋਇਆ ਮੇਰੇਹਾਲ ਤੇ ਕਰੇ ਤਰਸਗੂਰਜੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਜੀਜੋਗਦੀਚਾਹ ਅੰਦਰ ਗੂਜ਼ਰ ਗਏ ਨੇ ਕਈਬਰਸ ਗੁਰਜੀ ਲਾਹੌਰੀ ਜਾ ਮੈਹਬੂਬਦਾ ਕਰਾਂਦਰਸ਼ਨਮੈਂਨੂੰ ਰਾਹਕਰਤਾਰਦਾਦੱਸਗੁਰਜੀ</poem>}} {{center|ਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ}} {{Block center|<poem>ਨਾਥ ਆਖਿਆ ਜੋਗਤੂੰ ਲੈਣ ਆਇਉਂ ਕੀਹੈ ਨਾਮ ਤੇ ਕਿਸਦਾ ਜਾਇਓਂਏ ਕੇਹੜੀਜਾ ਥੀਂ ਜੋਗਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀਕੇਹੜਾਨਗਰਤੂੰਜਿਧਰੋਂ ਧਾਇਓਂ ਓਏ ਭੱਜਾ ਮੇਹਨਤੋਂ ਕਿਸੇਦੇਨਾਲਲੜਿਉਂ ਇਕੇਕਿਮੇਦੇ ਇਸ਼ਕਸਤਾਇਓਂ ਓਏ ਜੋਗਮਿਲੇ ਤੈਂਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਹੋ ਠੰਡਾ ਤੱਤੇ ਤਾ ਕਿਉਂ ਏਡ ਘਬਰਾਇਓਂ ਓਏ ਚਾਂਦੀਵਾਂਗਕਾਇਆਂਤੇਰੀਚਮਕਦੀਏਕਾਹਨੂੰਨਾਸਕਰਣਉਤੇਅਇ ਓਂਏ ਸੋਹਬਤਨੇਕਰਸੀਲਨੇਸੁਖ਼ਨਲਾਹੌਰੀਜਾਪੇਇਸ਼ਕਉਸਤਾਦਪੜ੍ਹਾਇਓਂ ਓਏ</poem>}} {{center|ਬੇਨਤੀ ਰਾਂਝਾ }} {{Block center|<poem>ਮੋਜੂਚੌਧਰੀਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਮਧੀਦੋ ਮੈਂਡਾ ਵਤਨਹੈ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਗੁਰ ਜੀ ਛੋਟੀਉਮਰ ਥੀਂਹੈ ਇਹ ਸ਼ੌਕਮੇਰਾ ਰਿਹਾ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰਗੁਰ ਜੀ ਸਚਾ ਦਵਾਰ ਤੇਰਾ ਆਣ ਮਲਿੱਆ ਮੈਂ ਝੂਠ ਦਿਸਿੱਆ ਏਹਸੰਸਾਰਗੁਰ ਜੀ ਸੰਗਤ ਸਾਧ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਇਸ਼ਕਰੱਬੀ ਨਾਕੋਈਹੋਰਵਿਚਾਰਵਿਚਾਰਗੁਰ ਜੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> ja4u4svwqfn1t6qjkslp9viszu4vwc1 250 62185 216449 173181 2026-04-27T16:34:50Z Jalseerat Aman 2446 216449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪੰਜਾਬੀ--ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅ ਅਸਾਧ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Indeclinable ¦ ਅਧਿਕਾਰ (Government) adverbs) ਅਕਰਮਕ ਕ੍ਰਿਆ (Intransitive verb ਅੰਕ (Number) ਅੱਖਰ (Syllable) ਅੱਖਰ-ਵੰਡ (Syllabification) ਅਗਲਾ ਸੂਰ (Front vowel) ਅਗੇਤਰ (Prefix) ਅਘੋਸ਼ (Unvoiced, hard) ਅਘੋਸ਼ ਮਹਾਣ (Hard aspirate) ਅੰਦਰਲੀ ਸੰਧੀ (Internal Sandhi) ਅੱਧਕ (= ਅਧਿਕ) Sign of redupli- cation of consonant) ਅਧਿਕਤਮ ਅਵਸਥਾ (Superlative degree) ਅਧਿਕਤਰ ਅਵਸਥਾ (Comparative degree) ਅਧਿਕਰਣ (Locative) ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ (Subordinate Con- junction) ਅੱਨ ਪੁਰਥ (Third person) ਅਨਿਸਚਿਤ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Indefinite numeral) ਅਨਿਸਚਿਤ ਸਰਬਨਾਂਵ pronoun) (Indefinite ਅਨਿਸਚਿਤ ਭੂਤ (Indefinite past) ਅਨੁਸੰਬੰਧ (Antecedent) ਅਨੁਨਾਸਿਕ (Nasal) ਅਨੁਬੱਧ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Adverbs of emphasis) ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਮ (Indirect object) ਅਪਾਦਾਨ (Ablative) ਅਪੂਰਣ ਅਕਰਮਕ ਕ੍ਰਿਆ (Intransitive verb of incomplete predi- cation) ਅਪੂਰਣ ਸਕਰਮਕ ਕ੍ਰਿਆ ( Factitive ) ਅਰਧ ਸੂਰ (Semivowel) verb) ਅਪੂਰਣ ਸੰਬੰਧਕ (Incomplete post- positions) ਅਪੂਰਣ ਸ਼ਰਤੀ (Imperfect condi- tional) ਅਪੂਰਣ ਭੂਤ (Past imperfect) ਅਰਥ (Mood ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ (Feminine gender) ਇਕ-ਅਖਰਾ ਸ਼ਬਦ ( Monosyllabic word) ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ (Unaspirated) | ਅਵਿਕਾਰੀ (Indeclinable) ਅੱਵੈ (Indeclinable) ਆਗਮ (Insertion) ਆਗਿਆਰਥ (Imperative mood) ਆਦੇਸ਼ (Substitution) ਇ ਇਕਹਿਰਾ ਵਿਅੰਜਨ (Single conso- nant) ਇਕ ਵਚਨ (Singular) 1 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> enea549jptt9csofztwpulyw50a6s40 250 68766 216506 205968 2026-04-28T06:52:34Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 216506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਅਸੀਂ ਕੁੱਲ ਦੋ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਕ ਸਾਂਡਰਸ ਕਤਲ, ਦੂਸਰਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਐਕਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨ। 1. ਪ੍ਰਚਾਰ, 2. ਧਨ, 3. ਖ਼ਾਸ (ਉਚੇਚੇ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਡਾ ਮੁਖ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਦੋਵੇਂ ਗੌਣ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ 1. ਅਸੈਂਬਲੀ ਐਕਸ਼ਨ, 2. ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ, 3. ਯੋਗੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼। {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਹ ਐਕਸ਼ਨ ਸਾਡੀ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਾਂਡਰਸ ਕਤਲ ਨੂੰ ਲਓ।ਲਾਲੇ ਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਵਰ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹਲਚਲ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਬਲਦੀ 'ਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਜਣਾ ਪਿਸਤੌਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਏ ਅਤੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹ ਆਖ ਦੇਵੇ ਕਿ ਕੌਮੀ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ, ਜਦ ਤਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਤਾਂ ਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਖ਼ੂਬ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜੋ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਬਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨੱਠ ਕੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਬੋਰਡਿੰਗ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਸੀ। ਐਕਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਪਚਾਣਦਾ ਸੀ; ਪਹਿਲੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਉਹਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰੇ। ਜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਰਾਜਗੁਰੂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਓਥੋਂ ਨੱਠਣ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਨੱਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੁੜ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਤ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਮਿਤ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਬਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਾਏ, ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਮਰੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਰਾਜਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਦੋਂ ਤਕ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਰ ਕੇ ਨੱਠ ਆਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਜਾਗ ਪਏ ਕਿ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਕਤਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀ<noinclude>{{c|''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ/325''}}</noinclude> bempua43y7chqq75s6s1k5cx4l6afbq 250 69029 216574 205930 2026-04-28T11:03:21Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|'''ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥'''}}</noinclude>{{center|{{larger|'''ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾਂ ਸੰਤਤ'''}}}} {{center|'''ਭਾਗ ਦਸਵਾਂ'''}} {{center|'''ਕਾਂਡ ਪਹਿਲਾ'''}} {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਤਲਿਸੰਮ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੌਰ ਇੰਦਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਮਲਨੀ ਦੇ ਹਥੋਂ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਲੈਕੇ ਉਸ ਟੋਏ ਜਾਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਏ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਓਹ ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੀ ਮੁਠ ਦੱਬਕੇ ਚਾਨਣਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਚੀਜ ਦਿਸਣ ਲਗ ਪਈ, ਖੂਹ ਦੀ ਡੂੰਘਿਆਈ ਬਹੁਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਪਰ ਪਾਸੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਧੀਕ ਚੌੜੀ ਸੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅਰ ਓਸ ਦੇ ਗਲਤੇ ਛੁਰੀ ਫੇਰਨ ਹੀ ਲਗਾ ਹੈ। {{gap}}ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਅੱਤਯਾਚਾਰ ਕੌਰ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੀ ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਜੋਸ਼ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਭੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਨੂੰ ਇਹ ਭੀ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ ਢਿੱਲ<noinclude></noinclude> eead80vfdqikmi47jbibamt1as9s2d1 250 69030 216576 205931 2026-04-28T11:09:32Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੩)}}</noinclude> ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੇਲਾ ਹੀ ਨ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕੁਛ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਦੇ ਝਟ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਬੈਠੇ, ਪਿਛੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਓਹ ਕਿਸੇ ਧਾਂਤ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉਤੇ ਜੋ ਛੱਤ ਵਾਂਗ ਮਲੂੰਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਡਿਗੇ ਹਨ। ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਉਨਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਚਾਨਣੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਮੀ ਪਥਰ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਓਹ ਏਥੇ ਛਾਲ ਮਾਰਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿ ਕਮਲਨੀ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁਛ ਕਹੀਏ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਉਪਰ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ ਤਾਂ ਉਪਰੋਂ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਦਿਸਿਆ। ਉਚਾਈ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਉਪਰ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਜੇਹੀ ਆਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਹੋਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕੁਮਾਰ ਨੇਂ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੀ ਮੁਠ ਢਿਲੀ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਓਥੇ ਪੂਰਾ ਹਨੇਰਾ ਦਿਸਿਆ ਲਾਚਾਰ ਹੋਕੇ ਫੇਰ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੀ ਮੁਠ ਦੱਬੀ ਜਦ ਚਾਨਣਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਿਸੇ ਪਰ ਇਕ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਓਥੇ ਕੁਛ ਨ ਦਿਸਿਆ ਏਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਕੀ ਕੰਧ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਅਜੇਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ੨ ਬੂਹੇ ਸਨ। ਕੁਮਾਰ ਸੁਰੰਗ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਾਂਦਿਆਂ ੨ ਓਹ ਸੁਰੰਗ ਪਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਧਰਤ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਕਦਮ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਓਹ ਸੁਰੰਗ ਮੁਕੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਬੂਹਾ<noinclude></noinclude> 7u5tah2fz4pxb841p0ztwhwal50v50e 250 69031 216577 205933 2026-04-28T11:12:31Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੪)}}</noinclude>ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਵੱਜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਖੰਜਰ ਮਾਰਕੇ ਸੰਗਲੀ ਵੱਢ ਸੁੱਟੀ ਅਰ ਧੱਕਾ ਦੇਕੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲਿਆ। ਬਾਹਰ ਚਾਨਣਾ ਸੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੇ ਛਾਨਣੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨ ਪਈ। ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਹਰੇ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਓਹ ਬਾਗ ਭੀ ਅਨੋਖਾ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚ ਫੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਬੂਟੇ ਦੇ ਉਦਾਲੇ ਪੱਕਾ ਥੜਾ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਸੀ ਪੂਰਬ ਵਲੋਂ ਇਕ ਢਾਈਕ ਹਥ ਚੌੜੀ ਨਹਿਰ ਇਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਛੋਟੀਆਂ ੨ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਜਾਕੇ ਸਾਰੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਰਖਦੀ ਸੀ। ਬਾਗ ਦੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਸੀ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵਲ ਇਕ ਦਾਲਾਨ ਤੇ ਦੋ ਕੋਠੜੀਆਂ ਸਨ ਪੱਛਮ ਵਲ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਖੂਹ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮੰਦਰ ਸੀ। {{gap}}ਕੌਰ ਨੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਛ ਫਲ ਤੋੜਕੇ ਖਾਧੇ ਪਰ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸਾਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਫਿਰੇ ਜੋ ਕਿਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਵੇ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਫਿਰ ਤੁਰਕੇ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮੰਦਰ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਇਹ ਮੰਦਰ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਸੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਭੀ ਸੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਥੜੇ ਤੇ ਬਘਿਆੜ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕੁਮਾਰ ਓਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਅਰ ਸਭਾ ਮੰਡਪ<noinclude></noinclude> m0wwmpr5ya64czts6hu3vz7c3c5bd0d 250 69032 216578 205934 2026-04-28T11:16:26Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੫)}}</noinclude>ਵਿਚ ਬੈਠਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਪੋਥੀ (ਰਿਕਤ ਗ੍ਰੰਥ) ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ ਜਦ ਓਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਪੋਥੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਲੰਮਾ ਪੈਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਓਹ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਕੰਮ ਨ ਕਰ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਜਾਂ ਇਸ ਬਾਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਅਥਵਾ ਤਲਿਸਮ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹਥ ਲਾਉਂਦਾ। ਹਾਂ ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਉਸ ਲਹੂ ਲਿਖੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਅਰ ਉਸਦਾ ਭਾਵ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਮਾਨੋਂ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪੋਥੀ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੋਥੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਹਾਲ ਮਲੂੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਓਹ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਤਲਿਸਮ ਤੋੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਓਥੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਕੁਛ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਉਸ ਬਘਿਆੜ ਦੀ ਮੂਰਤ ਕੋਲ ਗਿਆ ਜੋ ਥੜੇ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਏਥੇ ਓਸਨੂੰ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਓਸਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਘਿਆੜ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਏਸਤਰਾਂ ਭੁਵਾਇਆ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਪੇਚ ਭੁਵਾਈਦਾ ਹੈ ਤਿੰਨ ਚੱਕਰ ਖਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਓਹ ਬਘਿਆੜ ਵਖਰਾ ਹੋਗਿਆ ਅਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੜਖੜਾਹਟ ਦੀ<noinclude></noinclude> 1hjaadvmjkqi9e6n1fb25e0rwt1d8ev 250 69033 216579 205935 2026-04-28T11:20:14Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੬)}}</noinclude>ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕੁਮਾਰ ਉਸ ਬਘਿਆੜ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਖਕੇ ਮੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਗਿਆ ਅਰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਹੁਣ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਘੰਟੇਕੁ ਪਿਛੋਂ ਓਹ ਆਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਹੋਗਈ ਫੇਰ ਕੌਰ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਓਹ ਬੜਾ ਜਿਸਤੇ ਬਘਿਆੜ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਰ ਓਥੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਨ ਵਾਸਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਦਿੱਸੀਆਂ ਕੁਮਾਰ ਨਿਧੜਕ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨੇਰਾ ਧੀ ਇਸ ਲਈ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਛੋਟੇ ੨ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੰਦ ਹਨ ਉਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀਆਂ ਚੌਹਾਂ ਨੁਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਇਕੋ ਆਕਾਰ ਤੇ ਰੰਗ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਰਤਾਂ ਪਥਰ ਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਸੀ ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਹਥ ਖਾਲੀ ਸਨ। {{gap}}ਕੌਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮੂਰਤ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਖੰਜਰ ਸੀ, ਮੂਰਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਮੁੰਦਰੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੌਰ ਨੇ ਓਹ ਮੁੰਦਰੀ ਲਾਹਕੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਵਿਚ ਪਾਕੇ ਫੇਰ ਓਹ ਬੰਜਰ ਓਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਅਰ ਲੁੱਕ ਵਿਚ ਟੰਗਕੇ ਹੌਲੀ ਜੇਹੀ ਕਿਹਾ “ਇਸ ਤਲਿਸਮ ਵਿਚ ਅਜੇਹੇ ਖੰਜਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ, ਹੁਣ ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਮਿਲ ਬਿਨਾਂ ਪਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਖੰਜਰ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂ।" {{gap}}ਪਾਠਕ ਸਮਝ ਹੀ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਉਸ ਮੂਰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਖੰਜਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਆ ਹੈ ਓਹ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਲਦਾ ਹੈ ਜਿਹਾ ਕਿ ਅਗੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕਮਲਨੀ ਪਾਸੋਂ ਮਿਲ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਇਸ<noinclude></noinclude> fkqkh6bjxt0y7nciq6d8ex2dvr955t0 250 69034 216581 205936 2026-04-28T11:23:41Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੭)}}</noinclude>ਵੇਲੇ ਕੌਰ ਇੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕੁਛ ਕਾਰਜਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਲਹੂ ਲਿਖਤ ਪੋਥੀ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬੁਧ ਤੇ ਜਾਚ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਕੁਮਾਰ ਓਨਾਂ ਬੂਹਿਆਂ ਵਲ ਦੇਖਣ ਜੋ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਬੂਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਬੂਹੇ ਠੀਕ ਸਨ ਬਾਕੀ ਸਭ ਬਨਾਉਟੀ ਸਨ ਪਰ ਓਹ ਅਜੇਹੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਆਦਮੀ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਧੋਖਾ ਖਾ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਕੌਰ ਪੁਰਬ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕੰਧ ਵਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਲੱਤ ਮਾਰਕੇ ਖੋਹਲ ਦਿਤਾ ਇਸਦੇ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਜੋ ਮੂਰਤ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁਕਨਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਨਾ ਚੁਕੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਖੰਜਰ ਸੀ ਛੇਕੜ ਖੰਜਰ ਮਿਆਨ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਚੁਕ ਕੇ ਛੇਤੀ ੨ ਉਸ ਬੂਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਟਕੇ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਕਰਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਅਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਕੁਛ ਦੂਰ ਹਟ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਤਕ ਤਾਂ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਮਲੂੰਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ ਅਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦੌੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਥੌੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਫੇਰ ਕੁਮਾਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਰ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿਚ ਉਤਰ ਗਿਆ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਓਥੇ<noinclude></noinclude> 6y7mbwkjy52lzvbezpi9mur51mw7xhq 250 69035 216582 205937 2026-04-28T11:26:03Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੮)}}</noinclude>ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੇ ੨ ਛੇੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਨਣਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਛ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੌਰ ਨੇ ਉਸ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੂਰਤ ਸੁਟੀ ਸੀ, ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਣਨ ਸੀ ਇਹ ਕੋਈ ਵਡੀ ਕੋਠੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਛੋਟੇ ੨ ਖੁਲੇ ਹੋਏ ਬੂਹੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸੁਰੰਗ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਹੈ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸ ਮੂਰਤ ਵਲ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਅੰਦਰ ਸੂਫੀ ਸੀ ਉਸਦੀ ਦਸ਼ਾ ਠੀਕ ਅਜੇਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜੇਹੀਕ ਅਨਬੂਝ ਕਲੀ ਦੇ ਵੱਟੇ ਦੀ ਆਣੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਓਹ ਕਲੀ ਦੇ ਵਟੇ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚਮਕ, ਰਹੀ ਸੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਓਹ ਚਮਕਦੀ ਚੀਜ਼ ਚੁਕ ਲਈ ਅਰ ਤਹਿਖਾਨਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਆ ਬੈਠਾ ਅਰ ਸੋਚਣ ਲਗਾ ਜੋ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੌੜੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ ਕੌਰ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਨ ਲਗ ਪਿਆ ਅਚਾਣਕ ਕੌਰ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਆਉਂਦਾ ਦਿਸਿਆ ਇੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਝਟ ਉਠ ਖਲੋਤਾ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ, ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੌੜਕੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ, ਇੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੁਕ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ੨ ਓਥੇ ਬੈਠ ਗਏ ਇੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਕਿਸ ਵਿਪਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ ਅਰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ?<noinclude></noinclude> k1vk2mubjic5n4engrm1h2arzdpfi8c 250 69036 216584 205938 2026-04-28T11:29:44Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੯)}}</noinclude>{{gap}}ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਇਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਹੱਥ ਫਸਾ ਬੈਠਾ ਸੀ। {{gap}}ਛੋਟੇ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ8-ਜਦ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਸੰਦੂਕ ਫਸ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਈ ਘੰਟੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਏ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾਂ ਗਈ ਗਏ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਆਇਆ ਅਰੁ ਬੋਲਿਆ “ਘਬਰਾਓ ਨਾ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਸੰਤੋਖ ਕਰੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹਾਂ"। ਏਨੇ ਨੂੰ ਓਹ ਧਰਤੀ ਹਿਲਣ ਲਗ ਪਈ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਗੱਡੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੌੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਓਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਸੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਕਿ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕਮਲਨੀ ਨੇ ਤਲਿਸਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਕੋਈ ਬਖੇੜਾ ਮਚਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਏਹ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਫੇਰ ਓਹ ਉਤਰ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਆਪ ਨੇ ਕੋਈ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ? {{gap}}ਇੰਦਰ ਜੀਤ:-ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਓਹ ਫੇਰ ਦੱਸਾਂਗ ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸ। {{gap}}ਅਨੰਦ:-ਹਛਾ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਗਿਆਂ ਅਜੇ ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਓਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿਲੀ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਲੈਕੇ ਓਹ ਸੰਦੂਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਸ ਗਿਆ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਹਥ ਛੁਟ ਗਿਆ ਅਰ ਮੈਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਐਧਰ ਓਧਰ ਸੋਹਨ ਲਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ<noinclude></noinclude> ae5scyyyvvyabfhy5enk7ejpgdkt8ot 216586 216584 2026-04-28T11:33:26Z Gurjit Chauhan 1821 216586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੯)}}</noinclude>{{gap}}ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਇਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਹੱਥ ਫਸਾ ਬੈਠਾ ਸੀ। {{gap}}ਛੋਟੇ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ:-ਜਦ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਸੰਦੂਕ ਫਸ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਈ ਘੰਟੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਏ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾਂ ਗਈ ਗਏ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਆਇਆ ਅਰੁ ਬੋਲਿਆ “ਘਬਰਾਓ ਨਾ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਸੰਤੋਖ ਕਰੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹਾਂ"। ਏਨੇ ਨੂੰ ਓਹ ਧਰਤੀ ਹਿਲਣ ਲਗ ਪਈ ਮਲੂੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਗੱਡੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੌੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਓਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਸੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਕਿ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕਮਲਨੀ ਨੇ ਤਲਿਸਮ ਵਿਚ ਆਕੇ ਕੋਈ ਬਖੇੜਾ ਮਚਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਏਹ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਫੇਰ ਓਹ ਉਤਰ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਆਪ ਨੇ ਕੋਈ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ? {{gap}}ਇੰਦਰ ਜੀਤ:-ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਓਹ ਫੇਰ ਦੱਸਾਂਗ ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸ। {{gap}}ਅਨੰਦ:-ਹਛਾ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਗਿਆਂ ਅਜੇ ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਓਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿਲੀ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਲੈਕੇ ਓਹ ਸੰਦੂਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਸ ਗਿਆ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਹਥ ਛੁਟ ਗਿਆ ਅਰ ਮੈਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਐਧਰ ਓਧਰ ਸੋਹਨ ਲਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ<noinclude></noinclude> 0hfqa3gn376aldwkmmhb7fprsi4bvw4 250 69037 216588 205939 2026-04-28T11:41:01Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੦)}}</noinclude>ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਪਰਸਿਧਾ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,ਕਿਤੇ ਠੁਡਾ ਕਿਤੇ ਟੱਕਰ ਲਗਦੀ ਸੀ ਕਦੇ ੨ ਕੰਧ ਫੜਕੇ ਤੁਰਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਪਿਛਾਹਾਂ ਮੁੜਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੁੜ ਨ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਾਹਾਂ ਮੁੜਦਿਆਂ ਗਰਮੀ ਲਗਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮਨ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਸੀ ਲਾਚਾਰ ਹੋਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਤਰਿਆ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਛ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸਗੋਂ ਵਲ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਦਾ ਲਾਚਾਰ ਥਾਂ ਅਕਲ ਕੁਛ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਕਿ ਦੂਸਰਾ ਦਿਨ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਮੇਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਇਸ ਵਿਪਤਾ ਵਿਚ ਅਠਕੁ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਕਦੀ ੨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਏਹ ਸੋਚਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮੈਂ ਕਈ ਬੂਹੇ ਲੰਗਿਆ ਪਰ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ ਅੰਤ ਨੂ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਬਦਹਵਾਸ ਹੋਕੇ ਡਿਗ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭੁਖ ਔਰ ਤੇਹ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭੀ ਕਈ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਗਏ, ਘੰਟਾਕ ਹੋਯਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਮਾਨੋਂ ਨਾਲ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲਾ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਉਠਿਆ ਅਰ ਨਾਲ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਓਥੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਇਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਆਦਮੀ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕਲੀ ਦੇ ਵਟੇ ਵਾਂਗ<noinclude></noinclude> f3idlqa22oxbd0qy6pftl3w9qv7sj28 250 69038 216590 205940 2026-04-28T11:51:13Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੧)}}</noinclude>ਫੁਲ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਤੀਸਰੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਕੇ ਆਪ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚਾ। {{gap}}ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਬੜਾ ਸ਼ੋਕ ਕੀਤਾ ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਏਥੇਫਲਾਂਅਰਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਛ ਖਾ ਪੀ ਲਵੋ ਫੇਰ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਂ ਉਠਕੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਲ ਗਏ ਅਰ ਖਕੇ ੨ ਤੇ ਮਿਠੇ ਫਲ ਤੋੜ ੨ ਕੇ ਖਾਣ ਲਗੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੁਖਾ ਤਾ ਤੇ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਵਲ ਖਾਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੁਛ ਸੰਤੋਖ ਹੋਯਾ ਫੇਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਬੈਠੇ ਅਰ ਗਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਨਾਇਆ ਜੋ ਕਿਸਤਰਾਂ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ ਅਰ ਜੋ ਕੁਛ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸਭ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਹੂ ਲਿਖਤ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਏਂਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੋ ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਰਹੇ ਅਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਇਸ ਤਲਿਸਮ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਨਾਉਂ ਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ ਪਰ ਇਹ ਯਾਦ ਰਖੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਆਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜੋ ਕੁਛ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਘਾਟਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਤਲਿਸਮ ਤੋੜੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। {{gap}}ਆਨੰਦ:-(ਕੁਛ ਸੋਚਕੇ) ਜੇ ਅਜੇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਹੂ ਲਿਖਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਰੂਰ ਇਸ ਤਲਿਸਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਾਂਗੇ ਤਾਂ ਲਿਆਓ<noinclude></noinclude> 9vicpzy2llj2stl1bh5sbxpj1xpg0d0 250 69039 216591 205941 2026-04-28T11:55:19Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨)}}</noinclude>ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਏਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਲੇਖ ਅਜੇਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਛ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। {{gap}}ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ-ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਕਹਿ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਖੂੰਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ..... {{gap}}ਆਨੰਦ:—(ਗਲ ਟੁਕਕੇ) ਜੀ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਗਲ ਦਸੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਹੂ ਲਿਖਤ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਰੇਕ ਤਲਿਸਮੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਾਵ ਆਪ ਸਮਝ ਲਵੋ ਗੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਆਪ ਮੈਂ ਢੰਗ ਨ ਦਸੋਗ ਤਦ ਤਕ.......... {{gap}}ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ:-(ਹੱਸਕੇ) ਏਤਨੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਮੈਂ ਆਪ ਓਹ ਭੇਤ ਦਸਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਹਛਾ ਸੁਣੋ॥ {{gap}}ਕੌਰ ਇੰਦਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਹ ਸਭ ਭੇਤ ਜੋ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝਾਯਾ, ਏਨੇ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੀਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਓਸ ਪਾਸੇ ਗਿਆ ਫੇਰ ਓਹ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ- ਹਛਾ! ਹਛਾ!! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਲੈ ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖਾਂ! ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ!! ਸ਼ੋਂਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕੁਛ ਭੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ!!!<noinclude></noinclude> ihkj9zn415ytls6kaj03v9qi2513zpu 250 71764 216494 216313 2026-04-28T03:58:42Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 216494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਕੇ ਹਰਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਨੋਹਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਰਾਣੀ ਚ੍ਰਿਤਮਤੀ, ਯੁਵਾ ਹਨੁਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕੁਕਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਪਰ ਧਰਮੀ ਹਨੁਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਤੇਈ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਪੁਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪਾਸ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਚਲਾਕ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਪਟ ਭਰੇ ਅਨੇਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।<ref>ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰ ਲੂਣਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਟੂਡੈਂਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ 'ਚਲਿੱਤਰ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ - ਚਾਲ, ਛੱਲ, ਚਲਾਕੀ, ਫੁਰਤੀ, ਝਾਂਸਾ, ਕਰਤਬ, ਜਾਤ ਕਪਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>ਸਟੂਡੈਂਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼, ਪੰਨਾ 152</ref> {{gap}}ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ 'ਚਲਿੱਤਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ - ਚਾਲ, ਛੱਲ, ਚਲਾਕੀ, ਹੱਥ, ਦਾਅ, ਫੁਰਤੀ, ਝਾਂਸਾ, ਕਰਤਬ, ਜਾਤ, ਕਪਟ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, ਪੰਨਾ 213</ref> {{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਲਿੱਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ 'ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ਿਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਕਤਲ','ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕੰਵਾਰੇ ਆਸ਼ਿਕ ਨਾਲ ਫਰਾਰ', 'ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਆਸ਼ਿਕ ਘਰ ਬੁਲਾਇਆ', 'ਵਿਸਾਖੀ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਗਏ ਜਥੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਬਦਲਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰੀ' ਆਦਿ। {{nop}}<noinclude>{{rh||4}}</noinclude> as0abpyri1waxrc61zk4b6485cfeokr 250 71816 216565 216399 2026-04-28T10:24:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸਮੱਸਿਆਤਮਕ */ 216565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Harchand Bhinder" />{{c|38||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਐਪਰ ਸਾਧਨਾ ਸਾਧਨੀ ਬੜੀ ਔਖੀ,ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਂਹਵਦਾ ਸੰਤਹੋ ਜਾਵਣੇ ਪਾਪੀ ਚਿੱਤ ਮਜੂਰੀਓਂ ਦੌੜਦਾ ਏ, ਐਪਰ ਚਾਂਹਵਦਾ ਚੂਰੀਆਂ ਖਾਵਣੇ ਬਣਨਾ ਚਾਂਹਵਦਾ ਏ ਸ਼ਹੀਦ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਨਾ ਕਰਦਾ ਖੱਲ ਲੁਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਵਾਂਗ ਮਨਸੂਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇਹੜਾ, ਐਨਲਹਕ ਹੈ ਬਹੁਤ ਫੁਰਮਾਵਣੇ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਣਾ,ਬ੍ਰਹਮ ਅਸਮੀ ਕਹਿਣ ਕਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇਚਾਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂਦੀ ਰੀਸਕਰਨੀ ਦਿਲਨਹੀਂ ਚਾਂਵਦਾਸੀਸ ਕਟਾਵਣੇ ਨੂੰ ਮੋਯਾਂਬਾਝਨਾ ਸਵਰਗਦੇਦਰਸੋਹਵਣ,ਦਿਲਨਹੀਂਚਾਂਵਦਾਆਪਾਗਵਾਵਣੇ ਨੂੰ ਔਖਾ ਇਲਮਤੋਂ ਅਮਲ ਅਮਾਲ ਕਰਨਾ,ਦਾਵਾ ਸੱਖਣਾਪੜ੍ਹਣ ਪੜ੍ਹਾਵਣੇ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਤੁਰਤ ਦੋ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਹੋਵੇ, ਐਬੀ ਚਾਂਹਵਦਾ ਐਬ ਛੁਪਾਵਣੇ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਖੌਫ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਰਦਾ ਏ,ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਂਹਵਦਾ ਲੁਟ ਲੈ ਜਾਵਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਤ ਗੁਲੇਲ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੀ ਏ,ਸਭੇ ਚਾਂਹਵਦਾ ਰਫਲ ਚਲਾਵਣੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਚਾਂਹਵਦੇਨੇ ਹਰੀਚੰਦ ਬਣੀਏ,ਦਿਲ ਨਾਂ ਚਾਂਹਵਦਾ ਰਾਜ ਲੁਟਾਵਣੇ ਓਧਰ ਚੰਦਰੀ ਕਬਰ ਉਡੀਕਦੀ ਏ, ਚਾਹਵੇ ਚਿਤ ਅਟਾਰੀਆਂ ਪਾਵਣੇ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ ਤਕਦੀਰ ਦੀਕਲਮ ਵਾਹੀ,ਸਾਰੇ ਚਾਂਵਦੇਲਿਖੀ ਮਿਟਾਵਣੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਮੌਤ ਦਾ ਮਿਲੇ ਦਾਰੂ, ਬੰਦਾ ਚਾਂਹਵਦਾ ਉਮਰ ਵਧਾਵਣੇ ਨੂੰ {{Block center|48 ਅਠਤਾਲੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗੁਜਰ ਗਿਆ ਅਠਤਾਲੀਆਂ ਸਾਲਐਵੇਂ,ਤੈਂ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਿਆਨਾਂ ਕਰਤਾਰਦਾ ਅਗੇ ਗਏ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਪੁਛਣਾ ਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹਿਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ ਰਯਤ ਅਸਾਂ ਦੀ ਵਿਚ ਫਤੂਰ ਪਾਇਆ,ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਖੌਫ ਸਰਕਾਰਦਾ ਸੀ ਖਾਧਾ ਲੁਟ ਗਰੀਬ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਚ ਤੁਧ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਕਿਥੋਂ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸਮਨੇ ਜ਼ੋਰਇਤਨਾਂ,ਮਾੜਾ ਵੇਖਕੇ ਰੋਜ਼ ਲਲਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਸਾਡੇ ਹੁਕਮਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀ ਬਣਗਿਆਏ,ਦਿਲਦੇ ਨਾਲਸੰਕਲਪ ਉਸਾਰਦਾ ਸੀ ਹਿਕਮਤ ਵੈਦਗੀ ਤੁਧ ਅਨੈਤ ਕੀਤੀ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰਦਾ ਸੀ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਸ ਕੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਤੂੰ ਲਖ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸੀ ਐਪਰ ਅਮਲ ਅਮਾਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਖਾਲੀ, ਪੰਡਤ ਹੋਇਕੇ ਵੇਦ ਵਿਚਾਰਦਾ ਸੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਗੱਲ ਵਿਸਾਰ ਛੱਡੀ, ਜੋ ਜੋ ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸੀ</poem>}} 1 ਧਮਕਾਣਾਂ। 2 ਬਖਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ<noinclude></noinclude> igoxk9x4zcnbyjq9a4cxgtsufch041x 250 71831 216450 2026-04-27T16:38:22Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੬੫ ) ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਛੋਟਿਆਂ ਛੋਟਿਆਂ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਬਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਡ ਅਡ ਰਾਜ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਸਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ *ਸਾਕਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||65}}</noinclude>( ੬੫ ) ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਛੋਟਿਆਂ ਛੋਟਿਆਂ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਬਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਡ ਅਡ ਰਾਜ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਸਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ *ਸਾਕਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਦੱਖਣੋਂ ਉਪਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਪਛਮੀ ਹੜ ਵਧਦਾ ਈ ਗਿਆ। ਤੇ ਸਲਵਾਹਨ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਿਸਾਲੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਈ ਲੰਘੀ । ਰਿਸਾਲੂ (Gorilla Warfare) ਲੁਕ ਛਿਪਕੇ ਲੜਦਾ ਸੀ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਆਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ । ਅੰਤ ਵਿਚਾਰਾ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅਪਣੀ ਧੀ ਦੇਕੇ ਖਲਾਸੀ ਕਰਾਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਤੇ ਕਰਮ, ਜੇਹੜਾ ਹੋਡੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ (ਸਾਕਾ ਤੇ ਬੋਧੀ), ਦੇ ਹਥ ਆਇਆ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਦਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਾ ਰਸਾਲੂ, ਨਾ ਹੋਡੀ । ਰਵੈਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਰ ਦਸਿਆ ਹੈ । ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਰਸਾਲੂ ਚਾਹੇ ਕਦ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ । ਡਰ ਭਉ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢੁਕਦਾ। ਜਿੱਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਢੇਰ, ਉਨਾਂ ਈ ਰਸਾਲੂ ਤਿਆਰ ਬਰ-ਤਿਆਰ । ਰਾਜ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਾਨ, ਪਰ ਰਿਸ ਲੂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ। ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਰਸੀਆ ਵੀ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਨਿਰਮੋਹ । ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੜ੍ਹਾਂਦਾ । ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨ੍ਹ ਕੇ ਘੋਲ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਫੇਰ ਵਾਤ ਨਾ ਪੁਛਣੀ। ਜਿਥੇ ਗਿਆ ਨਵੀਂ ਨਿੰਹੁ, ਨਵਾਂ ਪਿਆਰ। ਪਰ ਪਿਛੇ ਚਾਹੇ ਘਰ ਵਾਰੀ ਈ ਹੋਵੇ। ਰਿਸਾਲੂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀ। ਅੰਤ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਾਨ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੂ ਬੜਾ ਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਦਾਈਆਂ ਵਾਂਙੂ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਗੋਚਰਾ। ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਈ। ਏਧਰ ਇਹ ਤੇ ਓਧਰ ਵੈਰੀ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੀ। ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮੁੱਕਾ ॥ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਲਭਦੀ ਪਰ ਬਿਲਾ- *ਸਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਜੋਹਲਮੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪੂਰਬ ਵਲ ਧੱਕਾ ਦਿਤਾ ਤਦ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸਲਵਾਹਨ ਪੁਰਾ ਬਨਾਇਆ । ਵੇਖੋ ਪੰਨਾ ੧੩ ॥ Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> hjo2opp63bnptiqj6p66x8d22io6lpf 216477 216450 2026-04-28T02:53:18Z Taranpreet Goswami 2106 216477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||65}}</noinclude>ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਛੋਟਿਆਂ ਛੋਟਿਆਂ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਬਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਡ ਅਡ ਰਾਜ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਸਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ <ref>ਸਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਜੋਹਲਮੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪੂਰਬ ਵਲ ਧੱਕਾ ਦਿਤਾ ਤਦ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸਲਵਾਹਨ ਪੁਰਾ ਬਨਾਇਆ। ਵੇਖੋ ਪੰਨਾ ੧੩॥</ref>ਸਾਕਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਦੱਖਣੋਂ ਉਪਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਪਛਮੀ ਹੜ ਵਧਦਾ ਈ ਗਿਆ। ਤੇ ਸਲਵਾਹਨ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਿਸਾਲੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਈ ਲੰਘੀ। ਰਿਸਾਲੂ (Gorilla Warfare) ਲੁਕ ਛਿਪਕੇ ਲੜਦਾ ਸੀ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਆਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਤ ਵਿਚਾਰਾ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅਪਣੀ ਧੀ ਦੇਕੇ ਖਲਾਸੀ ਕਰਾਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਤੇ ਕਰਮ, ਜੇਹੜਾ ਹੋਡੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ (ਸਾਕਾ ਤੇ ਬੋਧੀ), ਦੇ ਹਥ ਆਇਆ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਦਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਾ ਰਸਾਲੂ, ਨਾ ਹੋਡੀ। ਰਵੈਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਰ ਦਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਰਸਾਲੂ ਚਾਹੇ ਕਦ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ। ਡਰ ਭਉ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢੁਕਦਾ। ਜਿੱਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਢੇਰ, ਉਨਾਂ ਈ ਰਸਾਲੂ ਤਿਆਰ ਬਰ-ਤਿਆਰ। ਰਾਜ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਾਨ, ਪਰ ਰਿਸ ਲੂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ। ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਰਸੀਆ ਵੀ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਨਿਰਮੋਹ। ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੜ੍ਹਾਂਦਾ। ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨ੍ਹ ਕੇ ਘੋਲ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਫੇਰ ਵਾਤ ਨਾ ਪੁਛਣੀ। ਜਿਥੇ ਗਿਆ ਨਵੀਂ ਨਿੰਹੁ, ਨਵਾਂ ਪਿਆਰ। ਪਰ ਪਿਛੇ ਚਾਹੇ ਘਰ ਵਾਰੀ ਈ ਹੋਵੇ। ਰਿਸਾਲੂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀ। ਅੰਤ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਾਨ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੂ ਬੜਾ ਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਦਾਈਆਂ ਵਾਂਙੂ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਗੋਚਰਾ। ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਈ। ਏਧਰ ਇਹ ਤੇ ਓਧਰ ਵੈਰੀ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੀ। ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮੁੱਕਾ॥ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਲਭਦੀ ਪਰ ਬਿਲਾ<noinclude>{{rule}} <references/></noinclude> 3kwwhxodgv0roxtmr2xtwuj63r4gm32 216478 216477 2026-04-28T02:54:00Z Taranpreet Goswami 2106 216478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||65}}</noinclude>ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਛੋਟਿਆਂ ਛੋਟਿਆਂ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਬਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਡ ਅਡ ਰਾਜ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਸਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ <ref>ਸਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਜੋਹਲਮੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪੂਰਬ ਵਲ ਧੱਕਾ ਦਿਤਾ ਤਦ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸਲਵਾਹਨ ਪੁਰਾ ਬਨਾਇਆ। ਵੇਖੋ ਪੰਨਾ ੧੩॥</ref>ਸਾਕਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਦੱਖਣੋਂ ਉਪਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਪਛਮੀ ਹੜ ਵਧਦਾ ਈ ਗਿਆ। ਤੇ ਸਲਵਾਹਨ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਿਸਾਲੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਈ ਲੰਘੀ। ਰਿਸਾਲੂ (Gorilla Warfare) ਲੁਕ ਛਿਪਕੇ ਲੜਦਾ ਸੀ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਆਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਤ ਵਿਚਾਰਾ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅਪਣੀ ਧੀ ਦੇਕੇ ਖਲਾਸੀ ਕਰਾਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਤੇ ਕਰਮ, ਜੇਹੜਾ ਹੋਡੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ (ਸਾਕਾ ਤੇ ਬੋਧੀ), ਦੇ ਹਥ ਆਇਆ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਦਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਾ ਰਸਾਲੂ, ਨਾ ਹੋਡੀ। ਰਵੈਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਰ ਦਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਰਸਾਲੂ ਚਾਹੇ ਕਦ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ। ਡਰ ਭਉ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢੁਕਦਾ। ਜਿੱਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਢੇਰ, ਉਨਾਂ ਈ ਰਸਾਲੂ ਤਿਆਰ ਬਰ-ਤਿਆਰ। ਰਾਜ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਾਨ, ਪਰ ਰਿਸ ਲੂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ। ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਰਸੀਆ ਵੀ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਨਿਰਮੋਹ। ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੜ੍ਹਾਂਦਾ। ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨ੍ਹ ਕੇ ਘੋਲ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਫੇਰ ਵਾਤ ਨਾ ਪੁਛਣੀ। ਜਿਥੇ ਗਿਆ ਨਵੀਂ ਨਿੰਹੁ, ਨਵਾਂ ਪਿਆਰ। ਪਰ ਪਿਛੇ ਚਾਹੇ ਘਰ ਵਾਰੀ ਈ ਹੋਵੇ। ਰਿਸਾਲੂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀ। ਅੰਤ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਾਨ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੂ ਬੜਾ ਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਦਾਈਆਂ ਵਾਂਙੂ ਇਕੱਲਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਗੋਚਰਾ। ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਈ। ਏਧਰ ਇਹ ਤੇ ਓਧਰ ਵੈਰੀ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੀ। ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਮੁੱਕਾ॥ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਲਭਦੀ ਪਰ ਬਿਲਾ<noinclude>{{rule}} <references/></noinclude> cb8eak0is187wpse5ejyfdk3pmjhtup 250 71832 216451 2026-04-27T16:38:38Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੬੬ ) ਸ਼ਕ ਰਿਸਾਲੂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ ਸੀ, ਜੇਹੜਾ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਮਸੀਹ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਉਹ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਹੜ ਨੂੰ ਬੰਨੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਮਾਰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ । ਕਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਈ ਕਦੀ ਭਾਂਜ ਖਾਧ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||66}}</noinclude>( ੬੬ ) ਸ਼ਕ ਰਿਸਾਲੂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ ਸੀ, ਜੇਹੜਾ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਮਸੀਹ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਉਹ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਹੜ ਨੂੰ ਬੰਨੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਮਾਰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ । ਕਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਈ ਕਦੀ ਭਾਂਜ ਖਾਧੀ, ਅੰਤ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਅਪਨਾ ਕੈਮ ਕਰ ਲਿਤਾ। Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> b7jjr6x3r7iw1y45tiztt1kcx52ebgu 216479 216451 2026-04-28T02:55:43Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||66}}</noinclude>ਸ਼ਕ ਰਿਸਾਲੂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀਰੋ ਸੀ, ਜੇਹੜਾ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਮਸੀਹ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਉਹ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਹੜ ਨੂੰ ਬੰਨੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਮਾਰਦਾ ਮਰ ਗਿਆ । ਕਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਈ ਕਦੀ ਭਾਂਜ ਖਾਧੀ, ਅੰਤ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਅਪਨਾ ਕੈਮ ਕਰ ਲਿਤਾ। {{center|'''{{bar|3}}{{bar|3}}{{bar|3}}'''}}<noinclude></noinclude> d2y11s76t85pycn00vm95pbkzg1czo6 250 71833 216452 2026-04-27T16:38:54Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਪੁੱਜੀ ਤਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||67}}</noinclude>ਭਾਗ ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਰੰਙਣ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਵੈਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪਿਛੋਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਤਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਓਹ ਨਿਰੋਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮਨ-ਘੜਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਜਾਂ ਪਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਬੋਹਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਹੁਣ ਇਸ ਢੇਰ ਪੁਰਾਣੀ ਧੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਾਓਣਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਪੈਲੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸ ਫ਼ਲਸ ਦਾ ਦਾਣਾ ਹੈ ਬੜਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੇਤਾਂ ਇਕ ਦੇਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੈਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੰਨ-ਰਸ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਛਮ ਦੇ ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ ਦੇ । ਚਾਹੇ ਰੋਮਨ, ਚਾਹੇ ਅਰਬ; ਚਾਹੇ ਈਰਾਨੀ, ਚਾਹੇ ਹਿੰਦੀ । ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਢੋਰ, ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬਥੇਰਾ ਰਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਕੰਮ ਧੰਧੇ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਏ ਲਗੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਣ । ਇਹ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਘਰ ਘਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ (ਸੰਗਾਂ) ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਕ ਦੇਸੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਵੈਤਾਂ ਵੀ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਇਕ ਕੌਮ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਓਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਰਬੀ, ਫੇਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਉਲਬਾ ( ੬੭ ) Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> kmameuzhlimrnyrpl0tvs10ogx1muq4 216480 216452 2026-04-28T02:57:30Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||67}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਭਾਗ ਦੂਜਾ'''}}}} {{center|{{larger|'''ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ'''}}}} {{gap}}ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਰੰਙਣ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਵੈਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪਿਛੋਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਤਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਓਹ ਨਿਰੋਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮਨ-ਘੜਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਜਾਂ ਪਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਬੋਹਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਹੁਣ ਇਸ ਢੇਰ ਪੁਰਾਣੀ ਧੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਾਓਣਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਪੈਲੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸ ਫ਼ਲਸ ਦਾ ਦਾਣਾ ਹੈ ਬੜਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੇਤਾਂ ਇਕ ਦੇਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੈਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੰਨ-ਰਸ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਛਮ ਦੇ ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ ਦੇ । ਚਾਹੇ ਰੋਮਨ, ਚਾਹੇ ਅਰਬ; ਚਾਹੇ ਈਰਾਨੀ, ਚਾਹੇ ਹਿੰਦੀ । ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਢੋਰ, ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬਥੇਰਾ ਰਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਕੰਮ ਧੰਧੇ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਏ ਲਗੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਣ । ਇਹ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਘਰ ਘਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ (ਸੰਗਾਂ) ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਕ ਦੇਸੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਵੈਤਾਂ ਵੀ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਇਕ ਕੌਮ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਓਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਰਬੀ, ਫੇਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਉਲਬਾ<noinclude></noinclude> 71ohwpnjvaui48rictqlgb8crmfmhtp 216481 216480 2026-04-28T02:59:55Z Taranpreet Goswami 2106 216481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||67}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਭਾਗ ਦੂਜਾ'''}}}} {{center|{{larger|'''ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ'''}}}} {{gap}}ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਰੰਙਣ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਵੈਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪਿਛੋਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਵਾਰਤਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਓਹ ਨਿਰੋਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮਨ-ਘੜਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਬੋਹਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਹੁਣ ਇਸ ਢੇਰ ਪੁਰਾਣੀ ਧੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਾਓਣਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਪੈਲੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸ ਫ਼ਲਸ ਦਾ ਦਾਣਾ ਹੈ ਬੜਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਇਕ ਦੇਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੈਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੰਨ-ਰਸ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਛਮ ਦੇ ਚਾਹੇ ਪੂਰਬ ਦੇ। ਚਾਹੇ ਰੋਮਨ, ਚਾਹੇ ਅਰਬ; ਚਾਹੇ ਈਰਾਨੀ, ਚਾਹੇ ਹਿੰਦੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਢੋਰ, ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬਥੇਰਾ ਰਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਕੰਮ ਧੰਧੇ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਏ ਲਗੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਣ। ਇਹ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਘਰ ਘਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ (ਸੰਗਾਂ) ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਕ ਦੇਸੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਦੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਵੈਤਾਂ ਵੀ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਇਕ ਕੌਮ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਓਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਰਬੀ, ਫੇਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਉਲਥਾ<noinclude></noinclude> b4rl62yptxdkyouf3613umazwdlc58n 250 71834 216453 2026-04-27T16:39:11Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ( ੬੮ ) ਹੋਇਆ । ਜੀਕਣ: ਕਲੇਲਾ ਦਮਨਾ, ਅਨੁਵਾਰ ਸੁਹੇਲੀ, ਹਿਤੁ ਉਪਦੇਸ । ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਹੋਮਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੰਗਾਰ ਬਣੀ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਛਮੀ ਭੈਣ ਔਰਲੀਐਂਡਰ ਤੇ......ਦੀ ਕਹਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||68}}</noinclude>( ( ੬੮ ) ਹੋਇਆ । ਜੀਕਣ: ਕਲੇਲਾ ਦਮਨਾ, ਅਨੁਵਾਰ ਸੁਹੇਲੀ, ਹਿਤੁ ਉਪਦੇਸ । ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਹੋਮਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੰਗਾਰ ਬਣੀ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਛਮੀ ਭੈਣ ਔਰਲੀਐਂਡਰ ਤੇ......ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅਲਫ਼ ਲੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਹਾਤਮਤਾਈ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਤੋਤਾ ਸਭ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦਾ ਕੱਠ ਹੈ। ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿਰੋਲ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ । ਖਬਰੇ ਕਿਥੋਂ ਕਿਥੋਂ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਟਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਰ ਨ ਜਾਉ, ਰਿਸਾਲੂ ਦੀ ਇਕ ਮਜ਼ਾਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ‘ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਈ” ਕਥਾ ਹੈਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਨਣੀਆਂ ਉਸਾਰੀ ਬਣੀ ਹੈ । ਦੀਆਂ ਅਡ ਅਡ ਇਕ ਵਿਚ ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਈ ਮਹਿਤੋ ਮਹਾਜਨ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਣੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਮਹਿਤਾ ਚੋਪੜਾ ਖਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚਾਂਦਨੀ ਰਖ ਦਿਤਾ (ਵੇਖੋ Legends of Punjab No. IX P.p. 35-40) ਤੇ ਸਿਨ੍ਟਨ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਫੇਰ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈਨ ਉਹ ਸੌ ਦੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਈ ਤੇ ਨਾਂ ਈ ਵਾਰਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈਨ । ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪੁਜੀਆਂ ਨੇ :- (੧) ਸਰ ਰਿਚਰ੍ਡ ਟੈਂਪਲ (Sir Richard Temple-Legends of the Punjab) (੨) ਪਾਦਰੀ ਸਿਨ੍ਟਨ (Revd. C. Swynnerton, F. S. A. Romantic Tales from the Punjab). ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਸ ਗਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਲੱਥੇ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿਤੇ ਨੇ। ਤੇ ਸਿਰ੍ਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਹੇਠ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ' ਤੇ ਉਲੱਥੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਈ ਹਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ । ਜਿਨ੍ਟਨ ਦੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ । Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> 3tgs3nwfxqrwvov6lpo6e9xrvnje7xk 216482 216453 2026-04-28T03:07:31Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||68}}</noinclude>ਹੋਇਆ। ਜੀਕਣ: ਕਲੇਲਾ ਦਮਨਾ, ਅਨੁਵਾਰ ਸੁਹੇਲੀ, ਹਿਤੁ ਉਪਦੇਸ। ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਹੋਮਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੰਗਾਰ ਬਣੀ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਛਮੀ ਭੈਣ ਔਰਲੀਐਂਡਰ ਤੇ......ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅਲਫ਼ ਲੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਹਾਤਮਤਾਈ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਤੋਤਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸਭ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਰਵੈਤਾਂ ਦਾ ਕੱਠ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿਰੋਲ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਨਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ। ਖਬਰੇ ਕਿਥੋਂ ਕਿਥੋਂ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਟਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਉਸਾਰੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਦੂਰ ਨ ਜਾਉ, ਰਿਸਾਲੂ ਦੀ ਇਕ ਮਸ਼ਾਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ‘ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਈ” ਦੀਆਂ ਅਡ ਅਡ ਕਥਾ ਹੈਨ। {{gap}}ਇਕ ਵਿਚ ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਈ ਮਹਿਤੋ ਮਹਾਜਨ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅਗ੍ਰੋਹੇ ਦਾ ਬਾਣੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਮਹਿਤਾ ਚੋਪੜਾ ਖਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚਾਂਦਨੀ ਰਖ ਦਿਤਾ (ਵੇਖੋ Legends of Punjab No. IX P.p. 35-40) ਤੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਰਟਨ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਫੇਰ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈਨ ਉਹ ਸੌ ਦੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਈ ਤੇ ਨਾਂ ਈ ਵਾਰਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈਨ। {{gap}}ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪੁਜੀਆਂ ਨੇ:- {{gap}}(੧) ਸਰ ਰਿਚਰ੍ਡ ਟੈਂਪਲ (Sir Richard Temple-Legends of the Punjab) {{gap}}(੨) ਪਾਦਰੀ ਸ੍ਵਿਨ੍ਰਟਨ (Revd. C. Swynnerton, F. S. A. Romantic Tales from the Punjab). {{gap}}ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਸ ਗਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਲੱਥੇ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿਤੇ ਨੇ। ਤੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਰਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਹੈਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਤੇ ਉਲੱਥੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਈ ਹਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। ਸ੍ਵਿਨ੍ਰਟਨ ਦੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<noinclude></noinclude> geloda8bi3ehx05fy8kw4s1ht4ntfvm 250 71835 216454 2026-04-27T16:39:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੬੯ ) ਰਸਾਲੂ--ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਮੁੱਦਤਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੰਮਤ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ੭੮ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਟਰਿਆ । ਸਲਵਾਹਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਇਛਰਾਂ ਜਿਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||69}}</noinclude>( ੬੯ ) ਰਸਾਲੂ--ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਮੁੱਦਤਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੰਮਤ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ੭੮ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਟਰਿਆ । ਸਲਵਾਹਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਇਛਰਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਿਛੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੋਗੀ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਬਣਿਆ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਲੂਣਾਂ। ਲੂਣਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਵਿਆਹੀ ਸੀ । ਜਦ ਪੂਰਨ ਜੁਆਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲੀਂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਲੂਣਾਂ ਉਸ ਤੇ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਪਰ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੂਰਨ ਨੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਮਹੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਠ ਆਇਆ । ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਮਕਰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੂੜ ਬਤਾਇਆ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਬੇ-ਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਲਵਾਹਨ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਮਤਾ ਸੀ। ਬਸ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨੂੰ ਸਚੀ ਜਾਣ, ਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰੇ ਬੇਦੋਸੇ ਦੇ ਹਥ ਪੈਰ ਵਢ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਾ ਦਿਤਾ । ਹਨੇਰ ! ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਟੋਲਾ ਓਧਰ ਆ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋਗੀ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਗਏ ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਡਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੁੜੇਲ ਭੂਤਨਾ ਦਸਿਆ। ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਮਰਦ-ਬੱਚਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਢਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ । ਕਢ ਲਿਆਏ । ਰੂਪ ਵੇਖ ਹੈਰਾਨ । ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਨੇ, ਸਾਬਤ ਕਲਬੂਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਕੰਨ ਪਾੜ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਜੋਗੀ ਸਜਾਇਆ। ਏਧਰ ਏਹ ਤੇ ਓਧਰ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਖੀਆਂ ਦੀ ਲੋ ਵਞਾ ਦਿਤੀ । ਲੂਣਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਧੀ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਰਹੀ । ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਛਤਾਵੇ, ਫਿਰ ਪਛਤਾਏ ਕਿਆ ਹੋਇ, ਜਬ ਚਿੜੀਆਂ ਚੁਗ ਗਈਂ ਖੇਤ’” । ਮੁਦਤਾਂ ਪਿਛੋਂ ਪੂਰਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਫੇਰਾ ਪਾਇਆ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੁਕੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਸੁਕੇ ਰੁਖਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਜਲ ਛਿਣਕਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਹਰੇ ਹੋ ਗਏ । ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਗੀ ਦੀ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ । ਰਾਜਾ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਜੋਗੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਗਏ । ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲਗੇ । ਪੂਰਨ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ ਤੇਰਾ ਇਕ ਪੁਤ ਅਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ ? ਤੋਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ ? ਬੁਲਾਉ' ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਛੁਟੜ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ । ਪੂਰਨ ਨੇ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ ਦਸੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੇ ਦਸ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ, ਸਚੋ ਸਚ, ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਵਰ ਲੈਣ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਹਾਲ ਸਚੋ ਸਚ ਦਸ ਦਿਤਾ। ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ । ਪੂਰਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> gxcdl0p74mz7x7kthpnplubhuain379 216483 216454 2026-04-28T03:09:23Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||69}}</noinclude>{{center|{{larger|ਰਸਾਲੂ—ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ}}}} {{gap}}ਮੁੱਦਤਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੰਮਤ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ੭੮ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਟਰਿਆ। ਸਲਵਾਹਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਇਛਰਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਿਛੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੋਗੀ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਬਣਿਆ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਲੂਣਾਂ। ਲੂਣਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਪੂਰਨ ਜੁਆਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲੀਂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਲੂਣਾਂ ਉਸ ਤੇ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਪਰ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੂਰਨ ਨੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਮਹੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਠ ਆਇਆ। ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਮਕਰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੂੜ ਬਤਾਇਆ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਬੇ-ਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਲਵਾਹਨ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਮਤਾ ਸੀ। ਬਸ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨੂੰ ਸਚੀ ਜਾਣ, ਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰੇ ਬੇਦੋਸੇ ਦੇ ਹਥ ਪੈਰ ਵਢ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਾ ਦਿਤਾ। ਹਨੇਰ! {{gap}}ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਟੋਲਾ ਓਧਰ ਆ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋਗੀ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਗਏ ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਡਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੁੜੇਲ ਭੂਤਨਾ ਦਸਿਆ। ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਮਰਦ-ਬੱਚਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਢਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ। ਕਢ ਲਿਆਏ। ਰੂਪ ਵੇਖ ਹੈਰਾਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਨੇ, ਸਾਬਤ ਕਲਬੂਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਕੰਨ ਪਾੜ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਜੋਗੀ ਸਜਾਇਆ। ਏਧਰ ਏਹ ਤੇ ਓਧਰ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਖੀਆਂ ਦੀ ਲੋ ਵਞਾ ਦਿਤੀ। ਲੂਣਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਧੀ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਰਹੀ। ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਛਤਾਵੇ, ਫਿਰ ਪਛਤਾਏ ਕਿਆ ਹੋਇ, ਜਬ ਚਿੜੀਆਂ ਚੁਗ ਗਈਂ ਖੇਤ’”। ਮੁਦਤਾਂ ਪਿਛੋਂ ਪੂਰਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਫੇਰਾ ਪਾਇਆ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੁਕੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਸੁਕੇ ਰੁਖਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਜਲ ਛਿਣਕਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਹਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਗੀ ਦੀ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ। ਰਾਜਾ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਜੋਗੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਗਏ। ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਪੂਰਨ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ ਤੇਰਾ ਇਕ ਪੁਤ ਅਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਤੋਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਬੁਲਾਉ' ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਛੁਟੜ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ। ਪੂਰਨ ਨੇ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ ਦਸੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੇ ਦਸ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ, ਸਚੋ ਸਚ, ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਵਰ ਲੈਣ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਹਾਲ ਸਚੋ ਸਚ ਦਸ ਦਿਤਾ। ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਪੂਰਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ<noinclude></noinclude> t7alhwkik6nvjlu3kyi5kkgvjggkxdd 216484 216483 2026-04-28T03:27:49Z Taranpreet Goswami 2106 216484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||69}}</noinclude>{{center|{{larger|ਰਸਾਲੂ—ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ}}}} {{gap}}ਮੁੱਦਤਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਕਾ ਸੰਮਤ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ੭੮ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਟਰਿਆ। ਸਲਵਾਹਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਇਛਰਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਿਛੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੋਗੀ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਬਣਿਆ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਲੂਣਾਂ। ਲੂਣਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵੇਲੇ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਪੂਰਨ ਜੁਆਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲੀਂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਲੂਣਾਂ ਉਸ ਤੇ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਪਰ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੂਰਨ ਨੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਮਹੱਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਠ ਆਇਆ। ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਮਕਰ ਜਗਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੂੜ ਬਤਾਇਆ ਕਿ ਪੂਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਬੇ-ਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਲਵਾਹਨ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਮਤਾ ਸੀ। ਬਸ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨੂੰ ਸਚੀ ਜਾਣ, ਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰੇ ਬੇਦੋਸੇ ਦੇ ਹਥ ਪੈਰ ਵਢ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਾ ਦਿਤਾ। ਹਨੇਰ! {{gap}}ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦਾ ਟੋਲਾ ਓਧਰ ਆ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋਗੀ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਗਏ ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਡਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੁੜੇਲ ਭੂਤਨਾ ਦਸਿਆ। ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਮਰਦ-ਬੱਚਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਢਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ। ਕਢ ਲਿਆਏ। ਰੂਪ ਵੇਖ ਹੈਰਾਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਨੇ, ਸਾਬਤ ਕਲਬੂਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਕੰਨ ਪਾੜ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਜੋਗੀ ਸਜਾਇਆ। ਏਧਰ ਏਹ ਤੇ ਓਧਰ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਖੀਆਂ ਦੀ ਲੋ ਵੰਞਾ ਦਿਤੀ। ਲੂਣਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਧੀ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਰਹੀ। ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਛਤਾਵੇ, ਫਿਰ ਪਛਤਾਏ ਕਿਆ ਹੋਇ, ਜਬ ਚਿੜੀਆਂ ਚੁਗ ਗਈਂ ਖੇਤ’”। ਮੁਦਤਾਂ ਪਿਛੋਂ ਪੂਰਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਫੇਰਾ ਪਾਇਆ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੁਕੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਸੁਕੇ ਰੁਖਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਜਲ ਛਿਣਕਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਹਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਗੀ ਦੀ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ। ਰਾਜਾ ਤੇ ਲੂਣਾਂ ਜੋਗੀ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਗਏ। ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਪੂਰਨ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ ਤੇਰਾ ਇਕ ਪੁਤ ਅਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਬੁਲਾਉ' ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਛੁਟੜ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਣੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ। ਪੂਰਨ ਨੇ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ ਦਸੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੇ ਦਸ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ, ਸਚੋ ਸਚ, ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਵਰ ਲੈਣ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਹਾਲ ਸਚੋ ਸਚ ਦਸ ਦਿਤਾ। ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਪੂਰਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ<noinclude></noinclude> jdfv042i5t94jjlj61tf9n8a13dx762 250 71836 216455 2026-04-27T16:40:11Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( 20 ) ਇਛਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਫੇਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨੈਣ ਨੌ-ਬਰਨੌ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਜੋਗੀ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾ ਕਰਨ । ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ : ਵੇਖ ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਗੁਆਚਾ ਪੁਤਰ, ਪੂਰਨ ਤੇਰੇ ਸ ਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਰਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||70}}</noinclude>( 20 ) ਇਛਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਫੇਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨੈਣ ਨੌ-ਬਰਨੌ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਜੋਗੀ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾ ਕਰਨ । ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ : ਵੇਖ ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਗੁਆਚਾ ਪੁਤਰ, ਪੂਰਨ ਤੇਰੇ ਸ ਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਵੇਖ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਨੋਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲ, ਬਣਾਂ ਤੋਂ ਬੱਤੀ ਧਾਰਾਂ ਛੁਟ ਪਈਆਂ । ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਵੀ ਹਿਕ ਨਾਲ ਲਾਇਆ । ਲੂਣਾਂ ਪਸ਼ੇਮਾਨ ਭਲਾਂ ਬਖਸ਼ਾਏ । ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਰਬ ਨੇ ਬਖਸ਼ਣਾਂ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਸਲਵਾਹਨ ਤੇ ਇਛਰਾਂ ਨੇ ਘਰ ਚਲਣ ਲਈ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ ਪਰ ਪੂਰਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਅੰਤ ਉਸ ਨੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦਾ ਦਾਣਾ ਲੂਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ ਮਾਤਾ ਤੇਰੀ ਕੁਖੋਂ ਇਕ ਬਹਾਦਰ ਪੁਤਰ ਜੰਮੇਗਾ। ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਂ ਕਢੇਗਾ । ਪਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ । ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਵੇਂ ਈ ਤਰਸੇਂਗੀ ਜੀਕਣ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਤਰਸਦੀ ਰਹੀ । ਪੂਰਨ ਵਰ ਦੇਕੇ ਰਮ ਗਿਆ। ਚਿਰਾਂ ਪਿਛੋਂ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ ਜਦ ਰਾਣੀ ਗਰਭ ਵਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਆਏ ਤੇ ਅਲਖ ਜਗਾਈ । ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਪੁਛਿਆ ਦਸੋ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੀ ਜੰਮੇਗਾ । ਜੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮੇਗਾ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਲਗਣਾ, ਜੇ ਮੂੰਹ ਲਗੇ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਖਾ ਘਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਇਕ ਗਰਭ ਵਾਲੀ ਬਕਰੀ ਵਿਖਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਇਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਨਰ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਦਾ ? ਜੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਰ । ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਪੇਟ ਚਿਰਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਚ ਪਾਇਆ । ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਭੇਟਾ ਦੇਕੇ ਵਿਦਿਆ ਕੀਤੇ। ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁਤਰ ਜੰਮਿਆ । ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਗੋਲੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁਚਾਈ। ਲੜਕਾ ਬੜਾ ਈ ਸੁਹਣਾ ਸੀ, ਗੋਲੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ :- ਵਿਚ ਕਚਹਿਰੀ ਬੈਠਿਆਂ, ਘਰ ਆਏ ਜਜਮਾਨ । ਅਵਲ ਘੀਉ ਗੁੜ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰ ਦੋ ਬਕਰੇ ਅਲਵਾਨ। ਨਾਂ ਅਲਵਾਨੇਂ ਪਸਲੀਆਂ, ਨਾ ਮਹਿਮਾਨਾ ਦੰਦ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝਕੇ, ਘਰ ਆਉ ਜਲਦ ਚਲ ਬੰਦ । ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ :- ਰੰਗ ਬੱਗੇ ਮੂੰਹ ਸਾਂਵਲੇ, ਜੰਮਨ ਪਾੜ ਸਰੀਰ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝ ਲੈ, ਜਾਕੇ ਦਿਉ ਖੰਡ ਤੇ ਖੀਰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਆਣੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਭੋਰੇ ਪਾਉ । ਦੁਧ ਪਿਲਾਣ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਦਾਈਆਂ। ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਜੰਮੇ ਵਛੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਈ ਰੱਖੋ । ਖੁਰਾਕ, ਕਪੜੇ Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> 9aq95gz68i0obqngzl2dd14wdg58bt0 216485 216455 2026-04-28T03:30:35Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||70}}</noinclude>ਇਛਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਫੇਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਰਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨੈਣ ਨੌ-ਬਰਨੌ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਜੋਗੀ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾ ਕਰਨ। ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵੇਖ ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਗੁਆਚਾ ਪੁਤਰ, ਪੂਰਨ ਤੇਰੇ ਸ ਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਵੇਖ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਨੋਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲ, ਬਣਾਂ ਤੋਂ ਬੱਤੀ ਧਾਰਾਂ ਛੁਟ ਪਈਆਂ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਵੀ ਹਿਕ ਨਾਲ ਲਾਇਆ। ਲੂਣਾਂ ਪਸ਼ੇਮਾਨ ਭਲਾਂ ਬਖਸ਼ਾਏ। ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਰਬ ਨੇ ਬਖਸ਼ਣਾਂ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਸਲਵਾਹਨ ਤੇ ਇਛਰਾਂ ਨੇ ਘਰ ਚਲਣ ਲਈ ਬਥੇਰਾ ਆਖਿਆ ਪਰ ਪੂਰਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਅੰਤ ਉਸ ਨੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦਾ ਦਾਣਾ ਲੂਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ ਮਾਤਾ ਤੇਰੀ ਕੁਖੋਂ ਇਕ ਬਹਾਦਰ ਪੁਤਰ ਜੰਮੇਗਾ। ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਂ ਕਢੇਗਾ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਵੇਂ ਈ ਤਰਸੇਂਗੀ ਜੀਕਣ ਰਾਣੀ ਇਛਰਾਂ ਤਰਸਦੀ ਰਹੀ। ਪੂਰਨ ਵਰ ਦੇਕੇ ਰਮ ਗਿਆ। ਚਿਰਾਂ ਪਿਛੋਂ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ ਜਦ ਰਾਣੀ ਗਰਭ ਵਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਆਏ ਤੇ ਅਲਖ ਜਗਾਈ। ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਪੁਛਿਆ ਦਸੋ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੀ ਜੰਮੇਗਾ। ਜੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮੇਗਾ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਲਗਣਾ, ਜੇ ਮੂੰਹ ਲਗੇ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਖਾ ਘਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਇਕ ਗਰਭ ਵਾਲੀ ਬਕਰੀ ਵਿਖਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਇਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਨਰ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਦਾ? ਜੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਰ। ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਪੇਟ ਚਿਰਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਚ ਪਾਇਆ। ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਭੇਟਾ ਦੇਕੇ ਵਿਦਿਆ ਕੀਤੇ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਗੋਲੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁਚਾਈ। ਲੜਕਾ ਬੜਾ ਈ ਸੁਹਣਾ ਸੀ, ਗੋਲੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:- {{Block center|<poem>ਵਿਚ ਕਚਹਿਰੀ ਬੈਠਿਆਂ, ਘਰ ਆਏ ਜਜਮਾਨ। ਅਵਲ ਘੀਉ ਗੁੜ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰ ਦੋ ਬਕਰੇ ਅਲਵਾਨ। ਨਾਂ ਅਲਵਾਨੇਂ ਪਸਲੀਆਂ, ਨਾ ਮਹਿਮਾਨਾ ਦੰਦ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝਕੇ, ਘਰ ਆਉ ਜਲਦ ਚਲ ਬੰਦ।</poem>}} ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ:- {{Block center|<poem>ਰੰਗ ਬੱਗੇ ਮੂੰਹ ਸਾਂਵਲੇ, ਜੰਮਨ ਪਾੜ ਸਰੀਰ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝ ਲੈ, ਜਾਕੇ ਦਿਉ ਖੰਡ ਤੇ ਖੀਰ</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਆਣੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਭੋਰੇ ਪਾਉ। ਦੁਧ ਪਿਲਾਣ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਦਾਈਆਂ। ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਜੰਮੇ ਵਛੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਈ ਰੱਖੋ। ਖੁਰਾਕ, ਕਪੜੇ<noinclude></noinclude> 3vnn6b8bv6er8uludsesawgcpjf0zlu 250 71837 216456 2026-04-27T16:40:26Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੧ ) ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਪੁਚਾਉ। ਇਕ ਤੋਤਾ ਬਾਲ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਘੱਲਿਆ। ਭੋਰਾ ਕਾਹਦਾ ਸੀ ਇਕ ਵਖਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ । ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ । ਯਾਰਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸਨੇ ਮਹੱਲੀਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||71}}</noinclude>( ੭੧ ) ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਪੁਚਾਉ। ਇਕ ਤੋਤਾ ਬਾਲ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਘੱਲਿਆ। ਭੋਰਾ ਕਾਹਦਾ ਸੀ ਇਕ ਵਖਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ । ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ । ਯਾਰਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸਨੇ ਮਹੱਲੀਂ ਜਾਕੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੇ, ਪਰ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੋਰ, ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਈ ਰਖੋ । ਰਸਾਲੂ ਮੰਨੋ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਭਲਾ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਕਿਥੇ ਰਹਵੇ । ਘੋੜਾ ਵੀ ਜੁਆਨ ਤਿਆਰ ਸੀ । ਬਸ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਿਆ। ਪਰ ਗੋਲੀ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਫਲਾਣੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਫੇਰ ਜਾਣਾ । ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ । ਭਟ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਸਾਲੂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਂ ਨੇ ਪੁੱਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗੀ ਤਾਂ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਧਉਲਰ ਉਸ ਰਾਹ ਦੇ ਲਾਗੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਭਰੇ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਓਸੇ ਧਉਲਰ ਵਿਚ ਰਹਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਮੁਕਣ ਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਦਰਿਆ ਨ੍ਹਾਉਣ ਚਲਿਆ ਤਾਂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ : ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੂੰ ਜੰਮਿਆ, ਮੈਂ ਬੈਠੀ ਧਉਲਰ ਪਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜਪੂਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾ। ਨੋਟ-ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾ ਵਿਖਾਈਂ। ਰਾਜਾ ਚੁਪ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਲ ਟੁਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰੂਪ ਚੀਲ ਦਾ ਵਟਾਇਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘੋੜੇ ਉਪਰ ਉਡਦੀ, ਅਪਣੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਛਤ੍ਰ ਛਾਇਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਧੁਪ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾਂਦੀ ਰਹੀ । ਫੇਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਕੇ ਆਖਿਆ :- ਨੋਟ : - ਉਪਰਲੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਹੈਨ ਉਹ ਅਸਾਂ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (Legends of the Punjab) ਸਫ਼ੇ ੧ ਤੋਂ ੬੫ ਤਕ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ । ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਧੀ ਹੈ । ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ । ਭੱਟਾਂ ਤੇ ਢਾਢੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਅਦਲ ਬਦਲ ਗਈ । ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸਮੇਤ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਟਵਾਰੀ ਨੇ ੧੮੬੯ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਰਾਸੀ ਜਾਂ ਦਾਦੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ । Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> fgxx47fe5rb1mnd0vfdaoyrocs2phvp 216486 216456 2026-04-28T03:41:23Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 216486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||71}}</noinclude>ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਪੁਚਾਉ। ਇਕ ਤੋਤਾ ਬਾਲ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਘੱਲਿਆ। ਭੋਰਾ ਕਾਹਦਾ ਸੀ ਇਕ ਵਖਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ। ਯਾਰਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸਨੇ ਮਹੱਲੀਂ ਜਾਕੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੇ, ਪਰ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੋਰ, ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਈ ਰਖੋ। ਰਸਾਲੂ ਮੰਨੋ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਭਲਾ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਜਿਹਾ ਪੰਛੀ ਕਿਥੇ ਰਹਵੇ। ਘੋੜਾ ਵੀ ਜੁਆਨ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਬਸ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਿਆ। ਪਰ ਗੋਲੀ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਫਲਾਣੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਫੇਰ ਜਾਣਾ। ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ। {{gap}}ਭਟ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਸਾਲੂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੇ ਪੁੱਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗੀ ਤਾਂ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਧਉਲਰ ਉਸ ਰਾਹ ਦੇ ਲਾਗੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਭਰੇ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਓਸੇ ਧਉਲਰ ਵਿਚ ਰਹਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਮੁਕਣ ਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਦਰਿਆ ਨ੍ਹਾਉਣ ਚਲਿਆ ਤਾਂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੂੰ ਜੰਮਿਆ, ਮੈਂ ਬੈਠੀ ਧਉਲਰ ਪਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜਪੂਤ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾ। ਨੋਟ-ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾ ਵਿਖਾਈਂ। ਰਾਜਾ ਚੁਪ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਲ ਟੁਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰੂਪ ਚੀਲ ਦਾ ਵਟਾਇਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘੋੜੇ ਉਪਰ ਉਡਦੀ, ਅਪਣੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਛਤ੍ਰ ਛਾਇਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਧੁਪ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਕੇ ਆਖਿਆ:- {{rule}}ਨੋਟ: - ਉਪਰਲੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਹੈਨ ਉਹ ਅਸਾਂ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (Legends of the Punjab) ਸਫ਼ੇ ੧ ਤੋਂ ੬੫ ਤਕ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਧੀ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ। ਭੱਟਾਂ ਤੇ ਢਾਢੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਅਦਲ ਬਦਲ ਗਈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸਮੇਤ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਟਵਾਰੀ ਨੇ ੧੮੬੯ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਰਾਸੀ ਜਾਂ ਦਾਦੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<noinclude></noinclude> qufnhrlzjjkg16pjb5kwy7lipst9khu 250 71838 216457 2026-04-27T16:40:40Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੨ ) ਇਲੇਂ ਗਗਨ ਭਵੇਂਦੀਏ, *ਬਨੋਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ ਤਰਕਸ਼ੋਂ ਕਢਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੀਆਂ, ਚੀਰਾਂ ਤੇਰਾ ਪੇਟ ਤੂੰ ਆਵੇਂ ਮੇਰਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਨੋਟ‘ਬਨੇਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ' ਦਾ ਅਰਥ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਕਰਦੇ ‘ਤੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਮਨੁਖ ਹੈ । ਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||72}}</noinclude>( ੭੨ ) ਇਲੇਂ ਗਗਨ ਭਵੇਂਦੀਏ, *ਬਨੋਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ ਤਰਕਸ਼ੋਂ ਕਢਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੀਆਂ, ਚੀਰਾਂ ਤੇਰਾ ਪੇਟ ਤੂੰ ਆਵੇਂ ਮੇਰਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਨੋਟ‘ਬਨੇਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ' ਦਾ ਅਰਥ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਕਰਦੇ ‘ਤੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਮਨੁਖ ਹੈ । ਲੇਟ ਦੀ ਥਾਂ ਹੇਠ ਚਾਹੀਏ । ਬਨੇਟੀ-ਲਾੜੀਏ । ਚੀਲ (ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ) ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ— ਟਮਨ ਮਾਰਨ ਟਾਮਨੀ, ਸ਼ਾਹ ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਅਸਵਾਰ ਇਤਨਿਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾ ਮਾਰਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋ ਜਾ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਚੀਲ ਨੇ ਫੇਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵਟਾਇਆ, ਤੇ ਲਗੀ :- :- ਕਰ ਮਾਰਨਹਾਰ। ਨ੍ਹਾ ਧੋਕੇ ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਲ ਆ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਆਖਣ ਧੋਬੀਆ, ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਿਆਂ, ਧੋਈਂ ਧੋਤੀ, ਜਾਮਾ ਪ ਚੀਚੀ ਉਂਗਲੀ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਭਰਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਲਂ ਲਗ । ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ :- ਜੂਹ ਪਰਾਈ, ਭੂਮ ਓਪਰੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਬਿਗਾਨੀ ਧੀ। ਮੈਂ ਪਰਦੇਸੀ ਨੂੰ ਵਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਛੁਡਾਵੇ ਜੀ ? ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਸਚ ਆਖਿਆ, ਪਰਾਏ ਦੇਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਿਧਰੇ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾਵਾਂ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ, ਕਿ ਜੇ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਈ ਸੜ ਮਰਸਾਂ। ਚੰਦਣ ਚੀਰਾਂ, ਰਾਜਿਆ ਚਿਖਾ ਬਨਾਵਾਂ, ਜਗ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਅਗ ਜੇ ਤੈਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨੂੰ ਵਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਸੜ ਮਰਾਂ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਕਪੜੇ ਧੋ ਚੁਕਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁਛਿਆ ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ :- ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰਾਂ ਤਨ ਦਿਸੇ, ਮੂੰਹ ਬੋਲਾਂ ਤਾਂ ਦੰਦ। ਔਹ ਜੁ ਰੁਖ ਨੇ ਦਿਸਦੇ, ਉਹੀ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ । ਕੁਮਾਰੀ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜੁਆਬ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਉਤਰ ਦਿਤਾ। ਪਰਾਏ ਮਾਨੁਖ ਨੂੰ ਨਾ ਤਨ ਵਿਖਾਣਾ, ਨਾ ਦੰਦ ਈ ਵਿਖਾਣੇ ਠੀਕ *ਇਹ ਗਲਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ । ਤੇਰੀ ਨੋਕਰੀ ਹੋ ਰਹਾਂ । ਕੋਲ Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> 3cpdw7tktsl2nvo7qg16e62jx8rfxgq 216487 216457 2026-04-28T03:53:06Z Taranpreet Goswami 2106 216487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||72}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਇਲੇਂ ਗਗਨ ਭਵੇਂਦੀਏ, *ਬਨੋਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ। ਤਰਕਸ਼ੋਂ ਕਢਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੀਆਂ, ਚੀਰਾਂ ਤੇਰਾ ਪੇਟ। ਤੂੰ ਆਵੇਂ ਮੇਰਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ।</poem>}} ਨੋਟ-‘ਬਨੇਟੀ ਆਦਮ ਲੇਟ' ਦਾ ਅਰਥ ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਕਰਦੇ ‘ਤੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਮਨੁਖ ਹੈ। ਲੇਟ ਦੀ ਥਾਂ ਹੇਠ ਚਾਹੀਏ। ਬਨੇਟੀ-ਲਾੜੀਏ। ਚੀਲ (ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ) ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ— ਟਮਨ ਮਾਰਨ ਟਾਮਨੀ, ਸ਼ਾਹ ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਅਸਵਾਰ ਇਤਨਿਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾ ਮਾਰਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋ ਜਾ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਚੀਲ ਨੇ ਫੇਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵਟਾਇਆ, ਤੇ ਲਗੀ:: ਕਰ ਮਾਰਨਹਾਰ। ਨ੍ਹਾ ਧੋਕੇ ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਲ ਆ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਆਖਣ ਧੋਬੀਆ, ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਿਆਂ, ਧੋਈਂ ਧੋਤੀ, ਜਾਮਾ ਪ ਚੀਚੀ ਉਂਗਲੀ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਭਰਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਲਂ ਲਗ। ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ:ਜੂਹ ਪਰਾਈ, ਭੂਮ ਓਪਰੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਬਿਗਾਨੀ ਧੀ। ਮੈਂ ਪਰਦੇਸੀ ਨੂੰ ਵਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਛੁਡਾਵੇ ਜੀ? ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਸਚ ਆਖਿਆ, ਪਰਾਏ ਦੇਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਿਧਰੇ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾਵਾਂ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ, ਕਿ ਜੇ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਈ ਸੜ ਮਰਸਾਂ। ਚੰਦਣ ਚੀਰਾਂ, ਰਾਜਿਆ ਚਿਖਾ ਬਨਾਵਾਂ, ਜਗ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਅਗ ਜੇ ਤੈਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨੂੰ ਵਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਸੜ ਮਰਾਂ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਕਪੜੇ ਧੋ ਚੁਕਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁਛਿਆ ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ:ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰਾਂ ਤਨ ਦਿਸੇ, ਮੂੰਹ ਬੋਲਾਂ ਤਾਂ ਦੰਦ। ਔਹ ਜੁ ਰੁਖ ਨੇ ਦਿਸਦੇ, ਉਹੀ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ। ਕੁਮਾਰੀ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜੁਆਬ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਉਤਰ ਦਿਤਾ। ਪਰਾਏ ਮਾਨੁਖ ਨੂੰ ਨਾ ਤਨ ਵਿਖਾਣਾ, ਨਾ ਦੰਦ ਈ ਵਿਖਾਣੇ ਠੀਕ *ਇਹ ਗਲਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਨੋਕਰੀ ਹੋ ਰਹਾਂ।<noinclude></noinclude> kglk9ljs612rfc8tcukq5dkwwzhm8k9 250 71839 216458 2026-04-27T16:40:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੩ ) ਜਾਤੇ । ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਓਥੋਂ ਟੁਰਕੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਪੁਜਾ । ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੂਹ ਤੇ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਇਟਾਂ ਰੋੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿਤੇ । ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਾਸ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" />{{rh||73}}</noinclude>( ੭੩ ) ਜਾਤੇ । ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਓਥੋਂ ਟੁਰਕੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਪੁਜਾ । ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੂਹ ਤੇ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਇਟਾਂ ਰੋੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿਤੇ । ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਾਸ ਸ਼ਕੈਤ ਹੋਈ । ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਪਿਤਲ ਦੀਆਂ ਗਾਗਰਾਂ ਲੈ ਦਿਤੀਆਂ, ਪਰ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਾਗਰਾਂ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਦਿਤੀਆਂ । ਰਾਜਾ ਨੇ ਘਰ ਘਰ ਖੂਹੇ ਲਵਾਏ। ਫੇਰ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਨੇ ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਕੇ ਰਸਾਲੂ ਮਹੱਲੀਂ ਨਾ ਆ ਵੜੇ, ਇਕ ਬੜੀ ਬਹਾਰੀ, ਤੇ ਲਕੜ ਦੀਆਂ ਜੁਤੀਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਟੰਗਾ ਦਿਤੀਆਂ ਕਿ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਵੜਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੋਰ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਖੇ ਮੂਜਬ, ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਰਸਾਲੂ, ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਿਆ । ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਪਿਠ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ । ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਆਖਿਆ : ਮੈਂ ਆਇਆ ਸਾਂ ਸਲਾਮ ਨੂੰ, ਤੂੰ ਬੈਠੋ ਪਿਠ ਮਰੋੜ । ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਵੰਡਾਉਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਪਰ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਚੁਪ ਰਿਹਾ । ਸੁ ਰਸਾਲੂ ਸਲਵਾਹਨ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਛਡਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਲੂਣਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਬੋਲਦਾ ਹੈ:- ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀਏ, ਤੂੰ ਰੋ ਰੋ ਨਾ ਸੁਣਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਓਂ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਮਤ ਦਵਾ ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਬੋਲਦੀ ਏ :- ਮੱਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਏ ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਤਰ, ਗਿਣ ਗਿਣ ਝੋਲੀ ਘਤ । ਚਾਰੇ ਕੂੰਟਾਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰੇਂ, ਪਰ ਚੰਗਾ ਰੱਖੀਂ ਸੱਤ। ਨੋਟ—ਲੂਣਾਂ ਪੁਤ ਨੂੰ ਸਤ ਰਖਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਖ ਸਕਦੀ : ਪਸ਼ੇਮਾਨੀ ! ਰਸਾਲੂ ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਟੂਰ ਆਇਆ । ਸ਼ੋਂਕ ! ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਮਾਂ ਈ ਮਿਲੀ ਨਾ ਪਿਉ । ਵਿਚਾਰੇ ਰਸਾਲੂ, ਇਕ ਯਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵਾਟਾਂ ਝਾਗਣੀਆਂ ਪਈਆਂ । ਪੈਰ ਵਿਚ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਚਕਰ ਰਖਿਆ, ਟਿਕ ਕੇ ਕਿਥੋਂ ਬੈਠਦਾ ! ਰਸਾਲੂ ਅਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈਕੇ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਦੋ ਯਾਰ ਵੀ ਲੈ ਲਏ । ਇਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਦਾ ਪੁਤਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਲਗੀ ਹਾਉਕੇ ਭਰਨ । ਵਿਜੋਗ ! Sri Satguru Jagjit Singh Ji Elibrary NamdhariЄlibrary@gmail.com<noinclude></noinclude> c775ybm87asdo375gcwh8i1uczxgiwx 250 71840 216459 2026-04-27T16:59:16Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " {{right|ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)}}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{right|ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> 01lls2yqly8aszuauglomqyr1y2qiwd 216460 216459 2026-04-27T17:01:02Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{right|ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> 745ywioxjlib4vqjg66o5jwj1rw9xv5 250 71841 216461 2026-04-27T17:09:08Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ : ਕਾਲੇ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1975 ਓਦਰੀ ਧੁੱਪ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1978 ਪਾਗਲ ਪੌਣਾਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1995 ਅੰਬਰੀ ਅੱਖ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2000 ਸਤਰਾਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2005 ਮਨ ਮੰਮਟੀ ਦੇ ਮੋਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2009 ਚਿਤਵਣੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2014 ਇਕ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਵੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2018 ਸੰਪਾਦਿਤ: ਲੋਕ-ਧੜਕਣ ਦਾ ਤਪਦਾ ਤੰਦੂਰ : ਗਾਸੋ 1983 ਗਲਪਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ 1988 ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ : ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ 2003 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ : ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 2003 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 2004 ਕੁੱਝ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਕ 2005 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ : ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰ 2005 ਰਚਨਾ ਚਿੰਤਨ ਸੰਵਾਦ 2006 ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਫ਼ਾਹਿਯਾਨ ਦਾ ਯਾਤਰਾ ਵਰਣਨ 2005 ਚੂਹਾ ਸਤ ਪੂਛਾਂ ਵਾਲਾ (ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ) 2008 ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਲਕਸ਼ 2009 ਸਵੈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ 2010<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ}}</noinclude> m988ji6t6hqwoctolykgj2kehdwpxbn 216462 216461 2026-04-27T17:09:59Z Aman Arora PTL 1841 216462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ : ਕਾਲੇ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1975 ਓਦਰੀ ਧੁੱਪ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1978 ਪਾਗਲ ਪੌਣਾਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1995 ਅੰਬਰੀ ਅੱਖ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2000 ਸਤਰਾਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2005 ਮਨ ਮੰਮਟੀ ਦੇ ਮੋਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2009 ਚਿਤਵਣੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2014 ਇਕ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਵੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2018 ਸੰਪਾਦਿਤ: ਲੋਕ-ਧੜਕਣ ਦਾ ਤਪਦਾ ਤੰਦੂਰ : ਗਾਸੋ 1983 ਗਲਪਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ 1988 ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ : ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ 2003 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ : ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 2003 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 2004 ਕੁੱਝ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਕ 2005 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ : ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰ 2005 ਰਚਨਾ ਚਿੰਤਨ ਸੰਵਾਦ 2006 ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਫ਼ਾਹਿਯਾਨ ਦਾ ਯਾਤਰਾ ਵਰਣਨ 2005 ਚੂਹਾ ਸਤ ਪੂਛਾਂ ਵਾਲਾ (ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ) 2008 ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਲਕਸ਼ 2009 ਸਵੈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ 2010<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ}}</noinclude> gb3f769a5kqd94heeg6s9z3o1j9163u 250 71842 216463 2026-04-27T17:11:10Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> lzdk6rczmbt175jm6by91upixhhtqh3 216464 216463 2026-04-27T17:11:34Z Aman Arora PTL 1841 216464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> p8mprciaqzctzpwo85wfntgnek1iiu8 250 71843 216465 2026-04-27T17:15:00Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "Chhanvan Andarla Saek (Punjabi Poetry) by Ravinder Bhathal 90-F, Shaheed Bhagat Singh Nagar, Pakhowal Road, Ludhiana-13 Ph. 98780-11557 ISBN 978-81-972939-6-2 Author Edition - First 2024 Price Rs. 280/- Published by: Preet Publication Thuhi Road, 40 No. Phatak, Nabha-147201 Mob. 98141-01312, 98551-00712 Email: preetpublication16@gmail.com Printed & Bound at: Daffodils Printers, Patiala All rights reserved This book is sold sub..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>Chhanvan Andarla Saek (Punjabi Poetry) by Ravinder Bhathal 90-F, Shaheed Bhagat Singh Nagar, Pakhowal Road, Ludhiana-13 Ph. 98780-11557 ISBN 978-81-972939-6-2 Author Edition - First 2024 Price Rs. 280/- Published by: Preet Publication Thuhi Road, 40 No. Phatak, Nabha-147201 Mob. 98141-01312, 98551-00712 Email: preetpublication16@gmail.com Printed & Bound at: Daffodils Printers, Patiala All rights reserved This book is sold subject to the condition that it shall not, by way of trade or otherwise, be lens, resold, hired out, or otherwise circulated without the publisher's prior written consent in any form of binding or cover other than that in which it is published and without a similar condition including this condition being imposed on the subsequent purchaser and without limiting the rights under copyright reserved above, no part of this publication may be reproduced, stored in or introduced into a retrieval system, or transmitted in any form or by any means(electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise), without the prior written permission of both the copyright owner and the above-mentioned publisher of this book<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਕੋਲੋਫੋਨ}}</noinclude> nw8ojzvje7f445w1eaetmfvn40sz9ht 216466 216465 2026-04-27T17:15:27Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>Chhanvan Andarla Saek (Punjabi Poetry) by Ravinder Bhathal 90-F, Shaheed Bhagat Singh Nagar, Pakhowal Road, Ludhiana-13 Ph. 98780-11557 ISBN 978-81-972939-6-2 Author Edition - First 2024 Price Rs. 280/- Published by: Preet Publication Thuhi Road, 40 No. Phatak, Nabha-147201 Mob. 98141-01312, 98551-00712 Email: preetpublication16@gmail.com Printed & Bound at: Daffodils Printers, Patiala All rights reserved This book is sold subject to the condition that it shall not, by way of trade or otherwise, be lens, resold, hired out, or otherwise circulated without the publisher's prior written consent in any form of binding or cover other than that in which it is published and without a similar condition including this condition being imposed on the subsequent purchaser and without limiting the rights under copyright reserved above, no part of this publication may be reproduced, stored in or introduced into a retrieval system, or transmitted in any form or by any means(electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise), without the prior written permission of both the copyright owner and the above-mentioned publisher of this book<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਕੋਲੋਫੋਨ}}</noinclude> gdehjptidfddqgu8k4vw271s0bnip26 250 71844 216467 2026-04-27T17:16:45Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਸਮਰਪਣ ਪਿਆਰੀ ਬੇਟੀ ਇਬਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਊ ’ਤੇ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਂ<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਸਮਰਪਣ}}</noinclude> 4fkyvu6jwtj6v6ygctt057wd5r2rrg3 250 71845 216468 2026-04-27T17:18:38Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 216468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਤਤਕਰਾ • ਦੋ ਸ਼ਬਦ 1. ਸਵੈ-ਕਥਨ 9 11 2. ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ 12 3. ਸੁੱਚਾ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ 'ਚ 14 4. ਮਿੱਟੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਨਾ ਰਹੀ 16 5. ਹਸਰਤਾਂ ਦੀ ਕਬਰਗਾਹ 19 6. ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਸਮਾਨ 7. ਸਬਕ-1 8. ਸਬਕ-2 9. ਰਬਾਬ 10. ਇਕ ਇਬਾਰਤ ਇਹ ਵੀ 11. ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵੋਟ ਹੀ ਤਾਂ ਹਾਂ 12. ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨਦੀ ਮੇਰੀ ਕਲਮ 13. ਤਿਆਗ ਦੀ ਮੂਰਤ 14. ਇਕ ਮਾਣ-ਅਭਿਮਾਨ ਜਿਹਾ 15. ਰੀਝ 16. ਜਦੋਂ ਤੀਕ / ਉਦੋਂ ਤੀਕ 31 22222338 21 25 27 29 17. ਅੱਜ-ਕੱਲ 18. ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਾਹ 'ਤੇ 19. ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ 20. ਕਿਸੇ ਹਾਕ ਦੀ ਉਡੀਕ 'ਚ 21. ਕੇਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ 22. ਹੀਲੇ ਹੋਏ ਬਹੀਲੇ 23. ਮਨ 'ਚ ਵਸੇ ਸੰਸਕਾਰ 24. ਇਕ ਬੰਦਾ ਹੀ 25. ਹਮਸਫ਼ਰ 35 37 39 41 42 44 46 49 50 52 53 55 56<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਤਤਕਰਾ}}</noinclude> 4ufjaotxxnagbqbur1e9esgy5fyqdku 250 71846 216469 2026-04-27T17:19:07Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "26. ਨੀ ਸਾਵੀ ਸਖੀ ਸਹੇਲੀਏ 27. ਪਿੰਜਰੇ ਪਏ ਪੰਛੀ ਨੂੰ 28. ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ 29. ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਤਾਂ 30. ਧਿਆਨ ਰੱਖੀ ਰਾਣਿਆ 31. ਸੌਣ ਮਹੀਨਾ 32. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ 33. ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰਨ 34. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕਟ 35. ਮਨ ਵਿਚਲਾ ਡਰ 36...." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>26. ਨੀ ਸਾਵੀ ਸਖੀ ਸਹੇਲੀਏ 27. ਪਿੰਜਰੇ ਪਏ ਪੰਛੀ ਨੂੰ 28. ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ 29. ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਤਾਂ 30. ਧਿਆਨ ਰੱਖੀ ਰਾਣਿਆ 31. ਸੌਣ ਮਹੀਨਾ 32. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ 33. ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰਨ 34. ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕਟ 35. ਮਨ ਵਿਚਲਾ ਡਰ 36. ਹਾਰ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ 37. ਅਜੋਕੀਂ ਕਵਿਤਾ 38. ਮੇਰੀ ਸਜਰੀ ਕਵਿਤਾ 39. ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫ਼ਜ਼ 40. ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 41. ਕੁਲਹਿਣੀਰਤ 42. ਉਡੀਕ 43. ਸਵੈ-ਯੁੱਧ 57 59 60 62 63 66 69 71 73 75 77 78 80 81 82 84 85 87 44. ਤਲਬ 45. ਹੱਥ 46. ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ 47. ਝੂਠ 48. ਰੁਸੇਵਾਂ 49. ਜਿੱਤ-ਹਾਰ 88 90 91 92 93 94 50. ਛੱਤਰੀ 95 51. ਵਡੱਤਣ 52. ਬੰਦੇ ਦੀ ਬਿਰਤੀ 53. ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹਿਬਾਂ 96 97 98 54. ਕਬਰਾਂ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ 100 55. ਨਾਬਰੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ 101 56. ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਅਰਜੋਈ ਵੇ ਰੱਬਾ 102 57. ਖਾਮੋਸ਼ੀ 104 58. ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ 105<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਤਤਕਰਾ}}</noinclude> nsd0y8obkhyfvk2axn7mjgxu8lfus7i 250 71847 216470 2026-04-27T17:19:22Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "59. ਨਮ-ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲਾ ਤਰਲਾ 106 60. ਮੰਗਲ-ਸੂਤਰ 107 61. ਅੰਗ-1 109 62. ਅੰਗ-2 110 63. ਅੰਗ-3 111 64. ਅੰਗ-4 112 65. ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਸਫਰ 113 66. ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ 115 67. ਗੁੱਸਾ 116 68. ਇਹ ਕਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ 118 69, ਯੁੱਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ 120 70. ਸਾਡਾ ਅਕਾਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ? 122 71. ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>59. ਨਮ-ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲਾ ਤਰਲਾ 106 60. ਮੰਗਲ-ਸੂਤਰ 107 61. ਅੰਗ-1 109 62. ਅੰਗ-2 110 63. ਅੰਗ-3 111 64. ਅੰਗ-4 112 65. ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਸਫਰ 113 66. ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ 115 67. ਗੁੱਸਾ 116 68. ਇਹ ਕਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ 118 69, ਯੁੱਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ 120 70. ਸਾਡਾ ਅਕਾਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ? 122 71. ਸਰਾਪਿਆ ਸਮਾਂ 123 72. ਇਹ ਕੇਹਾ ਪੰਜਾਬ 125 73. ਸਵੈ 74. ਮੁਹੱਬਤੀ ਖ਼ਤ 126 127<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਤਤਕਰਾ}}</noinclude> qyn8ppuehe1giyd4wrlkgly3ci9sqrg 250 71848 216471 2026-04-27T17:26:57Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ {{center|ਦੋ ਸ਼ਬਦ}} ਸ਼ਾਇਰ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਸ਼ੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਅਜਿਹੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਉਹ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸੁਹਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਾਰਥਕਤਾ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਉਮਰ ਇਸ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਏ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਨਕਸ਼, ਵੱਖਰੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ, ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਾਵਿ ਨੁਹਾਰ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਸਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਜੇਕਰ ਦੇਖਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ' ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮਕਾਲ ਦੇ ਗਲਵੱਢਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਦਰਿੰਦਾਨਾ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਕਰਮ ਦੇ ਮੰਤਵ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ :- ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀ ਵੇਗ 'ਚ ਵਗਦੀ ਹਨੇਰੀ ਬੇਵਸੀ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਵਰ੍ਹਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤ 'ਤੇ ਵਿਛੀਆਂ ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ ਹੈ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਲੈੱਸ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੜੱਪ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਵਿਚ ਲਲਸਾਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਸਮਾਜਕ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ, ਸੁਆਰਥੀ ਅਤੇ ਆਪੇ ਦੇ' ਖੋਲ ਅੰਦਰ ਸਿਮਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਘੁਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਥਰਾਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਜੰਗ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦਾ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੀ ਚਾਹਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਦਰਿੰਦਾਨਾ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਲਲਸਾਏ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਖਲੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੋਕ - 9<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਦੋ ਸ਼ਬਦ}}</noinclude> 95jj3tyh9xzy71uao79acwwjnqfnwo7 250 71849 216472 2026-04-27T17:34:31Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਮੈਂ ਕਤਰਾ ਹੀ ਸਹੀ ਪਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਕਤਰੇ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਬਣਾਂਗਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਰੀਝ ਹੈ ਐਪਰ ਪਾਗਲਪਣ ਜਿਹੀ .... ਪਰ ਮੈਂ ਸਿਮਟ ਕੇ ਘੁੱਟ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਜਿਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਉੱਚਾ ਉੱਚਾ ਉਡਣ ਦੀ ਵੱਡਾ ਵੱਡਾ ਬਣਨ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ 'ਚ ਪਾਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਰੀਝ ਦਾ ਹੋਣਾ ਪਾਗਲਪਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦਾ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੂਹਕਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਵੈ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਸਮਾਜਕ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਅਜੋਕੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲੇ ਨਿੱਜ ਤੱਕ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਹ ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ। ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਸਰੀ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਜ ਲਿਜ ਕਰਦੀ ਰੋਮਾਨੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸੁਹਲ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ ਕੜਕਦੀ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਉਨਮੁਖ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੈਅ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲਾਪਣ ਹੀ ਇਸਦਾ ਸੁਹਜ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਬਮੁਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤਣਾਓ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਜਦੋਂ ਆਣ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਉਨਮੁਖ ਵਿਵੇਕੀ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਅਤੇ ‘ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ' ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ! ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 10<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਦੋ ਸ਼ਬਦ}}</noinclude> jxpfu6ug3teq998aat1nla3cd90oukl 250 71850 216473 2026-04-27T17:39:22Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਮਚਲਦੇ ਸਾਗਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁਰਮਈ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿਲਕਦੀ ਇਬਾਰਤ ਵੀ ਲਿਖੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਵਿਲਵਿਲਾਉਂਦੀ ਕਸਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਮਚਲਦੇ ਸਾਗਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁਰਮਈ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿਲਕਦੀ ਇਬਾਰਤ ਵੀ ਲਿਖੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਵਿਲਵਿਲਾਉਂਦੀ ਕਸਕ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਬੂਤਰੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਜਿਹਾ ਲਾਡ ਤਪਦੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਮੱਚਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰਾਗਣ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀ ਵੇਗ 'ਚ ਵਗਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਬੇਵਸੀ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਵਰ੍ਹਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤ 'ਤੇ ਵਿਛੀਆਂ ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੋਕ ਵੀ ਹੈ ਐਪਰ ਸੁੱਤਾ ਦਰਦ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਰਵਾਸ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਬੰਦ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਮੁਹੱਬਤੀ ਦਸਤਕ ਵੀ ਹੈ। ..... 00000 ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11}}</noinclude> a3mnt2372yj8at3z0xh8kde8ailenvs 216474 216473 2026-04-27T17:41:25Z Aman Arora PTL 1841 216474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਮਚਲਦੇ ਸਾਗਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁਰਮਈ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿਲਕਦੀ ਇਬਾਰਤ ਵੀ ਲਿਖੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਵਿਲਵਿਲਾਉਂਦੀ ਕਸਕ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਬੂਤਰੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਜਿਹਾ ਲਾਡ ਤਪਦੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਮੱਚਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰਾਗਣ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀ ਵੇਗ 'ਚ ਵਗਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਬੇਵਸੀ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਵਰ੍ਹਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤ 'ਤੇ ਵਿਛੀਆਂ ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੋਕ ਵੀ ਹੈ ਐਪਰ ਸੁੱਤਾ ਦਰਦ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਰਵਾਸ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਬੰਦ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਮੁਹੱਬਤੀ ਦਸਤਕ ਵੀ ਹੈ। ..... ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11}}</noinclude> cr2mod3r9xatan7xneohjf2f3d09lwg 216475 216474 2026-04-27T17:41:45Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 216475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਮਚਲਦੇ ਸਾਗਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁਰਮਈ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿਲਕਦੀ ਇਬਾਰਤ ਵੀ ਲਿਖੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਵਿਲਵਿਲਾਉਂਦੀ ਕਸਕ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਬੂਤਰੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਜਿਹਾ ਲਾਡ ਤਪਦੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਮੱਚਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰਾਗਣ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀ ਵੇਗ 'ਚ ਵਗਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਬੇਵਸੀ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਵਰ੍ਹਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤ 'ਤੇ ਵਿਛੀਆਂ ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੋਕ ਵੀ ਹੈ ਐਪਰ ਸੁੱਤਾ ਦਰਦ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਰਵਾਸ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਬੰਦ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਮੁਹੱਬਤੀ ਦਸਤਕ ਵੀ ਹੈ। ..... ਛਾਂਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 11}}</noinclude> tr6fa2uzmtep1xcdst87yjokjhjrpfm 250 71851 216476 2026-04-28T00:01:37Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}(੩) ਸਲਵਾਹਨ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਨਾਗਾ ਕੌਮ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਸਾਕਲਾ) ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ੲੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਪੰਜਾਬ ਉਤੇ ਕੁਝ ਦਖਣ ਵਲੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" />{{rh||64}}</noinclude>{{gap}}(੩) ਸਲਵਾਹਨ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਨਾਗਾ ਕੌਮ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਸਾਕਲਾ) ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਲੜਦਾ ਲੜਦਾ ੲੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਪੰਜਾਬ ਉਤੇ ਕੁਝ ਦਖਣ ਵਲੋਂ ਤੇ ਕੁਝ ਪਛਮ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੰਤ ਸਾਕਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਫਤਹਿ ਕਰਕੇ ਹੜੱਪ ਕਰ ਲਿਤਾ: ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਗਈ ਚਲੀ। ਪਰ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੇ ਫੇਰ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤਾ ਦੂਜੇ ਵੇਲੇ ਨਾਂ ਕ ਈ ਮਾਤਹਿਤ ਸਾਨ। {{gap}}(੪) ਜਿਸ ਸੰਮਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸਾਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਂਜ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਓਹੀ ਸੰਮਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਆਖਦੇ ਨੇਂ। {{center|{{bar|3}}{{bar|3}}{{bar|3}}}} {{center|{{larger|'''ਰਸਾਲੂ ਕੌਣ ਸੀ?'''}}}} {{gap}}ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪਤਾ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਤੋਂ ਜਿੱਨਾ ਲੱਗਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਰਸਾਲੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਥੋਹ-ਪਤਾ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾ। ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕਾਬਲ ਦਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ੭੦੦ ਈ: ਵਿਚ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਗਖੜ ਰਵੈਤਾਂ, ਹੋਡੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ੪੦੦ ਈ: ਵਿਚ ਦਸਦੀਆਂ ਹੈਨ। ਕੋਈ ੨੦੦ ਈ: ਤਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੈਨ। ਪਰ ਦੇਸੀ ਰਵੈਤਾਂ, ਰਾਜਪੂਤ ਤੇ ਸਾਂਸੀ ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸਦੀਆਂ ਹੈਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਢੁਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਸਲਵਾਹਨ ਜੇ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੁ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਲਵਾਹਨ ਹੋਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਗਜ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਢੁਕਦੇ। ਸਰਕੱਪ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨਾ, ਸਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਰਾਣੀਆਂ ਹਰਨਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਖੇਡਾਂ ਦੁਆਬਾ ਸਿੱਧ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਹੈਨ। ਜਾਂ ਗੰਧਾਰਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਰਸਾਲੂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਙੂ ਕੁਦਦਾ ਰਿਹਾ; ਕਦੀ ਐਥੇ ਪਿਆ ਕਦੀ ਅੰਥੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਟੈਕਸਲਾ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਕੱਪ ਤੇ ਸਿਰਸੁਖ ਦੇ ਵੀ ਖੋਲੇ ਹੈਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜੇ ਟੈਕਸਲਾ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਾਨ। ਇਹ ਵੀ ਮਸ਼ਾਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਸਿਰਕੱਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਵਿਆਹੀ। ਫੇਰ ਸੱਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਸੁਖ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਕੱਪ ਸਿਰਸੁਖ ਦੇ ਖੋਲੇ ਪਹਿਲੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹੈਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਸਾਲੂ ਸਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਹੋਡੀ ਵੀ ਅਟਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਗੱਲਾਂ<noinclude></noinclude> 7oxiukduq9b75noddy6ashoexbm9yg3 250 71852 216488 2026-04-28T03:55:07Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੪) ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਬੇਟਾ ਤੂੰ ਦਿੱਸੇਂ, ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਦਿੱਸੇ ਧੂੜ। ਪੁਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁ ਚੱਲੋ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਚਿਕਨਾਚੂਰ। ਟੁਰਦੇ ਟੁਰਦੇ, ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਯਾਰ ਇਕ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਪੁਜੇ। ਓਥੇ ਡੇਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਿੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||74}}</noinclude>( ੭੪) ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਬੇਟਾ ਤੂੰ ਦਿੱਸੇਂ, ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਦਿੱਸੇ ਧੂੜ। ਪੁਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁ ਚੱਲੋ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਚਿਕਨਾਚੂਰ। ਟੁਰਦੇ ਟੁਰਦੇ, ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਯਾਰ ਇਕ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਪੁਜੇ। ਓਥੇ ਡੇਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਪਹਿਰੇ ਤੇ ਖੜੋਣਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ। ਪਹਲੀ ਰਾਤ ਤਰਖਾਣ ਬੇਟੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਸੀ, ਦੋ ਸੌਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਤਰਖਾਣ ਬੇਟੇ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਅਗੇ ਸੌਵੇਂ ਲੇਫ ਨਿਹਾਲੀਆਂ, ਅਜ ਸੁੱਤਾ ਸਬਰ ਘਾ। ਸੁਖੀ ਵਸੇਂ ਇਸ ਦੇਸ ਚਿ, ਜਿਥੇ ਆਈ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ। ਰਾਜਾ ਤੇ ਸੁਨਰੇਟਾ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਤਰਖੇਟਾ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਸਰਪ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਵਲ ਚਲਿਆ, ਤਰਬੇਟੇ ਪੁਛਿਆ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਵਲ ਕਿਉਂ ਚਲਿਆ ਹੈਂ? ਸਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਕੋਹ ਦੀ ਉਜਾੜ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹੋ? ਫੇਰ ਸਪ ਤੇ ਤਰਖੋਟੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਤਰਖੇਟੇ ਨੇ ਸਪ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਾ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਤੇ ਤਰਖੇਟਾ ਸਪ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨੇ ਬਿਣਾਂ, ਸੌਂ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਸਾਲੂ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬਲਾ ਨਜ਼ਰ ਪਈ। ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਉਸ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ! ਮੈਂ ਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਾਲੀ ਚਾਲੀ ਕੋਹ ਉਜਾੜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਓ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਬਲਾ ਨੂੰ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਠ ਕੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜੀ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਪਿਛੇ ਗਿਆ, ਆਖਰ ਲੜ ਕੇ ਬਲਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਸਵੇਰੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਮੋਏ ਸਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਵੇਖੋ ਮੈਂ ਕਿਡੀ ਬਲਾ ਮਾਰੀ। ਸਭਨਾਂ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਭੈ ਭੀਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਤਾਂ ਈ ਐਂਡੀਆਂ ਐਡੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਗ਼ਰੀਬ ਆਦਮੀ, ਮਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਛੇ · ਮਾਰੇ ਈ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਸਾਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਦੇਵੋ। ਸੋ ਉਹ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਏ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਸਦਾ ਨਾ ਫੁਲੇ ਤੋਰੀਆ, ਨਫਰਾ, ਸਦਾ ਨਾ ਜੋਬਨ ਥਿਰ ਰਹੇ; ਸਦਾ ਨਾ ਸਾਵਨ ਹੋਇ। ਸਦਾ ਨਾ ਜੀਵੇ ਕੋਇ।<noinclude></noinclude> 4xipipruze42tfxqzvyaalqxzkcqn89 250 71853 216489 2026-04-28T03:55:30Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੫) ਸਦਾ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਹਾਕਮੀ, ਸਦਾ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇਸ਼। ਸਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਘਰ ਆਪਣਾ, ਨਫ਼ਰਾ, ਭੱਠ ਪਿਆ ਪ੍ਰਦੇਸ। ਇਹ ਆਖ ਰਸਾਲੂ ਅਗੇ ਨੂੰ ਟੁਰ ਪਿਆ ' ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯਾਰ ਪਿਛੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ। ਤੁਰਦਿਆਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਇਕ ਚੰਨਣ ਦੇ ਰੁੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||75}}</noinclude>( ੭੫) ਸਦਾ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਹਾਕਮੀ, ਸਦਾ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇਸ਼। ਸਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਘਰ ਆਪਣਾ, ਨਫ਼ਰਾ, ਭੱਠ ਪਿਆ ਪ੍ਰਦੇਸ। ਇਹ ਆਖ ਰਸਾਲੂ ਅਗੇ ਨੂੰ ਟੁਰ ਪਿਆ ' ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯਾਰ ਪਿਛੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ। ਤੁਰਦਿਆਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਇਕ ਚੰਨਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪੁਜੇ, ਜਿਹੜਾ ਸੜਦਾ ਸੀ। ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ! ਇਹ ਕੀ ਗਲ ਏ? ਤਾਂ ਤੋਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਰੁਖ ਨੂੰ ਨਾਗ ਲੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੜਦਾ ਹੰਸ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ, ਤੂੰ ਪੰਛੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੜਨ ਲਗੋਂ, ਉਡ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗਿਓਂ। ਹੰਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਮਿਠਾ ਮੇਵਾ ਖਾਧਾ, ਠੰਡੀ ਮਾਣੀ ਛਾਉਂ। ਜੇ ਬਣੇ ਸਿਰ ਉਸ ਦੇ, ਛਡ ਕੇ ਕਿਧਰ ਜਾਉਂ। ਸੋਹਣਾਂ ਉਪਦੇਸ਼, ਪਰ ਚੰਨਣ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਨਾ ਈ ਹੰਸ ਚੰਨਣ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਚੰਨਣ ਗਰਮ ਮੁਲਕ ਦਾ ਬੂਟਾ ਹੈ। ਤੇ ਹੰਸ: ਠੰਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਸਨੀਕ! ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਮਿਠਾ ਖਾਧਾ ਈ ਮੇਵਾ ਹੰਸਾ, ਠੰਡੀ ਰਹੀਆ ਛਾਂ। ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝੀ ਵੇਖੀਂ, ਜੇ ਰਬ ਸੁਣੇ ਮੇਰੀ ਬਿਨਾਂ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਰੁੱਖ ਫੇਰ ਹਰਾ ਭੱਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੰਸ ਉਡ ਕੇ ਰੁੱਖ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਹੰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਇਕੋ ਭੋਰੇ ਪੁਲਿਓਂ ਰਾਜਾ, ਪਰੇਰੇ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂ ਇਕ ਤੂੰ ਜਤੀ ਸਤੀ ਮਰਦ, ਇਕ ਹਕਾਨੀ ਪੀਰ। ਰਾਜਾ ਸੁਣਕੇ ਉਠ ਬੈਠਾ ਤੇ ਚਾਰ ਕੋਹ ਹੋਰ ਸਫਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਸਪ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ, ਹਨੇਰੀ ਵਿਚ ਰੋਤ ਨਾਲ ਭਰਕੇ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਪ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੂਮਾਂ ਦਾ ਖੜਾਕ ਸੁਣ, ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ:ਰਾਹ ਪੰਧੋਂ ਜਾਂਦਿਆ, ਭੋਜਨ ਸਾਡਾ ਖਾ ਅੱਖੀਓਂ ਕੰਕਰ ਕਢ ਜਾ, ਧਰਮੀ ਲਗੇਂ ਭਰਾ ਸੋਹੇ ਚੋਲੇ ਬਾਸਕ* ਨਾਗਣੀ, ਖੜੀ ਵੇਖਦੀ ਰਾਹ ਨੋਟ*ਨਾਗ ਇਕ ਕੌਮ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਪੱਛਮ ਵਲੋਂ ਆ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਮਹਿੰਦ ਦੇਸ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ' ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪ ਆਖਣਾ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜਾਂ ਬਿਜੈਈ ਆਰੀਆਂ ਦਾ ਧ੍ਰੋਹ ਹੈ; ਪਰ<noinclude></noinclude> e1dioczt2xoc55gp2m1lreq2lb7ps5m 250 71854 216490 2026-04-28T03:56:42Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|<poem>( ੭੬) ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਸਪ ਤੇ ਮਾਨੁਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੋਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, ਭਲਾਈ ਦਾ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ ਭਲਾ ਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੰਕਰ ਕਢਕੇ ਸਾਫ਼ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||76}}</noinclude>{{center|<poem>( ੭੬) ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਸਪ ਤੇ ਮਾਨੁਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੋਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, ਭਲਾਈ ਦਾ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ ਭਲਾ ਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੰਕਰ ਕਢਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ।ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਟੁਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਨਾਗ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: ਕੀ ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਦਾ ਫਲ ਹੈ? ਪਰ ਨਾਗ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਜ ਰਾਤ ਮੇਰੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਰੜ੍ਹੋ। ਸੋ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ, ਨਾਗ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਆਪਣੀ ਬਾਸਕ ਨਾਗਨੀ ਕੋਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦਸਿਆ।ਫੇਰ ਰਸਾਲੂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਤੀ ਨਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਪਲੰਘ ਤੇ ਸੁਤੇ। ਸਵੇਰੇ ਉਠਕੇ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਰਸਤਾ ਪੁਛਿਆ, ਤੇ ਨਾਗ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਔਹ ਤੋ ਮੇਰਾ ਇਹ ਹੈ। ਰਸਾਲੂ ਹੈਰਾਨ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਪਰਦੇਸੀ ਹਾਂ, ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭੌਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਦਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਹ ਔਧਰ ਕਿਉਂ ਏ? ਨਾਗ ਨੇ ਕਹਿਆ ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮੈਂ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਾਂਗਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਸਪ ਘਾ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਮਨ ਆਈ, ਚਲੋ ਹੁਣ ਬਾਸਕ ਨਾਗਣੀ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਕਿਹੀ ਕੁ ਸੋਹਣੀ ਏ। ਪਰ ਜਦ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਸਕ ਨਾਗਣੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਛੇਜਾ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਕਿਰਲਾ ਸੁਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੜਾ ਕਰੋਧ ਆਇਆ, ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਗਣੀ ਅਪਨੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਭੈੜੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਕਿਰਲੇ ਨਾਲ ਸੌਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕਿਰਲੇ ਤੇ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਓਛਾ ਪਿਆ, ਨਾਗਣੀ ਨੇ ਕਿਰਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤੇ ਨਾਰਣੀ ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਟ ਲਗੀ ਤੇ ਕਿਰਲਾ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਕੇ ਖੁਡ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਰਸਾਲੂ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕਾਂਤ੍ਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤੇ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਵਿਚੋਂ ਬੁਰਾ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ, ਭੌਰ ਅਰਾਕੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਡ ਚਲ। ਘੋੜਾ ਪੋਈਏ ਪੈ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਕੋਹ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਕ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਿਆ ਐਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਨਾਗ ਮੁੜਕੇ ਉਹ ਕੌਮ ਰਵੈਤਾਂ ਮੂਜਬ ਕਦੀ ਮਨੁਖ ਕਦੀ ਸਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਪਛਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਟਕਾ ਜਾ ਤਕਸ਼ਕ ਵੀ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਬਾਸਕ ਤੇ ਤੱਛਕ ਨਾਗ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੀਛਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫੇਰ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇਜਾ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਸਕ ਤੇ ਤਛਕ ਨਾਗ ਬਚ ਗਏ ਸਨ। ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਚ ਮੁਚ ਈ ਲੋਕਾਂ ਸਪ ਬਣਾ ਦਿਤੇ। ਜੀਕਣ ਗੁਗਾ ਇਕ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਗੁਗਾ ਪੀਰ ਹੋ ਕੇ ਸਪ ਬਣ ਗਿਆ।</poem>}}<noinclude></noinclude> tnlogb8wt3xz5u8t9xzk4yavjhl46ux 250 71855 216491 2026-04-28T03:57:12Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੭੭) ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਗਣੀ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਸ਼ਕੈਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਹ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜਾਂਦੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ। ਡੇਰੇ ਆਣਕੇ ਔਤਰਾ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਸੇਜ। ਸੋਜ ਨਾ ਦਿਤੀ ਮੰਗਵੀਂ, ਮੇਰੀ ਦੁਮ ਚਲਾਈ ਤੇਗ॥ ਨਾਗ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਰਾਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||77}}</noinclude>( ੭੭) ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਗਣੀ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਸ਼ਕੈਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਹ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜਾਂਦੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ। ਡੇਰੇ ਆਣਕੇ ਔਤਰਾ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਸੇਜ। ਸੋਜ ਨਾ ਦਿਤੀ ਮੰਗਵੀਂ, ਮੇਰੀ ਦੁਮ ਚਲਾਈ ਤੇਗ॥ ਨਾਗ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਰਾਹੀ ਕਦ ਆਇਆ ਸੀ? ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ ਅਧੀ ਰਾਤੀਂ। ਨਾਗ ਨੇ ਅਖਿਆ ਤੂੰੜੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਚ ਮੁਚ ਸਾਧੂ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਗਣੀ ਨੇ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਨਾਗ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਪਿਛੇ ਗਿਆ। ਅਗੇ ਜਾਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖਿਆ। ਤੋਤਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਨਾਗ ਨੇ ਂ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਅਜੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡੰਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ 'ਜੁਤੀ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਜੁੱਤੀ ਪਾਵਸੀ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡੰਗ ਮਾਰਾਂਗ। ਜੋ ਰਾਜੇ ਸੱਚ ਦਸਿਆ ਤਾਂ ਛਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਜੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਦੂਆ ਡੰਗ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਰਾਜਾ ਜਦ ਉਠਿਆ ਤੇ ਜੁਤੀ ਪਾਉਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਤੋਤਾ ਬੋਲਿਆ:ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਚਲਕੇ, ਜੋੜੇ ਵੜਿਆ ਆਇ। ਝਾੜ ਕੇ ਜੋੜਾ ਤੂੰ ਪਾਂਈਂ, ਅਣ ਝਾੜੇ ਬੜਾ ਗੁਨਾਹ॥ ਰਸਾਲੂ ਦੂਰ ਅਗੇ ਜਾਕੇ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਏ ਕਿ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਛਿਛਰੇ ਦੇ ਪੱਤਰ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੀਪਨੀ ਬੀਨ ਵਜਾਂਦਾ ਏ। ਇਕ ਕਾਲਾ ਹਰਨ ਤੇ ਹਰਨੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਹਰਨ ਸੁਰੀਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਮੋਹਤ ਹੋ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਹਰਨੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਫਿਰੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਇਕ ਦੋ ਕਦਮ ਅਗੇ ਵਧਿਆ। ਹਰਣੀ ਧੋਖਾ ਪਛਾਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਹਰਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਇਹ ਛਿਛਰੇ ਦਾ ਬੂਟਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਦੌੜ, ਨਠ॥ ਨੋਟ *ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮੌਜ਼ਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਮੌਜ਼ਾ ਜੁਰਾਬ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਜਦ ਸਪ ਨੇ ਸੁਣਿਆਂ ਤਾਂ ਜੁੱਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਹੋ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਐਨੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤੀ, ਫੇਰ ਤੂੰ ਸੋਰੀ ਨਾਗਣੀ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਗਿਉਂ? ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਸੁਣ ਲੈ, ਜੋ ਫੇਰ ਤੂੰ ਜਾਣੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਸ਼ਕ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ, ਨਾਗ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੂੰ ਕਿਰਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿਤਾ। ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਉਹ ਖੁਡੋ ਵੜ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸਟ ਉਸ ਦੇ ਚਿਤੜਾਂ ਤੇ ਲਗੀ। ਨਾਗ ਨੇ ਕਹਿਆ ਭਈ ਸਚ ਆਖਿਆ ਈ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਰਲੇ ਨੂੰ ਨਾਗਣੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਨਾਂਗ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਅਪਣੇ ਰਾਹ ਪਿਆ।<noinclude></noinclude> j96qqx9c4wxj7x3hd6ycct7s8w4o60y 250 71856 216492 2026-04-28T03:57:45Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਜੰਗਲ ਜੰਮੀ ਬਨ ਪਲੀ, ਤੇ ਬਨ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਅਜਬ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਿਆ; ਜੇ ਪੈਰੀਂ ਚਲਣ ਪਲਾਸ ਪਰ ਹਰਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਉੱਤਰ ਦਿਤੋ ਸੂ: ਜੰਗਲ ਜੰਮੀ ਤੇ ਬਨ ਪਲੀ, ਤੇ ਬਨ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਡਿਠੇ ਬਾਝ ਨਾ ਹਿਲਸਾਂ, ਤੋੜੇ ਸੀਖਾਂ ਚੜ੍ਹਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||78}}</noinclude>ਜੰਗਲ ਜੰਮੀ ਬਨ ਪਲੀ, ਤੇ ਬਨ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਅਜਬ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਿਆ; ਜੇ ਪੈਰੀਂ ਚਲਣ ਪਲਾਸ ਪਰ ਹਰਨ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਉੱਤਰ ਦਿਤੋ ਸੂ: ਜੰਗਲ ਜੰਮੀ ਤੇ ਬਨ ਪਲੀ, ਤੇ ਬਨ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਡਿਠੇ ਬਾਝ ਨਾ ਹਿਲਸਾਂ, ਤੋੜੇ ਸੀਖਾਂ ਚੜ੍ਹਨ ਕਬਾਬ ਗਲ ਕੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨ ਸ਼ਿਸਤ ਬੰਨ੍ਹ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ। ਕਾਲਾ ਹਰਨ ਫਟੜ ਹੋ ਢਹਿ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਝਟ ਦੌੜ ਕੇ ਛੁਰੀ ਕਢ ਹਲਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤੇਜ਼ ਛੁਰੀ ਗਲ ਤੇ ਫਿਰਦੀ ਦੇਖ, ਹਰਨ ਬੋਲਦਾ ਏ:ਤ੍ਰਿਖੀ ਛੁਰੀ ਚਲਾਂਦਿਆਂ ਰਾਜਾ, ਖੁੰਢੀ ਛੁਰੀ ਚਲਾ। ਜਬ ਲਗ ਸਾਂਸ ਕੁਰੰਗਾਂ ਮੈਂ, ਤਬ ਲਗ ਬੀਨ ਵਜਾ ਹਰਨ ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਕਰਕੇ ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਛੁਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰਖੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਇਕ ਸਪ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਛੁਰੀ ਓਸ ਦੇ ਲਗੀ। ਸਪਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੜਫ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਹਰਨੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਓਹ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਡਿਗੀ ਤੇ ਓਥੇ ਈ ਪੇਟ ਪਾੜ, ਮਰ ਗਈ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਹੁਣ ਚਲੀਏ। ਪਰ ਤੋਤੇ ਆਖਿਆ ਹੋਰ ਭੌਤਕ ਵੇਖ। ਖਲੋਤਿਆਂ ੨ ਇਕ ਗਿਦੜ ਤੇ ਗਿਦੜੀ ਆਏ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੋ ਲਗੇ ਸੋਚਣ। ਇਹ ਮੋਏ ਨੇ ਕਿ ਜੀਊਂਦੇ, ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਫਿਰੇ। ਆਖਰ ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਗਿਦੜ ਨੇ ਆਖਿਆ ਪਹਿਲੇ ਇਹ ਖਾਈਏ। ਪਿਛੋਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ। ਕਮਾਨ ਦਾ ਇਕ ਸਿਰਾ ਪਥਰ ਹੇਠ ਦੇ ਕੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰ ਕੋਲ ਰਖ ਜਿਉਂ ਤੰਦੀ ਨੂੰ ਚਕ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ, ਕਮਾਨ ਦਾ ਸਿਰ ਉਲਟ ਗਿਦੜ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲਗਾ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਫਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਗਿਦੜੀ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਡਿਗ ਕੇ ਅਪਣਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜ ਦਿਤਾ ਛੇਏ ਮਰ ਗਏ। ਰਬ ਦਾ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਟੁਰੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਸਾਈ ਦੀ ਹਟੀ ਤੇ ਮਾਸ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੂੰ ਕੌਣ ਏਂ? ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਸਿਆ ਮੇਰਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਏ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਮਾਸ ਪਕਾਕੇ ਰਖਾਂਗੀ। ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ:ਵਿਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਫ਼ਰਿੰਦੀਏ, ਤੇਰੇ ਗਲ ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ। ਨੀਲੇ ਛਿਛਰੇ ਵਾਲਾ, ਖਾਧਾ ਈ ਬਾਸ਼ਕ ਨਾਗ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਂਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ! ਆਖਿਓ ਸੁ ਮੈਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਸੋ। *ਛਿਛਰੇ ਦੀ ਝਾੜੀ ਦੇਹੀ ਵਿਚ ਸਾਹ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 6s6gkjcev16gwimphu2hjkqhn36zpq2 250 71857 216493 2026-04-28T03:58:16Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਮੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਦਸੀਆਂ।ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਛੁਰੀ ਚੁਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੀ ਘਾਤ ਕਰ ਲਿਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ ਮੋਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ: :ਇਕ ਮਰੰਦਿਆਂ ਦੋ ਮੂਏ, ਦੋ ਮਰਨੇ ਸੇ ਚਾਰ। ਚਾਰ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||79}}</noinclude>ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਮੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਦਸੀਆਂ।ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਛੁਰੀ ਚੁਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੀ ਘਾਤ ਕਰ ਲਿਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ ਮੋਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ: :ਇਕ ਮਰੰਦਿਆਂ ਦੋ ਮੂਏ, ਦੋ ਮਰਨੇ ਸੇ ਚਾਰ। ਚਾਰ ਮਰਨੇ ਸੇ ਸਤ ਮੂਏ, ਚਾਰ ਮਰਦ ਤਿੰਨ ਨਾਰ। ਰਾਜਾ ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਟੁਰਕੇ* ਨੀਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਬੁਢੀ ਵੇਖੀ ਜਿਹੜੀ ਕਦੀ ਹਸਦੀ ਤੇ ਕਦੀ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁਛਿਆ। ਮਾਈ ਨੇ ਆਖਿਆ ਬੱਚਾ ਨਾ ਪੁਛ, ਪਰ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ। ਮਾਈ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਏਥੇ ਦੇਵ ਏ, ਜੇਹੜਾ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਆਦਮੀ ਖਾਂਦਾ ਏ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਇਕ ਇਕ ਮਨੁਖ ਘਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਛੀ ਦੇਉ ਨੇ ਖਾ ਲਏ, ਇਕ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਉ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਘਲਾਂਗੀ। ਰਬ ਦੇ ਕਰਤਵ ਵੇਖ ਕਦੀ ਹਸਦੀ ਹਾਂ ਕਦੀ ਰੋਂਦੀ। ਰਾਜੇ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ: -ਨਾ ਰੋ ਮਾਤਾ ਭੋਲੀਏ ਨਾ ਆ ਡਲਕਾਇ॥ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂਉਂ ਮੈ ਸਿਰ ਦੇਸਾਂ ਚਾਇ॥ ਮਾਈ ਆਖਿਆ, ਕੌਣ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ “ਮੈਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਰੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਆਖਕੇ ਓਹ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਮਾਈ ਦੀ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਏਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕੁਟਵਾਲ ਆਇਆ, ਮਾਈ ਨੇ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:ਨੀਲੇ ਘੋੜੇ ਵਾਲਿਆ, ਰਾਜਾ, ਮੂੰਹ ਦਾੜੀ ਸਿਰ ਪੱਗ। ਉਹ ਜੁ ਵੇਖੇ ਆਉਂਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਧਾ ਸਾਰਾ ਜੱਗ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੁਟਵਾਲ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਮਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖੇ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਾਈ ਨੂੰ ਧਮਕਾਣ ਲਗੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਖਾਈਆਂ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜੰਗਲ ਵਲ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੰਢਾ ਓਥੇ ਲੈ ਗਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੰਢੇ ਨੂੰ ਸਿਧੀ ਸੜਕ ਲੈ ਜਾਉ ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਲ ਚਲਿਆ। ਅਗੇ ਦੇਉ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੰਢਾ, ਰਾਜਾ, ਤੇ ਘੋੜਾ ਵੇਖ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਕਿ ਅਜ ਸਾਨੂੰ ਘੋੜਾ ਵਖਰਾ *ਨੀਲਾ ਸੌ ਵਿਸਵਾ ਮੀਲਾ ਹੋਣਾ ਏ। ਤੋਂ ਅਟਕੋਂ ਦਖਣ ਪਾਸੇ ਬਾਘ ਨੀਲਾਬ ਦੇ ਪਤਨ ਦੋ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਏ। ਵੇਖੋ ਸੁੰਦਰੀ ਛਲਨਾਟਕ, ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੀਨ ਹੈ;<noinclude></noinclude> jqv8nibghgophgc99tvgd41fkndfnf5 250 71858 216495 2026-04-28T03:59:08Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਗੇ ਵਧ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਥ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਥ ਕਟ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਚੀਕਦਾ ੨ ਘਰ ਨੂੰ ਦੌੜਿਆ। ਅਗੋਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਉ ਨੇ ਆਖਿਆ ਰਾਜਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||80}}</noinclude>ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਗੇ ਵਧ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਥ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਥ ਕਟ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਚੀਕਦਾ ੨ ਘਰ ਨੂੰ ਦੌੜਿਆ। ਅਗੋਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਉ ਨੇ ਆਖਿਆ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਹੈ, ਵੇਖ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹਥ ਵਢ ਦਿਤਾ।ਬਸ ਦੇਉਨੀ ਵੀ ਡਰਦੀ ਨਸੀ, ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਏ, ਨਸੋ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਪਿਛੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਸੋ, ਭਜੋ, ਭਾਈਓ! ਦੇਖੋ ਕੋਈ ਗਲੀ। ਜੇਹੜੀ ਅਗ ਧੁਖਦੀ ਸੀ, ਸੋ ਸਿਰ ਤੇ ਆਨ ਬਲੀ! ਸੁਝਨਹਾਰੀ ਸੁਝ ਗਈ, ਹੁਣ ਲਹਿੰਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਇ॥ ਜਿਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇ ਸੋ ਝਟ ਪਟ ਕਰੋ ਉਪਾਏ। ਦੇਉ ਨਸ ਕੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਵੇਖੋ, ਰਸਾਲੂ ਸਚ ਮੁਚ ਜੰਮ ਪਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਅਗੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗਾ ਮੈਂ ਰਸਾਲੂ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਇਕ ਦੇਉ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰਸਾਲੂ ਖਾ ਚੁਕਾ ਹਾਂ। ਬੜ੍ਹਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ:ਐਸਾ ਮਾਰੂ ਗੁਰਜਨਾ ਖੰਡ ਖੰਡ ਕਰੂੰ ਮੈਂ ਚਾਇ। ਐਸਾ ਸਟੂੰ ਵਾਹੇ ਕੇ, ਕੁਥਾਇ ਪਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਏ। ਫੇਰ ਦੇਵਾਂ ਆਖਿਆ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਹ ਹੈਨ-ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਛੜੀ ਦੀ ਰਸੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਫਟੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਛਾੜੀ ਦੀ ਰਸੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਤੀ ਤੇ ਰਸੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਬੰਨ੍ਹ ਲਏ। ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹਥੋਂ ਛਡਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਫਟਨ ਲਗ ਪਈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਸਾਲੂ ਦਾ ਤੀਰ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਤਾਂ ਕੜਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਨ੍ਹ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜ਼ਮਾ ਵੇਖੋ। ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਤ ਕੜਾਹੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਖੜੇ ਰਖ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇ ਸਤ ਦੇਵ ਖੜੇ ਕੀਤੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਤੀਰ ਨੇ ਸਭ ਵਿਨ੍ਹ ਦਿਤੇ। ਫੇਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਢ ਲਿਤੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਬਚ ਨਿਕਲੀ, ਤੇ ਦੌੜ ਕੇ ਗੰਢ ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਜਾ ਲੁਕੀ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਗੇ ਆਪਣਾ ਬੁਤ ਖੜਾ ਕਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਦੇਵਨੀ ਅਜ ਤਕ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ। ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ। ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆਕੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ।(ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਉਸ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਣਾ ਏ) ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਏ। ਜਦ ਰਾਤ ਪਈ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਸਠਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ<noinclude></noinclude> sbwf1nr68hk1i3uxmmdmtxcfaa2gtpg 250 71859 216496 2026-04-28T03:59:39Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਮੇਤ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈ। ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਜਲ ਘਣਾਂ, ਕੀ ਦਿਸੇ ਫੁਹਾਰ। ਅੰਬੇ ਹੇਠ ਖੜੋਤੀਏ, ਤੇਰੇ ਹਥ ਕੰਙਣ, ਗਲ ਹਾਰ। ਇਕ ਕੌਂਤੇ ਝਿੜਕੀਏ, ਇਕੋ ਪਈ ਆ ਮਾਰ? ਰਾਣੀ ਸ਼ੋਂਕਣੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||81}}</noinclude>ਸਮੇਤ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈ। ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਜਲ ਘਣਾਂ, ਕੀ ਦਿਸੇ ਫੁਹਾਰ। ਅੰਬੇ ਹੇਠ ਖੜੋਤੀਏ, ਤੇਰੇ ਹਥ ਕੰਙਣ, ਗਲ ਹਾਰ। ਇਕ ਕੌਂਤੇ ਝਿੜਕੀਏ, ਇਕੋ ਪਈ ਆ ਮਾਰ? ਰਾਣੀ ਸ਼ੋਂਕਣੀ ਨੇ ਤੁਰਤ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ, ਜਲ ਘਣਾਂ, ਮੇਰੇ ਹਥ ਕੰਙਣ ਗਲ ਹਾਰ। ਨਾ ਮੈਂ ਕੌਂਤੇ ਝਿੜਕੀਆਂ, ਨਾ ਦਿਤੀ ਧਿਤਕਾਰ। ਅਲੀਆਂ* ਦਲਚਾਂ ਘਰ ਪੱਕੀਆਂ ਰਾਜਾ ਜਾ ਕੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਖਾਰ। ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਤੋਂ ਂ ਰਾਜੇ ਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਰਾਣੀ ਮੜ ਆਈ ਪਰ ਪਛਤਾਏ ਕਿ ਕਿਉਂ ਮੰਦੇ ਬਚਨ ਅਲਾਏ। ਸਵੇਰੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਤਾਲ ਤੇ ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦੀ ਇਕ ਗੋਲੀ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਤਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦਸਿਆ। ਰਾਣੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਭੇਸ ਵਟਾ, ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਓਸ ਤਲਾ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਵਲ। ਤੇ ਬੋਲੀ: :ਸਿਰ ਪਰ ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ, ਜਾਮਾਂ ਧੋਏਂ ਸੂਤੀ ਪਗ। ਫੂਈਂ ਘੜੋਲੀ ਮੈਂ ਭਰੀ, ਤੁਧ ਮੂਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੁਧ ਮਾਨ ਕੀਤੋ ਅਪਨੇ ਰੂਪ ਦਾ, ਦੇਕਰ ਬੈਠੋਂ ਕੰਡ। ਸਚ ਮੂੰਹ ਥੀਂ ਬੋਲ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਫਿਰੋਂ ਕਿ ਠੱਗ? . ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਦੇਸ ਬਿਗਾਨਾ ਭੂਮ ਓਪਰੀ, ਘਰ ਤੂੰ ਬੇਗਾਨੀ ਧੀਉ। ਜੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ ਦਿਲਾਂ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਛੁਡਾਵੇ ਜੀਉ? ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ:* ਦਾਖ਼॥ ਚੰਨਣ ਚੀਰਾਂ, ਚਿਖ ਬਹਾਂ, ਫੂਕ ਲਗਾਵਾਂ ਅੱਗ। ਜੋ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ ਦਿਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮਰਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਲ ਲਗ॥ ਦਿਲ ਪਵੇ, ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਟਪਿਆਂ • ਵਿਚ “ਵਲ ਪਵੇ ਸੀ। ਉਹ ਠੀਕ ਸੀ। ਵਲ ਪਵੇ=ਡਿੱਗ ਪਵੇ=ਧੋਖਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਉਤਰ ਵੀ ਢੁਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਤਰ ਦੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।<noinclude></noinclude> m18xer4qdpmxpqkav3l8kim7mn48rnk 216497 216496 2026-04-28T03:59:59Z Taranpreet Goswami 2106 216497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||81}}</noinclude>ਸਮੇਤ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈ। ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ:ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਜਲ ਘਣਾਂ, ਕੀ ਦਿਸੇ ਫੁਹਾਰ। ਅੰਬੇ ਹੇਠ ਖੜੋਤੀਏ, ਤੇਰੇ ਹਥ ਕੰਙਣ, ਗਲ ਹਾਰ। ਇਕ ਕੌਂਤੇ ਝਿੜਕੀਏ, ਇਕੋ ਪਈ ਆ ਮਾਰ? ਰਾਣੀ ਸ਼ੋਂਕਣੀ ਨੇ ਤੁਰਤ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ, ਜਲ ਘਣਾਂ, ਮੇਰੇ ਹਥ ਕੰਙਣ ਗਲ ਹਾਰ। ਨਾ ਮੈਂ ਕੌਂਤੇ ਝਿੜਕੀਆਂ, ਨਾ ਦਿਤੀ ਧਿਤਕਾਰ। ਅਲੀਆਂ* ਦਲਚਾਂ ਘਰ ਪੱਕੀਆਂ ਰਾਜਾ ਜਾ ਕੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਖਾਰ। ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਤੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਰਾਣੀ ਮੜ ਆਈ ਪਰ ਪਛਤਾਏ ਕਿ ਕਿਉਂ ਮੰਦੇ ਬਚਨ ਅਲਾਏ। ਸਵੇਰੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਤਾਲ ਤੇ ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦੀ ਇਕ ਗੋਲੀ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਤਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦਸਿਆ। ਰਾਣੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਭੇਸ ਵਟਾ, ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਓਸ ਤਲਾ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਵਲ। ਤੇ ਬੋਲੀ: :ਸਿਰ ਪਰ ਕਪੜੇ ਧੋਂਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ, ਜਾਮਾਂ ਧੋਏਂ ਸੂਤੀ ਪਗ। ਫੂਈਂ ਘੜੋਲੀ ਮੈਂ ਭਰੀ, ਤੁਧ ਮੂਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੁਧ ਮਾਨ ਕੀਤੋ ਅਪਨੇ ਰੂਪ ਦਾ, ਦੇਕਰ ਬੈਠੋਂ ਕੰਡ। ਸਚ ਮੂੰਹ ਥੀਂ ਬੋਲ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਫਿਰੋਂ ਕਿ ਠੱਗ? . ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਦੇਸ ਬਿਗਾਨਾ ਭੂਮ ਓਪਰੀ, ਘਰ ਤੂੰ ਬੇਗਾਨੀ ਧੀਉ। ਜੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ ਦਿਲਾਂ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਛੁਡਾਵੇ ਜੀਉ? ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ:* ਦਾਖ਼॥ ਚੰਨਣ ਚੀਰਾਂ, ਚਿਖ ਬਹਾਂ, ਫੂਕ ਲਗਾਵਾਂ ਅੱਗ। ਜੋ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ ਦਿਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮਰਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਲ ਲਗ॥ ਦਿਲ ਪਵੇ, ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਟਪਿਆਂ • ਵਿਚ “ਵਲ ਪਵੇ ਸੀ। ਉਹ ਠੀਕ ਸੀ। ਵਲ ਪਵੇ=ਡਿੱਗ ਪਵੇ=ਧੋਖਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਉਤਰ ਵੀ ਢੁਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਤਰ ਦੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।<noinclude></noinclude> hljd82v4wtegjmsa7ct6bb0043jhvsg 250 71860 216498 2026-04-28T04:00:26Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ":(t2.) ਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਸਿੰਗ ਨਾ ਭਾਰੀ ਗਊਆਂ, ਫ਼ਲ ਨਾ ਭਾਰੀ ਰੁੱਖ। ਰੁਖ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਵੀਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂਓਂ ਨਾ ਧੁੱਪ ਉਸ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ: ਪਾਣੀ ਭਰਸਾਂ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ, ਨੀਤੀ ਦੇਖ, ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਘਰ ਕੌਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||82}}</noinclude>:(t2.) ਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਸਿੰਗ ਨਾ ਭਾਰੀ ਗਊਆਂ, ਫ਼ਲ ਨਾ ਭਾਰੀ ਰੁੱਖ। ਰੁਖ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਵੀਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂਓਂ ਨਾ ਧੁੱਪ ਉਸ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ: ਪਾਣੀ ਭਰਸਾਂ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ, ਨੀਤੀ ਦੇਖ, ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਘਰ ਕੌਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਲਾਹਿਓ ਈ ਰਾਣੀ, ਘਰ ਸਲਾਹਿਓ ਯਾਰ। · ਘਰ ਜੁ ਛੋਡ਼ੀ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ। ਜਿਸ ਰਾਣੀ ਦਾ ਬੇਟੜਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੁਧ ਜਹੀਆਂ ਪਨਿਹਾਰ ਅਗੋਂ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ:' ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਲਾਹਿਓ ਰਾਜਾ; ਘਰ ਸਲਾਹਿਓ ਜੋਇ। ਮੇਰੀ ਜਹੀ ਰਾਜਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੰਗਲ-ਬੇਲੇ ਹਰਣੀ ਹੋਇ॥ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ:' ਚਰਣੀ ਕਿਆ ਸਲਾਹਿਓ ਰਾਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਦੰਦੀਂ ਖਾਵੇ ਘਾ। ਨਿਤ ਜੋ ਆਵਣ ਹੇੜੀਆ (ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆ) ਜੰਗਲ ਦਿਤੇ ਕੁੱਤੇ ਲਾ। ਤੁਧ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਛਡੀਆਂ, ਜਾ ਕੇ ਬਹਿਨ ਬਾਜ਼ਾਰ। ਰਾਣੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਝਘੜਾ ਹੁੰਦਾ ਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਠ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਲਗੀਆਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਥੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਧੋਨਾ ਏਂ। ਰਾਜੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ' ਪਰਦੇਸੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਧੋ ਚੁਕਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਨਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹੇਲੀਆਂ ' ਸਮੇਤ ਨ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲਿਆ:ਉਚੀ ਲੰਮੀ ਰਾਣੀਏ, ਤੇਰੇ ਤਿਲੀਅਰ ਕੇਸ ਪਵੰਤ। ਦਸ, ਕੀਹਾਂ ਮੈਥੋਂ ਵਰਤੜੀ, ਭੋਲੇ ਪਾਨੀ ਦੇ *ਚਲੰਤ। ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰੇਂ, ਕਛ ਨੰਗੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹੌਲੇ, ਦੰਤ। *ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ। • ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਉਲਥਾ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਚਿਥ ਚਿਥ ਕੇ· ਗਲਾਂ ਕਰਦੀਏ (Speak mincingly) ਸਾਡੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਹੌਲੇ ਦੀ ਥਾਂ: ਬੋਲੇ ' ਚਾਹੀਏ ਜੋ · ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਦਿਖਾਏ।<noinclude></noinclude> 7lzenqbi5j85dc9xuecwk6v2jqxho8v 216499 216498 2026-04-28T04:00:43Z Taranpreet Goswami 2106 216499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||82}}</noinclude>ਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਸਿੰਗ ਨਾ ਭਾਰੀ ਗਊਆਂ, ਫ਼ਲ ਨਾ ਭਾਰੀ ਰੁੱਖ। ਰੁਖ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਵੀਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂਓਂ ਨਾ ਧੁੱਪ ਉਸ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ: ਪਾਣੀ ਭਰਸਾਂ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ, ਨੀਤੀ ਦੇਖ, ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਘਰ ਕੌਂਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ:ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਲਾਹਿਓ ਈ ਰਾਣੀ, ਘਰ ਸਲਾਹਿਓ ਯਾਰ। · ਘਰ ਜੁ ਛੋਡ਼ੀ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ। ਜਿਸ ਰਾਣੀ ਦਾ ਬੇਟੜਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੁਧ ਜਹੀਆਂ ਪਨਿਹਾਰ ਅਗੋਂ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ:' ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਲਾਹਿਓ ਰਾਜਾ; ਘਰ ਸਲਾਹਿਓ ਜੋਇ। ਮੇਰੀ ਜਹੀ ਰਾਜਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੰਗਲ-ਬੇਲੇ ਹਰਣੀ ਹੋਇ॥ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ:' ਚਰਣੀ ਕਿਆ ਸਲਾਹਿਓ ਰਾਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਦੰਦੀਂ ਖਾਵੇ ਘਾ। ਨਿਤ ਜੋ ਆਵਣ ਹੇੜੀਆ (ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆ) ਜੰਗਲ ਦਿਤੇ ਕੁੱਤੇ ਲਾ। ਤੁਧ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਛਡੀਆਂ, ਜਾ ਕੇ ਬਹਿਨ ਬਾਜ਼ਾਰ। ਰਾਣੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਝਘੜਾ ਹੁੰਦਾ ਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਠ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਲਗੀਆਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਥੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਧੋਨਾ ਏਂ। ਰਾਜੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ' ਪਰਦੇਸੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਧੋ ਚੁਕਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਨਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹੇਲੀਆਂ ' ਸਮੇਤ ਨ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲਿਆ:ਉਚੀ ਲੰਮੀ ਰਾਣੀਏ, ਤੇਰੇ ਤਿਲੀਅਰ ਕੇਸ ਪਵੰਤ। ਦਸ, ਕੀਹਾਂ ਮੈਥੋਂ ਵਰਤੜੀ, ਭੋਲੇ ਪਾਨੀ ਦੇ *ਚਲੰਤ। ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰੇਂ, ਕਛ ਨੰਗੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹੌਲੇ, ਦੰਤ। *ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ। • ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਉਲਥਾ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਚਿਥ ਚਿਥ ਕੇ· ਗਲਾਂ ਕਰਦੀਏ (Speak mincingly) ਸਾਡੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਹੌਲੇ ਦੀ ਥਾਂ: ਬੋਲੇ ' ਚਾਹੀਏ ਜੋ · ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਦਿਖਾਏ।<noinclude></noinclude> gc50a6l9qwv3cyvzkz7u6v8fdwqmhxo 250 71861 216500 2026-04-28T04:01:20Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦੋ ਜੋ ਦਿਸਨ’*ਰੁਖੜੇ, ਭੋਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਲੰਤ। ਫੇਰ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਹੋਡੀ ਨਗਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁਛ ਕੇ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਨੋਟ —- ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਰਾਣੀ ਕੋਕਲਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋਡੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਤੇ ਹੈ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||83}}</noinclude>ਦੋ ਜੋ ਦਿਸਨ’*ਰੁਖੜੇ, ਭੋਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਲੰਤ। ਫੇਰ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਹੋਡੀ ਨਗਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁਛ ਕੇ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਨੋਟ —- ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਰਾਣੀ ਕੋਕਲਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋਡੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਤੇ ਹੈਨ। ਧੋਬੀ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਅਦਲ ਬਦਲ ਕੇ ਓਹੀ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਨੇਂ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੰਦ ਢਾਡੀਆਂ, ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਯਾਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਜਿਥੇ ਜੀ ਚਾਹਿਆ ਜੜ ਦਿਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਵਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭੇਸ ਦੇ ਦਿਤਾ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਜ਼ਬਾਨ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਾਂ ਵੀ ਵਧ ਘਟ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ ਹੈਂ। ਓਥੋਂ ਤੁਰਕੇ ਰਸਾਲੂ ਹੋਡੀ ਨਗਰ ਆਇਆ। ਓਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਉਚੇ ਵਾਂਸ ਗੱਡੇ ਵੇਖੋ। ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁਛਿਓ ਸੂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਸਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਲੋਕਾਂ ਨੇਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਵਾਂਸ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗੱਡੇ ਨੇ ਕਿ ਜਦ ਸਲਵਾਹਨ ਦਾ ਬੇਟਾ ਰਸਾਲੂ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੰਡੇਗਾ। ਅਗੇ ਕਈ ਰਾਜੇ ਆਏ ਪਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਸਾਂ ਉਪਰਲੇ ਕਟੋਰੇ ਨਹੀਂ ਫੁੰਡੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਨੇ ਤੀਰ ਮਾਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਂਸਾਂ ਉਤੇ ਟੰਗੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ਾਨੇ' ਫੁੰਡੇ ਤੇ ਕਟੋਰੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਇਕ ਕਟੋਰਾ ਚੁਕ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀਚੰਦ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀਚੰਦ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਫੁੰਡੇ? ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕਟੋਰੇ ਢਠੇ ਡਿਠੇ, ਨੇ ਤੇ ਇਕ ਤੀਰ ਸੜਕ ਵਿਚ ਗੱਡਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਫੁੰਡਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ੈਦ ਰਸਾਲੂ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਉਸਨੇ ਆਦਮੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਘੱਲੇ। ਰਸਾਲੂ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਹੋਰ, ਨਸ਼ਾਨੀ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਫਲਾਨਾ ਬੂਟਾ ਅੰਬ ਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋ ਅੰਬ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੱਗੇ ਹੈਨ। ਨਿਤ ਹਰੇ ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਜੋਤਸ਼ੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਰਸਾਲੂ ਆਵੇਗਾ, ਉਹੀ, ਉਹ ਅੰਬ ਤੋੜੇਗਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਤੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਨਫ਼ਰਾਂ ਘਲਿਉ ਸੁ, ਕਿ ਜਾਕੇ ਵੇਖੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਠਾ, ਤਾਂ ਇਕ ਅੰ ਸੁਤੇ; ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੱਲੇ ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਨਫ਼ਰਾਂ, ਨੇ ਅੱਧਾ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅੰਬ ਚੁਕ *ਛਾਤੀ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਸਾਹਿਬ, ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਣੀ, ਬੰਦ, ਚਿਟਰ ਪਹਾੜ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਏ। ਜਿਹੜੀ ਅਟਕੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 2399btnd1f40uefebe7voftk0mw8jda 250 71862 216501 2026-04-28T04:02:15Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕੁੜਮਾਈ ਦਾ ਸ਼ਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||84}}</noinclude>ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕੁੜਮਾਈ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਲਾ ਦਿਤਾ ਫੇਰ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਪੁਛਣ ਲਗਾ। ਪਰ ਕੋਈ ਲਗਨ ਨਾ ਬਣੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ। ਇਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਜਾਨ ਬਖਸ਼ੀ ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਚ ਸਚ ਦਸਾਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਿਡਰ ਕਰੋ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਣੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਜੋੜ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਬੇਟੜੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਬਾਹਮਣ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗ਼ਰੀਬ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਕੁੱਟਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਕਿ ਬਾਹਮਣ ਦੀ ਗਲ ਸਚ ਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤੇ, ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ, ਦੋਹਮਣ ਪੰਡ ਦਾ ਇਕ ਸੁਨਿਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਫੜ ਕੇ ਰਾਜਾ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੁੱਢਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਗਹਿਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਘੜਾਣੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਘੜਨੇ ਪਾ ਦਿਤੇ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਕ ਵਖਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਘੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਾ ਮੁੜਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਗ਼ਮ ਵਿਚ ਰੋਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸੁਨਿਆਰੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੂੰ ਰੋਂਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਉਸਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੁਰਦੀ ਵਾਰੀ ਆਖ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ, ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨ ਮੁੜਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਸਮਝੀਂ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਵਿਚਾਰਾ ਕਿਧਰੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਏ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਲਭ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਉਹ ਸੁਦਾਗਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭੇਸ ਵਟਾ, ਹੋਡੀ ਨਗਰ ਨੂੰ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੇਟਾ, ਸ਼ਕਲ ਰੂਪ ਦਾ ਪਰ ਖਰਾ ਸੀ। ਜਦ ਹੋਡੀ ਨਗਰ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਅਗੋਂ ਉਸ ਤੇ ਸੱਠਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੈਲ ਕਰਦੀ ਰਾਣੀ ਸ਼ੌਂਕਣੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਪੁਛਿਓ ਸੂ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ' ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਦੇਸੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਅਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਲਭਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਰਾਣੀ ਸੂਰਤ ਵੇਖ ਮੂਰਤ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਨਿਆਰੇ ਬੇਟੜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਓਸ ਤੂੰ ਏਥੇ ਠਹਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪਤਾ ਕੱਢਾਂਗੀ। ਉਹ ਨੱਢਾ ਓਥੇ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਰਾਣੀ ਮੁੜੀ ਤੇ ਨੱਢੇ ਨੂੰ ਕਹਿਓਸੂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਨੋਟ—ਤਦੋਹਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਘਨੀਲਾਬ ਦੇ ਪਤਨ ਕੋਲ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਮਲ ਪਿੰਡ ਉਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਵੇ।<noinclude></noinclude> bsbg0eto88ugbt62hr45rg4vvpdvrce 250 71863 216527 2026-04-28T08:19:00Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ 96 ਸਿਖਹਿਸਟਰੀਸੋਸਾਇਟੀ ਸੰਪਾਦਕ- ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਔਫ਼ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ૧૯૫૧ ੪੮੩ ਗੁ: ਨਾ: Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ 96 ਸਿਖਹਿਸਟਰੀਸੋਸਾਇਟੀ ਸੰਪਾਦਕ- ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਔਫ਼ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ૧૯૫૧ ੪੮੩ ਗੁ: ਨਾ: Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> b0mlc6s7zorvel5nted1diu3yi47roq 250 71864 216528 2026-04-28T08:19:18Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> i4rpe6ywivat59ytfwr8dqhtms4935p 250 71865 216529 2026-04-28T08:19:34Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ Kipal singh Khalsa College, Amritsar. ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ੴ ਸਿਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸੰਪਾਦਿਕ- ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਔਫ਼ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੧੯੫੧ ੪੮੩ ਗੁ: ਨਾ: ਭੇਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ Kipal singh Khalsa College, Amritsar. ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ੴ ਸਿਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਸੰਪਾਦਿਕ- ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਔਫ਼ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੧੯੫੧ ੪੮੩ ਗੁ: ਨਾ: ਭੇਦਾ ॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 5fw5kb9ttvfm7n06jf3s8yb2kzdx0zu 250 71866 216530 2026-04-28T08:19:47Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "BRE 65 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>BRE 65 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org.<noinclude></noinclude> ius0jvttirqrf5baw69tsvdfnmj21b5 250 71867 216531 2026-04-28T08:19:59Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦ ਇਹ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰ ਕਾਨ੍ਹ ਕੰਸ ਕੀ ‘ਪ੍ਰੇਮ ਰਾਧੇ ਕਿਸ਼ਨ ਕਾ’, ‘ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ', ‘ਗਰਭ ਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦ ਇਹ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰ ਕਾਨ੍ਹ ਕੰਸ ਕੀ ‘ਪ੍ਰੇਮ ਰਾਧੇ ਕਿਸ਼ਨ ਕਾ’, ‘ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ', ‘ਗਰਭ ਗੀਤਾ’ ‘ਬਾਰਾ-ਮਾਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾ’ ‘ਔਜਲ ਸਿੰਧ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿੱਸਾ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ' ਕਵਿ ਹਾਸ਼ਮ ਨ੍ਰਿਤ, ਆਦਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਭੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ’ਇਕ ਅਦੁਤੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਦੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਪੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਤਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ । ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਥੀ ‘ਬੰਸਾਵਲੀ-ਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ' ਦੇ ਚੌਧਵੇਂ ਚਰਣ ਵਿਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ । ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਂ- ਡਿਠੀਆਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੁਦ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ । ਉਸ ਨੇ ‘ਸੰਮਤ ਅਠਰਾਂ ਸੌ ਛੱਤੀ ਬੀਤੇ ਭੋਗ ਪੋਥੀ ਦਾ ਪਾਇਆ” ਅਤੇ “ਅਸੂ ਸੁਦੀ ਇਕਾਦਸੀ ਇਹ ਪੋਥੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ’ਜਦ ਕਿ ਸਨ ਹਿਜਰੀ ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਚੌਰਾਨਵੇਂ ਭਏ ਸਨ । ਸੰਮਤ ੧੮੩੬ ਬਿਕਰਮੀ, ੧੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੭੭੯ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ੮ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਨੂੰ ਬੀਤ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ੯ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸੰਮਤ ੧੮੩੭ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ੧੧੯੪ ਹਿਜਰੀ ੧੧ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> a5km19selmjksc91di0u3zwadthp88x 250 71868 216532 2026-04-28T08:20:14Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨. ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਨ ੧੧੯੪ ਹਿਜਰੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਤ ‘ਅਸੂ ਸੁਦੀ ਇਕਾਦਸੀ’ ਸਨ ੧੭੮੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ੯ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਨੂੰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਸਾਵਲੀ ਨਾਮੇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨. ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਨ ੧੧੯੪ ਹਿਜਰੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਤ ‘ਅਸੂ ਸੁਦੀ ਇਕਾਦਸੀ’ ਸਨ ੧੭੮੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ੯ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਨੂੰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਸਾਵਲੀ ਨਾਮੇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ੯ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੭੮੦ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਉਹ ਬੰਸਾਵਲੀ-ਨਾਮੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ : “ਸੱਤਰ ਬਰਸ ਸੋਧ ਮੈਂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਬਣਾਈ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਮਤ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਬ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੭੮੮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ । “ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾਂ ਸੈ ਅਠਾਸੀ ਜਬ ਗਏ। ਤਬ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਈ ਜੀ ਸੁਰਪੁਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਤੇ ਭਏ ।” ਰਾਇ ਚਤਰਮਨਿ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਚਹਾਰ ਗੁਲਸ਼ਨ' ਵਿਚ (ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ ੧੧੭੩ ਹਿਜਰੀ, ਸੰਨ ੧੭੫੯-੬੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਮੁਕਾਈ ਸੀ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਦ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਈ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸੰਮਤ ੧੭੮੭ ਸੰਨ ੧੭੩੦ ਈ: ਬਣਦਾ ਹੈ। (ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੮੦੪ ਬਿਕਰਮੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਨ ੧੭੪੭ ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ) । ਜੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਈ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੭੮੮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਭੀ ਸਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੰਮਤ ੧੭੮੯-੯੦ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ । ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਏਗਾ | ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਵਿਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org 1<noinclude></noinclude> 310ubcukhp1d4b9f5indo0089zr6ojm 250 71869 216533 2026-04-28T08:20:27Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੩. ਬਿਕਰਮੀ ਰਾਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਨ ਬੈਸਾਖੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਕਵੀ ਤੀਸਰੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ- ਸੰਮਤੁ ਸਤਾਰਾ ਸੈ ਛਿਆਠਿ ਰਾਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ | 7 8 9 ਚਕੁ ਗੁਰੂ ਕਾ ਘਰੁ ਨਾਨਕ ਕਾ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੩. ਬਿਕਰਮੀ ਰਾਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਨ ਬੈਸਾਖੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਕਵੀ ਤੀਸਰੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ- ਸੰਮਤੁ ਸਤਾਰਾ ਸੈ ਛਿਆਠਿ ਰਾਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ | 7 8 9 ਚਕੁ ਗੁਰੂ ਕਾ ਘਰੁ ਨਾਨਕ ਕਾ ਦਿਨੁ ਦਿਨੁ ਕਲਾ ਸਵਾਈ ॥੩॥ - ਸਹਲ ਕੰਮ ਥੋਂ ਕਾਵਸ ਉੱਠੀ ਕੀ ਬਾਬਤਿ ਤਰਕਾਰੀ ਦਿਨ ਬੈਸਾਖੀ ਤੂਤ ਝੜਾਏ ਖੋਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਖਾਰੀ ॥੪॥ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਦੀ ਬੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ੨੯ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੭੦੯ ਈਸਵੀ ਸੀ। । ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ -ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਠੀਕ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ੨੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੭੦੭ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ੨੦ ਫ਼ਰਵਰੀ ਸਨ ੧੭੦੭ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲਾਹੌਰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ-੧੭ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੭੧੨ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਾਹੌਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇਸ ਜੰਗ ਤੇ ਫਤਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜੈਪੁਰ-ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਆਇਆ ਹੈ । ੨੯ ਰ ਅੱਵਲ ੧੧੨੨ ਹਿਜਰੀ (੧੯ ਜੇਠ ੧੭੬੭ ਬਿ:) ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ, ਜਦੋਂ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੱਖਣੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ‘ਟੋਡੇ’ਪੜਾਉ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ; ਤਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਪੁਰ ‘ਖਾਲਸਾ-ਸਿੱਖਾਂ’ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਕਿ “ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਲੁਕਾ ਪਰਗਣਾਂ ਪੱਟੀ ਵਿਚ, ‘ਚੱਕ’ ਪਿੰਡ-ਜੋ ‘ਗੁਰੂ-ਦੱਕ' ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ-ਜੁੱਧ ਦਾ ਅਉਸਰ ਬਣਿਆ। ‘ਖਾਲਸਾ-ਸਿੱਖ' ਜਿੱਤ ਗਏ । ਲਾਹੌਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਜਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾਂ ਪਾ ਸਕੀ। (ਸਗੋਂ) ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਏ, ਤੇ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਨ ਡਹਿ ਪਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੰਗਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਭਾਵੀ ਵੱਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਭੀ ਮਾਰੇ ਗਏ | ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਚੂੰਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org 1<noinclude></noinclude> 1hapj74g4c7lji9i1d58o4i3zr6i1l5 250 71870 216534 2026-04-28T08:20:39Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "8. , ਪੁੱਤ ਮਾਰ ਘੱਤੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ (ਸਿੱਖ) ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਲੀ-ਵੈਰ ਰਖਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਸਬੱਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਲੁਕੇ ਅੰਦਰ ਰੌਲਾ ਤੇ ਅਫੜਾ ਤਫੜੀ ਮਚ ਗਈ ਹੈ । (ਲੇਕਿਨ) ਉਹ ਹਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਨ ਤੇ ਜਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਆਪ ਸੀਰੰਦ ਵਿੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>8. , ਪੁੱਤ ਮਾਰ ਘੱਤੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ (ਸਿੱਖ) ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਲੀ-ਵੈਰ ਰਖਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਸਬੱਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਲੁਕੇ ਅੰਦਰ ਰੌਲਾ ਤੇ ਅਫੜਾ ਤਫੜੀ ਮਚ ਗਈ ਹੈ । (ਲੇਕਿਨ) ਉਹ ਹਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਨ ਤੇ ਜਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ, ਆਪ ਸੀਰੰਦ ਵਿੱਚ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | .. ** ,, ਇਕ ਹੋਰ ਗਵਾਹੀ ਇਸ ਤਾਰੀਖ (ਬੈਸਾਖੀ ੧੭੬੬) ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਜ਼ਮ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜਹਾਂਦਾਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਖਾਨ ਸੀ ਤੇ ਫੱਰਖ਼ਸੀਅਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਬਦੁੱਸਮੱਦ ਖਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੋਤਰੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ, ਯਹਈਆ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹ ਨਿਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਸਨ । ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਓਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ— ਫੇ ਰ ਲਾਹਾਨੂਰ ਉਠਿ ਚਲਿਆ ਸੰਗ ਲੈਂਦਾ ਸੈ ਭਾਈ। ਜਾਹਿ ਕਰਿ ਕੂਕੇ ਅਸਲਮ ਖਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿੰਘਾਂ ਮੰਦੀ ਚਾਈ ।੮। * * * * * ਚੂਹੜ ਬਹੁਤ ਹਿਮਾਇਤ ਆਂਦੀ ਕੁਝ ਮੱਲਾਂ ਕੁਝ ਕਾਜੀ । ਕੂਕੇ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿੰਘਾਂ ਮੰਦੀ ਸਾਜੀ। ੧੩। ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਪਰਵਾਨਾ ਭੇਜਿਆ ਸਭ ਜਮਾਤ ਬੁਲਾਈ । ਦੇਵਾ ਜੱਟ ਸ਼ਤਾਬ ਬੁਲਾਇਓ ਢਿਲਿ ਨਾ ਕਰਹੋ ਭਾਈ । ੨੯ । ਇਕ ਥਾਂ ਹੋਰ, ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਈ ਜਮੀਅਤਿ ਫਿਰਿ ਜਾਇ ਸੱਡੀ ਲੁਕਾਈ । ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਕੀਏ ਇਕੱਠੇ ਅਰਜ਼ ਹਜੂਰ ਲਿਖਾਈ । ੪੪ * * * * * ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬਤ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਤਾਈਂ। ੪੫। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> gm6dwnfy786h1wfdyfart77vlwev3vr 250 71871 216535 2026-04-28T08:21:01Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬੰਸਾਵਲੀ-ਨਾਮੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੌਧਵੇਂ ਚਰਨ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੂਬਾ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਚੜ੍ਹਿਆ। 4. ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- ਆਇ ਸਿੱਖਾਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁਧ ਪੜਿਆ । ੨੪। * * * * ਹਰਸਾ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਬੰਸਾਵਲੀ-ਨਾਮੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੌਧਵੇਂ ਚਰਨ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੂਬਾ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਚੜ੍ਹਿਆ। 4. ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- ਆਇ ਸਿੱਖਾਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁਧ ਪੜਿਆ । ੨੪। * * * * ਹਰਸਾ ਮਾਰਿਆ, ਦੇਵਾ ਨੱਠਾ, ਅਸਲਾਂ ਗਈ ਲਹੌਰ ਖੰਡਾ ਜ਼ੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਭ ਕੋਈ ਆਖੇ । ੨੭। * ‘ਅਸਲਮ ਖਾਨ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ‘ਬੰਸਾਵਲੀ- ਨਾਮੇ' ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ; ਅਤੇ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ' ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨਾਲ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਬਿਕਰਮੀ (ਸਨ ੧੭੦੯ ਈਸਵੀ) ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ | - ਆਪਣੀ ਪੋਥੀ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਹੇਠ ਉੱਪਰ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਆਪ ਭੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ:- ਪੌੜੀਆਂ ਅੰਗ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਮਝ ਲਿਖਣੇ ਪੜ੍ਹਨੇ, ਭਾਜੜ ਵਿਚ ਨੀਂਗਰਾਂ ਪਾੜੀ ਹੈ, ਸੋ ਜੋੜੀ ਹੈ ।” ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਠੀਕ ਹੀ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਭਾਜੜਾਂ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾੜਨ ਪਿਛੋਂ ਪੋਥੀ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਵੇਲੇ ਵਰਕੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲੜੀ ਠੀਕ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ । ਕੁਝ ਭੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ' ਇਕ ਅਦੁਤੀ ਤੇ ਅਮੋਲਕ ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਕ ਗੁਆਚੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਵਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ- ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਵੀ ‘ਦਰਸ਼ਨ’ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਬੰਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org/<noinclude></noinclude> 085atx2ynsm1xydejqtflxfzbvzbsgs 250 71872 216536 2026-04-28T08:21:13Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "É. ਕਿਧਰੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ‘ਦਰਸ਼ਨ' ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਯਾ ਤਖ਼ੱਲੁਸ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਗਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>É. ਕਿਧਰੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ‘ਦਰਸ਼ਨ' ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਯਾ ਤਖ਼ੱਲੁਸ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਗਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਵਾਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਕੋਈ ਧਾਰਮਕ ਮੰਗਲਾ-ਚਰਨ ਭੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਿਖ ਸੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ । ਤੀਸਰੇ ਬੰਦ ਵਿਚ ‘ਅੱਬਲ ਨਾਮ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਕਾ' ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝਾ ਹੈ । ਹਾਂ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਅਸਰ ਉਸ ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੈ । ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਜੰਮ-ਪਲ ਯਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੁਆਬੀਆ ਤੇ ਮਝੈਲ ਭੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਰਾਵੀਓਂ ਪਾਰ ਦਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਝਨਾਓਂ ਪਾਰ ਦਾ ਯਾ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ‘ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਕਾਬਰ ਮਾਰੇ’, ‘ਸਿੰਘਾਂ ਖਬਰ ਨਾ ਕਾਈ’, ‘ਜਾਸਨਿ ਕਿਹੜੀ ਜਾਈ’ ‘ਕਿਆ ਪਰਵਾਹ ਤਿਨਾ ਕੂ’ ਤੇ ‘ਸੱਡੀ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਦਾ ਅਸਰ ਪਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਈਵੇਂ ਬੰਦ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ‘ਬ' ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ‘ਬਡੇ ਬਡੇ' ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-ਖਾਨਪੁਰ ਲਾਗੇ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਅਸਰ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਦੁਆਬੀਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਗਲੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਵਰਿਆਮ' ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ । ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੁਆਬੀਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ । ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ- ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਇਸ ਝਗੜੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬਿਸਾਖ-ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਬਿਕਰਮੀ (੨੯ ਮਾਰਤ ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਈ.) ਨੂੰ ਬੱਝਾ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭੀ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰ ਗਈਆਂ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਵਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ, ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਸੂਬੇਦਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀਆਂ, Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 2jqxfzj44cl7co79pqnufg2qgbae7u3 250 71873 216537 2026-04-28T08:21:26Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੭. ਮੁਲਖੱਈਏ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਈਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹੌਸਲਿਆਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਾਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਜੁਆਬ ਵਿਚ ਆਈ ਕਿਤਾਬਤ (ਚਿੱਠੀ)..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੭. ਮੁਲਖੱਈਏ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਈਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹੌਸਲਿਆਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਾਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਜੁਆਬ ਵਿਚ ਆਈ ਕਿਤਾਬਤ (ਚਿੱਠੀ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ- ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਕਾਬਰ ਮਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸਭ ਲੁਕਾਈ । ਲਾਹਾਨੂਰ ਦੇ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਸਭਨਾਂ ਊਂਧੀ ਆਈ । ਸਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਈ ਜਮੀਅਤ ਫਿਰਿ ਜਾਇ ਸਡੀ ਲੁਕਾਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਕੀਏ ਇਕੱਠੇ ਅਰਜ ਹਜੂਰ ਲਿਖਾਈ ॥੪੪॥ ਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ - ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਕਿਤਾਬਤ ਲਿੱਖੀ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਤਾਂਈ ਅਕਲ ਤੁਮਾਰੀ ਖੋਈ ਘਰ ਨਾਨਕ ਕਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਤਿਸੁ ਪਹਿ ਤੇਗੁ ਉਠਾਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹਹਿ ਪੀਰੀ ਮੀਰੀ ਘਰਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਈ ।੪੫॥ ਇਸ ਨਾਲ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਈ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਫਸਾਦ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਲ ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਧੁੰਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤੌਖਲਾ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ । ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਾਲ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਚਿਠੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮੇਲ ਤੇ ਸੰਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਸ ਪਰ “ਪੀਰੀ ਮੀਰੀ ਘਰਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਈ' ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਪਿਆ ਝਲਕਾਰਾ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 1 ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ੭ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੭੦੮ ਈਸਵੀ ' ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਨੰਦੇੜ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ ਸਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਪੌਣੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਲਾ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> gsno3wzygxhlbvz6tqagoq3z6e4qfou 250 71874 216538 2026-04-28T08:21:44Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "$ t ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ੨੬ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਣਾ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਮਈ ੧੭੧੦ ਵਿਚ ਸਰਹਿੰਦ ਮਾਰੀ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>$ t ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ੨੬ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਣਾ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਮਈ ੧੭੧੦ ਵਿਚ ਸਰਹਿੰਦ ਮਾਰੀ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖਬਰਾਂ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦੱਖਣੋਂ ਮੁੜਦੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪੁੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲੋਹਾ-ਲਾਖਾ ਹੋਇਆ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਇਕ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਲ ਚੜ੍ਹ ਤੁਰਿਆ । ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਬਿਕਰਮੀ (੨੯ ਮਾਰਚ ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਈਸਵੀ) ਤੋਂ ੧੩-੧੪ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਝੇ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਭੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜ-ਰੌਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਤਰ ਭੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਇਹੋ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ (ਸੰਨ ੧੭੦੯ ਈਸਵੀ) ਦੇ ਲਾਗੇ ਸ਼ਾਗੇ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਵਾਰ ਦਾ ਸਾਰ- ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਬਿਕਰਮੀ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ (੨੯ ਮਾਰਚ ੧੭੦੯ ਈਸਵੀ) ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਫਿਰਦੇ ਫਿਰਾਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਨਿਕਲੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਧੜੀਏ (ਹਟਵਾਣੀਏ) ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਓਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਤੂਤ ਮੰਗਾਏ । ਓਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਭੀ ਕੁਝ ਤੂਤ ਮੁੱਲ ਮੰਗੇ* । ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਬੋਲ-ਵਿਗਾੜ ਹੋ ਪਿਆ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਖਾਰੀ ਖੋਹ ਲਈ। ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਤਕੜਾ ਧਨਾਢ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਧਨ ਦੌਲਤ ਦੀ ਹੈਂਕੜ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਨਹੀਂ *ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ, ‘ਬੰਸ਼ਾਵਲੀ-ਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ' । Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 8uf8wd0qy4xr5jvlpk0boz8gzvu22de 250 71875 216539 2026-04-28T08:21:56Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਿ ਸੀ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਇਕ ਦਮੜੀ ਦੇ ਤੂਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦ-ਭਾਵ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕੱਢਣ ਜਾਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਰਾਜਸੀ ਉਪੱਦਰ ਚਾ ਖੜਾ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕਿ ਸੀ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਇਕ ਦਮੜੀ ਦੇ ਤੂਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦ-ਭਾਵ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕੱਢਣ ਜਾਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਰਾਜਸੀ ਉਪੱਦਰ ਚਾ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਦਾਈਆ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਪੁਤਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹਾਕਮ (ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ) ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਸੀ। ਤੇ ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮਤਾ ਪਕਾ ਕੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਲਏ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੀ ਕਚਿਹਰੀ ਨਾਲਿਸ਼ ਜਾ ਕੀਤੀ। ਓਥੋਂ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹਿਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਕੀਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ । ਧੜੀਆਂ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਹੀ ਕੈਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ | ਪਰ ਲਾਹੌਰ ਦਿਆਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ' ਚੂਹੜ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ । ਚੂਹੜ ਨੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਨਾਲ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰਵਾਨੇ ਲੈ ਕੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਅਮੀਨ ਹਰਿ ਸਹਾਇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਮਾਰ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਸੌਹਾਂ ਖਾਣ ਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਧਰ ਜਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਂਦਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਮਾਰ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਬਣਾਈ ਫਿਰਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਾ ਚਲਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਤ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਭਗਉਤੀਆਂ ਚਾ ਲਈਆਂ । ਲੜਾਈ ਹੋ ਪਈ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁਧ ਮੋਰਚੇ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ ਹੀ ਦਰੜੇ ਗਏ | ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਪਰਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਕੰਜੂਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਸੀ ? ਉਹ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਲੋਟੀ ਪੈ ਗਈ। ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਦੌੜ ਕੇ ਪੱਟੀ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਅਮੀਨ ਹਰਿ ਸਹਾਇ · Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 5xdd0k63rf4hd6gmiy5b15jupzrzbd7 250 71876 216540 2026-04-28T08:22:06Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "V B B7 ^fs?»n I BfB BU7fe S W BBW 'fec?sl»f7 ofB ?5B)ttl7 3 *>ffB3H3 fifrjT § 3 • 9 fo »n 11rmi fore3l f e s » ffB 3B3 a ^s7 9 xjstb, 99 to bs> 7 vbI »{B lS Ufa B37fB § § B Bl>M7 S37 § Tfl 1 fiftfl fBul a fa s m bs i § ggi Y>p ^557 v s i §§ uH'feH), v e ) ^ t ?573 3 Bl B B V B 3 V 3 B 3 § 3 B7 fs n r 1 ftfun s 5 ] g ^ a fasto * ifflvx7 § bbt bb §sf ^ ^ V5 B1B - ^ B 7B7 » f 7 Vfl7, fB S7 »w1W3B3 Bl V|f%2..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>V B B7 ^fs?»n I BfB BU7fe S W BBW 'fec?sl»f7 ofB ?5B)ttl7 3 *>ffB3H3 fifrjT § 3 • 9 fo »n 11rmi fore3l f e s » ffB 3B3 a ^s7 9 xjstb, 99 to bs> 7 vbI »{B lS Ufa B37fB § § B Bl>M7 S37 § Tfl 1 fiftfl fBul a fa s m bs i § ggi Y>p ^557 v s i §§ uH'feH), v e ) ^ t ?573 3 Bl B B V B 3 V 3 B 3 § 3 B7 fs n r 1 ftfun s 5 ] g ^ a fasto * ifflvx7 § bbt bb §sf ^ ^ V5 B1B - ^ B 7B7 » f 7 Vfl7, fB S7 »w1W3B3 Bl V|f%2 3>fi § f a t r fq BBlelnfT a ] fennal SB hb] I » f e i y fu a 7 fe g fee? ^?53TS 3l fa * ?5Bl I f3S Vf33 BB^T ?537Bl 5 b 1, fflB feB BfB HU’fe M7fBVH> fai>H7 § BB o?Bl # § B§*5 93 3U I Ufa BUTfe aim7 ofl * i ^ 7 h ), 3fl fso?S »f3 f n V v 5 S 33 BB7S fa g ^ B fsu bb! | feB S 7& feu?7 B BTfS 3 XJ 3TB I 3 3 WHSB V S 39 vVBfevvp I § B S >H7M§ B?PUlB fec f 3 3l§ 3 SHfBB7 9 W § a ^ f e w 7 1 fw V a l bbbI 3& 7 s 3l c?7V fa ftw 7 3fe*H7 Hi I § B S V S B7fBB (>HB?5H V S b 9 b 73 ) B B93l a t ta 9 § b s feo? a 3 l»B BB nf-Bi ymBBI B S 7§ ' f& V T B l fo? fr fV $ 3133 W £ Bl BB feB fBH3 SB? I 3 7, B W BB Bl B 3 V 3 i f f ] BBB 3 W S 7 i ? V B Bo? BVBI7 § fB°u?T § (nrfBSBB') VU3 b t3 3i K h 7B fBB 9 Bfu°B B7 3]B 9 #9" B^Bl7 I fBSl B B S BB YMBF5H V S fBH feB H97 337S Bfem 7 | »?BB WBB BB S 7?5 9BB7 B7t I § B S V><iV|§ ■u?B BBf5B f f57 § BBVBl 5?3BB7b1»(7 § ?HB BB?57 S f^B7 fo? B ? 7 BB B l»i7 SB? "QBB7, i a o?1 if), w bb fBUji § ^io?B V>f'fB3BB W S B7 S B tB B?5 9 1 b b b 7b fir3 b BBB fB § B f i, b I BB 791, 9 i<noinclude></noinclude> ckhtxzuictzp039yvxrfm9oic395gpz 250 71877 216541 2026-04-28T08:22:25Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੧. ਤੰਬੂ ਤੇ ਹੋਰ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸਾਮਾਨ ਆ ਪੁੱਜਾ । ਹੁਣ ਦੇਵੇ ਨੂੰ ਭੀ ਹੌਂਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਲੱਗਾ ਫੜਾਂ ਮਾਰਨ : ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਵਾ ਵੱਜਿਆ ਮਾਰੂ ਕੁਹਮਕਿ ਲੈ ਕਰਿ ਭਾਰੀ ਅੱਗੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁੱਲਾਂ ਲੜਦੇ ਦੇਖ ਅਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਦਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੧. ਤੰਬੂ ਤੇ ਹੋਰ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸਾਮਾਨ ਆ ਪੁੱਜਾ । ਹੁਣ ਦੇਵੇ ਨੂੰ ਭੀ ਹੌਂਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਲੱਗਾ ਫੜਾਂ ਮਾਰਨ : ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਵਾ ਵੱਜਿਆ ਮਾਰੂ ਕੁਹਮਕਿ ਲੈ ਕਰਿ ਭਾਰੀ ਅੱਗੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁੱਲਾਂ ਲੜਦੇ ਦੇਖ ਅਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾ ਬਹੁਤ ਮੰਗਾਹੋਂ ਕਰਸਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁਬਾਰੀ। ੩੬ ॥ ਕਈ ਜਮਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਗਲ, ਪਠਾਣ, ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਤੇ ਸੱਯਦ ਭੀ ਦੇਵੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ । ਉਧਰੋਂ ਦੇਵੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, ਸਭ ਵਾਹਰਾਂ ਸੱਦ ਲਈਆਂ ਤੇ ਮੁਲਖੱਈਆ ਭੀ ਆ ਜੁੜਿਆ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਤਕੜਾ ਲਾਉ-ਲਸ਼ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁਧ ਚੜ੍ਹ ਧਾਇਆ । ਅਰੁ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੇ ਆ ਡੇਰੇ ਪਾਏ । ਨੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਰਾਤੀਂ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਏ । ਪਰ੍ਹੇ ਬੰਨ ਕੇ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਏ ਤੇ ਲੱਗੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਵਾੜ ਝੜਨ ਤੇ ਤੋਪ ਤੇ ਤੋਪ ਦਗਣ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਿੰਘਾਂ ਪਾਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਬੰਦੇ ਭੀ ਥੋੜੇ ਸਨ। ਪਰ ਜੋ ਸਨ, ਉਹ ਸਨ ਸਿਦਕ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਲੱਥ ਸੂਰਮੇ, ਧਰਮ ਜੁਧ ਦੇ ਚਾਓ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਿਦਕੀ ਸੂਰਿਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਮਾਂਗਵੀਆਂ ਧਾੜਾਂ ਤੇ ਵਗਾਰੀ ਛੇੜਾਂ ਨੇ ਕੀ ਅੜਨਾ ਸੀ। ਵੈਰੀਆਂ ਪਾਸ ਤੋਪਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਸਨ : ਤੀਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਲੱਗੀ ਛਹਿਬਰ ਅੰਤ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਏ । ਛੁਟਨਿ ਤੋਫਾਂ ਦਾਰੂ ਸੀਸਾ ਸੂਰਜ ਨਦਰ ਨਾ ਆਵੈ | ੪੦ | ਸਿੰਘਾਂ ਪਾਸ ਕੇਵਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੀ ਸਨ, ਸੋ ਜਾਂ ਪਕੜਿ ਭਗਉਤੀ ਚਾਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਭਾ ਉਠਿ ਹੋਈ। ਨਿੱਕੀ ਸੁੱਕੀ ਕੇਤੀ ਮਾਰੀ ਦੇਵਾ ਨਸਿ ਗਇਓਈ ॥੪੨॥ ਖਾਨ ਖਨੀਮ ਅਕਾਬਰ ਮਾਰੇ ਦੇਵਾ ਹਥਿ ਨਾ ਆਇਆ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਹਿਲੋਂ ਦਾਰੂ ਸੰਸਾ ਕਬਜ਼ੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਆਇਆ।੪੩। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> qph6hm4x56ysnsqp50jjre14xuos0mn 250 71878 216542 2026-04-28T08:22:39Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੨. ਤੀਨ ਕੋਹ ਤੇ ਕਤਲਾਮ ਕਰਿ ਮਾਰੇ ਨਾਲੇ ਲੋਟੀ ਹੋਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਹੁਤੀ ਖਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਹਾਰ ਪਰੋਈ॥੪੨॥ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੇ ਨੂੰ ਪਈ ਭਾਂਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਸ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਧੌਣ ਭੀ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੨. ਤੀਨ ਕੋਹ ਤੇ ਕਤਲਾਮ ਕਰਿ ਮਾਰੇ ਨਾਲੇ ਲੋਟੀ ਹੋਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਹੁਤੀ ਖਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਹਾਰ ਪਰੋਈ॥੪੨॥ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੇ ਨੂੰ ਪਈ ਭਾਂਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਸ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਧੌਣ ਭੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੀਵੀਂ ਪੈ ਗਈ | ਹੁਣ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਪਾਸ ਇੱਕੋ ਚਾਰਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਅਰਜ਼ੀ ਭੇਜੇ । ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸੋ ਉਥੇ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਭੇਜੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਅੱਗੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁੜ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਕਿ ‘ਅਕਲ ਤੁਮਾਰੀ ਈ... ਕਹੁ , ਘਰ ਨਾਨਕ ਕਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਤਿਸ ਪਰ ਤੇਗ ਉਠਾਈ। ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹਹਿ ਪੀਰੀ ਮੀਰੀ ਘਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਈ।੪੫॥ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ,ਅਤੇ ਭਵਿਖਤ ਪਰ ਅਸਰ- ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਠਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਧਰਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਰਵਾਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਕ ਜੋਤਿ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਮਾਨਸਕ ਹਿੱਲ ਜੁੱਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲੂੰ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਹੀਏ ਇਕ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਮੱਥਾ ਡਾਹੁਣ ਲਈ ਪਿਰਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ । ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਹੀ ਤੇ ਲੋਕ ਹੱਕਦਾਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਰੋਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬਿਆਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਫੌਜ ਲਿਆ ਖੜੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਖੜੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਵਿਦਰੋਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਰੇ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 3snjjy4o1ftlxzcbknc7m82joejguxl 250 71879 216543 2026-04-28T08:22:50Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "F ੧੩. ਨਾਲ ਦੋ ਫਾੜ ਚਿਰਵਾ ਦਿਤਾ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪੈ ਗਈ | ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀਲਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਅੰਤ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>F ੧੩. ਨਾਲ ਦੋ ਫਾੜ ਚਿਰਵਾ ਦਿਤਾ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪੈ ਗਈ | ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀਲਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਅੰਤ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਨਿਕਲੇ । ਸਿੰਘਾਂ ਣ-ਤੱਤੇ ਵਿਚ ਹਸੂੰ ਹਸੂੰ ਜੂਝਣ ਲਈ ਭਗੌਤੀਆਂ ' ਤੇ ਰਾਮ-ਜੰਗੇ ਦੇ ਕੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾਂ ਲੈਣ ਤੇ ਅੰਤ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੀਹ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸੁਆਦ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਣ- ‘ਦਰਸ਼ਨ' ਦੀ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸੇ ਪਿਰਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਇਕ ਪਠਾਣ ਹਥੋਂ ਮਾਰੂ ਜ਼ਖਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੰਦੇੜ ਸ਼ਹਿਰ (ਦੱਖਣ) ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਰਤੱਖ ਆਗੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਭੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਗਾਈ ਜੋਤਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਗ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪਾਏ ਪੂਰਨੇ ਪਰਤੱਖ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਾਲ-ਹੈਂਕੜੀ ਧੜੀਆਂ ਨੇ ਜਦ ਦਮੜੀ ਦੇ ਤੂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵਾਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ-ਐਵੇਂ ਹੀ ਵਧਾ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁਧ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਜਾ ਉਕਸਾਇਆ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਰਾਜਸੀ ਕਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿਤੀ, зі ਅੱਗਿਉਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀ ਬਚਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੀ ਭਗੌਤੀਆਂ ਫੜ ਲਈਆਂ । ਫੇਰ ਜੋ ਅੜੇ ਸੋ ਝੜੇ ਤੇ ਓੜਕ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਤਿਹ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦੂਣੇ ਚੌਣੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਿੰਘ ਮਾਮੂਲੀ ਭਗਉਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਧਾੜਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦਲ ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀ ਅੜਨਾ ਹੈ । ਮਾਂਗਵੀਆਂ ਧਾੜਾਂ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਭੱਜ ਨਿਕਲਣਗੀਆਂ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ld1uatptpgp9ox9w0420r015a3w72ll 250 71880 216544 2026-04-28T08:23:03Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੪. ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮਨ ਭੀ ਤਰਾਹੇ ਤਰੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡਟ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ । ਜਦ ਭੀ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹੌਂਸਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਕਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੪. ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮਨ ਭੀ ਤਰਾਹੇ ਤਰੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡਟ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ । ਜਦ ਭੀ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹੌਂਸਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਕਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਫਾਂ ਬਹੁਤਾ ਤਰਾਣ ਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਹਿੱਲ ਜਾਣਗੀਆਂ । ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਏਨੇ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਤੱਲੁਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਦੜਕਿਆ । ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ, ਥਾਉਂ ਥਾਈਂ ਸਿੰਘ ਬਰਸਾਤ ਦੀਆਂ ਖੁੰਬਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਨਿਕਲ ਆਏ ਤੇ ਦਲਾਂ ਦੇ ਦਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤੀਂ ਸਰਹਿੰਦ ਵੱਲ ਨੂੰ ਉੱਛਲ ਪਏ | ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਾਪੀ ਹੋਈ ਸਰਹਿੰਦ ਵਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੀ ਦੰਦੀਆਂ ਪੀਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ-ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੜਫਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਹਾਲ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੜਫਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਖਦੀਆਂ ਚਿਖਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਂਬੂ ਬਲ ਬਲ ਉਠਦੇ ਸਨ । ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਹਾਕਮ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਭੀ ਚੋਖੀ ਫੌਜ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਲਖਈਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਸਮਾਣੇ ਤੇ ਸਢੌਰੇ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਤੂ ਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕੰਬਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸੱਟ ਭੀ ਨਾ ਸਹੀ । ਚਪੜ-ਚਿੜੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਮਰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚ ਗਏ । ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦੋਹੀ ਫਿਰ ਗਈ । ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਜ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਟਿਕਿਆ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਪਈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਗਾਈ ਹੋਈ ਜੋਤਿ ਵੈਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਰਾਣਾਂ ਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਬੁਝਾਈ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਪਿਰਤ ਦੇ ਪੂਰਨੇ ਮਿਟਾਏ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ । ਕਈ ਕਤਲਾਮਾਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਘਲੂਘਾਰੇ ਵਰਤੇ, ਪਰ ਸਿੰਘ ਕੌੜੀ ਵੇਲ ਵਾਂਗ ਵਧਦੇ ਹੀ ਗਏ। ਹੰਨੇ ਹੰਨੇ ਮੀਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਸੰਤ ਰਾਜੇ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਭੀ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਮੁਗਲ, ਮਰਾਠੇ, ਰਾਸ਼ੇ ਤੇ ਫਰੰਗੀ ਭੀ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ewif6ujkewkris5n9rktr2dsyqqbnsr 250 71881 216545 2026-04-28T08:23:15Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੫. ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਆ ਪਰਵਾਹ ਤਿਨਾ ਕੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਿਰ ਸਾਇਆ ॥ ੧੧॥ ਗੁਰੂ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਿੱਤਕ ਪੜਚੋਲ- ਸਾਹਿੱਤਕ ਪੜਚੋਲ ਦੇ ਦਰਿਸ਼ਟੀ-ਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤੇ ਉੱਚੇ ਪਾਏ ਦੀ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੫. ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਆ ਪਰਵਾਹ ਤਿਨਾ ਕੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਿਰ ਸਾਇਆ ॥ ੧੧॥ ਗੁਰੂ ਇਸ ਦੀ ਸਾਹਿੱਤਕ ਪੜਚੋਲ- ਸਾਹਿੱਤਕ ਪੜਚੋਲ ਦੇ ਦਰਿਸ਼ਟੀ-ਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤੇ ਉੱਚੇ ਪਾਏ ਦੀ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ., ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ, ਆਪਣੀ ੨੨ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੫੦ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ : ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ‘ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ' ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਕਵੀਸ਼ਰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿਲਗੋਭਾ ਜਿਹੀ ਹੈ, (ਜਿਵੇਂ : ਦਰਸ਼ਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਚਉਰਾਸੀ ਦੇ ਵਿਚਿ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੋ ਨਵਾਨੁ, ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਕੇ ਤਾਮਸ ਉੱਠੀ, ਸਹਲ ਕੰਮ ਥੋਂ, ਕਿਆ ਪਰਵਾਹ ਤਿਨਾਂ ਕੂੰ), ਕਿਰਿਆ-ਰੂਪਾਂ (ਜਿਵੇਂ : ਨਦਰ ਕਰੇਂਦਾ ਭਾਰੀ, ਮੋਰਚੇ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਏ, ਸੁਖ ਨਾ ਕੋਈ ਸੋਏ, ਨਦਰ ਨਾ ਆਵਸ ਕੋਈ) ਤੇ ਉਚਾਰਣ (ਜਿਵੇਂ : ‘ਬਡੇ ਬਡੇ’ ਤੇ ‘ਵਡੇ ਵਡੇ') ਦੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਵਿਚ ਉਹ ਅਜੇ ਬਹੁਤਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਕਲਮ ਅਜੇ ਰਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਉਪਰ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਜੇ ਬੱਝਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਤਤਸਮ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ । ‘ਲਾਹੌਰ’ ਵਾਸਤੇ ‘ਲਾਹਾਨੂਰ’, ‘ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ ਵਾਸਤੇ ‘ਜੰਗਾ ਖਾਨੀ’, ‘ਚਸ਼ਮ ਨੁਮਾਈ' ਵਾਸਤੇ ‘ਚਸ਼ਮ ਨਿਵਾਈ', ‘ਮੁਦਈ’ ਵਾਸਤੇ ‘ਮੱਦੀ' ਤੇ 'ਦਰਾਮਦ' ਦੀ ਥਾਂ ‘ਦੁਰਾਮਤ’ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਭੀ ਇਹੋ ਹੀ ਖਿਆਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 4dnix6t35irfhxffu1m6hvsli58xjox 250 71882 216546 2026-04-28T08:23:33Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "• ੧੬. ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਿਗਾੜ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਛੰਦ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਕਵੀ ਦੀ ਅੱਧ-ਪੜ੍ਹਤਾ ਕਰ ਕੇ ਹੈ-ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਸਿਉਂ ਭੀ ਪਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>• ੧੬. ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਿਗਾੜ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਛੰਦ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਕਵੀ ਦੀ ਅੱਧ-ਪੜ੍ਹਤਾ ਕਰ ਕੇ ਹੈ-ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਸਿਉਂ ਭੀ ਪਰੋੜ੍ਹਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਵਰਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਚੂਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਚਿਆਈ ਇਥੋਂ ਭੀ ਪਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਲਿਖਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਰ ਬੈਠਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਭੀ ਲੜਾਈ ਭੜਾਈ ਜਾਂ ਜੰਗ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਵਾਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇਵੇ-ਤਾਂ ਉਹ ਪੋਲੇ ਜਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਐਵੇਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਛੋਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਨਿਰਭਰ ਸੁਧਾ ਜੰਗ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਰੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਨਾਮ-ਮਾਤਰ ਭੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਕੁਝ ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਗੁਣ ਤੇ ਭੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਡਾਰੀ ਇਨਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ:- ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਬਰ ਪਾਟਾ ਕਿਉਂਕਰ ਜਾਈ ਸੀਤਾ । ਦਰਸ਼ਨ ਪਾੜ ਅਵੱਲਾ ਪਾਟਾ ਕਿਉਂਕਰ ਕੋਈ ਸੀਵੇ।... ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਹੁਤੀ ਖਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਹਾਰ ਪਰੋਈ ਉਂਜ, ਸਰਦਾਰ ਜੀ, ਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋਈ ਉਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋਣ ਤੋਂ, ਹੁਣ ਵਾਂਗ, ‘ਅਦੁਤੀ’ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੋਵੇਗਾ । ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਉਹ ਝਨਾਉਂ ਪਾਰ ਦਾ ਜੰਮ-ਪਲ ਲਗਦਾ ਹੈ । ‘ਤਾਂ ਵੱਧੋ ਨੇ ਪਰ੍ਹ, ਪੱਤੋ ਨੇ ਘੇਰਾ, ਨਸਿ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਏ’, ‘ਸਭਨਾ ਉਧੀ ਆਈ’, ‘ਜਾਇ ਸੱਡੀ , 1 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> aompi5bgrss97crp2cc54zp8gz591j6 250 71883 216547 2026-04-28T08:23:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੭. ਲੁਕਾਈ’, ‘ਢਿਲ ਨਾ ਕਰਿਹੋ ਕਾਈ, ‘ਕੁੜੇ ਬੋਲ ਅਲੈਂਦਾ, ਆਦਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ | ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਹੱਡ-ਚੰਮ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਛਾਨਣੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ । ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੭. ਲੁਕਾਈ’, ‘ਢਿਲ ਨਾ ਕਰਿਹੋ ਕਾਈ, ‘ਕੁੜੇ ਬੋਲ ਅਲੈਂਦਾ, ਆਦਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ | ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਹੱਡ-ਚੰਮ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਛਾਨਣੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ । ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲਗੋਭਾ ਬਣ ਗੁਰ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸ਼ੱਕੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੀਰ-ਰਸ ਭਰਨ ਲਈ ਝਨਾਉਂ ਪਾਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਰਿਵਾਇਤ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸਾਖ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿੱਤਕ ਰੰਗ ਭਰਨ ਦੇ ਜਤਨ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਖਾਸੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਬੇ-ਵਿਚਾਰੇ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰੱਲ-ਗਡ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ., ਪਟਿਆਲਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਵਿਚ ੧੯ ਅਕਤੂਬਰ, ੧੯੫੦, ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਚ ਦਮੋਦਰ ਦੀ ‘ਹੀਰ’ ਦੇ ਚਾਰ ਤੁਕੇ ਛੰਦ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ | ਚਵਾਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ-ਮੇਲ ਹੈ। ਹਰ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਤੋਲ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਦਮੋਦਰ ਦੀ ‘ਹੀਰ’ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ । ਚੌਥੀ ਅੰਤਲੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਾਤਰਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਤੋਲ ਲਮੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸ ਅੰਤਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਵਿਸਰਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਟਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 9923u53rfg9956t7f2j0pgu2rzh5imn 250 71884 216548 2026-04-28T08:24:06Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੮. ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਰਧਾਨ ਸਿਫਤ ਤੇ ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਣ, ਇਹ ਵਾਰ ਦਮੋਦਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬਿਆਨੀਆ ਕਵਿਤਾ ਹੈ । ਪਰ ਪਰਤੀਤ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਉਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਕਾਫੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ । ਚੜ੍ਹਦੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੮. ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਰਧਾਨ ਸਿਫਤ ਤੇ ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਣ, ਇਹ ਵਾਰ ਦਮੋਦਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬਿਆਨੀਆ ਕਵਿਤਾ ਹੈ । ਪਰ ਪਰਤੀਤ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਉਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਕਾਫੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ । ਚੜ੍ਹਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਭੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਭੀ | ਇਸ ਲਈ ਬੋਲੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਥਾਨਕ ਰੰਗ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਹੈ । ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ, ਸੰਜਮ ਹੈ । ਕਵੀ ਵਿਚ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ ਦੀ ਸੱਤਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਿਕ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ | ਬੀਰ ਰਸ, ਜੋ ਐਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਗੁਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿਤਾਣਾ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ‘ਦਰਸ਼ਨ' ਕਵੀ ਦਾ ਇਹ ਟੋਟਕਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿੱਤਕ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣਾਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਖੀਰਲੇ ਪੜਚੋਲੀ ਨੋਟ ਲਿਖ ਕੇ ‘ਦਰਸ਼ਨ' ਕਵੀ ਦੀ ਰਚੀ ਇਸ ‘ਵਾਰ’ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ ਹੈ ਪਟਿਆਲਾ, ੨੯ ਨਵੰਬਰ, ੧੯੫੦ I ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> osvp6jpteu1mw9sst6p9yis1aw670al 250 71885 216549 2026-04-28T08:24:19Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਲੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇਰਾ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਮਿਲ ਆਵੈ। ਦਰਸਨ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਖੰਡੀਅਨਿ ਜਨਮ ਮਰਨ ਮਿਟ ਜਾਵੈ ॥ ਚਉਰਾਸੀ ਦੇ ਵਿਚਿ ਪਵਨਿ ਨ ਮੂਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਕਵਿ ਦਰਸ਼ਨ ਰਚਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਲੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇਰਾ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਮਿਲ ਆਵੈ। ਦਰਸਨ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਖੰਡੀਅਨਿ ਜਨਮ ਮਰਨ ਮਿਟ ਜਾਵੈ ॥ ਚਉਰਾਸੀ ਦੇ ਵਿਚਿ ਪਵਨਿ ਨ ਮੂਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੋ ਨਾਵੈ | ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੋ ਨ੍ਹਾਵਨੁ ਕੋ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਵੈ ॥੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੋ ਦਰਸਨ ਕਾਰਨਿ ਕੇਤੀ ਖੜੀ ਪਿਆਸੀ । ਜੋਗੀ ਜੰਗਮ ਅਵਰ ਮੁਨੀਸਰ ਬੈਰਾਗੀ ਸੰਨਿਆਸੀ । ਸਿੱਧ ਸੰਤ ਸਭਿ ਸਰਨਿ ਤੁਮਾਰੀ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਅਬਨਾਸੀ । ਦਰਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸਨੁ ਕੀਤਾ ਟੂਟੀ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸੀ ॥੨॥ ਅੱਬਲ ਨਾਮ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਕਾ ਜਿਨ ਇਹ ਬਣਤ ਬਨਾਈ। ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾ ਸੈ ਛਿਆਠਿ ਰਾਜੁ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹੀ | ਚਕੁ ਗੁਰੂ ਕਾ ਘਰੁ ਨਾਨਕ ਕਾ ਦਿਨੁ ਦਿਨੁ ਕਲਾ ਸਵਾਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਹੁਕਮੁ ਰਬੁ ਕੇ ਤਾਮਸ ਉੱਠੀ ਕਿਉਂਕਰਿ ਮੇਟੀ ਜਾਈ ॥੩॥ ਸਹਲ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕਾਵਸ ਉੱਠੀ ਕੀ ਬਾਬਤਿ ਤਰਕਾਰੀ | ਦਿਨ ਵੈਸਾਖੀ ਖੋਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਖਾਰੀ। ਚੂਹੜ ਧੜੀਐ ਤੂਤ ਮੰਗਾਏ ਨਦਰਿ ਕਰੇਂਦਾ ਭਾਰੀ | ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜਿਨ ਕੀ ਨਦਰ ਉਚੇਰੀ ਤਿਨਾਂ ਭਈ ਖੁਆਰੀ ॥੪॥ ਮੰਨੇ ਤੂਤਾਂ ਉਪਰੋਂ ਕਾਵਸਿ ਉੱਠੀ ਸਭ ਅਕਲ ਕੇ ਖੋਏ। ਤੇ ਪੰਜ ਮਜਬੀ ਸੱਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ । ਚਾਕਰ ਨੌਕਰ ਬਹੁਤੇ ਰੱਖੇ ਮੋਰਚੇ ਬੰਨ੍ਹਿ ਖਲੋਏ । ਦਰਸਨ ਸੁੱਤੇ ਸਿੰਘ ਜਗਾਏ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾ ਕੋਈ ਸੋਏ ॥੫॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> o68y0pysw8qurwk64mglkcvctxwk6dc 250 71886 216550 2026-04-28T08:24:33Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ". ੨੦. ਸੁਖ ਨਾ ਕੋਈ ਸਉਂਦਾ ਜੀ ਸਭ ਖਲਕ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਦੇਂਦੇ ਗਾਲੀ ਕਰਨਿ ਹਗਾਮੇ ਮੁਹ ਬੋ ਲੱਥੀ ਲੋਈ । ਚੂਹੜ ਬੋਲ ਅਵੱਲੇ ਬੋਲੇ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਸਿ ਕੋਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜੇ ਕੋ ਕਰੈ ਤਕੱਬਰ ਬਾਜੀ ਹਾਰੇ ਸੋਈ॥੬॥ I ਰਲ ਕੇ ਧੜੀਆਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>. ੨੦. ਸੁਖ ਨਾ ਕੋਈ ਸਉਂਦਾ ਜੀ ਸਭ ਖਲਕ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਦੇਂਦੇ ਗਾਲੀ ਕਰਨਿ ਹਗਾਮੇ ਮੁਹ ਬੋ ਲੱਥੀ ਲੋਈ । ਚੂਹੜ ਬੋਲ ਅਵੱਲੇ ਬੋਲੇ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਸਿ ਕੋਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜੇ ਕੋ ਕਰੈ ਤਕੱਬਰ ਬਾਜੀ ਹਾਰੇ ਸੋਈ॥੬॥ I ਰਲ ਕੇ ਧੜੀਆਂ ਮਸਲਤ ਕੀਤੀ ਕੀ ਬਹਿ ਕਾਰਨ ' ਕਰੀਐ ਸਭੇ ਸਿੰਘ ਦਿਵਾਈਅਨਿ ਬੰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਡਰੀਐ। ਲਾਹਾਨੂਰ ਕਚਹਿਰੀ ਸਿਰ ਤੇ ਕੈ ਕੇ ਅੱਗੋਂ ਭਰੀਐ। ਦਰਸਨ ਪੰਜ ਮੁਸੱਦੀ ਵਿਚਿ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਕੇਹੜਾ ਕੇਹੜਾ ਫੜੀਐ ॥੭॥ ਲਾਹਾਨੂਰ ਉਠਿ ਚੱਲਿਆ ਸੰਗਿ ਲੈਂਦਾ ਸੈ ਭਾਈ ਜਾਹਿ ਕਰਿ ਕੂਕੇ ਅਸਲਮ ਖਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿੰਘਾਂ ਮੰਦੀ ਚਾਈ । ਖਾਣੇ ਵਿਚਿ ਸਉਗੰਦ ਜੁ ਪਾਈ ਨਾ ਉਸ ਭੈਣ ਨ ਭਾਈ। ਦਰਸਨ ਜਾਹਿ ਕੇ ਚੂਹੜ ਅਹਿਦੀ ਭੇਜੇ ਸਿੰਘਾਂ ਖਬਰ ਨ ਕਾਈ ॥੮॥ ਕੇ ਆਏ ਅਹਿਦੀ ਵਿਚ ਚੱਕ ਦੇ ਆਇ ਦੁਰਾਮਤਿ ਹੋਈ। ਦਾਣਾ ਘਾਹੁ ਦਿਵਾਇਓ ਇਨ ਕੋ ਬੁਰਾ ਨ ਕਹੀਯੋ ਕੋਈ। ਜਾਏ ਨਾਲਿ ਵਕੀਲ ਅਸਾਡਾ ਹਾਜਰੁ ਜਾਇ ਖਲੋਈ ॥ ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਚੂਹੜ ਵਿਚਿ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ ਦੇ ਧਾਹੀ ਰੋਈ ॥੯॥ ਨਾਲਿ ਵਕੀਲ ਚਲਾਇਆ ਸਿੰਘਾਂ ਪੈਂਡਾ ਹੱਛਾ ਲੀਤਾ | ਵਿਚਿ ਕਚਾਹਰੀ ਲਗੀ ਅਦਾਲਤੂ ਕਹੁ ਸਿੰਘਾਂ ਕਿਆ ਕੀਤਾ | ਲੱਖੀਂ ਚੂਹੜ ਬਾਗੁ ਬਣਾਇਆ ਪੁਰਜੇ ਪੁਰਜੇ ਕੀਤਾ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਬਰ ਪਾਟਾ ਕਿਉਂਕਰਿ ਜਾਈ ਸੀਤਾ ॥੧੦॥ ਰਲ ਕੇ ਧੜੀਆਂ ਮਸਲਤ ਕੀਤੀ ਕੈਦ ਵਕੀਲ ਕਰਾਇਆ ਲਾਹਾਨੂਰ ਦਿਆਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸੁਣਿਆ ਤੁਰਤੁ ਵਕੀਲੁ ਛੁੜਾਇਆ ਚੂਹੜ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਨ ਜਾਣੈ ਸਿੰਘਾਂ ਗੁੱਸਾ ਖਾਇਆ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਕਿਆ ਪਰਵਾਹ ਤਿਨਾ ਕੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਿਰਿ ਸਾਇਆ ॥੧੧॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> lasp7utocge387qkc0kdlpzsk5q2ed0 250 71887 216551 2026-04-28T08:24:45Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "N ੨੧. ਲਾਹਾਨੂਰ ਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇ ਤਾਈਂ । ਚੂਹੜ ਨਿੱਤ ਹੋਵੈ ਫਿਰਿਆਦੀ ਫਿਰਦਾ ਸਭਨੀ ਥਾਈਂ। ਜੂਠੇ ਕੂੜੇ ਬੋਲ ਅਲੈਂਦਾ ਬੋਲੈ ਬਾਦ ਹਵਾਈ | ਦਰਸਨ ਐਸੀ ਬਿਦਿਤਿ ਵਿਚਿ ਚੱਕ ਦੇ ਵਸਣ ਦੇਵਨਿ ਨਾਹੀ ॥੧੨..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>N ੨੧. ਲਾਹਾਨੂਰ ਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇ ਤਾਈਂ । ਚੂਹੜ ਨਿੱਤ ਹੋਵੈ ਫਿਰਿਆਦੀ ਫਿਰਦਾ ਸਭਨੀ ਥਾਈਂ। ਜੂਠੇ ਕੂੜੇ ਬੋਲ ਅਲੈਂਦਾ ਬੋਲੈ ਬਾਦ ਹਵਾਈ | ਦਰਸਨ ਐਸੀ ਬਿਦਿਤਿ ਵਿਚਿ ਚੱਕ ਦੇ ਵਸਣ ਦੇਵਨਿ ਨਾਹੀ ॥੧੨॥ ਚੂਹੜ ਬਹੁਤ ਹਿਮਾਇਤ ਆਂਦੀ ਕੁਝ ਮੁੱਲਾਂ ਕੁਝ ਕਾਜ਼ੀ | ਕੂਕੇ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿੰਘਾਂ ਮੰਦੀ ਸਾਜੀ ਪੱਟੀ ਵਿਚਿ ਅਮੀਨ ਤੁਸਾਡਾ ਪਕੜੇ ਬਾਂਹਿ ਅਸਾਡੀ। ਦਰਸਨ ਸਭੈ ਸਿੰਘ ਨਿਕਾਲੀ ਚੱਕੋਂ ਤਦਿ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਰਾਜੀ ॥੧੩॥ ਆਇਆ। ਤਾਂ ਕਾਗਲ ਤੇ ਪਰਵਾਨੇ ਲੈ ਕਰਿ ਬਾਹਰਿ 1 ਚੂਹੜ ਅੱਗੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਿਲਨ ਉਲਾਮੇ ਲੱਖੀ ਬੋਲ ਗਵਾਇਆ। ਮਾਰੀਂ ਸਿੰਘ ਨਿਕਾਲੀ ਚੱਕੋਂ ਤਦਿ ਖੜਿਆਣੀ ਜਾਇਆ। ਦਰਸਨ ਕਾਵਸਿ ਉਠੀ ਮਿਟੇ ਨ ਮੂਲੇ ਕਾਲ ਨਗਾਰਾ ਵਾਇਆ॥੧੪॥ ਆਇਆ ਚੂਹੜ ਸੁਣਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਕੀਤੀ ਚਸ਼ਮ ਨਿਵਾਈ। ਭਲਕੇ ਉੱਠੀ ਕਰੇ ਹਗਾਮੇ ਸੈਨਾ ਸਭ ਬੁਲਾਈ। ਮਰਣ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਚਿ ਚੱਕ ਦੇ ਫੇਰਿ ਨ ਜਣਸੀ ਮਾਈ। ਦਰਸਨ ਸੁਣਿਆ ਖਾਧਾ ਗੁੱਸਾ ਪਕੜਿ ਭਗੌਤੀ ਚਾਈ॥੧੫॥ ਪਕੜਿ ਭਗੌਤੀ ਚਾਈ ਸਿੰਘਾਂ ਜੰਗਾ ਖਾਨੀ ਹੋਈ। ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਭਇਆ ਇਕੱਠਾ ਸਚੁ ਨ ਆਖੈ ਕੋਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੋਰਚੈ ਬਧੇ ਆਹੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰੇ ਸੋਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਚੂਹੜ ਹੱਥ ਨਾ ਆਇਆ ਬੱਧੇ ਬੈਠੇ ਕੋਈ॥੧੬॥ 1 ਘਰ ਚੂਹੜ ਦਾ ਲੁਟਣ ਲਗੇ ਨਉ ਹਜ਼ਾਰੀ ਲੱਖੀ । ਕਉਡੀ ਦਾਨੁ ਨ ਕਰਦਾ ਆਹਾ ਮੂਲਿ ਨ ਵੇਖੈ ਅੱਖੀ ਮਾਇਆ ਖੋਹਿ ਲਈ ਸਭ ਸਿੰਘਾਂ ਕੈਥੋ ਜਾਈ ਰੱਖੀ। ਦਰਸਨ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰੇ ਰੱਤਿ ਭਗੌਤੀ ਚੱਖੀ ॥੧੭॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> q8i6u60zgj3vn8s94s31jlxdrkeifs9 250 71888 216552 2026-04-28T08:24:58Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੨. ਚੱਕੋਂ ਨੱਸਿ ਗਇਓ ਚੂਹੜ ਕਿਉਂਕਰ ਕੋਈ ਜਾਲੇ | ਪੱਟੀ ਵਿਚਿ ਅਮੀਨ ਤੁਸਾਡਾ ਦੇਖ ਜੋ ਬਾਲਣ ਬਾਲੇ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੱਯੇ ਲਾਏ ਮਾਰੇ ਭਾਈ ਸਾਲੇ । ਦਰਸਨ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਕੀਏ ਇਕੱਠੇ ਸੱਭੇ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ॥੧੮॥ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੨. ਚੱਕੋਂ ਨੱਸਿ ਗਇਓ ਚੂਹੜ ਕਿਉਂਕਰ ਕੋਈ ਜਾਲੇ | ਪੱਟੀ ਵਿਚਿ ਅਮੀਨ ਤੁਸਾਡਾ ਦੇਖ ਜੋ ਬਾਲਣ ਬਾਲੇ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੱਯੇ ਲਾਏ ਮਾਰੇ ਭਾਈ ਸਾਲੇ । ਦਰਸਨ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਕੀਏ ਇਕੱਠੇ ਸੱਭੇ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ॥੧੮॥ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ਭਏ ਇਕੱਠੇ ਚੂਹੜ ਚਾਕਰ ਨੌਕਰ ਯਾਰ ਤੁਸਾਡੇ ਸੱਭੇ ਵਿਚਿ ਪੁਕਾਰੇ | ਸਿੰਘਾਂ ਮਾਰੇ। ਖਰਚਾ ਲੱਖ ਹਜਾਰ ਰੁਪੱਯੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਵਾਂ ਵਾਰੇ। ਦਰਸਨ ਜੇ ਵੱਸ ਅਸਾਡਾ ਲੱਗੇ ਪੱਟੀ ਲਈ ਇਜਾਰੇ॥੧੯॥ ਪੱਟੀ ਵਿਚ ਅਮੀਨ ਹਰਿ ਸਹਾਇ ਰੱਯਤ ਸਭ ਬੁਲਾਈ। ਦੇਹੋ ਛੇੜਾਂ ਨਾਲਿ ਅਸਾਡੇ ਢਿਲਿ ਨ ਕਰਹੇ ਕਾਈ ਮਾਰੀ ਸਿੰਘ ਨਿਕਾਲੀ ਚੱਕੋਂ ਜਾਸਨਿ ਕੇਹੜੀ ਜਾਈ ਦਰਸਨ ਸੁਣਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਕੀਤੀ ਮਸਲਤ ਚੋਟ ਨਗਾਰੇ ਲਾਈ ॥੨੦॥ ਚੋਟ ਨਗਾਰੇ ਲਾਈ ਸਿੰਘਾਂ ਢੋਲ ਸਰਨਾਈ ਵੱਜੇ । ਬਹਿ ਬਹਿ ਚਿਹਰੇ ਲੈਨਿ ਮੁਸੱਦੀ ਕੁਝ ਬੇਹੇ ਕੁਝ ਸੱਜੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਜਮਾਤੀ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਨ ਧਰਦੇ ਅੱਗੇ। ਦਰਸਨ ਅਮਲਾ ਫੈਲਾ ਭਇਆ ਇਕੱਠਾ ਸਿੰਘ ਅਗੇਰੇ ਗੱਜੇ।੨੧। ਤਾਂ ਲਿਖਿ ਕਰਿ ਸਿੰਘਾਂ ਚਿੱਠੇ ਭੇਜੇ ਭਾਈ ਮਜਬ ਬੁਲਾਏ ਜੋਰ ਅਸਾਨੂ ਡਾਢਾ ਪਹੁਤਾ ਰਹਿਸਾਂ ਗੁਰ ਕੇ ਸਾਏ। ਨਾ ਕੋ ਤਕੀਆ ਤਾਣ ਅਸਾਨੂੰ ਰਖਸੀ ਅਪਣੇ ਸਾਏ । ਦਰਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਚਿੱਠਾ ਢਿੱਲ ਨ ਹੋਈ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਤਾਬੀ ਆਏ।।੨੨} ਆਏ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਏਕ ਮਜ਼ਬ ਕੇ ਭਾਈ ਅੱਗੇ ਧੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅਦਾਵਤਿ ਹੁਣ ਤੁਰਕਾਂ ਗਲ ਪਾਈ। ਤੀਨ ਕੋਟ ਕਾ ਕਰਿਓ ਆਹੁਰੂ ਕਿਲਾ ਸਿਤਾਬ ਬਣਾਈ। ਦਰਸਨ ਅੱਠਾਂਪਹਿਰਾਂਵਿਚਕੋਟਬਣਾਇਓਢਿੱਲ ਨ ਕਰਯੋ ਕਾਈ॥੨੩॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 8wv3zzee8nkspnup6hco77t35f22lyz 250 71889 216553 2026-04-28T08:25:11Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੩. ਤੀਨ ਕੋਟ ਕਾ ਆਹਰ ਹੋਇਆ ਸੁਣਿਆ ਸਭ ਲੁਕਾਈ । ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ ਘਰਿ ਘਰਿ ਮਿਲੀ ਵਧਾਈ । ਮਰਣ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਵਿਚਿ ਚੱਕ ਦੇ ਫੇਰ ਨ ਜਣਸੀ ਮਾਈ ਦਰਸਨ ਪੱਕੇ ਮਹਲ ਗਿੜਾਏ ਸਿੰਘਾਂ ਕਿਲਾ ਸ਼ਿਤਾਬ ਬਣਾਈ। ੨੪॥ ਲਸਕਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੩. ਤੀਨ ਕੋਟ ਕਾ ਆਹਰ ਹੋਇਆ ਸੁਣਿਆ ਸਭ ਲੁਕਾਈ । ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ ਘਰਿ ਘਰਿ ਮਿਲੀ ਵਧਾਈ । ਮਰਣ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਵਿਚਿ ਚੱਕ ਦੇ ਫੇਰ ਨ ਜਣਸੀ ਮਾਈ ਦਰਸਨ ਪੱਕੇ ਮਹਲ ਗਿੜਾਏ ਸਿੰਘਾਂ ਕਿਲਾ ਸ਼ਿਤਾਬ ਬਣਾਈ। ੨੪॥ ਲਸਕਰ ਸਭੇ ਭਏ ਇਕਠੇ ਨਾਲੇ ਛੇੜਾਂ ਵਾਲੇ। ਪਾਰਾਵਾਰ ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਕਿਆ ਕੋ ਆਖਿ ਸੰਭਾਲੇ। ... --- ... ਦਰਸਨ ਮਉਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਈ ਜਾਸਨਿ ਪਹਲੇ ਗਾਲੇ ॥੨੫॥ ਲਸ਼ਕਰ ਆਨਿ ਦਿਖਾਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਨੀ ਉੱਠੇ। ਭਰਨਿ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇਨਿ ਅਰਾਬੇ ਤੀਰ ਕਮਾਣੀ ਜੁੱਟੇ । ਤੀਨ ਪਹਰ ਕਾ ਭੇੜਾ ਹੋਇਆ ਦਾਰੂ ਸਭ ਨਿਖੁੱਟੇ। ਦਰਸਨਮਾਰਿਆਹਰਿਸਹਾਇਭਈਗੁਬਾਰੀ ਮਾਰਿਉਥਾਈਂਸੁੱਟੇ।੨੬। ਬਡੇ ਬਡੇ ਅਕਾਬਰ ਮਾਰੇ ਨਾਲੇ ਲੋਟੀ ਹੋਈ। ਵਡੇ ਵਡੇ ਵਰਿਆਮ ਸੁਣੀਂਦੇ ਫਿਰਿ ਨਹੀ ਤਕਦਾ ਕੋਈ । ਬਾਮਣ ਸਈਅਦਿ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਘਰਿ ਘਰਿ ਰੋਵਣਾ ਹੋਈ | ਦਰਸਨ ਦੂੰਹ ਮਜ਼ਬਾਂ ਦਾ ਭੇੜਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿੱਦਤਿ ਵਧ ਖਲੋਈ ॥੨੭॥ ਮਾਰੇ ਲਸ਼ਕਰ ਭਈ ਗੁਬਾਰੀ ਸਿੰਘ ਨ ਮੂਲੋਂ ਡਰਦੇ । ਵਿਚਿ ਕਚਾਹਰੀ ਲੱਗੀ ਅਦਾਲਤਿ ਬਹਿ ਬਹਿ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਦਰਸਨ ਮਾਰਿ ਅਮੀਨ ਚੁਕਾਇਆ ਸਿੰਘਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰੋਵਸੁ ਘਰ ਦੇ॥੨੮ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਪਰਵਾਨਾ ਭੇਜਿਆ ਸਭਿ ਜਮਾਤਿ ਬੁਲਾਈ। ਦੇਵਾ ਜਟੁ ਸ਼ਿਤਾਬ ਬੁਲਾਇਓ ਢਿਲਿ ਨ ਕਰਹੋ ਕੋਈ। ਰਾਤਿ ਪ੍ਰਤੀ ਚੱਕ ਮਾਰੀਐ ਕਰਿ ਕੈ ਵੱਡੀ ਧਾਈ| ਦਰਸਨ ਸੁਣਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਸਭਨਾ ਫਤੇ ਬੁਲਾਈ ॥੨੯॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 1o1jm7bv88kurlpeo1txr85lil2o1i6 250 71890 216554 2026-04-28T08:25:23Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੪, ਗੋਸ਼ੇ ਦੇਵੇ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖਾਈ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਾਈਂ। ਅਗੈ ਸਿੰਘਾਂ ਸਾਕਤ ਕੀਤੀ ਕੰਮ ਅਸਾਡਾ ਨਾਹੀਂ। ਕੁਹਮਕਿ ਨਾਲਿ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰੁ ਉਠਾਈਂ। ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਰੀ ਸਿੰਘ ਨਿਕਾਲੀਂ ਚੁੱਕੋਂ ਤਦਿ ਮੈ ਖਾਣਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੪, ਗੋਸ਼ੇ ਦੇਵੇ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖਾਈ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਾਈਂ। ਅਗੈ ਸਿੰਘਾਂ ਸਾਕਤ ਕੀਤੀ ਕੰਮ ਅਸਾਡਾ ਨਾਹੀਂ। ਕੁਹਮਕਿ ਨਾਲਿ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰੁ ਉਠਾਈਂ। ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਰੀ ਸਿੰਘ ਨਿਕਾਲੀਂ ਚੁੱਕੋਂ ਤਦਿ ਮੈ ਖਾਣਾ ਖਾਈਂ॥੩੦॥ ਖਾਨ ਹੈਰਾਨ ਭਇਆ ਮਨਿ ਅੰਦਰਿ ਝੂਰ ਝੂਰ ਮਰਦਾ ਹਾਵੈ । ਖਾਵੈ। ਦੇਵਾ ਜਟੁ ਨ ਧਰਦਾ ਹੀਆ ਕੂੜ ਕਲਾਮਾ ਜੇ ਮੈਂ ਉਪਰ ਕਰਦਾ ਨਾਹੀ ਬੋਲ ਚੰਗੇ ਤੇ ਜਾਵੈ। ਦਰਸਨ ਲਖ ਰੁਪੱਯੇ ਖਰਚੀ ਤੋੜੇ ਸਿਰੁ ਧਨੁ ਜਾਵੈ ॥੩੧॥ ਖਾਨ ਮੱਸਦੀ ਘਰ ਬੁਲਾਏ ਨਾਲੇ ਮਜਲਸ ਸਾਰੀ ਦੇਵਾ ਜਟੁ ਕਦੀਮ ਅਸਾਡਾ ਕੁਹਮੁਕਿ ਦੇਹੋ ਭਾਰੀ। ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਂਨ ਦੇਹੋ ਨਗਾਰੇ ਹਾਥੀ ਸਣੇ ਅੰਬਾਰੀ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨੁ ਸਾਸੁ ਨਿਖੁਟੇ ਆਈ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ | ਦੇਵਾ ਖਾਨ ਕਰਾਇਆ ਰਾਜ਼ੀ ਨਿਸ਼ਾ ਦਿਲਾਸਾ ਕੀਤੀ। ਹਿੰਦੂ ਚੱਕਿ ਨ ਰਹਣਾ ਪਾਇਨਿ ਕਰਦੇ ਵਡੀ ਅਨੀਤੀ । ਸੱਈਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਲਾਇਨ ਮਾਇਆ ਸਭਾ ਲੀਤੀ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਓਟ ਸੱਚੇ ਦੀ ਤਿਨਾ ਬਾਜੀ ਜੀਤੀ ॥੩੩॥ ਦੇਵਾ ਲਸ਼ਕਰੁ ਭਇਆ ਇਕੱਠਾ ਮਸਲਤਿ ਕਰਿਹੋ ਕਾਈ। ਰਾਤੋ ! ਰਾਤੀ ਚੱਕ ਮਾਰੀਏ ਕਰਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਧਾਈ। ਅੱਗੇ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਤ ਸੁਣੀਦੇਂ ਕਰਸਨਿ ਜੋਰ ਲੜਾਈ। ਦਰਸਨ ਸੁਣਿਆ ਸਿੰਘਾਂ ਕਰੀ ਤਈਆਰੀ ਸਭਨਾ ਫਤੇ ਬੁਲਾਈ॥੩੪ ਦੇਵੇ ਉਠ ਤਈਆਰੀ ਕੀਤੀ ਮਨਾ ਕਰੇ ਸਭ ਕੋਈ ਅਗੇ ਲਸ਼ਕਰ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਘਰਿ ਘਰਿ ਰੋਵਣਾ ਹੋਈ। ਜੇ ਕੋ ਉਥੇ ਚੜ੍ਹਿ ਕਰਿ ਜਾਂਦਾ ਪਹਲੋ ਹਾਰਦਾ ਸੋਈ । ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜੇ ਕੋ ਮੁੜੇ ਨ ਮੂਲੇ ਅਕਲ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਈ ॥੩੫॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> jcq4i07fp9ez6ykoc5dbrdb7y9cteiq 250 71891 216555 2026-04-28T08:25:35Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੫. ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਵਾ ਵੱਜਿਆ ਮਾਰੂ ਕੁਹਮਕਿ ਲੈ ਕਰਿ ਭਾਰੀ। ਅੱਗੇ ਹਿੰਦ ਮੱਲਾਂ ਮੁੱਲਾਂ ਲੜਦੇ ਦੇਖ ਅਸਾਡੀ ਵਾਰੀ। ਦਾਰੂ ਸੀਸਾ ਬਹੁਤ ਮੰਗਾਹੋ ਕਰਸਾਂ ਵਡੀ ਗੁਬਾਰੀ ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜੇ ਮੁੜੇ ਨ ਮੂਲੇ ਅਕਲ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੫. ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਵਾ ਵੱਜਿਆ ਮਾਰੂ ਕੁਹਮਕਿ ਲੈ ਕਰਿ ਭਾਰੀ। ਅੱਗੇ ਹਿੰਦ ਮੱਲਾਂ ਮੁੱਲਾਂ ਲੜਦੇ ਦੇਖ ਅਸਾਡੀ ਵਾਰੀ। ਦਾਰੂ ਸੀਸਾ ਬਹੁਤ ਮੰਗਾਹੋ ਕਰਸਾਂ ਵਡੀ ਗੁਬਾਰੀ ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਜੇ ਮੁੜੇ ਨ ਮੂਲੇ ਅਕਲ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰੀ ॥੩੬॥ ਦੇਵਾ ਲਸ਼ਕਰ ਭਇਆ ਇਕੱਠਾ ਬਾਹਰਿ ਡੇਰੇ ਪਾਏ| ਤੰਬੂ ਤੇ ਸ਼ਦੀਆਨੇ ਜੀ ਕਹੁ ਝੰਡੇ ਖੜਕਾਏ। ਲਾਹਾਨੂਰ ਵਿਚਿ ਗੱਡੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਸੀਸਾ ਗੋਲੀ ਆਏ। ਦਰਸ਼ਨ ਲਸ਼ਕਰ ਝੜ ਬਦਲ ਹੋਈ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਏ॥੩੭॥ ਤੀਨ ਕੋਹ ਤੇ ਪਉਂਦੇ ਡੇਰੇ ਧੂਆਂ ਧਾਰੁ ਦਿਸੀਵੈ। ਮੁਗਲ ਪਠਾਣ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਸਈਅਦ ਹਰ ਦਮ ਰਹਿੰਦੇ ਖੀਵੈ ਅੱਗੇ ਡਾਇਣ ਚੱਕੂ ਸੁਣੀਂਦਾ ਕਉਣ ਮਰੈ ਕਉਣ ਜੀਵੈ । ਦਰਸਨ ਪਾੜ ਅਵੱਲਾ ਪਾਟਾ ਕਿਉਂਕਰਿ ਕੋਈ ਸੀਵੈ ॥੩੮॥ ਦੇਵੇ ਮੋਰਚੇ ਜਾਇ ਬਣਾਏ ਮਿਲੇ ਜਮਾਤਾਂ ਵਾਲੇ। ਵਾਹਰ ਦੇਵੇ ਸਭ ਬੁਲਾਈ ਕੁਝ ਭਾਈ ਕੁਝ ਸਾਲੇ। ਵਾਹਰ ਮੁਹਰਿ ਲੜੇ ਨ ਮੂਲੇ ਸੋ ਗੀਦੀ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ | 400 ॥੩੯॥ ਤਾ ਬੱਧੋ ਨੇ ਪਰਾ ਘੱਤੋ ਨੇ ਂ ਘੇਰਾ ਨੱਸਿ ਨ ਕੋਈ ਜਾਏ। ਤੀਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਲੱਗੀ ਛਹਿਬਰ ਅੰਤ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਏ। ਛੁਟਨਿ ਤੋਸ਼ਾਂ ਦਾਰੂ ਸੀਸਾ ਸੂਰਜ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵੈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜਸ ਗਾਵੈ॥੪੦॥ ਪਹਰ ਅਢਾਈ ਭੇੜਾ ਹੋਇਆ ਸੁਣਿਆ ਸਭ ਲੁਕਾਈ । ਹੁਕਮ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਕਾ ਆਇਆ ਫੌਜ ਨਾ ਜਾਣਾ ਪਾਈ। ਸੁਤੇ ਸਿੰਘ ਜਗਾਏ ਸਤਿਗੁਰ ਹੋਇਆ ਆਪ ਸਹਾਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਸਿੰਘ ਚਉਣੇ ਹੋਏ ਸਭਨਾ ਫਤੇ ਬੁਲਾਈ ॥੪੧॥ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> fqk5zthdrfdsf89ztt5k4gm3mfuc18y 250 71892 216556 2026-04-28T08:25:47Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੬. ਪਕੜਿ ਭਗਉਤੀ ਚਾਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲਿ ਸਭਾ ਉਠਿ ਹੋਈ। ਨਿੱਕੀ ਸੱਕੀ ਕੀਤੀ ਮਾਰੀ ਦੇਵਾ ਨਸਿ ਗਇਓਈ। ਤੀਨ ਕੋਹ ਤੇ ਕਤਲਾਮੁ ਕਰਿ ਮਾਰੇ ਨਾਲੇ ਲੋਟੀ ਹੋਈ ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਪਹੁਤੀ ਖਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਹਾਰ ਪਰੋਈ॥੪੨॥ ਖਾਨ ਖਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੬. ਪਕੜਿ ਭਗਉਤੀ ਚਾਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲਿ ਸਭਾ ਉਠਿ ਹੋਈ। ਨਿੱਕੀ ਸੱਕੀ ਕੀਤੀ ਮਾਰੀ ਦੇਵਾ ਨਸਿ ਗਇਓਈ। ਤੀਨ ਕੋਹ ਤੇ ਕਤਲਾਮੁ ਕਰਿ ਮਾਰੇ ਨਾਲੇ ਲੋਟੀ ਹੋਈ ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਪਹੁਤੀ ਖਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਹਾਰ ਪਰੋਈ॥੪੨॥ ਖਾਨ ਖਨੀਮ ਅਕਾਬਰ ਮਾਰੇ ਦੇਵਾ ਹਥਿ ਨ ਆਇਆ। ਨਿਕੀ ਸੁੱਕੀ ਕੇਤੀ ਮਾਰੀ ਅੰਤ ਨ ਜਾਈ ਪਾਇਆ। ... --- ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਪਹਿਲੋ ਦਾਰੂ ਸੀਸਾ ਕਬਜ਼ਿ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਆਇਆ।੪੩ ਵਡੇ ਵਡੇ ਅਕਬਰ ਮਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸਭ ਲੁਕਾਈ। ਲਾਹਾਨੂਰ ਦੇ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦੀ ਸਭਨਾ ਊਂਧੀ ਆਈ। ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਈ ਜਮੀਅਤਿ ਫਿਰਿ ਜਾਇ ਸਡੀ ਲੁਕਾਈ। ਦਰਸਨ ਦੇਖ ਮੁਸੱਦ} ਕੀਏ ਇਕੱਠੇ ਅਰਜ਼ ਹਜ਼ੂਰ ਲਿਖਾਈ ॥੪੪॥ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਕਿਤਾਬਤ ਲਿਖੀ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਦੇ ਤਾਂਈ । ਅਕਲ ਤੁਮਾਰੀ ਖੋਈ --- ... ਘਰ ਨਾਨਕ ਕਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਤਿਸ ਪਰ ਤੇਗ ਉਠਾਈ। ਕਹੁ ਜੀ ਦਰਸਨ ਸਦਾ ਹਹਿ ਪੀਰੀ ਮੀਰੀ ਘਰਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਈ।੪੫ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੀ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਈ ॥ ਵਾਹਗੁਰੂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਕੀ ਫਤੇ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਜਪਣਾ ਜਨਮ ਸਵਾਰਣਾ । ਭੁੱਲੋ ਚੁੱਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਲੈਣਾ । ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ॥ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੋਥੀ ਤੋਂ ਪਟਿਆਲੇ ਮਿਤੀ ੩੦ ਚੇਤ, ੨੦੦੬ ਬਿਕਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ ੧੨ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੧੯੫੦ ਈਸਵੀ, ਦਿਨ ਬੁਧਵਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> pzjtfwcqt4vlg93wrjsa8zpd698xp4f 250 71893 216557 2026-04-28T08:25:59Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "? ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੧ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਉੱਚੇਰੀ-ਉੱਚੀ ਨਦਰ-ਉਚੇਰੀ, ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ। ਮਗਰੂਰੇ ਯਾ ਹੈਂਕੜ-ਬਾਜ਼ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਚਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਉਲਾਮੇ-ਉਲਾਂਭੇ, ਤਾਹਨੇ । ਊਧੀ ਆਈ-ਗਰਦਨ ਝੁਕ ਗਈ, ਧੌਣ ਨੀਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>? ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੧ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਉੱਚੇਰੀ-ਉੱਚੀ ਨਦਰ-ਉਚੇਰੀ, ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ। ਮਗਰੂਰੇ ਯਾ ਹੈਂਕੜ-ਬਾਜ਼ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਚਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਉਲਾਮੇ-ਉਲਾਂਭੇ, ਤਾਹਨੇ । ਊਧੀ ਆਈ-ਗਰਦਨ ਝੁਕ ਗਈ, ਧੌਣ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਗਈ ! ਉਂਧੀ ਪਾਉਣਾ-ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਣਾ। ਅ ਅਸਲਮ ਖਾਨ-ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਮ ਯਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਅਹਿਦੀ-ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਭੇਜੇ ਸਵਾਰ ਅਕਾਬਰ-ਵੱਡੇ, ਮੁਰੈਲ, ਚੌਧਰੀ, ਆਗੂ, ਸਰਦਾਰ, ਜਥੇਦਾਰ। ਅਦਾਵਤ-ਦੁਸ਼ਮਨੀ,ਵੈਰ, ਅਦੌਤ ! ਅਬਨਾਸੀ-ਨਾਸ-ਰਹਿਤ, ਅਟਲ, ਮਾਮਲਾ ਉਗਰਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਅਫ਼ਸਰ । ਅਰਬਾ-ਰਾਬਾ, ਬੰਦੂਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵਾੜ ਯਾ ਵਾਰ। ਅਲੈਂਦਾ-ਅਲਾਉਂਦਾ, ਬੋਲਦਾ। ਅਵੱਲੇ-ਉਲਟੇ ਵਲ ਦੇ, ਉਲਟੋ, ਪੁੱਠੇ, ਭੈੜੇ, ਮੰਦੇ । ਅੰਬਰ-ਆਸਮਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਸ ਸਉਰੀਦ- ਸੌਂਹ, ਕਸਮ, ਸ਼ਪਥ । ਸੱਚਾ ਸਾਹਿਬ-ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਦੀਆਨੇ–ਸ਼ਾਦਿਆਨੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਜੇ। ਸਾਕਤ-ਸਖ਼ਤੀ, ਜੋਰ, ਡਾਢ, ਟਾਕਰਾ | ਸਾਜ਼ੀ-ਬਣਾਈ, ਘੜੀ । ਸ਼ਿੱਦਿਤ-ਜ਼ਿਆਦਤੀ, ਅੱਬਲ-ਅੱਵਲ,ਪਹਿਲੋਂ,ਪਹਿਲਾਂ। ਸੈ-ਸੌ, ਸੈਂਕੜੇ । ਤੇਜ਼ੀ, ਤਲਖੀ, ਫਸਾਦ, ਝਗੜਾ। ਸਿੱਧ-ਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਜੋਗੀ, ਸੰਤ ਸਦੀਵੀ। ਸੀਸਾ-ਸਿੱਕਾ (ਬਾਰੂਦ ਵਾਲਾ) । ਅਮਲਾ ਫੈਲਾ-ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੈਨਾ-ਫੌਜ। ਛੋਟੇ ਕਰਮਚਾਰੀ। ਸੰਨਿਆਸੀ-ਸੰਨਿਆਸ-ਧਾਰੀ ਅਮੀਨ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਸਾਧੂ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 2al81jigyw92iaw42uda129z8b3hcmq 250 71894 216558 2026-04-28T08:26:12Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੮, ਹਗਾਮਾ-ਹੰਗਾਮਾ, ਝਗੜਾ, ਲੜਾਈ, ਝੇੜਾ, ਰੌਲਾ, ਖੱਪ । ਹਮਾਇਤ-ਮਦਦ, ਸਹਾਇਤਾ, ਸਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਤਰ-ਕਤਰੇ ਹੋਏ,ਮੋਨੇ, ਕੇਸ-ਹੀਨ, ਛੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ,ਪਟਿਆਂ ਵਾਲੇ। ਕਦੀਮ-ਪੁਰਾਣਾ । ਕਲਾਮਾ ਖਾਵੇ—(ਰਬ ਦੇ) ਕਲਾਮ (ਕੁਰਾਨ) ਦੀ ਕਸਮ ਖ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੮, ਹਗਾਮਾ-ਹੰਗਾਮਾ, ਝਗੜਾ, ਲੜਾਈ, ਝੇੜਾ, ਰੌਲਾ, ਖੱਪ । ਹਮਾਇਤ-ਮਦਦ, ਸਹਾਇਤਾ, ਸਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਤਰ-ਕਤਰੇ ਹੋਏ,ਮੋਨੇ, ਕੇਸ-ਹੀਨ, ਛੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ,ਪਟਿਆਂ ਵਾਲੇ। ਕਦੀਮ-ਪੁਰਾਣਾ । ਕਲਾਮਾ ਖਾਵੇ—(ਰਬ ਦੇ) ਕਲਾਮ (ਕੁਰਾਨ) ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਵੇ। ਕਾਂਗਲ-ਕਾਗਜ਼ । ਕਾਰਨ-ਢੰਗ, ਵਿਉਂਤ, ਤਰੀਕਾ, ਫੰਦਾ, ਘਾੜਤ, ਬਣੌਤ। ਕਾਲ-ਸਮਾ, ਵੇਲਾ, ਵਖਤ, ਮੌਤ, ਅੰਤ ਕਾਵਸ-ਮੁਸੀਬਤ, ਕਲਾ, ਮੁਸ਼ਕਲ, ਢੂੰਡ, ਤਲਾਸ਼, ਟੋਲ ਦੀ ਔਖ ਕਿਤਾਬਤ-ਚਿੱਠੀ, ਲਿਖਤ । ਕੁਹਮਕਿ-ਕੁਮਕ, ਸਹਾਇਕ ਫੌਜ ਕੇਤੀ=ਕਿਤਨੀ ਹੀ, ਕਿੰਨੀ ਹੀ, ਬੇਅੰਤ, ਬੇਓੜਕ, ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ, ਅਣਗਿਣਤ । ਕੁੰਟ-ਕੂੰਟ, ਦਿਸ਼ਾ ਤਰਫ, ਪਾਸਾ। ਕੋਟ-ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਚੌਹੀਂ ਕੂੰਟੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਕੰਧ ਯਾ ਵਲਗਣ, ਕਿਲਾ। ਖਨੀਮ-ਗਨੀਮ, ਵੈਰੀ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਲੁਟੇਰਾ, ਡਾਕੂ ਖਲਕ-ਲੁਕਾਈ, ਬੰਦੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਰੀ ਟੋਕਰੀ, ਬਾਂਸ ਜਾਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਖੋਏ-ਗੁਆਚੇ, ਅਕਲ ਦੇ ਖੋਏ, ਮੂਰਖ । ਖੰਡੀਅਨ-ਖੰਡਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖੰਡੇ (ਮਿਟੇ, ਕੱਟੇ) ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਗਾਲਾ-ਗਲਾ, ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਦਲਣ ਯਾ ਪੀਹਣ ਲਈ ਜੋ ਲੱਪ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਠਿਆਂ ਦਾ ਰੁੱਗ,ਜੋ ਕੁਤਰਨ ਵਾਸਤੇ ਟੋਕੇ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਦਾ ਹੈ । ਗੋਸ਼ਾ-ਕਿਨਾਰਾ, ਨੁੱਕਰ, ਖੂੰਜਾ, ਇਕ ਪਾਸਾ, ਲੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ! ਚਉਰਾਸੀ-ਚੌਰਾਸੀ ਲਖ ਜੂਨ । ਦੇਖੋ ‘ਜੰਮਣ-ਮਰਨ’ ਚਸ਼ਮ ਨਿਵਾਈ-ਚਸ਼ਮ-ਨੁਮਾਈ, ਅੱਖ ਵਖਾਉਣੀ, ਡਾਂਟਣਾ, ਤਾੜਨਾ ਕਰਨੀ, ਧਮਕਾਉਣਾ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਇਸਨੂੰ 'ਚੁਸ਼ਮਨਿਆਈ' ਭੀ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਕਾ-ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਚਾਕਰ-ਨੌਕਰ, ਸੇਵਕ, ਹੁਕਮੀ ਚੱਕ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> rt7b2xrhwq7vvyne05s3cxlttdmq9vk 250 71895 216559 2026-04-28T08:26:24Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬੰਦਾ, ਕਾਮਾ। ਚਿਹਰੇ ਲੈਣਾ-ਫੌਜੀ ਨੌਕਰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਚਕਰ ਦੇਖਣੇ ਤੇ ਲਿਖਣੇ। ਜਮ-ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਧਰਮਰਾਜ ਜਮਾਤੀ-ਜਮੀਅਤ ਵਾਲੇ,ਜਥੇਦਾਰ, ਜਮਾਦਾਰ, ਜਮਾਅਤਦਾਰ ਜੋਗੀ-ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਚੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਬੰਦਾ, ਕਾਮਾ। ਚਿਹਰੇ ਲੈਣਾ-ਫੌਜੀ ਨੌਕਰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਚਕਰ ਦੇਖਣੇ ਤੇ ਲਿਖਣੇ। ਜਮ-ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਧਰਮਰਾਜ ਜਮਾਤੀ-ਜਮੀਅਤ ਵਾਲੇ,ਜਥੇਦਾਰ, ਜਮਾਦਾਰ, ਜਮਾਅਤਦਾਰ ਜੋਗੀ-ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਚੇਲਾ, ਯੋਗੀ, ਯੋਗ-ਭੇਖ ਦਾ ਧਾਰਨੀ, ਯੋਗਾ ਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜੰਗਮ—ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ ਦਾ ਫਿਰਕਾ ਜ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਹੈ, ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਇਕ ਥਾਂ ਨਾ ਟਿਕੋ । ਇਹ ਸਿਰ ਪਰ ਸੱਪ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤੇ ਧਾਤ ਦਾ ਚੰਦ, ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਾ ਬਾਨੀ-ਖਾਨਾ-ਜੰਗੀ, ਘਰ ਵਿਚ ਲੜਾਈ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੰਗਾ, ਫਸਾਦ, ਕਲਹ। ਜੰਮਣ-ਮਰਨ-ਆਵਾ-ਗੌਣ, ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਦਾ Transmigration of soul. ਗੜ, ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰੀ ਜੂਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਚੌਰਾਸੀ’ ੨੯, ਭੀ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਫੈਹਿਬਰ-ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬੱਦਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਝੜੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ। ਛੇੜ-ਲੜਾਈ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਰੋਹ ਯਾ ਦਸਤੇ । ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਵੱਗ ਦਾ ਪਾਲੀ, ਛੇੜੀ, ਛੇੜੂ, ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੜਾਕਾ। ਡਾਇਣ—ਡਾਕਣੀ, ਚੁੜੇਲ, ਭੂਤਨੀ, ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ। ਤਕੱਬਰ-ਗਰੂਰ, ਮਗਰੂਰੀ,ਹੈਂਕੜ- ਬਾਜ਼ੀ, ਆਕੜ, ਧੱਕੜ-ਸ਼ਾਹੀ। ਤਕੀਆ-ਆਸਰਾ, ਸਰ੍ਹਾਣਾ, ਓਟ, ਟਿਕਾਣਾ,ਅੱਡਾ, ਸਾਧਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ । ਤਰਕਾਰੀ-ਸਬਜ਼ੀ-ਭਾਜੀ। ਤਾਣ-ਜ਼ੋਰ, ਤਾਕਤ । ਤਾਮਸ—ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲਾਂ, ਅੰਨੇਰਾ । ਦੁਰਾਮਤਿ-ਦਰਾਮਦ, ਪਹੁੰਚ, ਆਓ-ਭਗਤ ਧੜੀਆ-ਵਪਾਰੀ, ਤੋਲਾ, ਜੋ ਧੜਾਂ ਯਾ ਦਾਣੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਧੜੀਆਂ (ਦਹਿ- ਸੇਰੀਆਂ, ਦਸੇਰੀਆਂ) ਤੋਲਣ ਵਾਲਾ,ਧੜਵਈ,ਹਟਵਾਣੀਆ। ਨਦਰ-ਉਚੇਰੀ-ਉੱ ਕਰੋਧ, ਦਾਖਲ, ਨਜ਼ਰ, ਹਉਮੈ, ਹੈਂਕੜ ਯਾ ਗਰੂਰ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> d3hzjcuk1psv5o5zg96g3yssbbj4k49 250 71896 216560 2026-04-28T08:26:36Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੩੦. ਭਰੀ ਅੱਖ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਸ ਕੋਈ-ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਜਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਨੀਵੇਂ ਹੀ ਭਾਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਾ-ਤਸੱਲੀ, ਸੰਤੋਖ, ਹੌਂਸਲਾ, ਦਲੇਰੀ । ਪੱਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇਕ ਉਘਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੩੦. ਭਰੀ ਅੱਖ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਸ ਕੋਈ-ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਜਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਨੀਵੇਂ ਹੀ ਭਾਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਾ-ਤਸੱਲੀ, ਸੰਤੋਖ, ਹੌਂਸਲਾ, ਦਲੇਰੀ । ਪੱਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇਕ ਉਘਾ ਕਸਬਾ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੈਬਤ ਪੁਰ ਪੱਟੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਪਰਵਾਨਾ-ਰੁੱਕਾ, ਹੁਕਮ, ਚਿੱਠੀ ਪਰਾ-ਪਰਹਾ, ਪਰਾ, ਸਫ਼, ਕਤਾਰ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ। ਪੀਰੀ-ਪੀਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰਿਆਈ। ਪੰਜ-ਮਜਬੀ-ਅਨੇਕ ਧਰਮੀ, ਬਹੁ- ਜਾਤੀਏ, ਭਾਵ ਪੰਜ ਪੀਰੀਏ, ਸਰਵਰੀਏ ! ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ-ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਮੁਅੱ ਜ਼ਮ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪੁਤਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਜਨਮ, ਅਕਤੂਬਰ ੧੬੪੩ ਈ:, ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨੀ, ੨੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੭੦੭ ਈ., । ਮੌਤ, ਲਾਹੌਰ, ੧੭ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੭੧੨ ਈ: । ਬਾਜ਼ੀ-ਖੇਲ ਬਾਦ-ਹਵਾਈ-ਬਦ-ਹਵਾਸੀ, ਝੂਠ, ਬਕਵਾਸ, ਕੂੜ, ਅਸੱਤ ਬਿਦਿਤ-ਬਿਦਅਤ, ਧਰਮ ਵਿਰੁਧ ਨਵੀਂ ਗੱਲ, ਬੁਰਿਆਈ, ਦੋਸ਼, ਆਪਦ, ਬਿਪਤਾ । ਬੇਹੋ-ਬਾਏਂ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ। ਬੈਰਾਗੀ-ਵੈਸ਼ਨੂ-ਮਤੀ, ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਫਿਰਕਾ, ਵੈਰਾਗ ਵਾਲਾ। ਬੋਲ ਕਿਰਪਾਨ, ਗਵਾਇਆ-ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਕੇ ਵਿਗਾੜ ਪਾਇਆ। ਬੰਦੀ-ਬੰਦਸ਼, ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਜਿਹਲ ਵਿਚ, ਕੈਦੀ । ਭਗਉਤੀ-ਭਗੌਤੀ, ਤਲਵਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ । ਭਾਈ-ਮਜ਼ਬ-ਹਮ ਮਜ਼ਹਬ, ਗੁਰ- ਭਾਈ, ਧਰਮ-ਭਰਾ, ਇੱਕੋ ਧਰਮ ਵਾਲੇ। ਭੇੜਾ-ਭੇੜ, ਟਾਕਰਾ,ਜੰਗ,ਲੜਾਈ। ਮਾਰੂ-ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਧੌਂਸਾ, ਲੜਾਈ ਯਾ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਗ ! ਮਸਲਤ-ਮਸਲਹਤ, ਨੇਕ ਸਲਾਹ, ਚੰਗੀ ਵਿਉਂਤ ਮਦੀ-ਸ਼ਰਾਬੀ, ਮਤਵਾਲਾ, ਮੁਦੱਈ, ਦਾਵਾਂ ਯਾ ਝਗੜਾ ਕਰਨਵਾਲਾ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 4gvhuq2sqh7890939oxezj6bthj9biv 250 71897 216561 2026-04-28T08:26:48Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੩੧. ਮੁਸੱਦੀ-ਮੁਤਸੱਦੀ, ਮੁਨਸ਼ੀ, ਦਫ਼ ਤਰੀ ਬਾਬੂ, ਕਲਰਕ ਮੀਰੀ-ਅਮੀਰੀ, ਸਰਦਾਰੀ, ਹਕੂ- ਮਤ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ । ਮੋਨੇ-ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ, ਘੋਨ-ਮੋਨ, ਸਿਰ- ਮੰਨੇ, ਕੇਸ-ਹੀਨ ਮੋਰਚੇ-ਮੂਰਚਾਲ, ਕੀੜੀ ਦੀ ਚਾਲੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਰ- ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੩੧. ਮੁਸੱਦੀ-ਮੁਤਸੱਦੀ, ਮੁਨਸ਼ੀ, ਦਫ਼ ਤਰੀ ਬਾਬੂ, ਕਲਰਕ ਮੀਰੀ-ਅਮੀਰੀ, ਸਰਦਾਰੀ, ਹਕੂ- ਮਤ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ । ਮੋਨੇ-ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ, ਘੋਨ-ਮੋਨ, ਸਿਰ- ਮੰਨੇ, ਕੇਸ-ਹੀਨ ਮੋਰਚੇ-ਮੂਰਚਾਲ, ਕੀੜੀ ਦੀ ਚਾਲੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਰ- ਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰੜੇ ਯਾ ਓਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਦਾ ਵਾਰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਯਾ ਵੈਰੀ ਪਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀ- ਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਪੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਟੋਏ । ਪੰਜਬ-ਮਜ਼ਹਬ, ਧਰਮ, ਪੰਥ ਰੱਤਿ-ਖੂਨ, ਲਹੂ । ਰਾਬਾ-ਬੰਦੂਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਵਰਖਾ, ਦੇਖੋ ‘ਅਰਾਬਾ’। ਲਾਹਾਨੂਰ-ਲਾਹੁਨੂਰ, ਲਾਹਠੂਰ, ਲਾਹੌਰ। ਲੋਈ ਮੂੰਹ ਥੋਂ ਲੱਥੀ-ਨੰਗੇ ਮੂੰਹ, ਪੜਦਾ ਲਹਿ ਗਿਆ, ਸ਼ਰਮ- ਹਯਾ ਉਡ ਗਈ ! ਵਕੀਲ-ਨੁਮਾਇੰਦਾ,ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਫਰੀਕ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਖ਼ਤਾਰ, Agent, represen- tative, Pleader. ਵਾਹਰ-ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚੋਰਾਂ ਧਾੜ- ਵੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋਧਿਆਂ ਦੀ ਜਮਾਤ । ਵੈਸਾਖੀ-ਬਸਾਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ, ਸੂਰਜੀ ਸੰਮਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਸਾਬੋਕੀ ਤਲਵੰਡੀ) ਆਦਿ ਥਾਈਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਘਾ ਗੁਰ-ਪੂਰਬ(ਜੋੜ-ਮੇਲਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾ ਖਾਸ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> n47qjuqulczzbmvfkr7ajovcz3akds3 250 71898 216562 2026-04-28T08:27:01Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਪ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫ਼ਰਜ਼ ‘ਇਤਿਹਾਸ’ਕੌਮ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਸੇ ਭੀ ਜਾਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇਂਦੀਆਂ ਅਰੁ ਧਨੁ ਖਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਆਪ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫ਼ਰਜ਼ ‘ਇਤਿਹਾਸ’ਕੌਮ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਸੇ ਭੀ ਜਾਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇਂਦੀਆਂ ਅਰੁ ਧਨੁ ਖਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿਤਨਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਫ਼ਖਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਤਨਾਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਅਧੂਰਾ, ਖਿੰਡਿਆ-ਪੁੰਡਿਆ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਦੁਸ਼ਮਨ ਤੇ ਹਾਕਮ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਸਾਡੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਭੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁੱਧ ਤੇ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਬੜੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਸਰਦੀ ਪੁਜਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ‘ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਹੈ । ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰੱਥ ਬਨਾਣ ਲਈ ਆਪ ਪੱਕੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੋ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਓ ! ਚੰਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ੧੦)ਹੈ। (ਸਕੱਤ) Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> gs8z2375awm01vrl17w8hijr6e9ro1z 250 71899 216563 2026-04-28T08:27:17Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ੧-ਮਾਖਜ਼ਿ ਤਾਰੀਖ ਸਿੱਖਾਂ (ਫਾਰਸੀ) ੨-ਔਰਾਕਿ ਪ੍ਰੀਸ਼ਾਨ-ਤਾਰੀਖ਼ ਪੰਜਾਬ (ਫਾਰਸੀ) ੩-ਮੁਖਤਿਸਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤ੍ਰੀ (ਉਰਦੂ) ੪-ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ)..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ੧-ਮਾਖਜ਼ਿ ਤਾਰੀਖ ਸਿੱਖਾਂ (ਫਾਰਸੀ) ੨-ਔਰਾਕਿ ਪ੍ਰੀਸ਼ਾਨ-ਤਾਰੀਖ਼ ਪੰਜਾਬ (ਫਾਰਸੀ) ੩-ਮੁਖਤਿਸਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤ੍ਰੀ (ਉਰਦੂ) ੪-ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ) ਪ-ਗੁਰਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਪੁਰਾਤਨ ਲਿਖਤੀ-ਗੁਰਮੁਖੀ) ੬ – ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਫਾਰਸੀ) ਕ੍ਰਿਤ-ਅਹਮਦ ਯਾਰ, ‘ਮੌਲਵੀ ਭੇਟਾ ੧) १ } ਭੇਟਾ ੨) ਛੇਤੀ ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ ੧-ਤਾਰੀਖ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉਰਦੂ) (ਸੰਮਤ ੧੮੩੬ ਤੋਂ ੧੯੨੬ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ) » } ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹਾਲ ਨੰ: ੪- ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਿਵਾਸ ਸਕੱਤਰ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ B-1508 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> anq3rdt9ay4gmgpqs0yq2pag07w90hk 250 71900 216564 2026-04-28T08:27:32Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ (ਰਾਮਸਰ ਰੋਡ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਕੱਤ ਸ਼ੋ: ਗੁ: ਪ੍ਰ: ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਛਪੀ ਤੇ ਸਕੱਤ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। Digitized by Panjab..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ (ਰਾਮਸਰ ਰੋਡ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਕੱਤ ਸ਼ੋ: ਗੁ: ਪ੍ਰ: ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਛਪੀ ਤੇ ਸਕੱਤ ਸਿੱਖ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> qoycz2ah7g3v23c3okib7s22k8kbir3 250 71901 216566 2026-04-28T10:30:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|39||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਬੰਦੇ ਦਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਖਟਿਆ ਕੀ, ਦਿਤਾ ਤੁਧ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਵਪਾਰ ਦਾ ਸੀ ਕੇਹੜੀ ਵਸਤ ਖਰੀਦ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ, ਕੀਤਾ ਰਜ ਕੇ ਸੈਰ ਬਜਾਰ ਦਾ ਸੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ <ref>ਨੇਕ ਕਮਾਈ।</ref>ਹਕ ਹਲਾਲ ਖਾਵੀਂ, ਕੁਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਦੇਖ ਮੁਰਦਾਰ ਦਾ ਸੀ ਭੁਲ ਗਿਆ ਹੈ ਸਾਜਣੇਹਾਰ ਤੈਨੂੰ, ਬਣਿਆ ਪੁਤਲਾ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਲਖ ਲਾਨਤਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਲਖਵਾਰੀ,ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਕਦਰ ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨੇ ਕੈਮਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਾਹੀ, ਭੁਲ ਗਿਆ ਜੇ ਨਕਸ਼ ਮੈਮਾਰ ਦਾ ਸੀ ਆਵੇ ਮੰਗਤਾ ਜਦੋਂ ਦਲੀਜ਼ ਉਤੇ, ਦਿੰਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁਕਮ ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਹਰਾਮ ਖਾਣਿਆ ਕਬੋਲ ਨ ਬੋਲ ਪਾਪੀ,ਜਾਲਮਪਕੜ ਗ੍ਰੀਬ ਨੂੰਮਾਰਦਾ ਸੀ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਸਖਤ <ref>ਲਾਲ। </ref>ਮਨੂਰ ਹੋਯਾ, ਘਰ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਮਰਦਲੁਹਾਰ ਦਾ ਸੀ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਦੋਜਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈਸੇਂ, ਪੂਰਾ ਰਿਹਾ ਨਾ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਦਾ ਸੀ {{Block center|49 ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਉਨੰਜਵਾਂ ਸਾਲ ਐਵੇਂ,ਬ੍ਰਿਥਾ ਉਮਰ ਤੈਂ ਆਪਣੀ ਗਾਲ ਛਡੀ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਭਜਨ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਟਾਲ ਛਡੀ ਨਾ ਤੈਂ ਲਭਿਆ ਲਭਣਹਾਰ ਤਾਈਂ, ਉਮਰ ਵਾਂਗ ਦੁਪੈਹਰ ਦੇ ਢਾਲ ਛਡੀ ਉਹ ਭੀ ਪੁਰਸ਼ਜਹਾਨ ਤੇ ਧੰਨਬਾਬਾ,ਜਿਨਾਂ ਇਲਮ ਚੋਂ ਰਮਜਨਿਕਾਲ ਛਡੀ ਨਹੀਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਚਿਰਾਗ ਦੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਾਲ ਛਡੀ ਵਸਤੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ ਗੁਪਤ ਰਖਦੇ ਕਰਨੀ ਦਿਲੋਂ ਪਾਖੰਡ ਦੀਚਾਲ ਛਡੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ ਨੇ ਅਤਰਦਾਨੀ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਸੰਦੂਕ ਮੇਂ ੁ ਡਾਲ ਛਡੀ ਜਿਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਸਤ ਪਕੜੀ, ਸਚੇਸਿਦਕਦੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਛਡੀ ਕੋਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੌਲਤਾਂ ਸਜਣਾ ਓਇ, ਉਤੋਂ ਸ਼ਕਲ ਕੰਗਾਲ ਵਖਾਲ ਛਡੀ ਸੋਈ ਉਪਰੋਂ ਚੁਪ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਤ ਨੂੰ ਅਕਲ ਸਿਖਾਲ ਛਡੀ ਵਫਾਦਾਰ ਜਹਾਨ ਦੇ ਵਿਚ ਸੋਈ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪਾਲ ਛਡੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਤਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਈਂ, <ref>ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।</ref>ਸੁਰਤੀਕੰਨ ਤੋਂ ਪਕੜਬਿਠਾਲ ਛਡੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਈ ਕਰਕੇ ਬਕਰੀ ਜਾਨ ਬਹਾਲ ਛਡੀ ਮਾਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਜਾਲ ਛਡੀ ਜੁਗਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਂਵਦੇ ਤੁਰਤ ਸੋਨਾ ਬੂਟੀ <ref>ਸੁਨਿਆਰੇ।</ref>ਕੀਮੀਆਂਗਰਾਂ ਨੇ ਭਾਲ ਛਡੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> d831v1ustvovclkrv3qiom4exew83nz 250 71902 216567 2026-04-28T10:34:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|40||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਜਾਨੀਏ ਮਰਦਗਾਜ਼ੀ,ਕਰਕੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਬਾਤ ਕਮਾਲ ਛਡੀ {{Block center|50 ਪਚਾਸਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਪਚਾਸਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਪੁਰਸ਼ ਦੇਖ ਲੈ ਧੌਲੜੇ ਆਂਵਦੇ ਨੇ ਗੁਝੀ ਰਮਜ਼ ਨਾ ਅਜੇ ਮਲੂਮ ਹੋਈ, ਕੇਸ ਕਾਲੜੇ ਰੰਗ ਵਟਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹ ਇਲਮ ਤੈਂ ਗਡੀਆਂਲਦੀਆਂ ਈਂ,ਹੁਣਤਾਂਹਰਫ ਵੀ ਘਟ ਦਿਸਾਂਵਦੇ ਨੇ ਜੇਕਰ ਪੜ੍ਹਨ ਬੀਂ ਬਾਤ ਮਾਲੂਮ ਹੋਈ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਮਰ ਲੰਘਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ ਕੇ ਪੋਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਕਰਦੇ ਮਾੜਾ ਵੇਖ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਢਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹ ਪੜ ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਕੁਰਾਨ ਸਾਰੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਜਿਤਨਾ ਚਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਦ ਵੇਦਾਂਤ ਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵੇ, ਦੂਈ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿਲੋਂ ਗਵਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜਕੇ ਬਿਲਮ ਨ ਅਮਲ ਕਮਾਲ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਜੀਭ ਨੂੰ ਸਿਕਲਚੜ੍ਹਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜਕੇ ਲੋਕ ਮੁਕਾਂਵਦੇ <ref>ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀ।</ref>ਕੁਤਬਖਾਨੇ, ਨਾਹੀਂ ਯਾਰ ਨਾਲ ਅਖੀਆਂ ਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਇਲਮ ਨਾ ਕਦੇਵੀਬਸਕਰਦੇ,ਆਸ਼ਕ ਅਲਫਤੇਬਾਤ ਮੁਕਾਂਵਦੇ ਨੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਮਿਲੇਮਹਿਬੂਬਪਿਆਰਾ,ਉਸਇਲਮਨੂੰਨਹੀਂਬਿਆਂਵਦੇ ਨੇ ਏਸ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਸ ਕਰ ਜਾ, ਗੁਝੀ ਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਤਾਂਵਦੇ ਨੇ ਬਾਤਨ ਬਾਤ ਬਤਾਂਵਦੇ ਐਨ ਮੁਰਸ਼ਦ,ਆਲਮ ਜ਼ਾਹਰਾ ਇਲਮ ਪੜ੍ਹਾਂਵਦੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਇਲਮ ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਵਾਕਫੀ ਹੈ, <ref>ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।</ref>ਹਾਫਜ਼ਹਿਫਜ਼ਕੁਰਾਨਸੁਣਾਂਵਦੇ ਨੇ ਚੰਗੇ ਹੈਨ ਜੋ ਇਲਮ ਵਸੂਲ ਕਰਦੇ, ਵਸਦੇ ਉਹ ਜੋ ਅਮਲ ਕਮਾਂਵਦੇ ਨੇ ਇਲਮ ਪੜ੍ਹ ਤੇ ਅਮਲ ਕਮਾ ਬੰਦੇ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਂਵਦੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹ ਇਲਮ ਤੇ ਹੋਵਣਾ ਸਖਤ ਪਥਰ ਕਦੇ ਭਿਜਣੇ ਵਿਚ ਨਾ ' ਆਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਸੀਹਤਕਰਦੇਆਸ਼ਕਆਪਣਾਆਪਸਮਝਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਇਲਮ ਥੀਂ ਕਈਮਕਾਨ ਪੌਦੇ ਆਸ਼ਕ ਅਗਲੋਬਣੇਵੀ ਢਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਇਲਮ ਥੀਂ ਦੌਲਤਾਂਜਮਾਂ ਕਰਦੇ,ਆਸ਼ਕਰਬਦੇ ਨਾਉਂਲੁਟਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਇਲਮ ਥੀਂ ਇਜ਼ਤਾਂਚਾਂਵਦੇਨੇ, ਆਸ਼ਕ ਕਲਬਚੋਂਫਖਰਮਿਟਾਂਵਦੇ ਨੇ ਕਈ ਇਲਮ ਤੇ ਜ਼ੋਰਨਾਲ ਕਰਨ ਝਗੜਾ ਆਸ਼ਕ ਪਾਇਕੇਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਸ਼ਕ ਸੋਚ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਹਿਨਿਆਂ ਨੂੰ,ਮੂਰਖ ਪਤਰੇ ਪਏ ਉਲਟਾਂਵਦੇ ਨੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> kqbbhcxqhyrokvyq1o92hi8nq0arzrq 250 71903 216568 2026-04-28T10:39:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸਮੱਸਿਆਤਮਕ */ 216568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Harchand Bhinder" />{{c|41||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਆਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਾਥ ਲੈ ਜਾਣ ਯਾਰੋ,ਪੜ੍ਹੋ ਛਡ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਬਕਰੀ ਭੇਡ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦੇ, ਆਸ਼ਕ ਜਿਗਰ ਤੇ ਛੁਰੀ ਚਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਹਰਫ ਬੁਲਾਂਵਦੇ ਸਹੀ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਕ ਯਾਰ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਬੁਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਪੜ੍ਹਨ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵੇਲੇ,ਆਸ਼ਕ ਕਦੀ ਨਾ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਥੋੜਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾਲੋਕ ਰਖਦੇ,ਆਸ਼ਕਉਮਰਭਰ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਂਵਦੇ ਨੇ ਵਿਚ ਯਾਰ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰੀ, ਨਾਲ ਉਂਗਲਾਂ ਔਸੀਆਂ ਪਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਸ਼ਕ ਇੱਕ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਪਿਛੇ,ਸਾਰੇ ਇਲਮ ਨੂੰ ਘੋਲ ਘੁਮਾਂਵਦੇ ਨੇ ਦੂਰ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਸਿਰ ਵਢ ਕੇ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਂਵਦੇ ਨੇ {{Block center|51 ਇਕਵੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੇ ਸਾਲ ਇਕਵੰਜਾ ਇਕ ਬਾਤ ਸਮਝੀਂ,ਵਿਚ ਵੇਦ ਵੇਦਾਂਤ ਵਖਿਆਨ ਹੋਵੇ ਕਾਰਜਜਗਤ ਅਵਿਦਿਆ ਜਾਨ ਕਾਰਨ,ਮਿਥਿਆ ਕਹਾਂ ਜੇ ਸਭ ਜਹਾਨ ਹੋਵੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਸੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਹਚਲ, ਜਾਣੋ ਬਾਤ ਜੇ ਕਦੀ ਇਨਸਾਨ ਹੋਵੇ ਹੁੰਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪਦਾ ਜਾਪ ਨਾਹੀਂ, ਭਿੰਨ ਮੰਨ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ <ref></ref>ਜੀਵ ਈਸ ਤੇ ਈਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਹੋਇਆ,ਮਾਰਾਂ ਤੀਰ ਜੇ ਅਗ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਮੋਖ ਬੰਧ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਤੱਬ ਕੋਈ, ਸਮਝੇ ਬਾਤ ਜੇ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ ਹੋਵੇ ਮੈਂ ਤੂੰ ਕਹਿਣਥੀਂ ਭੇਦ ਪ੍ਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਭਿੰਨ ਭਗਵਾਨ ਹੋਵੇ ਨਾਂ ਤੇ ਗਯਾਨ ਅਗਯਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂਚੇਲਾ,ਮੰਜ਼ਲ ਏਸਤੋਂ ਖਤਮ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇ ਤੂੰਹੀ ਤੂੰਹੀ ਸਮਝ ਲੈ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ <ref></ref>ਮਹਾਂਵਾਕ ਬਿਨੁ ਭਰਮ ਨਾ ਜਾਨ ਹੋਵੇ {{Block center|52 ਬਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਬਵੰਜਵਾਂ ਸਾਲ ਬੰਦੇ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਮਰ ਬਤੀਤ ਹੋਵੇ ਪੁੰਨ ਪਾਪ ਤੇ ਕਰਮ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਭਿੰਨ “ਕੁਟੱਸਤ ਮੰਨੇ ਜਾਣੀ ਵੇਦ ਵਿਦਾਂਤ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਜਬ ਤਕ ਜੀਵ ਅਵਿਦਿਆ ਜਾਲ ਅੰਦਰ, ਅਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਲੋਕ ਭੈ ਭੀਤ ਹੋਵੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚਾਰਨੂੰ ਜਾਣਨਿਸਚੇ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਿਸਤ ਤੇ ਬੀਤ ਅਤੀਤ ਹੋਵੇ ਜਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜੇ ਬੁਧ ਬਿਬੇਕ ਹੁੰਦਾ, ਜੀਵ ਗਾਂਵਦਾ ਨਿਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਹੋਵੇ ਵੈਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੂਰਖਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੱਕ ਦਾ ਮੀਤ ਹੋਵੇ</poem>}} 1 ਜੀਵ ਤੋਂ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 2 ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਤਰ ਸ਼ਤਰੂ ਇਕ ਸਮਾਨ ਸਮਝਣਾ ਮਿਟੀ ਦਾ ਪਤਲਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਅਮਰ ਹੈ।<noinclude></noinclude> k9cr0qoyntdmlbr09cxv3grv6csj2oq 216569 216568 2026-04-28T10:42:18Z Harchand Bhinder 2624 216569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Harchand Bhinder" />{{c|41||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਆਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਾਥ ਲੈ ਜਾਣ ਯਾਰੋ,ਪੜ੍ਹੋ ਛਡ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਬਕਰੀ ਭੇਡ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦੇ, ਆਸ਼ਕ ਜਿਗਰ ਤੇ ਛੁਰੀ ਚਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਹਰਫ ਬੁਲਾਂਵਦੇ ਸਹੀ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਕ ਯਾਰ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਬੁਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਲਮ ਪੜ੍ਹਨ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵੇਲੇ,ਆਸ਼ਕ ਕਦੀ ਨਾ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾਂਵਦੇ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਥੋੜਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾਲੋਕ ਰਖਦੇ,ਆਸ਼ਕਉਮਰਭਰ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਂਵਦੇ ਨੇ ਵਿਚ ਯਾਰ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰੀ, ਨਾਲ ਉਂਗਲਾਂ ਔਸੀਆਂ ਪਾਂਵਦੇ ਨੇ ਆਸ਼ਕ ਇੱਕ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਪਿਛੇ,ਸਾਰੇ ਇਲਮ ਨੂੰ ਘੋਲ ਘੁਮਾਂਵਦੇ ਨੇ ਦੂਰ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਸਿਰ ਵਢ ਕੇ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਂਵਦੇ ਨੇ {{Block center|51 ਇਕਵੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੇ ਸਾਲ ਇਕਵੰਜਾ ਇਕ ਬਾਤ ਸਮਝੀਂ,ਵਿਚ ਵੇਦ ਵੇਦਾਂਤ ਵਖਿਆਨ ਹੋਵੇ ਕਾਰਜਜਗਤ ਅਵਿਦਿਆ ਜਾਨ ਕਾਰਨ,ਮਿਥਿਆ ਕਹਾਂ ਜੇ ਸਭ ਜਹਾਨ ਹੋਵੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਸੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਹਚਲ, ਜਾਣੋ ਬਾਤ ਜੇ ਕਦੀ ਇਨਸਾਨ ਹੋਵੇ ਹੁੰਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪਦਾ ਜਾਪ ਨਾਹੀਂ, ਭਿੰਨ ਮੰਨ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ <ref>ਜੀਵ ਤੋਂ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</ref>ਜੀਵ ਈਸ ਤੇ ਈਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਹੋਇਆ,ਮਾਰਾਂ ਤੀਰ ਜੇ ਅਗ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਮੋਖ ਬੰਧ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਤੱਬ ਕੋਈ, ਸਮਝੇ ਬਾਤ ਜੇ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ ਹੋਵੇ ਮੈਂ ਤੂੰ ਕਹਿਣਥੀਂ ਭੇਦ ਪ੍ਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਭਿੰਨ ਭਗਵਾਨ ਹੋਵੇ ਨਾਂ ਤੇ ਗਯਾਨ ਅਗਯਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂਚੇਲਾ,ਮੰਜ਼ਲ ਏਸਤੋਂ ਖਤਮ ਬਿਆਨ ਹੋਵੇ ਤੂੰਹੀ ਤੂੰਹੀ ਸਮਝ ਲੈ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ <ref>ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਤਰ ਸ਼ਤਰੂ ਇਕ ਸਮਾਨ ਸਮਝਣਾ।</ref>ਮਹਾਂਵਾਕ ਬਿਨੁ ਭਰਮ ਨਾ ਜਾਨ ਹੋਵੇ {{Block center|52 ਬਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਬਵੰਜਵਾਂ ਸਾਲ ਬੰਦੇ ਬਿਨਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਮਰ ਬਤੀਤ ਹੋਵੇ ਪੁੰਨ ਪਾਪ ਤੇ ਕਰਮ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਭਿੰਨ <ref>ਮਿਟੀ ਦਾ ਪਤਲਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਅਮਰ ਹੈ।</ref>ਕੁਟੱਸਤ ਮੰਨੇ ਜਾਣੀ ਵੇਦ ਵਿਦਾਂਤ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਜਬ ਤਕ ਜੀਵ ਅਵਿਦਿਆ ਜਾਲ ਅੰਦਰ, ਅਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਲੋਕ ਭੈ ਭੀਤ ਹੋਵੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚਾਰਨੂੰ ਜਾਣਨਿਸਚੇ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਿਸਤ ਤੇ ਬੀਤ ਅਤੀਤ ਹੋਵੇ ਜਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜੇ ਬੁਧ ਬਿਬੇਕ ਹੁੰਦਾ, ਜੀਵ ਗਾਂਵਦਾ ਨਿਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਹੋਵੇ ਵੈਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੂਰਖਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੱਕ ਦਾ ਮੀਤ ਹੋਵੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 6xfqoytlmluagkejpprxbjb30ilqjql 250 71904 216570 2026-04-28T10:46:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|42||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਨਾਲ ਨੀਚ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਛੋਹਵਣੇ ਥੀਂ, ਸ਼ੁਧ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਪਲੀਤ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਸਮਝਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਈਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੀਤ ਹੋਵੇ ਗਲ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਵਿਚਾਰਵਾਲੀ,ਉਲਟੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਦੋਵੇਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਜਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਧਾਮ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮਸੀਤ ਹੋਵੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਦਵੈਤ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਦੀ, ਗਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਾਲਜਾ ਸੀਤ ਹੋਵੇ {{Block center|53 ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ,ਤੁਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਲੰਬੜਾ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਰਜਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਵਲੋਂ, ਉਖੜ ਗਏ ਨੇ ਮੁਖ ਚੋਂ ਦੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ ਵਕਤ ਹੈ ਸਿਮਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਪਿਟਿਆ ਧੰਦ ਬੰਦੇ ਧੋ ਲੈ ਅਜੇ ਕਲਬੂਤ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਮਿਧਿਆ ਗੰਦ ਬੰਦੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਟ ਲੈ ਸਿਲਾ ਅਲੂਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਧੀ ਮਿੱਠੜੀ ਬਹੁਤ ਗੁਲਕੰਦ ਬੰਦੇ ਦਿਲੋਂ ਲਾਇਕੇ ਅਜੇਵੀ ਪਕੜ ਤੋਬਾ,ਲੈ ਲਿਆ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦ ਬੰਦੇ ਛੱਡ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਏਸ ਸਵਾਦ ਬਦਲੇ,ਉਜਾੜ ਗਈ ਜੋ ਵੇਖ ਸਰਹੰਦ ਬੰਦੇ ਪਾਪਣ ਜੀਭ ਮਿਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ।ਨੂੰ ਆਖ ਸਵਾਦ ਛਡ ਦੇ, ਖਾਧੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਜਾਨ ਤੇ ਕੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ <ref></ref>ਖਾਕੀਆ ਖਾਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾ, ਬੜਾ ਹੋਇਆ ਕਦਰ ਬੁਲੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜਗਤ ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪੈਣਾ ਵਾਂਗ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਚਰਖਾ ਏਸ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਭਜ ਜਾਣਾ, ਟੁਟ ਜਾਵਣੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਬੰਦੇ ਕੋਈ ਛਡਿਆ ਮਰਦ ਜਵਾਨ ਨਾਹੀਂ, ਬੁਰਾ ਕਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਫੰਧ ਬੰਦੇ ਕਹੀ ਪਕੜ ਕੇ ਮੌਤ ਨੇ ਢਾਵਣੀ ਏ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਦਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੰਧ ਬੰਦੇ ਵਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣੇ, ਕਦੀ ਹੋਵਣਾ ਦਮਾਂ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਬਿਸਤਰਾ ਖਾਕ ਹੋਣਾ, ਨਹੀਂ ਆਵਣੇ ਪਲੰਘ ਪਸੰਦ ਬੰਦੇ ਹੀਰੇ ਹਰਨ ਦੇ ਵਾਂਗਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸਣਾ, ਰੱਬ ਸੁੱਟਣਾ <ref>ਮੌਤ ਦੀ ਫ਼ਾਹੀ।</ref>ਅਜਲ ਕਮੰਦ ਬੰਦੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਰਹਿਣੀ, ਛਿਪ ਜਾਵਣਾ ਮੁਖੜਾ ਚੰਦ ਬੰਦੇ {{Block center|54 ਚਰਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਚੁਰੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਚਲਦੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਮੌਸਮ ਸੌਣ ਦੇ ਸਮਝ ਦਰਿਆ ਜੈਸੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 4iinbp7e9zzh2s61t76hb2s11in70f2 216571 216570 2026-04-28T10:48:11Z Harchand Bhinder 2624 216571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|42||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਨਾਲ ਨੀਚ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਛੋਹਵਣੇ ਥੀਂ, ਸ਼ੁਧ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਪਲੀਤ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਸਮਝਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਈਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੀਤ ਹੋਵੇ ਗਲ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਵਿਚਾਰਵਾਲੀ,ਉਲਟੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਦੋਵੇਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਜਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਧਾਮ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮਸੀਤ ਹੋਵੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਦਵੈਤ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਦੀ, ਗਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਾਲਜਾ ਸੀਤ ਹੋਵੇ {{Block center|53 ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ,ਤੁਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਲੰਬੜਾ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਰਜਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਵਲੋਂ, ਉਖੜ ਗਏ ਨੇ ਮੁਖ ਚੋਂ ਦੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ ਵਕਤ ਹੈ ਸਿਮਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਪਿਟਿਆ ਧੰਦ ਬੰਦੇ ਧੋ ਲੈ ਅਜੇ ਕਲਬੂਤ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਮਿਧਿਆ ਗੰਦ ਬੰਦੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਟ ਲੈ ਸਿਲਾ ਅਲੂਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਧੀ ਮਿੱਠੜੀ ਬਹੁਤ ਗੁਲਕੰਦ ਬੰਦੇ ਦਿਲੋਂ ਲਾਇਕੇ ਅਜੇਵੀ ਪਕੜ ਤੋਬਾ,ਲੈ ਲਿਆ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦ ਬੰਦੇ ਛੱਡ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਏਸ ਸਵਾਦ ਬਦਲੇ,ਉਜਾੜ ਗਈ ਜੋ ਵੇਖ ਸਰਹੰਦ ਬੰਦੇ ਪਾਪਣ ਜੀਭ ਮਿਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ।ਨੂੰ ਆਖ ਸਵਾਦ ਛਡ ਦੇ, ਖਾਧੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਜਾਨ ਤੇ ਕੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ <ref>ਮਿਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ</ref>ਖਾਕੀਆ ਖਾਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾ, ਬੜਾ ਹੋਇਆ ਕਦਰ ਬੁਲੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜਗਤ ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪੈਣਾ ਵਾਂਗ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਚਰਖਾ ਏਸ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਭਜ ਜਾਣਾ, ਟੁਟ ਜਾਵਣੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਬੰਦੇ ਕੋਈ ਛਡਿਆ ਮਰਦ ਜਵਾਨ ਨਾਹੀਂ, ਬੁਰਾ ਕਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਫੰਧ ਬੰਦੇ ਕਹੀ ਪਕੜ ਕੇ ਮੌਤ ਨੇ ਢਾਵਣੀ ਏ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਦਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੰਧ ਬੰਦੇ ਵਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣੇ, ਕਦੀ ਹੋਵਣਾ ਦਮਾਂ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਬਿਸਤਰਾ ਖਾਕ ਹੋਣਾ, ਨਹੀਂ ਆਵਣੇ ਪਲੰਘ ਪਸੰਦ ਬੰਦੇ ਹੀਰੇ ਹਰਨ ਦੇ ਵਾਂਗਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸਣਾ, ਰੱਬ ਸੁੱਟਣਾ <ref>ਮੌਤ ਦੀ ਫ਼ਾਹੀ।</ref>ਅਜਲ ਕਮੰਦ ਬੰਦੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਰਹਿਣੀ, ਛਿਪ ਜਾਵਣਾ ਮੁਖੜਾ ਚੰਦ ਬੰਦੇ {{Block center|54 ਚਰਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਚੁਰੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਚਲਦੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਮੌਸਮ ਸੌਣ ਦੇ ਸਮਝ ਦਰਿਆ ਜੈਸੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> am0acjx3aonicu0wbkyh82v7ukqe9n0 216572 216571 2026-04-28T10:49:37Z Harchand Bhinder 2624 216572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|42||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਨਾਲ ਨੀਚ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਛੋਹਵਣੇ ਥੀਂ, ਸ਼ੁਧ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਪਲੀਤ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਸਮਝਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਈਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਚੀਤ ਹੋਵੇ ਗਲ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਵਿਚਾਰਵਾਲੀ,ਉਲਟੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਹੋਵੇ ਦੋਵੇਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਜਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਧਾਮ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮਸੀਤ ਹੋਵੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਦਵੈਤ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਦੀ, ਗਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਾਲਜਾ ਸੀਤ ਹੋਵੇ {{Block center|53 ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਤਰਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ,ਤੁਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਲੰਬੜਾ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਰਜਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਵਲੋਂ, ਉਖੜ ਗਏ ਨੇ ਮੁਖ ਚੋਂ ਦੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ ਵਕਤ ਹੈ ਸਿਮਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਪਿਟਿਆ ਧੰਦ ਬੰਦੇ ਧੋ ਲੈ ਅਜੇ ਕਲਬੂਤ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੈਂ ਮਿਧਿਆ ਗੰਦ ਬੰਦੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਟ ਲੈ ਸਿਲਾ ਅਲੂਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਧੀ ਮਿੱਠੜੀ ਬਹੁਤ ਗੁਲਕੰਦ ਬੰਦੇ ਦਿਲੋਂ ਲਾਇਕੇ ਅਜੇਵੀ ਪਕੜ ਤੋਬਾ,ਲੈ ਲਿਆ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦ ਬੰਦੇ ਛੱਡ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਏਸ ਸਵਾਦ ਬਦਲੇ,ਉਜਾੜ ਗਈ ਜੋ ਵੇਖ ਸਰਹੰਦ ਬੰਦੇ ਪਾਪਣ ਜੀਭ ਨੂੰ ਆਖ ਸਵਾਦ ਛਡ ਦੇ, ਖਾਧੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਜਾਨ ਤੇ ਕੰਦ ਬੰਦੇ ਅਜੇ <ref>ਮਿਟੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ</ref>ਖਾਕੀਆ ਖਾਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾ, ਬੜਾ ਹੋਇਆ ਕਦਰ ਬੁਲੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜਗਤ ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪੈਣਾ ਵਾਂਗ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਪੰਧ ਬੰਦੇ ਚਰਖਾ ਏਸ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਭਜ ਜਾਣਾ, ਟੁਟ ਜਾਵਣੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਬੰਦੇ ਕੋਈ ਛਡਿਆ ਮਰਦ ਜਵਾਨ ਨਾਹੀਂ, ਬੁਰਾ ਕਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਫੰਧ ਬੰਦੇ ਕਹੀ ਪਕੜ ਕੇ ਮੌਤ ਨੇ ਢਾਵਣੀ ਏ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਦਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੰਧ ਬੰਦੇ ਵਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣੇ, ਕਦੀ ਹੋਵਣਾ ਦਮਾਂ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਬਿਸਤਰਾ ਖਾਕ ਹੋਣਾ, ਨਹੀਂ ਆਵਣੇ ਪਲੰਘ ਪਸੰਦ ਬੰਦੇ ਹੀਰੇ ਹਰਨ ਦੇ ਵਾਂਗਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸਣਾ, ਰੱਬ ਸੁੱਟਣਾ <ref>ਮੌਤ ਦੀ ਫ਼ਾਹੀ।</ref>ਅਜਲ ਕਮੰਦ ਬੰਦੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਰਹਿਣੀ, ਛਿਪ ਜਾਵਣਾ ਮੁਖੜਾ ਚੰਦ ਬੰਦੇ {{Block center|54 ਚਰਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਚੁਰੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਚਲਦੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਮੌਸਮ ਸੌਣ ਦੇ ਸਮਝ ਦਰਿਆ ਜੈਸੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 42cqbrjtvrnik56c8qn7cybjn7gbe5t 250 71905 216573 2026-04-28T10:58:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|43||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਭਜੈ ਜਾਂਵਦੇ <ref>ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ। </ref>ਮੇਹਰ ਤੇ ਮਾਹ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਾਂਦਾ ਉਡਿਆ ਹੰਸ <ref>ਤੇਜ ਰਫਤਾਰ ਵਾਲਾ ਹੰਸ।</ref>ਹੁਮਾ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਬੇੜੀ ਤੋਰਦਾ ਮਰਦ ਮਲਾਹ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਾਂਦਾ ਨਦੀ ਦਾ ਤੇਜ ਪਰਵਾਹ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਡ ਜਾਂਵਦੀ ਖਾਕ ਸਵਾਹ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਾਂਦੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਕਤ ਗਵਾਹ ਜੈਸੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੈ ਗਾਫਲਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਰੇਲ ਛਡਦੀ ਚਾਹੜ ਕੇ ਤਾ ਜੈਸੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਪਿਆਰਿਆ ਉਮਰ ਜਾਂਦੀ, <ref>ਰੂਹ ਗਈ ਸਵਾਸ ਖਤਮ।</ref>ਜਾਂਦੀ ਜਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਹ ਜੈਸੇ {{Block center|55 ਪਚਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਪਚਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਪੁਰਸ਼ਾ ਕਦੀਨਾਪਰਤਖਿਆਲ ਡਿਠਾ ਨਾ ਤੈਂ ਰਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਿਕ <ref>ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਖਿਚ ਨਹੀਂ ਪਈ।</ref>ਰਖੀ,ਨਾਤੈਂ ਓਸਨੂੰਗਾਫਲਾ ਭਾਲ ਡਿਠਾ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਜੌਹਰ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਤੈਂ ਅਖੀਏ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਹਾਲ ਡਿਠਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦਿਲਬਰਾ ਪੁਛ ਵੇਖੀਂ, ਹੋਂਦਾ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਬੜਾ ਮਹਾਲ ਡਿਠਾ ਸੋਈ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਸਲ <ref>ਮਿਲਾਪ ਅਨੰਦ।</ref>ਵਸਾਲ ਡਿਠਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਭਦੀਨਦਾ ਕਰਨਦਾਹਵਾਆਸ਼ਕਹਕ ਦਾਮਰਦ ਕਮਾਲ ਡਿਠਾ ਸਾਰੇ <ref>ਦੰਦ ਭੰਨਵਾਏ ਉਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।</ref>ਦੰਦ ਅਵੈਸ਼ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਾਲਦਾ ਨਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਠਾ ਜੰਗ ਅਹਿਦ ਵਿਚ ਤੋੜਿਆ ਦੰਦਜਿਸਨੇ,ਹੁੰਦਾਖਾਸਿਆਂਵਿਚ ਹਵਾਲ ਡਿਠਾ ਤੂੰ ਕੀ ਬਕਰੀ ਭੇਟ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ,ਇਸਮਾਈਲਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਹਾਲ ਡਿਠਾ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ ਨਾਲ ਆਰੇਸਿਖੀਸਿਦਕ ਦਾਜਾਹਰਾ ਕਮਾਲ ਡਿਠਾ ਮੂਸਾ ਅਲੈ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਪੁਛ ਯਾਰਾ, ਜੀਹਨੇ ਅਖੀਏਂ ਨੂਰ ਜ਼ਮਾਲ ਡਿਠਾ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਖਿਆ <ref>ਬਲਦੀ।</ref>ਚਿਖਾ ਵਿਚੋਂ ਵਿੰਗਾ ਜਿਸਦਾ ਇਕਨਵਾਲ ਡਿਠਾ ਈਸਾ ਨਬੀ ਸਲੀਮ ਤੇ ਜਾਨ ਦਿਤੀ, ਮੁਰਦਾ ਹੋਇਕੇਜਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿਠਾ ਏਹ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਮ ਦੀ ਦੂਰ ਮੰਜਲ, ਯੂਸਫ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਕਿਆ ਹਾਲ ਡਿਠਾ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਪਾਵਸੇਂਗਾ ਜਿਦਨ ਰਬ ਨੇ ਅਮਲ ਅਮਾਲ ਡਿਠਾ ਚਲੀ ਉਮਰ ਛਪਿਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਛੇਤੀ ਤੋੜ ਹੰਕਾਰ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ {{Block center|56 ਛਪਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> lzeia5nck23wskttbw9mwf5q4flkkia 250 71906 216575 2026-04-28T11:05:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|44||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਬਾਹਲੀ ਸਮਝ ਨੇ ਮਾਰ ਫਨਾਹ ਕੀਤਾ, ਪਟੇ ਗਏ ਸ਼ਦਾਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੋਜਾ ਮਸਤ ਤੇ ਲੇਲੈ ਅਨੰਦ ਬੀਬਾ, ਛਡਦੇ ਕਸਮ ਨਾਲ ਨਫੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵਡੀ ਸਮਝ ਹੈ ਰਬ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢਣੇ ਖੁਦੀ ਗੁਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਜੀਹਦੀ ਵਸਤ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਛਡੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਨਾ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੋਵੇਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਤੂੰ ਪਿਆ ਤੂੰ ਕਹਿਨੈ, ਸੋਚੀ ਗਲਤਾਂ ਗਲਤ ਬਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਏਕਤਾ ਪਈ ਦਿਸ ਆਂਵਦੀ ਏ ਜਿਧਰ ਅਖੀਆਂ ਕਰਨਬਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਦਾਵਾ ਦੀਨ ਤੇ ਮਜ਼ਬ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬੈਠੋ, ਝਗੜਾਕਰਨਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਐਵੇਂ ਫਰਕ ਹੈ ਲਫਜ ਇਲਫਾਜ ਅੰਦਰ ਇਕੋ ਬਾਤ ਹੈ ਰਾਮ ਰਹਿਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਨੂੰ ਮਨ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ, ਖਾਕੀ ਖਾਕ ਦੇ ਬਣੇ ਇਨਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਮਾਉਂ ਤੇ ਬਾਪ ਦੇ ਜਣੇ ਪੁਤਰ, ਲੈਣ ਧੁਰੋਂ ਜੋ ਦਰਗਾਹੋਂ ਪਾਣ ਦੋਵੇਂ ਰਬ ਛਡ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਗੈਰ ਤਾਈਂ, ਧਕੇ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਦੇ ਖਾਣ ਦੋਵੇਂ ਅਮਲ ਮੰਦਿਆਂ ਕੀਤਿਆਂ ਰਦ ਹੁੰਦੇ,ਅਮਲਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਦੋਵੇਂ ਨਫੇ ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੇ ਇਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੁਕਾਨ ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੈਨ ਪਲੀਤੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਕਰਦੇ ਉਪਰੋਂ ਗੁਸਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੋਵੇਂ ਅਮਲ ਕੀਤਿਆਂ ਮੁਕਤ <ref>ਨਿਮਾਜ਼ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ।</ref>ਨਜਾਤ ਮਿਲਦੀ,ਬਿਨਾਂ ਅਮਲਤੋਂ ਹੈਨ <ref>ਪਸ਼ੂ।</ref>ਹੈਵਾਨ ਦੋਵੇਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਮੈਂ ਛਡੀ ਹੈ ਪਖਵਾਦੀ, ਸਮਝੇ ਆਪਣੇ ਨੈਣ ਪਰਾਨ ਦੋਵੇਂ {{Block center|57 ਸਤਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਸਤਵਿੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀਏ ਸਮਝੀ ਗਲ ਨਾ ਅਸਲ ਸਵਾਦ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਓਸ ਮਕਾਨ ਬੰਦੇ ਲਗਦੀ ਜੋਗ ਦੀ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੈਂ ਦਸਮ ਦੁਆਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ, ਅਨਹਦਧੁਨੀ ਦੇ ਵਜਦੇ ਨਾਦ ਜਿਥੇ ਉਲਟੇ ਦਮਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ,ਸੋਹੰ ਸ਼ਬਦਾ ਅੰਤ ਦੇ ਆਦ ਜਿਥੇ ਮੰਜ਼ਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਨਾ ਕਦਮ ਧਰਿਆ,ਨਾਸ ਹੋਂਵਦਾ <ref>ਦਵੈਸ਼।</ref>ਬਾਦ ਬਿਆਦ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਮਹੋਇਓਂ,ਮਿਟਜਾਂਵਦੀਸਗਲਉਪਾਧ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਈਂਮਿਟਦੀਆਣਕੇ ਆਦ ਬਿਆਦ ਜਿਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚਾਰ ਹੋਈ, ਹੁੰਦਾ ਜਾਇਕੇ ਕਾਲਜਾ <ref>ਕਲੇਜੇ ਠੰਢ।</ref>ਸ਼ਾਦ ਜਿਥੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 43k3j5dwtis5tebxnf05w6jwhszpvpd 250 71907 216580 2026-04-28T11:22:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|45||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਨਾ ਤੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿਚ <ref>ਮਸਤ ਅਲਮਸਤ।</ref>ਮੁਦਗੰਮ ਹੋਇਓਂ,ਰਹਿੰਦੇਦੀਨ ਤੇਦੁਨੀਆਂ ਯਾਦ ਜਿਥੇ ਤਾਰਕ ਹਿਰਸ ਨਾ ਹੋਇਕੇ ਗਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਹੁੰਦਾ ਜਾਇਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਜਿਥੇ ਹੋਇਆ ਮਸਤ ਪੁਰਮਸਤ <ref>ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੀ ਪਛਾਣ।</ref>ਹਕ ਪਸਤ ਨਾ ਤੂੰ ਰੋਜ਼ਾ ਵਰਤੇ ਖਤਮ ਸਰਾਧ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੁੰਗਰਮ <ref>ਰੱਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ।</ref>ਇਕਦਰ ਜਾਇਕੇ ਸਦਾ ਕੀਤੀ,ਪੂਰੀ ਹੋਂਵਦੀ ਕੁਲ ਮੁਰਾਦ ਜਿਥੇ ਨਾਤੁੰ ਗਰਮ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ ਵਸਦਾ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸ਼ੈਹਰ ਬਗਦਾਦ ਜਿਥੇ ਨਹੀਂ ਓਸ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਖਬਰ ਤੈਨੂੰ, ਪੱਥਰ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੇ ਖਰਾਦ ਜਿਥੇ ਮੰਜ਼ਲ ਸਖਤ ਔਖੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠੀ,ਦੇਂਦਾ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਇਮਦਾਦ ਜਿਥੇ ਨਹੀਂ ਓਸ ਅਕਲੀਮ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ 'ਰੋਸ਼ਨ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਮੁਲਕ ਅਬਾਦ ਜਿਥੇ ਨਾ ਤੈਂ ਦੀਨ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੀ ਮੇਰ ਛੱਡੀ, ਮਿਟਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਸਣੇ ਫਸਾਦ ਜਿਥੇ ਬੰਦੇ ਓਸ ਮਕਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੂੰ, ਪਹੁੰਚਾ ਜਾਇਕੇ <ref>ਅਟਲ ਪਦਵੀ।</ref>ਧਰੂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜਿਥੇ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਹਦੋਂ ਬੇਹਦ ਟਪੀ, ਮਿਲਦਾ ਜਾਇਕੇ ਅਗਮ ਅਗਾਧ ਜਿਥੇ {{Block center|58 ਅਠਵਿੰਜਵਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਅਠਵਿੰਜਾ ਸਾਲ ਐਵੇਂ, ਨਾ ਤੈਂ ਸੋਚ ਕੇ ਬਾਤ ਅਖੀਰ ਵੇਖੀ ਏਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਹਾਨ ਦੇ ਫੱਕਰਾਂ ਨੂੰ, ਦੁਨੀਆਂ ਗਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਦਿਲਗੀਰ ਵੇਖੀ ਆਸ਼ਕ ਰਬ ਦੇ ਬਰੀ ਮੁਕਦਮੇ ਚੋਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਭੋਗਦੀ ਪਈ ਤਕਸੀਰ ਵੇਖੀ ਆਸ਼ਕ ਭੂਰੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਰੋਂਵਦੀ ਪੈਹਨ ਹਕੀਰ ਵੇਖੀ ਮਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗਦਈਦਿਲੋਂਲਾਕੇ ਘਤੀਆਵੰਦੀ ਮਗਰਵਹੀਰ ਵੇਖੀ ਛਡ ਵਸਤੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਉਜਾੜ ਮਲੀ, ਅਗੇ ਫਕਰਾਂ ਖੰਡ ਤੇ ਖੀਰ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚੰਦਰੀ ਸਖਤ ਮਜਾਜ ਬੀਬਾ, ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਖਲਕ ਤੇ ਧੀਰ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਮਝਤੂੰ ਜਾਨ <ref>ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੀ।</ref>ਨਬੀਨਿਆਂਦੀ ਇਕਆਸ਼ਕਾਂ <ref>ਮੇਹਰ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ।</ref>ਨਜ਼ਰ ਅਕਸੀਰ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਣ ਮਰਦੰਗ ਦੇ ਵਾਂਗ ਪੌਲੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਤਸੀਰ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਰਬ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਏ,ਏਹਨਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਸ਼ਕਲ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੀ ਗੁਝੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਰਮਜ਼ ਮਲੂਮ ਕੀਤੀ, ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਫਸੀਰ ਵੇਖੀ ਮਹਿਲ ਮਾੜੀਆਂ ਫਕਰਾਂ ਕੋਲ ਨਾਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਫਕਰਾਂ ਕੋਲ ਜਗੀਰ ਵੇਖੀ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਫਕੀਰ ਜੋ ਮੌਜ ਮਾਨਣ, ਐਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ ਵੇਖੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> f6h1c61fx28xms5dn28brbw9827knfo 250 71908 216583 2026-04-28T11:27:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|46||}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{Block center|59 ਉਨਾਠੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲੀ ਉਮਰ ਉਨਾਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਬੰਦੇ ਵੇਖ ਲੈ ਦੁਖ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਈ ਜ਼ੋਰੂ<ref>1 ਇਸਤਰੀ। ਧਨ ਮਕਾਨ। </ref> ਜ਼ਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੇ, ਸਦਾ ਹੋਂਵਦਾ ਜੰਗ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਈ ਅਖਾਂ ਖੋਹਲ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈ ਜਗਤ ਸਾਰਾ, ਭਰਿਆ ਕਾਮ ਕਰੋਧ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਈ ਲਾਠੀ ਡਾਂਗਾਂ ਤੇ ਹਥ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਪਕੜੀ, ਪਿਆ ਇਕ ਨੂੰ ਦੂਸਰਾ ਮਾਰਦਾ ਈ ਏਥੇ ਨਹੀ ਆਰਾਮ ਦੀਨੀਂਦ ਪਿਆਰੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਛਾਵਣਾ <ref>ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ।</ref>ਸਾਰਦਾ ਈ ਰੋਂਦਾ ਪਿਟਦਾ ਪਿਆਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਜਗਤ ਲਦਿਆ ਦੁਖਤੇ ਭਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਚਾਂਹਵਦਾ ਏ, ਇਕ ਦੂਸਰਾ ਖੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਈ ਤਪਦਾ ਜਗਤਕ੍ਰੋਧਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣੀ,ਅਹਿਰਣ ਜਿਸਤਰਾਂ ਮਰਦ ਲੁਹਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈ ਗਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਗਮਨਾਕ ਬੈਠਾ, ਘਾਟਾ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂਵਪਾਰਦਾ ਈ ਚੋਟਾਂ ਖਾਂਵਦਾ ਜਗ ਜਹਾਨ ਸਾਰਾ, ਭਾਂਡਾ ਖੜਕਦਾਜਿਵੇਂ ਠਠਿਆਰ ਦਾ ਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਉਜਾੜਦਾ ਮਾੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਚੌੜਾ ਹੋਇਕੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਢਾਂਹਵਦਾ ਵੇਖ ਲੈ ਕਹੀ ਫੜਕੇ, ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਾਰਦਾ ਈ ਸਭ ਕੋਈ ਗੋਟ ਦੀ ਚੋਟ ਉਲਾਰਦਾ ਏ, ਪਾਸੇ ਲਗਿਆ ਜਿਤ ਤੇ ਹਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬੋਲਦਾ ਏ, ਹਥੀਂ ਪਕੜ ਕੇ ਡਾਂਗ ਲਲਕਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਡਿਗਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਅੰਦਰ, ਲਗਾ ਜਿਸਮ ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਕਟਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਧਾੜਵੀ ਮਾਰਦਾ ਧਾੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਖਾਂਦਾ ਲੁਟ ਕੇ ਮਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈ ਰੋਂਵਦਾ ਖਤਾ ਕਸੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਕੀਤਾ ਜੇਲ੍ਹ ਮੇਂ ਕੈਦ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਈ ਡੁਬਾ ਜਾਂਵਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਅੰਦਰ, ਜਗਤ ਪੁਤਲਾ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈਰੋਂਵਦਾਜਿਗਰਫਿਰਾਕਅੰਦਰ,ਦਿਲਬਰ ਹੋਗਿਆਜੂਦਾ ਦਿਲਦਾਰਦਾ ਈ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਾਦੂਆਂ ਨਾਲ ਫੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੇੜੀਆਂ ਸ਼ੌਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈ ਰੋਂਵਦਾ ਬੈਠ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆਂ ਨੂੰ, ਨੈਣੀ ਬਰਸਦਾ ਨੀਰ ਯਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਦੇ ਕੈਦ ਹੋਇਆ ਧੰਦਾ ਛੋੜਦਾਨਹੀਂ ਘਰਬਾਰ ਦਾ ਈ ਕੋਈ ਮਛਲੀ ਵਾਂਗਰਾਂ ਤੜਫਦਾ ਏ ਮੰਜਾ ਚੀਖਦਾ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰ ਦਾ ਈ ਦੁਨੀਆਂ ਪਈ ਨਿਖੱਤੜੀ ਜੰਗ ਕਰਦੀ ਯੁਧ ਹੋਂਵਦਾ ਕਾਬਲ ਕੰਧਾਰ ਦਾ ਈ ਦਿਲਾ ਮੇਰਿਆ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਦੁਨੀਆਂ,ਲਗੇ ਪਤਾ ਨਾ ਪਾਰ ਉਰਾਰ ਦਾ ਈ</poem>}}<noinclude></noinclude> kbrk3frs1boreqk159pj7g12jw7i7z7 250 71909 216585 2026-04-28T11:31:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|47||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਝੂਠ ਛਡ ਕੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਕੜ ਪਾਕੀ, ਕਰ ਲੈ ਦੇਖਣਾ ਮੁਖੜਾ <ref>ਸੱਚ ਯਾਰ ਦਾ ਰੱਬੀ ਦੀਦਾਰ।</ref>ਯਾਰ ਦਾ ਈ ਜਿੰਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਛਡਣਾ ਬਾਗ ਦੁਨੀਆਂ,ਕਰਲੈ ਉਡਕੇਸੈਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਈ ਖਿਜ਼ਾ ਮੌਤ ਨੇ ਆ ਫਨਾਹ ਕਰਨਾ, ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਫੁਲ ਕਚਨਾਰ ਦਾ ਈ ਦੁਨੀਆਂ ਛਡਕੇ ਦੁਨੀਆਂਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇਜਿਨ੍ਹਾਂਪੜ੍ਹਲਿਆ ਹਰਫ ਵਿਚਾਰਦਾ ਈ ਛੇਤੀ ਉਠਕੇ ਗਾਫਲਾ ਫਿਕਰ ਕਰਲੈ ਕਾਲ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਦਾ ਈ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਮੌਤਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਣੀ ਵਹਿਦਾ ਪੁਜਿਆ ਆਣ ਇਕਰਾਰ ਦਾ ਈ {{Block center|60 ਸਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚੜ੍ਹਿਆ ਸਠਵਾਂ ਸਾਲਕਰਖਿਆਲ ਵੇਖੀਂ,ਸਿਖੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰਦੇਵਦੀ ਪਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ,ਜੇਹੜਾ ਵਾਂਗਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਮਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ, <ref>ਇਸ ਸਿਖ ਨੇ ਦਿਲੀਓਂ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾਸੀਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।</ref>ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਡਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ, ਦੇਵੇ ਸੀਸ ਨਾ ਸੀਅ ਉਚਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ, ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਕਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ, ਧਰਮ ਹੇਤ ਜੋ ਦੁਖੜੇ ਜਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਉਹ ਪੂਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਵਾਂਗ <ref>ਮਸਕੀਨੀਆ ਪਰ ਉਪਕਾਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਆਪੇ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।</ref>ਮਸਕੀਨੀਏ ਹਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ, ਦੇਵੇ ਸੀਸ ਜੇ ਸਿਖ ਤੋਂ ਸਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਜਗਤ ਭਵ ਸਾਗਰੋਂ ਤਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ, ਅਗੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਧਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ, ਭਾਣਾ ਗੁਰੂ ਗੁਰਦੇਵ ਦਾ ਜਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ, ਜਾਵੇ ਅਗਾਂਹ ਨਾ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਟਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਤਰੇ ਓਹ ਪੂਰਾ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਦੀਨ ਤੋਂ ਲਰੇ ਸਿਖਾ ਸਿਖੀ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਦੂਰ ਮੰਜ਼ਲ,ਗੱਲਾਂ ਮਾਰੇਂ ਤੂੰ ਬੈਠਕੇ ਘਰੇ ਸਿਖਾ ਦੈਯਾਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਸਿਖਿਆ ਸਿਖੀ ਤੈਂਨੇ ਪਾਈ ਕੱਛਨੂੰ ਗੁਜਰ ਗਏ ਵਰ੍ਹੇ ਸਿਖਾ {{Block center|61 ਅਕਾਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਅਕਾਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ ਅਜੇ ਗਾਫਲਾ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਏ ਏਧਰ ਮਹਿਲ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ,ਓਧਰ ਚੰਦਰੀ ਕਬਰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਏ ਏਧਰ ਕੀਮਤੀ ਅਜਬ ਲਿਬਾਸ ਬਣਦੇ, ਮੌਤ ਚਿੱਟੜਾ ਖਫਨ ਸਵਾਉਂਦੀ ਏ </poem>}}<noinclude></noinclude> 6ghpuuf4k0tgy5z2qo4pg0q7dgcu0d9 250 71910 216587 2026-04-28T11:38:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|48||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਬਾਗ ਲਗਾਂਵਦਾ ਸੈਰ ਖਾਤਰ ਹੋਣੀ ਖਤਮ ਦਰੂਦ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਏ ਸ਼ਾਹ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰਖਿਆ ਵਹੀ ਖਾਤਾ, ਲੇਖਾ ਉਮਰ ਦਾ ਮੌਤ ਚੁਕਾਉਂਦੀ ਏ ਧੌਲੇ<ref>ਚਿਟੇ ਕੇਸ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ।</ref> ਵਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈਆਂ, ਹੋਣੀ ਲਿਖਕੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਏ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵਣਾ ਜਿਵੇਂ ਤਰੀਕ ਉਤੇ, ਸੰਮਨ ਖਬਰ ਅਗੇਤਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀ ਏ ਜਿਥੇ ਆਣ ਸਰਕਾਰ ਮੁਕਾਮ ਕਰਨਾ, ਪਹਿਲੇ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਪੁਚਾਉਂਦੀ ਏ ਬਣ ਗਈ ਮੌਤਜਹਾਨ ਦੇਵਿਚ ਸਾਕੀ ਬੈਠ <ref>ਮੌਤ ਦਾ ਪਿਆਲਾ।</ref>ਅਜਲਦਾ ਜਾਮ ਪਿਲਾਉਂਦੀ ਏ ਪਹਿਲੇਜਿਸਮ ਨੂੰ ਮਰਜ਼ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ,ਹੋਣੀ ਪ੍ਰਿਥਮੇਂ ਖਬਰ ਪੁਚਾਉਂਦੀ ਏ ਲੰਮਾ ਪਾਇਕੇ ਹਿਕ ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਏ, ਹੋਣੀ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਦੇ ਢਾਉਂਦੀ ਏ ਮਿਰਗ ਸਬਜ਼ ਅੰਗੂਰੀਆਂ ਚਰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਗੋਲੀ ਹੇੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਲਾਉਂਦੀ ਏ ਦੇਕੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਟਿਕਟ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ, ਹੋਣੀ ਅਜ਼ਲ ਦੀ ਰੇਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਏ ਗੂੜ੍ਹੀਨੀਂਦ ਵਿਚ ਗਾਫਲਾ ਸੁਤਿਆਂ ਨੂੰ,ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਗਲੀ ਮਾਰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਏ ਹੁੰਦੀ ਆਣਕੇ ਤੁਰਤ ਜ਼ਬਾਨ ਗੂੰਗੀ ਪਾਪਣ ਜਦੋਂ ਦਲੀਜ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਏ ਹੋਣੀ ਖੜੀ ਦਰਯਾ ਦੇ <ref>ਦਰਿਆ ਤੇ ਕੰਢੇ ਪਰ।</ref>ਤੀਰ ਉਤੇ, ਭਰ ਭਰ ਖਲਕ ਦੇ ਪੂਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਏ ਮਾਲੀ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੋਣੀ ਪੁਟ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਵਖਾਉਂਦੀ ਏ ਬੰਦਾ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਕੇ ਪੈਣ ਲਗਾ, ਹੋਣੀ ਬਿਸਤਰਾ ਝਾੜ ਉਠਾਉਂਦੀ ਏ ਹੋਣੀ ਹੱਸਦੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ <ref>ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ-ਦੁਖ ਨਾਲ।</ref>ਹਿਜਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਲਾਉਂਦੀ ਏ ਵਿਚ ਜਗਤ ਸਰਾਂ ਦੇ ਸੁਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੋਣੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਇਹਹੋਂਵਦੀ ਸਭ ਨਾਲੋਂ,ਹੋਵਨਹਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾਮ ਰਖਾਉਂਦੀ ਏ {{Block center|62 ਬਾਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਬਾਠ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਰੇ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦਗੀ ਤੋਂ, ਰਿਹਾ ਬੰਦਿਆ ਪੇਟ ਸਤਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਸਿਦਕ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਂਦਾ, ਠੱਗੀ ਦਗਾ ਫਰੇਬ ਕਮਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਕਢ ਕੇ ਦੇਸ ਵਿਚੋਂ, ਜਾ ਕੇ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਰੁਲਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਦੇਖ ਲੈ <ref>ਹਰੀਜਨ।</ref>ਮੇਹਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਮੈਲਾ ਸੀਸ ਤੇ ਰੋਜ ਚੁਕਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਗਲੀ ਦੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਠੂਠਾ ਹਥ ਤੇ ਵਿਚ ਫੜਾਂਵਵਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ <ref>ਮਾਣ।</ref>ਮਟਕ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਂਦਾ, ਗਲੀ ਗਲੀ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗਾਂਵਦਾ ਈ</poem>}}<noinclude></noinclude> qjo4t1kdj80e1q9ymjs7cf5xzf78rlf 250 71911 216589 2026-04-28T11:45:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|49||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਏਸ ਪੇਟ ਨੇ ਪੁਟਿਆ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ, ਇਕ ਘੜੀ ਅਰਾਮ ਨਾ ਪਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਉਡਦਿਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਕੇ ਜਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਫਸਾਂਵਦਾ ਈ ਏਸ ਪੇਟ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਫਿਰੇ ਭੌਂਦਾ, ਬੰਦਾ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਲਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਮਾਸ ਦੇ ਖਾਣ ਹਾਰਾ, ਗਲ ਜੀਵ ਦੇ ਛੁਰੀ ਚਲਾਂਵਦਾ ਈ ਏਸ ਪੇਟ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਪੇਟ ਦੋਜ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਪੁਚਾਂਵਦਾ ਈ ਰੌਲਾ ਪੇਟ ਅਨਾਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਸਬਰ ਏਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਆਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਗਿਆਂ ਭੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ, ਪਾਪੀ ਚੰਦਰਾ ਚਿਤ ਭਟਕਾਂਵਦਾ ਈ ਅਖੀਂ ਵੇਖ ਲੈ ਜਗਤ ਜਹਾਨ ਸਾਰਾ ਪੇਟ ਕਾਰਨੇ ਤਾਲ ਬਜਾਂਵਦਾ ਈ <ref>ਅਖ ਨਕ ਕੰਨ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਤੁਚਾ</ref>ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸ ਕੀਤੇ, ਰਿਹਾ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟ ਸਤਾਂਵਦਾ ਈ ਪੇਟ ਚੰਦਰਾ ਸੰਤ ਤਿਆਗੀਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜਗਤ ਕੇ ਬੀਚ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ ਮਾਯਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗੀਆਂਤਿਆਗਦਿਤੀ,ਪੇਟ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਲਕਰਾਂਵਦਾ ਈ ਸਾਧੂ ਤਿਆਗਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਮਾਯਾ, ਐਪਰਅੰਨ ਨ ਛਡਿਆ ਜਾਂਵਦਾ ਈ ਅੰਨ ਮੰਗੀਏ ਆਖਦੇ ਲੋਭ ਲੋਭੀ, ਅੰਨ ਛਡੀਏ ਪ੍ਰਾਣ ਉਡ ਜਾਂਵਦਾ ਈ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇ ਹੋਏ ਪੂਰਨ, ਭੁਖ ਤਰੇਹ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਸਤਾਂਵਦਾ ਈ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨਾ ਦੇਖਦਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੈਂ, ਜੇਕਰ ਰਬ ਨਾ ਪੇਟ ਲਗਾਂਵਦਾ ਈ {{Block center|63 ਹਠਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਚਲਿਆ ਗੁਜ਼ਰ ਤਰੇਠਵਾਂ ਸਾਲ ਤੇਰਾ, <ref>ਲੋਭ ਲਾਲਚ।</ref>ਕੀਤਾ ਤਮਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਬਿਨਾਂ ਬੇੜੀਓਂ ਲੰਘਣਾਂ ਪਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਮਾਤ ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਲਭ ਛਡਣਾ ਅੰਦਰੋਂ ਯਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਰਨਾ ਰਬ ਦਾ ਠੀਕ ਦੀਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਡ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਰਨੇ ਕਾਸ ਨੂੰ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛਡਣੇ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਵਿਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਫਲਾ ਪਿਆ ਸੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਚ <ref>ਖਬਰਦਾਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ।</ref>ਬੇਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਸੀਬ ਨਾ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਵਿਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰ ਸੀ ਤੂੰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 65b69rmwuf3v0989cauklkxixeaq2qf 250 71912 216592 2026-04-28T11:56:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|50||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਪਾਵਣੇ ਐਡੇ ਪਿਆਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂਹਾਂ ਹੁੰਦੀ,ਨਹੀਂ ਪੌਣੇ ਹਟ ਬੀਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਝਗੜਨਾ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਿਆਂ <ref>ਸੰਤ ਆਤਮਾ।</ref>ਪੌਣ ਅਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਬਿਨਾਂ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਕਸਮ ਉਡਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੋਣਾ ਪੌਣ ਤੇ ਠੀਕ ਅਸਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਰਬ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਦਾਣੇ ਕਣਕ ਦੇ ਆਦਮਾ ਭੁਲ ਗਿਓਂ, ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਦਾ ਦੇਖ <ref>ਬਨਾਣ ਵਾਲਾ।</ref>ਮੇਮਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਨੇ ਕਢਣਾ ਸੁਰਗ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਰੇ ਫੂਕਣੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਲਭ ਛਡਣਾ ਭੇਤ ਇਸਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੰਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਤ ਛਡ ਕੇ ਮੰਨਣੀ ਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਰਖਣਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਨਣਾ ਕਾਸਨੂੰ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਯਾਦ ਰਖਣੇ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਰੂਪ ਰਾਮ ਦਾ ਅਪਰ ਅਪਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਵਿਚੋਂ <ref>ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।</ref>ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਤਾਬਿਆਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਦੀ ਕਟਣੀ ਫੋਰ ਵਗਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਬੜੀ ਦੇਖਣੀ ਇਸ਼ਕ ਬਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਬਾਗ ਦਾ ਫਲ ਕਚਨਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਭਾਲਣਾ ਪਲੰਘ ਨਿਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ</poem>}}<noinclude></noinclude> glbkx0pvhrpputv8qi426hxku3see8r 216593 216592 2026-04-28T11:56:36Z Harchand Bhinder 2624 216593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|50||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਪਾਵਣੇ ਐਡੇ ਪਿਆਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂਹਾਂ ਹੁੰਦੀ,ਨਹੀਂ ਪੌਣੇ ਹਟ ਬੀਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਝਗੜਨਾ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਿਆਂ <ref>ਸੰਤ ਆਤਮਾ।</ref>ਪੌਣ ਅਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਬਿਨਾਂ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਕਸਮ ਉਡਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੋਣਾ ਪੌਣ ਤੇ ਠੀਕ ਅਸਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਰਬ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਦਾਣੇ ਕਣਕ ਦੇ ਆਦਮਾ ਭੁਲ ਗਿਓਂ, ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਦਾ ਦੇਖ <ref>ਬਨਾਣ ਵਾਲਾ।</ref>ਮੇਮਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਨੇ ਕਢਣਾ ਸੁਰਗ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਰੇ ਫੂਕਣੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਲਭ ਛਡਣਾ ਭੇਤ ਇਸਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਤ ਛਡ ਕੇ ਮੰਨਣੀ ਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਰਖਣਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਨਣਾ ਕਾਸਨੂੰ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਯਾਦ ਰਖਣੇ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਰੂਪ ਰਾਮ ਦਾ ਅਪਰ ਅਪਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਵਿਚੋਂ <ref>ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।</ref>ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਤਾਬਿਆਦਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੀਹਦੀ ਕਟਣੀ ਫੋਰ ਵਗਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਬੜੀ ਦੇਖਣੀ ਇਸ਼ਕ ਬਹਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਬਾਗ ਦਾ ਫਲ ਕਚਨਾਰ ਸੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਜੇਕਰਾਂ ਤਮਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਹੀਂ ਭਾਲਣਾ ਪਲੰਘ ਨਿਵਾਰ ਸੀ ਤੂੰ</poem>}}<noinclude></noinclude> g6oayqrykyr4j09gb3atcxhv8y8iopg