ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 5729 223912 20398 2026-07-01T04:23:54Z Taranpreet Goswami 2106 missing pages 100 ,101 223912 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} hug48w6r5xr5otb03cxfilebv4lq2q5 252 6945 223911 223640 2026-07-01T03:25:07Z Taranpreet Goswami 2106 223911 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q112061510 |Title=ਅਨੋਖੀ ਭੁੱਖ |Language=pa |Volume= |Author=ਬਾਬੂ ਬੰਕਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1='ਕਵਰ' 2=3 55=58 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer={{rh|{{{pagenum}}}| |{{{pagenum}}}}} |tmplver= }} e3ofq47clsv4y0lnbdrs6yr0uq59jxn 250 15333 223958 142190 2026-07-01T05:53:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮੜ੍ਹੀ ਮਸਾਣੀ ਢਾਇ ਕੇ ਕਰ ਦਿਓ ਮਦਾਨਾ|੯੫}}</noinclude>ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੋ ਵਾਕਿਆਤ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਜਾਂ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਿੱਛੇ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੰਨ ੧੮੬੭ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਵਾਕਿਆਤ ਜ਼ਿਲੇ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{xx-larger|ਲਾਹੌਰ-}} {{gap}}੨੪ ਦਸੰਬਰ (੧੮੬੬) ਸੇਖਵਾਂ ਦੇ ਬਾਹਮਣ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਰੀਦਕੇ ਦੇ ਠਾਣੇ ਰੀਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਲਛਮਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪੱਟ ਕੇ ਭੰਨ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਪਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਪਛਾਣ ਵਿਚ ਨਾ ਆ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਛਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ੨੫) ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ। ਕੈਦ ਹੋਈ। {{xx-larger|ਲੁਧਿਆਨਾ}} {{gap}}ਪਿੰਡ ਛਪਾਰ ਠਾਣਾ ਡੇਹਲੋਂ ਵਿਚ ੨੨ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਜੱਥੇ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬੰਨ ਕੇ ਇਕ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨ ਢਾਹ ਦਿਤਾ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ੨੭ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਜੱਥੇ ਨੇ ਪਿੰਡ ਖਟਰੀ ਕੋਸਿਹ ਦੀਆਂ ਮੜੀਆਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕੂਕੇ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ (ਖਜ਼ਾਨਾ), ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਨਾ), ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਤੇ ਦਸ ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਇਕ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। {{gap}}ਪੁਨਾਦੀ ਠਾਣਾ ਖੰਨਾ ਦੇ ਮੇਘ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਜੋਤਾ ਸਿੰਘ<noinclude></noinclude> ievl7nim1uf2xba70e7mqi8nzkvxs92 250 15338 223959 142192 2026-07-01T05:53:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੬| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ (ਗੁਲਾਬਾ) ਮਜ਼ਹਬੀ ਕੁਕਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਧੀ ਕੁ ਰਾਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਕ ਮੜ੍ਹੀ, ਪੀਰ ਖਾਨਾ ਤੇ ਚਾਰ ਕਬਰਾਂ ਢਾਹ ਛੱਡੀਆਂ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਦ ਤਫਤੀਸ਼ ਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੁਕਿਆਂ ਨੇ ਇਕਬਾਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਤੇ ਦਸ ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਯਾ ਇਕ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। {{xx-larger|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-}} {{gap}}ਫਰਵਰੀ ੧੮੬੭ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼ ਪਾਸ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਕਿ ਸੂਬੇ ਜੋਤਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਜੰਡਿਆਲੇ ਤੇ ਲੋਪੋਕੇ ਦੇ ਠਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਸੀਤਾਂ, ਠਾਕੁਰਦੁਆਰੇ ਤੇ ਕਬਰਾਂ ਭੀ ਛਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੰਡਿਆਲੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖ ੜਤਾ ਦੀ ਖਾਨਗਾਹ, ਲੋਪੋਕੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਕੁਹਾਲੀ ਦੀ ਖਾਨਗਾਹ, ਚਵਿੰਡੇ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਲ ਤੇ ਕੁਝ ਪਕੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਭੰਨੀਆਂ ਤੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਰਈਏ ਦੇ ਠਾਣੇ ਵਿਚ ਧਾਰੀਵਾਲ (ਠਾਣਾ ਨਾਰੋਵਾਲ) ਦਾ ਇਕ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਮਾਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਦੋ ਵਾਕੇ ਅਜਨਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਕੱਕੜ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਧਾਂ ਢਾਹੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਮਸੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਚ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਢਾਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਧਾਂ<noinclude></noinclude> 49lgsuwn8x4d519z49vvwr13tpp76jq 250 15343 223960 142214 2026-07-01T05:53:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮੜ੍ਹੀ ਮਸਾਣੀ ਛਾਇਕੇ ਕਰ ਦਿਓ ਮਦਾਨਾ|੯੭}}</noinclude>ਮੁੜ ਬਣਾ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਦੁਸਰੀ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਢਾਹ ਛੱਡੀਆਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਕਕੜਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੁਕੇ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੇ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਸਾਡੀਆਂ ਤਮਾਕੂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਭੀ ਵੱਢ ਛਡਦੇ ਹਨ। ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਣ ਪਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਕਰਨਲ ਮੈਕਐਂਡਰੀਉ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਲਾਹੌਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮੜੀਆਂ ਤੇ ਕਬਰਾਂ ਯਾ ਮਸੀਤਾਂ ਤੇ ਖਾਨਗਾਹਾਂ ਢਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੇ ਫਿਰ ਭ ਓਹ ਨਾ ਹਟਣ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। {{xx-larger|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ-}} {{gap}}ਇਕ ਠਾਕਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਾਹਰ ਸੁਟ ਦੇਣ ਦਾ ਸ਼ਕ ਕੁਝ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਮੁਕਦਮਾ ਨਾ ਚਲ ਸਕਿਆ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਤਿਤਰਕੇ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੇਵੀ ਦਾਰੇ ਦੀ ਕੰਧ ਢਾਹ ਛੱਡੀ। {{xx-larger|ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ-}} {{gap}}ਕਈ ਸਮਾਧਾਂ ਤੇ ਠਾਕਰਦਵਾਰੇ ਢਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਭੀ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਸੀ, ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ<noinclude></noinclude> ihbxekzgad0ctbh8b6aqws6bq94s9hz 250 15348 223961 142232 2026-07-01T05:53:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਕਾਰੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਖਾਨਗਾਹ ਤੇ ਪੀਰ ਗੁਦੜੀ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾੜਨਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਯਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ (ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ੧੯ ਮਾਰਚ ਸੰਨ ੧੮੬੭ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਮੈਕਐਂਡਰੀਉ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ, ਸੰਨ ੧੮੬੭ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਬਰ-ਤੋੜ ਤੇ ਮੜੀ-ਢਾਹ ਲਹਿਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ੧੮੬੮ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਦਬ ਗਈ। ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇਕ-ਨਾਮ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਭੀ ਆਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੇ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨ ਢਾਹਣ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਓਹ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।<noinclude></noinclude> q235a85ndttpqdmexkdacu3o7tzengu 250 15353 223962 142233 2026-07-01T05:53:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|{{xx-larger|ਮਾਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਾ ਵਿਚ ਘਾਟ}}}}</noinclude>{{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਮੰਤਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਾਂ ਐਸੀ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭੀ ਭੈ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੁਲਾ ਫਿਰਨ ਦੇਣਾ ਖਤਰਨਾਕ ਸਮਝ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਪਰ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਭੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ । ਪਰ ਜਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦੀ ਤੋਂ ਖੁਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਪਰ ਭੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਕੋਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਆਮ ਸਿਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮਤੀਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਕਬਰ-ਤੋੜ ਤੇ ਮੜੀ-ਢਾਹ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਘਿਰਣਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਘਟਦੀ ਗਈ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਆਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਤੁਕਾਂ ਖ਼ੁਲ੍ਹਮ ਖੁਲਾ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।<noinclude></noinclude> 755n539yf2otzax83m4gmxdqk6p3lhr 250 15358 223963 142236 2026-07-01T05:54:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧00| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਪੂਰਣ ਪੁਰਖ ਅਚੁਤ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਜਿਸ ਬੇਦ ਪੁਰਾਣ ਨੇ ਗਇਆ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਬਿਰਦੁ ਰਖਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਕਹਾਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਤੁਕਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਨੂੰ ਭੰਨ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਘਾੜਤ ਤੇ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਦੇ ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੂਬੇ ਸਨ, ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੇਲਸ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ- {{gap}}ਅਰਥਾਤ-ਪੀਰ ਨਹੀਂ ਉਡਦੇ, ਮੁਰੀਦ ਉਡਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਲਾਹੌਰ ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦੀ ਤੋਂ ਖੁਲ ਮੰਗਣ ਦਾ ਇਕ ਮੰਤਵ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਨੰਦਪੁਰ, ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕੇ। ਓਸ ਨੂੰ ਆਸ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਹੰਤ, ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਸਰਬਰਾਹ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਵਾਣ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਦੇ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਨਤੀਜ' ਬਿਲਕੁਲ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਖਤ ਨਿਰਾਸਤਾ ਹੋਈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖੁਦਾਈ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਨਾ ਜੁਲਨਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਥਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਘਾੜਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਵਾਣ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ<noinclude></noinclude> syjv5r0tz06g0s75mr6dnc707y7f2ns 250 15363 223964 142238 2026-07-01T05:54:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਾਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਾ ਵਿਚ ਘਾਟਾ|੧੦੧}}</noinclude>ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਿਤਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਓਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਢਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਪ੍ਰਵਾਣ ਨਾ ਕਰੇ ਉਤਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾ ਕਰਨੋਂ ਭੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਓਹ ਹਰ ਪੱਕੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸਤੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੂੰਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਵਾਣ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਓਥੇ ਖੜ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਘਿਣਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿਖ ਰਹੁ-ਰੀਤ ਵਿਚ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਨਿਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰ ਹੋ ਪਈਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਬਣ ਜਾਣ ਪਰ ਕਈ ਕੁਕੇ ਭੀ ਫੋਲ ਗਏ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰਾਮਾਤੀ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈਆਂ ਦੇ ਨਿਸਚੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਮਿਸਟਰ ਟਰਟਨ-ਸਮਿੱਥ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੂਕੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਯਾਮਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਚੁਪ ਕੀਤਆਂ ਹੀ ਇਕ ਦਿਨ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁਝ ਬਸਤਰ ਚਕ ਕੇ ਲਕੋ ਦਿਤੇ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਕ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਗਲ ਨੇ ਕਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਖੋਲ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਉਸ ਕਕੇ ਨੇ ਕਪੜੇ ਮੋੜ ਦਿਤੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਛਡ ਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਚੋਖੀ ਫੈਲ ਗਈ ਤੇ ਕਈ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਹਿੱਲ ਗਿਆ। {{gap}}ਪਿਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ<noinclude></noinclude> hj1g3yfu0t3z384t4n1g9amubbnwv1p 250 15368 223965 142239 2026-07-01T05:54:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੨| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਲਾਲਸਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕਾ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਲ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਢਿਲਿਆਈ ਆਉਂਦੀ ਗਈ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਕਟ-ਵਰਤੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਹੀ ਇਕ ਦੋ ਕਝੇ ਵਾਕਿਆਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸਖਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੋਣ ਪਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਝਟ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਲ ਉਂਗਲੀ ਕਰ ਸਕਣਾ ਭੀ ਸ਼ਕਲ ਸੀ ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੇਲ ਜੋਲ ਦੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਲ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਖਤਰਨਾਕ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਪਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਭੀ ਗੱਲਾਂ ਧੁਮਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਚਾਰਿਕਾ ਚੰਦ, ਜੋ ਸੰਨ ੧੮੬੯) ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਤਰਖਾਣ ਨਾਲ ਉਠ ਗਈ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੰਦੋ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਫਾਹੇ ਲਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਹਾਲ ਤਕ ਹਥ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।* {{rule|30em}} *ਦਯਾ ਕੌਰ ਤੇ ਚੰਦ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਕਦਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਤੂ ਸੰਖੇਪ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<noinclude></noinclude> cs3muthoknji6b11lpuf70blm0rciea 250 15373 223966 142241 2026-07-01T05:54:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਾਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟ ਵਿਚ ਘਾਟਾਂ| ੧੦੩}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਰਾਏ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਦ ਇਕ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉਲਟਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਰੇਡੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਓ-ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਦੌਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੌਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਕੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਹਿੰਗੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੀਹ ਕੁ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾਣੇ, ਲੰਗਰ ਤੇ ਸਰਦਾਈਆਂ ਦਾ ਖਰਚ ਉਸ ਕੂਕੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਕਿ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਦੌਰੇ ਸਮੇਂ ਡੇਰਾ ਕਰਦੇ। ਸਸਤੇ-ਭਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਹਿ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ੧੮੬੮ ਦੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖਰਚ ਕਈ ਗਰੀਬ ਕੁਕਿਆਂ ਲਈ ਔਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਠੰਡਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੁਲੀਸ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣੀ ੧੮੬੮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜੇਹੇ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਅਭਾਗਾ ਵਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਮਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਯਤਨ ਕਰੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਬ, ਪਰ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਰਾ ਘਟ ਸਖਤ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ, ਧਾਰਮਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲਾਟ ਬੁਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਚੜੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸੰਨ ੧੮੬੯<noinclude></noinclude> m48vp5g1jbwiqxaxaf2wzopxr6axeh7 250 15378 223967 142242 2026-07-01T05:55:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੪| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਵਲ ਜ਼ਰਾ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਗਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਭੀ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਾਇਮ ਰਖ, ਸਕਣ ਲਈ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ, ਪਰ ਜੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੀ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਪੁਰਾਣੀ ਨੇਕ-ਨਾਮੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੯ ਵਿਚ ਭੀ ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕੰਮ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਠੰਡਾ ਪੈ ਗਿਆ! ਜ਼ਿਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ੧੩੭ ਨਵੇਂ ਕੂਕੇ ਬਣੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇੱਕੜ ਦੱਕੜ ਹੀ ਨਵੇਂ ਆਦਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਲੇ।<noinclude></noinclude> kls7zao7nuwbfk2ebyiaoocviohbstr 250 15383 223968 142243 2026-07-01T05:55:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||{{xx-larger|ਥਰਾ ਜਵਾਲੇ ਦਾ ਵਾਕਿਆ|}}}}</noinclude>{{gap}}ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੮੬੯ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਮਿਸਟਰ ਰਟਨ-ਸfਥ ਪਾਸ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਿ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਰੂਪਾਣੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕੁਝ ਚਰਖੇ, ਇਕ ਮੰਜਾ, ਇਕ ਹਲ, ਗੱਡੇ ਦੇ ਹਿਸੇ ਆਦਿ ਫੁਕ ਕੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਜਥੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲਾ ਸਰਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥਰਾਜ ਵਾਲੇ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਬਖਸ਼ ਇਸ ਜਥੇ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀਵਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ ਵਲੋਂ ਰੀਪੋਰਟ ਪੁੱਜੀ ਕਿ ਦੇਖ ਭਾਲ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਟੁੱਟ ਗਈ ਤੇ ਖੋਹ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਇਕ ਬਰਛਾ ਲੱਗਾ। ਬੇਲ ਸਿੰਘ ਕੂਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਕੂਆ ਯਾ ਲਾਠੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਹਣਾ ਸਿੰਘ ਕੁਕੇ ਨੇ ਉਸ ਉਤੇ ਬਰਛੇ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੀਵਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਸਿਪਾਹੀ ਉਤੇ ਭੀ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਹ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਟ ਵਾਰ ਨਾਲ ਫੋਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਦਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ {{rule|30em}} *ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਨ ੧੮੬੯ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ, ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਹਚਿਨਸਨ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਦੀ ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ੧੪ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੦ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਨੰਬਰ ੭-੨੦੧॥<noinclude></noinclude> edr6377d03icehstg9x39o694bsrcwx 250 15388 223969 142244 2026-07-01T05:55:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੬| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਮਿਸਟਰ ਟਰਟਨ-ਸਮਿਥ, ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਵੇਕਫੀਲਡ ਵੀਹ ਪਿਆਦੇ ਪੋਲੀਸ ਦੇ fਸਿਪਾਹੀ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਘੋੜ-ਚੜੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ। {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਟਨ-ਸਮਿਥ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ੧ ਮਾਰਚ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁਕਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਵਜ਼ੀ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਕੁਕੇ ਥਰਾਜਵਾਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਚੁੱਕਿ ਪੋਲੀਸ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਸਮਿਥ ਤੇ ਵੇਕਫੀਲਡ ਘੋੜ-ਚੜੀ ਪੋਲੀਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸੋਢੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਭੀ ਆ ਗਏ। ਥਰਾਜਵਾਲਾ ਮੁਕਤਸਰੋਂ ੨੫ ਕੁ ਮੀਲ ਹੈ। ਲਾਗੇ ਪੁਜ ਕੇ ਪੋਲੀਸ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। {{gap}}ਦੁਪਹਿਰੋਂ ਬਾਦ ਦੋ ਵਜੇ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਥਰਾਜਵਾਲੇ ਪੁੱਜੀ। ਕੁਤਬਸ਼ਾਹ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਤੇ ਅੱਠ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦਾ ਸਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਆਦਿ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜੋਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਨੇ ਮਲੂਕ ਸਿੰਘ ਕੂਕੇ ਰਾਹੀਂਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਕੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਪਰ ਥਰਾਜਵਾਲੇ ਦੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਲੂਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਂ ਮਲੂਕ ਸਿੰਘ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਾ ਦੇਵੇ। ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਤਬਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਗਾ<noinclude></noinclude> tsictd84ulpfej8jzrjvgonnromu3vl 250 15393 223970 142284 2026-07-01T05:56:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਬਰਾਜਵਾਲੇ ਦਾ ਵਾਕਿਆ| ੧੦੭}}</noinclude>ਹੋਵੇ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰ ਦੇਵੇਂ ਤੇ ਆਪ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਏ, ਇਹ ਵਹਿਮ ਦਿਲ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਛਡ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਲੀਮੁੱਲਾ ਨੇ ਭੀ ਠੰਢ ਵਰਤਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਏ। {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਵੇਕਫੀਲਡ ਨੇ ਸੋਢੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਲਮਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਕਿ ਚੁਪ ਚਾਪ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਹ ਭੀ ਦੱਸ ਦੇਣ ਕਿ ਦੋ ਯੂਰਪੀਨ ਅਫ਼ਸਰ ਵਹੀਰ ਸਮੇਤ ਪੁਜ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ ਤੇ ਦੋ ਮੋਹਰੀ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਝਟ ਹੀ ਪਿਛੋਂ ਬਾਕੀ ਕੂਕੇ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਪੁਜੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਹਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਠਠੰਬਰ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਜੂੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੪੪ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਰਸਾ ਦੇ ਠਾਣਾ ਮਲੌਦ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੜ ਵੰਡਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਕੂਕੇ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਭੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਿਆ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਤਲਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਪਏ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਬਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਇਥੇ ਇਹ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਭੀ ਕੁਥਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਭਾਈ<noinclude></noinclude> j97zc99byy35xeyna61w4stgqak83lz 250 15398 223971 142285 2026-07-01T05:56:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੮| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਕਾਫੀ ਅਸਰ ਸੀ: ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਲ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਿਕਲ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੇ ਤਕ ਇਹ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਭੀ ਬੇ-ਮੁਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਛਿਲੜ ਸਮਝ ਕੇ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਪਰੋਕਤ ਝਗੜਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮੁੜ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਮਲਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਇਹ ਭੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਝੰਡੇਵਾਲਾ, ਠਾਣਾ ਮਲੋਟ, ਦੀ ਇਕ ਸਿੰਘਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਕਾ ਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੜੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਦੀ ਜੋਤ ਉਸ ਵਿਚ ਆ ਬਿਰਾਜੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੂਕਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਆਗੂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ। {{gap}}ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ੪੪ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਨੌਕਸ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੁਕਦਮਾ ਚਲਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ ਕਰਾਕਰੌਫਟ ਵਲੋਂ ਮਿਸਟਰ ਨੌਕਸ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕੁਕਿਆਂ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਮੁਕਦਮਾ ਨਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਏ, ਕੇਵਲ ਫਸਾਦ ਦਾ ਮੁਕਦਮਾ ਹੀ ਚਲ ਤੇ ਕੁਝ ਥੋੜੀਆਂ ਹੀ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਚੁਨਾਂਚਿ ੪੪ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਬਾਕੀ ੩੭ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਮੁਕਦਮੇ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੧, ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਥਰਾਜਵਾਲਾ (ਸਰਸਾ), ਡੇਢ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਕੈਦ।<noinclude></noinclude> o13uxsauqbwf560brncnru44uzeinp9 250 15403 223972 142289 2026-07-01T05:56:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਥਰਾਜਵਾਲੇ ਦਾ ਵਾਕਿਆ| ੧੦੯}}</noinclude>{{gap}}੩. ਮਾਹਣਾ ਸਿੰਘ, ਦੈਨੂੰ (ਸਰਸਾ), ਇਕ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਤੇ ਪੰਝੀ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਕੈਦ। {{gap}}੪. ਬਲੀ ਸਿੰਘ, ਥਰਾਜਵਾਲਾ (ਸਰਸਾ), ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਕੈਦ। {{gap}}੫. ਬਚਿੱਤੂ ਸਿੰਘ ਕੁਰਾਈਵਾਲਾ (ਮੁਕਤਸਰ), ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ। {{gap}}੬. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਔਲਖ (ਸਰਸਾ), ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੈਦ ਤੇ ਪੰਝੀ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਕੈਦ। {{gap}}੭.ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਭਲਵਾਲਾ (ਮੁਕਤਸਰ) ਦਸ ਦੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਯਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਕੈਦ। {{gap}}ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਢੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਔਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੀ. ਹਚਿਨਸਨ, ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ, ਆਪਣੀ ੧੪ ਜਨਵਰੀ ੧੮੫੦ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਨੰਬਰ ੭-੨੦੧ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਲੀਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ।<noinclude></noinclude> fycwd0i2yaxd4h6ub5jb5qafod69xna 250 15408 223973 142290 2026-07-01T05:56:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਪਲਟਣ}}}} {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੯ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਝੂ ਕਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਾਸ. ਜੰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਡੋਗਰਾ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੀਹ ਪੈਂਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਸਢੌਰਾ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਕਿਲਾ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲੀਆ ਤੇ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਆ ਇਨਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਪਲਟਣ ਦੀ ਨਫ਼ਰੀ ਜੋਗੇ ਆਦਮੀ ਲੈ ਆਓ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਲਟਣ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਭਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਪਰ ਕੁਕੇ ਜੰਮ ਪੂਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖਬਰ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਨੂੰ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਭਰਤੀ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹਰ ਜਵਾਨ ਜੰਮੂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਕ ਸਰਟੀਫੀਕੇਟ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੯ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੋਲੀਸ ਜੰਮੂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪਲਟਣ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਹਾਲਾਤ ਪਤਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਪੋਲੀਸ ਅਫਸਰ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੮੭੦ ਵਿਚ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਵੀਂ ਖੜੀ ਹੋ ਰਹੀ ਇਸ ਪਲਟਣ ਦਾ ਕਮਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਹੈ ਤੇ ਡੇਢ ਸੌ ਆਦਮੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੰਮੂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ।<noinclude></noinclude> 1vx0e9qhkikher75b0m4twox7p5ebd9 250 15413 223974 142293 2026-07-01T05:56:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਪਲਟਣ| ੧੧੧}}</noinclude>੭੧ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਬਿਧ ਸਨ ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁੰਡੇ ਹੀ ਸਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦਸ ਰੁਪਏ (ਚਲਕੀ) ਮਹੀਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਰੁਪਈਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਟੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਨਕਦ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਾਇਦ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਲ ਤਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮਿਲੇ। ਪਰੇਡ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਸਟੋਰ ਵਿਚ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਰੀਪੋਰਟ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੂਕੇ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਦ ਇਸ ਪਲਟਣ ਦਾ ਹੈਡ-ਕੁਆਰਟਰ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਵਿਚ ਪਲਟਣ ਦੀ ਨਫ਼ਰੀ ਦੋ ਢਾਈ ਸੌ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਕਵਾਇਦ ਭੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਣ ਲਗ ਪਈ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਭੀ ਦੇ ਦਿਤੇ ਗਏ।ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਸਰਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੱਟੀ ਤੇ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਲਟਣਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੇ ਦੱਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਪੰਜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰਧ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਰੀਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨਾਂ ਪਾਸੇ ਰਾਜਸੀ ਖਤਰਾ ਭਾਸਦਾ। ਪਰ ਤਾਂ ਭੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ<noinclude></noinclude> 9gec6z6utnooqfkmrlwinx6qgel64f9 250 15418 223975 142310 2026-07-01T05:57:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੧੨| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਲਟਣਾਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਕਵਾਇਦ ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਫੌਜੀ ਡਿਸਿਪਲਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦੀ। ਘੱਟੋ ਘਟ ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰਖਣਾ ਔਖਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਕੇ ਹੀ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮਰਿ ਦੀ ਪਲਟਣ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਸੰਨ ਸੀ। ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਰਾਇਕੋਟ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਡਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੁੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਕੂਕੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਭੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ੧੮੭੧ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਪਲਟਣ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਇਹ ਘਰੋ ਘਰੀ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਪਲਟਣ ਦਾ ਕਮਾਨ ਅਫਸਰ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਢੋਰੀਆ ੧੪-੧੫ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਮਾਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਧਾਵਿਆਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਤੋਪ ਨਾਲ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।* {{rule|30em}} *ਜੇ. ਡਬਲਯੂ. ਮੈਨੇਬ, ਇਵਜ਼ੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ੪ ਨਵੰਬਰ ੧੮੭੧; ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਮਾਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਗਵਾਹੀਆਂ।<noinclude></noinclude> f4y8v9sqjf9lxnukc1maxkaptym616l 250 15423 223976 142311 2026-07-01T05:57:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|{{xx-larger|ਨਿਪਾਲ ਨੂੰ ਕੂਕਾ ਮਿਸ਼ਨ}}}}</noinclude>{{gap}}ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਦੇ ਪੰਗਾਰੇ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਜ਼ੀਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਕੰਵਰ ਰਾਣਾ ਜੀ ਪਾਸ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਕੀ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਆਖਿਆ ਇਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਆਦਮੀ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨਾਂ ਪਾਸ ਦੋ ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਦੋ ਖੱਚਰਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿ ਓਥੋਂ ਮੰਗ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਰਤੀ ਸੂਬੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ, ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਨੀ ਮੰਤਵ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਨਾਲ ਮਿੜਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। {{gap}}ਨਿਪਾਲ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਸਿਖ ਨੌਕਰ ਸਨ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਿੰਘ ਇਕ ਗੋਰਖਾ ਪਲਟਨ ਦਾ ਅਜੀਟਨ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਜਮਾਂਦਾਰ। ਇਹ ਕੂਕੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਖਾਸ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਲਈ ਮੱਝਾਂ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਫਰੀਦਕੋਟੋ ਤੇ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਪੰਜਾਬੋਂ। {{gap}}ਸੂਬੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਥੇ ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਚੁਨਾਂਚਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ<noinclude></noinclude> s50q4t4he2tfw9zanplypteyq751mcf 250 15428 223977 142313 2026-07-01T05:57:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੧੪| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਆਪਣੇ ਇਕ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਰੁਪਈਆ ਦੇ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਇਕ ਜੋੜਾ ਖੱਚਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਮਝ ਲਿਆਵੇ। ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੱਚਰਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੱਝਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਲੈ ਕੇ ਨਿਪਾਲ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜਾਮਨ ਸਿੰਘ, ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਇਹ ਖੱਚਰਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੜ ਟਿੱਕਾ ਬਬਰ ਜੰਗ ਲਈ ਸਨ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਨਿਪਾਲ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਟਿੱਕਾ ਬਬਰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਕਰਾਈ ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਬਬਰ ਜੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਨਾਲ। ਖੱਚਰਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਬਬਰ ਜੰਗ ਨੇ ਰੱਖ ਲਈਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਈਆ ਨਕਦ, ਇਕ ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਇਕ ਦੋਸ਼ਾਲਾ, ਇਕ ਗੁੰਟ ਘੋੜਾ ਤੇ ਦੋ ਖੁਖਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਨਿਪਾਲੋਂ ਮੁੜਨ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਦੋ ਖੁਖਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਆਉਣ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਪਵੇ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਸੂਬੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਤਜਾਰਤੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੂਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਬਲੇ ਅਤੇ ਡੰਗਰਖਾਨੇ ਦਾ ਇਨਚਾਰਜ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਡੰਗਰ ਵੱਛੇ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਬੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ੨੪-੨੫ ਅਪਰੈਲ ੧੮੭੨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਵਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਦੇ ਕਈ ਘੜੇ ਹਰਦੁਆਰ ਵੇਚੇ ਸਨ। ਡੰਗਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਜੋ ਨਫਾ<noinclude></noinclude> 4vgvua9dnjidzybi6255no7w3w2csyk 250 15433 223978 142314 2026-07-01T05:57:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਪਾਲ ਨੂੰ ਕੂਕਾ ਮਿਸ਼ਨ|੧੧੫}}</noinclude>ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।* {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲ ਭੀ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਭੇਜੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਹਾਲਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। {{rule|30em}} *ਬਿਆਨੇ ਸੂਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਰੁਬਰੁ ਜੇ. ਡਬਲਯੂ. ਮਕਨੈਬ, ੨੪ ੨੫ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੧੮੭੨; ਇਨ ਬਿਆਨਾਂ ਉਤ"ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰਾਏ, ਲੈਫਟਿਨੈਦ ਕਰਨਲ ਜੀ . ਹਚਿਨਸਨ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੋਲੀਸ ਪੰਜਾਬ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਖੁਫ਼ੀਆ ਚਿਠੀ ਨੰਬਰ ੧੨-੩੭੬, ੩੦ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭, ਪੈਰਾ ੬। ਜੇ.ਡਬਲਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ੪ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੭੧।<noinclude></noinclude> iw3jf5zxoae76owujgq2vzihsth05r1 250 15448 223979 142323 2026-07-01T05:57:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ}}}} {{c|[੧੪ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਈ:]}} {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਕੁਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ੧੪ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਜੋ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਗਊ-ਬਧ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਗਊ-ਬਧ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਸੰਨ ੧੮੪੫-੪੬ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਦ ਜਦ ਪੰਜਾਥ ਵਿਚ ਅੰਗੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਖਾਸ ਪਟੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ,* ਪਰ ੧੮੪੯ ਵਿਚ {{rule|30em}} *ਪਟੇ ਦੇ ਅਸਲ ਅੱਖ਼ਰ ਇਹ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। The priests of Amritsar having complained of annoyances, this is to make known to all concerned that by order of the Governor General, British subjects are forbidden to enter the temple (called the Darbar) or its precincts, at Amritsar, or indeed any temple, with their shoes on. {{gap}}Kine are not to be killed at Amritsar, nor are the Sikhs to be molested or in any way to be interfered with. {{gap}}Shoes are to be taken off at the Bhoonga at the corner of the tank and no person is to walk round the tank with his shoes on. Lahore, {{float right|(Sd.) Henry M. Lawrence,}} March 24th, 1847 {{float right|Resident.}}<noinclude></noinclude> d4p3zol8amhvlrlc3flp8apj6ie2npw 250 15452 223980 142325 2026-07-01T05:57:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ|੧੧੯}}</noinclude>ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਮਨਾਹੀ ਪਰ ਕੋਈ ਕਾਰਬੰਦ ਨਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੁਚੜਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅੱਡਾ ਬਣ ਗਿਆ। {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੇ ਮਈ ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਗਉਆਂ ਮਾਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਫ਼ੀ ਭੜਕਾਣ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੁਕਾਵਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਫ਼ਸਾਦ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਕੁਕੇ ਗਉ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਵੱਧ ਕੱਟੜ ਹਨ ਤੇ ਭੜਕ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਇਸ ਗੱਲ ਸੰਬੰਧੀ ਗੁੱਸਾ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਾੜ ਵਿਚ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੱਢਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਗਿਆ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਖਿਆਲ ਇਹ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਲਈ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਵਾਰਦਾਤ ਖੁਦ ਭਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ' ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਨਾਮਧਾਰੀ ਕੂਕੇ) ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਦ ਲਾਹੌਰੀ . ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਵੜਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਿਆ ਤੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਗਊ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਭੜਕ ਉੱਠੇ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ! ਕਿ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਸ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਬੁੱਚੜ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੇ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਸਨ, ਇਕ ਰਾਮਬਾਗ਼ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਮਿਸਤਰੀ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ। ਬੁਚੜਖਾਨੇ<noinclude></noinclude> tw0pg82ihd7mii9cs1aopwxg7eqavjl 250 15457 223981 142326 2026-07-01T05:58:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੨੦| ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥਾ ਯਤਨ ੧੪ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਪਹਿਲਾ, ਮਈ ੧੭੭0 ਦੇ ਅਖਰ-- ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀ। ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਜਾਣ ਪਰ ਮਤਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਲਾਬ ਜਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ ਗਿਆ ਤੇ ਓਥੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਮੰਨ ਲਏ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਤਾਂਕਿ ਓਥੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀ ਰਾਹੀਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਈ ਸੌਣੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਰਾਮਤੀਰਥ ਦੀ ਸੜਕ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਉਤੇ ਇਕ ਖੂਹ ਮਿਥਿਆ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਠੀਕ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਏ ਪਰ ਲੋਪੋਕੇ, ਠਟੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਰਲ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ ਸਕੀ। ਕਈ ਚਿਰ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਜਦ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਪਏ। ਇਨਾਂ ਪਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਨ ਜੋ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਲੀਸ ਲਾਈਨ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸਾਰੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ<noinclude></noinclude> 2aad6u7u4tfsn5vc7ie21i9wkicwqq5 250 15462 223982 142370 2026-07-01T05:58:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ|੧੨੧}}</noinclude>ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਹੱਲੇ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਦਿਨ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ਜਾਏ, ਓਦੋਂ ਤਕ ਚੰਦ ਭੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਅਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਦੁਸਰਾ, ਐਤਵਾਰ, ੧੧ ਜੂਨ ੧੮੭0-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਖ਼ੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬੇਗ਼ ਸਿੰਘ, ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ, ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ, ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੱਟ ਦੇ ਜੋ ਇਸ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਰਦਾਸੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਪਰ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਹੀ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕੇ, ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸੰਤਰੀ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਤੀਸਰਾ, ਮੰਗਲਵਾਰ, ੧੩ ਜੂਨ ੧੮੭੦-ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਪਰ ਗੱਲ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਪਾਈ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਈ ਮੁੜ ਛੌਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ ਦੇ ਬਾਗ ਦਾ ਖੂਹ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੱਟ, ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ, ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬੇਗ਼ ਸਿੰਘ, ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ, ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਭੀ ਕੁਝ ਅਟਕ ਪੈ ਗਈ। ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀਓਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਪਰ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਤੇ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹਬੇਗ਼ ਸਿੰਘ, ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਖਿਸਕ ਗਏ। ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ ਵੱਖ ਰਹਿ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> tfn4qz3ynup9j8eion03dcrellgsyut 250 15467 223983 142372 2026-07-01T05:58:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੨੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਗਏ। ਮੁਖ ਜਥੇ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਆਵੇ ਤੇ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈ ਗਏ ਘਾਟਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੱਲਾ ਦੁਸਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਥਿਆਰ ਦੱਬ ਦਿਤੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪ ਬਾਹਰ ਹੀ ਸੌਂ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਏ। ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਦਿਨ ਨਾਰਲੀ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਕੱਟਿਆ। {{gap}}ਚੌਥਾ, ਬੁਧਵਾਰ, ੧੪ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੭0 (੧ ਹਾੜ ਸੰਮਤ ੧੯੨੭ ਬਿ.) - ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬੁਚੜਖਾਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਚੌਥਾ ਹੱਲਾ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਹਾਲ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਇਸ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੱਟ, ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਿਸਤਰੀ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ:- {{gap}}ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਦੌੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ) ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਮਿਥੇ ਹੋਏ ਟਿਕਾਣੇ ਆਵੇ ਵਲ ਨੂੰ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਚਿਆ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਲਾਗੇ ਹੀ ਤਪ-ਬਣ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਏ। ਇਥੇ ਸਾਨੂੰ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ (ਤਰਖਾਣ) ਮਿਲ ਪਏ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਅਸੀਂ ਆਵੇ ਵਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਏ ਜਿਥੇ ਅਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਪੁੱਜੇ। ਬਾਕੀ ਭੀ ਇਕ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਓਥੇ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਬੰਹਲਾ ਸਿੰਘ, ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੱਟ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ ਪੰਜ ਮੁਲਜ਼ਮ ਤੇ ਮੈਂ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਹਥਿਆਰ ਪੁੱਟੇ ਅਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਾਕਿਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀਆਂ ਲਕੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਆਏ। ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 8vrmcc5mvdv70rtduf494140fu9etvl 250 15472 223984 142393 2026-07-01T05:58:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ|੧੨੩}}</noinclude>ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਆਵੇ ਤੇ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਮੈਂ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਮਨਸ਼ਾ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਦੀ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਆਵੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮੁੜਨਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਚੁਪ ਚਾਪ ਲਾਗ ਪੁਜ ਕੇ ਤੇ ਕੰਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬੁੱਚੜ ਸੌਂ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਤਕ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਂ, ਇਕ ਕੁੱਤਾ ਭੌਂਕ ਪਿਆ। ਇਸ ਪਰ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰ ਦੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਏ ਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਚਬੂਤਰੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦੌੜ ਗਏ। ਮੈਂ ਪੁੱਛੇ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰੀ। ਓਹ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਪਿਛੇ ਮੁੜਿਆ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਚਬੂਤਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਦੇ ਭਾਰ ਸਿਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਬੂਤਰੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਕ ਗੰਡਾਸਾ ਉਸ ਦੀ ਪਿਠ ਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਓਹ ਡਿਗ ਪਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਨਾ ਉਠਿਆ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਦੇ ਪਲ ਤਕ ਦੌੜੇ। ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਮੀਲ ਕੁ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਾ-ਜੰਗ ਮੁੱਲਾਂ ਚੱਕ ਦੇ ਇਕ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿਤਾ ਤੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਖੂਹ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਇਕ ਤੂੜੀ ਦੇ ਕੁਪ ਵਿਚ ਖੋਭ ਦਿਤੀ (ਇੱਥੋਂ ਇਹ ਬਰਾਮਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ)। ਮੈਂ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਗੰਡਾਸੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਲਈ ਗਏ ਤੇ ਅਖੀਰ ਪਿੰਡ ਗਿਲਵਲੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਨਹਿਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 2630xzwxs80k5n9cpl9dl8m85f7yifq 250 15477 223985 142389 2026-07-01T05:58:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੨੪|ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕ ਸੂਏ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤੇ।’’ {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਹਰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਕੂਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੀਂ ਪੁਜ ਗਏ। {{gap}}ਕੁਕਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚਾਰ ਬੁੱਚੜ ਮਰੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਫਟੜ ਹੋਏ:- {{gap}}ਮਰੇ-੪; ਪੀਰਾ ਜੀਉਣ, ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ ਇਮਾਮੀ। {{gap}}ਫੱਟਰ-੩; ਕਰਮ ਦੀਨ, ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਖੀਵਾ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਹੱਲਾ ਚੂੰਕਿ ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪਛਾਣਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੋਈ ਖੋਜੀ ਨਾ ਮਿਲਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕੂਕੇ ਦਾ ਖਰਾ ਭੀ ਨੱਪਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਦੌੜਨ ਵੇਲੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਪਿਛੇ ਐਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਵਲ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਲਈ ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲ ਸ਼ੱਕ ਰੇੜ੍ਹਣ ਲਈ ਕੂਕੇ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਇਕ ਚੱਕਰ (ਜੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੁਮਾਲਿਆਂ ਉਪਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ) ਤੇ ਇਕ ਨੀਲੀ ਦਸਤਾਰ ਬੁਚੜਖਾਨੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਗਏ। ਇਸ ਚਲਾਕੀ ਵਿਚ ਕੂਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਤੱਕ ਭੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਣ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਹਾਰ ਗਈ। ਆਖਿਰ ਪੋਲੀਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਘਾੜਤ ਘੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਨਿਹੰਗ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਪਰ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ੧੬ ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ ੧੮੭੧<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> tct6gz8myaksyyckprun6f8i4myfhrs 250 15482 223986 142394 2026-07-01T05:58:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ|੧੨੫}}</noinclude>ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਨਾ ਵਿਚ ਬੱਚੜਾਂ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਸੌਂਧੀ, ਗੁੱਜਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਔਰਤ ਬੱਸਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਦਸ ਕੁ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੋਸ਼ੀ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਚਾਰ ਕੂਕਿਆਂ, ੧. ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ੨. ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ੩. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ੪. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇ. ਡਬਲੂ-ਯੂ. ਮੈਕਨੋਬ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਜਜ (ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਯਨ) ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚੋਂ ੨੭ ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬੋਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਚੌਹਾਂ ਕੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਠੀਕ ਸਮਝ ਕੇ ਚੀਫ਼ ਕੋਰਟ ਪੰਜਾਬ ਲਾਹੌਰ, ਨੇ ੧ ਅਗਸਤ ਸੰਨ ੧੮੦੧ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋਸੀ ਨੰਬਰ ੪ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿਚ ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗਾ। {{gap}}ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਨ ਬਖਸ਼ੀ ਦਾ ਵਾਹਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵਾਹਿਦਾ ਮੁਆਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਰਨਲ ਬੇਲੀ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਨੇ ਉਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਰਾਇਕੋਟ ਹੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਆਨ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦਸਾਂ ਹੀ ਕੂਕੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਹਾਲਾਤ ਭੀ ਦਸ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਓਹ ਪਤੇ ਟਿਕਾਣੇ ਭੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਦੌੜਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਲੁਕਾਏ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ ੧ ਅਗਸਤ ਮੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਪੁੱਜਾ। ੨ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਸਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਫੜੇ ਗਏ। ੪ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> bpq2qr4tipcpv0cdvll2yqjii02su7o 250 15487 223987 142414 2026-07-01T05:58:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੨੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਮਿਸਟਰ ਟਰਟਨ ਸਮਿੱਥ ਨੂੰ ਮੁੱਲਾਂ ਚੱਕ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਓਹ ਥਾਂ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਦੌੜ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ) ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਲੁਕਾਏ ਸਨ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੂੜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੂਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੂਸਲ ਗੰਡੂ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੇ ਸਨ। ਗੰਡੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਨਾਂਹ ਨੁੱਕਰ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਲੰਬੜਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਮੰਨ ਗਿਆਂ ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਸੌ ਗਜ਼ ਦੀ ਵਿਥ ਉੱਤੇ ਰਾਜਵਾਹੇ ਦੇ ਹੌਜ਼ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਖੂਹ ਦੱਸਿਆ ਜਿਥੇ ਤਲਵਾਰ ਮੂਸਲ ਵਿਚੋਂ ਲਭਣ ਪਰ ਗੰਡੂ ਨੇ ਛੁਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਤਲਵਾਰ ਇਥੋਂ ਲੱਭ ਪਈ। ਇਸੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੱਸਣ ਪਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਟੋਭੇ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਸਫਾ-ਜੰਗ ਭੀ ਕੱਢ ਲਿਆਂਦਾ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ ਭੀ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ੭ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਦਸ ਕੁ ਮੀਲ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕੌਲਾਂਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਇਕ ਛੱਪੜ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੰਡ ਸੇ ਕਢਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ੯ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਿਆਰਾਂ ਕੁ ਮੀਲ ਤੇ ਪਿੰਡ ਚਵਿੰਡੇ ਦੇ ਤੂੜੀ ਦੇ ਮੂਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਗੰਡਾਸਾ ਤੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਕਢਵਾ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੂਕੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਮਝੇ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਡਬਲ-ਯੂ. ਜੀ. ਡੇਵੀਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਅਤੇ ਸੈਸਨਜ਼ ਜੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਡਿਵੀਯਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਿਆ। {{gap}}੧.{{gap}}ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਨਿਵਾਸ ਕਟੜਾ ਕਈਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 6p2y7q213y429owfose8or1qxbgeahm 250 15492 223988 142396 2026-07-01T05:59:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ|੧੨੭}}</noinclude>੨.{{gap}}ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਨਾਰਲੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ। ੩.{{gap}}ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ, ਮੌੜੇ, ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ੪.{{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਜੱਟ। ੫.{{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਮੁਤਸੱਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਤਰਖਾਣ, ਰੰਧਾਵੇ ਪਖੋਕੇ, ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ। ੬.{{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਸਿਪਾਹੀ ਪੋਲੀਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ੭.{{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਪੁਤ੍ਰ ਬੁਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਤਰਖਾਣ,ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। {{gap}}ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕਿਆਂ ਦੇ ਤੇ ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਕਿਧਰੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਫੜੇ ਨਾ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਹਿਦ-ਮੁਆਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਦੋਸ਼ੀ ਨੰਬਰ ੪, ਭੀ ਵਹਿਦ-ਮੁਆਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਛੇ ਆਦਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਦ ਜੁਰਮ ਲੱਗ ਕੇ ੩੧ ਅਗਸਤ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ੧.{{gap}}ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ}{{gap}}ਫਾਂਸੀ ੨.{{gap}}ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ}{{gap}}ਫਾਂਸੀ ੩.{{gap}}ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ}{{gap}}ਫਾਂਸੀ ੪.{{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ}{{gap}}ਫਾਂਸੀ ੫.{{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ }{{gap}}ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਉਮਰ ਕੈਦ ੬.{{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ}{{gap}}ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਉਮਰ ਕੈਦ {{gap}}੯ ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਚੀਫ ਕੋਰਟ ਪੰਜਾਬ, ਲਾਹੌਰ, ਦੇ ਜੱਜ ਜੇ. ਐਸ, ਕੈਂਬਲ ਤੇ ੧੧ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜੱਜ ਸੀ. ਆਰ.<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> aurolu15yhikxv217pw2gsjjagalgkw 250 15497 223989 144016 2026-07-01T05:59:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੨੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਲਿੰਡਜ਼ੇ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ): ਅਸੂ ਵਦੀ ੧੦ ਸੰਮਤ ੧੯੨੮ (੮ ਨਵੰਬਰ ੧੮੭੧ ਈ:) ਦਿਨ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜੇ ਗਏ।* {{rule}} {{gap}}*ਨਕਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਸਰਕਾਰ ਬਨਾਮ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਦਿ, ਅਦਾਲਤ ਡਬਲਯੂ. ਜੀ. ਡਵੀਜ਼, ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਜੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਡਿਵੀਯਨ, ੩੧ ਅਗਸਤ ਸੰਨ ੧੯੭੧; ਫ਼ੈਸਲਾ ਚੀਫ਼ ਕੋਰਟ ਪੰਜਾਬ, ਲਾਹੌਰ, ਜੇ. ਐਸ, ਕੈਂਬਲ ਤੇ ਸੀ. ਆਰ. ਲਿੰਡਜ਼ੇ, ੯ ਸਤੰਬਰ ਤੇ ੧੧ ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੧; ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਲਿਖਿਤ ‘ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ’, ੧੦-੩੩।<noinclude></noinclude> 98006fn1h8dkq8tvgkbnmi6vvdzsvwj 250 15524 223990 142415 2026-07-01T06:00:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||{{xx-larger|ਖੋਟਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ}}|}} {{rh||(ਮਾਰਚ ੧੮੭੧)|}}</noinclude>ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗਏ। ਇਥੋਂ ਮੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਚ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਵਿਚ ਆਪ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਆ ਠਹਿਰੇ। ਇਥੇ ਹੋਲੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮੇਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਘੇ ਉਘੇ ਸੂਬੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੂਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ ਵਾਲਾ ਭੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੌ ਕੁ ਆਦਮੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਦੂਸਰੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਪਈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਰੜ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਡਾ ਕਢ ਮਾਰਿਆ। {{gap}}ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੂਕਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਖਦੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ੋਰੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਰਹਿਤ ਰਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਵੱਢ ਦਿਤੇ। ਪਿੱਥੋਕੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬਾਂਸ ਉੱਤੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 7v0x79vq7amjafcnjn1g6uusirfwchr 250 15529 223991 142416 2026-07-01T06:01:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੩੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਲਟਕਾਈ ਲਈ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਲੱਗੀ। ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇ ਨੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟੋਕਿਆ ਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕੇਸ ਖਰੇ ਸੁਟ ਦਿਤੇ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰੜਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਇਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਗੋਡਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਫ਼ਸਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਕੁ ਸੌ ਸਾਥੀ ਕੂਕੇ ਸਨ ਤੇ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਕੁ ਸੌ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਰ ਪਈ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਲੜਾਈ ਰਫਾ ਦਫ਼ਾ ਕਰਾਈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਲੜ ਲੜ ਮਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਫੱਟੜ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਆਦਮੀ ਹੈਗੇ ਓ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ ਜੇਹੜੇ ਕਿ ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਭੀ ਲਾਉਣਗੇ। {{gap}}ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੀ. ਮੈਕਐਂਡਰੀਊ, ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ, ਅੰਬਾਲਾ ਸਰਕਲ, ਆਪਣੀ ੨੦ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਦੀ ਯ ਦ-ਦਾਸ਼ਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਸਾਦ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇਸ ਨੂੰ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਕਿ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਏ। ਮੈਕਐਂਡਰੀਊ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ ੮ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਕੂਕੇ ਤੋਂ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਬਾਲੇ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਉਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> alhstbe4f0dscme3845bd4zvmdvdtxa 250 15534 223992 144017 2026-07-01T06:02:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਖੋਟਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ|੧੩੧}}</noinclude>ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੁੱਚੜਾਂ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਘੇ ਉਘੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹਾਲ ਤਕ ਅਸਲੀ ਦੋਸੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਹੋਰ ਥਾਂਈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਲੇ ਕਰਨ ਲਈਂ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾ ਦਿਤਾ।* {{rule}} {{gap}}*ਬਿਆਨ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗਿਆਨੀ ਸਿਘ), ੨੧ ਸਤੰਬਰ ੧੮੭੧, ਅਦਾਲਤ ਐਲ. ਕਾਵਨ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਲੁਧਿਆਣਾ; ਬਿਆਨ ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ, ਰੂਬਰੂ ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ ਮੈਕਨੈਬ, ਕਿਲਾ ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ੨੫ ਅਪਰੈਲ ੧੮੭੨, ਯਾਦ-ਦਾਸ਼ਤ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੀ. ਮੈਕਐਂਡਰੀਊ, ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਟਰ ਜਨਰਲ ਅੰਬਾਲਾ ਸਰਕਲ, ੨੦ ਨਵੰਬਰ ੧੮੭੧। ਬਾਬਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹੀ ਕਿ ‘ਜੇ ਲੜਨਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ’ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜੇਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 26xz54eik85nnoqxtye02ccwt0igwym 250 15539 223993 142417 2026-07-01T06:02:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||{{xx-larger|ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ}}|}} {{rh||(੧੬ ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਈ)|}}</noinclude>{{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਬੁੱਚੜ-ਮਾਰ ਹੱਲਾ ਰਾਏਕੋਟ, ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਵਾਂ, ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਨਾ, ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਛੇੜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੜੀ ਕਿ ਸੰਮਤ ੧੯੨੬ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਦੀਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਕੁਝ ਮਸਤਾਨਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਬੁੱਚੜ ਕੌਮ ਨੇ ਚਿਤ ਸਤਾਇਆ ਈ’। ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਕੂਕੇ ਫਿਰਦੇ ਫਿਰਾਉਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਏਕੋਟ ਆ ਨਿਕਲੇ। ਇਥੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸ ਰੋਹ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਣ ਸਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਗਊ-ਬਧ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੂਕੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਭੜਕ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਏਕੋਟ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਰੋਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਥੇ ਦੇ ਰਾਏ ਕਲਾ ਨੇ ਸਰਹੰਦੋਂ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਕੇ ਵਰੋਸਾਏ ਨਗਰ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕੂਕੇ ਭੜਕ ਉਠੇ। ਪਹਿਲੇ ਇਥੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਸਤ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਸੰਨ ੧੮੫੬ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮਿਸਟਰ ਰਿਕਟਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰੋਂ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 79mbl84f0rlxtlungkt94hbejhau35y 250 15543 223994 142404 2026-07-01T06:02:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ|੧੩੩}}</noinclude>ਬਾਹਰ ਦੋ ਕੁ ਸੌ ਗਜ਼ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਸਨ ਤੇ ਠਾਣਾ ਦੋ ਕੁ ਫਰਲਾਂਗ ਤੇ ਸੀ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਛੱਪੜ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿੰਜਰ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਨੇ ਬੂਟੇ ਬੁੱਚੜ ਨੂੰ ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਂਝਾ ਬੁੱਚੜ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਇਹ ਕੰਮ ਛੱਛ ਦਿਓ। {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਪਿਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹਾਂ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਪਿੰਡ ਛੀਨੀਵਾਲ (ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿਚ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ ਤੇ ਵੇਰਵੇਵਾਰ ਗੱਲ ਗਿਣੀ ਮਿਥੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹਾਂ ਵਿਚ ਦਲ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲੀਆ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਰਣਈ ਦਾ, ਤੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਕੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਪਿਛੋਕੀ ਦੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਨਾਈਵਾਲੇ ਦਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਲੰਙਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ੧੪ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਦਸ ਕੁ ਬਜੇ ਸਵੇਰੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਛੀਨੀਵਾਲ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਲ ਸਿੰਘ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੰਘਣੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਈ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਿਆ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਪਿਛੋਂ ਦਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ, ਜੋ ਕੂਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਕ ਤਲਵਾਰ ਮੰਗ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਤੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> nkc4i37a7hg497wmfj9gfv9gdmuduex 250 15548 223995 142405 2026-07-01T06:02:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੩੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨਾਈਵਾਲੀਏ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੰਙਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀਆਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਕੀਏ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲੈ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਕੌਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਏ ਪਰ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰਿਹਾ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਰਾਮ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਪਿਥੋਕਿਆਂ ਦੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰੱਖੀਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਪਾਰਾਏ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਈਂ। {{gap}}ਊਠ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨਾਈਵਾਲੀਆ ਊਠ ਵਾਲਾ, ਦਲ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲੀਆ, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਬੋਪਾਰਾਏ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਥੇ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ, ਦਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਲਥ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗਏ ਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕੂਕੇ ਨੂੰ ਜਾ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਚਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਓਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਪਬੋਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਜਥਾ ਜੂਹੋ ਜੂਹੀ ਰਾਇਕੋਟ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਓਥੋ ਤਾਜਪੁਰ ਨੂੰ ਹੋ ਲਿਆ ਜਿਥੇ ਕਿ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪੁੱਜਾ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੂਟਾ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਛਕਣ ਪਿਛੋਂ ਚਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਏ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ (ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਭੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਆ ਹੀ ਸੀ) ਡੇਰੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਰਾਏਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਤੇ ਛੀਨਵਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਉਤੇ ਇਕ ਕਿੱਕਰ ਕੋਲ ਪੁਜੇ। ਓਥੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> roivrzx5wxc9zxrd1bdijuft9e772rh 250 15553 223996 143708 2026-07-01T06:02:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ|੧੩੫}}</noinclude>ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਲ ਸਿੰਘ ਭੀ ਆ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਡੇਰੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੰਗਲੋ ਜੰਗਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਭੂਰੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਇਕ ਖੇਤ ਦੇ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚ ਲਕੋ ਦਿਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਦਲ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਚਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਏ ਛੀਨੀਵਾਲ ਦੀ ਸੜਕ ਦੇ ਇਕ ਛਪੜ ਤੇ ਜਾ ਟਿਕੇ। ਇਥੇ ਇਕ ਪੁਲਸੀਏ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਬਾਂਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੋ ਕੇ ਪਰਿਓਂ ਦੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਦਲ ਸਿੰਘ ਜਦ ਬੋਪਾਰਾਏ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਿਥੋਕੀ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਪੁਜ ਗਏ ਹਨ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਈਏ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਇਕ ਖੂਹ ਤੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਛਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦਲ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਾਏਕੋਟੋਂ ਬਾਹਰ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਤੇ ਛੀਨੀਵਾਲ ਦੀ ਸੜਕ ਤੇ ਮਿਥੀ ਹੋਈ ਕਿੱਕਰ ਪਾਸ ਲੈ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੱਠ ਹੋ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਏ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਲਛਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਚੌਥਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ (ਇਹ ਭੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਆ ਹੀ ਸੀ) ਪੰਜਵਾਂ ਦਲ ਸਿੰਘ ਛੀਨੀਵਾਲੀਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਪਿਥੋਕੀ ਵਾਲੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਵਕਤ ਦਸ ਵਜੇ ਤੋਂ ਟੱਪ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਥੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਧੂ ਕਪ ਤੇ ਜੁਤੀਆਂ ਲਾਹ ਲਈਆਂ ਤੇ ਰਾਏਕੋਟੋਂ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕੇ ਪੈ ਗਏ। ਦੋ ਖੂਹਾਂ ਦੇ ਲਾਗਿਓਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਰਾਏਕੋਟੋ ਡਢਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਹ ਸੜਕ ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਪਹਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਪਾਣੀ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> kverk4ii907a7xnoolobzocr7f3vz9z 250 15558 223997 144012 2026-07-01T06:02:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੩੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਖੜਾ ਸੀ ਤੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਬਜੇ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਊਠਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬੁਚੜਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਓਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿਆਂ ਉਤੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਪਏ ਡਿੱਠੇ। ਕੂਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਤੇ ਕਟਾ-ਵਢ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਰੌਲੀ ਪੈ ਜਾਣ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰਨ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਰਾਤੀਂ ਕਈ ਗੁੱਜਰ ਤੇ ਗੁੱਜਰੀਆਂ ਦੋ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਰਾਹੁਣੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੂਟਾ ਬੁੱਚੜ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵਿਰੁਧ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੰਗਾਂ ਬੁੱਚੜ, ਮੁਸੱਮਾਤ ਨੂਰੀ ਤੇ ਬੀਬੀਆ ਕੋਠੇ ਤੇ ਸੁਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ। ਜੇਹੜੇ ਹੇਠਾਂ ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਤੇ ਪਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੂਕਿਆਂ ਹਥੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਰੇ ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮਰੇ- {{gap}}੧. ਦਸੌਂਧੀ ਗੱਜਰ{{gap}}{{gap}}} ਛੇਤੀ ਹੀ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਮਰ ਗਏ {{gap}}੨. ਬਸਣ ਗੁੱਜਰੀ{{gap}}{{gap}}} {{gap}}੩. ਰਾਂਝਾ, ਮੁੰਡਾ, ਉਮਰ ੩-੪ ਸਲ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮਰ ਗਿਆ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫੱਟੜ- {{gap}}੧. ਕੌੜੀ, ਇਸਤਰੀ, ਉਮਰ ੪੦ ਸਾਲ{{gap}}{{gap}}} ਸਖਤ ਫੱਟੜ {{gap}}੨. ਬੰਨੀਆ, ਲੜਕੀ, ਉਮਰ ੮-੯ ਸਾਲ{{gap}}{{gap}}} {{gap}}੩. ਹਾਕੂ, ਉਮਰ ੩੦ ਸਾਲ{{gap}}{{gap}}{{gap}}} {{gap}}੪. ਇਕ ਬੱਚਾ, ਉਮਰ ੨੦ ਕੁ ਦਿਨ{{gap}}{{gap}}} {{gap}}੫-੯, ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ{{gap}}{{gap}}ਘਟ ਫੱਟੜ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 7q9zzrbckogrbdmkfjlld88x7qimv3o 250 15564 223998 144013 2026-07-01T06:03:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੩੭|ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ|}}</noinclude>{{gap}}ਰਾਂਝਾ, ਮੁੰਡਾ, ਉਮਰ ੩-੪ ਸਾਲ, ਭੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਟੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜੋ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਦਸ ਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ੧੩ ਜ਼ਖਮ ਸਨ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਟਾ-ਵੱਢ ਪਰ ਰੌਲੀ ਪਈ ਤਾਂ ਰੰਗੇ, ਮੁਸੱਮਾਤ ਨੂਰੀ ਤੇ ਬਾਬੀਆ ਨੇ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਠਾਣੇ ਨੂੰ ਭੱਜੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਓਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੂਕੇ ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਿਛੋਂ ਅਲੀਆ ਜੱਰਾਹ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਟੜਾਂ ਦੇ ਵੱਟ ਦੁਆਈ ਲਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਤੇ। {{gap}}ਰਾਤ ਚੂੰਕਿ ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਸੀ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਝੱਖੜ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾਂ ਯਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰਨਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਤਫਤੀਸ਼ ਸਵੇਰ ਤੇ ਛੱਡੀ ਗਈ। {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ੧੭ ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੁਪਾ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਖੁਰਾ ਨੱਪ ਲਿਆ ਤੇ ਮਗਰ ਲਗ ਤੁਰੇ। ਦੋ ਖੁਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿਚ ਔਟਲ ਗਏ ਤੇ ਛਿਆਂ ਨੂੰ ਛੀਨੀਵਾਲ ਤਕ ਲੈ ਗਏ। ਇਥੇ ਤਕੀਏ ਵਾਲੇ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਿਥੋਕੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੂਕਿਆਂ ਅਤੇ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਜੋ ਫੜੇ ਗਏ ਤੇ ਬਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ। ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਕੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਛੇ ਹੀ ਹਲਵਾਰਾਂ ਕਢਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤਲਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਪਿਥੋਕੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਲਹੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਚਾਦਰ ਤੇ ਇਕ ਸ਼ੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਕੁੜਤੇ ਨਿਕਲੇ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਢਵਾ ਦੇਣ ਪਿਛੋਂ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੁਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> bjehlhy3emao5kzgdukd0ai3fmufh3v 250 15569 223999 144014 2026-07-01T06:03:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੩੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>੨੩ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਚੂੜ੍ਹਚੱਕੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਪਿਥੋਕੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਓ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਭੈਣੀ ਗਏ ਹੋਏ ਸਾਂ ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ "ਗੁਰ’ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਛੀਨੀਵਾਲ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘੇ, ਦਿਨ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਕੀਏ ਕੱਟਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕ ਕੇ ਚਲ ਪਏ, ਰਾਤ ਰਾਏ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਟੀ ਤੇ ੧੭ ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪੁਜ ਗਏ। ਪਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਪਿਥੋਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਸ਼ੀ ਕੂਕਿਆਂ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੰਬੰਧੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਭੈਣੀ ਨਹੀਂ ਆਏ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਚਿਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਭੀ ਗਵਾਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਈਆਂ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ। {{gap}}ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਬਚਾਓ ਵਿਚ ਇਹ ਹੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਉਤੇ ਹੱਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਭੈਣੀ ਸਾਂ। ਪਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸੱਚਾ ਨਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਓਹ ਭੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਜੱਜ ਜੇ. ਡਬਲੂ-ਯੂ: ਮੈਕਨੈਬ ਨੇ ੨੭ ਜੁਲਾਈ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਲੀ। ੧ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਚੀਫ ਕੋਰਟ ਪੰਜਾਬ, ਲਾਹੌਰ, ਨੇ ਚੌਹਾਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਚੂੜ੍ਹਚੱਕੀਏ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 9mfbg7wvg4jrrb644bhkygteu92ct40 250 15574 224000 144015 2026-07-01T06:03:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ|੧੩੬}}</noinclude>ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੋਏ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਹਾਲ ਤਕ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਇਨਾਮ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਘਾੜਤ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁਝ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੁਨਾਂਚਿ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਹਿਦਾ-ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਕੇ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਥੋਕੀ ਵਾਲੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਫਾਂਸੀ ਲਗ ਪਏ। {{rule}} {{gap}}ਨਕਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਰਕਾਰ ਬਨਾਮ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ, ਅਦਾਲਤ ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨਬ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਜੱਜ ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਯਨ, ੨੭ ਜੁਲਾਈ ੧੮੭੧, ਫੈਸਲਾ ਚੀਫ਼ ਕੋਰਟ ਪੰਜਾਬ, ਲਾਹੌਰ, ੧ ਅਗਸਤ, ੧੮੧, ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਲਿਖਿਤ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ, ੩੧-੪੫। ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਚੌਥੇ ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੋਵੇ ਯਾ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗਾ ਹੋਏ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> pqtftl1gdjjwj7g1n61cgq3quw7g289 250 15575 224001 144018 2026-07-01T06:03:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ'''}}}}</noinclude>{{gap}}ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਆਨ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਕਰਕੇ ਪੂਸਿਧ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚੰਗਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਕਰੌਦੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੇ ਵੱਧ ਯਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਘੱਟ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮੰਨਦੇ। ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਸਾਕੇ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਜੋ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਓਹ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬੁੱਚੜ ਕੌਮ ਪਾਸੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਕਰੌਦੀਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬਲ ਰਹੀ ਅੱਗ ਸੀ। ਇਸ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਓਹ ਇਤਨੇ ਮਸਤਾਨੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਭੜਕਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬਾ ਖੜਾ ਕਰਨੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਕਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਦੇ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡਗਲਸ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> mv91y67d2p54kdduxuvxls28fewa50j 250 15580 224002 144019 2026-07-01T06:03:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ|૧૪૧}}</noinclude>ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਕੇ ਆਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਕੂਕਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਠੇ ਦੀ ਛਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਜਾਏਗੀ। ਸਕਰੌਦੀਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਤੇ ਜੀਂਦ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਭੀ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਸੀ ਤੇ ਓਹ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰਸ਼ ਖੜੀ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਭੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ’ ਕਰਕੇ ਸਦਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸੰਮਤ ੧੯੨੦ (ਸੰਨ ੧੮੬੩-੬੪ ਈ.) ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕੂਕਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਪਰ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਨੀ ਸਰਧਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਓਥੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਯਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਮਿਸਟਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ੨੧ ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਦਿਤੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੋਏ ਹਨ (ਸੰਨ ੧੮੬੬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ) ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉੱਬਾ (ਵਾਲ) ਵਿਚ ਇਕ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਘੜ ਕੇ ਕਿ ਓਹ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹੈ ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ (ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ੧੮ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਕਿ ਮੈਂ ਫ਼ਸਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਬਾਇਆ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 16fkshjokg4gbltkowfdjx7bola5scq 250 15585 224003 144020 2026-07-01T06:03:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੪੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>{{gap}}ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਗ ਭੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਾਨ੍ਹੇ ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਤੇ ਦੱਲੂ (ਦੱਲ ਸਿੰਘ) ਛੀਨੀਵਾਲੀਏ ਨੇ ਝੂਠ ਮਾਰ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖੁਦ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੰਡੀ ਸਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਓਥੇ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਤ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕੂਕੇ ਚੂੰਕਿ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਕਰੌਦੀ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਖਾਸ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉੱਠੀ ਤੇ ਅੰਤ ਇਸ ਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਨਾਲ ਮਲੌਦ ਤੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਕਈਆਂ ਦੇ ਝੁੱਗੇ ਸੜ ਕੇ ਖਾਕ ਸਿਆਹ ਹੋ ਗਏ।* {{rule}} {{gap}}*ਬਿਆਨ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਰੂਬਰੂ ਮਿਸਟਰ ਵੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ, ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ, ੧੮ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੭੨; ਬਿਆਨ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ, ਰੂਬਰੂ ਮਿਸਟਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ੨੧ ਸਤੰਬਰ ੧੮੭੧; ਬਿਆਨ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਈ.ਏ.ਸੀ., ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ, ‘ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸ’ , ੩੮-੫੩। {{gap}}ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨਾਈਵਾਲੀਆ ਭੀ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> bbfss54km8qh2ygictggvfqm19n8qm7 250 15590 224004 144021 2026-07-01T06:03:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ'''}}}}</noinclude>{{gap}}੪ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਜੇ ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਯਾਦ-ਦਾਸ਼ਤ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚੂੰਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਰਾਇਕੋਟ ਆਦਿ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਥ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਰਕਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਬਗਾਵਤੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ; ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਹ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਸੱਕਾ ਨਾ ਬਚਿਆ ਰਹੇ। {{gap}}ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੭ ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਬਾਬਤ ਸੈਂਟਰਲ ਪੋਲੀਸ ਔਫ਼ਿਸ ਵਲੋਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਭਾਸਦੀ ਕਿ ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਮੁਢ ਬੱਝਣ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਏ। {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਣ ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਓਹ ਲਿਖ-ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਕੁਝ ਭੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰਾਜਸੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 0wacvwjatu4f7fokwoto0gj23vfxxza 250 15595 224005 144022 2026-07-01T06:03:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੪੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>{{gap}}ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਤ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਾ-ਨਸ਼ੀਨ ਯਾ ਅਵਤਾਰ ਸਮਝਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਜੋਧੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ (ਸਿੰਘ) ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੇਲੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਕਿਸ਼ਨਪੁਰੀਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਭੀ ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਡੇ ਆਦਮੀ ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਿਚ ਰਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ {{gap}}ਖਮਾਣੋ (ਭੈਣੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ) ਦੇ ਸਰਦਾਰ। {{gap}}ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ, ਨਾਈਵਾਲਾ (ਪਟਿਆਲਾ)। {{gap}}ਸਰਦਾਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਦਿਆਲਗੜ੍ਹ। {{gap}}ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜੇ, ਮੁਮਤਫ਼ਾਬਾਦ (ਇਸ ਸਰਦਾਰ ਨੇ, ਜੋ ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਕੂਕਾ ਹੈ)। {{gap}}ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਜਾਗੀਰਦਾਰ, ਸਢੌਰਾ, ਜੋ ਜਮੂੰ ਵਿਚ ਬਝਣ ਵਾਲੀ ਕੂਕਾ ਪਲਟਣ ਦਾ ਕਮਾਨ ਅਫਸਰ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਆਦਮੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ। {{gap}}ਬੇਦਾ ਸਿੰਘ, ਸੋਹਾਣੇ ਦੇ ਔਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦਾ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਭਰਾ। {{gap}}ਦਿਆਲਗੜ੍ਹੀਏ ਉਪਰੋਕਤ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। {{gap}}ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਕਲਸੀਆ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਤਰਖਾਣਾਂ, ਲੋਹਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੇ ਸਿਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 2y909hqfruji6wzt4zoaptdhl9xsraj 250 15600 224006 144023 2026-07-01T06:04:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ|૧૪૫}}</noinclude>ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਨ। ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਐਸੇ ਚੰਗੇ ਸਿਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ‘ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੀ’ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਨਾਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੋ ਭਾਵੇਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚੰਗੇ ਲੜਾਕੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਰੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਈ ਇਕ ਪਲਟਨ ਖੜੀ ਕਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲਟਨ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਆਦਮੀ ਜਮਾਂ ਭੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਇਹ ਪਲਟਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇ ਯੁਵਰਾਜ ਵਾਸਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਨਿਪਾਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਉਥੋਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਵਲੋਂ ਮੋੜਵੇਂ ਤੋਹਫੇ ਲਿਆਏ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਐਸੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਿਚ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਲਈ ਰਾਜਸੀ ਹੁਲਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕਦੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹਾਕਮ ਤੇ ਨਾਇਬ ਨੀਯਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਖਨਊ ਯਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੂੰ ਯਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਭੀ ਸਿਖ ਹਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 5jv959wk2antqo36j56t4xwdn7ch940 250 15605 224007 144024 2026-07-01T06:04:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੪੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੋਈ ਗੱਲ ਭੀ ਨਾ ਕਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਹਰ ਇਕ ਗੱਲ ਇਸ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੰਤ-ਫ਼ਕੀਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਓਹ ਅੱਧੀ ਕੁ ਦਰਜਨ ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀਹਾਂ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਰਬਾਰ ਲਾਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਸਫ਼ੈਦ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਫਿਰਕੇ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਵਿਚ, ਵਿਭਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਬੜਾ ਸਖਤ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ..... ਉਸ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿਤਨੀਆਂ ਭੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਮੈਂ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੇ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਕਾ... ਆਚਰਣ ਬਹੁਤ ਢਿੱਲਾ ਹੈ।* {{rule}} {{gap}}*ਜਿਥੇ ਕਿਧਰੇ ਭੀ ਇਕ ਦਮ ਹੀ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਮੇਲ ਜਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਯਾ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਿਚ ਭੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਇਕ ਐਸਾ ਦਾਇਰਾ ਤੇ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਆਚਰਣ ਦੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪਦਾ ਹੋ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਇਨਸਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਧਰੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿਘ ਵਲੋਂ ਆਚਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੜੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦੱਕੇ ਮਕੱਦਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਰੇਣੀ ਦੇ ਸਮੱਚ ਆਚਰਣ ਦਾ ਠੀਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 2ftv1rm0d0u0rvsqeq3z44xz9u9hrkx 250 15610 224008 144025 2026-07-01T06:04:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ|੧੪੭}}</noinclude>{{gap}}ਜਦ ਭੀ ਸੂਬਾ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗਏ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਇਕ ਥਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਦੇ ਝਗੜੇ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਯਾ ਦੁਸਰੇ ਥਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਏ ਹੋਏ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਓਹ ਇਕ ਅਦਾਲਤੀ ਤੇ ਆਗੂ ਹੈ, ਕੋਈ ਧਾਰਮਕ ਮੋਹਰੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ (ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ) ਇਹ ਲਹਿਰ ਰਾਜਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੋਲ ਧਾਰਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਚਾਲਾਕ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਠ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੈਂ ਕਰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਯਾ ਓਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਉਕਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ। ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਬੜੇ ਤਕੜੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਖੂਬੀਆਂ, ਇਕ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਨਿਰੋਲ ਧਾਰਮਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਕਠ-ਪੁਤਲੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ (ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਏ) ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਜਦ ਭੀ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 2cd5rt69tv571c1dypbq52sw0kwjtnr 250 15615 224009 144026 2026-07-01T06:04:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੪੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>(ਕੂਕੇ) ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਓਹ ਸਿੱਧੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਓਹ ਆਦਮੀ ਭੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਹੁਕਮ ਲਈ ਓਸ ਵਲ ਹੀ ਤੱਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਸਲਾਹ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਓਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰੇ। ਓਹ ਹੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸੀ ਤੇ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕੀਂ ਉਸੇ ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੂਬਿਆਂ ਉਤੇ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਅਖੀਰਲੀ ਗੱਲ। ਹਰ ਕੂਕੇ ਪਾਸ ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਗੀ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਛਾਪੀ ਹੋਈ ਇਕ ਪੋਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਗੁਰਦੰਤੀ’ ਤੇ ‘ਚੰਡ ਪਾਠ’। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਪੋਥੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ‘ਸੌ ਸਾਖੀ’ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ‘ਬਾਬੇ ਅਜਿੱਤੇ ਦੀ ਗੋਸ਼ਟ’, ਅਰਥਾਤ ਬਾਬਾ ਅਜਿੱਤੇ ਦੀਆਂ ਭਵਿਖ-ਬਾਣੀਆਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੋਥੀ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਪੋਥੀ ਹੈ ‘ਕਰਨੀ ਨਾਮਾ’। ਇਹ ਭੀ ਭਵਿਖ-ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢੰਗਾਂ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੋਥੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੂਕੇ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਇਨਕਾਰ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> mmuxw2tb8soybmb5kji7j7jgjth5ef3 250 15620 224010 144029 2026-07-01T06:04:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰੀਪਰਟ|੧੪੯}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪੋਥੀਆਂ ਕੂਕੇ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨੀਕ ਹਨ। ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਇਮਾਦ ਅਲੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ) ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰੋਂ ਫੜੀਆਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੋਥੀਆਂ ਮਿਸਟਰ ਟਰਟਨ ਸਮਿੱਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਬਗਾਵਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਰਾਜਸੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{gap}}ਇਹ ਏਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦਾ ਅਸਲੀ ਤੇ ਨਾਮ-ਧਰੀਕ ਆਗੁ ਹੈ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹਾਕਮ ਹੈ ਜਿਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਨੇ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਸਾਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਗਿਆਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਝੱਟ ਹੀ ਪਿਛੋਂ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਧੀ ਗਵਾਹੀ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਫ਼ਰਜ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਵਾਹਯਾਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਤਲ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੋਰ ਥਾਂਈ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਬੇਗੁਨਾਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਈਆਂ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 9h83sqpbl2480oivq3amxwcs2d77zx7 250 15625 224011 144033 2026-07-01T06:04:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|૧૫૦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਦਾ ਓਪਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸਾਡੇ ਅਧਕਾਰ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣਾ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਆਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੇ ਇਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਆਗੂ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਦੇਸ ਦੇ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਥਾਂ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਜਿਥੇ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਨਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤੇ ਮੇਲੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। {{gap}}ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਡਰ ਜਾਣਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਣ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵਧ ਜਾਣਾ ਬੜੇ ਫਸਾਦਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। [ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਛਾਣ ਪੁਣ ਕਰ ਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਰਾਏਕੋਟ ਤੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿਚ ਉਕਸਾਹਟ ਦਾ ਦੋਸੀ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।] {{gap}}ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> s2p46ckv8pk97yezrxhf06ykkc31q7v 250 15630 224012 144034 2026-07-01T06:04:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ|੧੫੧}}</noinclude>{{gap}}ਜੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਰਹਿ ਭੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਭੀ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਓਹ ਬਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਕਿ ਮੁਕੱਦਮਾ ‘ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ’। ਔਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਭੀ ਮੈਂ ਸੰਨ ੧੮੧੮ ਦੇ ਐਕਟ ਨੰਬਰ ੩ ਹੇਠਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਸੰਨ ੧੮੧੮ ਦੇ ਐਕਟ ਨੰ: ੩ ਹੇਠਾਂ ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਪੱਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸੰਮਨ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਲੁਧਿਆਨੇ ਪੁਲੀਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਫੌਜ ਜਾਲੰਧਰ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਸਰਾ ਬਾਕੀ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਓਹ ਆਪਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰੀ ਲਵੇ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਲਬ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਓਹ ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਔਰ ਓਹ ਆਪ, ਜੇ ਸਾਡੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾ ਭੀ ਸਮਝੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਓਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮਝੇਗਾ, ਮੁਕਾਮੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਜ਼ਸਾਂ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਪਰੇ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇਕ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> dologhmca6elwrf2zgmlaetoyot5y5q 250 15635 224013 144035 2026-07-01T06:04:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੫੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਹ ਹੀ ਸੋਭਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਦੇਖੇ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸਜ਼ਾ ਸੁੱਕਾ ਹੀ ਨਾ ਬਚ ਜਾਏ। {{gap}}ਚੂੰਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਛਾਪੇਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੜਾ ਰਸੂਖ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲਿਖਾ-ਪੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਛਪਵਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਮੈਕਨੈਬ ਦੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਉਤੇ ਝਟ ਪਟ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> j3kfu8iyvr3df0l3rpj1pds65pzi2iy 250 15640 224014 144036 2026-07-01T06:05:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ'''}}}}</noinclude>{{rh||(੧੨-੧੩ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੭੨)|}} {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੭0 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਬੰਦਸ਼ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਮਤ ੧੯੨੮ (ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੭੨) ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਨਾ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੈਣੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੂਕਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਘੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਭੈਣੀ ਮੇਲਾ ਲਾਉਣ ਜਿਥੇ ਕਿ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਹੁਕਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਕੂਕੇ ਨੇ ਮਾਘੀ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਹਵਾੜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਇਸ ਵਲ ਕੋਈ ਗੌਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੈਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦਸ਼ ਨਾ ਲਾਈ ਗਈ। {{gap}}ਵੀਰਵਾਰ ੧੧ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਲੋਹੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ੧੨ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਾ। ਕੂਕੇ ੧੦ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਆਮ ਹਵਾਈ ਸੀ ਕਿ ਸੰਮਤ ਅਠਾਈਏ (੧੯੨੮ ਬਿਕ੍ਰਮੀ) ਦੇ ਚੇਤ (ਮਾਰਚ-<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 59qik7qn3dfm9izeph87xu0rfbz7l07 250 15645 224015 144037 2026-07-01T06:05:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੫੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਈਸਵੀ) ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਾਣਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕੂਕੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਭੋਂ ਤੇ ਡੰਗਰ ਵੱਛਾ ਵੇਚ ਵੱਟ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਭੈਣੀ ਪੁਜ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੇਲਾ ਚੋਖਾ ਭਰ ਗਿਆ। ਅੱਖੀਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤਕ ਦਾ ਸੀ। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੋਲੀਸ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪੰਜ ਕੁ ਸੌ ਆਦਮੀ ਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ੨੫ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਮਿਤ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਦਲੇ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਆਮ ਚਰਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਜੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲਈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਕੂਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮਾੜਾ ਕੰਮ’ ਆਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਜਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਕਰੌਦੀ ਦੇ ਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਰੰਗ ਘੋਲਣ ਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਾਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}੧੩ ਜਨਵਰੀ ਸਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਦੋ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ (ਅੱਧੀ ਰਾਤੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਪਿਛੋਂ) ਰਾਮਸਰ ਵਿਚ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਛੇ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਤਕ ਦੀਵਾਨ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਦੀਵਾਨ ਪਿਛੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦ ਮੇਲਾ ਛਿੜ-ਛਿੜੀ ਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕੂਕੇ ਘਰੋ ਘਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> m66baflib245ocvzeyt2wf7cx1ra3n1 250 15650 224016 144038 2026-07-01T06:05:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|૧૫૫}}</noinclude>ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਕੁਝ ਕੂਕੇ ਮਸਤਾਨੇ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਖੂਹ ਤੇ, ਜੋ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਸੌ ਕਦਮ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮਸਤਾਨਿਆਂ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਸੀ, ਡਟ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਭਾਣਾ ਵਰਤਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ‘ਚਲੋ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ, ਕੋਟਲਾ ਮਾਰੋ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣੀਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੰਬੜਦਾਰ ਤੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਨੇ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਦੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਲੇ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਲਈ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ*। ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਇਥ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:- {{gap}}੧੩ (ਜਨਵਰੀ)। ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਸਤਾਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਜਥਾ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਬੜਦਾਰ ਤੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਖੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰ ਮੈਂ ਝੱਟ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ {{rule}} {{gap}}*ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਬੇਲੀ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮ, ੨੧ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕਾਵਨ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਨੰਬਰ ੧੪, ੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕੈਪਟਨ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼ 7. ਆਈ. ਜੀ. ਦੀ ਕਰਨਲ ਹਚਿਨਸਨ ਆਈ ਜੀ. ਦੇ ਨਾਮ ਡੀ ਓ. ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲੇ ਦੀ ਮਲੌਦ ਤੋਂ ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ, ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨, ਪੈਰਾ ੪; ਬਿਆਨ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਰੂਬਰੂ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਅੰਬਾਲਾ; ਬਿਆਨ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ ਰੂਬਰੂ ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ, ੨੪ ਅਪੈਲ ੧੮੭੨, ਬਿਆਨ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਙਨ ਵਾਲੀਆ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> rtdwugrko4l1gji23qsrvwsv9cagn1m 250 15655 224017 144039 2026-07-01T06:05:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੫੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ, ਅਰਥਾਤ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ (ਇਲਾਕਾ) ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਜਥੇ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਸਤਾਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਹਿਰਿਸਤ ਦੇ ਦਿਓ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ੧੩ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਹਿਰਿਸਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਫ਼ਹਿਰਿਸਤ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਇਸ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ } ਆਗੂ {{gap}}ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ{{gap}}{{gap}}{{gap}}} {{gap}}ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਊਧਮ ਸਿੰਘ {{gap}}} ਹੰਡਿਆਏ ਦੇ {{gap}}ਨੰਦ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਜਗਪੀ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ {{gap}}} ਮਹਿਰਾਜ ਦੇ {{gap}}ਭਾਗ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਨੰਦ ਸਿੰਘ {{gap}} {{gap}} ਬੀੜ ਦਾ {{gap}}ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ {{gap}}} ਬਿਲਹਾੜੀ ਦੇ {{gap}}ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ{{gap}}} {{gap}}ਰਾਮ ਸਿੰਘ {{gap}}} {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> por5ynso8ic0k6nf5x4d20t45qqtdcs 250 15664 224018 144040 2026-07-01T06:05:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|੧੫੭}}</noinclude>{{gap}}ਫਿਰ ਮੈਂ ਸੂਬੇ ਲੰਬੜਦਾਰ, ਬੱਲਭ ਸਿੰਘ ਲੰਬੜਦਾ, ਭਗਵਾਨੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਤੇ ਕਲੰਦਰ ਖਾਨ ਸਾਰਜੰਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਤਾ ਕਰੋ ਕਿ ਭੈਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੂਹ ਉਤੇ ਵੱਖਰੇ ਜਥੇ ਵਿਚ ਕਿਤਨੇ ਕੁ ਕੂਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਸੌ ਕੁ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿਓ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਫਸਾਦ ਨਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋਰ ਦਿਓ। ਓਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ‘ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਾ ਪਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬੀ ਹੋਵੇਗੀ’। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਓ, ਅਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ’। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਤੇ ਓਹ ਤੁਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਸਾਰਜੰਟ ਅਤੇ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਪਤਾ ਕਰੋ ਇਹ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਹ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਮਪੁਰ ਕਟਾਣੀ ਨੂੰ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸਾਰਜੰਟ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਆਦਮੀ ਮੁੜ ਆਏ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖਬਰ ਆ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਝੱਟ ਦੋਰਾਹੇ ਦੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਲਿਖ ਭੇਜੀ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਗੱਡੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਦਸ ਵਜੇ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਸਟਿਕਟ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਡੈਂਟ ਤੇ ਫੇਰ (ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ) ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਖਬਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ (ਰਿਆਸਤ ਦੇ) ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਵਕੀਲਾਂ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> oixssiqkngibzeepmrdtc2i2ytm6cit 250 15669 224019 144041 2026-07-01T06:06:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੫੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਕਰ ਦਿਆਂ। ਇਸੇ ਵਾਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਏ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:- {{gap}}ਵਾਕਿਆਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਕੂਕੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਬਾਬਤ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ, ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਬਤ ਪੁਛਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਓਹ ਮੰਨ ਗਏ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਚ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ (ਰਾਮ ਸਿੰਘ) ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਓਹ ਇਹ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਓਹ ਪੰਜੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਏ ਤੇ ਜੋ ਦਲ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰਸਿਧ ਦੱਲੂ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਂਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੀਦ ਖੁਆਈ ਕਿ ਓਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਦਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਇਹ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ ਯਾ ਓਹ ਖੁਦ ਓਸ ਨਾਲ ਇਸ ਕੰਮ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> i16gq4me6zz1b5b22hswm7tdheuu64q 250 15674 224020 144042 2026-07-01T06:06:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|੧੫੯}}</noinclude>ਵਿਚ ਆ ਰਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਮਿਜ਼ਨਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਓਸ ਨੇ ਰਾਇਕੋਟ ਸੱਦਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੁਰਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਕੀ ਸੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। {{gap}}ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰੌਦੀ ਇਲਾਕਾ ਪਟਿਆਲਾ-ਨਾਭਾ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਹੰਡਿਆਏ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ‘ਰੰਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਓਹ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਝੱਟ*ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਦੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਕੋਈ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਕਟ-ਵਰਤੀ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੱਸ ਆਵੀਂ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋਏ {{rule}} {{gap}}*ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਟੀ. ਡਗਲਸ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਸਰਫਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨੋਟ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਝੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਬਲਕਿ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਸਿਆ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ (ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ) ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 9k297h4ekmxej57xkz3sn2twjo5u6mi 250 15679 224021 144043 2026-07-01T06:06:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੬੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਹੋਏ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਲ ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਦਾਤਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਿਰਛਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵੱਢਣ ਵਾਲੇ ਟਕੂਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਥੇ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ‘ਰੰਗ ਘੋਲਾਂਗੇ’। ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਓਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ‘ਚੂੰਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਕੇ ਆਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾੜਾਂਗੇ’। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਜਾਏਗੀ’। {{gap}}ਸੂਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭੀ ਮਿਸਟਰ ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਏ ੨੪ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਸਤਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੋ ਘਰੀ ਤੋਰ ਆਵਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਤੇ ਜਾਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਏ ਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਹਾਂ। ਸੋ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਓਹ ਤੁਰ ਗਏ। ਮੈਂ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖ ਦਿਤੇ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> mfjxda816jeq29j8o06cykkjewj0qws 250 15692 224022 142006 2026-07-01T06:06:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੌਦ ਉਤੇ ਧਾਵਾ|੧੬੩}}</noinclude>ਖਿਆਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੋਰ ਕੂਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਲਣਗੇ। ਪਰ ਆਇਆ ਕੋਈ ਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਸਾਧ ਪਾਸੋਂ ਭਾਂਡੇ ਮੰਗ ਕੇ ਲੰਗਰ ਸਜਾਇਆ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾਇਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੂਕੇ ਰੱਬੋਂ ਤੋਂ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਮਲੌਦ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਥੋਂ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਘੋੜੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦਾ ਹੱਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਮਲੌਦ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਕੋਈ ਫੌਜ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਆਸ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਚਾਲੀ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁਖਾਲੇ ਹੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਸੋ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਸਮੇਤ ਮਲੌਦ ਵਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਹੋ ਪਏ ਤੇ ਦੀਵੇ ਬਤੀ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਪੁਜੇ। {{gap}}ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲਾਠੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਛੋਟਿਆਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਰੱਖਣ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ। ਇਹ ਲਹਿੰਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਤੇ ਧੌਂਕਲ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ ਪਹਿਰੇ ਤੇ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਪਿੱਠ ਪਿਛੇ ਬਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਉਸ ਦੇ ਉਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਤਾਂ ਝੱਟ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਈ ਤੇ ਦੁਸਰੀ ਤਬੇਲੇ ਵਲ ਨੂੰ ਹੋ ਪਈ। {{gap}}ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਕਾਰੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਫਤਿਹ ਬੁਲਾਈ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਉਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕਢਦੇ ਤੇ<noinclude></noinclude> gkn70n6ofoon9lkz9q58dhdvpv8o0q4 250 15697 224023 142235 2026-07-01T06:06:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੬੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਮਾਰਦੇ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਏ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਮੰਗਣ ਲਗ ਪਏ।ਇਸ ਖਿੱਚਾ-ਖਿੱਚੀ ਵਿਚ ਦਰਵਾਜ਼ਿਓਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਕੇਸ ਛੁਟ ਗਏ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇਕ ਕੂਕੇ ਪਾਸੋਂ ਟਕੂਆ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਵਾਹੁਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਦੋ ਕੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਵੱਜੀਆਂ ਤੇ ਬਾਕੀ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਦ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਅਸਤਬਲ ਵਲ ਗਈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਬੂਟਾ ਕੋਚਵਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਦਸੌਂਧੀ ਤਲੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬੂਟੇ ਨੇ ਰੌਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸੌਂ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦੇ ਸਾਰ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਖੋਲਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਕਾਜ਼ੀ ਨਬੀ ਬਖਸ਼, ਕਿਸ਼ਨਾ ਰਜਪੂਤ ਚਪੜਾਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਪੜਾਸੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨਬੀ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਕੱਢ ਦੇ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਕੂਕੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੀ ਧੌਣ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸ਼ਨਾ ਚਪੜਾਸੀ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਲਾਠੀ ਪਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਚਪੜਾਸੀ ਲਾਠੀ ਲੈ ਕੇ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਅਨ੍ਹੇ-ਵਾਹ ਹੀ ਵਾਹੁਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੂਕੇ ਠਠੰਬਰ ਗਏ। ਵੀਹ ਕੁ ਕੂਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਵੜੇ। ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਡਾਂਗ ਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੀਣੀ ਤੇ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ। ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਦੁਨਾਲੀ ਬੰਦੁਕ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਤਲਵਾਰ<noinclude></noinclude> pnqlwgg0hxyehy9jqooph3725tbcwir 250 15703 224024 142240 2026-07-01T06:06:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੌਦ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ|੧੬੫}}</noinclude> ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। {{gap}}ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਮਲੌਦ ਵਿਚ ਨਗਾਰਾ ਖੜਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਨਾ ਚਪੜਾਸੀ ਤੇ ਇਕ ਦੂੜ੍ਹਾ ਦੌੜ ਕੇ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਗਏ ਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮਲੌਦ ਵਿਚ ਡਾਕੂ ਆ ਵੜੇ ਹਨ। ਖੇੜੀ ਦੇ ਲੰਬੜਦਾਰ ਤੇ ਅੱਸੀ ਨੱਵੇ ਆਦਮੀ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਦੌੜ ਕੇ ਮਲੌਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਆਏ।ਅੱਗੇ ਬੂਹਾ ਵੱਜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖੇੜੀ ਵਾਲੇ ਇਕ ਬੁਰਜ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਵੜੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਪਈ: ਖੇੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ,ਕੇਵਲ ਡਾਂਗਾਂ ਹੀ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕੀ ਭੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਕੂਕਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਅੜ ਸਕਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਓਹ ਭੁਜ ਤੁਰੇ। ਕਈ ਲਾਠੀਆਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਫੱਟੜ ਹੋਏ। ਦੋ ਕੂਕੇ ਥਾਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਚਾਰ ਜ਼ਖਮੀ ਫੜੇ ਗਏ। ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫੱਟੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਠੀਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਫੱਟੜ ਭਜ ਕੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ ਹੋਣ ਯਾ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਕੁਕੇ ੧੬ ਘੋੜੇ ਘੋੜੀਆਂ ਖੋਲ ਲਿਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਉਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਇਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ, ਤਿੰਨ ਕੁਕੇ ਲੈ ਗਏ।* ____________________________________________________ {{gap}}*ਐਲ ਕਾਵਨ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਬਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿਠੀ ਨੰ: ੧੪, ੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਚਿਠੀ ਨੰ: ੧੫, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨,ਪੈਰਾ ੨ ਤੋਂ ੫ ਤਕ;ਚਿਠੀ ਨੰ:੧੬, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨, ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿਠੀ ਨੰ: ੯ ਸੀ,੧੬ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨. {{gap}}(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ ੧੬੨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ)<noinclude>{{Block center/e}}</noinclude> ofx35rrewr9kwagxgxsplyqblj3yi41 250 15708 224025 142246 2026-07-01T06:06:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੬੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। {{gap}}ਮਲੌਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਰੇ = ੨ {{gap}}ਮੁਨਸ਼ੀ ਕਾਜ਼ੀ ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ {{gap}}ਬੂਟਾ ਕੋਚਵਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ=੨ ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ,ਤਿੰਨ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਲਵਾਰ ਦੇ,ਇਕ ਗੰਡਾਸੇ {{gap}}ਦਾ,ਦੋ ਡਾਂਗਾਂ ਦੇ । {{gap}}ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ,ਤਿੰਨ ਜ਼ਖਮ ਤਲਵਾਰ ਦੇ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਮਰੇ = ੨ ਜ਼ਖਮੀ = ੪ {{gap}}ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ,ਗੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਖਮ । {{gap}}ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ,ਫਿੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਟਾਂ ਤੇ ਫੱਟ, ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ । _______________________________________________ (ਸਫ਼ਾ ੧੬੧ ਦੀ ਬਾਕੀ) ਕੈਪਟਨ ਨੈਜ਼ੀਜ਼ ਡੀ.ਆਈ ਜੀ.ਦੀ ਕਰਨਲ ਹੱਚਿਨਸਨ ਆਈ.ਜੀ.ਦੇ ਨਾਮ ਡੀ.ਓ.੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨: ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਪਕਿਨਜ਼ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ.ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਡੀ.ਆਈ ਜੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿਠੀ ਨੂੰ:੬੬,੬ ਫਰਵਰੀ ੭੮੭੨;ਡਾਕਟਰ ਜੌਨ ਇੰਨਿਸ ਸਿਵਲ-ਸਰਜਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਰਿਪੋਟਰ,੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨, ਚਿੱਠੀ ਜੋਗ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਣਾ,੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨,ਬਿਆਨ ਧੌਂਕਲ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਨ,ਦਸੌਂਧੀ ਤੇਲੀ, ਕਿਸ਼ਨਾ ਚਪੜਾਸੀ, ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜੱਟ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ (ਸਾਰੇ ਮਲੌਦ ਵਾਲੇ , ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੱਟ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਸੂਬਾ ਗੁੱਜਰ ਮਲੌਦ ਦਾ, ਸਰਦਾਰ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਮਲੌਦ, ਬਿਆਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨ ਸਿਘ, ਥੰਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਚਾਰ ਕੂਕੇ); ਮਿਸਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਰਕਾਰ ਬਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ, ੧੯ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ॥ Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> azm4sbj1s9f420bptrzvkzp76adfi82 250 15711 224026 143283 2026-07-01T06:07:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੌਦ ਉਤੇ ਧਾਵਾ|੧੬੭}}</noinclude>{{gap}}ਥੱਮਨ ਸਿੰਘ,ਫਿੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੱਟਾਂ ਤੇ ਫੱਟ ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ। {{gap}}ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਫਟਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁਲ।* ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਜੋ ਮਾਲ ਆਇਆ: {{gap}}ਤਲਵਾਰਾਂ {{gap}}੩ {{gap}}ਦੁਨਾਲੀ ਬੰਦੂਕ {{gap}}੧ {{gap}}ਘੋੜੀਆਂ ਦੇ, ਘੋੜਾ ੧, {{gap}}੩ {{rule}}ਡਾਕਟਰ ਜੋਨ ਇੰਨਿਸ ਐਮ ਡੀ ਸਿਵਲ-ਸਰਜਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਰਿਪੋਟ, ੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਚਿੱਠ ਜੋਗ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਨ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ .<noinclude></noinclude> d2b0qdirpq2x7j39qy4wf1t9hxx8nr8 250 15716 224027 143303 2026-07-01T06:07:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਤੇ ਰੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ</poem>}}{{xx-larger|}} {{center|(੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨)}} {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸੀ। ਮਲੌਦ ਤਾਂ ਰਾਹ ਜਾਂਦਾ ਝੂੰਗਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਦਾ ਦਾਓ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਸੁਖਾਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਭੀ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਬੁੱਚੜਾਂ ਪਾਸੋਂ ਫਾਹੇ-ਲੱਗੇ ਕੂਕਿਆਂ (ਖਾਸ ਕਰ ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡੀ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬਾ ਕਰ ਕੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਬੁੱਚੜਾਂ ਪਾਸੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਕਤਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਭੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਤਲਬ ਲਈ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਥੇ ਦਾਓ ਸੁਖਾਲਾ ਲੱਗ ਜਾਏਗਾ। ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਰਟੈਂਡੈਂਟ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡਗਲਸ ਫੋਰਸਾਈਥ ਆਪਣੀ ੨੦ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੋਂ ਬੜੀ ਬਦ-ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ<noinclude></noinclude> 6yswv1zsokqhfs8k8wvgb2v8f9s0v0s 250 15721 224028 143323 2026-07-01T06:07:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||'''ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਤੇ ਰੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ'''|੧੬੯}}</noinclude>ਰਾਖੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵਾਬ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਹੀ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਦੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਦੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਕਝ ਦੋਸ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਮਿਸਟਰ ਫ਼ਰਸਾਈਥ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲਿਖਣ ਪਰ ਭੀ ਨਵਾਬ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਕਲਕੱਤਿਓ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੜਿਆ! ਸਕਰੌਦੀਏ ਸਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। {{gap}}੧੪ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਲੌਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਨ ਪਿਛੋਂ ਕੂਕੇ ਸਕਰੌਦੀਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਲ ਨੂੰ ਹੋ ਪਏ। ੧੩ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ਪਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ੧੪ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖਬਰ ਪੁਜ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਗਸ਼ਤੀ ਪਹਿਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਤਕੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ" ਸੀ, ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੱਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਇਸ ਲਈ ੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਇਹ ਪਹਿਰੇ ਹਟਾ ਲਏ ਗਏ। {{gap}}੧੪-੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇ ਮਲੌਦੋਂ ਚੱਲੇ ਹੋਏ ਕੂਕੇ ੧੫ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕੋਟਲੇ ਪੁਜ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਖਿਆਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਥੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਵਾ ਸੌ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਦੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਵਧੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਸਤ ਕੁ ਵਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।<noinclude></noinclude> 2817u0i7pf30408ew0t0g3hxu5a8e4r 250 15726 224029 143741 2026-07-01T06:07:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੭੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਫ਼ਸੀਲ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਢੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਓਥੋਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਏ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਚੌਂਕ ਤਕ ਪੁਜ ਗਏ। ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਥਿਆਰ-ਖਾਨਾ ਭੰਨ ਕੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਤਾਲਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਅਲਮਾਰੀ ਦਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਮਿਸਲਾਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਲੱਗੇ ਪਰ ਗੋਲੀ ਬਰੂਦ ਨਾ ਲੱਭਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਥੋਂ ਕਿ ਪਿਛੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੋ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਹੀਆਂ। ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਕੋਟਲਾ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਕੋਤਵਾਲ ਬੜੇ ਜਿਹੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਤੇ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਪਈ। ਇਥੇ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਕੋਤਵਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਫੱਟੜ ਹੋਏ। ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛੇ ਹਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ ਕੋਟਲਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਣ। ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਿਛੇ ਹਟ ਰਹੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੂਕੇ ਕੋਟਲਿਓਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਣ ਪਰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ।* {{gap}}ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲੇ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਹੇਠ {{rule}} {{gap}}*ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲੇ ਦੀ ਮਲੌਦੋਂ ਸਕੱਤਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ, ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ੨੦ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਐਲ. ਕਾਵਨ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਜੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਨੰ: ੧੫, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਮਹਿਕਮਾ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਪੋਰਟ ਨੰ: ੩, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੨; ਕਰਨਲ ਈ. ਐਨ. ਪਰਕਿਨਜ਼ ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਡੀ. ਆਈ. ਜੀ. ਅੰਬਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ: ੬੬, ੬ ਫਰਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਵਾਕੇ ਸਬੰਧੀ ਯਾਦ-ਦਾਸ਼ਤ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> rmh7eazonugsjwhs9qa0gers746sfcu 250 15731 224030 143742 2026-07-01T06:07:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਤੇ ਰੂੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ|੧੭੧}}</noinclude>ਲਿਖਿਆ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ:- {{gap}}ਕੋਟਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ {{gap}}ਮਰੇ-੮-ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਕੋਤਵਾਲ ਤੇ ੭ ਸਿਪਾਹੀ। {{gap}}ਫੱਟੜ- {{gap}}ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੱਟੜ ੨} ਮੁਨਸ਼ੀ ਹਾਫਿਜ਼ ਅਲੀ ਸ਼ੇਰ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}}ਗੈਂਡਾ ਸਿਪਾਹੀ {{gap}}ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੱਟੜ ੪{{gap}}} ਮੀਰਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}}ਝੰਡਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}}ਕੌੜਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}}ਜੱਸਾ {{gap}}ਮਾਮੂਲੀ ਫੱਟੜ ੯ ਦੇ ਬੀਰਾ, ਗੰਡਾ, ਕੰਮਾ, ਮਾਹੀਓ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਖ਼ਾਨ, ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖ਼ਾਨ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ, ਖਦੀਆ, ਦੀਨਾ। {{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ {{gap}}ਮਰੇ-੭ {{gap}}ਫੱਟੜ- {{gap}}ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੱਟੜ-੧ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ {{gap}}ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੱਟੜ-੧ (ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ) {{gap}}ਮੋਇਆਂ ਤੇ ਫੱਟੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਡਾਕਟਰ ਜੌਨ ਇੰਨਿਸ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਕੂਕੇ ਫੱਟੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ {{rule}} {{gap}}ਡਾਕਟਰ ਜੌਨ ਇੰਨਿਸ, ਐਮ. ਡੀ. ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ (੧੫ ਜਨਵਰੀ), ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> aru114uwlez7w4nkmgmzj2tzo22kffv 250 15739 224031 143743 2026-07-01T06:07:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੭੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਫੱਟੜਾਂ ਨੂੰ ਕੋਟਲਿਓਂ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਕੂਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਗਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ੨੯ ਫੱਟੜ ਰੜੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। {{gap}}ਕੂਕੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਿਓਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਨਰਵਲ ਦੇ ਖੂਹ ਦੇ ਲਾਗਿਓਂ ਦੀ ਸੜਕੇ ਪੈ ਕੇ ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਵਲ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਚਾਰ ਕੂਕੇ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਪੈਰੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਮਗਰ ਹੀ ਨਵਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਨੌਕਰ ਤੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਆਦਮੀ ਸਨ। ਜਦ ਭੀ ਕੂਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਪੈਂਦੇ ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਦੇ ਨੌਕਰ ਭੱਜ ਨਿਕਲਦੇ। ਕੋਟਲਿਓਂ ਕੋਹ ਕੁ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਬਾਕਰ ਅਲੀ ਤੇ ਨੱਥੂ ਕੋਟਲੀਆਂ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਨੱਬੂ ਨੇ ਇਕ ਕੂਕੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਥਾਈਂ ਕੂਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲੇ ਕੀਤੇ, ਇਕ ਨਾਈਵਾਲੇ ਦੇ ਖੂਹ ਉੱਤੇ, ਦੂਸਰਾ ਪਜਬੇਰੀ ਤੇ ਤੀਸਰਾ ਪਿੰਡ ਭੋਭੋਂ। ਕੂਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਟਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹੀ ਆਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਿਛੇ ਨਾ ਪਵੇ, ਅਸੀਂ ਇਥੋਂ ਨਾਭੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਸਰਮਸਤ ਖ਼ਾਨ, ਕਾਜ਼ੀ ਖ਼ੁਦਾ ਬਖ਼ਸ਼, ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਮੀਰਾਂ ਬਖਸ਼, ਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਸਵਾਰ, ਨੱਥੂ ਆਦਿ ਕੋਟਲੇ ਤੋਂ ਰੜ ਤਕ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਮੀਲ ਪਿਛੇ ਲਗੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਇਥੋਂ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ। ਇਹ ਭੀ ਹਵਾਈ ਉਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਪੁਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਜਥਾ ਕੋਟਲੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਹੱਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਦਸ ਗਿਆਰਾਂ ਬਜੇ (੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨) ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੂਕੇ ਰੜ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤਰ ਅੱਸੀ ਕੁ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੇ ਕੂਕੇ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਸੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰ ਪਿੱਪਲ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਉੱਤੇ ਬੰਸੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਕੋਲ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 4dmrfkxjwt1b770j0ci9tiqo9m0n13u 250 15740 224032 143744 2026-07-01T06:08:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੇਰ ਕੋਟਲ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਤੇ ਰੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ|੧੭੩}}</noinclude>ਟਿਕ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗੰਡਾਸੇ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਲੰਬੜਦਾਰ ਰੜ ਤੇ ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਨੇ ਠਾਣੇ ਖਬਰ ਦੇਣ ਲਈ ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ (ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਤੀਜੇ) ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਭੇਜਿਆ। {{gap}}ਅਮਰ ਗੜ੍ਹ (ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ) ਦਾ ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਿਮ ਸੱਯਦ ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਇਸ ਵੇਲੇ (੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰੇ) ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਸੱਯਦ ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਵਾਰ ਤੇ ਇਕ ਮੁਹੱਰਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਰਾਮ ਨਗਰ ਸੀ। ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਿਮ ਨੇ ਇਥੇ ਦੇ ਲੰਬੜਦਾਰ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਬਜੇ ਬਾਦ ਦੁਪਹਿਰ ਰੜ ਪੁਜੇ। {{gap}}ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਿਮ ਸੱਯਦ ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ:- {{gap}}੧੫ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਕੁ ਵੇਲੇ ਰੜ ਤੋਂ ਇਕ ਜਮਾਂਦਾਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਜੱਥੇ ਨੇ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਫ਼ਸਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਰੜ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਝੱਟ ਤਿੰਨ ਸਵਾਰ ਤੇ ਇਕ ਮੁਹੱਰਰ ਲੈ ਕੇ ਰੜ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਕ ਬਜੇ ਦੁਪਹਿਰ ਪਿਛੋਂ ਓਥੇ ਪੁੱਜਾ। ਮੈਂ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਤੀਹ ਚਾਲੀ ਕਦਮ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ੬੮ ਕੂਕੇ ਦੇਖੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ੨੯ ਫੱਟੜ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਝਰੀਟਾਂ ਹੀ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤੁਸੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਕੋਟਲੇ ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਕੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 6vs4sj2dbq35ya5pfhqbu9vedp5yzul 250 15745 224033 143745 2026-07-01T06:08:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੭੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਆਏ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦੇਣਾ ਮੰਨ ਗਏ, ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਝਗੜਨ ਲਗ ਪਏ। ਅੰਤ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੧੬ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਇਕ ਬਰਛਾ, ਕੁਝ ਗੰਡਾਸੇ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ (ਟਕੂਏ) ਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹਨ ਇਹ ਓਹੀ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ, ੬੮ ਕੂਕਿਆਂ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਟਲਿਓਂ ਕੋਈ ਇਤਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਲੌਦ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਕਿਸੇ ਕੋਟਲੇ ਵਾਲੇ ਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਇਕ ਚਪੜਾਸੀ ਦੀ ਚਪੜਾਸ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਚਹਿਰੀਓਂ ਬਾਹਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ੧੬ ਆਦਮੀ ਤੇ ੨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਕਰੌਦੀ ਵਾਲੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫਰਵਾਹੀ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ {{rule}} {{gap}}*ਚਿੱਠੀ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਜੋਗ ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿਲੀ, ੨੦ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਐਲ. ਕਾਵਨ ਜੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ, ਚਿਠੀ ਨੰ: ੧੫, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨, ਪੈਰਾ ੭; ਚਿੱਠੀ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨, ਪੈਰਾ ੨; ਤਾਰ ਵਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਜੋਗ ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿਲੀ, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਬਿਆਨ ਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਸਵਾਰ, ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਰੜ, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਲੰਬੜਦਾਰ ਰੜ, ਜਾਨੀ ਲੰਬੜਦਾਰ ਭੋਡੋਂ, ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਸਰਮਸਤ ਖਾਨ, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਲੰਬੜਦਾਰ ਰੜ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 7kgjypu886z1o3a68ri5civq1lcz0cc 250 15749 224034 143746 2026-07-01T06:08:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਤੇ ਰੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ|੧੭੫}}</noinclude>ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਚੱਲੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਲੌਦ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁੜ ਪਏ ਸਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਟਲੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਹੀ ਲਓ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੁਹਾਡਾ ਇਕ ਬੰਦਾ ਭੀ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ। ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਲੈਣ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਰੜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੋਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ੇਰਪਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਫੇਰ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਕੋਟਲੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।* {{rule}} {{gap}}*ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਖੋ ਬਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਲੰਬੜਦਾਰ ਰੜ, ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਮੁਖਤਾਰ ਮਲੌਦ, ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 3osj7zv8es1b745uaqb1bugdmz8akue 250 15754 224035 143747 2026-07-01T06:08:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ'''}}}}</noinclude>{{gap}}ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਖਾਨ ਕੋਤਵਾਲ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਨੇ ੧੩ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਸੰਬੰਧੀ ਖਬਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵਧ ਉਸ ਨੇ ੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤਕ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ। ੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮਲੌਦ ਉਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਦੀ ਖਬਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁਜੀ ਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਪਣੇ ਸਦਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫੋਰਸਾਈਥ ਦਿੱਲੀ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਖਬਰ ਪੁਜਦੇ ਸਾਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ, ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਝੱਟ ਪਟ ਮਲੌਦ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮਲੌਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲੇ ਦੀ ਖਬਰ ਪੁੱਜੀ। ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੌਜ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਭਾ ਤੇ ਜੀਂਦ ਪਾਸੋਂ ਭੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗ ਭੇਜੀ। ਲਾਰਡ ਨੇਪੀਅਰ ਔਫ਼ ਮੈਗਡਾਲਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਨੇ ਝਟ ਜਾਲੰਧਰੋਂ ੫੪ ਨੰਬਰ ਪਲਟਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇ ਅੱਧੀ ਬਾਤਰੀ ਰਾਇਲ ਆਰਟਿੱਲਰੀ ਨੂੰ ੫੪ ਨੰਬਰ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 53v9pjyt8p7obaior9796mbfr2pgc5v 250 15759 224036 143753 2026-07-01T06:08:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੭੭}}</noinclude>ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਮਲੌਦ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਬਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੌਢੇ ਵੇਲ ਡਾਕਟਰ ਜੌਨ ਇੰਨਿਸ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੌਸਪੀਟਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਮੀਰ ਬੇਗ ਭੀ ਮਲੌਦ ਪੁਜੇ ਗਏ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਮਲੋਦ ਮੌਕਾ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਦੋਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਉਚੇਚਾ ਮਲੌਦ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਬਜੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਮਲੌਦ ਪੁੱਜ ਗਏ, ਪਰ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੁੜ ਜਾਓ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਵਨ ਦੇ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ ਹਲਤ ਵਿਚ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇ-ਇੱਜ਼ਤੀਆਂ ਸਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। {{gap}}੧੬ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲੀਸ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਈ. ਐਚ. ਪਰਕਿਨਜ਼ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਤੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਿਸਾਲੇ ਦੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਿਮ ਸੱਯਦ ਨਿਆਜ਼<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 7pdd5rccmemfs8hae89okw602n35arv 250 15763 224037 143754 2026-07-01T06:08:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੭੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਅੱਲੀ ਮਿਲ ਪਏ। ਸੱਯਦ ਨਿਆਜ਼ ਅਲ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਰੜ ਤੋਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਲਗ-ਭਗ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਥਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕੋਟਲੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾਈਆਂ ਉਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਲ ਧਾਈ ਕਰੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਪਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਪੁੱਜ ਗਏ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀਰਜ ਬੱਝ ਗਈ। {{gap}}੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਤੇ ਲੈਫ਼ਟਿਨੋਟ ਕਰਨਲ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਨੇ ਕੋਟਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ੧੨ ਬਜੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤਕ ਸ਼ੇਰਪੁਰੋਂ ਚੂੰਕਿ ਕੈਦੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਕੋਟਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੁੱਜਾ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਕਾਵਨ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕੋਟਲਿਓਂ ਛੇ ਕੁ ਮੀਲਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆਂ। ਇਹ ਚਾਰ ਕੁ ਬਜੇ ਕੋਟਲੇ ਪੁੱਜੇ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੁਕੇ ਕੋਟਲੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੬੮ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ੨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਨ-ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਾਵਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਦੇ ਕੋਟਲੇ ਪੁਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲੇ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨੰਬਰ ੧੫ ਦੇ ਪੈਰਾ ਨੰ: ੧੧ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ‘ਮੈਂ ਹਰ ਘੜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਰੜੋਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਲੌਦ ਤੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 35orn6dw5k292szqeekol4ui14xfqek 250 15768 224038 143755 2026-07-01T06:09:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੭੬}}</noinclude>ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਝੱਟ ਪੱਟ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਓਹ ਅਧਿਕਾਰ ਵਰਤਨ ਵਿਚ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਕਿਤਨੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੇਂਵਾਰੀ ਚੁਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਹੈ’।+ {{gap}}ਸੋ ਕਾਵਨ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ0 ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਪੱਟ ਓਸੇ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨) ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦੇਵੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ੧੬ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਮਲੌਦ ਲਿਜਾ ਕੇ ਉਡਾ ਦੇਵੇ। {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਬ ਦਿੱਲੀਓਂ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁੱਜਾ ਸੀ ਤੇ ਇਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਨ ਦੀ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਪੱਟ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਮੈਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਗਾਰਦ ਨਾਂ ਭੇਜਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕੂਕੇ ਨੂੰ ਭੀ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਰੂਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਪੁਜ ਗਈ ਹੋਣੀ ਹੈ। (ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ੨੨ ਮਾਰਚ ੧੮੭੨ ਦੀ ਚਿਠੀ ਨੰ: ੫੬੯, ਜੋਗ ਸਕਤ੍ਰ {{rule}} {{gap}}+[ am in hourly expectation of the arrival of the prisoners from Rar. I propose to execute at'once all who were engaged in the attack on Maloud b and Kotla. I am sepsible of the great responsibility T incurfin txercising an authority which is not vested in me, but the case is an exceptional one.- No. 15 L. Cowan, Ludhiana. to Commissioner Ambila Division, 17th Janu'ıry 1872<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 5lxps3aj0n3vhsvi0nn2a45jzdptg4w 250 15772 224039 143757 2026-07-01T06:09:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ) {{gap}}ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਮਿਲਨ ਨੂੰ ਖੁਦ ਕਾਵਨ ਭੀ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਸਕਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ੮ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੭੨ ਦੀ ਚਿਠੀ ਦੇ ਪੈਰਾ ੩ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ:- {{gap}}ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਿਨੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਕੁ ਵੇਲੇ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ) ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਦੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁਜ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਇਕ ਚਿਠੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੋਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਗੀ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗੜ-ਬੜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਕਿਲਾ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਵਿਚ ਰੋਕੀ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਿਤਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਕਿ ਉਹ (ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਤਕੜੀ ਗਾਰਦ ਨਾ ਭੇਜੇ। ਇਸ ਨੋਟ ਵਿਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਹਿਦਾਇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਏ। {{rule}} {{gap}}+... I am directed to state that a paper drawn up by Mr. Forsyth, and containing the following passage, has been confidentially communicated to the Viceroy and Governor General:- {{gap}}"On reaching Ludhiana on the evening of the 16th, I received a letter from Mr. Cowan expressing bis desire to esecute bis prisoners at once. I wrote requesting him to leave all men ciught by Patiala authorities in their charge till I could send out a guard to bring them to Ludhiana for trial {{gap}}This letter Mr. Cowan must have received some time before he executed any," [ No 569 dated Fort William March 22, 1872, from Secretary to Government of India, to Offg Secry. Govt. of the Punjab.]<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> payszpe6cmufbt6zyqtvj5szn5lao71 250 15777 224040 143763 2026-07-01T06:09:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੮੧}}</noinclude>ਮੈਂ ਇਹ ਨੋਟ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਸੂਚਨਾ ਯਾ ਸੈਨਤ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਓਸ ਵੇਲੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਕੂਕੇ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਲਿਆਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਸਨ।’ {{gap}}ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭੀ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਠਾਣ ਲਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਨ ਲਈ ੫0 ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਓਸੇ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ) ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਤੋਪਾਂ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਪਰੇਟ ਮੈਦਾਨ (ਪੈਰੇਡ ਗਰਾਉਂਡ) ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਤੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੂਕੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਡਾਏ ਜਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੂਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਡਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਕ ਕੂਕਾ ਗਾਰਦ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਘੀ {{rule}} {{rh|||[January 17 1872.]}} {{gap}}3. Earlier in the day, before or about noon, as I was riding through the town of Kotla, a letter was put into my hand from Mr. Forsyth, who had arrived at Ludhiana late on the previous night. This note was to the effect that he had heard of the capture of the rebels, and that, in the present state of the country, it would be better that they should be detained in the Patiala fort of Sherpur till be could send out a sufficiently strong guard to take charge of them. This note did dot contain any instructions to have them brought to trial I put the note in my pocket and thought no more about it. it contained only a suggestion which could not be acted on, for the captured Kukas were then close to Kotla on their way in. [From L. Cowan, Mussourie, to the Offg. Secy. to Govt. Punjab, 8th April, 1872]<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 1taqqj7rv9kkmte79cqaxlklxcn1x6d 250 15782 224041 143764 2026-07-01T06:09:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਜਾ ਦੱਬੀ। ਇਹ ਕੂਕਾ ਬੜਾ ਤਕੜਾ ਸੀ ਤੇ ਕਾਵਨ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਛੁਡਾਇਆਂ। ਇਹ ਫੇਰ ਝੁੰਜਲਾ ਕੇ ਕੁਝ ਰਿਆਸਤੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਪਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿਤੇ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਅਖ਼ੀਰੀ ਦਸਤਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜੂੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੀ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਾਵਨ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਉਸ ਨੂੰ (ਖੁਦ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੂੰ) ਭੇਜ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਚਿੱਠੀ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਚੌਥੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਲਫਜ਼ ਇਹ ਸਨ:- {{gap}}‘ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਕਤੇ ਗਏ ਜੁਰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਓਥੇ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਉਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪਾਸ ਆਗਿਆ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ।’ {{gap}}‘ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਤਦੋਂ ਝੱਟ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਛੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਇਤਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡਨਾ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’+ {{rule}} {{gap}}+3. As regardoffences committed in Maler Kotla the authorities there have full powers to try and sentence criminals, sending the cuse up to the Commissioner for sanction wben the sentence is for capital punishment. {{rh|||(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ ੧੮੩ ਦੇ ਹੇਠਾਂ)}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> ns3sibn0bmr28n3uhegnjtxamku5vz0 250 15787 224042 143765 2026-07-01T06:09:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੮੩}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਦੇ ਝੱਟ ਪਿੱਛੋਂ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਹੇਠ ਲਖੀ ਚਿੱਠੀ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹੀ ਕਾਵਨ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰੇ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵੇਲੇ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ:- {{gap}}‘ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਕਾਵਨ, {{gap}}ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੀ ਉਤਾਵਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਾ ਪਾ ਲਵੀਂ। ਜੇਹੜੇ ਆਦਮੀ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਙੂ ਫੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕਾਰਵਾਈ ਭੇਜ ਕੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਚੀਫ ਕੋਰਟ ਪਾਸ ਮਕੱਦਮਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਕਤ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਕੋਟਲੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮਲੌਦੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫਾਹੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿਚ ਘਾਟਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ। ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ {{rule}} {{rh|(ਸਫ਼ਾ ੧੮੨ ਦੀ ਬਾਕੀ)||}} {{gap}}4. I request that you will prepare atonce the case against such as appear to ycu to be deserving of capital punishment, and I shall then give immediatè orders. But with reference to your expressed desire for promptitude, the case in not sufficiently urgent to justify the abandon: ment of the very simple form of procedure we have at hand. I propose proceeding to Maler Kotla very shortly. [From 1'. D. Forsyth, Commissioner Ambala, to the Deputy Commissioner, Ludhiana, Janaary 17, 1872.]<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> gbfwsw41xxzvrqkezp6d9b9d4oguehg 250 15792 224043 143772 2026-07-01T06:09:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਬੇ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਭਲਕੇ ਸਵੇਰੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਝੱਟ ਦੱਲ ਪਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਪਰ ਕਾਵਨ ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਲੌਦ ਵਾਲੇ ਚੌਂਹ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਾਲੇ ੪੯-੫0 ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੁਜ ਜਾਣ ਪਰ ਅਖੀਰੀ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾ ਛੱਡਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਸਾਰੀ ਬੇ-ਨਿਯਮੀ ਤੇ ਓਤਾਵਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਕੋਟਲੇ ਉੱਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਉਤੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੰਤਵ ਕੇਵਲ ਗਊਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਕੁ {{rule}} +My dear Cowan, {{gap}}You bave done admirably, but for heaven's sake don't let the whole thing fall short of prefect success by any basty act. By dealing with the men caught as culprits in the Kotla territory they can be bangee legally without the delay of sending the case to the Chief Court, by attending to the form usual in all such cases, i. e., sending up the proceedings to me, and, to save time and trouble, am going out to Kotla as soon as I have disposed of Ram Singh But if you hang (yourself) these men, i e, the men caught at Maloudb, you will fall short of prefect success; a delay cf 12 hours cannot produce barm, whereas illegal action my cause trouble. I only wait for Ram Singh to come in tomorrow morning and I shall then be out atonce. [Forsyth to Cowan, D. O., 17th January, 1878; G of 1. Memo.]<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> dkux2vjcouu0zlijdn3qnbt69kqk5qr 250 15796 224044 143786 2026-07-01T06:09:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੮੫}}</noinclude>ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਲੌਦ ਓਹ ਇਸ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਕੁ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੂਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਗਵਾਹੀਆਂ ਕੇਵਲ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਵਿਦਰੋਹੀ ਦੱਸ ਕੇ ਫਸਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਮਸਤਾਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵੇਸਲੇ ਹੀ ਲਾ-ਪਰਵਾਹੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਵਧਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰੀਕਾਰਡ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਕੋਈ ਐਸੀ ਗੱਲ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜ-ਵਿਦਰੋਹ ਲਈ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸੰਗਠਿਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਾਵਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀ ੧੬ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਖਤਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕੂਕੇ ਬਲਵਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਵਾ ਸੌ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਧੀ, ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕੂਕੇ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਮਨ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ, ਬਲਕਿ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਕੋਟਲੇ ਆਉਣ ਦੀ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਡੀਕੇ ਬਗੈਰ ਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਏ, ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਪਰੇ ਸੁਟ ਕੇ ਕਾਵਨ ਨੇ ਬੇਨਿਯਮੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ੪੯ ਕੂਕੇ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 4zp3u4h3v6g8gd63gyx3rz6kg9filga 250 15800 224045 143788 2026-07-01T06:10:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਵਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਇਕ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੫੦ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਥੇ ਦੇ ਆਗੂ ਸ੍ਰਦਾਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। {{gap}}ਸ਼ਾਮ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨) ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਾਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।* {{rh||੨|}} {{gap}}ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ੧ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ (੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁਜੇ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਲਾ-ਵਤਨੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਚਾਰ ਵਜੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਗੌਫ਼ ਦੇ ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਇਕ ਦਸਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ। {{gap}}ਜਦ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਕੋਟਲੇ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਕਾਵਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਜੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ੬੬ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ੧੬ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਜ਼ਿਮ ਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਕੋਟਲਾ ਦੀ {{rule}} {{gap}}*ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ ੪੯ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਅਧਿਆਏ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਲਈ ਦੇਖੋ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਲਧਿਆਣਿਓ ਚਿੱਠੀ ਜੋਗ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਐਲ. ਕਾਵਨ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਨੰ; ੧੫ ਜੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਬਾਲਾ, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੮੨; ਕਰਨਲ ਬੇਲੀ, ਡੀ. ਆਈ. ਜੀ. ਲਾਹੌਰ, ਜੋਗ ਆਈ.ਜੀ., ੨੧ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਈ. ਐਨ. ਪਰਕਿਨਜ਼, ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਲੁਧਿਆਨਾ, ਜੋਗ ਡੀ ਆਈ. ਜੀ. ਅੰਬਾਲਾ, ਚਿਠੀ ਨੰ: ੬੬, ੬ ਫਰਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਥਾਲਾ ਜੋਗ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਨਾ, ੧ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਅਤੇ ਡੀ. ਓ., ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਯਾਦ-ਦਾਸ਼ਤ।<noinclude></noinclude> r3r1tcha1uhzhbrpo1t6dksqvh9dyl6 250 15804 224046 143959 2026-07-01T06:10:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੮੭}}</noinclude>ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਾਵਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ:- {{gap}}ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਟਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਲਹੂ ਦੇ ਦਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਕੋਟਲਾ ਤੇ ਮਲੌਦ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜੋ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਦੋਸ਼ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਗ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜੁਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਓਹ ਮਾਮੂਲੀ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹਮ ਖੁਲ੍ਹੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਕੋਟਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{rh|੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨.||ਐਲ, ਕਾਵਨ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ.}} {{gap}}ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਿਮ ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਦੁਪਏ ਰਿਆਸਤ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਲੋਂ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਪੁਜਦੇ ਸਾਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਮਿਸਲ ਵਾਚ ਕੇ ਕਾਵਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ੧੬ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਤਤਕਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ:- {{gap}}ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ)<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 5ylz5e3vhc1es96ofw7zx9snaa2leh5 250 15808 224047 143960 2026-07-01T06:10:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਨਾ ਹੀ ਐਸੇ ਟੋਲੇ ਨਾਲ ਰਹਿਮ ਕਰਨਾ ਅਕਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੋਲੇ ਦੀਆਂ ਮਨਸ਼ਾਵਾਂ [ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ] ਆਗੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। (ਦੇਖੋ ਬਿਆਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ੧੮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।) ਕੈਦੀ ਨੰ: ੧, ੨, ੩, ੪, ੫, ੭, ੧੦, ੧੨, ੧੩, ੧੫ ਤੇ ੧੬ ਦੇ ਬਿਆਨ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨੰ: ੮ ਤੇ ੯ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਕੋਟਲੇ ਸਨ। ਨੰ: ੬, ੧੧ ਤੋਂ ੧੪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਫੜੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਟੋਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ੩ ਔਰ ੪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਕਿ ਇਹ ਟੋਲੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ [ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਐਲ. ਕਾਵਨ] ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੇਹੜੀ ਕਿ ਝੱਟ ਪੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। {{rh|||ਦਸਖਤ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ,}} {{rh|ਕੋਟਲਾ,||ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ,}} {{rh|੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨.||ਐਕਸ-ਔਫ਼ੀਸ਼ੇ ਏਜੰਟ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ-}} {{rh|||ਗਵਰਨਰ, ਪੰਜਾਬ}} {{gap}}ਸੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਟੀ ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ੧੬ ਕੂਕੇ ਭੀ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਦੇ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> ncavor0k761uduclhmqef3u3t8pv2ak 250 15812 224048 143962 2026-07-01T06:10:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੮੯}}</noinclude>{{gap}}ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਾਵਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਇਨਾਮ ਵੰਡੇ ਅਤੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੋਟਲੇ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਜਾਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਤਵਾਲ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਟੱਬਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ। {{rh|ਨਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਨਾਇਬ ਨਾਜ਼ਮ ਅਮਰਗੜ੍ਹ||੧੦੦੦ ਰੁਪਏ}} {{rh|ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰੀ||੩੦੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ||੨੦੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਮਸਤਾਨ ਅਲੀ||੧੦੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ||੫੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਰਤਨ ਸਿੰਘ||੫੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ||੫੦{{gap}} ,,}} {{rh|ਪਰਤਾਬ ਸਿੰਘ||੫੦{{gap}} ,,}} {{gap}}ਇਸੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਿਆਸਤ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ ਵਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀਂਦ ਤੇ ਨਾਭਾ ਦੇ ਨਾਮ ਧੰਨਵਾਦ-ਪੱਤ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨੀ ਕਾਂਡ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। {{gap}}੧੯ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ, ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐਲ. ਕਾਵਨ, ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪਿਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲੀਸ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਈ. ਐਨ. ਪਰਕਿਨਜ਼, ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਕਰਨਲ ਗੌਫ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਿਓਂ ਮਲੌਦ ਆ ਗਏ।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 1jfls5p4k3ok3rf1jc4lxldjdsco87b 250 15816 224049 143963 2026-07-01T06:10:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੯o|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਮਲੌਦ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਥੱਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਚਾਰ ਕੂਕੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ-ਪਟ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਪਾਸੋਂ ਮੰਗੀ ਸੀ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ,ਪਰ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ:- {{gap}}ਦੋ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੋ ਝਿਜਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਸਾਲਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਹਿਮ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕੈਦੀ ਘਟ ਵਧ ਸਖ਼ਤ ਫੱਟੜ ਹਨ। ਦੋ ਅੰਗ ਟੁੱਟੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦੀ ਜਾਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਵਾਇਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਮਿਓ ਨੇ ਕਾਵਨ ਤੇ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਬੇਨਿਯਮੀ ਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ੧੯ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਝੱਟ-ਪੱਟ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਏ, ਜਿਤਨੀ ਦੇਰ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਾਸ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਵੇ।* ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸੇ {{rule}} {{gap}}*Telegram, dated 19th January, 1872. {{gap}}From the Viceroy, Calcutta, to the Lt. Gvr., Punjab. {{gap}}Stop summary execution of Kookas without your express orders.<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> ig60byitiuaoh3k9gbhxjrbz82qqi76 250 15838 224050 143964 2026-07-01T06:10:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੯੧}}</noinclude>ਦਿਨ ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਾਵਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਪੁਜ ਕੇ ਕੱਲ ੧੬ ਹੋਰ ਕੂਕੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਫੜੇ ਗਏ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਏਗਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਝਟਾ-ਪੱਟ ਮੌਤ ਦ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ੧੯ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਤਾਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ੨੦ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਲੌਦ ਪੁੱਜੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ ਅੰਬਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਸਕੱਤ੍ਹ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਇਹ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ:- {{gap}}ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਏ ਸੂਬਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਕੂਕੇ ਜੋ ਫੜੇ ਗਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ੧੩੦ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ੫੦ ਨੂੰ ਮਲੇਰ ਕਟਲੇ ਕਾਵਨ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ੧੬ ਉਤੇ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ, ੪ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ੫੦ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ ਬਦਲੇ ਕੈਦ ਹੋਵੇਗੀ,੧੦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਅੰਬਾਲੇ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।+ {{rule}} {{gap}}+੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ ੧੬ ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਮਲੌਦ ਵਿਚ ਚੌਂਹ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਲਈ ਦੇਖੋ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੀ ਕੋਟਲਿਓ ਚਿੱਠੀ ਜੋਗ ਸਕੱੜ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, ੧੯ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ; ਨਕਲ ਹੁਕਮ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਮੁਕਦਮਾ ਰਿਆਸਤ ਕੋਟਲਾ ਬਨਾਮ ਅਲਬੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ੧੫ ਹੋਰ, ਤੇ ਨਕਲ ਹਕਮ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ, ੧੯ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਚਿੱਠੀ ਨੰਬਰ ੬੬ ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੋਗ ਡੀ. ਆਈ.ਜੀ. ਅੰਬਾਲਾ, ੬ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੮੨; ਨਕਲ ਹੁਕਮ ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਬ ਸੈਸ਼ਨ ਜਜ ਬਨਾਖ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ, ਮੁਕਾਮ ਮਲੌਦ, ੧੯ ਜਨਵਰੀ {{rh|||(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫ਼ਾ ੧੯੧ ਦੇ ਹੇਠਾਂ)}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> njxlflbtzaec7ss6h9fakpprmgxd0ap 250 15843 224051 143965 2026-07-01T06:11:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੯੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>{{rh||੩|}} {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ੪੯ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਵਾਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪਤੇ ਦਾ ਕੋਈ ਰੀਕਾਰਡ ਰਖਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਤੇ ਦੇ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ‘ਸਤਿਜੁਗ’ ਦੇ ੨੨ ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੯੮੬ ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਓਹ ਕਿਸੇ ਪੱਕੇ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਵਸੀਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰੀ ਨਾ ਲੈ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। {{rh||੪|}} {{gap}}ਜੋ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਟੀ. ਡੀ, ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ। {{rh|੧ ਅਲਬੇਲ ਸਿੰਘ|ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ|ਇਲਾਕਾ ਪਟਿਆਲਾ}} {{rh|੨ ਰੂੜ ਸਿੰਘ|ਮੱਲੂ ਮਾਜਰਾ|{{gap}},,}} {{rh|੩ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ|ਗਿੱਲਾਂ|{{gap}}ਨਾਭਾ}} {{rh|੪ ਸੇਠਾ ਸਿੰਘ|ਰੱਬੋਂ|{{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ}} {{rh|੫ ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ|ਸਕਰੌਦੀ|{{gap}}ਪਟਿਆਲਾ}} {{rh|੬ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ|ਰੱਥੋਂ|{{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ}} {{rh|੭ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ|?|{{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ}} {{rule}} ਸਫਾ ੧੯੨ ਦੀ ਬਾਕੀ ੧੮੭੨; ਚਿੱਠੀ ਵਲੋਂ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਮੁਕਾਮ ਮਲੌਦ ਜੋਗ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, 20 ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨; ਵਾਇਸਰਾਏ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ, ੧੯-੨੦ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨।<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> fvjloaz3ad0u96mjoim5i18h42t6vkt 250 15848 224052 143966 2026-07-01T06:11:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਜਾਣਾ|੧੯੩}}</noinclude>{{rh|੮ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ|ਜੋਗੇ|ਨਾਭਾ}} {{rh|੯ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ|ਪਿੱਥੋਕੀ|ਨਾਭਾ}} {{rh|੧੦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਕਾਂਝਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ}} {{rh|੧੧ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ|ਝਬਾਲ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ}} {{rh|੧੨ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ|ਮਰ੍ਹਾਜ|ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ}} {{rh|੧੩ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ|ਭੱਦਲ|ਨਾਭਾ}} {{rh|੧੪ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ|ਰੱਬੋਂ|ਲੁਧਿਆਨਾ}} {{rh|੧੫ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ|ਰੱਬੋਂ|ਲੁਧਿਆਨਾ}} {{rh|੧੬ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ|ਵਾਲੀਆਂ|ਪਟਿਆਲਾ}} {{rh||੫|}} {{gap}}ਜੋ ੧੯ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। {{rh|੧ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ,|ਨੰਗਲ{{gap}}ਪਟਿਆਲਾ}} {{rh|੨ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ|,, ਦੱਲ ਸਿੰਘ ,,|ਫੁਲੇੜੀ{{gap}},,}} {{rh|੩ ਥੰਮਣ ਸਿੰਘ|,, ਅਲਬੇਲ ਸਿੰਘ ,,|{{gap}}{{gap}},,}} {{rh|੪ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ|,, ਗੁਲਾਬਾ ,,|ਅਲਾਵਲਪੁਰ{{gap}}ਜਾਲੰਧਰ}} {{rh||ਮੋਇਆਂ ਤੇ ਮਾਰਿਆਂ ਗਿਆਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|}} {{rh|੧੪ ਜਨਵਰੀ|ਮਲੌਦ|ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਮਰੇ{{gap}}੨}} {{rh|੧੫ ਜਨਵਰੀ|ਕੋਟਲਾ|ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਮਰੇ{{gap}}੭}} {{rh|੧੭ ਜਨਵਰੀ|ਕੋਟਲਾ|ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ{{gap}}੪੯}} {{rh|,,|ਕੋਟਲਾ|ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ{{gap}}੧}} {{rh|੧੮ ਜਨਵਰੀ|ਕੋਟਲਾ|ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ{{gap}}੧੬}} {{rh|||ਕੁਲ ਜੋੜ{{gap}}੭੫}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 1rvqc3eoa2g35yy8g4vfjocztg706f2 250 15853 224053 143967 2026-07-01T06:11:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ'''}}}}</noinclude>{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਮਲੌਦ ਤੇ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ੧੫ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ੧੬ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁੱਜਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਦੇ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਮਲੌਦ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਵਜੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਮਲੌਦ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਕਾਵਨ ਨੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਮੁੜ ਜਾਓ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ। {{gap}}ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਹੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ੧੭ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈੱਟ-ਕਰਨਲ ਬੇਲੀ ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਪੁਲੀਸ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਲ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟੋਲ ਕੇ ਲਿਆਵੇ। ਬੇਲੀ ਨੂੰ ਚੂੰਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਲੌਦ ਨੂੰ ਗਏ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਰੀਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ੧੨ ਨੰਬਰ ਬੰਗਾਲ ਰਿਸਾਲੇ ਦੇ ੨੫ ਸਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮਲੌਦ ਵਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਡੇਹਲੋਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸੇ ਦਿਨ (੧੭ ਜਨਵਰੀ) ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਮਲੌਦੋਂ ਭੈਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਬੇਲੀ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਉਮੈਦ ਨਾਲ ਹੋ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰੋਕ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> feqih4k97w9hjdyyslgh1pudvnueqhd 250 15858 224054 143968 2026-07-01T06:11:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ|੧੯੫}}</noinclude>ਸਕੇਗਾ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਪੁੱਜਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਭੈਣੀ ਪੁੱਜ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਹੀ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੁਲੀਸ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਖਾਨ ਇਹ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ। {{gap}}ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਪਰ ਬੇਲੀ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਖਬਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਲਈ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਘੰਟੇ ਕੁ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸੂਬਾ ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਕੂਕੇ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੌਕੀ ਪਹਿਰੇ ਨਾਲ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਕ ਵਜੇ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸਵੇਰੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਿਸਟਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲੈ ਲਏ ਤੇ ਤਤਕਾਲ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ੪ ਵਜੇ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦਿੱਲੀ ਰਾਹੀਂ ਅਲਾਹਬਾਦ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਬਾਬਾ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਹੀ ੧੫ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ ਭੀ ਫੜ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਹੁਕਮ ਆਉਣ ਤਕ ਅਲਾਹਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਕ ਡੱਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਓਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ:-<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> aoh3xsvmq110kcocd2hbvz5vmvp4344 250 15863 224055 143971 2026-07-01T06:11:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੯੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>{{gap}}"ਮੁਕਾਮ ਲਧਿਆਣਾ, ਤਾਰੀਖ ੧੮ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਵਲੋਂ ਵੀ. ਡੀ. ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਸੀ. ਬੀ., ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਸੁਪਿਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਯਨ, ਜੋਗ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਪੰਜਾਬ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅਮਨ ਦੇ ਬਚਾਓ ਲਈ (ਜੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅਮਨ ਦੇ ਬਚਾਓ ਲਈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ) ਕੂਕਾ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਆਗੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਦਮ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਅੰਤਮ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੱਕ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਲਈ ਅਲਾਹਬਾਦ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। {{gap}}੨. ਹਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਪੜਤਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਲੋਂ ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਮਲੇਰ {{rule}} {{gap}}+Dated Canap Ludhiana, 18th January 1872. {{gap}}From T. D. Forsytb Esq., C. B., Commissioner and Supdt. Ambala Division. {{gap}}To Offg. Secretary to the Government Punjab. {{gap}}I have the honour to inform you that I have considered it absolutely necessary for the preservation of peace in this district, if not for the peace of the whole province, to deport Ram Singh, leader of the Kuka Sect. at once from the Punjab, and to send him to Allahabad for safety until the pleasure of the Government regarding bis final disposal be known. {{gap}}2. The complicity of Ram Singh in the outrages committed by his followers at Maloudh and in the State of Maler Kotla bas not yet been thoroughly enquired into, and it is fact that he reported to the police the intention of Lebda Singh and Hira Singh, the chief actors in the present case, to commit outrages. But by his own admission bis followers make use of bis name and take advantage of his presence among their fellows to commit murders and create disturbances. {{rh|||[See neat page.}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 3hrp770fxwgw68tu1sy0y05x8ewcjm0 250 15868 224056 143970 2026-07-01T06:11:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ|੧੯੭}}</noinclude>ਕੋਟਲੇ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਲਵਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭੀ ਕੋਈ ਹੱਬ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ; ਹਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਓਸ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਵਡੇ ਕਰਤਿਆਂ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਲਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਯਤ ਬਾਬਤ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਰੀਪੋਰਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਤਲ ਅਤੇ ਬਲਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੩. ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਲਫਜ਼ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ (ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ {{rule}} {{gap}}3. He admits, whilst I am now writing down bis words, that some time.(he says about a month or sig weeks) before the Amritsar murder, two men, Jhanda Singh and Mebar Singh, asked leave to kill the butchers; others joined in the request, but he strenuously forbade tbem; nevertheless they perpetrated the crime. He admits tbat, tbrough be bad a strong suspicion that these men were the culprits, he did not give any information to the Government. Some time afterwards, he says, that Dal Singh, Mangal Siogh, Diwan Singh and two others, came and asked his leave to commit the Raikot murder, but he forbade them. and they did the deed without his knowledge. But he admits that he never gave any clue to the Government officers, not even when he was summoned to Bassian by Mr. Macnabb and interrogated. It is therefore quite evident that he kept the Government in the dark as to the prcceedings of his followers. His excuse is that he was igncrant of our laws, and that as he had forbidden his followers to be guilty of murder, there was no obligation resting on bim to report the matter to Goveroment, not even when he found that murders proposed by his followers had been committed. {{rh|||[See next page.}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> fo90i33gszobxe8wdmucb3gca4mrgjw 250 15873 224057 143972 2026-07-01T06:11:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੯੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਹੈ ਮਹੀਨਾ ਯਾ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ) ਪਹਿਲੋਂ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੱਚੜ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਸੀ; ਹੋਰ ਭੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰਲ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ [ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਨਾਂਹ ਕੀਤਾ; ਫੇਰ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੁਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੇਸੀ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਬਰ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਦਲ ਸਿੰਘ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਰਾਏਟ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾ ਕਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਦੱਸ ਨਾ ਪਾਈ, ਬਲਕਿ ਓਦੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਸਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਮੈਕਨੈਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਸੀਆਂ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਨੇਰੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ {{rule}} {{gap}}4. To allow such a man to be at liberty is in the highest degree dangerous, even supposing his statement to be true, and then to be no more gui ty of complicity than is to be inferred from bis silence when information from him, as in the Amritsar case, would have led to a prompt apprehension of the real culprits {{gap}}5. I trust that the action I am now about to take may receive the sanction of the Government, and that warrant may be issued under regulation Ill of 1818 for the detention in custody of Ram Singh and those of his subas who, during the next day or two, shall be apprehended and forwarded to the Magistrate of Allahabad.<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> eveb1mu1hn9s4e1dby6bp7z7prr7b5c 250 15878 224058 143982 2026-07-01T06:12:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੯੯|ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ|}}</noinclude>ਸਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੇ ਜੁਰਮ ਕਰਨੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖਬਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਓਹ ਜੁਰਮ ਕਰ ਭੀ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। {{gap}}੪. ਜੇ ਇਹ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਏ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਸੂਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿਤਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਦੋਸੀ ਝੱਟ ਫੜੇ ਜਾਂ ਸੱਕਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਭੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। {{gap}}੫. ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਮੈਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਔਰ ਉਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੰਨ ੧੮੧੮ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੰਬਰ ੩ ਹੇਠਾਂ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਅਗਲੇ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਅਲਾਹਬਾਦ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ। {{rh||ਅਲਾਹਬਾਦ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ|}} {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਕੂਕਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਆਗੂ॥ {{gap}}ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤ੍ਰਖਾਣ ਦਾ, ਪਿੰਡ ਬੰਗਵਾਲੀਪੁਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਉਮਰ ੩੯ ਸਾਲ। {{gap}}ਰੂੜ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਾਈ, ਉਮਰ ੪੧ ਸਾਲ। {{gap}}ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਣਾ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਮਲੌਦ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਉਮਰ ੩੬ ਸਾਲ। {{gap}}ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ (ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ), ਜੱਟ, ਪਿੰਡ ਚੱਕ, ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ, ਉਮਰ ੬੦ ਸਾਲ। {{gap}}ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਜੱਟ, ਪਿੰਡ ਦਰੀਆ ਪੁਰ,<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> cgfbveojonx4f50mc513iutnwxzxksb 250 15883 224059 143988 2026-07-01T06:12:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੦੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਕੈਥਲ, ਉਮਰ ੫੦ ਸਾਲ। {{gap}}ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ, ਪੁਤ੍ਰ ਦਲ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਜੱਟ, ਪਿੰਡ ਦਿਓਲੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਉਮਰ ੫੦ ਸਾਲ। {{gap}}ਮਲੂਕ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਪੰਡ ਫੂਲੇਵਾਲਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਸ਼ਪੁਰ, ਉਮਰ ੩੯ ਸਾਲ। {{gap}}ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦਾ, ਜੱਟ, ਪਿੰਡ ਸਿਆਲੋਕੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਉਮਰ ੪੦ ਸਾਲ। {{gap}}ਹੁਕਮਾ ਸਿੰਘ, ਜੱਟ, ਪਬੋਕੀ, ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ, ਉਮਰ ੩੫ ਸਾਲ। {{gap}}ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ, ਪੁਤ੍ਰ ਹੇਮੇ ਦਾ, ਜੱਟ, ਮਲੌਦ, ਉਮਰ ੪੨ ਸਾਲ। {{gap}}ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ, ਬਿਸ਼ਨਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਤੇ ਰਾਏਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ। {{gap}}ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਟੀ. ਡਗਲਸ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਹੋਰ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਓਹ ਖਤਰਨਾਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਦੇਸ-ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ੨੨ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਿਓਂ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦਸ ਸੰਗੀਆਂ (ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛੋਂ ੧੭ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਨੂੰ ਹੀ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਓਸੇ ਦਿਨ (੨੨ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨) ਹੀ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਹੁਕਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਤੁਹਾਡੀ ਪੰਜਾਹ ਕੂਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਤਾਰ (ਪੁੱਜੀ), ਲੈਫ਼ਟਿਨੈੱਟ-ਗਵਰਨਰ ਹੋਰ ਦੇਸ-ਨਿਕਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।"<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> jgoue2sq9rtpoyz5xw8qu8o9ml27sbm 250 15888 224060 143989 2026-07-01T06:12:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ'''}}}}</noinclude>{{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਨੇ ਲੈਫ਼ਟਿਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ ਬਲੀ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ, ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਲ, ਨੂੰ ੧੭ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਬੇਲੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ੧੨ ਨੰਬਰ ਬੰਗਾਲ ਰਿਸਾਲੇ ਦੇ ੨੫ ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਜਿਤਨੇ ਪੁਲਸੀਏ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੁਲੀਸ ਲਾਈਨ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਸਕਣ, ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਭੈਣੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਸੂਬਿਆਂ ਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਭੇਜ ਦੇਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੰਡਾਸੇ, ਡਾਂਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ। ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਜ਼ਦੂਰੀ ਕਾਗਜ਼-ਪਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਏ। ਜੇ ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਡਰ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਸਾਹਨੇਵਾਲੋਂ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਕੰਪਣੀ ਮੰਗਵਾ ਲਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਫੜ ਲਏ ਜਾਣ। ਤਲਾਸ਼ੀ ਪਿਛੋਂ ਦੂਸਰਾ ਹੁਕਮ ਆਉਣ ਤਕ ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਾਰਦ ਭੈਣੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ*। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੂਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ ਚਲ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਬੇਲੀ ਨੂੰ {{rule}} {{gap}}*ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੋਰਸਾਈਥ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਜੋਗ ਡੀ. ਆਈ. ਜੀ. ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਲ, ੧੭ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨। -<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> spehpbyt3pdjqnyj2n7wg00wa0k5dr6 250 21777 223909 52865 2026-07-01T03:14:14Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੬੮}}</noinclude>॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਮਾਹਿ ਨਿਵਾਸ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪਰਗਾਸ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਕਹਤੇ ਨਰਕਿ ਨ ਜਾਹਿ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਿ ਸਗਲ ਫਲ ਪਾਹਿ॥੧॥ ਨਾਰਾਇਣ ਮਨ ਮਾਹਿ ਅਧਾਰ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਬੋਹਿਥ ਸੰਸਾਰ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਕਹਤ ਜਮੁ ਭਾਗਿ ਪਲਾਇਣ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਦੰਤ ਭਾਨੇ ਡਾਇਣ॥੨॥ ਨਾਰਾਇਣ ਸਦ ਸਦ ਬਖਸਿੰਦ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਕੀਨੇ ਸੂਖ ਅਨੰਦ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਨੋ ਪਰਤਾਪ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਸੰਤ ਕੋ ਮਾਈ ਬਾਪ॥੩॥ ਨਾਰਾਇਣ ਸਾਧਸੰਗਿ ਨਰਾਇਣ॥ ਬਾਰੰ ਬਾਰ ਨਰਾਇਣ ਗਾਇਣ॥ ਬਸਤੁ ਅਗੋਚਰ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਲਹੀ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਓਟ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਗਹੀ॥੪॥੧੭॥੧੯॥ ਗੋਂਡ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਾ ਕਉ ਰਾਖੈ ਰਾਖਣਹਾਰੁ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਅੰਗੁ ਕਰੇ ਨਿਰੰਕਾਰੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਾਤ ਗਰਭ ਮਹਿ ਅਗਨਿ ਨ ਜੋਹੈ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਨ ਪੋਹੈ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਪੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ॥ ਨਿੰਦਕ ਕੈ ਮੁਹਿ ਲਾਗੈ ਛਾਰੁ॥੧॥ ਰਾਮ ਕਵਚੁ ਦਾਸ ਕਾ ਸੰਨਾਹੁ॥ ਦੂਤ ਦੁਸਟ ਤਿਸੁ ਪੋਹਤ ਨਾਹਿ॥ ਜੋ ਜੋ ਗਰਬੁ ਕਰੇ ਸੋ ਜਾਇ॥ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਕੀ ਪ੍ਰਭੁ ਸਰਣਾਇ ॥੨॥ ਜੋ ਜੋ ਸਰਣਿ ਪਇਆ ਹਰਿ ਰਾਇ॥ ਸੋ ਦਾਸੁ ਰਖਿਆ ਅਪਣੈ ਕੰਠਿ ਲਾਇ॥ ਜੇ ਕੋ ਬਹੁਤੁ ਕਰੇ ਅਹੰਕਾਰੁ॥ ਓਹੁ ਖਿਨ ਮਹਿ ਰੁਲਤਾ ਖਾਕੂ ਨਾਲਿ॥੩॥ ਹੈ ਭੀ ਸਾਚਾ ਹੋਵਣਹਾਰੁ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਜਾਈ ਬਲਿਹਾਰ॥ ਅਪਣੇ ਦਾਸ ਰਖੇ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਕੇ ਪ੍ਰਭ ਪ੍ਰਾਣ ਅਧਾਰ॥੪॥੧੮॥੨੦॥ ਗੋਂਡ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਚਰਜ ਕਥਾ ਮਹਾ ਅਨੂਪ॥ ਪ੍ਰਾਤਮਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਰੂਪੁ॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਾ ਇਹੁ ਬੂਢਾ ਨਾ ਇਹੁ ਬਾਲਾ॥ ਨਾ ਇਸੁ ਦੂਖੁ ਨਹੀ ਜਮ ਜਾਲਾ॥ ਨਾ ਇਹੁ ਬਿਨਸੈ ਨਾ ਇਹੁ ਜਾਇ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧॥ ਨਾ ਇਸੁ ਉਸਨੁ ਨਹੀ ਇਸੁ ਸੀਤੁ॥ ਨਾ ਇਸੁ ਦੁਸਮਨੁ ਨਾ ਇਸੁ ਮੀਤੁ॥ ਨਾ ਇਸੁ ਹਰਖੁ ਨਹੀ ਇਸੁ ਸੋਗੁ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਇਸ ਕਾ ਇਹੁ ਕਰਨੈ ਜੋਗੁ॥੨॥ ਨਾ ਇਸੁ ਬਾਪੁ ਨਹੀ ਇਸੁ ਮਾਇਆ॥ ਇਹੁ ਅਪਰੰਪਰੁ ਹੋਤਾ ਆਇਆ॥ ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਕਾ ਇਸੁ ਲੇਪੁ ਨ ਲਾਗੈ॥ ਘਟ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਸਦ ਹੀ ਜਾਗੈ॥੩॥ ਤੀਨਿ ਗੁਣਾ ਇਕ ਸਕਤਿ ਉਪਾਇਆ॥ ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਤਾ ਕੀ ਹੈ ਛਾਇਆ॥ ਅਛਲ ਅਛੇਦ ਅਭੇਦ ਦਇਆਲ॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾਲ॥ ਤਾ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕਛੂ ਨ ਪਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਤਾ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਇ॥੪॥੧੯॥੨੧॥<noinclude></noinclude> n6bepbv85m8np5q6ikh5609g2qskqye 250 21782 223910 52870 2026-07-01T03:23:20Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੬੯}}</noinclude>ਗੋਂਡ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਉ॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਰਾਮ ਗੁਨ ਗਾਉ॥ ਸੰਤ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਿਲਵਿਖ ਸਭਿ ਗਏ॥ ਸੰਤ ਸਰਣਿ ਵਡਭਾਗੀ ਪਏ॥੧॥ ਰਾਮੁ ਜਪਤ ਕਛੁ ਬਿਘਨੁ ਨ ਵਿਆਪੈ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਪੁਨਾ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਪੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਜਬ ਹੋਇ ਦਇਆਲ॥ ਸਾਧੂ ਜਨ ਕੀ ਕਰੈ ਰਵਾਲ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਇਸੁ ਤਨ ਤੇ ਜਾਇ॥ ਰਾਮ ਰਤਨੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ॥੨॥ ਸਫਲੁ ਜਨਮੁ ਤਾਂ ਕਾ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਨਿਕਟਿ ਕਰਿ ਜਾਣੁ॥ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਪ੍ਰਭ ਕੀਰਤਨਿ ਲਾਗੈ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਸੋਇਆ ਜਾਗੈ॥੩॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਜਨ ਕਾ ਆਧਾਰੁ॥ ਗੁਣ ਗੋਵਿੰਦ ਰਉਂ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੁ॥ ਦਾਸ ਜਨਾ ਕੀ ਮਨਸਾ ਪੂਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਜਨ ਧੂਰਿ॥੪॥੨੦॥੨੨॥੬॥੨੮॥ {{center|ਰਾਗੁ ਗੋਂਡ ਅਸਟਪਦੀਆ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਕਰਿ ਨਮਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਗੁਰਦੇਵ॥ ਸਫਲ ਮੂਰਤਿ ਸਫਲ ਜਾ ਕੀ ਸੇਵ॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪੁਰਖੁ ਬਿਧਾਤਾ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਨਾਮ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ॥੧॥ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਗੋਪਾਲ॥ ਅਪਨੇ ਦਾਸ ਕਉ ਰਾਖਨਹਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਾਤਿਸਾਹ ਸਾਹ ਉਮਰਾਉ ਪਤੀਆਏ॥ ਦੁਸਟ ਅਹੰਕਾਰੀ ਮਾਰਿ ਪਚਾਏ॥ ਨਿੰਦਕ ਕੈ ਮੁਖਿ ਕੀਨੋ ਰੋਗੁ॥ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰੁ ਕਰੈ ਸਭੁ ਲੋਗੁ॥੨॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਮਨਿ ਮਹਾ ਅਨੰਦੁ॥ ਸੰਤ ਜਪਹਿ ਗੁਰਦੇਉ ਭਗਵੰਤੁ॥ ਸੰਗਤਿ ਕੇ ਮੁਖ ਊਜਲ ਭਏ॥ ਸਗਲ ਥਾਨ ਨਿੰਦਕ ਕੇ ਗਏ॥੩॥ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਜਨੁ ਸਦਾ ਸਲਾਹੇ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਗੁਰ ਬੇਪਰਵਾਹੇ॥ ਸਗਲ ਭੈ ਮਿਟੇ ਜਾ ਕੀ ਸਰਨਿ॥ ਨਿੰਦਕ ਮਾਰਿ ਪਾਏ ਸਭਿ ਧਰਨਿ॥੪॥ ਜਨ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੈ ਨ ਕੋਇ॥ ਜੋ ਕਰੈ ਸੋ ਦੁਖੀਆ ਹੋਇ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਜਨੁ ਏਕੁ ਧਿਆਏ॥ ਜਮੂਆ ਤਾ ਕੈ ਨਿਕਟਿ ਨ ਜਾਏ॥੫॥ ਜਨ ਨਿਰਵੈਰ ਨਿੰਦਕ ਅਹੰਕਾਰੀ॥ ਜਨ ਭਲ ਮਾਨਹਿ ਨਿੰਦਕ ਵੇਕਾਰੀ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਿਖਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਧਿਆਇਆ॥ ਜਨ ਉਬਰੇ ਨਿੰਦਕ ਨਰਕਿ ਪਾਇਆ॥੬॥ ਸੁਣਿ ਸਾਜਨ ਮੇਰੇ ਮੀਤ ਪਿਆਰੇ॥ ਸਤਿ ਬਚਨ ਵਰਤਹਿ ਹਰਿ ਦੁਆਰੇ॥ ਜੈਸਾ ਕਰੇ ਸੁ ਤੈਸਾ ਪਾਏ॥ ਅਭਿਮਾਨੀ ਕੀ ਜੜ ਸਰਪਰ ਜਾਏ॥੭॥ ਨੀਧਰਿਆ ਸਤਿਗੁਰ ਧਰ ਤੇਰੀ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਰਾਖਹੁ ਜਨ ਕੇਰੀ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਗੁਰ ਬਲਿਹਾਰੀ॥ ਜਾ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੮॥੧॥੨੯॥<noinclude></noinclude> p8ls43j8pk48alqstxjb76fxyty5n6c 250 22842 223876 223670 2026-06-30T14:42:03Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਕੰਡੇ।'''}}}} {{Block center|<poem>ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪੁਛਿਆ: {{gap}}"ਅਵੇ ਕੋਮਲਤਾ ਦੇ ਸਾਈਂ! "ਇਸ ਸੁਣੱਪ, ਇਸ ਸੁਹਲ ਸੁਹਜ ਨੂੰ {{gap}}ਹੈ ਕਿਉਂ ਕੰਡਿਆਂ ਬਜ ਲਾਈ?" ਮਸਤ ਅਲਸਤੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੁਹਣੇ {{gap}}ਹਸ ਕਿਹਾ: “ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ "{{bar|1}}ਤੋੜ ਨਹੀਂ{{bar|1}} ਦੀ ਫੱਟੀ ਭਾਵੇਂ {{gap}}ਮਿਰੇ ਮੌਲਾ ਨੇ ਲਿਖ ਲਾਈ"। {{center|{{xx-larger|'''ਸ਼ਿਕਾਰਾ<ref>ਛੋਟੀ ਸੈਰ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।</ref> ਡਲ<ref>ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਦੇ ਲਾਗ ਦੀ ਸਾਫ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਝੀਲ।</ref> ਨੂੰ{{bar|1}}'''}}}} ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇਰੇ {{gap}}(ਪਰ) ਬਿਨ ਚੱਪੇ ਬਿਨ ਹਾਂਝੀ<ref>ਮਲਾਹ।</ref> ਕੋਈ ਠਉਰ ਨ ਥਿੱਤਾ ਸਾਡਾ {{gap}}'ਮੈਂ' ਤੋਂ 'ਮੈਂ ਗਈ ਵਾਂਞੀ, ਵੇਗ ਵਾਉ ਦੇ ਲਈ ਫਿਰ ਰਹੇ {{gap}}ਏਧਰ, ਓਧਰ ਗੱਭੇ</poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੪੫{{bar|1}}}}</noinclude> 8xg6b3oo6p95v0k02udx3fhv30ip8nh 250 22845 223877 147048 2026-06-30T14:53:14Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਪਰ 'ਰਸਦਾਤੀ ਛੁਹ' ਤੁਹਾਡੀ ਦੇ {{gap}}ਰਸੀਏ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਜੀ।।</poem>}} {{center|{{xx-larger|'''ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ।'''}}}} {{Block center|<poem>ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ {{gap}}ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ {{gap}}ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ' ਧਾ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ {{gap}}ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਛੋਹ ਨ ਪਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਸਾਂ {{gap}}ਸਾਡੀ ਪੇਸ਼ ਨ ਗਈਆ ਕਾਈ। ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉਠ ਦੌੜੇ {{gap}}ਪਰ ਲੜ ਓ 'ਬਿਜਲੀ-ਲਹਿਰਾਂ', ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਅਪਣੀ {{gap}}ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗ੍ਯਾ ਲਾਈ; ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ {{gap}}ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, {{gap}}ਹੁਣ ਚਕਾਚੂੰਧ ਹੈ ਛਾਈ।</poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੪੬{{bar|1}}}}</noinclude> 5ajwlqtighp4yrbvspng99ke1hj7vl8 250 22848 223879 147049 2026-06-30T14:58:31Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''੨.'''}} {{xxx-larger|'''ਪੱਥਰ'''}} {{xxx-larger|'''ਕੰਬਣੀਆਂ'''}}}}{{gap}}{{nop}}<noinclude></noinclude> qp8v6sz6elplwp1rux1alojo2fj6zau 223880 223879 2026-06-30T14:59:16Z Rajdeep ghuman 714 223880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{xxx-larger|'''੨.'''}} {{xxx-larger|'''ਪੱਥਰ'''}} {{xxx-larger|'''ਕੰਬਣੀਆਂ'''}}}}{{gap}}{{nop}}<noinclude></noinclude> juppn5vssdws967c54btt6ep6afmpfy 250 22851 223881 147050 2026-06-30T15:04:53Z Rajdeep ghuman 714 223881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਅਵਾਂਤੀ ਪੁਰੇ ਦੇ ਖੰਡਰ।<ref>*ਦੋ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲੇ, ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ।</ref>}}}} {{Block center|<poem>ਅਵਾਂਤੀ ਪੂਰਾ ਕੀ ਰਹਿ ਗੜਾ ਬਾਕੀ, ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਸਭਤਾ ਦੇ ਖੰਡਰ ਦਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ, ਸਾਖੀ ਭਰ ਰਹੇ ਓਸ ਅੱਖ ਦੀ * ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹਨਰ ਪਛਾਣਨ ਵੱਲੋਂ ਛਾਇਆ, ਗੁਣ ਦੀ ਰਹੀ ਨ ਜਿੰਦ ॥ ਜੋਸ਼ ਮਜ਼ਹਬ ਤੇ 'ਕਦਰ-ਹੁਨਰ’ ਦੀ ਰਹੀ ਨ ਠੀਕ ਤਮੀਜ਼, ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਰਾਂ ਤਾਂਈ | ਆਪੂੰ ਬਣੇ । ਮਰੀਜ਼ ! </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੪੮{{bar|1}}}}</noinclude> 9fg42qhzkkrk4hdt39ps7x548dyhd6z 223888 223881 2026-06-30T15:45:57Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਅਵਾਂਤੀ ਪੁਰੇ ਦੇ ਖੰਡਰ।<ref>*ਦੋ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲੇ, ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ।'''</ref>}}}} {{Block center|<poem>ਅਵਾਂਤੀ ਪੁਰਾ ਕੀ ਰਹਿ ਗ੍ਯਾ ਬਾਕੀ, {{gap}}ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਸਭ੍ਯਤਾ ਦੇ ਖੰਡਰ {{gap}}ਦਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ, ਸਾਖੀ ਭਰ ਰਹੇ ਓਸ ਅੱਖ ਦੀ {{gap}}ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆ-ਬਿੰਦ 'ਹਨਰ ਪਛਾਣਨ' ਵੱਲੋਂ ਛਾਇਆ, {{gap}}ਗੁਣ ਦੀ ਰਹੀ ਨ ਜਿੰਦ। 'ਜੋਸ਼ ਮਜ਼ਹਬ' ਤੇ 'ਕਦਰ-ਹੁਨਰ’ ਦੀ {{gap}}ਰਹੀ ਨ ਠੀਕ ਤਮੀਜ਼, ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਰਾਂ ਤਾਂਈ {{gap}}ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਮਰੀਜ਼। </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੪੮{{bar|1}}}}</noinclude> jo5qyhpuf5inrznf27ojzi948mbdkjf 223891 223888 2026-06-30T16:16:28Z Rajdeep ghuman 714 223891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਅਵਾਂਤੀ ਪੁਰੇ ਦੇ ਖੰਡਰ।<ref>*ਦੋ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲੇ, ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ।'''</ref>}}}} {{Block center|<poem>ਅਵਾਂਤੀ ਪੁਰਾ ਕੀ ਰਹਿ ਗ੍ਯਾ ਬਾਕੀ, {{gap}}ਦੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਸਭ੍ਯਤਾ ਦੇ ਖੰਡਰ {{gap}}ਦਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ, ਸਾਖੀ ਭਰ ਰਹੇ ਓਸ ਅੱਖ ਦੀ {{gap}}ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆ-ਬਿੰਦ 'ਹਨਰ ਪਛਾਣਨ' ਵੱਲੋਂ ਛਾਇਆ, {{gap}}ਗੁਣ ਦੀ ਰਹੀ ਨ ਜਿੰਦ। 'ਜੋਸ਼ ਮਜ਼ਹਬ' ਤੇ 'ਕਦਰ-ਹੁਨਰ’ ਦੀ {{gap}}ਰਹੀ ਨ ਠੀਕ ਤਮੀਜ਼, ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਰਾਂ ਤਾਂਈ {{gap}}ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਮਰੀਜ਼। </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੪੮{{bar|1}}}}</noinclude> n0qblvpix487n6eqbjm3hxcq0wfse1z 250 22854 223890 147051 2026-06-30T15:49:20Z Rajdeep ghuman 714 223890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬੁਤ ਪੂਜਾ? ਬੁਤ, ਫੇਰ ਹੋ ਪਏ ਹੁਨਰ ਨ ਪਰਜਾ ਹਾਇ ! ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਬਤ ਫੇਰ ਉਗਮ ਪਏ, ਗੁਣ ਨੂੰ ਕੋਣ ਜਿਵਾਇ? {{c|{{xx-larger|ਮੰਦਰ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਖੰਡਰ}}}} ਮਾਰ ਪਈ ਜਦ ਮਾਰਤੰਡ , ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਰੋ ਕੁਰਲਾਣੇ:ਪੱਥਰ ਤੋੜੇ ? ਦਿਲ ਪਏ ਟੁਟਦੇ ! -ਦਿਲ ਕਾਬਾ ਰੱਬਾਣੇ<ref>ਦਿਲ ਰੱਬ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਕਾਬਾ ਹੈ।</ref> ਲਾਇ ਹਥੌੜਾ ਸਾਨੂੰ ? ਪਰ ਤੱਕ ! -ਸੱਟ ਪਏ ਓਰਬ-ਘਰ ਨੂੰ ਘਟ ਘਟ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਕਿਨੂੰ ਰੱਬ ਸਿਵਾਣੇ ?? * </poem>}}<noinclude>{{rule}}</noinclude> saifn5ihpbq9japnfw4v66hsr2vzi8i 223892 223890 2026-06-30T16:27:28Z Rajdeep ghuman 714 223892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬੁਤ ਪੂਜਾ? ਬੁਤ, ਫੇਰ ਹੋ ਪਏ ਹੁਨਰ ਨ ਪਰਜਾ ਹਾਇ ! ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਬਤ ਫੇਰ ਉਗਮ ਪਏ, ਗੁਣ ਨੂੰ ਕੋਣ ਜਿਵਾਇ? {{c|{{xx-larger|ਮੰਦਰ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਖੰਡਰ}}}} ਮਾਰ ਪਈ ਜਦ ਮਾਰਤੰਡ , ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਰੋ ਕੁਰਲਾਣੇ:ਪੱਥਰ ਤੋੜੇ ? ਦਿਲ ਪਏ ਟੁਟਦੇ ! -ਦਿਲ ਕਾਬਾ ਰੱਬਾਣੇ<ref>ਦਿਲ ਰੱਬ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਕਾਬਾ ਹੈ।</ref> ਲਾਇ ਹਥੌੜਾ ਸਾਨੂੰ ? ਪਰ ਤੱਕ ! -ਸੱਟ ਪਏ ਓਰਬ-ਘਰ ਨੂੰ ਘਟ ਘਟ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਕਿਨੂੰ ਰੱਬ ਸਿਵਾਣੇ ?? * </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੪੯{{bar|1}}}}</noinclude> gm6aafvs9fccqkljjp5bcamsm0ygrjn 223898 223892 2026-06-30T20:45:40Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬੁਤ ਪੂਜਾ? 'ਬੁਤ' ਫੇਰ ਹੋ ਪਏ {{gap}}'ਹੁਨਰ ਨ ਪਰਤ੍ਯਾ ਹਾਇ! ਮਰ ਮਰ ਕੇ 'ਬਤ' ਫੇਰ ਉਗਮ ਪਏ, {{gap}}'ਗੁਣ' ਨੂੰ ਕੋਣ ਜਿਵਾਇ?</poem>}} {{c|{{xx-larger|'''ਮੰਦਰ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਖੰਡਰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਮਾਰ ਪਈ ਜਦ ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ {{gap}}ਪੱਥਰ ਰੋ ਕੁਰਲਾਣੇ:{{bar|1}} 'ਪੱਥਰ ਤੋੜੇ? ਦਿਲ ਪਏ ਟੁਟਦੇ! {{gap}}{{bar|1}}ਦਿਲ ਕਾਬਾ ਰੱਬਾਣੇ<ref>ਦਿਲ ਰੱਬ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਕਾਬਾ ਹੈ।</ref> 'ਲਾਇਂ ਹਥੌੜਾ ਸਾਨੂੰ? ਪਰ ਤੱਕ! {{gap}}{{bar|1}}ਸੱਟ ਪਏ "ਰਬ-ਘਰ" ਨੂੰ 'ਘਟ ਘਟ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਿਹੜਾ!{{bar|1}} {{gap}}ਤੂੰ ਕਿਨੂੰ ਰੱਬ ਸਿਞਾਣੇ?' </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੪੯{{bar|1}}}}</noinclude> nw42mutcch78ckxdv698js9bu97r1ty 250 22857 223899 147052 2026-06-30T20:53:30Z Rajdeep ghuman 714 223899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਕੰਬਦੇ ਪੱਥਰ।'''}}}} {{Block center|<poem>ਮਾਰਤੰਡ<ref>ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਜਿਥੇ ਕਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਬੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਖੋਲੇ ਪਏ ਹਨ।</ref> ਨੂੰ ਮਾਰ ਪਿਆਂ ="ਹੋਈ ਮੁੱਦਤ" ਕਹਿਂਦੀ ਲੋਈ, ਪਰ ਕੰਬਣੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ =ਸਾਨੂੰ ਸੀ ਸਹੀ ਹੋਈ: ਹਾਇ ਹੁਨਰ ਤੇ ਹਾਏ ਵਿਦ੍ਯਾ =ਹਾਇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ! "ਹਾਇ ਹਿੰਦ ਫਲ ਫਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸਿਲ ਕਹਿੰਦੀ ਰੋਈ ! ਸੇਬ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਵਾਂ ਇਕ ਜਾਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਤਰੇ ਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਾੜੀ ਫਾੜੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੈ । </poem>}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੫੦{{bar|1}}}}</noinclude> 0su3yodntsx00d1lt4foyul6xr0fg19 223901 223899 2026-06-30T21:45:16Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਕੰਬਦੇ ਪੱਥਰ।'''}}}} {{Block center|<poem>ਮਾਰਤੰਡ<ref>ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਜਿਥੇ ਕਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਬੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਖੋਲੇ ਪਏ ਹਨ।</ref> ਨੂੰ ਮਾਰ ਪਿਆਂ {{gap}}"ਹੋਈ ਮੁੱਦਤ" ਕਹਿਂਦੀ ਲੋਈ, ਪਰ ਕੰਬਣੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਸੀ ਸਹੀ ਹੋਈ: ਹਾਇ ਹੁਨਰ ਤੇ ਹਾਏ ਵਿਦ੍ਯਾ {{gap}}ਹਾਇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ! "ਹਾਇ ਹਿੰਦ ਫਲ ਫਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ<ref>ਸੇਬ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਵਾਂਙੂ ਇਕ ਜਾਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਤਰੇ ਵਾਂਙੂ ਵਿਚੋਂ ਫਾੜੀ ਫਾੜੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੈ।</ref>" {{gap}}ਹਰ ਸਿਲ ਕਹਿਂਦੀ ਰੋਈ। </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੫੦{{bar|1}}}}</noinclude> no51iendlv87l7iod9wntquaiimzwzt 250 22860 223902 147053 2026-06-30T21:47:59Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{xxx-larger|'''੩.'''}} {{xxx-larger|'''ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਜ਼ਾਰੇ'''}}}} {{nop}}<noinclude></noinclude> gt7log7lj9mj37cvxxqjeglh3jbjxam 250 22863 223903 147054 2026-06-30T22:00:26Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|'''ਭਾਗਭਰੀ<ref>ਮੰਦਰ ਹੈ, ਕਾਠੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਪਾਸ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਿਧ ਮਾਈ ਭਾਗਭਰੀ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਏ ਸਨ।</ref> ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਪਰ।'''}}}} {{Block center|<poem> ਜਿਸ ਕਿਣਕੇ ਬੰਦ ਹੋਈਆਂ ਤੇਰੀਆਂ {{gap}}ਰੌਸ਼ਨ ਚਸ਼ਮਾਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਿਣਕੇ ਹੋ ਬੁੱਢੀ ਠੇਰੀ {{gap}}ਰਹੀ ਜੁਵਾਨੀ ਚੜ੍ਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਿਣਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ ਖਿਚ ਲੀਤੇ {{gap}}ਸੁਧਾਸਰੋਂ<ref>ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ।</ref> ਚਲਿ ਆਏ,{{bar|1}} ਉਸ 'ਅਨੰਤ ਕਿਣਕੇ' ਦੀ ਚਹਿਯੇ ਅਜ ਕੁਛ ਵੰਡ ਵੰਡਈਆਂ। {{center|{{xx-larger|'''ਟੁਕੜੀ ਜਗ ਤੋਂ ਨ੍ਯਾਰੀ'''}}}} ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ 'ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ' {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਈ, 'ਹੁਸਨ-ਮੰਡਲ' ਵਿਚ ਖੜੀ ਖੇਲਦੀ, {{gap}}ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਛਹਿਬਰ ਲਾਈ। </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੫੨{{bar|1}}}}</noinclude> s3cj4u3m8gi90b6ygjwhu1o0hwsfxyv 250 22866 223904 146972 2026-06-30T22:09:08Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 223904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੌੜੀ ਨੇ ਇਕ ਮੁਠ ਭਰ ਲੀਤੀ, {{gap}}ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਕੀ ਆਇਆ{{bar|1}} ਪਰਬਤ, ਟਿੱਬੇ ਅਤੇ ਕਰੇਵੇ<ref>ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਉਚੇਰੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ 'ਕਰੇਵਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।</ref> {{gap}}ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਸਹਾਇਆ, ਚਸ਼ਮੇਂ, ਨਾਲੇ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ {{gap}}ਨਿੱਕੇ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਮਿਠੀਆਂ ਹ੍ਵਾਵਾਂ, {{gap}}ਬਨ ਬਾਗ਼ਾਂ ਜਿਹੇ ਸੰਦਰ, ਬਰਫਾਂ, ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲ {{gap}}ਰੁੱਤਾਂ ਮੇਵੇ ਪ੍ਯਾਰੇ, ਅਰਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਾਰੇ ਆਏ {{gap}}ਉਸ ਮੁੱਠੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ। ਸੁਹਣੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਖੜੋਕੇ {{gap}}ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤਕਾਕੇ, ਇਹ ਮੁੱਠੀ ਖੁਹਲੀ ਤੇ ਸਟਿਆ {{gap}}ਸਭ ਕੁਛ ਹੇਠ ਤਕਾਕੇ। ਜਿਸ ਥਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ {{gap}}ਇਹ ਮੁਠ ਡਿੱਗੀ ਸਾਰੀ,{{bar|1}} </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{rule}} {{c|{{bar|1}}੫੩{{bar|1}}}}</noinclude> n0q5l7u0uldlzn6e6wgluywrblrjnj7 250 22869 223905 146973 2026-06-30T22:18:00Z Rajdeep ghuman 714 223905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਓਸ ਥਾਉਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਟਕ ਜਗ ਤੋਂ ਨਜਾਰੀ । ਹੈ ਧਰਤੀ ਪਰ ‘ਛੁਹ ਅਸਮਾਨੀ ਸੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਸ, ਸ਼ਾਦ, ਨਜ਼ਾਰੇ, ਰਮਜ਼ ਅਰਸ਼ ਦੀ ਚਸਕੇ । {{center|{{xx-larger|'''ਡੱਲ।'''}}</br> [ਨ ਗ ਤ ਦੀ ਝੀਲ]}} ਨੀਵੇਂ ਲਕਵੇਂ ਥਾਇ। ਕੁਦਰਤ ਬਾਗ' ਲਗਾਇਆ, ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਇ . ਅਪਣੀ ਵੱਲੋਂ ਕੱਜਿਆ, ਪਰਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾੜ {{bar|1}}ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾ ਲੁਕ ਸਕ,{{bar|1}} ਰੂਪ ਸਵਾਇਆ ਚਾੜ ਨਿਖਰ ਸੰਵਰ ਸਿਰ ਕੱਢਿਆ, ਤਖਤਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ, ਪਰੀਆਂ ਜਿਉਂ ਕੁਹਕਾਫ ਕਵਲਾਂ ਦਾਂ ਵਿਚ ਨਾਚ ਹੈ । </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੫੪{{bar|1}}}}</noinclude> k8wl7im1g81gw8d8s5bae5kyi1ly2lu 250 28471 224061 211186 2026-07-01T06:13:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਛਮਕਾਂ ਮਾਰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਨੀ ਨਖਰੋਲੋ ਝਿੜੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ ਬਲਾਉਂਦਾ ਸੀ {{overfloat left|depth=1em|98.}} ਪੋਸਤ ਦਾ ਕੀ ਬੀਜਣਾ ਵੇ ਜੀਹਦੇ ਪੋਲੇ ਡੋਡੇ ਪੋਸਤ ਦਾ ਕੀ ਬੀਜਣਾ ਵੇ ਜੀਹਦੇ ਪੋਲੇ ਡੋਡੇ ਸੰਤੋ ਕੁੜੀਆਂ ਯਾਰਨੀ ਵੇ ਸਾਡੇ ਮਹਿਲੀਂ ਬੋਲੇ ਸੰਤੋ ਕੁੜੀਆਂ ਯਾਰਨੀ ਸਾਡੇ ਮਹਿਲੀਂ ਬੋਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਚੋਰੀਓਂ ਵੇ ਰਾਤੀ ਸੈਂਤਕ ਬੋਲੋ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਚੋਰੀਓਂ ਰਾਤੀਂ ਸੈਂਤਕ ਬੋਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖੋਹਲੇ ਮੋਰੀਆਂ ਵੇ ਰਾਤੀਂ ਫਾਟਕ ਖੋਹਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖੋਹਲੇ ਮੋਰੀਆਂ ਰਾਤੀਂ ਫਾਟਕ ਖੋਹਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਿਡਾਵੇ ਬੀਬੀਆਂ ਵੇ ਰਾਤੀਂ ਲਾਲ ਖਿਡਾਵੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਿਡਾਵੇ ਬੀਬੀਆਂ ਰਾਤੀਂ ਲਾਲ ਖਿਡਾਵੇ {{overfloat left|depth=1em|99.}} ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਕਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਥੱਲਾ ਡੂਬਕੂੰ-ਡੁਬਕੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ</poem>|9em}}<noinclude> {{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 149|}}</noinclude> 1t4zg1g1s8nqbbl9re97dbo9xc6fppc 250 28473 224062 68463 2026-07-01T06:13:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਕਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਥੱਲਾ ਡੁਬਕੂੰ-ਡੁਬਕੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਸ਼ਾਮੋਂਂ ਕੁੜੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਥੱਲਾ ਡੁਬਕੂੰੰ-ਡੁਬਕੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਝਿਉਰੀ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨੇ ਤਿੜਕੂੰੰ-ਤਿੜਕੂੰੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਝਿਊਰੀ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨੇ ਤਿੜਕੂੰੰ-ਤਿੜਕੂੰੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਜੱਟ ਦਾ ਹਲੀਆ ਵਗੇ ਵਾਹਦੂੰੰ-ਵਾਹਦੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਤਖਾਣ ਦਾ ਤੇਸਾ ਚਲੇ ਛਿਲਦੂੰ-ਛਿਲਦੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਤਖਾਣ ਦਾ ਤੇਸਾ ਚੱਲੇ ਛਿਲਦੂੰ-ਛਿਲਦੂੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਫਿਰੇ ਗੁਟਕੂੰ-ਗੁਟਕੂੰੰ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀਏ ਨੀ ਵਿਚੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਫਿਰੇ ਗੁਟਕੂੰ-ਗੁਟਕੂੰੰ {{overfloat left|depth=1em|100.}} ਨੀ ਛਿੰਦਰ ਨਖਰੋ ਬਿੱਲੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਲਾਈਂ ਨੀ ਦੁੱਧ ਸਾਰਾ ਪੀ ਗਿਆ ਉੱਤੇ ਦੀ ਖਾ ਗਿਆ ਮਲ਼ਾਈ ਨੀ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਨਖਰੋ ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਬਾਪ ਦਾ ਜੁਆਈ {{overfloat left|depth=1em|101.}} ਲੰਬਾ ਸੀ ਵਿਹੜਾ ਨੇਂਂਬੂ ਪਾਏ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਨੀ ਨਖਤੀਏ ਨੇਂਬੂ ਪਾਏ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ </poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 150|}}</noinclude> 3dbwqh1emdn0upau679gjpfsu4uou7b 250 28475 224063 68486 2026-07-01T06:13:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਲੜੀਏ ਭਿੜੀਏ ਰੋਟੀ ਨਾ ਛੱਡੀਏ ਕੌਣ ਮਨਾਉ ਤੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨੀ ਨਖੱਤੀਏ ਕੌਣ ਮਨਾਊ ਤੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਲੜੀਏ ਭਿੜੀਏ ਭੰਜੇ ਨਾ ਪਈਏ ਕੀੜੇ ਪਤੰਗੇ ਦੀ ਰੁੱਤ ਨੀ ਨਖੱਤੀਏ ਕੀੜੇ ਪਤੰਗੇ ਦੀ ਰੁੱਤ {{overfloat left|depth=1em|102.}} ਭਜਨੋ ਨੀ ਤੇਰਾ ਢਿੱਡ ਬੜਾ ਚਟ ਕੂਣਾ ਨੀ ਤੂੰ ਖਾਂਦੀ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਣਾ {{overfloat left|depth=1em|103.}} ਮੱਕੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਰਾਹ ਵਿਚ ਵੇ ਬਚੋਲਾ ਨੀ ਰਖਣਾ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਵੇ ਮੱਕੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਦਰ ਵਿਚ ਵੇ ਬਚੋਲਾ ਨੀ ਰੱਖਣਾ ਘਰ ਵਿਚ ਵੇ ਮੱਕੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਟਿੰਡ ਵਿਚ ਵੇ ਬਚੋਲਾ ਨੀ ਰਖਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੇ ਮੱਕੀ ਦਾ ਦਾਣਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਵੇ ਬਚੋਲਾ ਨੀ ਰਖਣਾ ਜੂਹ ਵਿਚ ਵੇ '''.'''</poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 151|}}</noinclude> mqmtzhmxrd6acjqclhdz79pmaxbjp1v 250 28480 224064 68487 2026-07-01T06:13:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxx-larger|'''ਹੇਅਰੇ'''}}}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/152}}</noinclude> 2hjzy54a2k2x8i59d5wmm7rgfj3zg1g 250 28481 224065 68488 2026-07-01T06:13:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਹੇਅਰੇ'''}}}} {{Block center|{{gap}}'ਹੇਅਰਾ’ ਪੰਜਾਬ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲੰਬੀ ਹੇਕ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ-ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੋਹੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਧੀ ਵਧਾਨ ਦੋਹੇ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਗਾਈਨ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਦੋਹੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਹੇ ਲਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਹੇਅਰੇ ਕੇਵਲ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜੋਟਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। </br>{{gap}}ਹੇਅਰਾ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਗਣੇ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੇਅਰੇ' ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਅਰੇ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਹੇਅਰੇ ਦੇਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਟਣਾ ਮਲਣ, ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ, ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਤੇ ਸਲਾਮੀ ਵੇਲੇ ਭੈਣਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਿਓਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹੇਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਵਿਨੋਦ ਭਰਪੂਰ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਨ ਦੇ ਢੁਕਾ ਸਮੇਂ ਮੇਲਣਾਂ ਵਲੋਂ ਬਰਾਤੀਆਂ ਅਤੇ, ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਹੇਰੋ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਫੇਰਿਆਂ ਵੇਲੇ, ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖਟ ਵਖਾਉਣ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਮੇਲਣਾਂ ਕੁੜਮ, ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੁਰ ਹੇਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਬਖੇਰ ਦੇਂਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾੜੇ ਤੋਂ ਛੰਦ ਸੁਣਨ ਸਮੇਂ ਸਾਲੀਆਂ ਜੀਜੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰੂਪੀ ਹੇਅਰੇ ਲਾ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਹੁਲਾਸ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੋਲੀ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਸਮੇਂ ਭੈਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਨਣਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੈਰਾਗਮਈ ਹੇਅਰੇ ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸੋਗੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਅਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ- ਗਲਾ ਭਰ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਈ ਡੋਲੀ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਸਮੇਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਭਰਜਾਈ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਉਸ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੇਅਰੇ ਗਾ ਕੇ}}<noinclude>{{center|ਮਹਿਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/153}}</noinclude> hml3fxsigosue45dme422b09bplddaw 250 28482 224066 68492 2026-07-01T06:13:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center| ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਹੋਰ ਅਵਸਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਬਣਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਫੁਫੜਾਂ, ਮਾਸੜਾਂ, ਜੇਠਾਂ ਅਤੇ ਜੀਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹੇਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਕੇ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਅਰਿਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਸਿਠਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਚੁਭਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਦਕੀਆਂ-ਨਾਨਕੀਆਂ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ’ਚ ਵਿਹਲ ਮਿਲੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਮਈ ਹੇਅਰਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। </br>{{gap}}ਹੇਅਰੇ ਕੇਵਲ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਰੰਗ ਭਰਨ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਮਖੌਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਵੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦਾ ਅਮੁੱਲ ਭੰਡਾਰ ਹਨ! ਇਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। </br>{{gap}}ਹੇਅਰਾ ਮੰਗਲਮਈ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ, ਨੇਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਾ ਨੂੰ ਟਕਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਜੋਟਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੰਬੀ ਹੇਕ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। </br>{{gap}}ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਢੋਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ! ਵੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦਾ ਚਾਅ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਭਰੱਪਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿਹਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੇਅਰਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜੀਆ ਲਟਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ:}} {{Block center|<poem> ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਵਗੀ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਲ਼ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਖੋਂ ਬੋਲਿਆ ਕਦੇ ਨਾ ਕੱਢੀ ਗਾਲ਼ ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖਾਧੀ ਖੰਡ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰਾ ਚੋ ਚੋ ਪੈਂਦਾ ਰੰਗ ਵੀਰ ਦੀ ਦਾਨਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਭੈਣ ਬੜੇ ਹੰਮੇ ਨਾਲ {{overfloat left|ਹੇਅਰਾ ਲਾਉਂ}}ਦੀ ਹੈ:</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/154}}</noinclude> 3vb0vcz31kix7dgqavtwlx8ykmfapom 250 28483 224067 68495 2026-07-01T06:14:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਵੀਰਾ ਕਾਗਤੀ ਸੋਨੇ ਕਲਮ ਦੁਆਤ ਸ਼ਾਹੀ ਲੇਖਾ ਕਰਦਾ ਵੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਤੇਰੀ ਹਾਕਮ ਪੁਛਦੇ ਬਾਤ ਜੁੱਤੀ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਢਵੀਂ ਵੀਰਾ ਵਿਚ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਵੇ ਤਾਰ ਝੁਕ ਝੁਕ ਵੇਖਣ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਵੇ ਕੋਈ ਲੁਕ ਲੁਕ ਵੇਖੇ ਨਾਰ ਤੇਰੇ ਵੇ ਵੀਰਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੋਈ ਦਿੱਲੀ ਛਪਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਝੁਕ ਝੁਕ ਵੇਖਣ ਨਾਰੀਆਂ ਲੁਕ ਲੁਕ ਦੇਖੇ ਨਾਰ ਕੁੜਤਾ ਤੇਰਾ ਵੀਰਾ ਮੈਂ ਸਿਊਮਾਂ ਕੋਈ ਜਾਗਟ ਸਿਊਂਦੀ ਤੰਗ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰਾ ਚੋ ਚੋਂ ਪੈਂਦਾ ਰੰਗ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਲਗਰ ਵਰਗੀ ਸੋਹਲ ਤੇ ਸੁਨੱਖੀ ਭਾਬੀ ਲਿਆਉਣ {{overfloat left|ਦੀ ਚਾਹਨਾ}} ਕਰਦੀ ਹੈ: ਜੰਨ ਚੜ੍ਹੀ ਵੀਰਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬਹੂ ਲਿਆਈਂ ਮੁਟਿਆਰ ਅੰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ ਪਤਲੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਹੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਬਾਰ ਮਾਣਮੱਤੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਬਾਬੇ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਵੀਰੇ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਦਿਲ {{overfloat left|ਖੋਹਲ ਕੇ}} ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ {{overfloat left|ਆਉਂਦੇ}} ਉਹ ਪੈਸਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕਰੀਆਂ ਸਮਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ: </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/155}}</noinclude> p769tiziscy2kp8dpxmrur2fowfmrce 250 28484 224068 68496 2026-07-01T06:14:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਨੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ ਦਿਲ ਕਰਲੀੰ ਦਰਿਆ ਲਾਡਲੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸੋਭਾ ਲੈ ਘਰ ਆ ਦੰਮਾਂ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ ਚੌਂਤਰਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦਾ ਲਾ ਲੋ ਜੀ ਢੇਰ ਦੰਮ ਬਥੇਰੇ ਆਉਣਗੇ ਕਦੀ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ ਫੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਛੋਟਾ ਦਿਓਰ ਭਾਬੀਆਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ। ਭਾਬੀ ਆਪਣੇ ਦਿਓਰ {{overfloat left|ਦੇ ਵਿਆਹ}} ਵਿਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਥੱਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ {{overfloat left|ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ}} ਤੇ ਉਹਦਾ ਪੱਬ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜੰਜ ਦੇ ਦਿਓਰ ਦੀਆ {{overfloat left|ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ}} ਭਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ {{overfloat left|ਅਵਸਰ ’ਤੇ}} ਭਾਬੀਆਂ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿਚ ਹੇਅਰੇ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਈ ਦਿਓਰਾ ਰਸ ਭਰੀ ਦੂਜੀ ਗੁਲ ਅਨਾਰ ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ ਜੇ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇਵੇਂ ਚਾਰ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕੋਈ ਧੁੱਪ ਲੱਗੇ ਕੁਮਲਾ ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਬਦਲੀ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਸੋਹਣਿਆਂ ਸੂਰਜ ਲਵਾਂ ਛੁਪਾ ਦਿਓਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ {{overfloat left|ਭਾਬੀ ਨਵੇਂ}} ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਹੇਅਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦੀ ਹੈ: ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਦਿਓਰਾ ਲਿਖ ਧਰਾਂ ਕੋਈ ਸੱਜੇ ਕੌਲ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/156}}</noinclude> l7c590hrdw2p825ibyg4v0vdpkyhbqr 250 28485 224069 68500 2026-07-01T06:14:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਾਂ ਵਾਚਦੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੈਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਓਰਾ ਇਕ ਮਨ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਦੋ ਕੰਡਾ ਧਰ ਕੇ ਤੋਲ ਲੈ ਕੋਈ ਹਵਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਦਿਓਰ ਦੇ ਮਿਠੜੇ ਬੋਲ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਰੰਜ ਪ੍ਰਦਾਨ {{overfloat left|ਕਰਦੇ ਹਨ:}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਦਿਓਰਾ ਇਉਂ ਲੱਗੇ ਜਿਉਂ ਸ਼ਰਬਤ ਦਾ ਘੁੱਟ ਇਕ ਭਰੇਂਦੀ ਦੋ ਭਰਾਂ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਮੇਰੇ ਟੁੱਟਣ ਸਰੀਰੀਂ ਦੁੱਖ ਜਾਦੀ</poem>}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਚਾਲੀ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਓਦੋਂ ਬਰਾਤਾਂ, ਰਥਾਂ, ਬੈਲ ਗਡੀਆਂ, ਘੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਰਾਤ ਨੇ ਠਹਿਰਨਾ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗਹਿਮਾ ਗਹਿਮੀ ਹੋ ਜਾਣੀ। ਆਮ ਤੌਰ `ਤੇ ਬਰਾਤ ਆਥਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਢੁੱਕਦੀ ਸੀ। ਅਜ ਕਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਤ ਨਾਲ਼ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਰਾਤ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ’ਤੇ ਕੁੜਮਾਂ ਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਜੰਨ ਅਥਵਾ ਬਰਾਤ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਜੰਨ-ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਕੁਆਰੀ ਰੋਟੀ ਜਾਂ 'ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ’ ਆਖਦੇ ਸਨ ਘਿਓ ਬੂਰੇ ਜਾਂ ਚੌਲ਼ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। 'ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ’ ਵੇਲੇ ਲਾੜਾ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਡੇਰੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ। ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਟੈਣਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਬਰਾਤੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਛਾਏ ‘ਕੋਰਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਛਕਦੇ। ਏਧਰ ਜਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੇਅਰਿਆਂ ਤੇ ਸਿਠਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ- ਕੁੜਮ ਤੇ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਸਲੂਣੇ ਹੇਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ-ਪਹਿਲੇ ਹੇਅਰੇ ਵਿਚ ਸੁਆਗਤੀ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ: </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/157}}</noinclude> 304ltujkogcaz0cv57ek0k0tfunnzxo 250 28486 224070 68502 2026-07-01T06:14:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸਾਡੇ ਨਵੇਂ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆਏ ਸਲੋਨੀ ਦੇ ਨੈਣ ਭਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕੀ-ਕੀ ਵਸਤ ਲਿਆਏ ਸਲੋਨੀ ਦੇ ਨੈਣ ਭਰੇ ਚਾਂਦੀ ਸਜੀ ਤੇਰੀ ਘੋੜੀ ਸੱਜਣਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਆਇਆ ਸੱਜਣਾ ਤਾਰੇ ਕਰਨ ਸਲਾਮ ਸੁਆਗਤੀ ਹੇਅਰਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਈਆ {{overfloat left|ਮੁਟਿਆਰਾਂ}} ਕੁੜਮ ਅਤੇ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਰਚੁਰੇ ਹੇਅਰੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੁਲਾਸ {{overfloat left|ਪੂਰਨ ਬਣਾ}} ਦੇਂਦੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜਮ ਦੀ ਬਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਚਾਦਰ ਵੀ ਕੁੜਮਾ ਮੇਰੀ ਪੰਜ ਗਜ਼ੀ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਕਲੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜਨੇਤ ਦਾ ਮੁੱਲ {{overfloat left|ਕੁੜਮਣੀ}} ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਾਲ਼ੀ ਕੁੜਮਾ ਤੇਰੀ ਕੰਬਲੀ ਕਾਲ਼ੀ ਤੇਰੀ ਜੋ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਪੁੰਨ ਕਰ ਤੈਨੂੰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕਦੇ ਨਾ ਵਾਹੀਆਂ ਬੋਦੀਆਂ ਕਦੇ ਨਾ ਲਾਇਆ ਤੇਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਲੂੰਜੜੇ ਸਾਡੀ ਗਲ਼ੀਏਂ ਵੇਚਦੇ ਤੇਲ {{overfloat left|ਉਹ ਤਾਂ}} ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਤਾ ਬਣਾਉਣ ਤਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/158}}</noinclude> eiwkwa1uyd34kebgcc527yil3os65k7 250 28496 224071 68549 2026-07-01T06:14:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਾਲੀ਼ਆਂ ਦੇ ਵਸ ਪਿਆ ਜੀਜਾ ਵਿਚਾਰਾ ਭਮੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਉਹ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ- ਸਰਵਾਲਾ ਮੁਸਕੜੀਏਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ: <poem>{{left|ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਸੰਗਲੀ ਪਾ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦਰ ਦਰ ਲਵਾਂ ਪਾ|5em}}</poem> {{gap}}ਬਾਬਲ ਦੇ ਦਰੋਂ ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲੀ ਧੀ ਡੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਗੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੇਣਾ ਤੇ ਸਖੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਬੜੇ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: <poem>{{left|ਬਾਬਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇਂਦਿਆ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ ਲੈ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਵੇ ਕਿੱਕਣ ਰੱਖਾਂ ਧੀਏ ਮੇਰੀਏ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੱਜਣ ਸਦਾਏ ਆਪ ਨੀ ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਮਾਸੜਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਘੁੱਟੀਂ ਘੁੱਟੀਂ ਪੀ ਜੇ ਥੋਡਾ ਪੁੱਤ ਹੈ ਲਾਡਲਾ ਸਾਡੀ ਪੁੱਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਧੀ ਸੂਹੇ ਨੀ ਭੈਣੇ ਤੇਰੇ ਕਪੜੇ ਕਾਲ਼ੇ ਕਾਲ਼ੇ ਕੇਸ ਧਨ ਜਿਗਰਾ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ ਜੀਹਨੇ ਦਿੱਤੀ ਪਰਾਏ ਦੇਸ ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਰੰਗਲੇ ਚੁਗਦੇ ਨਦੀਓਂ ਪਾਰ ਸਾਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਓਂ ਰੱਖਿਓ ਜਿਉਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 160|}}</noinclude> 1uoetlyyqblf534x95mrxshy5pqkjul 250 28509 224072 68565 2026-07-01T06:14:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਦੋਂ ਡੋਲ਼ੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸਜ-ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਕੇ ਪੀਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾੜੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਚਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੱਤੀਆਂ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੇਅਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: <poem>{{left|ਉੱਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿ਼ਓਂ ਦੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਬਾਰ ਕੰਧਾਂ ਚਿੱਤਮ ਚਿੱਤੀਆਂ ਕਲੀ ਚਮਕਦਾ ਬਾਰ ਡੱਬੀ ਨੀ ਭਾਬੋ ਮੇਰੀ ਕਨਚ ਦੀ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਖ ਮਾਦਪੁਰ ਖੇੜੇ ਢੁਕ ਕੇ ਤੈਂ ਚੰਗੇ ਲਖਾਏ ਲੇਖ ਡੱਬੀ ਵੀਰਾ ਮੇਰੀ ਕਨਚ ਦੀ ਵਿਚ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀ ਡਲੀ ਵੀਰਜ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਭਾਬੋ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ|5em}}</poem> {{gap}}ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੇਅਰੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ... ਵਿਆਹ ਮੰਗਣੇ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਢਾਅ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇਅਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਣਵਿੱਧ ਮੋਤੀ ਹਨ। {{center|{{xx-larger|''.''|}}}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 161|}}</noinclude> 8y0upvfuglmo4yeylav2ujv7j6p97zr 250 28511 224073 68614 2026-07-01T06:14:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ'''}}}} <poem>{{left|{{overfloat left|depth=1em|1.}} ਕਿਥੋਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਹੇਰਾ ਜਰਮਿਆ ਕਿਥੋਂ ਹੋਇਆ ਸਬੂਤ ਜੀਭ ਇਹਦੀ ਮਾਂ ਬਣੇ ਬੁਲ੍ਹ ਬਨਣਗੇ ਪਿਓ {{overfloat left|depth=1em|2.}} ਇੱਈਂ ਵੇ ਭਰਿਆ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿਹਾਂ ਟੋਕਰਾ ਰੋੜੀਂ ਭਰਿਆ ਖੂਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰਾ ਖੱਖਰ ਖਾਧਾ ਮੂੰਹ {{overfloat left|depth=1em|3.}} ਹਰੀਆਂ ਵੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪੀਲੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਬੰਦ ਤੇਰੋ ਨਾਲ਼ ਹਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਘੁਣਖੀ ਖਾਧੇ ਦੰਦ {{overfloat left|depth=1em|4.}} ਗੱਡਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਰੜੇ ਰੜੇ ਗੱਡੀ ਜਾਵੇ ਲੀਹ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੇਰਾ ਨਾ ਆਵੇ ਮੇਰੀ ਚੱਕੀ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਹ {{overfloat left|depth=1em|5.}} ਉਰਲਾ ਕੋਠਾ ਤਿਲ੍ਹਕਣਾ ਪਰਲੇ ਪੈਂਦੀ ਗਲੀ਼ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਬੁਲ੍ਹ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਨਲੀ਼|9em|}}</poem><noinclude> {{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 162|}}</noinclude> tthmqfecue5qttmt7jwmrnwr0y57i1z 250 28512 224074 68619 2026-07-01T06:15:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|{{overfloat left|depth=1em|6.}} ਸਾਡੇ ਵੀ ਗੋਰੇ ਛੱਪੜੀ ਉਪਰ ਤਰੇਂਦੇ ਵਿੱਢ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰਾ ਭੜੋਲੇ ਵਰਗਾ ਢਿੱਡ {{overfloat left|depth=1em|7.}} ਗੱਡਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਰੜੇ ਰੜੇ ਕੋਈ ਗੱਡੀ ਜਾਵੇ ਲੀਹ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੇਰਾ ਨਾ ਆਵੇ ਮੇਰੀ ਚੱਕੀ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਹ {{overfloat left|depth=1em|8.}} ਚੱਕੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਭੰਨ ਸਿੱਟਾਂ ਟੁਕੜੇ ਕਰਦੀ ਚਾਰ ਖਸਮ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲਜਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|9.}} ਬੋਹੀਆ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬਾਂਸ ਦਾ ਨੌਂ ਛਟੀਆਂ ਦੀ ਬਾੜ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੇਰਾ ਨਾ ਆਵੇ ਤੂੰ ਬਣ ਮੇਰੇ ਕੰਤ ਦੀ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|10.}} ਹਰੀਆਂ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪੀਲੇ ਲਗਾਵਾਂ ਬੰਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਧੁਨਖੀ ਖਾਧੇ ਦੰਦ|9em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 163|}}</noinclude> csjlnujkvls7dd1g7yok4u9yzaovpv5 250 28513 224075 68617 2026-07-01T06:15:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|11.}} ਇੱਟੀਂ ਵੀ ਭਰਿਆ ਟੋਕਰਾ ਇੱਟ ਰੋੜੇ ਭਰਿਆ ਖੂਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰਾ ਖੁਣਖੀ ਖਾਧਾ ਮੂੰਹ {{overfloat left|depth=1em|12.}} ਛੱਲੇ ਪਹਿਨਾਂ ਛਨ ਛਣੇ ਕੋਈ ਛਾਪਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਡਰਦੀ ਹੇਰਾ ਨਾ ਲਾਵਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੁਰੇ ਕੰਤ ਦੀ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|13.}} ਹਰੇ ਵੇ ਸਾਫ਼ੇ ਵਾਲ਼ਿਆ ਤੇਰੇ ਸਾਫ਼ੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਜੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰਾ ਖੋਖਰ ਖਾਧਾ ਮੂੰਹ {{overfloat left|depth=1em|14.}} ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਉਹਦੀ ਕੜ ਕੜ ਬਣੇ ਗ਼ੁਲਕੰਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ ਜੀਹਦੇ ਘੁਣਖੀ ਖਾਧੇ ਦੰਦ {{overfloat left|depth=1em|15.}} ਹੇਅਰੇ ਬਥੇਰੇ ਜਾਣਦੀ ਹੇਰਿਆਂ ਦਾ ਲਾਵਾਂ ਢੇਰ ਅੱਜ ਹੈ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਦਾ ਹੇਅਰੇ ਲਾਵਾਂਗੇ ਫੇਰ '''.'''</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/164}}</noinclude> 42r5hhxcnng7lib3cejkq95gwf7qb9y 250 28514 224076 68621 2026-07-01T06:15:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{x-larger|'''ਵੀਰਜ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|16.}} ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਵਗੀ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਲ਼ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਖੋਂ ਬੋਲਿਆ ਕਦੇ ਨਾ ਕੱਢੀ ਗਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|17.}} ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਵੀਰਾ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਪੰਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਜ਼ ਤੀਸ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਾ ਜਰਮਿਆਂ ਜਿਹੜਾ ਕਰੇ ਅਸਾਡੀ ਰੀਸ {{overfloat left|depth=1em|18.}} ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੰਨੀਂ ਗਜ਼ ਚਾਰ ਐਡਾ ਜੱਗ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਕਰੇ ਵਿਚਾਰ {{overfloat left|depth=1em|19.}} ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖਾਧੀ ਖੰਡ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰਾ ਚੋ ਚੋ ਪੈਂਦਾ ਰੰਗ {{overfloat left|depth=1em|20.}} ਹਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਾਂ ਵੀਰਾ ਵੇ ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣਾਵਾਂ ਵੇ ਖੀਰ ਕੜਛੀ ਕੜਛੀ ਵੰਡ ਕੇ ਵੀਰਨ ਮੇਰਿਆ ਤੇਰਾ ਜਗ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸਗਨਾ ਦੀ/165}}</noinclude> qv1shp90awlgpzrk4zxqqhar8rnyc2j 250 28515 224077 68622 2026-07-01T06:15:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|21.}} ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਵੀਰਾ ਕਾਗਤੀ ਸੋਨੇ ਕਲਮ ਦੁਆਤ ਸ਼ਾਹੀ ਲੇਖਾ ਕਰਦਾ ਤੇਰੀ ਹਾਕਮ ਪੁਛਦੇ ਬਾਤ {{overfloat left|depth=1em|22.}} ਜੰਡੀ ਵੀ ਵੱਢਾਂ ਵੀਰਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਾਂ ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣਾਵਾਂ ਵੇ ਖੀਰ ਅੱਜ ਭਰਾਵੀਂ ਤੂੰ ਰਲ਼ਿਆ ਕੋਈ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਵੇ ਸੀਰ {{overfloat left|depth=1em|23.}} ਵੀਰਾ ਵੇ ਪਟਵਾਰੀਆ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂ ਕੁਮਲਾ ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਬੱਦਲੀ ਸੂਰਜ ਦੇਵਾਂ ਛੁਪਾ {{overfloat left|depth=1em|24.}} ਆਉਂਦਾ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆਂ ਰੋੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਢਾਬ ਵੇ ਤੇਰੇ ਹੇਠ ਵਿਛਾਵਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀਂ ਤੈਨੂੰ ਝੱਲਾਂ ਪੱਖੇ ਦੀ ਵਾਲ {{overfloat left|depth=1em|25.}} ਹੱਥ ਵੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵੀਰਾ ਕੰਗਣਾ ਕਿ ਡੌਲੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਇਉਂ ਸੋਹੇਂ ਜਿਉਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/166}}</noinclude> ctzpaq7r63by8jydjvrxndbhzpw9vgr 250 28516 224078 68624 2026-07-01T06:15:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|26.}} ਡੱਬੀ ਮੇਰੀ ਕੰਚ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਭਾਗ {{overfloat left|depth=1em|27.}} ਡੱਬੀ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਹੋਰਨਾਂ ਮੱਥੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਭਾਗ {{overfloat left|depth=1em|28.}} ਕਿਉਂ ਖੜੈ ਵੀਰਾਂ ਕਿਉਂ ਖੜੈ ਕੀਹਦੀ ਕਰਦੈ ਆਸ ਬਾਪ ਜੁ ਤੇਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਚਲ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਸਾਥ {{overfloat left|depth=1em|29.}} ਜੁੱਤੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਜੜਕਣੀ ਤੁਰੇਂ ਪੱਬਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਚਲਿਐ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਚਾਅ {{overfloat left|depth=1em|30.}} ਅੰਦਰ ਵੀ ਲਿੱਪਾਂ ਵੀਰਾ ਵਿਹੜੇ ਕਰਾਂ ਛੜਕਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਚਾਅ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/167}}</noinclude> 6vsnipjd9qxlqsa2ydi86e6xh542mpz 250 28517 224079 68625 2026-07-01T06:15:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|31.}} ਤੇਰੇ ਵੀ ਵੀਰਾ ਰੂਪ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਲ਼ਾ ਲਵਾਂ ਵੇ ਪਰੋ ਵਿਚ ਪਰੋਵਾਂ ਲਾਲੜੀ ਜੀਹਦੀ ਝਿਲਮਿਲ ਝਿਲਮਿਲ ਕੇ ਹੋ {{overfloat left|depth=1em|32.}} ਤੇਰੇ ਵੇ ਵੀਰਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੋਈ ਦਿੱਲੀ ਛੱਪਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਝੁਕ ਝੁਕ ਵੇਖਣ ਸਾਲੀਆਂ ਲੁਕ ਲੁਕ ਦੇਖੇ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|33.}} ਚੰਨਣ ਚੌਕੀ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀਰਾ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰੀਂ ਵੇ ਸਲਾਮ ਸਭੇ ਸੀਸਾਂ ਦੇਣਗੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜੀ ਰੱਖੂ ਵੇ ਭਗਵਾਨ {{overfloat left|depth=1em|34.}} ਜੰਨ ਚੜ੍ਹੀ ਵੀਰਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬਹੂ ਲਿਆਈਂ ਮੁਟਿਆਰ ਅੰਗ ਹੋਵੇ ਪਤਲੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਹੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਬਾਰ {{overfloat left|depth=1em|35.}} ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਵੀਰਾ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਦਿਲਗੀਰ ਦਾਤ ਬਥੇਰੀ ਦੇਣਗੇ ਤੇਰੇ ਲੜ ਲਾਉਣਗੇ ਹੀਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/168}}</noinclude> 3wultv8h6i6g9m7ok74is8ymc9i0ee5 250 28519 224080 68633 2026-07-01T06:15:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|36.}} ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਵੀਰਾ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਦਿਲਗੀਰ ਗੱਡਾ ਦੇਣਗੇ ਦਾਜ ਦਾ ਤੇਰੇ ਮਗਰ ਲਾਉਣਗੇ ਹੀਰ {{overfloat left|depth=1em|37.}} ਕਹੀਆਂ ਕ ਦੇਖੀਆਂ ਵੀਰਾ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਕਹੀ ਕਿ ਦੇਖੀ ਨਾਰ ਚੂੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਕੋਈ ਘੁੰਗਟ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|38.}} ਜੁੱਤੀ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੈਂ ਕੱਢਾਂ ਵੀਰਾ ਸੁੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਝੁਕ ਝੁਕ ਦੇਖਣ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਲੁਕ ਲੁਕ ਦੇਖੇ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|39.}} ਡੱਬੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਾਰ ਕਹੀਆਂ ਕੁ ਦਿੱਤੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਕਹੀ ਕੁ ਦਿੱਤੀ ਦਾਤ {{overfloat left|depth=1em|40.}} ਡੱਬੀ ਨੀ ਭੈਣੇ ਮੇਰੀ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਤਾਰ ਚੰਗੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਚੰਗੀ ਦਿੱਤੀ ਦਾਤ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/169}}</noinclude> i1o4hguhp2oxi1jxipq9wo5z3ny08wf 250 28520 224081 68635 2026-07-01T06:16:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|41.}} ਜਦੋਂ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੱਬੀ ਜਵੈਣ ਬਹੁ ਲਿਆਂਦੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਤੇ ਨਫੇ 'ਚ ਲਿਆਇਆ ਨੈਣ {{overfloat left|depth=1em|42.}} ਡੱਬੀਏ ਚਿਤਰਮ-ਚਿਤਰੀਏ ਭਰੀਏ ਅਤਰ ਫਲੇਲ ਵੀਰਨ ਫੁੱਲ ਗ਼ੁਲਾਬ ਦਾ ਭਾਬੋ ਲਗਰ ਦੀ ਵੇਲ {{overfloat left|depth=1em|43.}} ਡੱਬੀ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀ ਡਲ਼ੀ ਵੀਰਜ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਭਾਬੋ ਚੰਬੇ ਦੀ ਡਲੀ {{overfloat left|depth=1em|44.}} ਅੱਠ ਜਿੰਦੇ ਨੌਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਕੁੰਜੀ ਕੁੰਜੀ ਤੌਰ ਡਰਦੀ ਹੇਰਾ ਨਾ ਲਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਖਲੋਤੇ ਕੋਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|45.}} ਅੱਠ ਜਿੰਦੇ ਨੌਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਟੋਲ਼ ਹੇਅਰੇ ਬਥੇਰੇ ਜਾਣਦੀ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਖੜੋਤੇ ਕੋਲ {{xx-larger|.}}</poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/170}}</noinclude> byt63n5n1v2jd8ds12b3ydsj9fv655r 250 28521 224082 68636 2026-07-01T06:16:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center| {{xx-larger|'''ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|46.}} ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ ਦਿਲ ਕਰ ਲੀਂ ਦਰਿਆ ਲਾਡਲੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸੋਭਾ ਲੈ ਘਰ ਆ {{overfloat left|depth=1em|47.}} ਦੰਮਾਂ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ ਚੌਂਤਰਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦਾ ਲਾ ਲੋ ਜੀ ਢੇਰ ਦੰਮ ਬਥੇਰੇ ਆਉਣਗੇ ਕਦੀ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ ਫੇਰ {{overfloat left|depth=1em|48.}} ਜੇ ਬਾਬਾ ਤੈੈਂ ਰਤਨ ਟੋਲ਼ਿਆ ਰਤਨ ਬੈਠਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੇ ਰਤਨ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਵੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇਊਂਗੀ ਉਲਾਂਭੜੇ {{overfloat left|depth=1em|49.}} ਜਿੱਦਣ ਬੀਬੀ ਤੂੰ ਜਨਮੀਂ ਦਿਨ ਸੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਮਾਘੀ ਸੋਭਾ ਪਾ ਗਈ ਤੂੰ ਨੇਕੀ ਲੈ ਗਈ ਨਾਲ਼ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/171}}</noinclude> 7lzui0w3yu62umqrzy35c4rjdwhgwvz 250 28522 224083 68638 2026-07-01T06:16:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|50.}} ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਦੋ ਬੱਤਖ਼ਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਬੱਤੋ ਬੱਤ ਧੀਆਂ ਵਾਾਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਅਸੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜੋਤੇ ਹੱਥ {{overfloat left|depth=1em|51.}} ਤੇਜੋ ਕੁੜੀਏ ਵੱਟੀਂ-ਵੱਟੀਂ ਫਿਰ ਲੈ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਗ ਨੂੰ ਨੀ ਬੜਾ ਰੰਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਰੰਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਬਾਪੂ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਨੀ {{overfloat left|depth=1em|52.}} ਆ ਜੋ ਬਈ ਬੈਠ ਜਾਓ ਹਰੀ ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਛੌੌਂ ਵਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬੈਠੇ ਮਹਾਜਨ ਲੋਕ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/172}}</noinclude> 37z025mqbxvqbi9kq00hu3z269qk4mv 250 28523 224084 68640 2026-07-01T06:16:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{xx-larger|'''ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|53.}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨੀਵੇਂ ਰੱਖਦੀ ਬਾਰ ਭੈਣ ਸਾਡੀ ਨੂੰ ਐਂ ਰੱਖਿਓ ਜਿਵੇਂ ਗਲ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ {{overfloat left|depth=1em|54.}} ਤੂੰ ਵੀ ਬੋਲੀ ਘਰ ਆਪਣੇ ਮੈਂ ਪਛਾਣਿਆਂ ਬੋਲ ਤੂੰ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਭੂਤਨੀ ਮੈਂ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਕੋਲ {{overfloat left|depth=1em|55.}} ਡੱਬੀ ਸੱਜਣੋ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਾਰ ਜੇ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਡੀ ਭੈਣ ਕਸੀਦੇ-ਦਾਰ {{overfloat left|depth=1em|56.}} ਚਕਲ਼ੇ ਪਰ ਚਕਲ਼ੀ ਚਕਲ਼ੇ ਪਰ ਢੀਮ ਭੈਣ ਪਿਆਰੀ ਨਾ ਮਿਲ਼ੀ ਖਾ ਮਰਾਂਗੀ ਫੀਮ </poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/173}}</noinclude> 9saeh3qfl6ihx2lywazu2bj3rbjwb5t 250 28524 224085 68641 2026-07-01T06:16:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|57.}} ਕੋਠੇ ਪਰ ਕੋਠੜੀ ਉੱਤੇ ਪਾਵਾਂ ਮੱਕੀ ਜਿੱਥੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਾਂ ਘੁੱਟ ਕੇ ਪਾਵਾਂ ਜੱਫ਼ੀ . {{overfloat left|depth=1em|58.}} ਕੋਠੇ ਪਰ ਕੋਠੜੀ ਖੜੀ ਸੁਕਾਵਾਂ ਕੇਸ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲੋਭੀ ਮਤ ਬਣਿਓ ਖ਼ਤ ਪਾਇਓ ਹਮੇਸ਼ {{overfloat left|depth=1em|59.}} ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਮਾਸੜਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ ਘੁੱਟੀਂ-ਘੁੱਟੀਂ ਪੀ ਜੇ ਥੋਡਾ ਪੁੱਤ ਹੈ ਲਾਡਲਾ ਸਾਡੀ ਪੁੱਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਧੀ {{overfloat left|depth=1em|60.}} ਸੂਹੇ ਨੀ ਭੈਣੇ ਤੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਕਾਲ਼ੇ ਕਾਲ਼ੇ ਕੇਸ ਧਨ ਜਿਗਰਾ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ ਜੀਹਨੇ ਦਿੱਤੀ ਪਰਾਏ ਦੇਸ {{overfloat left|depth=1em|61.}} ਲਾਲ ਨੀ ਭੈਣੇ ਤੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਕੋਈ ਕਾਲ਼ੇ ਤੇਰੇ ਨੀ ਕੇਸ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਡੋਲ਼ੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਕੋਈ ਖਾਈਂ ਆਪਣੇ ਨੀ ਲੇਖ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/174}}</noinclude> 98onmq21t4ixbz4psd73u7ammyls4zz 250 28525 224086 68642 2026-07-01T06:16:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|62.}} ਤੁਰ ਚਲੀ ਭੈਣੇ ਤੁਰ ਚੱਲੀ ਤੁਰੀ ਨਿੰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਤੈਨੂੰ ਰੋਣ ਨਿੰਮ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇਰੇ ਭਿੱਜ ਗਏ ਕਾਲ਼ੇ ਨੀ ਕੇਸ {{overfloat left|depth=1em|63.}} ਕਿੱਕਰੇ ਨੀ ਕੰਡਿਆਲੀਏ ਤੇਰੇ ਤੁੱੱਕੀੰ ਪੈ ਗਏ ਬੀ ਅੰਕ ਸਹੇਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰਾ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਜੀ {{overfloat left|depth=1em|64.}} ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਭੈਣੇ ਵਸ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਪੇ ਦੇਣਗੇ ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਕੋਈ ਲੋਕੀ ਕਰੂ ਵਿਚਾਰ {{overfloat left|depth=1em|65.}} ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਰੰਗਲੇ ਚੁਗਦੇ ਨਦੀਓਂ ਪਾਰ ਸਾਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖਿਓ ਜਿਉਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/175}}</noinclude> hccnseyqor2n98pzn9img527qsajolw 224087 224086 2026-07-01T06:18:20Z Harchand Bhinder 2624 224087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|62.}} ਤੁਰ ਚਲੀ ਭੈਣੇ ਤੁਰ ਚੱਲੀ ਤੁਰੀ ਨਿੰਮ ਦੇ ਨੀ ਹੇਠ ਤੈਨੂੰ ਰੋਣ ਨਿੰਮ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇਰੇ ਭਿੱਜ ਗਏ ਕਾਲ਼ੇ ਨੀ ਕੇਸ {{overfloat left|depth=1em|63.}} ਕਿੱਕਰੇ ਨੀ ਕੰਡਿਆਲੀਏ ਤੇਰੇ ਤੁੱੱਕੀੰੰ ਪੈ ਗਏ ਬੀ ਅੰਕ ਸਹੇਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰਾ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਜੀ {{overfloat left|depth=1em|64.}} ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਭੈਣੇ ਵਸ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਪੇ ਦੇਣਗੇ ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਕੋਈ ਲੋਕੀ ਕਰੂ ਵਿਚਾਰ {{overfloat left|depth=1em|65.}} ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਰੰਗਲੇ ਚੁਗਦੇ ਨਦੀਓਂ ਪਾਰ ਸਾਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖਿਓ ਜਿਉਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/175}}</noinclude> 6uj35gy8447il564hclfdszot1rzlb0 250 28526 224088 68653 2026-07-01T06:18:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ'''}}}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|66.}} ਡੱਬੀ ਨੀ ਭਾਬੇ ਮੇਰੀ ਕਨਚ ਦੀ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਖ ਮਾਦਪੁਰ ਖੇੜੇ ਢੁਕ ਕੇ ਤੈੈਂ ਚੰਗੇ ਲਖਾਏ ਲੇਖ {{overfloat left|depth=1em|67.}} ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ ਦੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਬਾਰ ਕੰਧਾਂ ਚਿੰਤਮ ਚਿੱਤੀਆਂ ਕਲੀ ਚਮਕਦਾ ਬਾਰ {{overfloat left|depth=1em|68.}} ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ ਕੋਈ ਦੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨੀ ਬਾਰ ਸੱਸ ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਗੌਰਜਾਂ ਕੋਈ ਸਹੁਰਾ ਠਾਣੇ ਨੀ ਦਾਰ {{overfloat left|depth=1em|69.}} ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ ਕੋਈ ਦੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨੀ ਬਾਰ ਨਣਦਾਂ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਕੋਈ ਕੰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਨੀ ਹਾਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/176}}</noinclude> 6ad7mkcc36zzk7myqe8n8gridudfyda 250 28527 224089 68647 2026-07-01T06:18:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|70.}} ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਰੰਗਲੇ ਚੁਗਦੇ ਨਦੀਓਂ ਪਾਰ ਉਤਰ ਨੀ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ ਦੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਬਾਰ {{overfloat left|depth=1em|71.}} ਉਤਰ ਨੀ ਭਾਬੋ ਡੋਲ਼ਿਓਂ ਦੇੇਖ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਬਾਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਕੰਢੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌ ਲੱਖੇ ਹਾਰ {{overfloat left|depth=1em|72.}} ਹੱਥ ਵੀ ਤੇਰਾ ਰੰਗਲਾ ਭਾਬੋ ਚੀਚੀ ਸੋਹੇ ਨੀ ਛਾਪ ਸਾਡੀ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਖਾਈਂ ਜੇ ਲਿਆਮੇਂ ਭੈਣ ਦਾ ਨੀ ਸਾਕ {{overfloat left|depth=1em|73.}} ਕਿਉਂ ਬੈਠੀ ਨੀ ਭਾਬੋ ਕਿਉਂ ਬੈਠੀ ਕਿਉਂ ਬੈਠੀ ਦਿਲਗੀਰ ਡੱਬਾ ਪਾਇਆ ਟੂੰਬਾਂ ਦਾ ਤੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਲਾਇਆ ਵੀਰ {{overfloat left|depth=1em|74.}} ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹੀ ਨੀ ਭਾਬੋ ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹੀ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਦਿਲਗੀਰ ਲੜ ਫੜ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾ ਅੱਗੇ ਲੱਗੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/177}}</noinclude> 2zldqrn6nn89z1f6ut7bentxan80q5z 250 28528 224090 68650 2026-07-01T06:19:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ'''}}}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|75.}} ਅੰਦਰ ਵੀ ਤਲ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਹੀ ਡਿਓਢੀ ਕਰਾਂ ਛੜਕਾਓ ਬਹੂ ਬੰਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸੀਤਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜੀਓ {{overfloat left|depth=1em|76.}} ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਰੀ ਆਰਸੀ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜੜਿਆ ਗੁਜਰਾਤ ਮੂਰਖ ਪੱਲੈ ਪੈ ਗਿਆ ਲਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਰਾਤ {{overfloat left|depth=1em|77.}} ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ਪੱਲੇ ਪਏ ਮੂਰਖ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੀ ਡੁਲ੍ਹ ਗਏ {{overfloat left|depth=1em|78.}} ਉਰਲੇ ਕਿਆਰੇ ਗਾਜਰਾਂ ਪਰਲੇ ਕਿਆਰੇ ਇੱਖ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇਂ ਆਦਮੀ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਭਾਣੇ ਰਿੱਛ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/178}}</noinclude> 8orwdydd9lqj31q3n9tif0yig6v6xlk 250 28529 224091 68655 2026-07-01T06:19:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|79.}} ਸੁੱਕਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਆਣ ਪਿਆ ਚੰਗੀ ਭਲੀ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਝੋਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ {{overfloat left|depth=1em|80.}} ਤਿੱਤਰੀ ਵੀ ਹੋਵਾਂ ਉਡ ਜਾਵਾਂ ਮੈਂ ਡਿੱਗਾਂ ਕੰਤ ਦੇ ਬਾਰ ਡਰਦੀ ਕੂਕ ਨਾ ਮਾਰਦੀ ਬੁਰੇ ਕੰਤ ਦੀ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|81.}} ਪੁੱਤ ਵੀ ਸੱਸੇ ਤੈੈਂ ਜਣਿਆਂ ਕੋਈ ਜਣਿਆ ਗੋਹੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਚਤੁਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਭਾ ਦਾ ਜਿੰਨ {{overfloat left|depth=1em|82.}} ਸਰਹਾਣੇ ਬੰਨ੍ਹੀਂ ਬਾਂਦਰੀ ਪੈਂਦੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕੁੱਤਾ ਵੇ ਲੈਣ ਕਿਉਂ ਨੀ ਆਉਂਦਾ ਕੁਪੱਤੀ ਮਾਂ ਦਿਆ ਪੁੱਤਾ {{overfloat left|depth=1em|83.}} ਸੰਦਲੀ ਚਾਦਰ ਵਾਲ਼ੀਏ ਤੇਰੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਬੈਠੀ ਜੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਪਤੀ ਛੋਡਤੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਛੋਡੀ ਤੂੰ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/179}}</noinclude> r5uz8pob261crjl6uoc8bz82f2s2mhs 250 28530 224092 68686 2026-07-01T06:19:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|{{x-larger|'''ਰੁੱਸਿਆ ਹੈ ਭਗਵਾਨ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|84.}} ਭਗਵੇਂ ਬੀਬੀ ਤੇਰੇ ਕਪੜੇ ਕੋਈ ਕਾਲ਼ੇ ਤੇਰੇ ਕੇਸ ਪਰ ਜਿਗਰਾ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਜੀਹਨੇ ਤੋਰੀ ਬਗਾਨੇ ਦੇਸ {{overfloat left|depth=1em|85.}} ਬੁਢਿਆ ਵੇ ਬੁੱਢ ਕੰਜਰਾ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬੇ ਦੇਹ ਜਾਂ ਤੂੰ ਰੱਬਾ ਚੱਕ ਲੈ ਜਾਂ ਫੇਰ ਜੁਆਨੀ ਦੇਹ {{overfloat left|depth=1em|86.}} ਵੇਲੇ ਨੀ ਅਣਫ਼ਲੀਏ ਵੇਲੇ ਰਹੀ ਬਣਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਰੁੱਤ ਆਈ ਬੀਜਣ ਦੀ ਤੂੰ ਚਲ ਹਮਾਰੇ ਦੇਸ {{overfloat left|depth=1em|87.}} ਡਾਕਰ ਵੀ ਭੋਏਂ ਸੰਘਣੀ ਕੋਈ ਬੀਜਣ ਵਾਲ਼ਾ ਨਦਾਨ ਵੇਲ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ ਜਦ ਰੁਸਿਆ ਹੈ ਭਗਵਾਨ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 180|}}</noinclude> b1wmphi2avif6ae87p7a4bkov7acqyt 250 28531 224093 68692 2026-07-01T06:19:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ'''}}}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|88.}} ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਈ ਦਿਓਰਾ ਰਸ ਭਰੀ ਦੂਜੀ ਗੁਲ ਅਨਾਰ ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ ਜੇ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇਵੇਂ ਚਾਰ {{overfloat left|depth=1em|89.}} ਪਹਿਲੀ ਵੀ ਸਲਾਈ ਦਿਓਰਾ ਰਸ ਭਰੀ ਦੂਜੀ ਸਲਾਈ ਨਸੰਗ ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ ਜੇ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇਵੇਂ ਪੰਜ {{overfloat left|depth=1em|90.}} ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਈ ਦਿਓਰਾ ਰਸ ਭਰੀ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਤਿੱਲੇ ਵੇ ਦਾਰ ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਨੂੰ ਕਰਾਵੇਂ ਦੇ ਹਾਰ {{overfloat left|depth=1em|91.}} ਦਿਓਰਜ ਦਿਓਰਜ ਕਰ ਰਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬੁਲਾਇਆਂ ਬੋਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਐਂ ਘੁੰਮਾਂ ਜਿਉਂ ਲਾਟੂ ਤੇ ਘੁੰਮੇ ਡੋਰ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/181}}</noinclude> r3ceg6c4tbhn108w36h1atm8rwuj3zj 250 28532 224094 68697 2026-07-01T06:19:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|92.}} ਹਰਾ ਵੀ ਗੰਨਾ ਰਸ ਭਰਿਆ ਕੋਈ ਹਰਾ ਉੱਤੇ ਆਗ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਐਂ ਘੁੰਮਾਂ ਜਿਉਂ ਬਿਰਖੀ ਤੇ ਘੁੰਮੇ ਨਾਗ {{overfloat left|depth=1em|93.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਦਿਓਰਾ ਲਿਖ ਧਰਾਂ ਕੋਈ ਸੱਜੇ ਕੌਲ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਾਂ ਵਾਚਦੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੂੜੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|94.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਓਰਾ ਇਕ ਮਨ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਦੋ ਕੰਡਾ ਧਰ ਕੇ ਤੋਲ ਲੈ ਕੋਈ ਹਵਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋ {{overfloat left|depth=1em|95.}} ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੁਰਮਾ ਦੋ ਜਣੇ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਦੋਵੇਂ ਸਕੇ ਭਰਾ ਇਕ ਪਾਈਏ ਇਕ ਦੇਖੀਏ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਚਾਅ {{overfloat left|depth=1em|96.}} ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕੋਈ ਧੁੱਪ ਲੱਗੇ ਕੁਮਲਾ ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਬੱਦਲੀ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਹੁਣਿਆਂ ਸੂਰਜ ਲਵਾਂ ਛੁਪਾ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/182}}</noinclude> 2xexk1h468xygpewogkoj621r17jk8f 224095 224094 2026-07-01T06:20:03Z Harchand Bhinder 2624 224095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|92.}} ਹਰਾ ਵੀ ਗੰਨਾ ਰਸ ਭਰਿਆ ਕੋਈ ਹਰਾ ਉੱਤੇ ਆਗ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਐਂ ਘੁੰਮਾਂ ਜਿਉਂ ਬਿਰਮੀ ਤੇ ਘੁੰਮੇ ਨਾਗ {{overfloat left|depth=1em|93.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਦਿਓਰਾ ਲਿਖ ਧਰਾਂ ਕੋਈ ਸੱਜੇ ਕੌਲ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਾਂ ਵਾਚਦੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੂੜੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|94.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਓਰਾ ਇਕ ਮਨ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਦੋ ਕੰਡਾ ਧਰ ਕੇ ਤੋਲ ਲੈ ਕੋਈ ਹਵਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋ {{overfloat left|depth=1em|95.}} ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੁਰਮਾ ਦੋ ਜਣੇ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਦੋਵੇਂ ਸਕੇ ਭਰਾ ਇਕ ਪਾਈਏ ਇਕ ਦੇਖੀਏ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਚਾਅ {{overfloat left|depth=1em|96.}} ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕੋਈ ਧੁੱਪ ਲੱਗੇ ਕੁਮਲਾ ਜੇ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਬੱਦਲੀ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਹੁਣਿਆਂ ਸੂਰਜ ਲਵਾਂ ਛੁਪਾ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/182}}</noinclude> oz64jvbhthq17qboxuzv6wtcl8lhhap 250 28533 224096 68702 2026-07-01T06:20:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|97.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਦਿਉਰਾ ਇਉਂ ਲੱਗੇ ਜਿਉਂ ਸ਼ਰਬਤ ਦੀ ਘੁੱਟ ਇਕ ਭਰੇਂਦੀ ਦੋ ਭਰਾਂ ਵੇ ਦਿਓਰਾ ਮੇਰੇ ਟੁੱਟਣ ਸਰੀਰੀਂ ਦੁੱਖ {{overfloat left|depth=1em|98.}} ਅੰਦਰ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਤਲ਼ੀਆਂ ਦਿਓਰਾ ਬਾਹਰ ਕਰਾਂ ਛਿੜਕਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਭੁਲ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਚਾਅ {{overfloat left|depth=1em|99.}} ਤੜਕੇ ਦੀ ਦਿਓਰਾ ਮੈਂ ਉਡੀਕਦੀ ਕੋਈ ਗਲੀਏਂ ਕੀਤਾ ਛਿੜਕਾ ਵੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦਾ ਵੇ ਚਾਅ {{overfloat left|depth=1em|100.}} ਗੱਡੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਦਿਓਰਾ ਰੁਣਝੁਣੀ ਕੋਈ ਬਲਦ ਕਲਿਹਰੀ ਮੋਰ ਛੁਟਦਿਆਂ ਹੀ ਉਡ ਜਾਣਗੇ ਵੇ ਹੋ ਨਵੀਂ ਬੰਨੋ ਦੇ ਕੋਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|101.}} ਚੰਨਣ ਚੌਕੀ ਦਿਓਰਾ ਮੈਂ ਡਾਹੀ ਕੋਈ ਆਣ ਖੜੋਤਾ ਤੂੰ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਵਲ ਕਰੀਂ ਤੇਰਾ ਦੇਖਣ ਜੋਗਾ ਮੂੰਹ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/183}}</noinclude> ggbs33pjuq7ucjm7js5axrwq2ue0tlm 250 28534 224097 68706 2026-07-01T06:20:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਖੋਗੀ ਜੀਜਾ ਆਰਸੀ'''}}}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|102.}} ਮੇਰੀ ਵੀ ਖੋਗੀ ਜੀਜਾ ਆਰਸੀ ਤੇਰੀ ਖੋਗੀ ਮਾਂ ਆਪਾਂ ਦੋਨੋਂ ਟੋਲੀਏ ਤੂੰ ਕਰ ਛੱਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ {{overfloat left|depth=1em|103.}} ਤੂੰ ਵੀ ਬੈਠਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਮੱਥੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਸੌਂਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਾਮ ਦੀ ਇਕ ਹੇਅਰਾ ਲਾ ਦੇ ਦਖਾ {{overfloat left|depth=1em|104.}} ਉਰਲੇ ਕਿਆਰੇ ਗਾਜਰਾਂ ਪਰਲੇ ਕਿਆਰੇ ਇੱਖ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦੀ ਬਾਂਦਰੀ ਤੇਰੀ ਗੋਦੀ ਰਿੱਛ {{overfloat left|depth=1em|105.}} ਚੁਟਕੀ ਵੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਜੀਜਾ ਕੋਈ ਗਧਾ ਲਵਾਂ ਵੇ ਬਣਾ ਨੌਂ ਮਣ ਛੋਲੇ ਲੱਦ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਜੈਤੋ ਦੇ ਵੇ ਰਾਹ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/184}}</noinclude> g4662xoogsqbo9zdi57367yqmx49vsk 250 28535 224098 68708 2026-07-01T06:20:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|106.}} ਚਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਜੀਜਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇ ਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤੇਰਾ ਥਾਲੀ ਵਲ ਵੇ ਧਿਆਨ {{overfloat left|depth=1em|107.}} ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਨਿਕਲ਼ੀ ਸੀਤਲਾ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਤੇਰੇ ਨੈਣੀਂ ਚਿੱਟਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇਰੀ ਕਾਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅੱਖ {{overfloat left|depth=1em|108.}} ਚੰਨਣ ਦੀ ਚੌਕੀ ਮੈਂ ਡਾਹੀ ਜੀਜਾ ਆਣ ਖੜੋਤਾ ਤੂੰ ਮੂੂੰਹ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਲਾਹ ਦੇ ਦੇਖਣ ਜੋਗਾ ਵੇ ਜੀਜਾ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ {{overfloat left|depth=1em|109.}} ਤੜਕੇ ਦੀ ਜੀਜਾ ਉਡੀਕਦੀ ਜੀਜਾ ਆਇਆ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪੈ ਗਈ ਵੇ ਜੀਜਾ ਮੇਰਿਆ ਰਾਤ {{overfloat left|depth=1em|110.}} ਪੱਗ ਵੀ ਲਿਆਇਆ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਜਾ ਕੁੜਤਾ ਲਿਆਇਆ ਵੇ ਚੁਰਾ ਚਾਦਰਾ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਦਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਲਵਾਂ ਵੇ ਲੁਹਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/185}}</noinclude> g4dfg7gggzgfgdaykbxwkffx8dwt2fo 250 28536 224099 68710 2026-07-01T06:20:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|111.}} ਜੀਜਾ ਜੀਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬੁਲਾਇਆਂ ਬੋਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਇਉਂ ਘੁੰਆਂ ਜਿਉਂ ਲਾਟੂ ’ਤੇ ਘੁੰਮੇ ਡੋਰ {{overfloat left|depth=1em|112.}} ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਜੀਜਾ ਲਿਖ ਧਰਾਂ ਕੋਈ ਸਜੇ ਕੌਲੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਵਾਚਦੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|113.}} ਗੱਡਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਰੜੇ ਰੜੇ ਕੋਈ ਗੱਡੀ ਜਾਵੇ ਲੀਹ ਜੇ ਤੂੰ ਐਡਾ ਚਤਰੇ ਹੈਂ ਸਾਡੀ ਚੱਕੀ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਹ {{overfloat left|depth=1em|114.}} ਚੱਕੀ ਵੀ ਕੁੜੀਏ ਤੇਰੀ ਭੰਨ ਦੇਵਾਂ ਕੋਈ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦੇਵਾਂ ਚਾਰ ਕੰਤ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|115.}} ਨਮਾਂ ਕਰਾਇਆ ਕੰਗਣਾ ਜੀਜਾ ਨਮੀਂ ਕਰਾਈ ਵੇ ਛਾਪ ਤੇਰੀ ਖੂਬੀ ਤਾਂ ਜਾਣਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਨਮਾਂ ਕਰਾਏਂ ਵੇ ਬਾਪ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/186}}</noinclude> l34mlem3jmvhecktjcjnb7ejl2lsuen 250 28537 224100 68712 2026-07-01T06:20:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{x-larger|'''ਨਵੇਂ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆਏ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|116.}} ਤੇਰੀ ਮਦ ਵਿਚ ਵੇ ਬੂਟਾ ਕਾਈ ਦਾ ਤੂੰ ਪੁੱਤ ਐਂ ਲਾੜਿਆ ਵੇ ਸਾਡੇ ਨਾਈ ਦਾ {{overfloat left|depth=1em|117.}} ਜੈਸੀ ਵੀ ਕਾਲ਼ੀ ਕੁੜਮਾਂ ਕੰਬਲੀ ਓਸੀ ਤੇਰੀ ਜੋ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਪੁੰਨ ਕਰੀਂ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ {{overfloat left|depth=1em|118.}} ਚਾਦਰ ਵੀ ਕੁੜਮਾ ਮੇਰੀ ਪੰਜ ਗਜ਼ੀ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਕਲੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜਨੇਤ ਦਾ ਮੁੱਲ {{overfloat left|depth=1em|119.}} ਕਾਲੀ ਕੁੜਮਾਂ ਤੇਰੀ ਕੰਬਲ਼ੀ ਕਾਲ਼ੀ ਤੇਰੀ ਜੋ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਪੁੰਨ ਕਰ ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/187}}</noinclude> sojtk06bw1p6div1f9g12ilpa6tm1l4 250 28538 224101 68716 2026-07-01T06:21:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 224101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|120.}} ਸਤ ਕੋਠੇ ਸਜਨੇਂ ਮੈਂ ਟੱਪੀ ਮੈਥੋਂ ਬੁਰਜ ਟੱਪਿਆ ਨਾ ਜਾਏ ਭਰ ਭਰ ਮੁੱਠੀਆਂ ਮੈਂ ਵੰਡਾਂ ਮੈਥੋਂ ਰੂਪ ਵੰਡਿਆ ਨਾ ਜਾਏ {{overfloat left|depth=1em|121.}} ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸਜਨੋਂ ਮੈਂ ਖੜੀ ਕੀਹਨੇ ਚਲਾਇਆ ਰੋੜ ਰੋੜ ਦੀ ਮਾਰੀ ਨਾ ਮਰਾਂ ਮੇਰੇ ਚੂੜੇ ਪੈ ਗਿਆ ਬੋੜ {{overfloat left|depth=1em|122.}} ਉਠ ਖੜੋ ਸਜਨੋਂ ਉਠ ਖੜੋ ਉੱਤੋਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਧੁੱਪ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਹਟੇ ਸਾਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਭੁੱਖ {{overfloat left|depth=1em|123.}} ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਜਣੋਂ ਬੰਨ ਦਿੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਮਦਾਨ ਕੁੰਜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪਈਆਂ ਕੌਣ ਖੋਹਲੂ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ {{overfloat left|depth=1em|124.}} ਵਟੋ ਵਟ ਸਜਨੋ ਖਰਬੂਜੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਬੀ ਰਜ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛੱਕ ਲਵੋ ਥੋਡਾ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹੇ ਜੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/188}}</noinclude> an0vhtxq0keu74pb3haciij7xmjs668 250 28541 224102 68721 2026-07-01T06:21:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 224102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|135}} ਕਿੱਕਰ ਵੀ ਵਢਾਂ ਗਜ਼ ਕਰਾਂ ਗਜ਼ ਕਰਾਂ ਕਮਾਣ ਗਿਣ ਗਿਣ ਛਮਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇਰਾ ਦਿੰਦੀ ਕਲੇਜਾ ਛਾਣ {{overfloat left|depth=1em|136.}} ਸੁਣ ਵੇ ਹਰੇ ਸਾਫ਼ੇ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੇ ਸਾਫ਼ੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਜੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਛੋਡੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ ਤੇਰੀ ਗੋਰੀ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਤੂੰ {{overfloat left|depth=1em|137.}} ਚੁਟਕੀ ਵੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਖੋਤਾ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਨੌਂ ਮਣ ਛੋਲੇ ਲੱਦ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਹ {{overfloat left|depth=1em|138.}} ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਾਂ ਕੁੜੀਏ ਰਾਖ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਬਾਂਦਰੀ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਸੰਗਲੀ ਪਾ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦਰ ਦਰ ਲਵਾਂ ਟਪਾ {{overfloat left|depth=1em|139.}} ਅੱਠ ਕੂਏਂ ਨੌਂ ਪਾੜਛੇ ਵੇ ਕੁੜਮਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਤਰ ਸੁਜਾਨ ਤਾਂ ਦਸ ਪਾਣੀ ਕਿਤਨੇ ਸ਼ੇਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/191}}</noinclude> at8x9ih07n8r1hcqp5kmtjcs1r7vvzs 2 29039 223900 223558 2026-06-30T21:14:33Z Rajdeep ghuman 714 223900 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color: blue; font: bold 30px 'Comic Sans MS';">ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rajdeep ghuman</span>}} [[File:WikiGif.gif|centre|80px]] ==ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ== ਮੇਰਾ ਨਾਮ {{green|'''ਰਾਜਦੀਪ ਕੌਰ'''}} ਹੈ। ਮੈਂ [[w:ਇਸ਼ਨਪੁਰ|ਇਸ਼ਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ [[w:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣੇ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਮੈਂ ੧੩ ਫ਼ਰਵਰੀ ੨੦੧੯ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਾਂ। ==ਖੁਦ ਲਈ== 1.ਅੱਖ੍ਰ [ਞ],[ਓ],[ਙ] 2. {{rule|height=2px}}{{rule}}{{rule|height=2px}} 3. https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80_%E0%A8%95%E0%A9%88%E0%A8%A6%E0%A8%BE_-_%E0%A8%9A%E0%A8%B0%E0%A8%A8_%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%A7%E0%A9%80.pdf/6 4. {{c|[[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]]{{gap|1em}}'''ਸੂਚੀ'''{{gap|1em}}[[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]]}} 5. ★ 6. ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਲਿਖਣ ਲਈ- [tel://1234567890 1234567890] 7. https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%9A%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%82.pdf/16 8.ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਾਡਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ {{border|maxwidth=550px|padding=1px|}} 9. '''{''' ਏਦਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਰੈਕਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%AE%E0%A8%9F%E0%A8%95_%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87.pdf/30 ==ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ== * ਈ-ਮੇਲ: <span class="plainlinks nourlexpansion">[mailto:krajdeep103@gmail.com ਮੈਨੂੰ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ]</span> * ਫੋਨ ਨੰਬਰ:- <span class="plainlinks nourlexpansion">[tel://+919814617773 9814617773] </span> ==Todo== [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rajdeep ghuman/todo]] 7kws7szdfb5bgv6xe2kkx5wpwb7fk1n 250 34027 223893 223674 2026-06-30T16:31:03Z Aman Arora PTL 1841 223893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harkawal Benipal" />ਭਾਰਤ ਕਾ ਗੀਤ{{Block center/s}}<poem></noinclude> {{right|ਹੀਰਾ ਕੁਦ ਦਾਮੋਦਰ ਕੋਸੀ, ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਕੀ ਸੈਰਾਬੀ।}} ਐਸੀ ਔਰ ਭੀ ਜਗਹ ਕਈ ਹੈਂ, ਜਹਾਂ ਵਸਤੂਏਂ ਬਨੇ ਨਹੀ ਹੈਂ। {{right|ਮਾਲੂਮਾਤ ਨਈ ਈਜਾਦੇਂ, 1ਖੋਜੇਂ ਨਈ ਨਈ ਬੁਨਿਆਦੇਂ।}} ਅਨੁਭਵ ਔਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਿਰਾਲੇ, ਨਏ ਸੋ ਨਏ ਕਾਮ ਕੇ ਆਲੇ। {{right|ਟੈਂਕ ਜੀਪ ਟ੍ਰਕ ਮੋਟਰਕਾਰੇਂ, ਕ੍ਰੇਨੋਂ ਇੰਜਨੋਂ ਕੀ ਭਰਮਾਰੇਂ।}} ਜਲ ਜਹਾਜ਼ ਨਵ ਉੜਨ ਖਟੋਲੇ, 2ਆਬਦੋਜ਼ ਜਾਦੂ ਕੇ ਗੋਲੇ। {{right|3ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ 4ਵੈਪਨ ਕੈਰੀਅਰਜ਼, 5ਟ੍ਰੇਕਟਰਜ਼ 6ਕਾਮੇਟਸ 7ਫਰਟਿਲਾਈਜ਼ਰਜ਼।}} ਸਰ ਸਾਮਾਨ ਆਲ੍ਹਾ ਸੇ ਆਲਾ, ਧੜਾ ਧੜ ਅਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹੈਂ ਪੈਦਾ। {{right|ਭਾਰਤ ਕਾ ਭੰਡਾਰ ਭਰੇ ਹੈ, ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਕੋ ਦਿਆ ਕਰ ਹੈ।}} 1. ਅਨੁਸੰਧਾਨ 2. Submarine 3. Locomotive. 4. Weapon carriers 5. Tractors 6. Comets 7. Fertilizers. ੭੦<noinclude></poem>{{Block center/e}}</noinclude> is0b1ytbx521nwshykk4qjrk4gdqfsz 250 52451 223931 210090 2026-07-01T05:46:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੭੫}} {{rule}}</noinclude>ਭਾਨੀਏ॥ ਕਾਜ ਸਿੱਧ ਹੋਇ। ਕੇ ਨਾ ਹੋਇ ਹੈ ਨਰੇਸ਼ ਢਿਗ ਸਿੰਧ ਵਤ ਵਿਪਦਾ ਸਦੀਵ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਨੀਏ॥ ੩੧੪॥ {{gap}}ਤਥਾ॥ ਕਰੇ ਜੋਈ ਉਪਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਮਨ ਮਾਂਂਹਿ ਧਾਰ ਤਾਂਕਾ ਤਿ੍ਸਕਾਰ ਕਰ ਦੇਤ ਹੈਂ ਨਰੇਸ ਜੂ॥ ਪੁਨਾ ਜੋਈ ਅਪਕਾਰੀ ਤਾਂ ਪੈ ਕਰੇ ਦਯਾ ਭਾਰੀ ਯਹੀ ਬੜੀ ਖੁਆਰੀ ਨਿ੍ਪ ਸੇਵ ਮੇਂ ਹਮੇਸ ਜੂ॥ ਭਿੰਨ ਰਹੇ ਭਾਵ ਸਦਾ ਏਕ ਰਸ ਨਹੀਂ ਕਦਾ ਸੰਪਤ ਨਾ ਹੋਇ ਜਦਾ ਹੋਤ ਤੋ ਕਲੇਸ ਜੂ॥ ਸੇਵਾ ਕੋ ਧਰਮ ਜੋਇ ਪਾਵਤ ਨ ਜੋਗੀ ਕੋਇ ਬਿ੍ਥਾ ਕਾਲ ਕਾਹਿ ਖੋਇ ਭਜ ਲੇ ਮਹੇਸ਼ ਜੂ॥੩੧੫॥ {{gap}}ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਹੁਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸੇ ਪਿੰਗਲਕ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੋਸ ਉਪਰ ਦੋਸ ਲਗਦਾ ਹੈ! ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ਸ੍ਵਾਮਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਖ ਔਰ ਪੈ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਸਹੰਤ॥</br> {{gap}}ਜਿਮ ਸੌਕਣ ਨਿਜ ਸੌਂਤ ਕੇ ਗੁਨ ਮੈਂ ਦੋਸ ਧਰੰਤ॥੩੧੬॥ {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਜੋ ਗੁਨ ਹੀਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਗੁਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਦੋਹਰਾ॥ ਨਾਹਿ ਪ੍ਰਗਟਤ ਗੁਨ ਗੁਨੀ ਕਾ ਅਤਿ ਗੁਨ ਯੁਤ ਕੇ ਪਾਸ॥</br> {{gap}}ਦੀਪਕ ਸੋਭਤ ਰਾਤ ਜਿਮ ਦਿਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ॥੩੧੭॥ {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਮਿਤ੍! ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਾਤ ਹੈ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਦੁਰਜਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤਪਾਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਬੀ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ॥ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਜੋ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋਨ ਉਥੇ ਰਹਿਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਭਲਾ ਹੁਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੀ ਬੀ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਓਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾ (ਹਿਕਮਤ) ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦੇਨਗੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ਕਾਜ ਅਕਾਜ ਨਾ ਸੋਚਤੇ ਮਿਲਕੇ ਦੁਸ਼ਟ ਅਨੇਕ॥</br> {{gap}}ਜਿਮ ਇਕਤ੍ਰ ਕਾਗਾਦਿ ਹੈਵ੍ਵ ਹਨ੍ਯੋ ਉਸਟ ਗਹਿ ਏਕ॥੩੧੮॥ {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਸੰਜੀਵਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:― {{gap}}੧੧ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਮਦੋਤਕਟ ਨਾਮੀ ਸ਼ੇਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਵਜੀਰ ਇਕ ਕਾਗ (ਕਾਂ) ਦੂਸਰਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਤੀਜਾ<noinclude></noinclude> 06s14mwczo50aumoc0sw5x38fi9rcrw 250 52452 223932 210092 2026-07-01T05:47:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਗਿੱਦੜ ਸੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਸਾਥ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਹੋਯਾ ਕ੍ਰਥਨਕ ਨਾਮੀ ਊਠ ਦੇਖਿਆ।। ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਤਾਂ ਅਪੂਰਬ ਜੀਵ ਹੈ, ਭਈ ਮਲੂਮ ਕਰੋ ਕ੍ਯਾ ਏਹ ਬਨ ਦਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਅਥਵਾ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਹੈ? ਕਾਂਗ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ! ਇਹ ਜੀਵ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਊਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਜੋਗ ਹੈ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰੋ॥ ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਇਸ ਘਰ ਆਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਰਾਖ ਭਰੋਸਾ ਡਾਰ ਡਰ ਘਰ ਮੇਂ ਸੁਤ੍ਰ ਜੋ ਆਤ॥</br> {{gap}}ਤਾਂਕੋ ਮਾਰੇ ਹੋਤ ਤਿਸ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਕੋ ਘਾਤ॥੩੧੯॥ {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਖੌਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਲੈ ਆਓ, ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪੁਛਾਂ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਰ ਪਾਸ ਆਂਦਾ ਅਰ ਓਹ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸਬਬ ਪੁਛਿਆ, ਅਰ ਉਸਨੇ ਸਾਰਾ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸਾਥ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਸੁਨਾਯਾ, ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕ੍ਰਥਨਕ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਕੇ ਭਾਰ ਚਕਨ ਦਾ ਦੁਖ ਨਾ ਭੋਗ, ਅਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਰਹਿਕੇ ਬਨਾਸਪਤਿ ਦੇ ਨਰਮ ਪਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਹ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਅਰ ਉਸ ਬਨ ਬਿਖੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋਕੇ ਰਹਿਨ ਲਗਾ॥ {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਬੜੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋਯਾ ਅਰ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਹਲੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਪਰ ਉਠਨ ਦੀ ਹਿੱਮਤ ਨਾ ਰਹੀ, ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਕੋਈ ਜੀਵ ਤੁਸੀਂ ਢੂੰਡੋ ਮੈਂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਖੇ ਬੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵਾਂ, ਜਦ ਓਹ ਸਾਰੇ ਰਲਕੇ ਢੂੰਡਨ ਲਗੇ ਪਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭਾ, ਤਦ ਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਕਾਂਗ ਕਿਉਂ ਪਏ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਏਹ ਕ੍ਰਥਨਕ ਨਾਮੀ ਉਠ ਸਾਡੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਤੇ ਵਿਸਾਹ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈ ਇਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੋ ਕਾਂਗ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ॥<noinclude></noinclude> hdiq5linvrz9bikjyf6ocy3btugiz75 250 52453 223933 172444 2026-07-01T05:48:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੭੭}} {{rule}}</noinclude>ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਸ੍ਵਾਮਿ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਓਹ ਆਪੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਠਹਿਰੋ ਤੇ ਮੈਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਲੈਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖਕੇ ਗਿੱਦੜ ਸ਼ੇਰ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਅਸੀ ਸਾਰਾ ਬਨ ਢੂੰਡ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਪਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਰ ਅਸੀਂ ਭੀ ਭੁਖ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਏ ਹਾਂ। ਆਪ ਬੀ ਨਿਰਾਹਾਰੀ ਹੋ ਸੋ ਜੇਕਰ ਆਪਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਥਨਕ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰੀਏ ਸ਼ੇਰ ਇਸ ਬੜੀ ਕਠੋਰ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬੋਲਿਆ ਖਬਰਦਾਰ ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਮੁੜਕੇ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਨਾਮ ਲਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਹਾਂਗਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਦਾਨ ਦੇ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਾਰੀਏ। ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਮਹੀ ਅੰਨ ਗੋ ਧਰਨ ਕਾ ਤੈਸਾ ਦਾਨ ਨ ਹੋਇ॥</br> {{gap}}ਅਭਯਦਾਨ ਜੈਸਾ ਕਹੇਂ ਪੰਡਿਤ ਗ੍ਯਾਨੀ ਲੋਇ॥੩੨o॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਜੇਕਰ ਅਭੈ ਦਾਨ ਦੇਕੇ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਓਹ ਆਪਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਓਹ ਆਪ ਨਾਂ ਆਖੇ ਤਾਂ ਨਾ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਅਪਣੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਨੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਪ ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਅਸੀ ਅਜੇਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਦੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਉਨ, ਹੋਰ ਜੇ ਕਦੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਾਨਿ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬੀ ਅਗਨਿ ਬਿਖੇ ਜਲ ਮਰਾਂਗੇ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਹੋਇ ਬਡਾ ਜੋ ਕੁਲ ਬਿਖੇ ਯਤਨ ਸਹਿਤ ਤਿਹ ਰਾਖ॥</br> {{gap}}ਤਾਂਕੇ ਹੋਤ ਬਿਨਾਸ ਹੀ ਸਤ੍ਰੂ ਦੇਤ ਭਯ ਨਾਖ॥੩੨੧॥ {{gap}}ਏਹ ਬਾਤ ਸੁਨਕੇ ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੈ ਸੋ ਕਰ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਿੱਦੜ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਬੋਲਿਆ ਭਾਈ ਸਾਡਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਤਾਂ ਬੜਾ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ਪਏ ਬ੍ਰਿਥਾ ਫਿਰਦੇ ਹੋ ਅਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੀ ਰਛਿਆ ਕੌਨ ਕਰੇਗਾ ਸੋ ਉਥੇ ਚਲਕੇ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਪਨਾ ਸ੍ਰੀਰ ਦੇਕੇ ਬਚਾ ਲਈਏ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਕਰਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ,ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾ ਸੇਵਕ ਕੇ ਜੀਵ ਤੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕੋ ਦੁਖ ਹੋਇ॥<noinclude></noinclude> ncsfd423jr7nz5h0ktae4v3w34r3sk6 250 52454 223934 210104 2026-07-01T05:48:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਸੋ ਜਾਵਤ ਹੈ ਨਰਕ ਕੋ ਐਸੇ ਭਾਖਤ ਲੋਇ॥੩੨੨॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂ ਸੁਨ ਓਹ ਸਾਰੇ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮਦੋਤਕਟ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਾਸ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬੈਠੇ, ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ, ਕ੍ਯਾ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ? ਤਦ ਕਾਂਗ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ! ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫਿਰੇ ਹਾਂ ਪਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਓ ਇਸ ਤਰਾਂ ਆਪਦਾ ਭੀ ਨਿਰਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰਗ ਮਿਲੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਸੈਵਕ ਸ੍ਵਾਮੀ ਲੀਏ ਦੇਤ ਆਪਨੇ ਪ੍ਰਾਨ।</br> {{gap}}ਜਰਾ ਮਰਨ ਤੇਂ ਰਹਿਤ ਹ੍ਵੈ ਪਾਵੇ ਪਦ ਨਿਰਬਾਨ ॥੨੨੩॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਿਦੜ ਬੋਲਿਆਂ ਤੂੰ ਬੜਾ ਛੋਟਾ ਹੈਂ ਤੇਰੇ ਖਾਧਿਆਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਰ ਤੇਰੋ ਖਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦੋਸ਼ ਬੀ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਇਸ ਮਾਸ ਅਭੱਖ ਹੈ ਪੁਨਾ ਸ੍ਵਾਨ ਕੀ ਜੂਠ।</br> {{gap}}ਨਹਿ ਖਾਨੇ ਕੇ ਜੋਗ ਹੈ ਿਤ੍ਪਤ ਨ ਹੋਤ ਅਨੂਠ॥੩੨੪॥ {{gap}}ਪਰ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੇ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੇਵਕੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਜੇ ਤੋਂ ਛੁਟੋਂ, ਅਰ ਤੇਨੂੰ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜਸ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ ਅਗੋਂ ਹਟ ਜਾ ਮੈਂ ਆਪਨੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਐਉਂ ਕਹਿਕੇ ਗਿਦੜ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰਭੋ! ਮੈਨੂੰ ਖਾਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਨ ਬਚਾਓ ਅਤੇ ਦੋਹੀਂ ਜਹਾਨੀਂ ਸੁਰਖਰੋਈ ਦੇਵੋ, ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਧਨ ਦੇਕਰ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਲੀਏ ਦਾਸਨ ਕੇ ਤਨ ਪ੍ਰਾਣ॥</br> {{gap}}ਯਾਂਤੇ ਤਿਨਕੇ ਘਾਤ ਕਾ ਪਾਪ ਨਾ ਹੋਤ ਪ੍ਰਮਾਣ॥੩੨੫॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਿੱਤ੍ਰਾ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਤੂੰ ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਖਾਣੇ ਦੇ ਜੋਗ ਨਹੀਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਕਬੂ ਅਭੱਖ ਨਾ ਖਾਈਏ ਪ੍ਰਾਨ ਜਾਂਹਿ ਤੋ ਜਾਂਹਿ। </br> {{gap}}ਇਤ ਉਤ ਨਿੰਦਾ ਹੋਤ ਹੈ ਜੋ ਅਭੁੱਖ ਕੋ ਖਾਂਹਿ॥੩੨੬॥ {{gap}}ਤੂੰ ਭੀ ਆਪ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦਿਖਾਈ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:― ਦੋਹਰਾ॥ ਰਾਖਤ ਹੈਂ ਕੁਲਵੰਤ ਕੋ ਇਸੀ ਹੇਤੁ ਭੂਪਾਲ।</br> {{gap}}ਆਦਿ ਮੱਧ ਅਵਸਾਨ ਮੇਂ ਤੇ ਰਹਿਣੇ ਇਕ ਡਾਲ॥੩੨੭॥<noinclude></noinclude> m6288stahjda2cuhmbbp8jp1kljlb1y 250 53330 223913 209599 2026-07-01T05:43:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੬|ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਸੋਰਠਾ।। ਜਥੇ ਚਾਂਦ ਢਿਗ ਜਾਇ,ਰਾਹੁ ਗ੍ਰਸੇ ਤਬ ਸੂਰ ਕੋ॥</br> {{gap}}ਸਰਨਾਗਤ ਕੈ ਪਾਇ,ਵਿਪਤਿ ਹੋਇ ਜਗਧੰਨ ਕਹ॥੨੨੮॥ {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੋਚ ਰਾਜ ਕੰਨ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਅਜ ਸਾਰਿਆਂ ਸਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹੁ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਲੈਕੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਕਾਸ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਫੇਰ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਵੇ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਮਾਰਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਕੁੰਠ ਮਿਲੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾ ਆਖਿਆ ਰਾਜਾ ਬੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਯੁਧ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਕੌਲਕ ਭੀ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਧਨੁਖ ਬਾਨ ਲੇਕੇ ਗਰੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਅਕਾਸ ਗਤਿ ਹੋਕੇ ਯੁਧ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਤਦ ਇਸ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਨ ਨੇ ਜਾਨਕੇ ਗਰੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੇ ਗਰੜ ਤੂੰ ਜਾਨਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੌਲਕ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਗਰੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਗਰੜ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ!ਜਾਨਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਆ ਕਰਾਂ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ ਅੱਜ ਕੌਲਕ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਓਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛਤ੍ਰੀਯਾਂ ਦੇ ਯੁਧ ਵਿਖੇ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ ਉਸਦੇ ਮੋਯਾਂ ਲੋਕ ਆਖਨਗੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਰਲਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਗਰੜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਗਰੜ ਤੂੰ ਤਾਂ ਲਕੜੀ ਦੇ ਗਰੜ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੌਲਕ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਓਹ ਕੌਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਏਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਬੀ ਨਾਂ ਲਗੇਗਾ ਤਦ ਗਰੜ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਏਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਕੋਲਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਹਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਖੇ ਏਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ॥ ਕੌਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਯਾ ਦੇਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਕਾਸ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਕੇ<noinclude></noinclude> 5k5pvbq177ojsiyksos0zlqrkysxov7 250 53331 223914 209601 2026-07-01T05:43:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੫੭}}</noinclude>ਪਛਾਣਿਆ ਜੋ ਇਹ ਤਾਂ ਕੌਲਕ ਹੈ ਪੁਛਿਆ ਇਹ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ਤਦ ਕੌਲਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਨਾਯਾ ਤਦ ਰਾਜਾ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਯਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਬੀ ਦਿਤਾ ਕੋਲਕ ਬੀ ਉਸਨੂੰ ਲੈਕੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਯਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗਨ ਲਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਦੋਹਰਾ॥ ਗੁਪਤ ਦੰਭ ਕੇ ਭੇਦ ਕੋ ਲਖੇ ਬਿਧਾਤਾ ਨਾਂਹਿ॥</br> {{gap}}ਜਿਮ ਕੌਲਕ ਹਰਿ ਰੂਪ ਧਰ ਨ੍ਰਿਪ ਕੰਨ੍ਯਾਂ ਢਿਗ ਜਾਂਹਿ॥੨੨੯॥ {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਹਾਂ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਤਦ ਬੀ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਭਯ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੰਜੀਵਕ ਬੜਾ ਦਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਕ ਬੜਾ ਬਲੀ ਹੈ ਤੋੜੇ ਤੇਰੇ ਬਿਖੇ ਬੜੀ ਅਕਲ ਹੈ ਤਦ ਬੀ ਸੰਜੀਵਕ ਨੂੰ ਪਿੰਗਲਕ ਤੋਂ ਅੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਾਈ! ਅਸਮਰਥ ਬੀ ਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਬਲ ਸੇ ਕਾਰਜ ਨਾ ਬਨੇ ਸੋ ਉਪਾਇ ਸੋ ਹੋਇ॥</br> {{gap}}ਕਨਕ ਸੂਤ੍ਰ ਸੇਂ ਕਾਕਨੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਸਪਰ ਦਿਯੋ ਖੋਇ॥੨੩੦॥ ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:- ੬ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਉਪਰ ਕਾਕ ਅਤੇ ਕਾਕਨੀ (ਕਾਉਂਣੀ) ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ ਜਦ ਓਹ ਅੰਡੇ ਦੇਨ ਤਦ ਹੀਂ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਨਾਗ ਖੋਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਯਾ ਕਰੇ ਤਦ ਓਹ ਬੜੇ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਨ ਵਾਲੇ ਗਿਦੜ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਪੁਛਣ ਲਗੇ ਭਈ ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਏਹ ਹਾਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਸਰਪ ਦਰਖਤ ਦੇ ਖੋਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਸਾਡੇ ਅੰਡੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਬਚਨ ਦਾ ਹੀਲਾ ਦੱਸ, ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਨਦੀ ਤੀਰ ਪਰ ਖੇਤ ਜਿਸ ਪਰ ਪੁਰਖੇ ਰਤਿ ਨਾਰ। {{gap}}ਸਰਪ ਯੁਕਤ ਗ੍ਰਹ ਵਾਸ ਜਿਸ ਤਾਕਾ ਜੀਵਨ ਖੁਆਰ॥੨੩੧॥ {{gap}}ਰਹੇ ਸਰਪ ਜੋ ਘਰ ਬਿਖੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਿਤ੍ਰ ਕਰਾਤ। {{gap}}ਗ੍ਰਾਮ ਨਿਕਟ ਜੋ ਨਾਗ ਹ੍ਵੈ ਸੋ ਭੀ ਕਰਤਾ ਘਾਤ॥ ੨੩੨॥</poem> {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਬੀ ਸੰਸੇ ਹੈ। ਗਿੱਦੜ<noinclude></noinclude> f9y5mp87095dxg4napgpn6jrculqepn 250 53332 223915 209630 2026-07-01T05:44:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਬੋਲਿਆ ਕੁਝ ਡਰ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਪਾਇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਓਹ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ: <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਿਮਿ ਉਪਾਇ ਤੋਂ ਸਤ੍ਰ ਬਧ ਤਿਮਨ ਹੋਤ ਅਸਿਧਾਰ। {{gap}}ਜਾਨਨਹਾਰ ਉਪਾਇ ਲਘੁ ਨਹਿ ਪਾਵਤ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ॥ ੨੩੩॥ {{gap}}ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸਟ ਬਗਲਾ ਭਯੋ ਬਹੁ ਮਤਸਨ ਕੋ ਖਾਇ। {{gap}}ਸਮਯ ਪਾਇ ਕਰਟਕ ਗਹਾ ਲੀਨੀ ਗ੍ਰੀਵ ਤੁੜਾਇ॥੨੩੪॥</poem> ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਉਣੀ ਬੋਲੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ ਗਿਦੜ ਬੋਲਆਂ ਸੁਣੋ: {{gap}}੭ ਕਥਾ॥ ਇਕ ਬਨ ਵਿਖੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਸਰੋਵਰ ਸੀ ਉੱਥੇ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਬਗਲਾ ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ, ਤਲਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਕੇ ਰੋਨ ਲਗਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੁਲੀਰਕ (ਜਲ ਮੁਰਗ) ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਾਮੇਂ! ਅੱਜ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ ਬਗਲਾ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਸਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਦੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ ਜੋ ਮੈਂ ਨਜ਼ੀਕ ਆਏ ਮੱਛਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਵੈਰਾਗ ਹੋਯਾ ਹੈ ਬਗਲਾ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਪਲਿਆ ਹਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਬਰਸਾਂ ਦੀ ਔੜ ਲਗੇਗੀ ਕੁਲੀਰਕ ਬੋਲਿਆ ਕਿਸ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਬਗਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਜੋਤਸੀ ਪਾਸੋਂ ਸੁਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਛਨਿਛਰ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਲੰਘਕੇ ਮੰਗਲ ਅਥਵਾ ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਏ ਤਦ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੌਂਦਾ, ਸੋ ਹੁਣ ਇਹ ਬਾਤ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਵਿਰਾਹ ਮਿਹਰ ਨਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਯਥਾ:<poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਰੋਹਿਨਿ ਰਬ ਕੋ ਅਰਕ ਸੁਤ ਜਬ ਭੇਦਤ ਹੈ ਜਾਇ॥ {{gap}}ਵਰਖ ਦਾਦਸ ਲਗ ਤਬੀ ਮੇਘ ਨ ਬਰਸਤ ਆਇ੨੩੫ll {{gap}}ਸ਼ਕਟ ਰੋਹਿਣੀ ਕੇ ਬਿਖੇ ਯਦਿ ਛਨਿਛਰ ਜਾਤ॥ {{gap}}ਭਸਮ ਅਸਥਿਯੁਤ ਭੂਮਿਤਬ ਕਾਪਾਲਿਕ ਬ੍ਰਤ ਪਾਤ॥੨੩੪॥</poem> ਯਥਾ:-ਚੌਪਈ॥ ਸਨੀ ਚੰਦ੍ਰ ਮੰਗਲ ਇਹ ਤੀਨ। ਰਥ ਰੋਹਿਣਿ ਮੇਂ ਧਸੇ ਪ੍ਰਬੀਨ॥ ਸਰਬ ਲੋਕ ਤਬ ਹੋਵਤ ਨਾਸ। ਮਤ ਰਾਖੋ ਵਰਖਾ ਕੀ ਆਸ॥ ੨੩੭॥ ਰੋਹਿਣਿ ਰਥ ਮੇਂ ਜੇਕਰ ਚੰਦ॥ ਬੈਠ ਜਾਇ<noinclude></noinclude> 8zr3lij6zyacm4h5vv073cncpnpzojy 250 53333 223916 209633 2026-07-01T05:44:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੫੯}}</noinclude>ਤਬ ਮਾਚੇ ਦੁੰਦ॥ ਭੂਖ ਯੁਕਤ ਨਰ ਨਿਜ ਸੁਤ ਖਾਤ॥ ਦੇਸ ਛਾਡ ਨਰ ਇਤ ਉਤ ਜਾਤ॥ ੨੨੮॥ {{gap}}ਏਹ ਤਲਾ ਤਾਂ ਥੋੜੇ ਜਲਵਾਲਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਸੁਕ ਜਾਏਗਾ ਇਸਦੇ ਸੁਕਿਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਡਾ ਹੋਯਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਓਹ ਸਾਰੇ ਮਰ ਜਾਨਗੇ ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀਕੂੰ ਸਹਾਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਹੋਯਾ ਹੈ।ਜੇਹੜੇ ਛੋਟਿਆਂ ਤਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ ਓਹ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਜੀਵ ਬੇਚਿੰਤ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਰੋਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਬਗਲੇ ਦੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਉਸਨੇ ਓਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸਾਰਿਆਂ ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਾਯਾ ਅਤੇ ਓਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਮੱਛ ਡਰ ਗਏ ਅਰ ਬਗਲੇ ਪਾਸ ਆਕੇ ਪੁਛਨ ਲਗੇ ਹੇ ਮਾਮੇ! ਸਾਡੇ ਬਚਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ? ਬਗਲਾ ਬੋਲਿਆ ਇਸ ਤਲਾ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਜੋ ਚਵੀ ਬਰਸਾਂ ਦੀ ਔੜ ਨਾਲ ਬੀ ਨਹੀਂ ਸੁਕਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਿਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਥੇ ਪੁਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸਾਰੇ ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਚਾਚਾ ਕੋਈ ਬਾਬਾ ਕੋਈ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਭਾਈ ਕਹਿਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਕੋਈ ਆਖੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲ ਦੂਜਾ ਆਖੇ ਮੈਨੂੰ ਤਦ ਓਹ ਬਗਲਾ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਇਕ ਇਕ ਨੂੰ ਲੈਜਾ ਕੇ ਉਸ ਤਲਾ ਦੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਇਕ ਸਿਲਾ ਉਤੇ ਪਛਾੜ ਕੇ ਖਾ ਲਵੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਬਾਕੀ ਦਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਛਡੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਕੁਲੀਰਕ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਪਹਿਲੋ ਪਹਿਲ ਤੇਰੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛਡਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਜ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲ ਬਗਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆਂ ਮੱਛਾਂ ਨੂੰ ਖਾਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਰੁਚਿ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਜ ਇਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਅਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਬਗਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਠ ਤੇ ਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਜਗਾ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕੁਲੀਰਕ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਡੀਆਂ ਦੇਖਕੇ ਪੁਛਿਆ ਹੇ ਮਾਮੇਂ! ਕਿਤਨੀ ਕੁ ਦੂਰ ਓਹ ਤਲਾ ਹੈ? ਤਦ ਉਸ ਮੰਦ ਬੁਧਿ ਵਾਲੇ ਬਗਲੇ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕੇ ਜੋ ਇਹ<noinclude></noinclude> 5tr9iudw38oapd8t62zjdhzoqv3sd8j 250 53334 223917 209634 2026-07-01T05:44:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਜਲਚਰ ਹੈ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ ਆਖਿਆ ਹੇਕੁਲੀਰਕ ਕੋਈ ਸਰੋਵਰ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਨਾਯਾ ਹੈ ਹੁਨ ਤੂੰ ਆਪਨੇ ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਇਥੇ ਮਾਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੁਲੀਰਕ ਨੇ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਕੌਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੋੜ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਓਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਬਗਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਲੀਰਕ ਤਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਦ ਆਯਾ ਤਾਂ ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਭਾਈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਓਹ ਸਾਡਾ ਮਾਮਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਯਾ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਆਉਨ ਨੂੰ ਪਏ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਕੁਲੀਰਕ ਬੋਲਿਆ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੂਰਖ ਹੋ ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ ਮੇਰੀ ਉਮਰਾ ਬਾਕੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਬਚ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਰ ਵਿਸਾਹਘਾਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ॥ ਹੁਨ ਕੁਝ ਡਰਨਾ ਕਰੋ ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਰਿਸਟ ਪੁਸਟ ਬਗਲਾ ਭਯੋ ਬਹੁ ਮਰਮਨ ਕੋ ਖਾਇ॥ {{gap}}ਸਮਯ ਪਾਇ ਕਰਕਟ ਗਹਾ ਗ੍ਰੀਵ ਤੁੜਾਇ॥੨੩੯</poem> {{gap}}ਕਾਗ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਗਿੱਦੜ! ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ, ਪਰ ਓਹ ਦੁਸਟ ਸਰਪ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਰੇਗਾ? ਗਿਦੜ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾਹ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਅਥਵਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਾਰ ਚੱਕ ਕੇ ਲੈਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖੋਲ ਵਿਖੇ ਸਿੱਟ ਦੇ ਤਦ ਓਹ ਮਰੇਗਾ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਉਣੀ ਦੋਵੇਂ ਉਡਕੇ ਇਕ ਤਾਲ ਉਤੇ ਜੋ ਗਏ,ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਥੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਗੀਆਂ ਹਨ, ਕਾਂ ਨੇ ਝਪਟ ਮਾਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਾਰ ਚੱਕ ਲਿਆ ਤਦ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਦੌੜੇ,ਕਾਗ ਨੇ ਓਹ ਹਾਰ ਉਸ ਖੋਲ ਵਿਖੇ ਲਿਆ ਸਿਟਿਆ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜਗਾ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹਾਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਦ ਤੋਂ ਓਹ ਕਾਂਗ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਨ ਲੱਗਾ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ॥ <poem>ਦੋਹਰਾ।। ਬਲ ਸੇ ਕਾਰਜ ਨਾ ਬਨੇ ਸੋ ਉਪਾਇ ਸੇਂ ਹੋਇ। {{gap}}ਕਨਕ ਸੂਤ੍ਰ ਸੇ ਕਾਂਗ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਰਪ ਦੀਓ ਖੋਇ॥੨੪੦|</poem> {{gap}}ਅਜੇ ਹੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬੁਧਿਮਾਨਾ ਕੋਲੋਂ ਨਾਂ ਹੋ ਸਕੇ॥<noinclude></noinclude> 06au449arhreoikv8q9r8kukpyxrzfw 250 53335 223918 209942 2026-07-01T05:44:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੬੧}}</noinclude><poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਕੋ ਬੁਧੀ ਬਲ ਤਿਸੇ ਨਿਰਬੁਧਨ ਬਲ ਨਾਹਿ। {{gap}}ਮਦਮਾਤੇ ਮਿ੍ਗਰਾਜ ਕੋ ਸਸੇ ਬਿਨਾਸਿਯੋ ਆਹਿ॥ ੨੪੧॥ </poem> {{gap}}ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਹੇ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣ:- ੮ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਭਾਸੁਰਕ ਨਾਮੀ ਸ਼ੇਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਹ ਮਦ ਵਿਖੇ ਮੱਤਾ ਹੋਯਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਰੀ ਮ੍ਰਿਗਾਵਲਿ ਬੋਲੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪ ਅਕਾਰਥ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋ ਆਪਦੀ ਭੁਖ ਤਾਂ ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਤਿਗਯਾ ਕਰ ਛੱਡੋ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਜੀਵ ਇਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਆਪਦੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਪਦਾ ਬੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਬੜਾ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਭੀ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੋ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਸੇਂ ਜੋ ਨ੍ਰਿਪ ਧਨ ਲੇ ਖਾਤ॥ {{gap}}ਸੋ ਪਾਵਤ ਹੈ ਪੁਸ਼ਟਤਾ ਯਥਾ ਰਸਾਇਨ ਤਾਤ॥ ੨੪੨॥ {{gap}}ਵਿਧਿ ਪੂਰਬਕ ਲਕੜੀ ਮਥੀ ਯਥਾ ਅਗਨਿ ਕੋ ਦੇਤ। {{gap}}ਤਥਾ ਭੂਮਿ ਫਲ ਦੇਤ ਹੈ ਤਾਂਤੇ ਰਹੋ ਸੁਚੇਤ॥ ੨੪੩॥ {{gap}}ਸ੍ਵਰਗ ਲੋਕ ਸਾਧਨ ਸੁਭਗ ਪਾਲਨ ਪ੍ਰਜਾ ਪਛਾਨ। {{gap}}ਧਰਮ ਨਾਸ ਅਪਜਸ ਜਗਤ ਪੀੜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਬਖਾਨ॥੨੪੪॥ {{gap}}ਪ੍ਰਜਾ ਧੇਨ ਤੇ ਵਿੱਤ ਧਨ ਪਾਲਨ ਪੋਖਨ ਸਾਥ। {{gap}}ਨ੍ਯਾਇ ਸਹਿਤ ਭੂਪਤ ਗਹੇ ਗੋਪਨ ਜਿਮ ਸਿਵਨਾਥ॥੨੪੫॥ {{gap}}ਜੋ ਭੂਪਤਿ ਨਿਜ ਮੋਹ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਹਨੇ ਸਮ ਮੇਖ॥ {{gap}}ਉਦਰ ਭਰਤ ਹੈ ਏਕ ਕਾ ਯਾਤੇ ਧਾਰ ਬਿਬੇਕ ੨੪੬॥ {{gap}}ਫਲ ਕੀ ਇਛਿਆ ਧਾਰ ਉਰ ਮਾਲੀ ਵਤ ਭੂਪਾਲ। {{gap}}ਦਾਨ ਮਾਨ ਜਲ ਦੇਹ ਤੂੰ ਪੋਦਨ ਸੇ ਕਰ ਪਿਆਰ॥੨੪੭॥ {{gap}}ਨ੍ਰਿਪ ਦੀਪਕ ਧਨ ਤੇਲ ਕੋ ਲੇਤ ਪ੍ਰਜਾ ਸੇਂ ਗੂਪ। {{gap}}ਲਖੇ ਨ ਕੋਊ ਤਾਸਕੇ ਅੰਤਰ ਗੁਨ ਕੀ ਊ੫॥੨੪੮॥ {{gap}}ਜੈਸੇ ਦਰੁਮ ਕੋ ਸਮੈ ਸਿਰ ਪਾਲੇ ਅਰ ਫਲ ਲੇਇ॥</poem><noinclude></noinclude> lc1j2twlo8bu675gh8o4l3lq1kv0bex 250 53336 223919 209944 2026-07-01T05:44:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude><poem>{{gap}}ਯਥਾ ਦੁੱਗਧ ਹਿਤ ਗਾਇ ਕੋ, ਪਾਲੇ ਦੂਧ ਸੁ ਦੇਇ॥੨੪੯॥ {{gap}}ਜਿਮ ਅੰਕੁਰ ਰਛਿਆ ਕੀਏ ਸਮੋ ਪਾਇ ਫਲ ਦੇਤ। {{gap}}ਤਥਾ ਸੁਰਛਿਤ ਲੋਕ ਕਾ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬ ਧਨ ਹਰ ਲੇਤ॥੨੫੦॥ {{gap}}ਹਾਟਕ ਹਯ ਗੇਯ ਰਤਨ ਧਨ ਵਸਤ੍ਰਾ ਭਰਨ ਸੁਗੇਹ। {{gap}}ਰਾਜਨ ਕਾ ਜੋ ਦ੍ਰਵਯ ਹੈ ਸੋ ਸਭ ਪਰਜਾ ਦੇਹ॥੨੫੧॥ {{gap}}ਲੋਗਨ ਕੀ ਬ੍ਰਿਧਿ ਕਰਤ ਜੋ ਸੋ ਭੂਪਤਿ ਵਰਧੰਤ। {{gap}}ਨਾਸ ਕਰੇ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਕਾ ਸੋ ਨਿਜ ਨਾਸ ਕਰੰਤ॥੨੫੨॥</poem> {{gap}}ਮ੍ਰਿਗਾਵਲੀ ਦੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਭਾਸੁਰਕ ਬੋਲਿਆ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਾ ਆਯਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਬਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਮਾਰ ਦਿਹਾਂਗਾ, ਓਹ ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਮੰਨਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਰ ਨਿਰਭੈ ਹੋਕੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਲਗੇ, ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ,ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੇੈ ਸਹੇੇੇਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਓਹ ਸਹਿਆ ਮ੍ਰਿਗਵਾਲੀ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਯਾ ਸਮਯ ਬਿਤਾਕੇ ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਵਲ ਤੁਰਿਆ ਅਰ ਮਾਰਗ ਵਿਖੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਉ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਸਾ ਜੋ ਇਕ ਕੂਪ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਉਂ ਉਸਨੇ ਕੂਪ ਵਿਖੇ ਝਾਤੀ ਪਾਈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿਖੇ ਦੇਖਕੇ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਜੋ ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਉਪਾ ਉਸਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਲਭਿਆ ਹੈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਸੁਰਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਧਿ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਸ ਕੂਏ ਵਿਖੇ ਸਿਟੇ ਦਿਹਾਂਗਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਸਹਿਆ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਅਗੇ ਸ਼ੇਰ ਬੀ ਵੇਲਾ ਗੁਜ਼ਰਨ ਕਰਕੇ ਭੁਖਾ ਪਿਆਸਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਚਟਦਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੱਲ ਇਸ ਬਨ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਹਾਂਗਾ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਧੀਰੋ ਧੀਰੇ ਸਹਿਆ ਬੀ ਉਸ ਦੇ ਅਗੇ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕਰਕੇ ਜਾ ਬੈਠਾ।। {{gap}}ਤਦ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਯਾ ਸ਼ੇਰ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਨੀਚ ਸਹੇ ਇਕ ਤਾਂ ਤੂੰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੈ ਦੂਸਰਾ ਸਮਯ ਨੂੰ ਗੁਜਾਰਕੇ ਆਯਾ ਹੈਂ ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਕਲ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਹਾਂਗਾ। ਬੜਾ ਦੀਨ ਹੋਕੇ ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਨਾ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕੁਝ ਬਨਵਾਸੀਆਂ<noinclude></noinclude> jj4xp93osonav2itcv4pegg1htbvfib 250 53337 223920 209946 2026-07-01T05:45:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੬੨}}</noinclude>ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਤੁਸੀ ਅਰਜ ਤਾਂ ਸੁਣੋ! ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ ਛੇਤੀ ਕਹੁ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਖੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ!ਅਜ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟਾ ਦੇਖ ਪੰਜਾਂ ਸਹਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਸੋ ਰਸਤੇ ਵਿਖੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ੇਰ ਅਪਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਤੁਸੀ ਕਿਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਭਾਸੁਰਕ ਪਾਸ ਭੋਜਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਬਨ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਕਰੋ ਓਹ ਸ਼ੇਰ ਤਾਂ ਚੋਰ ਹੈ ਹੱਛਾ ਜੇਕਰ ਓਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚਾਰ ਸਹੇ ਜਾਮਨੀ ਵਿਚ ਛਡਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਓ ਜੇਹੜਾ ਬਲ ਕਰਕੇ ਦੁਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਤੁਸੀਂ ਹੋਏ ਸੋ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਯਾ ਆਪ ਕੋਲ ਆਯਾ ਹਾਂ ਅਗੇ ਆਪ ਮਾਲਕ ਹੋ ਇਸ ਲਈ ਦੇਰ ਹੋਈ ਹੈ॥ {{gap}}ਭਾਸੁਰਕ ਬੋਲਿਆ ਹੱਛਾ ਜੇਕਰ ਐਉਂ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾ ਜੋ ਓਹ ਚੋਰ ਸ਼ੇਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਮੈਂ ਅਪਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੂਰ ਕਰਾਂ॥ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਹਾਟਕ ਧਰਨੀ ਮਿਤ੍ਰ ਇਹ ਤੀਨ ਯਨ ਫਲ ਤਾਤ।। {{gap}}ਜੋ ਨ ਮਿਲੇ ਇਨਮੇਂ ਕੋਊ ਕਹੇ ਯੁਧ ਕਰਾਤ॥੨੫੩॥ {{gap}}ਜਹਾਂ ਮਿਲੇ ਨਾ ਫਲ ਕਛੂ ਅਵਰ ਨਿਰਾਦਰ ਹੋਇ॥ {{gap}}ਨਾਂਹਿ ਉਠਾਵੇਂ ਦੁੰਦ ਅਸ ਬੁਧਿਮਾਨ ਜੋ ਲੋਇ॥੨੫੪।।</poem> {{gap}}ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਪਿ੍ਥਵੀ ਅਥਵਾ ਧਨ ਦੇ ਲਈ ਯੁਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਓਹ ਸ਼ੇਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਓਥੋਂ ਹੀ ਆਕੇ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿਲੇ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਔਖਾ ਜਿਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਗਜ ਸਹਸ੍ਰ ਹਯ ਲਾਖ ਤੇ ਜੋ ਕਾਰਜ ਨਹ ਹੋਇ॥ {{gap}}ਸੋ ਕਾਰਜ ਭੂਪਾਨ ਕਾ ਦੁਰਗ ਏਕ ਸੇਂ ਜੋਇ॥ ੨੫੫॥ {{gap}}ਏਕਾਕੀ ਸਤ ਸ ਲੜੇ ਕਿਲੇ ਬੀਚ ਜੋ ਭੁਪ॥ {{gap}}ਨੀਤਿ ਨਿਪੁਨ ਯਾ ਹੇਤ ਤੇਂ ਕਹੇਂ ਕਿਲੇ ਕੀ ਊਪ॥ ੩੫੬॥ {{gap}}ਹਰਨਾਖਸ ਭਯ ਧਾਰਕੇ ਗੁਰ ਆਗਯਾ ਕੋ ਪਾਇ॥ {{gap}}ਵਿਸਕਰਮਾ ਨੇ ਦੁਰਗ ਤਬ ਦੀਨੇ ਤੁਰਤ ਬਨਾਇ॥੧੫੭॥</poem><noinclude></noinclude> 9jqp6j83t3ec3mzu4ju4zpjab86j4ec 250 53338 223921 209950 2026-07-01T05:45:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude><poem>{{gap}}ਸੁਰ ਗੁਰ ਨੇ ਤਬ ਵਰ ਦਿਆ ਜਾਸ ਦੁਰਗ ਸੋ ਭੂਪ॥ {{gap}}ਤਬ ਤੇਂ ਯਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇਂ ਬਨੇ ਕੋਟ ਗੜ੍ਹ ਊਪ॥੨੫੯॥ {{gap}}ਜਿਮ ਮਦ ਬਿਨ ਹਸਤੀ ਅਹੇ ਅਵਰ ਦਾੜ ਬਿਨ ਸਾਪ॥ {{gap}}ਸਭਕੇ ਹੋਤ ਅਧੀਨ ਇਹ ਤਿਮਗੜ੍ਹ ਬਿਨ ਨ੍ਰਿਪਥਾਪ॥੨੫੯॥</poem> {{gap}}ਭਾਸੁਰਕ ਬੋਲਿਆ ਤੋੜੇ ਓਹ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ ਤਦ ਬੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਿੱਟਾਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਤ੍ਰੂ ਰੋਗ ਜਬ ਊਪਜੇ ਤਬੀ ਕਰੇ ਤਿਸ ਨਾਸ॥ {{gap}}ਨਾਤਰ ਯੇ ਬਲਵਾਨ ਕਾ ਪਾਛੇ ਕਰੇਂ ਬਿਨਾਸ॥ ੨੬੦।। ਤਥਾ – ਬੁਧਿਮਾਨ ਇਮ ਭਾਖ ਹੈ ਉਠੇ ਸਤ੍ਰ ਜਬ ਰੋਗ॥ {{gap}}ਤਬ ਹੀ ਤਿਨਕਾ ਨਾਸ ਕਰ ਨਾਰ ਦੇਵੇਂ ਸੋਗ॥੨੬੧॥</poem> ਤਥਾ ਚੌਪਈ॥ ਸ੍ਵਲਪ ਰੋਗ ਸਤ੍ਰ ਬਲ ਹੀਨ॥ ਜਿਨ ਪ੍ਰਮਾਦ ਕਰ ਲਖੇ ਜੁ ਦੀਨ॥ ਸੋ ਨਰ ਕਰਤ ਆਪਨਾ ਘਾਤ॥ ਇਨਕੇ ਬਚੇ ਆਪ ਪਛਤਾਤ॥੨੬੨॥ <poem>ਤਥਾ–ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿਜ ਸਕਤੀ ਉਤਸਾਹ ਲਖ ਕਰਤ ਸਤ੍ਰ ਪਰ ਗੌਨ। {{gap}}ਨਰ ਪਾਵਤ ਹੈ ਜੀਤ ਕੋ ਪਰਸਰਾਮ ਵਤ ਤੌਨ॥੩੬੩॥</poem> {{gap}}ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਓਹ ਬਲ ਵਾਲਾ ਸਤ੍ਰੂ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਲ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਯਥਾ <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਅਪਨਾ ਬਲ ਅਰ ਸ਼ਤ੍ਰ ਕਾਂ ਬਿਨ ਕੀਨੇ ਨਿਰਧਾਰ। {{gap}}ਗਮਨ ਕਰਤ ਰਿਪੁ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸੋ ਪਤੰਗ ਵਤ ਖ੍ਵਾਰ॥੧੬੪॥ {{gap}}ਪ੍ਰਬਲ ਸਤ੍ਰੂ ਪਰ ਜੋ ਬਲੀ ਹਨਨ ਹੇਤ ਚਲ ਜਾਤ। {{gap}}ਗਜ ਇਮ ਦਾਂਤ ਤੁੜਾਇਕੇ ਵਿਮਦ ਹੋਇ ਲਟਜਾਤ॥੧੬੫</poem> {{gap}}ਭਾਸੁਰਕ ਬੋਲਿਆ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਨਾਲ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਦਿਖਾ ਜੋ ਓਹ ਕਿਸ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਜੇਕਰ ਐਵੇਂ ਹੈ ਤਾਂ ਆਓ ਏਹ ਕਹਿਕੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੂਏ ਉਤੇ ਲੈ ਆਯਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਸਹਿਆ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਗੇ ਕੌਨ ਠਹਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਖ ਓਹ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹੈ ਆਓ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾਂ ਤਦ ਸਹੇ ਨੇ ਓਹ ਕੂਆ ਦਸਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> 3iw9v7h0ib62nbrpfzlh2371juuex6r 250 53340 223922 209977 2026-07-01T05:45:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੬|ਪਹਿਲ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਇਹ ਰਾਜਾ ਸੰਜੀਵਕ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰੀ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– {{gap}}ਛੰਦ॥ ਰਾਜ ਮਾਂਹਿ ਜਬ ਮੰਤ੍ਰੀ ਏਕੈ ਕਰਤ ਭੂਪ ਮਨ ਮੇਂ ਹਰਖਾਇ॥ ਮੂਢ ਭਾਵ ਸੇਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਮਦ ਯੁਤ ਮੰਦ ਕਰ ਦਾਸ ਭਾਵ ਤਜ ਜਾਇ॥ ਹੋ ਵਿਰਾਗ ਯੁਤ ਮੰਤ੍ਰੀ ਉਰ ਮੇਂ ਹੋਨ ਚਹਤ ਤਬ ਵਹੁ ਨਿਜ ਤੰਤ੍ਰ॥ ਧਰ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨਨ ਸੰਗ ਕਰਤ ਵਹੁ ਵੈਰ ਤੁਰੰਤ॥੧੬੮॥ {{gap}}ਹੁਨ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਪਿੰਗਲਕ ਹੋਸ਼ ਵਿਖੇ ਆਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਦਮਨਨ ਓਹ ਸੰਜੀਵਕ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜਿਹਾ ਨੌਕਰ ਹੈ, ਫੇਰ ਕਿਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਲਗਾ ਹੈ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿਆ ਨੌਕਰ ਨੌਕਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਦ ਮੁਖਤਿਆਰੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਐਸਾ ਕੋਇ ਨ ਪੁਰਖ ਹੈ ਜੋ ਨ ਚਹੇ ਨ੍ਰਿਪ ਲੱਛ॥</br> {{gap}}ਬਿਨ ਸਮਰਥ ਸਕਲੇ ਪੁਰਖ ਕਰੇਂ ਸੇਵ ਪ੍ਰਤੱਛ॥੧੬੯॥ {{gap}}ਪਿੰਗਲਕ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ! ਤਦ ਬੀ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿਹਾ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਬਹੁ ਬਿਕਾਰ ਯੁਤ ਦੇਹ ਜਿਮ ਸਬਹਨ ਕੋ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਇ॥</br> {{gap}}ਤਿਮ ਨਿਜ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰੇਂ ਤੌ ਭੀ ਪਿਆਰਾ ਜੋਇ॥੨੭੦॥ ਦਮਨਕ ਖੋਲਿਆ ਬੁਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀ ਪਿਯਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਮਝਨਾ ਏਹੋ ਦੋਸ ਹੈ॥ ਇਸ ਪਰ ਕਿਆ ਬੀ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਅਧਿਕ ਪਿਖੇ ਨ੍ਰਿਪ ਜਾਸ ਕੋ ਜੱਦਪ ਹੈ ਕੁਲ ਹੀਨ॥</br> {{gap}}ਸੁਖ ਸੰਪਤ ਕਾ ਪਾਤ੍ਰ ਸੋ ਐਸੇ ਕਹੇ ਪ੍ਰਬੀਨ॥੨੭੧॥ {{gap}}ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਇਹ ਬੀ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਨਿਰਗੁਨ ਸੰਜੀਵਕ ਨੂੰ ਕਿਸ ਗੁਨ ਕਰਕੇ ਪਾਸ ਰਖਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਆਪਦਾ ਇਹ ਖਿਆਲ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਮੋਟਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਸੋ ਇਹ ਬਾਤ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਨਹੀਂ ਬਨੇਗੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਵਿਚਾਰਾ ਘਾਸ ਖੋਰਾ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਦ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤਦ ਇਸੇ ਨੂੰ ਦੂਖਨ ਲਾਕੇ ਮਾਰ ਸਿਟੋ॥ ਪਿੰਗਲਕ ਬੋਲਿਆ<noinclude></noinclude> 0k6pt5zrgufdjw6p4fx3l0gymyni8v1 250 53341 223923 209981 2026-07-01T05:45:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੬੧}}</noinclude>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂਕੇ ਗੁਨ ਵਰਨਨ ਕਰੇ ਸਭਾ ਮਾਂਝ ਬੁਧਿਮਾਨ॥</br> {{gap}}ਤਾਂਕੇ ਔਗੁਨ ਮਤ ਕਹੋ ਹੋਤ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਹਾਨ॥੨੭੨॥ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਾਰਾਂ,ਅਰ ਤੀਸਰੇ ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ ਇਸ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਅਰ ਏਹ ਬਾਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹੀ ਸੀ ਜਦ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਸ਼ਿਵਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਲੈ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਥਵਾ ਆਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਮਾਰੇ ਤਦ ਓਹ ਇਸ ਹੰਕਾਰ ਵਿਖੇ ਆਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਨ ਲਗਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਅਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪਨੇ ਹੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਹੁਨ ਆਪ ਹੀ ਮਾਰੋ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਦੈਤ ਯਹਾਂ ਸੇਂ ਵਰ ਲਿਯੋ ਯਹਾਂ ਨ ਮਾਰਨ ਯੋਗ॥</br> {{gap}}ਵਿਖ ਕਾ ਬ੍ਰਿਛ ਲਗਾਇ ਕਰ ਨਹਿੰ ਕਾਟੇ ਤਿਸ ਲੋਗ॥੨੭੩। ਚੌਪਈ॥ ਮਤ ਕਰ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਸੀ ਸ। ਕਰੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋ ਰਾਖ ਹੋਏ ਸੇ ਊਚੇ ਚੜ੍ਹਕਰ ਗਿਰੇ ਤੋਹਾਨਾਂ।।ਟਿਕੇ ਭੂਮਿਕੋ ਗਿੜਨਮਹਾਨਾਂ॥੨੭੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਉਪਕਾਰੀ ਪਰ ਸਾਧੁਤਾ ਸੋ ਨ ਸਾਧਪਨ ਹੋਇ॥</br> {{gap}}ਵੇਰੀ ਪਰ ਜੋ ਸਰਲਤਾ ਸੋ ਸਾਧੂ ਕਹਲੋਇ॥੨੭੫॥ {{gap}}ਭਾਂਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਭਾਵ ਰਖਦਾ ਹੈ ਤਦ ਬੀ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਉਪਰ ਦਯਾ ਕਰਨੀ।। ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਧਨ ਸਮਰਥ ਮੇਂ ਸਮ ਜੋਊ ਮਰਮੀ ਵਯਸਨੀ ਜੋਇ।</br> {{gap}}ਅਰਧ ਰਾਜ ਹਾਰੀ ਹਨੋ ਨਹਿ ਤੋ ਨਿਜ ਹਤ ਹੋਇ॥੨੭੬॥ {{gap}}ਹੋਰ ਇਸਦੀ ਮ੍ਰਿਤਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੇ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇੱਸੇ ਲਈ ਆਪਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਆਪ ਦੇਖੋ ਜੋ ਆਪਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਮਾਸ ਖੋਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਘਾਸ ਖੋਰਾ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਆਪਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਮਾਸ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੋ ਮਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਓਹ ਸਾਰੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ ਤਦ ਆਪਦੀ ਬੜੀ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਦੂਜੇ, ਇਸਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਆਪ ਦੀ ਬੁੱਧਿ ਸ਼ਿਕਾਰ<noinclude></noinclude> 9vknovp07lv02t3ni3xx2wratvtkb8o 250 53342 223924 209982 2026-07-01T05:45:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਵੱਲੋਂ ਹਟ ਜਾਏਗੀ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਜੈਸੇ ਅਨਚਰ ਹੋਤ ਹੋ, ਤੈਸਾ ਹੋਵੇ ਭੂਪ। {{gap}}ਯਾਮੇਂ ਨਹ ਸੰਦੇਹ ਕੁਛ ਸੰਗਤ ਪਰਮ ਅਨੂਪ॥ ੨੭੭॥ ਤਥਾ ਛੰਦ॥ਤਪਤ ਲੋਹ ਪੈ ਜਲ ਕੀ ਬਿੰਦੂ ਪੜ੍ਹਤ ਹੋਤ ਹੈ ਤਤ ਛਿਨ ਨਾਸ। ਵਹੀ ਬੂੰਦ ਨਲਨੀ ਦਲ ਊਪਰ ਮੁਕਤਾ ਸਮ ਕਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਸਿੰਧੂ ਸੀਪ ਮੇਂ ਵਹ ਬਿੰਦੁ ਜਬ ਸਾਂਤਿ ਨਖਤ ਪੜ ਮੋਤੀ ਜਾਨ। ਸੰਗ ਦੋਸ ਤੇਂ ਤਥਾ ਪੁਰਖ ਭੀ ਉੱਤਮ ਮਧਮ ਨੀਚ ਪਛਾਨ॥੨੭੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ਸੰਗ ਦੋਸ ਤੇ ਸਾਧੁ ਭੀ ਤੁਰਤ ਬਿਕਾਰ ਧਰੰਤ। {{gap}}ਜਿਮ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸੰਗ ਤੇ ਭੀਖਮ ਗਾਇ ਹਰੰਤ ੨੭੯॥</poem> ਇਸੇ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਨੀਚ ਦਾ ਸੰਗ ਮਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ॥ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਬਿਨ ਜਾਨੇ ਕੁਲ ਸੀਲ ਕੋ ਕਬੀ ਨਾ ਦੀਜੈ ਵਾਸ।</br> {{gap}}ਜੂਕਾ ਮੰਦ ਵਿਸਰਪਣੀ ਜਿਮ ਮਾਂਗੁਨ ਤੇ ਨਾਸ॥ ੨੮0। ਪਿੰਗਲਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ, ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨੋ:– {{gap}}੯ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਮਕਾਨ ਵਿਖੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਪਲੰਗ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਬਿਸਤਰੇ ਬਿਖੇ ਇਕ ਮੰਦ ਵਿਸਰਪਣੀ ਨਾਮ ਜੂਕਾ (ਜੂੰ) ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਓਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਕਤ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਖੇ ਅਗਨਿ ਮੁਖ ਨਾਮ ਮਾਂਗਨੂੰ ( ਖਟਮਲ)ਫਿਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਆ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜੂੰ ਬੋਲੀ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਅਯੋਗ ਜਗਾਂ ਵਿਖੇ ਕਿਉਂ ਆਯਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਲਈ ਜਿਤਨਾਂ ਚਿਰ ਕਿਸੇ ਦੇਖਿਆਂ ਨਹੀਂ ਛੇਤੀ ਚਲਿਆ ਜਾ। ਮਾਂਗਨੂੰ ਬੋਲਿਆਂ ਹੇ ਭਲੀਏ ਲੋਕੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋਏ ਨੀਚ ਨੂੰ ਬੀ ਇਹ ਕਹਿਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਐਉਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਯਥਾ:– ਕਬਿੱਤ॥ ਆਓ ਜੀ ਬੈਠੋ ਜੀ ਆਸਨ ਏਹ ਆਪ ਲੀਏ ਕਾਹੇ ਕੋ ਏਤੇ ਦਿਨ ਲਾਈ ਹੈ ਦੇਰ ਜੂ॥ ਭਾਖੋ ਨਿਜ ਕੁਸਲ ਔ ਸੁਨਾਵੋ ਕੁਛ ਬਾਤ ਚੀਤ ਆਪਕੇ ਦਿਦਾਰ ਸਾਥ ਦੀਨੇ ਦੁਖ ਗੇਰ ਜੂ। ਨੀਚ ਪੁਰਖ ਆਏ ਤੇ ਬੋਲਤ ਹੈਂ ਸਾਧ ਐਸੇ ਸਾਧ ਹੂੰ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਬੈਠਤ ਹੈਂ ਘੇਰ ਜੂ। ਸ੍ਵਾਰਗ ਕੋ ਦਿਵਯਾ ਐਸਾ ਧਰਮ ਕਹ ਯੋ ਭੈਯਾ ਤੋਹਿ<noinclude></noinclude> qm6rwb947vukbx6t398tbvp18njolzx 250 53343 223925 209988 2026-07-01T05:45:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੬੭}}</noinclude>ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਸਬ ਐਸੇ ਹੀ ਭਾਖਤ ਹੇਂ ਟੇਰ ਜੂ॥੨੮੧॥ {{gap}}ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਯਾ ਹਾਂ ਸੋ ਤੇੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਏ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਰੇਂ,ਦੁਸਰੇ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਮਨੁਖਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਚਖਿਆ ਹੈ ਸੋ ਆਪੋ ਆਪਨੇ ਅਹਾਰ ਦੇ ਦੋਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਕੋਈ ਕੌੜਾ ਕਸੈਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਜ ਤੋੜੀ ਮਿੱਠਾ ਲਹੂ ਨਹੀਂ ਚਖਿਆ ਸੋ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਅਜ ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਲਹੁ ਪੀਵਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਪੀਣੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਰਸਨਾ ਨੂੰ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਹੋਵੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਰੰਕ ਔਰ ਭੂਪਾਲ ਕੋ ਰਸਨਾ ਸੁਖ ਸਮ ਹੋਤ। {{gap}}ਸਾਰ ਯਹੀ ਸੰਸਾਰ ਮੇਂ ਯਾਹਿਤ ਸਰਬਸ ਖੋਤ॥੨੮੨॥ {{gap}}ਜਿਹਬ ਸੁਖ ਸੰਸਾਰ ਮੇਂ ਜੋ ਨਾ ਹੋਤਾ ਮੀਤ। {{gap}}ਤੌ ਕਤ ਜਨ ਪਰ ਵਸ ਰਹੇਂ ਕਹਾਂ ਨੌਕਰੀ ਰੀਤ॥੨੮੩॥ {{gap}}ਉਦਰ ਹੇਤ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਹੈ ਕਰੇਂ ਨੀਚ ਕੇ ਸੇਵ॥ {{gap}}ਅਰ ਵਿਦੇਸ ਮੇਂ ਫਿਰਤ ਹੈਂ ਯੇ ਸਬ ਉਦਰ ਕਰੇਵ॥੨੮੪॥</poem> {{gap}}ਸੋ ਮੈਂ ਭੀ ਭੁੱਖਾ ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਭੋਜਨ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਸੋ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਤੂੰ ਅਕੱਲੀ ਹੀ ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਤ ਪੀਵੇਂ॥ ਮੰਦ ਵਿਸਰਪਣੀ ਬੋਲੀ ਹੇ ਅਗਨਿ ਮੁਖ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਤੇ ਹੋਏ ਇਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੀ ਹਾਂ ਪਰੰਤੂ ਤੂੰ ਬੜਾ ਚਲਾਕ ਹੈਂ ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਇਹ ਲਹੂ ਪੀਵੇਂ ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾ। ਮਾਂਗਣੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਦੇਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸਟ ਦੇਵ ਦੀ ਸੁਗੰਦ ਹੈ ਜਦ ਤੀਕੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਰਕਤ ਨਾ ਪੀਵੇਂਗੀ ਤਦ ਤੀਕੂੰ ਮੈਂ ਨਾ ਪੀਵਾਂਗਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਾ ਬੀ ਉਸ ਸਿਹਜਾ ਤੇ ਆ ਸੁੱਤਾ ਤਦ ਮਾਂਗਣੁੰ ਜੋ ਜਬਾਨ ਦਾ ਚਲਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕਹਲੀ ਕਰਕੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਡੰਗਿਆ ਇਸੇ ਪਰ ਕਿਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਲਾਖ ਯਤਨ ਕੇ ਕਰੇ ਤੇਂ ਪਲਟਤ ਨਹੀਂ ਸੁਭਾਇ। {{gap}}ਖੂਬ ਤਪਾਏਂ ਤੇਂ ਪੁਨਾ ਜਲ ਸੀਤਲ ਹੋ ਜਾਇ॥ ੨੯੫॥ {{gap}}ਅਗਨਿ ਸੀਤ ਹੋ ਜਾਇ ਜੋ ਤਪੇ ਚੰਦ੍ਰ ਜੌ ਆਇ॥ {{gap}}ਤੋਂ ਭੀ ਪੁਰਖ ਸੁਭਾਇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਪਲਟਿਆ ਜਾਇ॥੨੮੬॥</poem><noinclude></noinclude> h57suy9aykhtydkfiz2bx5z5k64rduc 250 53344 223926 209990 2026-07-01T05:46:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>{{gap}}ਰਾਜਾ ਬੀ ਸੂਈ ਵਾਂਗੂ ਚੁਭਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਦੇਖੋ ਇਸ ਬਿਛਾਉਨੇ ਬਿਖੇ ਅਥਵਾ ਮਾਗਨੂੰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੰਗਿਆ ਹੈ ਜਦ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਉਸ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਝਾੜਨ ਲਗੇ ਤਦ ਮਾਂਗਨੂੰ ਚਲਾਕ ਤਾਂ ਪਲੰਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚੋਂ ਓਹ ਮੰਦ ਵਿਸਰਪਣੀ ਜੂੰ ਲੱਭੀ ਤੇ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ:– ਦੋਹਰਾ।। ਬਿਨ ਜਾਨੇ ਕੁਲ ਸੀਲ ਕੇ ਕਬੀ ਨ ਦੀਜੇ ਵਾਸ।</br> {{gap}}ਜੂਕਾ ਮੰਦ ਵਿਸਰਪਣੀ ਜਿਮ ਮਾਗੁਨ ਤੇ ਨਾਸ॥੨੮੭॥ ਸੋ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਬਾਤ ਸੋਚਕੇ ਆਪ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਨਿਜ ਜਾਤੀਂ ਛਾਡ ਕਰ ਅਵਰਨ ਦੈ ਅਧਿਕਾਰ।</br> {{gap}}ਸੋ ਨਰ ਪਾਵਤ ਮ੍ਰਿਤੁ ਕੋ ਯਥਾ ਕੁਕੁਦ੍ਰਮ ਸਿਆਰ॥੨੮੮॥ ਪਿੰਗਲਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨੋ:- {{gap}}੧੦ ਕਥਾ ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਚੰਡਰਵ ਨਾਮੀ ਗਿੱਦੜ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਹ ਕਦੀ ਭੁਖ ਦੇ ਮਾਰਿਆ ਨਗਰ ਨੂੰ ਆਯਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸਾਰੇ ਕੁੱਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗ ਪਏ, ਗਿੱਦੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਇਕ ਧੋਬੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਵੜਿਆ ਕੁੱਤੇ ਬੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ ਤਦ ਓਹ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਨੀਲ ਦੀ ਮੱਟੀ ਵਿਖੇ ਡਿਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੀਲ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਜਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤਦ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਪਲਟਿਆ ਹੋਯਾ ਦੇਖਕੇ ਜਾਤਾ ਜੋ ਇਹ ਗਿੱਦੜ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਚਲੇ ਗਏ ਚੰਡਰਕ ਗਿੱਦੜ ਬੀ ਓਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਨ ਨੂੰ ਗਿਆ ਪਰ ਨੀਲ ਦਾ ਰੰਗ ਕਦੇ ਉਤਰਦਾ ਨਹੀਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– {{gap}}ਚੌਪਈ ਉਗ੍ਰ ਪਾਪ ਨਹ ਛੂਟਤ ਜੈਸੇ॥ ਮੂਢ ਪੁਰਖ ਨਾਰੀ ਹਠ ਤੈਸੇ॥ ਅਰ ਜਿਮ ਬਡਿਸ ਮੀਨ ਨਹਿ ਛਾਡਤ॥ ਤਿਮ ਮਦਪਾਨ ਨੀਲ ਰੰਗ ਲਾਗਤ॥੨੮੯॥ ਤਦ ਸਾਰੇ ਬਨਵਾਸੀ ਜੀਵ ਉਸ ਗਿੱਦੜ ਨੂੰ ਤਮਾਲ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਆਖਨ ਲਗੇ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਪੂਰਬ ਜੀਵ ਆਯਾ<noinclude></noinclude> kthck681mgssuzsh5b563xbugk5txti 250 53345 223927 210080 2026-07-01T05:46:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੭੧}}</noinclude>ਹੈ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਜੋ ਇਸ ਵਿਖੇ ਕਿਤਨਾਕ ਬਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਨ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਨਸ ਜਾਈਏ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਕੁਲ ਕਰਤਬ ਬਲ ਜਾਸ ਕਾ ਲਖ ਨੇ ਸਕੇ ਬੁਧਿਮਾਨ।</br> {{gap}}ਤਾਂ ਪਰ ਮਤ ਬਿਸ੍ਵਾਸ ਕਰ ਭਾਖਤ ਹੈਂ ਗੁਣਵਾਨ॥੨੯੦॥ {{gap}}ਚੰਡਰਵ ਨਾਮੀ ਗਿੱਦੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਿਆ ਦੇਖਕੇ ਏਹ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਬਨ ਦੇ ਜੀਵੋ ਭੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਜੋ ਡਰਕੇ ਨਸਦੇ ਹੋ ਨਾ ਡਰੋ, ਅਤੇ ਨਾ ਦੌੜੋ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਨਵਾਸੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਬਨ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਛਿਆ ਕਰ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕਕੁਦ੍ਰਮ ਰਾਜਾ ਹੋਯਾ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਦੇ ਪਾਸ ਆਯਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਤ ਡਰੋ ਆਪ ਬੀ ਮੇਰੀ ਛਤ੍ਰ ਛਾਯਾ ਵਿਖੇ ਰਹੋ॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸਾਰੀ ਮ੍ਰਿਗਵਾਲੀ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜੋ ਆਪਦੀ ਆਗਯਾ। ਤਦ ਉਸ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵਜੀਰੀ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜ ਨੂੰ ਸਿਹਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਰ ਚ੍ਰਿਤੇ ਨੂੰ ਤੰਬੋਲੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਘੇਲੇ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਕੀਤਾ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਬੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਦੇਕੇ ਦਰਬਾਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਸ਼ੇਰ ਚਿਤ੍ਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਆਉਨ ਅਤੇ ਓਹ ਸਬਨੂੰ ਵੰਡਕੇ ਆਪ ਵੀ ਖਾਵੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਭਾ ਵਿਖੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕਕੁਦ੍ਰਮ ਨਾਮੀ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ। ਤੱਦ ਉਸਨੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਸੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾਈ ਉਸਦੇ ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਜੋ ਇਹ ਗਿੱਦੜ ਹੈ ਅਤੇ ਬੜੇ ਲੱਜਤ ਹੋਕੇ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹ ਕਰਣ ਲਗੇ, ਗਿੱਦੜ ਬੀ ਨੱਸਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਯਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਨਿਜ ਜਾਤੀ ਛਾਡ ਕਰ ਅਵਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ।</br> {{gap}}ਸੋ ਨਰ ਪਾਵਤ ਮ੍ਰਿੱਤ ਕੋ ਯਥਾ ਕਕੁਦ੍ਰਮ ਸਿਆਰ ੨੯੧॥ {{gap}}ਪਿੰਗਲਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਸਚਾ ਹੋਵੇ ਜੋ<noinclude></noinclude> jtali6ii16t8u05atsggxcnm1xyj0a1 250 53346 223928 210084 2026-07-01T05:46:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>{{rule}} ਓਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਭਾਵ ਰਖਦਾ ਹੈ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਅਜ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਪਿੰਗਲਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਆਪਦੇ ਪਾਸ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖੀਆਂ, ਹੋਠ ਕੰਬਦੇ, ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਦੇਖਦਾ, ਅਯੋਗ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਬੈਠਕੇ ਆਪਨੂੰ ਖੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਤ ਸੱਚ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਝੂਠ ਜਾਨਣੀ, ਫੇਰ ਜੋ ਆਪਦੀ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਸੋ ਕਰਨਾ ਦਮਨਕ ਇਹ ਬਾਤ ਪਿੰਗਲਕ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਸੰਜੀਵਕ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸੰਜੀਵਕ ਉਸ ਗਿੱਦੜ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜੀ ਹੈਂ ਬੜੇ ਚਿਰੀਂ ਆਯਾ ਹੈਂ ਕੋਈ ਟਹਿਲ ਦਸ ਅਤੇ ਮੰਗ ਜੋ ਆਖੈਂ ਸੋ ਦੇਵਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪਰਾਹੁਣਾ ਆਯਾ ਹੈਂ॥ ਇਸ ਉਤੇ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂਕੇ ਗ੍ਰਹ ਕਾਰਜ ਲੀਏ ਆਵਤ ਹੈਂ ਬਹੁ ਮੀਤ।</br> {{gap}}ਧੰਨ ਵਹੀ ਜਗ ਜਾਨੀਏ ਅਵਤ ਪਛਾਨ ਪੁਨੀਤ॥੨੯੨॥ {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਥੇ॥ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਪਰਾਧੀਨ ਸੰਪਤ ਸਦਾ ਲਹੇ ਨ ਚਿੱਤ ਹੁਲਾਸ॥ {{gap}}ਨਿਜ ਜੀਵਨ ਕੀ ਆਸ ਨਹਿ ਜੋ ਹੋਵੇ ਨਿਪ ਦਾਸ॥੨੯੩॥ ਤਥਾ॥ ਸੇਵਾ ਸੇ ਧਨ ਜੇ ਚਹੇਂ ਦੇਖ ਤਿਨਹਿ ਕ੍ਯਾ ਕੀਨ॥ {{gap}}ਨਿਜ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਦੇਹ ਕੀ ਦੇਕਰ ਭਏ ਅਧੀਨ॥੨੯੪॥ {{gap}}ਜਨਮ ਦੁਖ ਪਹਿਲਾ ਲਖੋ ਦੁਤੀ ਦੁਖ ਧਨ ਹੀਨ {{gap}}ਤਾਂ ਪਰ ਸੇਵਾ ਪਰਮ ਦੁਖ ਜਾਮੈਂ ਸੁਖ ਰਤੀਨ॥੨੯੫॥ {{gap}}ਭਾਰਤ ਮੇਂ ਐਸੇ ਕਿਹਾ ਜੀਵਤ ਮ੍ਰਿਤ ਨਰ ਪਾਂਚ॥ {{gap}}ਦਾਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮੂਢ ਪੁਨ ਨਿਰਧਨ ਰੋਗੀ ਜਾਂਚ |੨੯੬ {{gap}}ਨਿਜਾ ਧਨ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸਯਨ ਕੀ ਆਸ॥ {{gap}}ਹੋ ਨਿਸੰਕ ਨਹਿ ਕਹਿ ਸਕੇਂ ਕ੍ਯਾ ਜੀਵਤ ਹੈਂ ਦਾਸ॥੨੯੭॥ {{gap}}ਸੇਵਾ ਸਵਾਨ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੇ ਭਾਖੇ ਤੇ ਝੂਠ॥ {{gap}}ਸ੍ਵਾਨ ਫਿਰਤ ਨਿਜ ਇਛਿਆ ਸੇਵਕ ਪਰ ਕੀ ਮੂਠ॥੨੯੮॥ {{gap}}ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਭੂ ਸਯਨ ਪੁਨ ਤਨ ਕ੍ਰਿੱਸ ਭੋਜਨ ਤੂਲ।। {{gap}}ਸੇਵਕ ਯਤੀ ਸਮਾਨ ਲਖ ਪਾਪ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ॥੧੯੯॥ {{gap}}ਸੀਤਾ ਤਪ ਖੁਧ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਖਾ ਸੇਵਾ ਹਿਤ ਯਹ ਸਰਖ </poem><noinclude></noinclude> scmxfyarx53yj25tyb56g7qtxwgeaws 250 53347 223929 210085 2026-07-01T05:46:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੭੩}} {{rule}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਦਾਸ ਸਹੇ ਯਦਿ ਧਰਮ ਹਿਤ ਤੌ ਸਬ, ਜਾਨੋ ਖਰਬ ੩੦੦। ਮਿ੍ਦ ਮੀਠੇ ਯਦਪਿ ਮਿਲੇ ਮੋਦਕ ਸੇਵਾ ਕੀਨ॥ ਤੱਦਪਿ ਨਹਿ ਕੁਛ ਕਾਜਵੇ ਜੋ ਸੇਵਾ ਆਧੀਨ॥੩੦੧॥</poem>}} {{gap}}ਸੰਜੀਵਕ ਬੋਲਿਆ ਆਪ ਕਿਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ( ਸਲਾਹ) ਦਾ ਭੇਦ ( ਦਸਣਾ) ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ || ਕਿਹਾ ਹੈ: <poem>ਦੋਹਰਾ।। ਮੰਤ੍ਰ ਭੇਦ ਨਿਪ ਕਾ ਕਰੇ ਜੌਨ ਵਜੀਰੀ ਪਾਇ॥ {{gap}}ਨ੍ਰਿਪ ਕਾਰਜ ਕਾ ਨਾਸ ਕਰ ਆਪ ਨਰਕ ਮੇਂ ਜਾਇ॥੧੦੨॥ {{gap}}ਜੋ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਪ ਮੰਤ੍ਰ ਕੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਤ ਹੈਂ ਮੀਤ॥ {{gap}}ਤਿਨੋਂ ਸਸਤ੍ਰ ਸੇਂ ਨ੍ਰਿਪ ਹਨਾ ਨਾਰਦ ਭਾਖੀ ਨੀਤ॥ ੩੦੩॥</poem> {{gap}}ਪਰ ਤਦ ਬੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਜਾ ਪਾਸ ਆਯਾ ਹੈਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਜਾਂਕੇ ਵਿਸ੍ਵਾਸ ਸੇਂ ਲਹੇ ਮਿ੍ਤ ਜਗ ਤਾਤ॥</br> {{gap}}ਤਾਂ ਕੀ ਹਤ੍ਯਾ ਤਿਸੀ ਕੋ ਹੋਤ ਮਨੂੰ ਕਹ ਬਾਂਤ॥੩੦੪॥ {{gap}}ਹੇ ਭਾਈ! ਇਹ ਪਿੰਗਲਕ ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਕਉੜਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅਗੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ ਜੋ ਕਲ ਸੰਜੀਵਕ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਪਨੇ ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਬਾਤ ਮੁਨਾਸਬ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ || ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਘਾਤ ਕਰ ਸੁੱਧ ਹ੍ਵੈ ਪ੍ਰਾਯਸਚਿੱਤ ਕਰਾਇ॥</br> {{gap}}ਮਿਤ੍ਰ ਦੋ੍ਹ ਕਰ ਸੁੱਧ ਨਹਿ ਕੀਨੇ ਕੋਟ ਉਪਾਇ॥੩੦੫॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੇ ਨੀਚ! ਓਹ ਸੰਜੀਵਕ ਘਾਸ ਖੋਰਾ ਅਰ ਅਸੀਂ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰ ਸਾਡਾ ਸ੍ਵਭਾਵਕ ਵੈਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛਡੀਏ॥ ਬਲਕਿ ਸਾਮ ਦਾਮ ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੰਡ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰੀਏ, ਅਤੇ ਜੇ ਨਾ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਬੜਾ ਦੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਬਨੇ ਨ ਔਰ ਉਪਾਇ ਤੋਂ ਨਿਜ ਕੰਨ੍ਯਾ ਭੀ ਦੇਹੁ॥<noinclude></noinclude> 7za43tgf6h4w4rte7gzjwi8ukqe7u6c 250 53348 223930 210089 2026-07-01T05:46:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude><poem>{{gap}}ਵੈਰੀ ਮਾਰੋ ਪਾਪ ਨਹਿ ਰਾਜਨੀਤਿ ਹੈ ਏਹੁ।!੩੦੬॥ {{gap}}ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਨ ਦੇਖਤੇ ਛਤ੍ਰੀ ਜਬ ਸਮੁਹਾਤ॥ {{gap}}ਦ੍ਰੋਨ ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਸੁਪਤਹੀ ਧ੍ਰਿਸਟਦਮਨ ਕਿਯ ਘਾਤ॥ ੩੦੭॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਯਾ ਹਾਂ |ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ੍ਵਾਸਘਾਤ (ਵਿਸਾਹਘਾਤ) ਦਾ ਦੋਸ ਨਹੀਂ ਅਗੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ ਹੈ ਸੋ ਕਰ॥ ਸੰਜੀਵਕ ਉਸਦੇ ਵਜ੍ਰ ਰੂਪੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਗਿਆ ਫੇਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਖੇ ਆ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਏਹ ਬੋਲਿਆ ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਨੀਚ ਸੰਗ ਅਬਲਾ ਕਰਤ ਨ੍ਰਿਤਿ ਬਿਖੇ ਹਿਤ ਨਾਂਹਿ॥ {{gap}}ਕ੍ਰਿਪਨ ਪੁਰਖ ਪੈ ਰਹਿਤ ਧਨਗਿਰਿ ਪੈ ਮੇਘਵਸਾਂਹਿ॥੩੦੮। {{gap}}ਮੰਦ ਬੁਧਿ ਜੋ ਇਮ ਲਖੇ ਮੈਂਹੂੰ ਨ੍ਰਿਪ ਹਿਤਕਾਰ॥ {{gap}}ਸਿੰਗ ਪੂਛ ਬਿਨ ਜਾਨੀਏ ਪਸ਼ੂ ਅਹੇ ਨਿਰਧਾਰ॥ ੩੦੯॥ {{gap}}ਬਨ ਮੇਂ ਬਸ ਭਿਛਿਆ ਕਰੇ ਭਾਰ ਉਠਾਵੇ ਸ੍ਰੇਸਟ॥ {{gap}}ਰੋਗ ਰਹੇ ਤਨ ਮੇਂ ਭਲਾ ਸੇਵਾ ਜਾਨ ਨਿਕ੍ਰਿਟਸ॥੩੧੦॥</poem> {{gap}}ਮੈਂ ਇਹ ਬਾਤ ਬੜੀ ਅਜੋਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜਿਨਕਾ ਧਨ ਬਲ ਅਪ ਸਮ ਦੇਖੇ ਪੁਰਖ ਬਿਚਾਰ॥</br> {{gap}}ਮੈਤ੍ਰੀ ਔਰ ਬਿਵਾਹ ਸੁਭ ਅਧਿਕ ਹੀਨ ਮੇਂ ਖੁਆਰ॥੩੧੧॥ {{gap}}ਤਥਾ ਚੌਪਈ॥ ਮਿਰਗ ਕਰਤ ਮ੍ਰਿਗ ਸੰਗ ਸਦੀਵ॥ ਗੋ ਸੇ ਗੋ ਹਯ ਸੇ ਹਯ ਜੀਵ॥ ਸਠ ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤ ਗੁਨਵਾਨ॥ ਸਮ ਮੇਂ ਸਦਾ ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਨ॥੩੧੨ ॥ ਹੁਨ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ ' ਚਾਹਾਂ ਸੋ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬਨਦਾ, ਕਿਹਾ ਹੈ:- {{gap}}ਚੌਪਈ॥ ਹੇਤੁ ਰਾਖ ਜੋ ਕਰਹੈ ਰੋਖ ||ਹੇਤ ਨਾਸ ਤੇ ਪਾਵੇ ਤੋਖ॥ਜੋ ਬਿਨ ਕਾਜ ਧਰਤ ਉਰ ਕ੍ਰੋਧ॥ ਤਾਂ ਕੋ ਨਰ ਕਿਮ ਕਰੇ ਪ੍ਰਬੋਧ॥੩੧੩॥ ਵਾਹ ਕਯਾ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:- {{gap}}ਕਬਿੱਤ॥ ਪਰਮ ਪ੍ਰਬੀਨ ਪਰ ਕਾਜ ਮਾਂਹਿ ਲੀਨ ਸੇਵਾ ਪਰਮ ਕੋ ਚੀਨ ਦ੍ਹੋਹ ਹੀਨ ਜੋ ਬਖਾਨੀਏ॥ ਨ੍ਰਿਪਨ ਕੀ ਸੇਵ ਕਰੇ ਉਪਕਾਰ ਮਨ ਧਰੇ ਤਾਪ ਸਬਹੀ ਕੋ ਹਰੇ, ਸੇਵਕ ਸੋ ਜਾਨੀਏ॥ ਐਸੇ ਜਨ ਨ੍ਰਿਪ ਸੇਵ ਕਰੇ ਤਜ ਅਹੰਮੇਵ ਤਊ ਨਾ ਕਦਾਪਿ ਭੇਵ ਭੂਪਤਿ ਕੋ<noinclude></noinclude> hjhbulansg37d1ckby1oesh8fngav4t 250 53349 223935 210107 2026-07-01T05:48:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਨੀਚ ਸਚਿਵ ਯੁਤ ਭੂਪ ਸੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨ ਹੋਤ ਪ੍ਰਸੰਨ॥</br> {{gap}}ਜਿਮ ਗਿਰਝਨ ਯੁਤ ਹੰਸ ਪਿਖ ਸਬ ਕਾ ਮਨ ਹ੍ਵੈ ਖਿੰਨ॥੩੩੨ ਤਥਾ–ਗਿਰਝ ਰੂਪ ਨ੍ਰਿਪ ਸੇਵੀਏ ਜੋ ਹੰਸਨ ਜੁਤ ਹੋਇ।</br> {{gap}}ਹੰਸ ਰੂਪ ਕੀ ਸੇਵ ਤਜ ਜੋ ਗਿਰਝਨ ਯੁਤ ਜੋਇ॥ ੩੩੩॥ {{gap}}ਸੋ ਠੀਕ ਕਿਸੇ ਦੁਰਜਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਨਰਾਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਐਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਤੋਟਕ ਛੰਦ॥ ਜਲ ਕੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਘਾਸ ਲਗੇ ਨਿਤ ਹੀਂ। ਗਿਰਿ ਪੈ ਪਰ ਜਾਤ ਲਕੀਰ ਸਹੀ। ਨਿਤ ਕਾਨ ਲਗੇ ਜਬ ਆਪਿ ਸੁਨਾ॥ ਤਬ ਮਾਨੁੱਖ ਭੀ ਤਪ ਜਾਇ ਕਿ ਨਾ ॥੩੩੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮੂਢ ਪੁਰਖ ਸੁਨ ਪਿਸੁਨ ਬਚ ਕ੍ਯਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਹੇ ਕਾਜ॥</br> {{gap}}ਨਰ ਕਪਾਲ ਮਦਰਾ ਪੀਏਂ ਹੋ ਭਿੱਛਕ ਤਜ ਲਾਜ॥੩੩੫॥ {{gap}}ਵਾਹ ਵਾਹ ਕ੍ਯਾ ਹੱਛਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ॥ ਹਨੇ ਪਾਦ ਸੇਂ ਦੰਡ ਸੇਂ ਸਾਪ ਜੋਈ॥ ਜਿਸੇ ਕਾਟ ਨਾਗਾ ਮਰੇ ਜਾਤ ਸੋਈ॥ ਅਨੋਖੀ ਅਹੇ ਬਾਤ ਨੀਚਾਨ ਭਾਈ। ਲਗੇ ਕਾਨ ਔਰੇ ਮਰੇ ਔਰ ਜਾਈ॥ ੩੩੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਾਰਨ ਮੇਂ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪਿਸੁਨ ਭੁਜੰਗਨ ਕੇਰ॥</br> {{gap}}ਕਾਨ ਲਗਤ ਹੈਂ ਔਰ ਕੇ ਔਰਹਿ ਦੇਤ ਨਬੇਰ ੩੩੭॥ {{gap}}ਹੇ ਦਮਨਕ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਨ ਕੇ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਦੇਸ ਛੱਡ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਏ ਪਰ ਏਹੋ ਜੇਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਕਾਜ ਅਕਾਜ ਨਾ ਲਖਤ ਜੋ ਅਰ ਖੋਟੇ ਮਗ ਜਾਤ॥</br> {{gap}}ਐਸੇ ਗੁਰ ਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰ ਜੇ ਚਾਹੇਂ ਕੁਸਲਾਤ।।੩੩੮॥ {{gap}}ਸੰਜੀਵਕ ਬੇਲਿਆਂ ਹੇ ਦਮਨਕ! ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਰਾਜ ਕਰਕੇ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆਂ ਬੀ ਬਚਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਦੂਰ ਸਮਝ ਕਰ ਆਪਕੋ ਕਰਨ ਬਡਨ ਸੇ ਬੈਰ।</br> {{gap}}ਲੰਬੀ ਭੁਜ ਗੁਨਵਾਨ ਕੀ ਤਹਾਂ ਨ ਕਰ ਹੈ ਖੈਰ॥ ੩੩੯॥ ਇਸ ਲਈ ਯੁਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਉ (ਹੀਲਾ) ਨਹੀਂ, ਕਿਹਾ ਹੈ:-<noinclude></noinclude> cw380jj67xwdxc7s6najjs6kfx6vja8 250 53350 223936 210109 2026-07-01T05:48:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੬੧}} {{rule}}</noinclude><poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਤਪ ਤੀਰਥ ਦਾਨਾਦਿ ਕਰ ਸੋ ਗਤਿ ਹੋਤ ਨ ਮੀਤ॥ {{gap}}ਜੋ ਗਤਿ ਪਾਵੇ ਸੂਰ ਜਨ ਰਨ ਮੇਂ ਜੂਝ ਪੁਨੀਤ॥੩੪੦॥ {{gap}}ਮਰੇ ਤੋ ਪਾਵੇ ਸ੍ਵਰਗ ਕੋ ਜੀਵੇ ਜਸ ਕੋ ਪਾਤ।। {{gap}}ਦੋਨੋਂ ਗੁਨ ਹੈਂ ਯੁਧ ਮੇਂ ਸੂਰਨ ਕੋ ਵਿਖ੍ਯਾਤ॥ ੩੪੧॥ {{gap}}ਗਿਰ ਕਰ ਰੁਧਰ ਲਲਾਟ ਤੇ ਸੂਰਨ ਮੁਖ ਜੋ ਜਾਤ॥ {{gap}}ਸੋਮ ਪਾਠ ਵਤ ਜਾਨਲੇ ਸ਼ਮਰ ਯੁੱਗ ਮੇਂ ਭ੍ਰਾਤ॥ ੩੪੨॥</poem> {{gap}}ਤਥਾ ਕਬਿੱਤ॥ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਹੋਮ ਕਰੇ ਵਿਪ੍ਰਨ ਕੇ ਪਾਇ ਪਰੇ ਭੋਜਨ ਕੋ ਆਗੇ ਧਰੇ ਯੱਗ ਕੋ ਕਰਾਇਕੇ॥ ਤੀਰਥ ਮੇਂ ਵਾਸ ਨਿਤ ਕਰੇ ਉਪਵਾਸ ਬ੍ਰਤ ਦਖਨਾ ਕੋ ਦੇਇ ਨਿਤ ਪਾਪ ਕੋ ਗਵਾਇ ਕੇ॥ ਬੇਦ ਹੂੰ ਕੋ ਪਢੇ ਯਮ ਨਿਯਮ ਸੁ ਕਢੇ ਤਨ ਜੌਨ ਗਤਿ ਪਾਇ ਨਰ ਇਨਕੋ ਕਮਾਇ ਕੇ॥ ਸੋਈ ਫਲ ਲੇਤ ਨਰ ਯੁਧ ਬੀਚ ਲੜ ਕਰ ਸਕਲ ਕਲੇਸ ਬਿਨ ਧਸੇ ਨਾਕ ਜਾਇਕੇ॥ ੩੪੩॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਦਮਨਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਇਹ ਪਾਪੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਜੇ ਕਦੇ ਤਿੱਖਿਆਂ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਏਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ ਤਦ ਬੜਾ ਅਨਰਥ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੁਧਿ ਨਾਲ ਅਜੇਹਾ ਸਮਝਾਵਾਂ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਜਾਏ। ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆਂ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਤੂੰ ਠੀਕ ਆਖਦਾ ਹੈਂ ਪਰ ਨੌਕਰ ਤੇ ਖਵੰਦ ਦੀ ਕੀ ਲੜਾਈ: ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜਬ ਦੇਖੇਂ ਬਲਵਾਨ ਰਿਪੁ ਤਬ ਤੂੰ ਆਪ ਬਚਾਇ॥</br> {{gap}}ਯੁਧ ਕਰੇ ਬਲਵਾਨ ਨਰ ਬਲਵੰਤਨ ਕੋ ਪਾਇ॥ ੩੪੪॥ ਦੋਹਰਾ! ਬਿਨ ਜਾਨੇ ਬਲ ਸਤ੍ਰ ਕਾ ਜੋ ਨਰ ਕਰਤਾ ਵੈਰ॥</br> {{gap}}ਟਿਟਿਭ ਸੋਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰ ਵੱਤ ਨਹਿੰ ਪਾਵਤ ਸੋ ਖੈਰ॥੩੪੫॥ {{gap}}ਸੰਜੀਵਕ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:- {{gap}}੧੨ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਟਟੀਰੀ ਟਟੀਰੇ ਦਾ ਜੋੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਸਮਾ ਪਾ ਕੇ ਟਟੀਰੀ ਨੂੰ ਗਰਭ ਹੋਯਾ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵੇਲੇ ਉਸਨੇ ਟਟੀਰੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦਾ ਸਮਯ ਆਯਾ ਹੈ ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਗਾ ਦੇਖੋ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਅੰਡੇ ਦੇਵਾਂ ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਯਾਰੀ! ਏਹ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਿਕਾਰਾ ਬੜਾ<noinclude></noinclude> i1ft8l753vxtjsuaginpb4m5qmzbj79 250 53351 223937 210113 2026-07-01T05:48:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਚੰਗਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹੀ ਅੰਡੇ ਦੇ,ਓਹ ਬੋਲੀ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦੀ ਅਜੇਹੀ ਲਹਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਬੀ ਖਿੱਚ ਲਵੇ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਕਾਨ ਦੁਰੇਡੇ ਦੇਖੋ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਹੱਸਕੇ ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਤੂੰ ਠੀਕ ਆਖਦੀ ਹੈਂ ਪਰ, ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕੀ ਸ਼ਕਤਿ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਵੇ ਕਿਆ ਤੈਨੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਨਭਚਰ ਪਥ ਰੋਕਤ ਜੋੋਊ ਧੂਮ ਰਹਿਤ ਭਯ ਦਾਇ॥ {{gap}}ਮੰਦ ਮਤਿਅਸ ਅਗਨਿ ਮੇਂ ਨਿਜ ਇਛ੍ਯਾ ਕਿਓਂ ਜਾਇ।੩੪੬॥ {{gap}}ਜੋ ਮਾਤੇ ਗਜਰਾਜ ਕੋ ਦਲ ਕਰ ਸੋਵੇ ਸ਼ੇਰ॥ {{gap}}ਕਵਨ ਚਹੇ ਯਮ ਰਾਜ ਘਰ ਐਸੇ ਸਿੰਘਹ ਛੇਰ॥ ੩੪੭॥ {{gap}}ਹਵੈ ਨਿਸੰਕ ਯਮਰਾਜ ਗ੍ਰਹ ਕਵਨ ਕਹੇ ਇਮ ਜਾਇ॥ {{gap}}ਜੋ ਸਕਤੀ ਹੈ ਤਵ ਵਿਖੇ ਮਮ ਪ੍ਰਾਨਨ ਨਿਕਸਾਇ॥੩੪੮।। {{gap}}ਪੋਹ ਮਾਘ ਕੀ ਪ੍ਰਾਤ ਜਬ ਚਾਲੇ ਸੀਤਲ ਪੌਨ॥ {{gap}}ਮੁਢ ਬੁੱਧਿ ਜਲ ਕਰ ਤਬੀ ਸੀਤ ਖੋਤ ਹੈ ਕੌਨ॥੩੪੯॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬੇਖੌਫ ਹੋ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੇਹ ਅਰ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ, ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਨ ਨਿਰਾਦਰ ਆਪਨਾਂ ਭਯ ਕਰ ਜੇ ਜੁ ਭੌਨ॥</br> {{gap}}ਤਾ ਕਰ ਮਾਤਾ ਸੁਤਵਤੀ ਤੌ ਬੰਧ੍ਯਾ ਕਹੁ ਕੌਨ॥੩੫੦॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਸੋਚਨ ਲਗਾਂ ਭਈ ਇਸ ਟਟੀਰੇ ਨੂੰ ਬੜਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਟਿਟਿਭ ਉਲਟਾ ਸੋਤ ਹੈ ਗਿਰੇ ਜੋ ਨਭ ਲੇਓਂ ਰੋਕ॥</br> {{gap}}ਨਿਜ ਮਨ ਮੇਂ ਹੰਕਾਰ ਸਬ ਰਾਖਤ ਜਗ ਕੇ ਲੋਕ॥੩੫੧॥ {{gap}}ਹੱਛਾ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤ ਬੀ ਦੇਖਣੀ ਪਈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਅੰਡੇ ਲੀਤਿਆਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜ ਕਰੇਗਾ, ਏਹ ਸੋਚ ਕੇ ਚੁਪ ਕਰ ਰਿਹਾ । ਟਟੀਰੀ ਨੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਦਿਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਓਹ ਚੋਗ ਚੁਗਨ ਗਏ ਸੇ ਤਦ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਗੁੰਮ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਦ ਟਟੀਰੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦੇਖਿਆ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਤਿ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਹੇ ਮੂਢ! ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸਾਂ ਜੋ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਅੰਡਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ<noinclude></noinclude> 6mvajjupf8ga0g4aqvdargaltlcq7c5 250 53352 223938 210326 2026-07-01T05:48:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੮੩}} {{rule}}</noinclude>ਇਸ ਲਈ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਅੰਡੇ ਦੇਈਏ ਪਰ ਤੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਪਰ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕਾ ਕਰੇ ਨ ਬਚਨ ਪ੍ਰਮਾਨ॥</br> {{gap}}ਕੂਰਮ ਜਿਮ ਗਿਰ ਕਾਠ ਤੇ ਮਰਤਾ ਸੋਈ ਅਜਾਨ॥੩੫੨॥ {{gap}}ਟਿਟਭ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕੀਕੂੰ ਹੈ,ਓਹ ਬੋਲੀ ਸੁਨ:- ੧੩ ਕਥਾ।। ਕਿਸੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਖੇ ਕੰਬੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮੀ ਕਛੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹੰਸ,ਇਕ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕਟ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲੇ ਸੇ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਆਕੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰਕੇ ਸੰਧ੍ਯਾ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਓਹ ਤਲਾ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਸੁਕਨ ਲਗਾ ਤਦ ਓਹ ਹੰਸ ਉਸ ਤਲਾ ਨੂੰ ਸੁਕਦਿਆਂ ਵੇਖ ਬੋਲੇ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਸਾਨੂੰ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਤਾਂ ਸੁਕ ਚਲਿਆ ਹੈ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਛੂ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਜੀਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਤਦ ਬੀ ਕੋਈ ਉਪਾ ਸੋਚਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਦੈਵ ਲਖੋ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਜਬ ਤੋ ਭੀ ਕਰੋ ਉਪਾਇ॥</br> {{gap|3em}}ਫਟਾ ਦੇਖ ਜਲਯਾਨ ਕੋ ਯਾਤ੍ਰੀ ਤਰਤ ਸੁ ਧਾਇ॥੩੫੩॥ {{gap}}ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ:- {{gap|3em}}ਨਿਜ ਬਾਂਧਵ ਅਰ ਮਿਤ੍ਰ ਹਿਤ ਕਰੇ ਯਤਨ ਬੁਧਮਾਨ।</br> {{gap|3em}}ਆਪਦ ਕੇ ਆਏ ਹੁਤੇ ਐਸੇ ਮਨੂ ਬਖਾਨ॥ ੩੫੪॥ {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਮਿਤ੍ਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਰੱਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਲਕੜੀ ਲੈ ਆਓ ਅਰ ਕੋਈ ਬੜੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਤਲਾ ਬੀ ਢੂੰਡੋ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ ਮੈਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਵਿਖੇ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ ਤੁਸਾਂ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਕ ਲੈਂਣਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਲੈ ਚਲਣਾ। ਹੰਸ ਬੋਲੇ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਤੂੰ ਚੁਪ ਕਰ ਰਹੀਂ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਰੱਸੀ ਛੁਟ ਜਾਏਗੀ ਅਰ ਤੂੰ ਡਿੱਗਕੇ ਮਰ ਜਾਏਂਗਾ।। {{gap}}ਜਦ ਹੰਸ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਚਲੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਖੇ ਇਕ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੱਛੂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ ਦੇਖੋ ਭਈ ਪੰਛੀ ਚੱਕੀ<noinclude></noinclude> l1y88fg1zbjykxd9lcqsjc9l1x4rzuk 250 53353 223939 210332 2026-07-01T05:49:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਦਾ ਪੁੜ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਤਨੀ ਬਾਤ ਸੁਨਕੇ ਕੱਛੂ ਬੋਲਿਆ ਕਿਹਾ ਰੌਲਾ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਬਾਤ ਦੇ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਰ ਕੱਛੂ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿਚੋਂ ਰੱਸੀ ਛੁਟ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਡਿਗ ਪਿਆ ਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਸਿਟਿਆ॥ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕਾ ਕਰੇ ਨ ਬਚਨ ਪ੍ਰਮਾਨ।</br> {{gap}}ਕੂਰਮ ਜਿਮ ਗਿਰ ਕਾਠ ਤੇ ਮਰਤਾ ਸੋਈ ਅਜਾਨ॥੩੫੫॥ {{gap}}ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਬਾਤ ਭੀ ਹੈ ਜੋ ਆਦਮੀ ਭਾਵੀ ਦੇ ਉਪਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਓਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਅਨਹੋਣੀ ਚਿੰਤਕ ਅਪਰ ਤੁਰਤ ਬੁਧ ਯਹਿ ਦੋਇ।</br> {{gap}}ਸਰਵਰ ਮੇਂ ਸੁਖ ਭੋਗਤੇ ਜੋ ਭਾਰੀ ਹਤ ਹੋਇ॥ ੩੫੬॥ {{gap}}ਟਿਟਭ ਬੋਲਿਆ!ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ! ਓਹ ਬੋਲੀ ਸੁਨ:– ੧੪ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਤਾਲ ਵਿਖੇ ਅਨਹੋਣੀ ਚਿੰਤਕ, ਤੁਰਤ ਬੁਧਿ ਅਤੇ ਜੋ ਭਾਵੀ (ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਸੋ ਹੋਵੇਗਾ) ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੱਛ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਛੀ ਉਸ ਤਲਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਭਈ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਮੱਛ ਹਨ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸਾ ਹੱਛਾ ਅਜ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਮੱਛ ਪਕੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਾ ਭੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕੱਲ ਸਵੇਰੇ ਆ ਕੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪਕੜਾਂਗੇ ਤਦ ਅਨਹੋਣੀ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੀਵਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਵੱਜ੍ਰ ਰੂਪੀ ਬਚਨ ਸੁਨਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਮੱਛਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਨੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਹੋਰ ਤਲਾ ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਚਲੋ। ਕਿਹਾ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਬਲੀ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਕੋ ਨਿਬਲ ਪਿਖ ਜੋ ਭਾਗੇ ਸੁਖ ਪਾਇ॥</br> {{gap}}ਅਥਵਾ ਆਸ੍ਰੈ ਕੋਟ ਕਾ ਨਹਿ ਕੋ ਅਵਰ ਉਪਾਇ॥੩੫੭॥ {{gap}}ਮਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਬ੍ਯਾਧਾਂ ਨੇ ਆਕੇ ਇਸ ਤਲਾ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਰਹਿਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ || ਕਹਿਆ ਹੈ:– ਦੋਹਰਾ॥ ਔਰ ਠੌਰ ਮੇਂ ਸੁਖ ਮਿਲੇ ਤਜ ਕਰ ਨਿਜ ਅਸਥਾਨ।</br> {{gap}}ਤੌ ਕਤ ਦੇਖੇ ਬੁਧਿਜਨ ਕੁਲ ਖੇ ਨਿਜ ਤਨ ਹਾਨ॥੩੫੮॥ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਤੁਰਤ ਬੁਧਿ ਬੋਲ੍ਯਾ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ<noinclude></noinclude> 5po62g4l9yiu8ww93m7uosjb2tq9hk4 250 53354 223940 210339 2026-07-01T05:49:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੮੫}} {{rule}}</noinclude>ਹੈਂ ਮੇਰੀ ਭੀ ਏਹੋ ਸਲਾਹ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਮਕਾਨ ਤੇ ਜਾ ਠਹਿਰੀਏ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:{{bar|1}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਦੋਹਰਾ॥|depth=3em}} ਭਯ ਰਾਖੇਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਅਹੇ ਨਪੁੰਸਕ ਜੌਨ ਕਾਕ ਮਿਰਗ ਵਤ ਗ੍ਰਹਬਿਖੇ ਲਹੇ ਮ੍ਰਿਤ ਨਰ ਤੌਨ॥੩੫੯॥ {{overfloat left|ਪੁਨਾ ਚੌਪਈ॥|depth=3em}}ਸਰਬ ਠੋਰ ਜਾਂਕੋ ਸੁਖ ਹੋਈ।ਦੇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਕਿਉਂ ਹਤ ਹੋਈ।ਪਿਤਾ ਕੂਪ ਖਾਰਾ ਇਮ ਭਾਖੇ। ਮੰਦ ਬੁਧਿ ਤਿਸਹੀਂ ਜਲ ਚਾਖੇ॥੩੬੦॥</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਯਦਭਵਿਖ੍ਯ ਹਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਆਪ ਦੀ ਇਹ ਸਲਾਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਨਕੇ ਹੀ ਇਹ ਵਡਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਛਡਨਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਆ ਲਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਗਾ ਤੇ ਗਿਆਂ ਭੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਕਿਹਾ ਹੈ:{{bar|1}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਦੋਹਰਾ॥|depth=3em}} ਬਿਨ ਰਖਿਆ ਤੇ ਬਚਤ ਹੈ ਈਸ਼ਰ ਰਾਖਾ ਜਾਸ॥</poem>}} {{gap}}ਰਖਿਆ ਕੀਨੇ ਮਰਤ ਹੈ ਬਿਨਾ ਵਿਸ੍ਵਭਰ ਆਸ॥੩੬੧॥ ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਸੋ ਕਰੋ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਦੇਖ ਅਨਹੋਣੀ ਚਿੰਤਕ ਅਰ ਤੁਰਤ ਬੁਧਿ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਝੀਵਰਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਯਦ ਭਵਿਖਯ ਦੇ ਸਮੇਤ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ:{{bar|1}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਦੋਹਰਾ॥|depth=3em}}ਅਨਹੋਣੀ ਚਿੰਤਕ ਅਪਰ ਤੁਰਤ ਬੁਧਿ ਯਹਿ ਦੋਇ॥ ਸਰਵਰ ਮੇਂ ਸੁਖ ਭੋਗਤੇ ਯਦ ਭਵਿਖ੍ਯ ਹਤ ਹੋਇ॥੩੬੨॥</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਦੇ੍! ਕਿਆ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਦ ਭਵਿਖ੍ਯ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੁਧਿ ਨੂੰ ਦੇਖ ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਸਮੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੰਜ ਨਾਲ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਟਟੀਰੀ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਤੇਰਾ ਸਮੁੰਦ ਨਾਲ ਯੁਧ ਪੁਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨਾ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:{{bar|1}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਦੋਹਰਾ॥|depth=3em}}ਨਿਰਬਲ ਜਨ ਕਾ ਕੋਪ ਭੀ ਨਿਜ ਹੀ ਕੋ ਦੁਖ ਦੇਤ॥ ਦੇਗ ਉਬਾਲਾ ਖਾਇ ਕਰ ਨਿਜ ਪਾਸੇ ਦਹ ਲਤ॥੧੬੩॥ {{overfloat left|ਤਥਾ{{bar|1}}|depth=3em}} ਨਿਜ ਪਰਬਲ ਜਾਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਜਨੁ ਹੈ ਸਮੁਹਾਤ॥ ਦੀਪਕ ਮਾਂਹਿ ਪਤੰਗ ਵਤ ਕਰਤ ਆਪਨੋ ਘਾਤ॥੩੬੪॥</poem>}}<noinclude></noinclude> dy0jvqk59q5zdyuu3iuforzo4yiwjh0 250 53355 223941 210344 2026-07-01T05:49:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਟਿਟਭ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾ ਕਹੁ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖੇ ਉਤਸਾਹ (ਹੌਸਲਾ) ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿ ਹੈ ਓਹ ਛੋਟੇ ਭੀ ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਹਾ ਹੈ:— ਦੋਹਰਾ॥ ਬੁਧਿਮਾਨ ਬਲ ਹੀਨ ਭੀ ਕਰੇ ਸਬਲ ਸੇ ਯੁੱਧ॥</b> {{gap}}ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਚਾਂਦ ਕੋ ਗ੍ਰਸਤ ਰਾਹੁ ਅਤਿ ਕ੍ੁੱਧ॥ ੩੬੫॥</br> ਤਥਾ-ਸ੍ਵਲਪ ਕਾਯ ਸਾਹਸ ਯੁਕਤ ਨਾਹਰ ਨਹੀਂ ਡਰਾਤ॥</br> {{gap}}ਮਦ ਮਾਤੇ ਗਜਰਾਜ ਕੇ ਧਰੇ ਸੀਸ ਪਰ ਲਾਤ॥ ੩੬੬॥ ਤਥਾ—ਬਾਲ ਭਾਨ ਕੇ ਕਿਰਨ ਜੋ ਗਿਰ ਊਪਰ ਪੜ ਜਾਤ॥</br> {{gap}}ਤੇਜਵਾਨ ਪੁਰਖਾਨ ਕੀ ਨਹਿ ਆਯੂ ਵਿਖ੍ਯਾਤ॥ ੩੬੭॥ ਛੰਦ॥ ਬ੍ਰਿਹਤ ਕਾਯ ਹਸਤੀ ਅੰਕੁਸ ਵਤ ਕਹੋ ਕਹਾਂ ਅੰਕੁਸ ਤਿਸ ਤੁਲ॥ ਦੀਪ ਜਗੇ ਤੇ ਤਿਮਰ ਬਿਨਾਸੇ ਕਹਾਂ ਦੀਪ ਕਹਾਂ ਤਿਮਰ ਅਮੁਲ। ਗਿਰ ਚਕਚੂਰਨ ਹੋਤ ਵੱਜ੍ਰ ਤੇ ਨਹਿ ਗਿਰ ਸਮ ਹੈ ਵੱਜ੍ਰ ਮਹਾਨ। ਜਾ ਮੇਂ ਤੇਜ ਹੋਤ ਸੋ ਬਲ ਯੁਤ ਨਹਿ ਸਬਲ ਮੇਂ ਹੈ ਪਰਮਾਨ॥ ੩੬੮॥ {{gap}}ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਇਸ ਚੁੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਥਲ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਟਟੀਰੀ ਬੋਲੀ ਹੇ ਪਤਿ! ਜਿਸ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿਖੇ ਨੌਂਸੈ ਨੜਿੱਨਵੇ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਵੇਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਚੁੰਜ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸੁਕਾ ਸਕੇਂਂਗਾ ਇਸ ਬਾਤ ਉਪਰ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪਿਆਰੀ! ਸੁਨ:— ਸੋਰਠਾ॥ ਲੱਛ ਮੂਲ ਉਤਸਾਹ, ਮਮ ਚੰਚੂ ਸਮ ਲੋਸਟ ਲਖ॥</br> {{gap}}ਕਿਉਂਂ ਨ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਸੁਕਾਹਿ,ਰਾਤ ਦਿਵਸ ਬਹੁਤੇ ਲਗੇ॥੩੬੯ ਦੋਹਰਾ॥ ਜਬ ਲਗ ਉਦਮ ਨਾ ਕੀਆ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗ॥</br> {{gap}}ਤੁਲਾ ਰਾਸ ਮੇਂ ਸੂਰ ਪਿਖ ਮੇਘ ਜਾਤ ਹੈਂ ਭਾਗ॥ ੩੭੦॥ {{gap}}ਟਟੀਰੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਪਤਿ!ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਧ ਕੀਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਕਰ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:— ਦੋਹਰਾ॥ ਅਲਪਨ ਕਾ ਸਮੁਦਾਇ ਜੋ ਸੋ ਨਹ ਜੀਤਾ ਜਾਇ॥</br> {{gap}}ਘਾਸ ਮੇਲ ਰੱਜੂ ਕੀਏ ਹਸਤੀ ਲੇਤ ਬੰਧਾਇ॥ ੩੭੧॥</br> ਤਥਾ-ਦੋਹਰਾ॥ ਮਾਖੀ ਦਾਦੁੁਰ ਚਿੜਾ ਮਿਲ ਅਵਰ ਚਕੀਰਾ ਜਾਨ॥<noinclude></noinclude> lk5fihb7cbzhx45028o4cgcdh07zt4p 250 53356 223942 210359 2026-07-01T05:49:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੮੭}} {{rule}}</br></noinclude>{{gap}}ਮਦ ਮਾਤਾ ਕੁੰਜਰ ਹਨਾ ਜੂਥ ਅਹੇ ਬਲਵਾਨ॥੩੭੨॥</br> ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ। ਟਟੀਰੀ ਬੋਲੀ ਸੁਨ:—</br> {{gap}}੧੫ ਕਥਾ!! ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਤਮਾਲ ਬ੍ਰਿਛ ਉਪਰ ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਚਿੜਾ ਦੋਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ ਸਮਾ ਪਾਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸੰਤਾਨ ਹੋਈ ਇਕ ਦਿਨ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਮੱਤਾ ਹੋਯਾ ਛਾਯਾ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਖਲੋਤਾ ਅਰ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੇ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਓਹ ਸਾਖਾ ਜਿਸ ਉਪਰ ਚਿੜੇ ਦਾ ਆਲ੍ਹਨਾ ਸਾ ਤੋੜ ਸਿੱਟੀ, ਉਸ ਟਾਾਹਨ ਦੇ ਟੁਟਨ ਕਰਕੇ ਓਹ ਅੰਡੇ ਬੀ ਫਿਸ ਗਏ ਪਰ ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਚਿੜਾ ਪ੍ਰਾਲਬਧ ਕਰਕੇ ਬਚ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਬੜਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਕੀਰਾ ਨਾਮ ਪੰਛੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਾ ਆਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਚਿੜੀ ! ਬ੍ਰਿਥਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਿਆਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:—</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਵਸਤ ਨਾਸ ਅਰ ਮਰੇ ਕੋ ਪੁਨ ਬੀਤੀ ਜੋ ਬਾਤ॥</br> {{gap}}ਮੂਰਖ ਸੋਚਤ ਹੈਂ ਇਨੇਂ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿ ਪਛਤਾਤ॥੩੭੩॥</br> ਪੁਨਾ—ਜੀਵਨ ਸੋਚਨ ਜੋਗ ਹੈ ਮੂਢ ਜੋ ਕਰ ਹੈ ਸੋਚ॥</br> {{gap}}ਏਕ ਸੋਚ ਪੁਨ ਦੇਹ ਦੁਖ ਲਹਿਤ ਵਹੀ ਨਰ ਪੋਚ॥੩੭੪॥</br> ਪੁਨ—ਕਫ ਆਂਸੁੂ ਬਾਂਧਵ ਤਜੇਂ ਤਾਕੋ ਖਾਵਤ ਪ੍ਰੇਤ।</br> {{gap}}ਸਮਝ ਯਹੀ ਮਤ ਰੋਵੀਏ ਕਰੋ ਕ੍ਰਿਯਾ ਜੌਂ ਹੇਤ॥ ੩੭੫॥</br> {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਿੜਾ ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ ਸੋ ਠੀਕ, ਪਰ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਨੇ ਮਸਤੀ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਡੇ ਤੋੜੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੀਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾ ਸੋਚ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਮੋਯਾਂ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹਟੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:—</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਸੰਕਟ ਮੇਂ ਹਾਸੀ ਕਰੀ ਜਿਸ ਕੀਨਾ ਅਪਕਾਰ॥</br> {{gap}}ਤਿਨ ਸੇ ਪਲਟਾ ਨਾ ਲੀਆ ਨਹਿ ਜਨਮਾ ਸੋ ਯਾਰ॥੩੭੬॥</br> {{gap}}ਚਕੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਹਾ ਹੈ:—</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਅਵਰ ਜਾਤ ਮੇਂ ਉਪਜਿਆ ਦੁਖ ਮੇਂ ਰਹੇ ਜੋ ਸਾਥ॥</br> {{gap}}ਸੋਈ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ ਜਗਤ ਮੇਂ ਧਨ ਕੇ ਸਬ ਪ੍ਰਿਯਨਾਥ॥੩੭੭)</br> ਤਥਾ—ਮਿਤ੍ਰ ਸੋਈ ਦੁਖ ਮੇਂ ਰਹੇ ਪੂਤ ਸੋਈ ਕਰ ਸੇਵ॥<noinclude></noinclude> p8o9w30weyjwyssctlv5eutjpxkmu0c 250 53357 223943 210360 2026-07-01T05:49:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>{{gap}}ਦਾਸ ਵਹੀ ਆਗ੍ਯਾ ਕਰੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੋਈ ਸੁਖ ਦੇਵ॥ ੩੭੮॥</br> {{gap}}ਹੁਨ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੁਧਿ ਦਾ ਬਲ ਦੇਖ ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਸੁਹ੍ਰਿਦ ਇਕ ਮੱਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਨਾਰਵ ਹੈ ਸੋ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਏਗਾ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿਕੇ ਚਕੀਰਾ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਮੱਖੀ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਇਸ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਚਿੜੀ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਸੋ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ, ਮੱਖੀ ਬੋਲੀ, ਇਸ ਬਾਤ ਵਿਖੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:–</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਪੁਨ ਉਪਕਾਰ ਬਿਚਾਰ ਕੇ ਕਰੇਂ ਮਿਤ੍ਰ ਉਪਕਾਰ॥</br> {{gap}}ਮਿਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰ ਕੇ ਕਾਜ ਕੋ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰੇਂ ਸਵਾਰ॥੩੭੯॥ {{gap}}ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਆਖਦੇ ਹੋ ਪਰ ਮੇਰਾ ਬੀ ਇਕ ਮੇਘਨਾਦ ਨਾਮੀ ਡੱਡੂ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਜੋ ਮੁਨਾਸਬ ਹੋਵੇ ਸੋ ਕਰੀਏ, ਕਿਹਾ ਹੈ:–</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਬੁਧਿਮਾਨ ਸਾਸਤ੍ਰਗ ਜੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੁਭ ਸਾਧ॥</br> {{gap}}ਮਿਲ ਕਰ ਜੋ ਕਾਰਜ ਕਰੇਂ ਕਬੀ ਨ ਹੋਇ ਅਸਾਧ॥੩੮੦॥</br> {{gap}}ਤਦ ਓਹ ਤਿੰਨੇ ਰਲਕੇ ਮੇਘਨਾਦ ਨਾਮੀ ਡੱਡੂ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਨਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਕਿਆ ਚੀਜ ਹੈ ਏਹ ਬਿਚਾਰਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਐਡਿਆਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਬਚ ਰਹੇ ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਕਰੋ। ਹੇ ਮਖੀਏ ਤੂੰ ਜਾਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀਨ ਵਾਂਗੂੰ ਅਵਾਜ ਕਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਓਹ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖੀਆਂ ਮੀਟ ਲਏਗਾ ਤਦ ਚਕੀਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਕੱਢ ਲਵੇ ਫੇਰ ਓਹ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਹੋਯਾ ਤ੍ਰਿਖਾਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸਬਦ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਤੁਰੇਗਾ ਅਰ ਮੇਰੇ ਟੋਏ ਵਿਖੇ ਡਿਗਕੇ ਮਰ ਜਾਏਗਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਿਆਂ ਵੈਰ ਲੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤਦ ਓਹ ਹਾਥੀ ਮਰ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ:–</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਮਾਖੀ ਦਾ ਦੁਰ ਚਿੜਾ ਮਿਲ ਅਵਰ ਚਕੀਰਾ ਜਾਨ॥</br> {{gap}}ਮਦ ਮੱਤਾ ਕੁੰਜਰ ਹਨਾ ਜੂਥ ਅਹੇ ਬਲਵਾਨ॥ ੩੮੧॥</br> {{gap}}ਟਟੀਰਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ<noinclude></noinclude> 9anl1ckygaly8k4gwrsfuv5o8pb6ri8 250 53358 223944 210361 2026-07-01T05:49:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੮੯}} {{rule}}</noinclude>ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਵਾਂਗਾ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ, ਬਗਲੇ ਤੋਤੇ ਮੋਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰੋ! ਇਸ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਡੇ ਖੋਸਕੇ ਮੇਰਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਸ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾ ਸੋਚੋ ਓਹ ਸਾਰੇ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸੁਕਾਉਨ ਨੂੰ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਬੇਅਰਥ ਯਤਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।। ਕਿਹਾਂ ਹੈ:-</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਸਬਲ ਪੁਰਖ ਸੇਂ ਯੁਧ ਹਿਤ ਨਿਰਬਲ ਕਰੇ ਜੁ ਗੌਨ॥</br> {{gap}}ਗਜ ਇਮ ਦਾਂਤ ਤੁੜਾਇਕੇ ਕਰ ਬੈਠਤ ਹੈ ਮੌਨ॥੩੮੨॥</br> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਸਬਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਹੈ ਸੋ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸੀਏ ਜੋ ਓਹ ਆਪਨੀ ਜਾਤ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਵੈਰ ਲਏਗਾ ਅਰ ਜੇਕਰ ਓਹ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀ ਜੁਧ ਕਰਾਂ ਤਦ ਬੀ ਸਾਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਸਮਰਥ ਹੈ॥ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਨਿਰਬਲ ਨਿਜ ਮੋਹ ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸਤ੍ਰੂ ਪਰ ਜਾਤ॥ {{gap}}ਕੁੰਜਰ ਵਤ ਗਿਰ ਸੰਗ ਤੇ ਅਪਨੇ ਦੰਤ ਤੁੜਾਤ॥੩੮੩॥ {{gap}}ਗੁਨੀ ਦਾਸ, ਮਰਮੀ ਸੁਹਿਦ੍ਰ, ਆਗ੍ਯਾ ਕਾਰੀ ਨਾਰ॥ {{gap}}ਸ੍ਵਾਮੀ ਸਕਕਿ ਸਮੇਤ ਕੋ ਕਹੁ ਦੁਖ ਤੂੰ ਨਿਰਧਾਰ॥੩੮੪॥</poem> {{gap}}ਆਓ ਭਾਈ ਸਾਰੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੀਏ ਇਹ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਰੋਂਦੇ ਪਿਟਦੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਉਚੀ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਬੋਲੇ ਦੁਹਾਈ! ਫਰਯਾਦ!! ਫ਼ਰਯਾਦ!!! ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਾਡੀ ਰਛਿਆ ਕਰੋ! ਆਪਦੇ ਬੈਠਿਆਂ ਇਸ ਅਨਾਥ ਟਟੀਰੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ ਸੋ ਹੁਣ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਬੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿੰਦ ਕਰਮ ਲਖ ਏਕ ਕਾ ਕਰੇਂ ਅਵਰ ਤਿਸ ਢਾਲ॥ {{gap}}ਨਹਿ ਪਰਮਾਰਥ ਪਿਖ ਲਖੇਂ ਜਗ ਇਕ ਪਾਛੇਚਾਲ॥੩੮੫ ਤਥਾ॥ ਬੰਚਕ ਤਸਕਰ ਦੁਸਟ ਜਨ ਕਰਤੇ ਕਪਟ ਅਨੇਕ॥ {{gap}}ਇਨਸੇਂ ਰਛਿਆ ਪ੍ਰਜਾ ਕੀ ਭੂਪ ਕਰੇ ਸਬਿਬੇਕ॥੩੮੬॥ {{gap}}ਭੂਪਤਿ ਰੱਛਕ ਪ੍ਰਜਾ ਸੇ ਲੇਤ ਧਰਮ ਖਟ ਭਾਗ॥</poem><noinclude></noinclude> 50xya57o90xtnsizszu84829wxop1cl 250 53359 223945 172766 2026-07-01T05:49:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤਥਾ ਅਰਛਕ ਪਾਪ ਕਾ ਛਠਾ ਭਾਗ ਲੇ ਦ੍ਰਾਗ॥(੩੮੭॥ ਪ੍ਰਜਾ ਦੁੱਖ ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਉਠੇ ਜੁ ਤੀਛਨ ਜ੍ਵਾਲ॥ ਰਾਜਾ ਕੀ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਨ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰੇ ਤਤਕਾਲ॥੩੮੮॥ ਰਾਜਾ ਖੰਧੁ ਅਬੰਧ ਕਾ ਅਰ ਅੰਧੇ ਕਾ ਨੈਨ॥ ਰਾਜਾ ਸਬ ਕਾ ਮਾਤ ਪਿਤ ਨੀਤਿ ਪੁਕਾਰਤ ਐਨ॥੩੮੯॥ ਫਲ ਇਛੂ ਮਾਲੀ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਦਾਨ ਮਾਨ ਜਲ ਸਾਥ॥ ਯਤਨ ਸਹਿਤ ਪਾਲਨ ਕਰੇ ਪੋਦੇ ਪ੍ਰਜਾ ਅਨਾਥ॥੩੯੦॥ ਜੈਸੇ ਅੰਕੁਰ ਯਤਨ ਸੇ ਜੋ ਪਾਲਤ ਹੈ ਤਾਸ॥ ਸਮਾ ਪਾਇ ਫਲ ਦੇਤ ਹੈਂ ਤਿਮ ਲੋਗਨ ਕੀ ਆਸ॥੩੯੧॥ ਹਯ ਗਜ ਸ੍ਯੰਦਨ ਰਤਨ ਗ੍ਰਿਹ ਕੰਚਨ ਵਸਤ੍ਰ ਅਨੇਕ॥ ਸਬ ਕੁਛ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਸੇ ਗ੍ਰਹਨ ਕਰਤ ਸਬਿਬੇਕ ੩੯੨॥</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਉਪਜਿਆ ਅਰ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਲਕੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਵਾਂ ਗਰੁੜ ਦੇ ਇਤਨੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦੂਤ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਗਰੁੜ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਨ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਾਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਚਲ, ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਰੁੜ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਦੂਤ ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਅਗੇ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕਰਕੇ ਆਖ ਜੋ ਮੇਰੇ ਖੋਟੇ ਨੌਕਰ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜਗਾ ਰਖ ਲੌ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:-</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਨ ਲਖੇ ਗੁਨ ਦਾਸ ਕਾ ਮਤ ਕਰ ਤਾਂਕੀ ਸੇਵ॥</br> {{gap}}ਜਿਮਿ ਉਪਰ ਮੇਂ ਹਲ ਚਲੇ ਕਛੁ ਨ ਮਿਲਤ ਹੈਮੇਵ॥੩੯੩॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਦੂਤ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਗਰੁੜ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਬੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਭਲਾ ਤੂੰ ਏਹ ਤਾਂ ਦਸ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੇ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ॥ ਗਰੁੜ ਬੋਲਿਆ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੇ ਇਸ ਟਟੀਰੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਸੋ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੰਡ ਨ ਦੇਨਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਾਤ ਜਾਕੇ ਨਾਰਾਇਨ ਨੂੰ ਆਖ ਦੇਹ। ਦੂਤ ਨੇ ਜਾਕੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਾਰਾਇਨ<noinclude></noinclude> 50opxcco3xnk64i2yv2ev0gqhuzlc8m 250 53360 223946 210363 2026-07-01T05:49:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੯੧}} {{rule}}</noinclude>ਨੂੰ ਸੁਨਾਯਾ ਨਾਰਾਇਨ ਨੇ ਬਿਚਾਰਿਆ ਜੋ ਗਰੁੜ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਠੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਜਾਕੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਸਮਰਥ ਅਰ ਕੁਲਵਾਨ ਪੁਨ ਹੋਇ ਭਗਤਿ ਯੁਤ ਜੌਨ॥ {{gap}}ਤਾਂਕੋ ਪਾਲੇ ਪੁਤ੍ਰ ਵਤ ਚਾਹਤ ਜੌ ਸੁਖ ਭੌਨ॥੩੯੪॥ {{gap}}ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਹੋਇ ਸੰਤੁਸਟ ਜਬ ਦਾਸਨ ਕੋ ਧਨ ਦੇਤ॥ {{gap}}ਦਾਸ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਸਨਮਾਨ ਸੇ ਪ੍ਰਾਨ ਤਜੇ ਮਧ ਖੇਤ ॥੩੬੫॥</poem> {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੋਚਕੇ ਨਾਰਾਇਨ ਰੁਕਮ ਪੁਰ ਬਿਖੇ ਗਰੁੜ ਪਾਸ ਗਏ, ਅਰ ਗਰੁੜ ਨਾਰਾਇਨ ਦੇ ਅਗੇ ਹਥ ਜੋੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਲੱਜਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨੇ ਨੀਵਾਂ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਆਪਦੇ ਆਸਰੇ ਇਸ ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਅੰਡੇ ਖੋਹ ਕੇ ਮੇਰਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਕੇ ਕੁਤਾ ਬੀ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂ ਕਰ ਪ੍ਰਭੁ ਕੋ ਦੁੱਖ ਹੈ ਅਰ ਲੱਜਾ ਹੁਇ ਆਪ॥ {{gap}}ਉੱਤਮ ਸੇਵਕ ਨਾ ਕਰੇ ਐਸੋ ਕਰਮ ਕਦਾਪ ।।੩੯੬॥ {{gap}}ਨਾਰਾਇਨ ਬੋਲੇ ਹੇ ਗਰੁੜ ਇਹ ਬਾਤ ਸਚ ਹੈ॥</poem> ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਲਾਜ ਦੰਡ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਜੋ ਹੋਤ ਸੇਵਕਨ ਕੇਰ। {{gap}}ਸੋ ਸਬ ਪ੍ਰਭੁ ਕੋ ਜਾਨ ਲੇ ਯਾ ਮੇਂ ਨਹਿ ਕੁਛ ਫੇਰ॥੩੯੭॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਗਰੁੜ! ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲ, ਜੋ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਕੋਲੋਂ ਅੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਟਟੀਰੇ ਨੂੰ ਦਿਵਾ ਦੇਈਏ, ਤੇ ਫੇਰ ਅਮਰਾ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਈਏ ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਾਕੇ ਅਗਨਿ ਬਾਨ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੇ ਤੂੰ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਟਟੀਰੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇਦੇ,ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਦਿਤੇ ਅਰ ਟਟੀਰੇ ਨੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟਟੀਰੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ:- ਦੋਹਰਾ॥ ਬਿਨ ਜਾਨੇ ਬਲ ਸਤ੍ਰ ਕਾ ਜੋ ਨਰ ਕਰਤਾ ਵੈਰ।</br> {{gap}}ਟਿਟਿਭ ਸੇਂ ਸਾਮੁੰਦ੍ਰ ਵਤ ਨਹਿ ਪਾਵਤ ਸੋ ਖੈਰ॥ ੩੬੮॥<noinclude></noinclude> oubphdk4qadam6ifpg1u3apzpcaoxvw 250 53361 223947 210365 2026-07-01T05:50:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਾਕੇ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਦਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੰਜੀਵਕ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ! ਮੈਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣਾ ਜੋ ਓਹ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਯਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਤਨਾ ਚਿਰ ਹੋਯਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਅਨੇਕ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਰ ਓਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਬੀ ਕ੍ਰੌਧ ਵਿਖੇ ਨਾ ਆਯਾ ਭਲਾ ਜੇਕਰ ਓਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਖੇ ਹੈ ਤਾਂ ਦਸ ਜੋ ਆਪਨਾ ਆਪ ਕੀਕੂੰ ਬਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਉ ਕੀ ਕਰਾਂ॥ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਕੀ ਜਾਨਣਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਓਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਪਨੀਆਂ ਭਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਅਰ ਲਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਆਪਨੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਟਦਾ ਹੋਯਾ ਟੇਢੀ ਨਿਗਾਹ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖੇ, ਤੱਦ ਤੂੰ ਜਾਣੀ ਜੋ ਦਮਨਕ ਨੇ ਸਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜੇ ਇਹ ਬਾਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਝੂਠ ਸਮਝੀਂ,ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਨ ਤੂੰ ਆਗਯਾ ਦੇ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ ਪਰ ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕਰੀਂ ਅਰ ਜੇਕਰ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਜਾ ਸਕੇਂ ਤਾਂ ਦੇਸ ਛਡ ਜਾਹ॥ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:–<poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਤਜੋ ਏਕ ਕੁਲ ਕੇ ਲੀਏ ਗ੍ਰਾਮ ਹੇਤ ਕੁਲ ਤ੍ਯਾਗ। {{gap}}ਦੇਸ ਹੋਤ ਤਜ ਗ੍ਰਾਮ ਕੋ ਗ੍ਰਾਮ ਤਜੋ ਨਿਜ ਲਾਗl੩੯੯॥ {{gap}}ਆਪਦ ਹਿਤ ਧਨ ਰਾਖੀਏ ਧਨ ਹਿਤ ਦਾਰਾ ਰਾਖ॥ {{gap}}ਧਨਦਾਰਾ ਕਰ ਰਾਖ ਨਿਜ ਬੁਧਜਨ ਐਸੇ ਭਾਖ॥੪00॥</poem> {{gap}}ਹੇ ਭਾਈ! ਬਲ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਪੁਜਦਾ ਇਸ ਲਈ ਯਾ ਤਾਂ ਦੇਸ ਛਡ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਏ ਯਾ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਜੋਗ ਹੈ ਜੋ ਹੁਨ ਤੂੰ ਬੀ ਯਾ ਤਾਂ ਦੇਸ ਛਡ ਜਾ ਅਥਵਾ ਸਾਮ ਦਾਮ ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੰਡ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਬਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਨਹੀਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪੰਡਿਤ ਸੂਤ ਤਿਯਾ ਦੇਇ ਕਰ ਰਾਖਤ ਹੈਂ ਨਿਜ ਪ੍ਰਾਨ। {{gap}}ਪ੍ਰਾਨ ਰਹੇਂ ਤੋ ਸਬ ਮਿਲੇ ਯਹਿ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਮਾਂਨ॥੪੦੧ ਤਥਾ–ਸੁਭ ਸੇਂ ਅਥਵਾ ਮਨ ਸੇਂ ਯੇਨ ਕੇਨ ਪਰਕਾਰ॥ {{gap}}ਆਤਮ ਕੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ ਧਰਮ ਸਕਤਿ ਅਨੁਸਾਰ॥੪੦੨ {{gap}}ਪ੍ਰਾਨ ਨਾਸ ਨਿਜ ਦੇਖ ਜੋ ਕਰੇ ਦ੍ਰਬ੍ਯ ਸੇੇਂ ਮੋਹਿ॥</poem><noinclude></noinclude> goa798asy2bb1bvec9tjivyv7drw4o6 250 53362 223948 210539 2026-07-01T05:50:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੯੩}}</noinclude>{{gap}}ਤਾਂ ਕੋ ਪ੍ਰਾਨ ਵਿਨਾਸ ਹ੍ਵੈ ਪਾਛੇ ਸਬ ਹਤ ਹੋਹਿ॥ ੪੦੩॥ {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿਕੇ ਦਮਨਕ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨਾ ਕੀ ਕਰ ਆਯਾ ਹੈਂ ? ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤ ਦਾ ਬੀਜ ਗੱਡ ਆਯਾ ਹਾਂ ਅਗੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ || ਕਿਹਾ ਹੈ:–<poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਬਿਮੁਖ ਲਖ ਧੀਰ ਜਨ ਕਰੇਂ ਤਾਸ ਉਪਚਾਰ | {{gap}}ਯਾਂ ਕਰ ਦੋਸ ਨ ਹੋਤ ਨਿਜ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਬਿਚਾਰ॥੪੦੪ ਤਥਾ:–ਉਦਯੋਗੀ ਕੋ ਸ੍ਰੀ ਮਿਲੇ ਦੈਵ ਦਵ ਕਹਿਮੰਦ। {{gap}}ਦੇਵ ਛੋਡ ਉਦਮ ਕੀਏ ਜੋ ਨ ਬਨੇ ਤੁ ਅਨੰਦ॥ ੪੦੫॥</poem> {{gap}}ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਦਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੀਤ ਦਾ ਬੀਜ ਡਾਲਿਆ ਹੈ, ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਫੇਰ ਕਦੇ ਬੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨਾ ਦੇਖੇਂਗਾ।। ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਤੈਨੇ ਹਛੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬਧੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਵਿਖੇ ਬੈਠੇ ਹੋਯਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਧ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿਖੇ ਸਿਟ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:–<poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਖ ਮੇਂ ਬੈਠੇ ਪੁਰਖ ਕੋ ਜੋ ਡਾਰਤ ਦੁਖ ਬੀਚ। {{gap}}ਜਨਮ ਜਨਮ ਸੋ ਦੁਖ ਲਹੇ ਨਰਕ ਜਾਤ ਹ੍ਵੈ ਮੀਚ॥੪੦੬॥</poem> {{gap}}ਹੋਰ ਜੋ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਾਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਯਾ ਹੈਂ ਇਹ ਬਾਤ ਭੀ ਅਜੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਂ ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਕਰਾਉਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੋੜਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:– </br> ਦੋਹਰਾ॥ ਨੀਚ ਬਿਗਾੜੇ ਕਾਜ ਪਰ ਨਾਂਹਿ ਸੁਧਾਰਤ ਸੋਇ।</br> {{gap}}ਵਾਤ ਉਖਾੜਤ ਬ੍ਰਿਛ ਜਿਸ ਕਬੀ ਨ ਦੇਤ ਗਡੋਇ॥੪੦੭॥ {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਜਿਸ ਲਈ ਐਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:–</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਉਪਜਤ ਹੀਂ ਰਿਪੁ ਰੋਗ ਕਾ ਜੋ ਨ ਕਰਤ ਹੈ ਨਾਸ।</br> {{gap}}ਤਿਨ ਹੀਂ ਕਰ ਤਿਸ ਪੁਰਖ ਕਾ ਨਿਸਚੇ ਲਖੋ ਬਿਨਾਸ॥੪੦੮ {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਈ ਓਹ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੀ ਵਜੀਰੀ ਖੋਹ ਲਈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:–<noinclude></noinclude> apw1hntj4mx27cz6s3lmzkoclw28tdi 250 53363 223949 210543 2026-07-01T05:50:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ}} {{rule}}</noinclude><poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਕੀ ਜਗਹ ਜੋ ਜਿਸਕੀ ਲੇ ਖੌਸ। {{gap}}ਸੋ ਤਾਂਕਾ ਰਿਪੁ ਜਾਨੀਏ ਨਾਸ ਕੀਏ ਨਹਿ ਦੋਸ॥ ੪੦੯॥</poem> {{gap}}ਸੋ ਮੈਂ ਉਸ ਓਪਰੇ ਜੇਹੇ ਨੂੰ ਅਭਯਦਾਨ ਦਿਵਾਕੇ ਆਂਦਾ ਅਰ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਵਜੀਰੀ ਬੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ॥ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਕਹੀ ਹੈ:– <poem>ਸ੍ਵੈਯਾ॥ ਸਾਧੁ ਜਬੇ ਨਿਜ ਥਾਨ ਬਿਖੇ ਖਲ ਕਾ ਪਰਵੇਸ ਕਰੇ ਕਰ ਦਾਯਾ॥ ਸੋ ਸਠ ਤਾਸਕੇ ਨਾਸ ਨਮਿਤ ਕਰੇ ਯਤਨੋ ਓੁਰ ਧਾਰਕੇ ਮਾਯਾ॥ ਯਾ ਹਿਤ ਪੰਡਿਤ ਨੀਚਨ ਕੋ ਨਹਿ ਦੇਤ ਪ੍ਰਵੇਸ ਕਦਾਪਿ ਸਹਾਯਾ॥ ਭਾਖਤ ਹੈ ਇਤ ਲੋਕ ਸਬੀ ਗ੍ਰਹ ਕੋ ਪਤਿ ਹੋਤ ਸੁਜਾਰ ਬਨਾਯਾ।। ੪੧੦॥</poem> {{gap}}ਉਸਨੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਦਵੀ ਖੋਹ ਲਈ ਸੀ ਸੋ ਉਸਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾਉ ਮੈਂ ਇਹ ਬਨਾਯਾ ਹੈ, ਯਾ ਦੇਸ ਛਡਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਏਗਾ, ਅਥਵਾ ਲੜ ਮਰੇਗਾ ਸੋ ਤੇਰੇ ਤੋ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਬਾਤ ਮੈਂ ਆਪਨੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ,ਇਸ ਬਿਖੇ ਕੀ ਦੋਸ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:–<poem> ਦੋਹਰਾ। ਖੜਗ ਧਾਰ ਵਤ ਹਿਯਾ ਕਰ ਬਾਣੀ ਕਹ ਅਤਿ ਤੇਜ। ਦੁਸਮਨ ਕੋ ਮਾਰਣ ਕਰੋ ਯਾ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਪਰੇਜ॥ ੪੧੧॥</poem> {{gap}}ਹੋਰ ਜੇ ਕਦੇ ਮਰ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਬੀ ਸਾਡਾ ਭੋਜਠ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਦੂਜੇ ਆਪਣਾ ਵੈਰ ਲਿਆ ਜਾਏਗਾ ਤੀਜੇ ਵਜੀਰੀ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣੇ ਕਰਕੇ ਬੀ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਸੋ ਤੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:–<poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿਜ ਹਿਤ ਪਰ ਪੀੜਾ ਦਈ ਲਗਿਯੋ ਨਹੀਂ ਕਛੁ ਹਾਥ॥ ਚੀਤਾ ਨਾਹਰ ਰਹ ਗਏ ਗੀਦੜ ਭਯੋ ਸਨਾਥ॥ ੪੧੨॥</poem> ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ॥ {{gap}}੧੬ ਕਥਾ-ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਵਜ੍ਰਦੰਦ ਨਾਮੀ ਸ਼ੇਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾ ਉਸਦੇ ਦੋ ਵਜੀਰ ਚਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ (ਚਿਤੇ੍ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਵਯ ਮੁਖ ਅਰ ਗਿਦੜ ਦਾ ਨਾਮ ਚਤੁਰਕਸੀ) ਸੇ ਇਕ ਦਿਠ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਬਨ ਬਿਖੇ ਇਕ ਊਠਨੀ ਜੋ ਸਾਥ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸੂਤ ਹੋਨ ਵਾਲੀ<noinclude></noinclude> mo6da73lwspzitvxgbf7ilwaroio7yy 250 53364 223950 210546 2026-07-01T05:50:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ| ੯੫}} {{rule}}</noinclude>ਸੀ ਦੇਖੀ ਜਦ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪੇਟ ਪਾੜਿਆ ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਯਾ ਬੱਚਾ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੇਰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸੀ ਊਠਣੀ ਦੇ ਮਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਯਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਜੋ ਬੜੇ ਤਿੱਖੇ ਅਰ ਗੋਲ ਸੰਕੂ (ਜੋਤਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਪਛਾਨਨ ਲਈ ਇਕ ਲਕੜੀ ਦਾ ਯੰਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਹਨ,ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸੰਕੂਕਰਨ ਹੋਯਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਓਹ ਚਾਰੋ ਜਣੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਕੇ ਬੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦਿਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਸੇ, ਅਰ ਸੰਕੂਕਰਨ ਨਾਮੀ ਊਠ ਦਾ ਬੱਚਾ ਜਵਾਨ ਹੋਯਾ, ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛਡਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਜ੍ਰਦੰਦ ਨਾਮੀ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋ ਪਿਆ, ਉਸ ਵਿਖੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਰ ਵਿਖੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਰਹੀ ਤਦ ਭੁੱਖੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਵਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਢੂੰਡੋ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਸਾਡੀ ਅਤੇ ਆਪਨੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਾਂ ॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਓਹ ਤਿੰਨੇ ਸੰਧ੍ਯਾ ਤੀਕੂੰ ਸਾਰੇ ਫਿਰੇ ਪਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਹਥ ਨਾ ਆਯਾ ਤਦ ਚਤੁਰਕ ਨਾਮੀ ਗਿੱਦੜ ਸੋਚਨ ਲੱਗਾ ਭਈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੰਕੂਕਰਨ ਊਠ ਮਾਰਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਨ ਜਾਏ ਪਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ੍ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਆਸਰੇ ਜਾਨਕੇ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹੱਛਾ ਤਦ ਬੀ ਮੈਂ ਆਪਨੀ ਬੁਧਿ ਨਾਲ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਓਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ ॥ ਬੁਧਿਮਾਨ ਕੀ ਬੁਧ ਤੇ ਨਹਿ ਕੁਛ ਅਗਮ ਅਸਾਧ॥ {{gap}}ਤਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਬੁਧਿ ਕੋ ਸਬ ਕਾਰਜ ਮੇਂ ਸਾਧ॥੪੧੩॥</poem> {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੋਚ ਸੰਕੂਕਰਨ ਊਠ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸੰਕੂਕਰਨ! ਵੇਖ ਸਾਡਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਭੁਖਾ ਭਾਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਬੀ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਸੋ ਸੁਨ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਜਲਦੀ ਕਹੁ ਇਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਕਰਾਂਗਾ ਦੂਜੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਯਤਨ ਕੀਤਿਆਂ ਬੜਾ ਜਸ ਅਤੇ ਪੁੰਨ<noinclude></noinclude> 15p3r31pa4ca02d76rdvc0hz0vhwfoc 250 53365 223951 210548 2026-07-01T05:50:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਹੋਵੇਗਾ॥ ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਆਪਨਾ ਸਰੀਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਅਰਪਨ ਕਰ ਤੈਨੂੰ ਦੂਣਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲੇਗਾ ਅਰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਨ ਬਚ ਜਾਨਗੇ॥ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੰਕੂਕਰਨ ਬੋਲਿਆ ਇਸਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਤੂੰ ਇਸ ਮੇਰੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਕਹੁ ਅਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਨ ਬਚਾ।। ਪਰ ਇਸ ਬਾਤ ਬਿਖੇ ਧਰਮ ਜੰਮੇਵਾਰ ਹੋਯਾ, ਇਹ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ। ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰਭੋ! ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਬੀ ਅਸਤ ਹੋਨ ਤੇ ਆਯਾ ਹੈ ਸੋ ਜੇਕਰ ਆਪ ਇਸ ਸੰਕੂਕਰਨ ਨੂੰ ਦੂਣਾ ਸਰੀਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਏਹ ਆਪਨਾ ਸਰੀਰ ਆਪਦੇ ਅਰਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਜਾਮਨ ਧਰਮ ਹੈ॥ ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆਂ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਕਰੋ, ਪਰ ਧਰਮ ਜਾਮਨ ਰਖੋ॥ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾੜ ਸਿਟਿਆ ਕੇ ਓਹ ਮਰ ਗਿਆ ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਚਤੁਰਕ! ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਸਨਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਤੂੰ ਤਕੜਾ ਹੋਕੇ ਬੈਠ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਸ਼ੇਰ ਤਾਂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆ।। {{gap}}ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਗਿੱਦੜ ਸੋਚਣ ਲਗਾ ਜੋ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਉਠ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਕੱਲਾ ਹੀ ਖਾਵਾਂ ਇਹ ਬਾਤ ਵਿਚਾਰ ਚਿਤ੍ਰੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਚਿਤ੍ਰੇ! ਤੂੰ ਭੁਖਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਤੂੰ ਇਸ ਊਠ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ॥ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਨੇ ਜਿਉਂ ਖਾਣ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਚਿਤ੍ਰੇ! ਸ੍ਵਾਮੀ ਆਯਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੂਰ ਹਟ ਜਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨ ਆਵੇ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਹਟ ਗਿਆ ਤਦ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੇ ਜੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਓਹ ਊਠ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਦਿਸਿਆ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਭਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਆਖਿਆ ਏਹ ਕਿਸਨੇ ਜੂਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ॥ ਚਿਤ੍ਰੇ ਨੇ ਗਿੱਦੜ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਆਖਿਆ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹੁ ਜੋ ਸਾਂਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਗਿਦੜ ਬੋਲਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਾਸ ਖਾਕੇ ਹੁਨ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਕਰਣੀ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ।। ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾ<noinclude></noinclude> nn6bafan6luxqd2lgpjwqqwoi1ks0b9 250 53366 223952 210549 2026-07-01T05:50:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੯੭}} {{rule}}</noinclude>ਤਾਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਨੱਸ ਗਿਆ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਊਠਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖੇ ਅਗਲੇ ਊਠ ਦੇ ਗਲ ਘੰਟਾ ਬੱਧਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸ਼ੇਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਗਿਦੜ! ਏਹ ਕਿਸਦਾ ਅਵਾਜ ਹੈ ਅਗੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਤੂੰ ਜਾਕੇ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਤਦ ਗਿਦੜ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਆਯਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ! ਜੇਕਰ ਦੌੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦੌੜ ਜਾਓ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ? ਗਿਦੜ ਬੋਲਿਆ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪ ਦੇ ਉਪਰ ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਯ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਊਠ ਮਾਰ ਸਿੱਟਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਨਾ ਊਠ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਅਰ ਉਸ ਊਠ ਦੇ ਕੁਟੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ ਸਬਨਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਊਠ ਦੇ ਗਲ ਵਿਖੇ ਘੰਟਾ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਵੈਰ ਲੈਣ ਲਈ ਆਯਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਅਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਊਠਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਉਸ ਮੋਏ ਊਠ ਨੂੰ ਛਡਕੇ ਨਸ ਗਿਆ ਉਸਤੋਂ ਪਿਛੇ ਗਿਦੜ ਉਸ ਉਠ ਨੂੰ ਅਕੱਲਾ ਹੀ ਕਈ ਦਿਨ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈ ਆਖਿਆ ਸੀ:-</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿਜ ਹਿਤ ਪਰ ਪੀੜਾ ਦਈ ਲਗ੍ਯੋ ਨਹੀਂ ਕੁਛ ਹਾਥ॥</br> {{gap}}ਚੀਤਾ ਨਾਹਰ ਰਹਿ ਗਏ ਗੀਦੜ ਭਯੋ ਸਨਾਥ॥੪੧੪॥</br> {{gap}}ਦਮਨਕ ਦੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਸੰਜੀਵਕ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਜੋ ਮੇਂ ਇਹ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀੰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੈ ਘਾਸਹਾਰੀ ਹੋਕੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਬਨਿਆ ਹਾਂ॥ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਕਹੀ ਹੈ:-</br> ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਸੇਵਤ ਅਨਸੇਵ੍ਯ ਕੋ ਅਰ ਅਗਮ੍ਯ ਢਿਗ ਜਾਤ॥</br> {{gap}}ਗਰਭ ਧਾਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਗਹੇ ਵਾਮੀ ਵਤ ਵਿਖ੍ਯਾਤ॥੪੧੫॥</br> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈ ਕੀ ਕਰਾਂ ਅਰ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਂਤਿ ਆਵੇ ਅਥਵਾ ਪਿੰਗਲਕ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵਾਂ ਜੇ ਓਹ ਮੈਨੂੰ ਸਰਨਾਗਤ ਸਮਝਕੇ ਨਾ ਮਾਰੇ ਅਰ ਮੇਰੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:-</br> {{gap}}ਕੁੰਡਲੀਆ॥ ਧਰਮ ਕਰਤ ਵਿਪਦਾ ਪੜੇ ਦੇਵ ਯੋਗ ਸੇ<noinclude></noinclude> r13a55iebqcqr1l9tbch2sf5pf1o9n5 250 53367 223953 210552 2026-07-01T05:51:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਆਇ॥ ਤਬ ਤਾਂ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੀਏ ਫਿਰ ਭੀ ਧਰਮ ਕਮਾਇ॥ ਫਿਰ ਭੀ, ਧਰਮ ਕਮਾਇ ਇਸੀ ਮੇਂ ਤਵ ਉਪਕਾਰਾ। ਜਗਤ ਰੀਤਿ ਕੋ ਦੇਖ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਸੰਸਾਰਾ।। ਅਗਨਿ ਜਲੇ ਕੋ ਅਗਨਿ ਸੇਂ ਜੋ ਸੇਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮ॥ ਤਥਾ ਪੁਰਖ ਵਿਪਦਾ ਪੜੇ ਨਾਥ ਨਾ ਛੋਡੋ ਧਰਮ॥ ੪੧੬॥ {{gap}}ਤਥਾ ਸੰਕਰ ਛੰਦ॥ ਯਾ ਜਗਤ ਮੇਂ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਨਾ ਪੁਰਖ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰ॥ ਫਲ ਤਾਸ ਕਾ ਨਹਿ ਹਟੇ ਕਬਹੀ ਜਾਨ ਲ ਨਿਰਧਾਰ॥ ਇਸ ਲੋਕ ਮੇਂ ਪਰਲੋਕ ਮੇਂ ਭੀ ਪਾਤ ਹੈ ਜੋ ਕੀਨ।। ਨਹਿ ਹੋਤ ਉਲਟਾ ਜੋ ਕਰੇ ਨਰ ਰਾਖ ਸੋਚ ਰਤੀਨ॥ ੪੧੭॥ {{gap}}ਦੂਜੀ ਇਹ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਜਗਾ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਬੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਕੋਲੋਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਹਥੋਂ ਮਰ ਜਾਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ॥ ਇਸ ਬਾਤ ਉਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਬਡੇ ਪੁਰਖ ਸੇਂ ਵੈਰ ਕਰ ਜੌਂ ਵਿਪਦਾ ਤੋਂ ਠੀਕ॥ {{gap}}ਗਿਰ ਤੋੜਤ ਜੋ ਨਾਗ ਕੇ ਦਾਂਤ ਤੁਟੇ ਤੋਂ ਨੀਕ॥੪੧੮॥ ਤਥਾ॥ ਬਡਿਅਨ ਤੇ ਲੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਕੋ ਨੀਚ ਪਾਵਤਾ ਮਾਨ॥ {{gap}}ਜਿਮ ਮਦ ਹਿਤ ਗਜਕਰਨ ਮੇਂ ਿਭ੍ੰਗ ਦੇਤ ਹੈ ਪ੍ਰਾਨ॥੪੧੯॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਸ਼ੇਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨਜੀਕ ਜਾਕੇ ਇਹ ਸਲੋਕ ਬੋਲਿਆ, ਵਾਹ ਵਾ ਕਿਆ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਹੈ:– {{gap}}ਛਪੈ ਛੰਦ॥ ਸਾਂਪ ਯੁਕਤ ਜਨ ਸਦਨ ਪੁਨਾ ਜਿਮ ਸਿੰਘ ਸਹਿਤ ਬਨ॥ ਜਲ ਛਾਯਾ ਯੁਤ ਤਾਲ ਯਥਾ ਮਧ ਹੋਤ ਨਕ੍ਰ ਜਨ।। ਨਾਨਾ ਜਲ ਕਚ ਯੁਕਤ ਜਿਵੇਂ ਰਤਨੋ ਕਰ ਪੂਰਨ।। ਹੈ ਭਯ ਦਾਇਕ ਉਦਧਿ ਤਿਵੇਂ ਨ੍ਰਿਪ ਗ੍ਰਹ ਸੰਪੂਰਨ || ਮਿਥਯਾਵਾਦੀ ਪਿਸੁਨ ਨਰ ਰਹੇਂ ਸਦਾ ਨ੍ਰਿਪ ਪਾਸ॥ ਬਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰ ਮਿਲਤ ਹੈ ਰਾਜਨ ਕ ਢਿਗ ਵਾਸ।। ੪੨੦॥ {{gap}}ਇਸ ਸਲੋਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਯਾ ਸੰਜੀਵਕ ਦਮਨਕ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਗਲਕ ਦੇ ਅਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਅਸਚਰਜ ਹੋ ਆਪਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਰ ਜਾਕੇ<noinclude></noinclude> kgdeli56yqzxu5wmecfozcno84yqslf 250 53368 223954 210554 2026-07-01T05:51:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੯੯}}</noinclude>ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਿੰਗਲਕ ਨੇ ਭੀ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਖ ਦਮਨਕ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਉਪਰ ਝਪਟ ਮਾਰੀ॥ ਸੰਜੀਵਕ ਭੀ ਉਸਦੇ ਤਿੱਖੇ ਨਵਾਂ ਕਰਕੇ ਛਿੱਲਿਆ ਗਿਆ ਅਰ ਆਪਨੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਵਲੂੰਦਰ ਕੇ ਉਸਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਕੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਿਆ। ਜਦ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਪਲਾਹ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਯਾਰ ਹੋਏ ਤਦ ਕਰਟਕ ਦਮਨਕ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਮੂਰਖ ਦਮਨਕ! ਤੂੰ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਸੋ ਹਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਰਾਜਨੀਓ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਐਉਂ ਕਿਹਾ ਹੈ:– ਸ਼ੰਕਰ ਛੰਦ।। ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਦੰਡ ਸੁ ਯਤਨ ਕੀਨੇ ਹੋਤ ਕਾਰਜ ਜੌਨ॥ ਤਿਨ ਸਬਨ ਕੋ ਜੋ ਸਾਮ ਸੇਤੀ ਕਰਤ ਮੰਤ੍ਰੀ ਤੌਨ॥ ਜੇ ਤੁੱਛ ਕਾਜ ਸਵਾਰਨੇ ਕੋ ਹੈਂ ਧਰਾਵਤ ਦੰਡ॥ ਤੇ ਮੂਢ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜ ਲਛਮੀ ਨਾਸ ਕਰਤ ਪ੍ਰਚੰਡ॥੪੨੧॥ {{gap}}ਸੋ ਹੁਨ ਜੇ ਕਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਾ ਘਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਵਜੀਰੀ ਦੀ ਬੁਧ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰੀਏ ਆਰ ਜੇ ਕਰ ਸੰਜੀਵਕ ਨਾ ਮੋਯਾ ਤਦ ਬੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਯਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੰਜੀਵਕ ਦਾ ਬਧ ਭੀ ਪ੍ਰਾਣਾ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੂਢ ਤੂੰ ਮੰਤ੍ਰੀ ਪਦ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬੁਧਿ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਸਾਮ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਤੇਰੀ ਜੋ ਦੰਡ ਦੀ ਬੁਧ ਹੈ ਸੋ ਬ੍ਰਿਥਾ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਾਮ ਆਦਿ ਅਰ ਢੰਡ ਲਗ ਨੀਤਿ ਕਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾਦ। {{gap}}ਪਾਪੀ ਤਿਨ ਮੇਂ ਦੰਡ ਹੈ ਅੰਤ ਬਿਖੇ ਤਿਸ ਸਾਦ॥੪੨੨॥ ਤਥਾ–ਸਾਂਤ ਭਾਵ ਸੇਂ ਜੋ ਬਨੇ ਕਾਰਜ ਕਿਉਂ ਦੈ ਦੰਡ। {{gap}}ਸਿਤਾ ਦੀਏ ਗਰਮੀ ਘਟੇ ਕੌੜ ਕਾਹ ਕੋ ਮੰਡ॥੪੨੩॥ {{gap}}ਆਦ ਕਾਜ ਕੇ ਸਾਂਤ ਕੋ ਜੋੜਤ ਹੈਂ ਬੁਧਿਮਾਨ। {{gap}}ਸਾਂਤ ਸਹਿਤ ਕਾਰਜ ਕੀਆਂ ਨਹਿ ਪਾਵਤ ਹੈਂ ਹਾਨ।੪੨੪॥ {{gap}}ਚਾਂਦ ਸੂਰ ਕੇ ਤੇਜ ਕਰ ਅਰ ਅਗਨੀ ਕੇ ਸਾਥ। {{gap}}ਸਤ੍ਰੁਜ ਤਮ ਨਹਿ ਦੂਰ ਹ੍ਵੈ ਯਥਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸੇ ਨਾਥ॥੪੨੫॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੂੰ ਵਜੀਰੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਸੋ ਭੀ ਅਜੋਗ ਹੈ,<noinclude></noinclude> pnqyepnr78lkjxs5xpj58n9l6iift0y 250 53369 223955 210559 2026-07-01T05:51:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸੋ ਸੁਨ ਮੰਤ੍ਰੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਉਪਾਉ ਅਰਥਾਤ ਸਾਮ ਦਾਮ ਭੇਦ ਦੰਡ ਕਿਸ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ॥੧॥ {{gap}}ਦੂਸਰਾ ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸੰਪਤ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਜਿਤਨੇ ਆਪਨੇ ਅਰ ਬਿਗਾਨੇ ਆਦਮੀ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਸੋਚਨਾ॥੨॥ {{gap}}ਤੀਸਰਾ ਦੇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਅਰਥਾਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦਾ ਪਛਾਨਨਾ ਜੋ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿਖੇ ਐਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਪਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ ਭਾਵ ਇਹ ਜੋ ਸੰਧਿ ਵਿਗ੍ਰਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ॥੩॥ {{gap}}ਚੌਥਾ ਵਿਨਿਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਅਰਥਾਤ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਵਸਤੁ ਦਾ ਉਪਾਉ ਕਰਨਾ॥੪॥ {{gap}}ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧਿ ਅਰਥਾਤ ਸਾਮ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਸਿੱਧਿ ਭਾਵ ਇਹ ਜੋ ਜਿਸ ਜਗਾ ਉਤੇ ਜਿਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ਉਸਦੀ ਸਿੱਧਿ ਹੋਨੀ ॥੫॥ {{gap}}ਸੋ ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦੀ ਬੁਧਿ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵਿਨਿਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੁਟੇ ਦੇ ਜੋੜਨ ਵਿਖੇ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਬੁਧਿ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹੇ ਮੂਢ! ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਤ ਦੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਸਮਰਥ ਹੈਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਬੁਧਿ ਉਲਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ।। ਮੰਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਗ੍ਯਾ ਸੰਧਿ ਮੇਂ ਵੈਦ੍ਯ ਬੁਧਿ ਸੰਨਪਾਤ। {{gap}}ਪਰਖ ਲੇਹੁ ਇਨ ਬੀਚ ਤਿਹ ਸੁਖ ਮੇਂ ਸਬਗਰਬਾਤ॥੪੨੬॥ ਪੁਨਾ–ਨੀਚ ਪੁਰਖ ਪਰ ਕਾਜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਮੇਂ ਦੱਛ। {{gap}}ਜੋੜਨ ਮੇਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਜਿਉਂ ਮੂਸਾ ਪਰਤੱਛ ॥੪੨੭॥ </poem> {{gap}}ਅਥਵਾ ਇਸ ਵਿਖੇ ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਦੋਸ ਨਹੀਂ ਏਹ ਦੋਸ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਿਹਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਦੁਰਜਨ ਵੇਸਟਤ ਨ੍ਰਿਪਿਤ ਜੋ ਲੋਤ ਨ ਬੁਧ ਉਪਦੇਸ॥ {{gap}}ਤੇ ਅਨਰਥ ਪਿੰਜਰ ਬਿਖੇ ਪੜਕਰ ਲਹਿਤ ਕਲੇਸ॥੪੨੮</poem> {{gap}}ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਛੰਦ॥ ਨੀਚਨ ਅਨੁਗਾਮੀ ਜੇ ਭੂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਤਿਨ ਕੌ<noinclude></noinclude> h5i40huk68ynn05va2prg3uccqvgvmn 250 53370 223956 210652 2026-07-01T05:51:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਹਿਲਾ ਤੰਤ੍ਰ|੧੦੧}} {{rule}}</noinclude>ਖਾਮੀ ਜਾਨ ਸਦਾ॥ ਬੁਧ ਜਨ ਉਪਦੇਸਾ ਕਰੇ ਹਮੇਸਾ ਹੋਇ ਨ ਲੇਸਾ ਤਿਨੇ ਕਦਾ॥ ਸੇ ਨ੍ਰਿਪ ਦੁਖ ਪਾਵੇ ਆਪ ਬੰਧਾਵੇ ਲਾਜ ਗਵਾਵੇ ਜਗ ਮਾਂਹੀ॥ ਤਾਂਤੇ ਸੁਭ ਸੰਗਾ ਕਰੇ ਨਿਸੰਗਾ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਹੀ॥੪੨੯॥ {{gap}}ਹੋਰ ਜੇ ਕਦੇ ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬਨ ਬੀ ਜਾਏਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਪੁਰਖ ਇਸਦੇ ਪਾਸ ਨਾ ਆਵੇਗਾ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ਯਦਪਿ ਹੋਇ ਗੁਨਗ੍ਯ ਨ੍ਰਿਪ ਦੁਰਜਨ ਮੰਤਿ੍ ਸਮੇਤ॥ {{gap}}ਇਮ ਤਜ ਤਾਕੋ ਮਕਰ ਯੁਤ ਜਿਮਸਰ ਸਭ ਤਜ ਦੇਤ।੪੩੦</poem> {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਾ ਭੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਮੀਠੀ ਬਾਤਾਂ ਕਰਤ ਜੇ ਰਨ ਮੇਂ ਨਹਿ ਪੁਨ ਸੂਰ॥ {{gap|3em}}ਤਿਨ ਸੰਗ ਜੋ ਨ੍ਰਿਪ ਰਾਚ ਹੈ ਸਤ੍ਰੁ ਕਰੇਂ ਤਿਸਚੂਰ॥੪੩੧</poem> {{gap}}ਬਸ ਤੇਰੇ ਜੇਹੇ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ ਦੇਣਾ ਬੀ ਔਗੁਣ ਹੈ,ਕੁਝ ਗੁਣ ਨਹੀਂ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:– <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਨਹਿ ਮੁੰਡਨ ਪਾਖਾਨ ਕਾ ਨਿਵੇਂ ਨ ਸੂਕਾ ਕਾਠ॥ {{gap}}ਬਿਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਚਨ ਜੋ ਸੂਚੀਮੁਖ ਕਾ ਠਾਠ॥੪੩੨॥</poem> {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਕਰਟਕ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:–</br> {{gap}}੧੭ ਕਥਾ॥ਕਿਸੇ ਪਰਬਤ ਬਿਖੇ ਇਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸਾ, ਓਹ ਸਿਆਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿਖੇ ਬੜੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਸਪਰਸ ਕਰਕੇ ਕੰਬਦਾ ਅਤੇ ਬਰਫ ਜੇਹੀ ਠੰਢੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਛੱਟੇ ਨਾਲ ਘਬਰਾਯਾ ਹੋਯਾ ਕਿਧਰੇ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਨ ਕਰ ਸਕਿਆ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਬਾਂਦਰ ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰਕੇ ਸੁਲਗਾਉਨ ਲਗੇ ਜੋ ਇਹ ਅੱਗ ਹੈ॥ ਤਦ ਸੂਚੀਮੁਖ ਨਾਮੀ ਇਕ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਯਤਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਬੋਲਿਆ ਕਿਆ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੂਰਖ ਹੋ? ਇਹ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਮੇਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਨਾਲ ਠੰਢ ਦਾ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਕਾਨ ਅਥਵਾ ਕੋਈ ਕੰਦਰਾ ਢੂੰਡੋ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇ<noinclude></noinclude> en6xzdth2133s9ih5ktvtp82ixua22r 250 53371 223957 210655 2026-07-01T05:51:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਬੱਦਲ ਘਟਾ ਬਧੀ ਖੜਾ ਹੈ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮੂਰਖ! ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਰੋਜਨ ਹੈ ਜਾਹ...ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠ॥ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰਮ ਬੀਚ ਜਿਸ ਬਿਘਨ ਹ੍ਵੈ ਜੂਪ ਮਾਂਹਿ ਜਿਸ ਹਾਰ॥ {{gap}}ਤਾਂ ਸੋ ਬਾਤ ਨ ਕੀਜੀਏ ਜੇ ਚਾਹੋ ਸੁਖ ਯਾਰ॥ ੪੩੩ ॥ ਤਥਾ॥ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਬ੍ਯਾਧੀ ਥਕਾ ਅਵਰ ਜੁ ਬ੍ਯਸਨੀ ਹੋਇ॥ {{gap}}ਇਨ ਸੰਗ ਭਾਖ ਨ ਕੀਏ ਤੇ ਨਿਸਚੇ ਦੁਖ ਹੀ ਜੋਇ॥ ੪੩੪॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਖਿਆਂ ਬੀ ਓਹ ਨਾ ਹਟਿਆ ਅਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮੂਰਖੋ! ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਖੇਚਲ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਦ ਇਕ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਖੇ ਆਕੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਸਿਲਾ ਤੇ ਪਟਕਾਯਾ ਅਰ ਓਹ ਪੰਛੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਨਹਿ ਮੁੰਡਨ ਪਾਖਾਨ ਕਾ ਨਿਵੇ ਨ ਸੂਕਾ ਕਾਠ॥ {{gap}}ਬਿਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਚਨ ਜੋ ਸੂਚੀ ਮੁਖ ਕਾ ਠਾਠ॥੪੩੫॥ ਪੁਨਾ ਦੋਹਰਾ॥ ਮੂਰਖ ਕੋ ਉਪਦੇਸ ਭੀ ਹੋਤ ਉਪਦ੍ਰਵ ਮੁੂਲ॥ {{gap}}ਦੂਧ ਪਿਲਾਯਾ ਸਰਪ ਕੋ ਵਿਖ ਸਮ ਹ੍ਵੈ ਮਤ ਭੂਲ॥੪੩੬ ਤਥਾ ਦੋਹਰਾ॥ ਯੁਕਤ ਅਯੁਕਤ ਵਿਚਾਰ ਬਿਨ ਮਤ ਕਰ ਤੂੰ ਉਪਦੇਸ। {{gap}}ਮੂਰਖ ਬਾਨਰ ਚਟਕ ਗ੍ਰਹ ਹਨ ਕਰਦੀਆ ਕਲੇਸ॥੪੩੭</poem> {{gap}}ਦਮਨਕ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:– {{gap}}੧੮ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਬਨ ਬਿਖੇ ਇਕ ਜੰਡ ਦਾ ਬ੍ਰਿਛ ਸਾ ਉਸਦੀ ਕਿਸੇ ਲੰਮੀ ਸ਼ਾਖਾ ਉਪਰ ਚਿੜਾ ਅਰ ਚਿੜੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ ਇਕ ਵੇਰੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਖੇ ਵਰਖਾ ਹੋਨ ਲਗੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਬਾਂਦਰ ਵਰਖਾ ਦੀ ਕਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਿਜਾ ਹੋਯਾ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਕੰਬਦਾ ਲਕੜੀ ਦੀ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਂਦਾ ਉਸ ਜੰਡ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਬੈਠਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਚਿੜੀ ਬੋਲੀ,ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਦੋਹਰਾ॥ ਹਸਤ ਪਾਦ ਯੁਤ ਅਹੇਂ ਤੂੰ ਅਰ ਪੁਨ ਪੁਰਖ ਸਰੀਰ॥</br> {{gap}}ਸੀਤ ਸਾਥ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਭਯਾ ਕਿਉਂ ਨ ਕਰੇਂ ਘਰਬੀਰ॥੪੩੮ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਬਾਂਦਰ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਹੇ<noinclude></noinclude> dmivj7y69t2wdbp4vepfx2ol4zzab2e 250 59565 223882 202452 2026-06-30T15:37:30Z Gaurav Jhammat 375 223882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sifatjot Kaur" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਰਾਂਝੇ ਉੱਠਕੇ ਆਖਿਆ ਆ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਖਾਹ ਚੂਰੀ ਪੀਓ ਦੁੱਧ ਛੰਨੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਲੋੜੇ ਜੀਉ ਪਰਾਂਉਂਠੇ ਖਾਹ ਬੇਲੀ ਖੰਡ ਖੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਲਾਕੇ ਤੇ ਰੋਟੀ ਜਵਾਰ ਦੀ ਸਰਯੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਲਯਾਈ ਹਾਂ ਆਪ ਪਕਾਕੇ ਤੇ ਚੱਟਣੀ ਨਾਲੇ ਮੁਰੱਬਾ ਤੇ ਚਾਵਲ ਗੋਸ਼ਤ ਜੋ ਮਨ ਭਾਵੇ ਵੇਖੋ ਖਾਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਪੁਛਕੇ ਜੀਊ ਦਾ ਹਾਲ ਸਾਰਾ ਮੁੜੀ ਘੱਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਵਾਮ ਖਵਾ ਕੇ ਤੇ ਏਸੇ ਤਰੱਹ ਛੇਮਾਹੀਆਂ ਕਈ ਬਰਸਾਂ ਹੀਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਜਾ ਕੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵਨ ਨਾਲ ਰਾਂਝਣੇ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਬੇਲੇ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਭੁਲਾਕੇ ਤੇ</poem>}} {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਨਾਲੋਂਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਉਲਾਂਭਾ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਬੈਠੇਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸੁੱਟਿਓ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਹੀਰੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ ਸੱਪ ਚਿੱਤਰੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਹੀਰੇ ਮੰਗੂ ਚਾਰਦਾ ਗਾਹਉਂਦਾ ਫਿਰਾਂ ਬੇਲਾ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਜਾਸੀ ਕੋਈ ਪਾੜ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਕਫ਼ਨ ਨਾਂ ਦਫ਼ਨ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਬਰ ਤੇ ਨਾ ਉਛਾੜ ਹੀਰੇ ਰਾਤ ਪਾਸ ਤੇਰੇ ਘੜੀ ਜਾਪਦੀ ਏ ਬੇਲੇ ਕੱਟਣਾ ਦਿਨ ਪਹਾੜ ਹੀਰੇ ਸਾਥੇ ਆਂਵਦੀ ਤੁਰਤ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇਂ ਘਰ ਕੇਹੜਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹ ਹੀਰੇ ਤੁਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰੈਹਣਾ ਅਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰਹਿਣਾ ਐਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਵੇ ਧਾੜ ਹੀਰੇ ਮੈਂਨੂੰ ਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਾ ਕੀਤੋ ਇਕ ਦਾ ਹੋ ਤੂੰ ਕਟ ਸਾੜ ਹੀਰੇ ਚੇਤਾ ਮਹੀਂ ਚਰਵਾਏਂ ਤੇ ਦਗ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਟੋਰ ਦੇਵੇਂ ਪੱਲੇ ਝਾੜ ਹੀਰੇ ਲਾਹੌਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਪੈਣ ਪੋਲੇ ਤਾੜ ਤਾੜ ਹੀਰੇ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਣ ਮੀਆਂ ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੋਈ ਨ ਕੁਝ ਆਖੇ ਪਰੀ ਜਿੰਨ ਤੇ ਨ ਹੈਵਾਣ ਮੀਆਂ ਬੰਦੀ ਮਾਰ ਕਮਲੀ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਤੇਰੇ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨ ਜਾਣ ਮੀਆਂ ਮੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਨਕਾਰੀਆਂ ਲੱਖ ਤੈਂਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਤੂੱਧ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> e3dgxztspq2wpifvyq1agrysjxtiegw 223883 223882 2026-06-30T15:41:27Z Gaurav Jhammat 375 223883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sifatjot Kaur" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਰਾਂਝੇ ਉੱਠਕੇ ਆਖਿਆ ਆ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਖਾਹ ਚੂਰੀ ਪੀਓ ਦੁੱਧ ਛੰਨੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਲੋੜੇ ਜੀਉ ਪਰਾਂਉਂਠੇ ਖਾਹ ਬੇਲੀ ਖੰਡ ਖੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਲਾਕੇ ਤੇ ਰੋਟੀ ਜਵਾਰ ਦੀ ਸਰਯੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਲਯਾਈ ਹਾਂ ਆਪ ਪਕਾਕੇ ਤੇ ਚੱਟਣੀ ਨਾਲੇ ਮੁਰੱਬਾ ਤੇ ਚਾਵਲ ਗੋਸ਼ਤ ਜੋ ਮਨ ਭਾਵੇ ਵੇਖੋ ਖਾਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਪੁਛਕੇ ਜੀਊ ਦਾ ਹਾਲ ਸਾਰਾ ਮੁੜੀ ਘੱਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਵਾਮ ਖਵਾ ਕੇ ਤੇ ਏਸੇ ਤਰੱਹ ਛੇਮਾਹੀਆਂ ਕਈ ਬਰਸਾਂ ਹੀਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਜਾ ਕੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵਨ ਨਾਲ ਰਾਂਝਣੇ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਬੇਲੇ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਭੁਲਾਕੇ ਤੇ</poem>}} {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਨਾਲੋਂਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਉਲਾਂਭਾ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਬੈਠੇਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸੁੱਟਿਓ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਹੀਰੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ ਸੱਪ ਚਿੱਤਰੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਹੀਰੇ ਮੰਗੂ ਚਾਰਦਾ ਗਾਹਉਂਦਾ ਫਿਰਾਂ ਬੇਲਾ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਜਾਸੀ ਕੋਈ ਪਾੜ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਕਫ਼ਨ ਨਾ ਦਫ਼ਨ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਬਰ ਤੇ ਨਾ ਉਛਾੜ ਹੀਰੇ ਰਾਤ ਪਾਸ ਤੇਰੇ ਘੜੀ ਜਾਪਦੀ ਏ ਬੇਲੇ ਕੱਟਣਾ ਦਿਨ ਪਹਾੜ ਹੀਰੇ ਸਾਥੇ ਆਂਵਦੀ ਤੁਰਤ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇਂ ਘਰ ਕੇਹੜਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹ ਹੀਰੇ ਤੁਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰੈਹਣਾ ਅਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰਹਿਣਾ ਐਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਵੇ ਧਾੜ ਹੀਰੇ ਮੈਂਨੂੰ ਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਾ ਕੀਤੋ ਇਕ ਦਾ ਹੋ ਤੂੰ ਕਟ ਸਾੜ ਹੀਰੇ ਚੇਤਾ ਮਹੀਂ ਚਰਵਾਏਂ ਤੇ ਦਗ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਟੋਰ ਦੇਵੇਂ ਪੱਲੇ ਝਾੜ ਹੀਰੇ ਲਾਹੌਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਪੈਣ ਪੋਲੇ ਤਾੜ ਤਾੜ ਹੀਰੇ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਣ ਮੀਆਂ ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੋਈ ਨ ਕੁਝ ਆਖੇ ਪਰੀ ਜਿੰਨ ਤੇ ਨ ਹੈਵਾਣ ਮੀਆਂ ਬੰਦੀ ਮਾਰ ਕਮਲੀ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਤੇਰੇ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨ ਜਾਣ ਮੀਆਂ ਮੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਨਕਾਰੀਆਂ ਲੱਖ ਤੈਂਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਤੂੱਧ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> sf2q0sazgv4bljbd5y8xfioli5zu1qe 223884 223883 2026-06-30T15:41:51Z Gaurav Jhammat 375 223884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sifatjot Kaur" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਰਾਂਝੇ ਉੱਠਕੇ ਆਖਿਆ ਆ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਖਾਹ ਚੂਰੀ ਪੀਓ ਦੁੱਧ ਛੰਨੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਲੋੜੇ ਜੀਉ ਪਰਾਂਉਂਠੇ ਖਾਹ ਬੇਲੀ ਖੰਡ ਖੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਲਾਕੇ ਤੇ ਰੋਟੀ ਜਵਾਰ ਦੀ ਸਰਯੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਲਯਾਈ ਹਾਂ ਆਪ ਪਕਾਕੇ ਤੇ ਚੱਟਣੀ ਨਾਲੇ ਮੁਰੱਬਾ ਤੇ ਚਾਵਲ ਗੋਸ਼ਤ ਜੋ ਮਨ ਭਾਵੇ ਵੇਖੋ ਖਾਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਪੁਛਕੇ ਜੀਊ ਦਾ ਹਾਲ ਸਾਰਾ ਮੁੜੀ ਘੱਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਵਾਮ ਖਵਾ ਕੇ ਤੇ ਏਸੇ ਤਰੱਹ ਛੇਮਾਹੀਆਂ ਕਈ ਬਰਸਾਂ ਹੀਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਜਾ ਕੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵਨ ਨਾਲ ਰਾਂਝਣੇ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਬੇਲੇ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਭੁਲਾਕੇ ਤੇ</poem>}} {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਨਾਲੋਂਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਉਲਾਂਭਾ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਬੈਠੇਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸੁੱਟਿਓ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਹੀਰੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ ਸੱਪ ਚਿੱਤਰੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਹੀਰੇ ਮੰਗੂ ਚਾਰਦਾ ਗਾਹਉਂਦਾ ਫਿਰਾਂ ਬੇਲਾ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਜਾਸੀ ਕੋਈ ਪਾੜ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਕਫ਼ਨ ਨਾ ਦਫ਼ਨ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਬਰ ਤੇ ਨਾ ਉਛਾੜ ਹੀਰੇ ਰਾਤ ਪਾਸ ਤੇਰੇ ਘੜੀ ਜਾਪਦੀ ਏ ਬੇਲੇ ਕੱਟਣਾ ਦਿਨ ਪਹਾੜ ਹੀਰੇ ਸਾਥੇ ਆਂਵਦੀ ਤੁਰਤ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇਂ ਘਰ ਕੇਹੜਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹ ਹੀਰੇ ਤੁਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰੈਹਣਾ ਅਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰਹਿਣਾ ਐਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਵੇ ਧਾੜ ਹੀਰੇ ਮੈਂਨੂੰ ਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਾ ਕੀਤੋ ਇਕ ਦਾ ਹੋ ਤੂੰ ਕਟ ਸਾੜ ਹੀਰੇ ਚੇਤਾ ਮਹੀਂ ਚਰਵਾਏਂ ਤੇ ਦਗ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਟੋਰ ਦੇਵੇਂ ਪੱਲੇ ਝਾੜ ਹੀਰੇ ਲਾਹੌਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਪੈਣ ਪੋਲੇ ਤਾੜ ਤਾੜ ਹੀਰੇ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਣ ਮੀਆਂ ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੋਈ ਨ ਕੁਝ ਆਖੇ ਪਰੀ ਜਿੰਨ ਤੇ ਨ ਹੈਵਾਣ ਮੀਆਂ ਬੰਦੀ ਮਾਰ ਕਮਲੀ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਤੇਰੇ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨ ਜਾਣ ਮੀਆਂ ਮੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਨਕਾਰੀਆਂ ਲੱਖ ਤੈਂਨੂੰ ਮੈਂਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਤੂੱਧ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> bju3ph7vsrgfm44o9hxg5y1rdtolba5 223885 223884 2026-06-30T15:43:04Z Gaurav Jhammat 375 223885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sifatjot Kaur" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਰਾਂਝੇ ਉੱਠਕੇ ਆਖਿਆ ਆ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਖਾਹ ਚੂਰੀ ਪੀਓ ਦੁੱਧ ਛੰਨੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਲੋੜੇ ਜੀਉ ਪਰਾਂਉਂਠੇ ਖਾਹ ਬੇਲੀ ਖੰਡ ਖੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਲਾਕੇ ਤੇ ਰੋਟੀ ਜਵਾਰ ਦੀ ਸਰਯੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਲਯਾਈ ਹਾਂ ਆਪ ਪਕਾਕੇ ਤੇ ਚੱਟਣੀ ਨਾਲੇ ਮੁਰੱਬਾ ਤੇ ਚਾਵਲ ਗੋਸ਼ਤ ਜੋ ਮਨ ਭਾਵੇ ਵੇਖੋ ਖਾਕੇ ਤੇ ਦੱਸ ਪੁਛਕੇ ਜੀਊ ਦਾ ਹਾਲ ਸਾਰਾ ਮੁੜੀ ਘੱਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਵਾਮ ਖਵਾ ਕੇ ਤੇ ਏਸੇ ਤਰੱਹ ਛੇਮਾਹੀਆਂ ਕਈ ਬਰਸਾਂ ਹੀਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਜਾ ਕੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵਨ ਨਾਲ ਰਾਂਝਣੇ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਬੇਲੇ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਭੁਲਾਕੇ ਤੇ</poem>}} {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਨਾਲੋਂਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਉਲਾਂਭਾ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਬੈਠੇਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸੁੱਟਿਓ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਹੀਰੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ ਸੱਪ ਚਿੱਤਰੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਹੀਰੇ ਮੰਗੂ ਚਾਰਦਾ ਗਾਹਉਂਦਾ ਫਿਰਾਂ ਬੇਲਾ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਜਾਸੀ ਕੋਈ ਪਾੜ ਹੀਰੇ ਮਿਲੇ ਕਫ਼ਨ ਨਾ ਦਫ਼ਨ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਬਰ ਤੇ ਨਾ ਉਛਾੜ ਹੀਰੇ ਰਾਤ ਪਾਸ ਤੇਰੇ ਘੜੀ ਜਾਪਦੀ ਏ ਬੇਲੇ ਕੱਟਣਾ ਦਿਨ ਪਹਾੜ ਹੀਰੇ ਸਾਥੇ ਆਂਵਦੀ ਤੁਰਤ ਉਦਾਸ ਹੋਵੇਂ ਘਰ ਕੇਹੜਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹ ਹੀਰੇ ਤੁਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰੈਹਣਾ ਅਸਾਂ ਕਿਤੇ ਰਹਿਣਾ ਐਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਵੇ ਧਾੜ ਹੀਰੇ ਮੈਂਨੂੰ ਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਾ ਕੀਤੋ ਇਕ ਦਾ ਹੋ ਤੂੰ ਕਟ ਸਾੜ ਹੀਰੇ ਚੇਤਾ ਮਹੀਂ ਚਰਵਾਏਂ ਤੇ ਦਗ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਟੋਰ ਦੇਵੇਂ ਪੱਲੇ ਝਾੜ ਹੀਰੇ ਲਾਹੌਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਪੈਣ ਪੋਲੇ ਤਾੜ ਤਾੜ ਹੀਰੇ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ }} {{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਣ ਮੀਆਂ ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੋਈ ਨ ਕੁਝ ਆਖੇ ਪਰੀ ਜਿੰਨ ਤੇ ਨ ਹੈਵਾਣ ਮੀਆਂ ਬੰਦੀ ਮਾਰ ਕਮਲੀ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਤੇਰੇ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨ ਜਾਣ ਮੀਆਂ ਮੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਨਕਾਰੀਆਂ ਲੱਖ ਤੈਂਨੂੰ ਮੈਂਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਤੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> b27hy28enr4deg3twyjg7q7pdqh8brf 250 59566 223887 202476 2026-06-30T15:45:45Z Gaurav Jhammat 375 223887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Geet Arts" />{{center|(੧੫)}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਏਹ ਗੱਲ ਖਿਆਲ ਆਈ ਬੇਲੀ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਨਾਲ ਧਯਾਨ ਮੀਆਂ ਕੱਕਾ ਕੈਰਾ ਬਿੱਲਾ ਅਤੇ ਡੇੜ ਚਿਸ਼ਮਾਂ ਖੋਟੇ ਆਦਮੀ ਏ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ ਕੈਦੋ ਨਾਮ ਟੋਪੀ ਸਿਰ ਤੇ ਧੌਨ ਮਧਰੀ ਡੇੜ ਟੰਗ ਥੀਂ ਕਰੀਂ ਪਹਚਾਨ ਮੀਆਂ ਮਤੇ ਹੋ ਮਚਲਾ ਤੈਥੀਂ ਭੇਦ ਪੁਛੇ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇ ਨ ਰੱਲ ਵੈਰਾਨ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣ ਯਾਰ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਖਿੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ ਕਦੀ ਪੂਛਿਆ ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਮੈਂਨੂੰ ਅਜੇ ਹੈਨ ਹੈਰਾਂਨ ਹੈਰਾਨ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਚਾਕ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਸਾਰੀ ਹੋਈ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰ ਰਵਾਨ ਮੀਆਂ ਰਖ ਯਾਦ ਕੈਦੋ ਨਹੀਂ ਖੈਰ ਹੱਥਾ ਲਾਹੌਰੀ ਕਸਮ ਹੈ ਦੀਨ ਈਂਮਾਨ ਮੀਆਂ</poem>}} {{center|ਕੈਦੋ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਕੋਲੋਂ ਭਿਖਯਾ ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਚੂਰੀ ਦੇਣੀ}} {{Block center|<poem>ਕੈਦੋ ਜਾਇਕੇ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ ਪਾਓ ਖੈਰ ਅੱਲਾ ਕਰੇ ਖੈਰ ਮੀਆਂ ਭੁਲ ਗਈ ਜੋ ਗੱਲ ਸੀ ਹੀਰ ਆਖੀ ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਲੈ ਲੈ ਠਹਿਰ ਮੀਆਂ ਚੂਰੀ ਬੁਕ ਭਰਕੇ ਰਾਂਝੇ ਚਾ ਦਿੱਤੀ ਕੇਦੋ ਪਰਤ ਭੰਨਾ ਓਸੇ ਪੈਰ ਮੀਆਂ ਮਿਲੀ ਹੀਰ ਵਾਟੇ ਪਿਛੇ ਮੁੜੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਨਜ਼ਰ ਭਰੀ ਨਾਲ ਕਹਿਰ ਮੀਆਂ ਹੀਰ ਲੰਙੇ ਨੂੰ ਰੱਜਕੇ ਫਾਟ ਕੀਤੀ ਉਠੀ ਚਿੱਤ ਕਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮੀਆਂ ਜਾ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਹੀਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਏ ਚੂਰੀ ਦੇ ਸਹੇੜਿਆ ਵੈਰ ਮੀਆਂ ਫਲ ਖਾਂਏਂਗਾ ਤੂੰ ਯਾਂ ਹੀਰ ਕਮਲੀ ਕਾਹਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਏ ਬੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮੀਆਂ ਲਾਹੌਰੀ ਸੁਝਦੀਏ ਸਾਡੇ ਐਸ਼ ਵਾਲੀ ਹੈ ਬੁਨਯਾਦ ਕੋਈ ਘੜੀ ਪਹਿਰ ਮੀਆਂ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਕੈਦੋ ਨੇ ਜ ਕੇ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨੀ}} {{Block center|<poem>ਕੈਦੋ ਜਾ ਘਰ ਮਹਿਰ ਦੇ ਪਾਸ ਮਲਕੀ ਮੱਤੀਂ ਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਵਾਹ ਵਾਹ ਮੀਆਂ ਤੇਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਮੈਂਨੂੰ ਕਰ ਸੁਟਿਆ ਅੱਜ ਤਬਾਹ ਮੀਆਂ ਬੇਲੇ ਚਾਕ ਪਿੱਛੇ ਰੋਜ਼ ਫਿਰੇ ਭੰਨੀ ਚਾਦਰ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਦਿੱਤੀ ਲਾਹ ਮੀਆਂ ਅਸਾਂ ਅਾਪ ਡਿੱਠਾ ਅੱਖੀਂ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਖੜਾ ਦੇਖਦਾ ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਹ ਮੀਆਂ ਲੀਕ ਲਾਵਸੀ ਚਾਕ ਲੈ ਹੀਰ ਜਾਸੀ ਮੰਨ ਅਸਾਂ ਦੀ ਨੇਕ ਸਲਾਹ ਮੀਆਂ ਸਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ਕੋਈ ਸਾਕ ਚੰਗਾ ਝਬਦੇ ਹੀਰ ਦਾ ਕਰੋ ਵਯਾਹ ਮੀਆਂ ਏਸ ਲੁੰਡ ਕੁਪੱਤੜੇ ਮੁੰਡੜੇ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਮਗਰੋਂ ਚਾਕ ਲਾਹ ਮੀਆਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> bqfvgibhdvgmfkpav0nkgyfmfr2xj1v 223889 223887 2026-06-30T15:46:18Z Gaurav Jhammat 375 223889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Geet Arts" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਏਹ ਗੱਲ ਖਿਆਲ ਆਈ ਬੇਲੀ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਨਾਲ ਧਯਾਨ ਮੀਆਂ ਕੱਕਾ ਕੈਰਾ ਬਿੱਲਾ ਅਤੇ ਡੇੜ ਚਿਸ਼ਮਾਂ ਖੋਟੇ ਆਦਮੀ ਏ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ ਕੈਦੋ ਨਾਮ ਟੋਪੀ ਸਿਰ ਤੇ ਧੌਨ ਮਧਰੀ ਡੇੜ ਟੰਗ ਥੀਂ ਕਰੀਂ ਪਹਚਾਨ ਮੀਆਂ ਮਤੇ ਹੋ ਮਚਲਾ ਤੈਥੀਂ ਭੇਦ ਪੁਛੇ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇ ਨ ਰੱਲ ਵੈਰਾਨ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਣ ਯਾਰ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਖਿੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ ਕਦੀ ਪੂਛਿਆ ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਮੈਂਨੂੰ ਅਜੇ ਹੈਨ ਹੈਰਾਂਨ ਹੈਰਾਨ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਚਾਕ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਸਾਰੀ ਹੋਈ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰ ਰਵਾਨ ਮੀਆਂ ਰਖ ਯਾਦ ਕੈਦੋ ਨਹੀਂ ਖੈਰ ਹੱਥਾ ਲਾਹੌਰੀ ਕਸਮ ਹੈ ਦੀਨ ਈਂਮਾਨ ਮੀਆਂ</poem>}} {{center|ਕੈਦੋ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਕੋਲੋਂ ਭਿਖਯਾ ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਚੂਰੀ ਦੇਣੀ}} {{Block center|<poem>ਕੈਦੋ ਜਾਇਕੇ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ ਪਾਓ ਖੈਰ ਅੱਲਾ ਕਰੇ ਖੈਰ ਮੀਆਂ ਭੁਲ ਗਈ ਜੋ ਗੱਲ ਸੀ ਹੀਰ ਆਖੀ ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਲੈ ਲੈ ਠਹਿਰ ਮੀਆਂ ਚੂਰੀ ਬੁਕ ਭਰਕੇ ਰਾਂਝੇ ਚਾ ਦਿੱਤੀ ਕੇਦੋ ਪਰਤ ਭੰਨਾ ਓਸੇ ਪੈਰ ਮੀਆਂ ਮਿਲੀ ਹੀਰ ਵਾਟੇ ਪਿਛੇ ਮੁੜੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਨਜ਼ਰ ਭਰੀ ਨਾਲ ਕਹਿਰ ਮੀਆਂ ਹੀਰ ਲੰਙੇ ਨੂੰ ਰੱਜਕੇ ਫਾਟ ਕੀਤੀ ਉਠੀ ਚਿੱਤ ਕਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮੀਆਂ ਜਾ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਹੀਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਏ ਚੂਰੀ ਦੇ ਸਹੇੜਿਆ ਵੈਰ ਮੀਆਂ ਫਲ ਖਾਂਏਂਗਾ ਤੂੰ ਯਾਂ ਹੀਰ ਕਮਲੀ ਕਾਹਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਏ ਬੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮੀਆਂ ਲਾਹੌਰੀ ਸੁਝਦੀਏ ਸਾਡੇ ਐਸ਼ ਵਾਲੀ ਹੈ ਬੁਨਯਾਦ ਕੋਈ ਘੜੀ ਪਹਿਰ ਮੀਆਂ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਕੈਦੋ ਨੇ ਜ ਕੇ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨੀ}} {{Block center|<poem>ਕੈਦੋ ਜਾ ਘਰ ਮਹਿਰ ਦੇ ਪਾਸ ਮਲਕੀ ਮੱਤੀਂ ਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਵਾਹ ਵਾਹ ਮੀਆਂ ਤੇਰੀ ਹੀਰ ਨੱਢੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਮੈਂਨੂੰ ਕਰ ਸੁਟਿਆ ਅੱਜ ਤਬਾਹ ਮੀਆਂ ਬੇਲੇ ਚਾਕ ਪਿੱਛੇ ਰੋਜ਼ ਫਿਰੇ ਭੰਨੀ ਚਾਦਰ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਦਿੱਤੀ ਲਾਹ ਮੀਆਂ ਅਸਾਂ ਅਾਪ ਡਿੱਠਾ ਅੱਖੀਂ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਖੜਾ ਦੇਖਦਾ ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਹ ਮੀਆਂ ਲੀਕ ਲਾਵਸੀ ਚਾਕ ਲੈ ਹੀਰ ਜਾਸੀ ਮੰਨ ਅਸਾਂ ਦੀ ਨੇਕ ਸਲਾਹ ਮੀਆਂ ਸਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ਕੋਈ ਸਾਕ ਚੰਗਾ ਝਬਦੇ ਹੀਰ ਦਾ ਕਰੋ ਵਯਾਹ ਮੀਆਂ ਏਸ ਲੁੰਡ ਕੁਪੱਤੜੇ ਮੁੰਡੜੇ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਮਗਰੋਂ ਚਾਕ ਲਾਹ ਮੀਆਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> jm2penwe0f879rxmovcw7n40vel0h1k 250 71468 223886 215696 2026-06-30T15:44:47Z Amritpal Aman 2020 223886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਗਲੋਅ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗਲੋਅ ਦੀ ਬੇਲ ਆਮ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਬੇਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਲ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਨਿੰਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੀ ਗਲੋਅ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਲ ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁੰਡਲਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ, ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਚੀਕਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡੰਡਲ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਚੀਕਨੇ, ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਬੀਜ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਟੇਢੇ ਮਿਰਚ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਗੁਰੂਚੀ। ਹਿੰਦੀ-ਗਿਲੋਅ। ਮਰਾਠੀ– ਗੁਲਬੇਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਗਲੋਅ। ਬੰਗਾਲੀ- ਗੁਲੰਚ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਗੁਲਾਚਾ। ਲੈਟਿਨ-ਟਿਨੋਸਪੋਰਾ ਕੋਰਡਿਫੋਲਿਆ (Tinospora Cordifolia)। ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੋਅ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਮਹਾਨ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਮੰਦ ਬੁਖਾਰ, ਜੀਰਨ ਬੁਖਾਰ, ਟਾਇਫਾਇਡ, ਮਲੇਰੀਆ ਆਦਿ ਲਈ ਚੰਗੀ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਕੁਨੈਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਗਿਲੋਅ ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਨਿਸਗੰਧ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਠੀ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਚਰਪਰੀ, ਕੌੜੀ, ਤਾਕਤਵਰ, ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਧਾਤੂ ਵਰਧਕ, ਪਿਆਸ, ਜਲਨ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿੱਤ, ਉਦਰ ਬੀਮਾਰੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੋਅ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਕਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਖਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 44<noinclude></noinclude> mvd94p200ui4vpcc1obz6bdsprou48q 223907 223886 2026-07-01T02:05:09Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 223907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਗਲੋਅ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗਲੋਅ ਦੀ ਬੇਲ ਆਮ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਬੇਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਲ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਨਿੰਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੀ ਗਲੋਅ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਲ ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁੰਡਲਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ, ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਚੀਕਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡੰਡਲ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਚੀਕਨੇ, ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਬੀਜ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਟੇਢੇ ਮਿਰਚ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਗੁੜੂਚੀ। ਹਿੰਦੀ-ਗਿਲੋਅ। ਮਰਾਠੀ– ਗੁਲਬੇਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਗਲੋਅ। ਬੰਗਾਲੀ- ਗੁਲੰਚ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਗੁਲਾਚਾ। ਲੈਟਿਨ-ਟਿਨੋਸਪੋਰਾ ਕੋਰਡਿਫੋਲਿਆ (Tinospora Cordifolia)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੋਅ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਲਈ ਮਹਾਨ ਦਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਮੰਦ ਬੁਖਾਰ, ਜੀਰਨ ਬੁਖਾਰ, ਟਾਇਫਾਇਡ, ਮਲੇਰੀਆ ਆਦਿ ਲਈ ਚੰਗੀ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਕੁਨੈਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਗਿਲੋਅ ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਨਿਸਗੰਧ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਪਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਠੀ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਚਰਪਰੀ, ਕੌੜੀ, ਤਾਕਤਵਰ, ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਧਾਤੂ ਵਰਧਕ, ਪਿਆਸ, ਜਲਨ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿੱਤ, ਉਦਰ ਬੀਮਾਰੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲੋਅ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਕਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਖਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 44<noinclude></noinclude> bawwtdfokaxjwys313ri251ut8u6o1d 250 71469 223908 215697 2026-07-01T02:07:56Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 223908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਬਬੇਰਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡ, ਗਲੋਇਨ ਨਾਂ ਦਾ ਕੜੂਆ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ, ਵਸਾ ਅਲਕੋਹਲ ਗਿਲਸਟੇਰਾਇਲ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਸਾ, ਅਮਲ ਅਤੇ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਤਣੇ ਵਿਚ ਸਟਾਰਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਗਲੋਅ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੋਡੀਅਮ ਸੇਲਿਸਿਲੇਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਸੁਲਿਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਪਚਾਉਣ, ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣ Jaspal Singh Hans S. Nachhattar Singh 59-A Rattan Nagar, Tripuri Patiala Punjab 147001 “ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇਣ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਧਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਰੇ ਭਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਤਿ ਸਰਾਹਨਾ ਯੋਗ ਤੇ ਇੱਕ ਨਰੋਆ ਯਤਨ ਹੈ।” ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 45<noinclude></noinclude> 82y4n62fodiah81ldm1ip40fpu9pffw 250 72985 223873 223548 2026-06-30T13:51:15Z Jalseerat Aman 2446 223873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>________________ ਲਈ ਸਿਹਫ 2% ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖਵੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ 4% ਹੋਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ 5% ਹਿਜਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਰੀਬੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਊਸਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਵਪਾਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਅਧਿਆਇ ਅੱਠਵਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਅਜੇ ਇਸ ਐਕਟ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਗੇ। ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਟਾਇਲਟ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਵਿਖਾਵੇ ਲਈ ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਟਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਤਾਲੇ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਹੀਕਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਿੱਕਤ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਹੀਕਲ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਮੈਂਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ 52<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> rcc9kxm14cyovy07bhty3wnylfozkcm 223874 223873 2026-06-30T14:01:13Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 223874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਲਈ ਸਿਹਫ 3% ਅਸਾਮੀਆਂ ਹੀ ਰਾਖਵੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ 4% ਹੋਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ 5% ਹਿਜਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਰੀਬੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਊਸਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਵਪਾਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। {{gap}}ਅਧਿਆਇ ਅੱਠਵਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਅਜੇ ਇਸ ਐਕਟ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਗੇ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਟਾਇਲਟ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਵਿਖਾਵੇ ਲਈ ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਟਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਤਾਲੇ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਹੀਕਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਿੱਕਤ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਹੀਕਲ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> 7ownatrtckiow1m2g5oztz3b48nx6np 223875 223874 2026-06-30T14:05:42Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 223875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਲਈ ਸਿਹਫ 3% ਅਸਾਮੀਆਂ ਹੀ ਰਾਖਵੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ 4% ਹੋਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ 5% ਹਿਜਰਵੇਸ਼ਨ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਰੀਬੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਊਸਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਵਪਾਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ 5% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। {{gap}}ਅਧਿਆਇ ਅੱਠਵਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਅਜੇ ਇਸ ਐਕਟ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਗੇ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਟਾਇਲਟ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਵਿਖਾਵੇ ਲਈ ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਟਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਤਾਲੇ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਹੀਕਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਿੱਕਤ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਹੀਕਲ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> ip11sx8bnvgmgonavje00mwkm4rbg24 250 73250 223894 223486 2026-06-30T16:36:47Z Aman Arora PTL 1841 223894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{gap}}ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਹਿਤ ਮਿਰਯਾਦਾ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਖ ਦੇ ਖੂੰਨ ਦੇ ਛੱਟੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਆਤਮੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਉਹ ਚਾਸ਼ਨੀ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਕਾਇਆਂ ਪਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁਖ ਦਾ ਅਪਣਾ ਆਪਾ ਧਰਮ ਦੇ ਉੱਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਬ ਲੋਹੀ ਸੰਜੋਅ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸੰਨ ੧੭੪੩ ਦੇ ਵਿਚ ਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗ੍ਵਰਨਰ ਅਜੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਆਜ਼ਮ ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਸੀ। {{center|'''{{larger|ਜਸਪਤ ਰਾਇ, ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਤੇ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ॥}}'''}} ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਤਿੰਨ 'ਕਤੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਸਨ: ਦੀਵਾਨ ਜਸਪਤ ਰਾਇ,ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਲਖਪਤ ਰਾਇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਰਨਰ ਅਬਦੁਲ ਸਮੱਦਖਾਂ ਦੇ ਵਕਤ ਜਸਪਤ ਰਾਇ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ।ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਾਂਭੀ ਤਾਂ ਜਸਪਤ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰੋਂ ਬਦਲਕੇ ਏਮਨਾਬਾਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਰਗਨੇ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਆਦੀਨਾ ਬੇਗ* ਬੜਾ ਚਲਤਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਸੀ, ਇਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਉਪੇਚ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਤੱਕੀ ਕੀਤੀ । ਇਕ ਵੇਰ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਣ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਿਵਾਲਿ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ “ਇਕ ਸਾਲ ਕੈਦ ਰਿਹਾ।ਫੇਰ ਲਾਲਾ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ''''ਜ਼ਮਾਨਤ ਉੱਪਰ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ । ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਰਿਹਾ ਹੋਕੇ ਬਿਨਾਂ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੇ ਦੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੱਸ ਗਿਆ ।*****ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਨੇ ਚੂੰਕਿ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਗ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਨਿਮਕ ਹਲਾਲੀ ਵਜੋਂ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਖਰਚ ਤੇ ਇਮਾਨਤ ਬਾਬਤ ਕੋਈ ਕਾਗਜ਼ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ।*****ਆਖਰ ਇਸ ਦੀ ਨਿਮਕ ਹਲਾਲੀ ਦੀ ਕਦਰ ਵਜੋਂ ਦੇਗ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢਾਇਆ, ਇਲਾਜ ਕਰਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਕੰਮ ਤੇ ਚਾਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਗਾ ਦਿਤਾ ਜਾਏਗਾ । ਲਾਲਾ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਹਰ- ਬਾਨੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰੋ***** ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਮੰਗਾ ਕੇ ਮੁਕਰਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾਂਗਾ । ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਦਵਾਉਣ ਲਈ ਤਸੱਲੀ ਦਾ ਪਰਵਾਨਾ ਭੇਜਿਆ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸਨ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਖਿਲਅਤ ਦੇ ਕੇ ਮੁਲਕ ਤੇ ਮੁਕਰਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਜਸਪਤ ਰਾਇ ਦੀ ਬਦਲੀ ਏਮਨਾਬਾਦ ਹੋਈ ਤਾਂ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਮੁਕਰਰ ਹੋਇਆ। ਏਸ ਕਾਰਣ ਜਸਪਤ ਤੇ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਗੜੀ ਰਹੀ। ਜਸਪਤ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਵੀਂ ਕੁਛ ਮਦਦ ਤੇ ਉਕਸਾਹਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਵਿਚ ਗੜਬੜੀ ਪਾਈ ਰੱਖ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗੇ ਕਿ ਅਦੀਨਾ * ਇਹ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਅਰਾਈਂ ਸ਼ਰਕ ਪੁਰ ਪੱਟੀ (ਲਾਹੌਰ) ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ,ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਨੂੰ ਸੀ । ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਕੰਗਾਲ ਸਨ 'ਆਦਮੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। [ਅਹਿਵਾਲਿ ਆਦੀਨਾ ਬੇਗ +Jaspat Rai, therefore instigated the Sikhs to create troubles in the Jullundur Doab in order to harass and exasperate Adeena Beg. [Transforma!ion of Sikhism. P. 131, Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ksff2hejztr1lyidltfo1icdl5fa0uc 0 73290 223850 2026-06-30T13:12:47Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ | previous = [[../ਨਵਾਂ ਜਨਮ|ਨਵਾਂ ਜਨਮ]] | next = [[../ਸ਼ੀਸ਼ਾ|ਸ਼ੀਸ਼ਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=16 to=17/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223850 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ | previous = [[../ਨਵਾਂ ਜਨਮ|ਨਵਾਂ ਜਨਮ]] | next = [[../ਸ਼ੀਸ਼ਾ|ਸ਼ੀਸ਼ਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=16 to=17/> ctt253221hm4wg3yhwoqwsxv44dravy 0 73291 223851 2026-06-30T13:14:35Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸ਼ੀਸ਼ਾ | previous = [[../ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ|ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ]] | next = [[../ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ|ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=18 to=20/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223851 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸ਼ੀਸ਼ਾ | previous = [[../ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ|ਬਦਲਦੇ ਰੌਂ]] | next = [[../ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ|ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=18 to=20/> 5o6ihi2u3uc8a5su987w0sc2eyotox0 0 73292 223852 2026-06-30T13:16:20Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ | previous = [[../ਸ਼ੀਸ਼ਾ|ਸ਼ੀਸ਼ਾ]] | next = [[../ਪੇਸ਼ਾ|ਪੇਸ਼ਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=21 to=23/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223852 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ | previous = [[../ਸ਼ੀਸ਼ਾ|ਸ਼ੀਸ਼ਾ]] | next = [[../ਪੇਸ਼ਾ|ਪੇਸ਼ਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=21 to=23/> rrf0vjata2c4ccaamwz1q1po8iji30e 0 73293 223853 2026-06-30T13:17:16Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਪੇਸ਼ਾ | previous = [[../ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ|ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ]] | next = [[../ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ|ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=24 to=26/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223853 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਪੇਸ਼ਾ | previous = [[../ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ|ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ]] | next = [[../ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ|ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=24 to=26/> cjt7vp5l2twc1v0h34o2m778113ctfw 0 73294 223854 2026-06-30T13:18:10Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ | previous = [[../ਪੇਸ਼ਾ|ਪੇਸ਼ਾ]] | next = [[../ਆਪਣੀ ਪੀੜ|ਆਪਣੀ ਪੀੜ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=27 to=29/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223854 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ | previous = [[../ਪੇਸ਼ਾ|ਪੇਸ਼ਾ]] | next = [[../ਆਪਣੀ ਪੀੜ|ਆਪਣੀ ਪੀੜ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=27 to=29/> m9zt2uq0zo2ux554blnv7y4totdumpg 0 73295 223855 2026-06-30T13:19:19Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਆਪਣੀ ਪੀੜ | previous = [[../ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ|ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ]] | next = [[../ਲੌਦਾ|ਲੌਦਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=30 to=35/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223855 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਆਪਣੀ ਪੀੜ | previous = [[../ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ|ਸ਼ਰਾਫਤ ਕਿ ਡਰ]] | next = [[../ਲੌਦਾ|ਲੌਦਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=30 to=35/> ixsin5bjzh4tich52f9gbjwdb0xseif 0 73296 223856 2026-06-30T13:21:17Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਲੌਦਾ | previous = [[../ਆਪਣੀ ਪੀੜ|ਆਪਣੀ ਪੀੜ]] | next = [[../ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਨਵਾਂ ਸਾਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=36 to=40/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223856 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਲੌਦਾ | previous = [[../ਆਪਣੀ ਪੀੜ|ਆਪਣੀ ਪੀੜ]] | next = [[../ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਨਵਾਂ ਸਾਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=36 to=40/> aj2fgz97yqk34uptoj4e5f586nq5dng 0 73297 223857 2026-06-30T13:22:12Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਨਵਾਂ ਸਾਲ | previous = [[../ਲੌਦਾ|ਲੌਦਾ]] | next = [[../ਟਿੱਪ|ਟਿੱਪ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=41 to=44/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223857 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਨਵਾਂ ਸਾਲ | previous = [[../ਲੌਦਾ|ਲੌਦਾ]] | next = [[../ਟਿੱਪ|ਟਿੱਪ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=41 to=44/> lkfsnnvf21qoz9wci1po2zsoft10422 0 73298 223858 2026-06-30T13:23:11Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਟਿੱਪ | previous = [[../ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਨਵਾਂ ਸਾਲ]] | next = [[../ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ|ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=45 to=48/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223858 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਟਿੱਪ | previous = [[../ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਨਵਾਂ ਸਾਲ]] | next = [[../ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ|ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=45 to=48/> jrqubl89lzwog3afofmktgrarf5y2f3 0 73299 223859 2026-06-30T13:24:05Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ | previous = [[../ਟਿੱਪ|ਟਿੱਪ]] | next = [[../ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ|ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=49 to=51/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223859 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ | previous = [[../ਟਿੱਪ|ਟਿੱਪ]] | next = [[../ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ|ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=49 to=51/> kmih2bmqrqv29ramym8il5zf2q78ymg 0 73300 223860 2026-06-30T13:25:26Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ | previous = [[../ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ|ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ]] | next = [[../ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ|ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=52 to=55/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223860 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ | previous = [[../ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ|ਸਿਆਸੀ ਸਵਾਰੀ]] | next = [[../ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ|ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=52 to=55/> edqvq42eirkngz04rf7v2g044sp060f 0 73301 223861 2026-06-30T13:26:26Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ | previous = [[../ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ|ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ]] | next = [[../ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ|ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=56 to=66/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223861 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ | previous = [[../ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ|ਗਰੀਡੀ ਡੌਗ]] | next = [[../ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ|ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=56 to=66/> c6dx3ur9p1em5gbdciuwol1hffn1o2l 0 73302 223862 2026-06-30T13:27:25Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ | previous = [[../ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ|ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ]] | next = [[../ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ|ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=67 to=69/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223862 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ | previous = [[../ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ|ਇੱਕ ਬੇਰੰਗ-ਰਸ ਸ਼ਿਫਟ]] | next = [[../ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ|ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=67 to=69/> 1rsnhycfcr9l8fuvmxst6yogggrv9wy 0 73303 223863 2026-06-30T13:28:33Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ | previous = [[../ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ|ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ]] | next = [[../ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=70 to=73/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223863 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ | previous = [[../ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ|ਦੁਖੀ ਡਰਾਈਵਰ]] | next = [[../ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=70 to=73/> jzeobbmkolym7suhyya33036puyik1x 0 73304 223864 2026-06-30T13:29:42Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | previous = [[../ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ|ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ]] | next = [[../ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=74 to=77/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223864 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | previous = [[../ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ|ਜੈਰੀ ਸਹੋਤਾ]] | next = [[../ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=74 to=77/> lqfjuvi84yxwk9o90j0uchn7l8lkqi9 0 73305 223865 2026-06-30T13:30:58Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | previous = [[../ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ]] | next = [[../ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ|ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=78 to=82/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223865 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | previous = [[../ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ]] | next = [[../ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ|ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=78 to=82/> jookj9u57v3we96uqxyg6b58ctl78ti 0 73306 223866 2026-06-30T13:31:50Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ | previous = [[../ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | next = [[../ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ|ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=82 to=85/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223866 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ | previous = [[../ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | next = [[../ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ|ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=82 to=85/> auipk40zi5wluxcy4k2daue8fvjg1zu 0 73307 223867 2026-06-30T13:32:43Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ | previous = [[../ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ|ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ]] | next = [[../ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ|ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=86 to=92/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223867 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ | previous = [[../ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ|ਹੰਕਾਰ ਸਿੰਘ]] | next = [[../ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ|ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=86 to=92/> 51x2esssame11v4n9r6nvy3u5s7xytm 0 73308 223868 2026-06-30T13:33:56Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ | previous = [[../ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ|ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ]] | next = [[../ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ|ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=93 to=94/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223868 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ | previous = [[../ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ|ਟੈਕਸੀ ਸਨਅਤ]] | next = [[../ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ|ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ]] | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=93 to=94/> ke9jibga102gwkgt6yp05s564qt1mze 0 73309 223869 2026-06-30T13:35:34Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ | previous = [[../ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ|ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ]] | next = | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=95 to=107/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223869 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਟੈਕਸੀ | previous = [[../ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ|ਹਵਾ ਆਉਣ ਦੇ]] | next = | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" from=95 to=107/> fcz1xpcsnoyw1dtyvnb99xesxcl9ikv 0 73310 223870 2026-06-30T13:38:29Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ|ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223870 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ|ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=3/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=4/> ozttjnxmezuhmzp0axu8fo7yrwn3w1s 223871 223870 2026-06-30T13:39:33Z Tamanpreet Kaur 606 223871 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ|ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=3/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=4/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=5/> {{page break|label=}} {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=6/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=7/> {{page break|label=}} khhqq28hozdlzza2w23i7z6tnzgaod0 223872 223871 2026-06-30T13:39:57Z Tamanpreet Kaur 606 223872 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ | author = ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ|ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=3/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=4/> {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=5/> {{page break|label=}} {{page break|label=}} <pages index="ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ.pdf" include=6/> {{page break|label=}} f19y0ldqbfxlxgmj3osv180uoxjoy5z 250 73311 223878 2026-06-30T14:54:54Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ار با عیات عمر خیام ۴۰ رباعی سردل که دور و مهره محبت بهشت اگر ساکن مسجد است و در ایل گشت در دفتر عشق نام مرکس که نوشت از اوز دوز خست و فارغ بهشت و دوری که در و آمدن و رفتن است اگرانه برایت نه نهایت پیداست کس می زند وی در ین منی راست این آمدن از کجا و رفتن ن..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ار با عیات عمر خیام ۴۰ رباعی سردل که دور و مهره محبت بهشت اگر ساکن مسجد است و در ایل گشت در دفتر عشق نام مرکس که نوشت از اوز دوز خست و فارغ بهشت و دوری که در و آمدن و رفتن است اگرانه برایت نه نهایت پیداست کس می زند وی در ین منی راست این آمدن از کجا و رفتن نجاست رہا ہے اشاره و تاکید بر نفتن اسرا ما جوانی که در خاطر سالک عبور است میگوید کہ اگر سراب العنا سانی جو زمانہ شیکست من وقت دنیا بسر اچک نشست من و نشست من بوت گر زانکه نمیان من و تو جام کمی است؟ میدان یقین که حق بدست می کند ا کا فرعشقیم و سلمان دگر است مامور ضعیفیم و سلیمان و گر است را اظهار دہی لامحالہ بار سراز از تاریخ زیاد و جگر یاره طلب بازار چه قطب فراوشان و گر است می خوردن و شاد بودن این نخست فارغ بودن ز کفر و دین دین نیست گفتم بفروس دھر کا بین تو چیت گفت دل ترم تو کا بین مغز ن ایمن ستر از همه ناکسان بنهان باید دست راز ازهمه جهان نهان باید داشت بنگر که بیجان و مردمان می جو گنی چشم از همه مردمان بنهان با باید وانت ایسنا ازابل نا امل قابل نب میده که اسرار در سوتے از اظهار گاه کرده شود اشتراه جهان چنانکه در دفتر است گفتن نتوان زانکه و بال سرماست چون نیست درین مردم نادان ابلی گفتن نتوان هر انچه در خاطر ماست ایمنا گویند کہ ہے ہماہ شعبان بی واست تند نیز جب که آن به خاص خداست شعبان و رجب ماه خدایند رسول باقی رمضان خوریم کان خاصه بہت ؟<noinclude></noinclude> jfks84l5i4l966wiarpm2wryywsm7dz 250 73312 223895 2026-06-30T18:16:01Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 223895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>rh{{੮|[ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾਂ]|}} ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਥਣ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਝਟ ਬਣ ਚੁੰਘਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਥਣ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ ਮਲਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਯਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿੱਲਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਲਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਣ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਯਤ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਪਿਲੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਖੋਂ ਵੱਖਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸਤਰਾਂ ਵੰਡ ਹੈ :- {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨ–ਕੁਝ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਫੇਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ-ਦਿਨੇ ਦੋ ਘੱਟ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਦਸ ਬਜੇ, ਫੇਰ ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਬਜੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ-ਦਿਨੇਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ। {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਧ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਦਾਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ<noinclude></noinclude> ntjhi9mswhk8h8nfpq23ooaihrs1jts 223896 223895 2026-06-30T18:16:50Z Muskan1903 2644 223896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{rh|੮|[ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾਂ]|}} ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਥਣ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਝਟ ਬਣ ਚੁੰਘਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਥਣ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ ਮਲਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਯਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿੱਲਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਲਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਣ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਯਤ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਪਿਲੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਖੋਂ ਵੱਖਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸਤਰਾਂ ਵੰਡ ਹੈ :- {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨ–ਕੁਝ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਫੇਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ-ਦਿਨੇ ਦੋ ਘੱਟ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਦਸ ਬਜੇ, ਫੇਰ ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਬਜੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ-ਦਿਨੇਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ। {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਧ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਦਾਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ<noinclude></noinclude> rny4982hzpf3om8ck9mw8hirpe6l9ia 223897 223896 2026-06-30T18:20:41Z Muskan1903 2644 223897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{rh|੮|[ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾਂ]|}} ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਥਣ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਝਟ ਬਣ ਚੁੰਘਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।<br> {{gap}}ਥਣ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ ਮਲਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਯਾ ਕਰੋ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿੱਲਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਲਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।<br> {{gap}}ਜੇਕਰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਣ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।<br> {{gap}}ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਯਤ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਪਿਲੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਖੋਂ ਵੱਖਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸਤਰਾਂ ਵੰਡ ਹੈ :-<br> {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨ–ਕੁਝ ਨਹੀਂ।<br> {{gap}}ਫੇਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ-ਦਿਨੇ ਦੋ ਘੱਟ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਦਸ ਬਜੇ, ਫੇਰ ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਬਜੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<br> {{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ-ਦਿਨੇਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ।<br> {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਧ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਦਾਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ<noinclude></noinclude> 0veqrk291fqf4uvqrrsit99v16x1zm4 250 73313 223906 2026-07-01T01:58:09Z ~2026-37453-50 2703 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਤਸਵੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੋਟ-ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ? ਕੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਿਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2401:4900:5D28:140E:3211:D99F:FD0A:27C3" /></noinclude>ਤਸਵੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੋਟ-ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ? ਕੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ 20 ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ 50-50 ਹਜ਼ਾਰ Punda & for a dues three of t ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗੁਰ ਸਬਦ ॥ ਉਪਨਿਕ ਸੰਸਾਰੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਰਤੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਥੇ mit of go the fastest WH milue wine mithun the wo ff safe Her to read the af ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 29 ਜੂਨ, 2017 61<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> 5rk70wwq4rj2c1is7t6xqg9jyduidhn 250 73314 224103 2026-07-01T10:08:54Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{xx-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾ ਦੀ ਖਾਣ'''}} {{x-larger|ੳ}} {{x-larger|(੧) ਉਸਤਾਕਾਰ ਉਚੱਕਾ ਚੇਲਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ।}} ਜਦ ਵਡੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਖੋ (ੳ) ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਧੀ ਸਿਆਣੀ,,,... (ਅ)..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 224103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{xx-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾ ਦੀ ਖਾਣ'''}} {{x-larger|ੳ}} {{x-larger|(੧) ਉਸਤਾਕਾਰ ਉਚੱਕਾ ਚੇਲਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ।}} ਜਦ ਵਡੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਖੋ (ੳ) ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਧੀ ਸਿਆਣੀ,,,... (ਅ) ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਸੋ ਬੜੇ ਮੀਆਂ, (੨) ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ। ਜਦ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਗਲ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਸਮਝ ਕੁਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। (੩) ਉਸ਼ਨਾਕ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ। ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰੋਂ ੨ ਤਾਂ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਦਿਖਾਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਖਾਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਸੁੱਚਮ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ ਭੀ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । יין (੪) ਉਹ ਕੀ ਦੇਸੀ ਸਾਧੋ,ਜਿਨ ਪਿੰਨ ਗਲੋਲਾ ਖਾਧੋ<noinclude></noinclude> m809rw5252dy8elr7khq04ya2s8nezm 224104 224103 2026-07-01T10:18:51Z Kaur.gurmel 192 224104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾ ਦੀ ਖਾਣ'''}} {{x-larger|ੳ}} {{x-larger|(੧) ਉਸਤਾਕਾਰ ਉਚੱਕਾ ਚੇਲਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ।}} {{gap}}ਜਦ ਵਡੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਖੋ (ੳ) ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਧੀ ਸਿਆਣੀ,,,... (ਅ) ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਸੋ ਬੜੇ ਮੀਆਂ,,,... {{x-larger|(੨) ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ।}} {{gap}}ਜਦ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਗਲ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਸਮਝ ਕੁਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। {{x-larger|(੩) ਉਸ਼ਨਾਕ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ।}} {{gap}}ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰੋਂ ੨ ਤਾਂ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਦਿਖਾਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਖਾਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਈ ਲੋਕ ਸੁੱਚਮ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ ਭੀ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । {{x-larger|(੪) ਉਹ ਕੀ ਦੇਸੀ ਸਾਧੋ,ਜਿਨ ਪਿੰਨ ਗਲੋਲਾ {{gap}}ਖਾਧੋ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> au5m4enteenppcwkci0eo16zqogpus1 224105 224104 2026-07-01T10:19:46Z Kaur.gurmel 192 224105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾ ਦੀ ਖਾਣ'''}} {{center|{{x-larger|ੳ}}}} {{x-larger|(੧) ਉਸਤਾਕਾਰ ਉਚੱਕਾ ਚੇਲਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ।}} {{gap}}ਜਦ ਵਡੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਖੋ (ੳ) ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਧੀ ਸਿਆਣੀ,,,... (ਅ) ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਸੋ ਬੜੇ ਮੀਆਂ,,,... {{x-larger|(੨) ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ।}} {{gap}}ਜਦ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਗਲ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਸਮਝ ਕੁਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। {{x-larger|(੩) ਉਸ਼ਨਾਕ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ।}} {{gap}}ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰੋਂ ੨ ਤਾਂ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਦਿਖਾਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਖਾਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਈ ਲੋਕ ਸੁੱਚਮ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ ਭੀ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । {{x-larger|(੪) ਉਹ ਕੀ ਦੇਸੀ ਸਾਧੋ,ਜਿਨ ਪਿੰਨ ਗਲੋਲਾ {{gap}}ਖਾਧੋ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 5j9gza2ylu6gtdwfz2teugrnwtv71b4 224106 224105 2026-07-01T10:20:37Z Kaur.gurmel 192 224106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{xx-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾ ਦੀ ਖਾਣ'''}}}} {{center|{{x-larger|ੳ}}}} {{x-larger|(੧) ਉਸਤਾਕਾਰ ਉਚੱਕਾ ਚੇਲਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ।}} {{gap}}ਜਦ ਵਡੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖਾਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਖੋ (ੳ) ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਧੀ ਸਿਆਣੀ,,,... (ਅ) ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਸੋ ਬੜੇ ਮੀਆਂ,,,... {{x-larger|(੨) ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ।}} {{gap}}ਜਦ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਗਲ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਸਮਝ ਕੁਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। {{x-larger|(੩) ਉਸ਼ਨਾਕ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ।}} {{gap}}ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰੋਂ ੨ ਤਾਂ ਬੜੀ ਸਫਾਈ ਦਿਖਾਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਖਾਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਈ ਲੋਕ ਸੁੱਚਮ ਬਾਹਮਣੀ ਸੀਂਢ ਦਾ ਤੜਕਾ ਭੀ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । {{x-larger|(੪) ਉਹ ਕੀ ਦੇਸੀ ਸਾਧੋ,ਜਿਨ ਪਿੰਨ ਗਲੋਲਾ {{gap}}ਖਾਧੋ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> r05uc5wafq1b4vt27cg6h5aliv79ejy