ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 6120 225254 223437 2026-07-10T10:05:08Z Harchand Bhinder 2624 225254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਤਤਕਰਾ।}}}} {{rh|ਨੰ:|ਸਿਰ ਲੇਖ|ਪੰਨਾ}} {{rh|੧|ਪਿਆਰ ... ... ...|੧}} {{rh|੨|ਕਵਿਤਾ ... ... ...|੨੦}} {{rh|੩|ਕਵੀ ਦਾ ਦਿਲ ... ... ...|੩੯}} {{rh|੪|ਮਜ਼ਬ ... ... ...|੬੬}} {{rh|੫|ਆਰਟ ... ... ...|੮੩}} {{rh|੬|ਵਤਨ ਦਾ ਪਿਆਰ ... ... ...|੧੦੧}} {{rh|੭|ਇਕ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ...|੧੧੨}} {{rh|੮|ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ... ...|੧੪੪}} {{rh|੯|ਕਿਰਤ ... ... ...|੧੬੦}} {{rh|੧੦|ਮਿਤ੍ਰਤਾ ... ... ...|੧੬੮}} {{rh|੧੧|ਘਲੋਈ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ (<small>ਲੇਖਕ ਬੀਬੀ ਦਯਾ ਕੌਰ</small>) ...|੧੮੩}} {{rh|੧੨|ਕੀਰਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ... ...|੧੯੯}} {{rh|੧੩|ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਪਰ ਕਟਾਖਯ ...|੨੦੯}} {{rh|੧੪|ਵੋਟ ਤੇ ਪਾਲਿਟਿਕਸ ... ...|੨੪੮}}<noinclude></noinclude> tiwji3tl371wg725i747w0gh61z8phc 250 6125 225257 185721 2026-07-10T10:11:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|[ਸ]}} ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਗਦੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਕਣੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕੀ ਖਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ, ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਮੋਤੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਹਿਲਾਂਦੀ ਹੈ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਰਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਡਲ੍ਹਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਖੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਫੁੱਲ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤੇ ਲਟਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਮੌਜ ਹੈ, ਆਪ ਦੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਹੈ, ਦਾਤ ਹੈ, ਰੂਪ ਹੈ, ਬਿਨਸਾਧਨ ਸਿਧੀ ਹੈ, ਭੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਓਸ ਅਗੱਮੀ ਫੁੱਲ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਬਲਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਵਾਂਗ ਮੋਏ ਦਿਲ-ਦੀਵੇ ਮੁੜ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ!! {{gap}}ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਨਮੂਨੇ ਨਸ਼ਰ ਤੇ ਨਜ਼ਮ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ {{larger|'''ਕਾਪੀ ਰਾਈਟ'''}} ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਆਪਦਾ ਅਤੀ ਧਨਵਾਦੀ ਹੈ। {{Css image crop |Image = ਖੁਲ੍ਹੇ_ਲੇਖ.pdf |Page = 16 |bSize = 369 |cWidth = 332 |cHeight = 96 |oTop = 450 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 36k2owkcec32ix6y8axs0wclbx8mz2h 250 6253 225255 39832 2026-07-10T10:06:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੨੭)}} ਪਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਚ ਓਹਨੂੰ ਰੀਝਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਓਹਨੂੰ ਰੀਝਾਣ ਦੀ ਕਰਦੀ ਸਾਂ। ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਓਹ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਰ ਰਾਗ ਦੀ ਛੇੜਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਰ ਉੱਪਰ ਨੱਚਦੀ ਸਾਂ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਸੀ ਤਕ ਤਕ ਜੀਂਂਦੇ ਸਾਂ, ਪਰ ਇਕ ਸਿਆਲੇ ਕੁਛ ਚਿਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਵਾਹ ਲੱਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੇਰੀ ਭੁੜੀ ਵਿਅਰਥ ਗਈ, ਆਪ ਸਦਾ ਲਈ ਮੈਥੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਗਏ।।” {{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਅਜ ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਚ ਗੁਜਰ ਗਏ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਰੀਝਾਣ ਦਾ ਤਰਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਓਹ ਬੁੱਧ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਓਹਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਓਸ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਕੁਛ ਉਹਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸ਼ਰਾਧ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਓਸੁਨੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੇਖਿਆ।। {{gap}}ਸਵਾਣੀ ਨੇ ਚਾਹ ਬਣਾਈ, ਅਰ ਦੋਹਾਂ ਪੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਹੁਣ ਆਪ ਸੌਂ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫੀ ਦੇਣਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਮਤਬੱਰਕ ਨਾਚ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ।” ਓਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪ ਨੇ ਮਾਫੀ ਦੇਣੀ, ਕਿ ਮੈਂਨੇ ਆਪ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਉਕਤਾਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਆਪ ਘੂਕ ਸੈ ਗਏ ਸੇ, ਤਦ<noinclude></noinclude> dlow29pdnq5tsvyp8p3mpeiqkn9mccn 250 6254 225256 39833 2026-07-10T10:06:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|(੧੨੮)}} ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਬਾਹਲੇ ਖੜਾਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖੇਪਤਾ ਹੋਈ ਹੈ॥” {{gap}}ਇਉਂ ਮਾਫੀਆਂ ਮੰਗਦਾ ਓਹ ਮਜਬੂਰਨ ਮੁੜ ਕਾਗਜ ਦੀ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਹੇਠ ਜਾ ਲੇਟਿਆ ਤੇ ਖੂਬ ਸੈ ਗਿਆ, ਦਿਨ ਕਾਫੀ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦ ਓਹ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਠਿਆ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਾਤੀ ਇਕ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਓਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਉਸੀ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਸਵਾਣੀ ਨੇ ਬਣਾਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਤੇ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਤੀ ਤਾਂ ਓਹ ਭੁੱਖਾ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਚ ਆਈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪ ਓਹ ਰਾਤੀਭੁੱਖੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਓਹ ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਬੜਾ ਥੋੜਾ ਖਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀਤੀ॥ {{gap}}ਪਰ ਜਦ ਓਸ ਖੀਸੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾਏ, ਕਿ ਕੁਛ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਰੋਟੀ ਆਦਿ ਲਈ ਭੇਟਾ ਕਰ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਸਵਾਣੀ ਬੋਲੀ “ਜੋ ਕੁਛ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇ ਸੱਕਦੀ ਹਾਂ, ਓਹ ਕਿਸੀ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਸੀ, ਤਦ ਓਹ ਮੈਂ ਆਪ ਪਰ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੁੱੱਲ ਦੇਣਾ ਆਪ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਮੇਰੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਤਕਲੀਫ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਓਹਦੀ ਖਿਮਾ ਬਖਸ਼ਣੀ ਤੇ ਨਿਰਾ ਇਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖੋਗੇ, ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਐਸੀ ਨਿਮਾਣੀ<noinclude></noinclude> h9z50vkek0jfz3okon3ducqni9gn3pn 250 22046 225194 53150 2026-07-10T05:45:25Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੪}}</noinclude>ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਮਾਇ ਬਾਪ ਪੂਤ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਰਾਜ ਮਿਲਖ ਵਾਪਾਰਾ॥ ਸੰਤ ਬਿਹਾਵੈ ਹਰਿ ਨਾਮ ਅਧਾਰਾ॥੧॥ ਰਚਨਾ ਸਾਚੁ ਬਨੀ॥ ਸਭ ਕਾ ਏਕੁ ਧਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਬੇਦ ਅਰੁ ਬਾਦਿ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਰਸਨਾ ਸਾਦਿ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਲਪਟਿ ਸੰਗਿ ਨਾਰੀ॥ ਸੰਤ ਰਚੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਮੁਰਾਰੀ॥੨॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਖੇਲਤ ਜੂਆ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਅਮਲੀ ਹੂਆ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਪਰ ਦਰਬ ਚੋੁਰਾਏ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਬਿਹਾਵੈ ਨਾਮ ਧਿਆਏ॥੩॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਜੋਗ ਤਪ ਪੂਜਾ॥ ਕਾਹੂ ਰੋਗ ਸੋਗ ਭਰਮੀਜਾ॥ ਕਾਹੂ ਪਵਨ ਧਾਰ ਜਾਤ ਬਿਹਾਏ॥ ਸੰਤ ਬਿਹਾਵੈ ਕੀਰਤਨੁ ਗਾਏ॥੪॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਚਾਲਤ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਸੋ ਪਿੜੁ ਮਾਲਤ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਬਾਲ ਪੜਾਵਤ॥ ਸੰਤ ਬਿਹਾਵੈ ਹਰਿ ਜਸੁ ਗਾਵਤ॥੫॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਨਟ ਨਾਟਿਕ ਨਿਰਤੇ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਜੀਆਇਹ ਹਿਰਤੇ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਰਾਜ ਮਹਿ ਡਰਤੇ॥ ਸੰਤ ਬਿਹਾਵੈ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਰਤੇ॥੬॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਮਤਾ ਮਸੂਰਤਿ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਸੇਵਾ ਜਰੂਰਤਿ॥ ਕਾਹੂ ਬਿਹਾਵੈ ਸੋਧਤ ਜੀਵਤ॥ ਸੰਤ ਬਿਹਾਵੈ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀਵਤ॥੭॥ ਜਿਤੁ ਕੋ ਲਾਇਆ ਤਿਤ ਹੀ ਲਗਾਨਾ॥ ਨਾ ਕੋ ਮੂੜੁ ਨਹੀ ਕੋ ਸਿਆਨਾ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਦੇਵੈ ਨਾਉ॥ ਨਾਨਕ ਤਾ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ॥੮॥੩॥ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਦਾਵਾ ਅਗਨਿ ਰਹੇ ਹਰਿ ਬੂਟ॥ ਮਾਤ ਗਰਭ ਸੰਕਟ ਤੇ ਛੂਟ॥ ਜਾ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸਿਮਰਤ ਭਉ ਜਾਇ॥ ਤੈਸੇ ਸੰਤ ਜਨਾ ਰਾਖੈ ਹਰਿ ਰਾਇ॥੧॥ ਐਸੇ ਰਾਖਨਹਾਰ ਦਇਆਲ॥ ਜਤ ਕਤ ਦੇਖਉ ਤੁਮ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਲੁ ਪੀਵਤ ਜਿਉ ਤਿਖਾ ਮਿਟੰਤ॥ ਧਨ ਬਿਗਸੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਆਵਤ ਕੰਤ॥ ਲੋਭੀ ਕਾ ਧਨੁ ਪ੍ਰਾਣ ਅਧਾਰੁ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ॥੨॥ ਕਿਰਸਾਨੀ ਜਿਉ ਰਾਖੈ ਰਖਵਾਲਾ॥ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਦਇਆ ਜਿਉ ਬਾਲਾ॥ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਦੇਖਿ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਮਿਲਿ ਜਾਇ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨ ਰਾਖੈ ਕੰਠਿ ਲਾਇ॥੩॥ ਜਿਉ ਅੰਧੁਲੇ ਪੇਖਤ ਹੋਇ ਅਨੰਦ॥ ਗੂੰਗਾ ਬਕਤ ਗਾਵੈ ਬਹੁ ਛੰਦ॥ ਪਿੰਗੁਲ ਪਰਬਤ ਪਰਤੇ ਪਾਰਿ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਸਗਲ ਉਧਾਰਿ॥੪॥ ਜਿਉ ਪਾਵਕ ਸੰਗਿ ਸੀਤ ਕੋ ਨਾਸ॥ ਐਸੇ ਪ੍ਰਾਛਤ ਸੰਤਸੰਗਿ ਬਿਨਾਸ॥ ਜਿਉ ਸਾਬੁਨਿ ਕਾਪਰ ਊਜਲ ਹੋਤ॥ ਨਾਮ ਜਪਤ ਸਭੁ ਭ੍ਰਮੁ ਭਉ ਖੋਤ॥੫॥ ਜਿਉ ਚਕਵੀ ਸੂਰਜ ਕੀ ਆਸ॥ ਜਿਉ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਬੂੰਦ ਕੀ ਪਿਆਸ॥ ਜਿਉ ਕੁਰੰਕ ਨਾਦ ਕਰਨ ਸਮਾਨੇ॥ ਤਿਉ<noinclude></noinclude> 69k610vdjmhbphhhl55sfcgn91fp9p9 250 22051 225200 53155 2026-07-10T06:01:37Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੫}}</noinclude>ਹਰਿ ਨਾਮ ਹਰਿ ਜਨ ਮਨਹਿ ਸੁਖਾਨੇ॥੬॥ ਤੁਮਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਲਾਗੀ ਪ੍ਰੀਤਿ॥ ਦਇਆਲ ਭਏ ਤਾ ਆਏ ਚੀਤਿ॥ ਦਇਆ ਧਾਰੀ ਤਿਨਿ ਧਾਰਣਹਾਰ॥ ਬੰਧਨ ਤੇ ਹੋਈ ਛੁਟਕਾਰ॥੭॥ ਸਭਿ ਥਾਨ ਦੇਖੇ ਨੈਣ ਅਲੋਇ॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਭ੍ਰਮ ਭੈ ਛੂਟੇ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦ॥ ਨਾਨਕ ਪੇਖਿਓ ਸਭੁ ਬਿਸਮਾਦ॥੮॥੪॥ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਪੇਖੀਅਹਿ ਪ੍ਰਭ ਸਗਲ ਤੁਮਾਰੀ ਧਾਰਨਾ॥੧॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਉਧਾਰਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪੇ ਕੁਦਰਤਿ ਸਭਿ ਕਰਤੇ ਕੇ ਕਾਰਨਾ॥੨॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਝੂਠੁ ਨਿੰਦਾ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਬਿਦਾਰਨਾ॥੩॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲ ਹੋਵੈ ਸੂਖੇ ਸੂਖਿ ਗੁਦਾਰਨਾ॥੪॥ ਭਗਤ ਸਰਣਿ ਜੋ ਆਵੈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤਿਸੁ ਈਹਾ ਊਹਾ ਨ ਹਾਰਨਾ॥੫॥ ਸੂਖ ਦੂਖ ਇਸੁ ਮਨ ਕੀ ਬਿਰਥਾ ਤੁਮ ਹੀ ਆਗੈ ਸਾਰਨਾ॥੬॥ ਤੂ ਦਾਤਾ ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਆਪਨ ਕੀਆ ਪਾਲਨਾ॥੭॥ ਅਨਿਕ ਬਾਰ ਕੋਟਿ ਜਨ ਊਪਰਿ ਨਾਨਕ ਵੰਵੈ ਵਾਰਨਾ॥੮॥੫॥ {{center|ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫ ਅਸਟਪਦੀ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਦਰਸਨੁ ਭੇਟਤ ਪਾਪ ਸਭਿ ਨਾਸਹਿ ਹਰਿ ਸਿਉ ਦੇਇ ਮਿਲਾਈ॥੧॥ ਮੇਰਾ ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਸੁਖਦਾਈ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਅੰਤੇ ਹੋਇ ਸਖਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਗਲ ਦੂਖ ਕਾ ਡੇਰਾ ਭੰਨਾ ਸੰਤ ਧੂਰਿ ਮੁਖਿ ਲਾਈ॥੨॥ ਪਤਿਤ ਪੁਨੀਤ ਕੀਏ ਖਿਨ ਭੀਤਰਿ ਅਗਿਆਨੁ ਅੰਧੇਰੁ ਵੰਵਾਈ॥੩॥ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਸਮਰਥੁ ਸੁਆਮੀ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਸਰਣਾਈ॥੪॥ ਬੰਧਨ ਤੋੜਿ ਚਰਨ ਕਮਲ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਏਕ ਸਬਦਿ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥੫॥ ਅੰਧ ਕੂਪ ਬਿਖਿਆ ਤੇ ਕਾਢਿਓ ਸਾਚ ਸਬਦਿ ਬਣਿ ਆਈ॥੬॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਕਾ ਸਹਸਾ ਚੂਕਾ ਬਾਹੁੜਿ ਕਤਹੁ ਨ ਧਾਈ॥੭॥ ਨਾਮ ਰਸਾਇਣਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਰਾਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀ ਤ੍ਰਿਪਤਾਈ॥੮॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਕੀਰਤਨੁ ਗਾਇਆ ਨਿਹਚਲ ਵਸਿਆ ਜਾਈ॥੯॥ ਪੂਰੈ ਗੁਰਿ ਪੂਰੀ ਮਤਿ ਦੀਨੀ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਆਨ ਨ ਭਾਈ॥੧੦॥ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਪਾਇਆ ਵਡਭਾਗੀ ਨਾਨਕ ਨਰਕਿ ਨ ਜਾਈ॥੧੧॥ ਘਾਲ ਸਿਆਣਪ ਉਕਤਿ ਨ ਮੇਰੀ ਪੂਰੈ ਗੁਰੂ ਕਮਾਈ॥੧੨॥ ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮ ਸੁਚਿ ਹੈ ਸੋਈ ਆਪੇ ਕਰੇ ਕਰਾਈ॥੧੩॥ ਪੁਤ੍ਰ<noinclude></noinclude> 02setnytmz76tozliebw7s9seb7y8io 250 28539 225258 68717 2026-07-10T10:13:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|125.}} ਚਾਂਦੀ ਸਜੀ ਤੇਰੀ ਘੋੜੀ ਸਜਨਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਆਇਆ ਸਜਨਾ ਤਾਰੇ ਕਰਨ ਸਲਾਮ {{overfloat left|depth=1em|126.}} ਸਾਡੇ ਨਵੇਂ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆਏ ਸਲੋਨੀ ਦੇ ਨੈਣ ਭਲੇ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕੀ ਵਸਤ ਲਿਆਏ ਸਲੋਨੀ ਦੇ ਨੈਣ ਭਲੇ {{overfloat left|depth=1em|127.}} ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਕਣਕ ਦਾ ਵਿਚੋਂ ਚੁਗਦੀ ਆਂ ਰੋੜ ਕੁੜੀਆਂ ਵੰਨੀ ਝਾਕਦਿਓ ਥੋਡੇ ਅੱਖੀਂ ਦੇਵਾਂ ਤੋੜ {{overfloat left|depth=1em|128.}} ਕਾਣਿਆਂ ਵੇ ਕੱਜ ਮਾਰਿਆ ਕਾਹਨੂੰ ਆਇਆ ਸੰਸਾਰ ਹੱਥ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕੰਗਣਾ ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ ਨਾ ਬੈਠੀ ਨਾਰ {{overfloat left|depth=1em|129.}} ਕਾਣਿਆਂ ਵੇ ਕੱਜ ਮਾਰਿਆ ਕਦੋਂ ਚੱਲੀਂ ਸਾਡੇ ਖੇਤ ਗੰਨਾ ਦੇਵਾਂ ਪਟ ਕੇ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਚ ਪਾਵਾਂ ਰੇਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/189}}</noinclude> 0gpw2kh4wyl4zcoev3tissdtlgbumnq 250 28540 225259 68720 2026-07-10T10:13:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|130.}} ਨੀਲੇ ਸਾਫ਼ੇ ਵਾਲ਼ਿਆ ਤੇਰੇ ਸਾਫ਼ੇ ਤੇ ਬੈਠਾ ਮੋਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖੇ ਤੇਰੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਦੇ ਤੂੰ ਤੋੜ {{overfloat left|depth=1em|131.}} ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂ ਰਾਮ ਸਿਆਂ ਚੱਕ ਕੇ ਸੁੱਟਾਂ ਸਰਹੋਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਏ ਤੇਲੀ ਤੋਲ ਗਏ ਤੈਨੂੰ ਪੀੜਾਂ ਕੋਹਲੂ ਦੇ ਵਿਚ {{overfloat left|depth=1em|132.}} ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂ ਚੱਕ ਕੇ ਸਿੱਟਾਂ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਚ ਆਏ ਵਪਾਰੀ ਤੋਲ ਗਏ ਤੈਨੂੰ ਕੱਟਾਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ {{overfloat left|depth=1em|133.}} ਕਦੇ ਨਾ ਵਾਹੀਆਂ ਬੋਦੀਆਂ ਕਦੇ ਨਾ ਲਾਇਆ ਤੇਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਲੂੂੰਜੜੇ ਸਾਡੀ ਗਲ਼ੀਏਂ ਵੇਚਦੇ ਤੇਲ {{overfloat left|depth=1em|134.}} ਕਿੱਕਰ ਵੀ ਵੱਢਾਂ ਗਜ਼ ਕਰਾਂ ਗਜ਼ ਦੀ ਕਰਾਂ ਕਮਾਣ ਕਸ ਕਸ ਲਾਮਾਂ ਕਾਨੀਆਂ ਤੇਰਾ ਦਿਆਂ ਕਲੇਜਾ ਛਾਣ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/190}}</noinclude> ey24zkx2f6u7yd9mdobbkea7zfl5l5z 250 28542 225260 68722 2026-07-10T10:14:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|140.}} ਅੱਠ ਕੂਏਂ ਨੌ ਪਾੜਛੇ ਨੀ ਚਤਰੋ ਤੇ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਜਿੰਨੇ ਪੱਤੇ ਬਣੋ ਬਣਾਸ ਦੇ ਉਨੇਂ ਪਾਣੀ ਸੋਰ {{overfloat left|depth=1em|141.}} ਨੀ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਪਤਲੀਏ ਕੋਇਲ ਵਰਗੀਏ ਲਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਤੇਰੀ ਭੌਕਣੀ ਗਧੇ ਦੀ ਤੇਰੀ ਚਾਲ {{overfloat left|depth=1em|142.}} ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ਼ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਖੋਤਾ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਦਸ ਮਣ ਛੋਲੇ ਲੱਦ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਸਿਵਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ {{overfloat left|depth=1em|143.}} ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਬੱਕਰਾ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਚੌਕੀ ਜਾਵਾਂ ਹਦਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨੂੰ ਦਿਆਂ ਚੜ੍ਹਾ {{overfloat left|depth=1em|144.}} ਚੁਟਕੀ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ਼ ਦੀ ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਲਵਾਂ ਬਣਾ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾਇਕੇ ਤੈਥੋਂ ਖੇਡਾਂ ਲਵਾਂ ਪਵਾ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/192}}</noinclude> mvlkc6wvoa7xnzaeqiiab3f5vs0ky3n 250 28543 225261 68723 2026-07-10T10:14:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|145.}} ਉੱਚਾ ਵੀ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਉਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਪਤੰਗ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪੂਪਨੇ ਸਾਡੀ ਗਲੀਏਂ ਵੇਚਦੇ ਅੰਬ {{overfloat left|depth=1em|146.}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਚ ਤੋਤੇ ਦੀ ਖੋੜ ਰੰਨਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਾਕ ਨਾ ਵੇ ਹੋਰ {{overfloat left|depth=1em|147.}} ਛੱਪੜ ਦੀਏ ਟਟੀਹਰੀਏ ਮੰਦੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ ਅਸੀਂ ਹੰਸ ਚਲੇ ਘਰ ਆਪਣੇ ਤੂੰ ਬੈਠੀ ਚਿੱਕੜ ਫੋਲ {{overfloat left|depth=1em|148.}} ਤੇਰੇ ਅੱਖੀਂ ਨੂਰ ਚਮਕੇ ਮੇਰਾ ਫਿੰਨਾ ਨੱਕ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕੋ ਜਹੀਆਂ ਖ਼ਾਤਰ ਜਮਾਂ ਰੱਖ {{overfloat left|depth=1em|149.}} ਔਹ ਗਿਆ ਕੁੜਮਾਂ ਔਹ ਗਿਆ ਗਿਆ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਰੱਜ ਕੇ ਨਾ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਮਨੋਂ ਨਾ ਲਿਹਾ ਚਾਅ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/193}}</noinclude> ktagirrwnimcchk1xwa4q8lyinb4lnx 250 28544 225262 68724 2026-07-10T10:14:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|150.}} ਵਸ ਨਹੀਂ ਸਜਨੋਂ ਵਸ ਨਹੀਂ ਥੋਨੂੰ ਲੈਂਦੀ ਰੱਖ ਥੋਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਸ਼ੀਰਨੀ ਥੋਡੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਕੱਖ {{overfloat left|depth=1em|151.}} ਆਉਂਦੇ ਜਾਨੀ ਇਉਂ ਆਏ ਜਿਵੇਂ ਸਰਹੋਂ ਦਾ ਖਿੜਿਆ ਖੇਤ ਜਾਂਦੇ ਜਾਨੀ ਇਉਂ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਉੜੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਰੇਤ {{overfloat left|depth=1em|152.}} ਬੰਨਾ ਬੰਨੀ ਲੈ ਚੱਲਿਆ ਕੁੜਮ ਜੀ ਲੈ ਗਏ ਦਾਤ ਜਾਨੀ ਪਿੱਛੇ ਪਏ ਫਿਰਨ ਕੋਈ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਬਾਤ {{overfloat left|depth=1em|153.}} ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਕੋਠੜੀ ਹੇਠ ਤਪੇ ਤੰਦੂਰ ਗਿਣ ਗਿਣ ਲਾਵਾਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜਾਣਗੇ ਦੂਰ {{overfloat left|depth=1em|154.}} ਟੁਰ ਚੱਲੇ ਸਾਜਨ ਟੁਰ ਚੱਲੇ ਵੇਖ ਮਾਰ ਕੇ ਝਾਤ ਸੂਰਜ ਘਰ ਨੂੰ ਉਠ ਚਲਿਆ ਚੜ੍ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਰਾਤ {{xxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/194}}</noinclude> eov4cfx8wo9bmbiwr1tk9p2fdour34t 250 28545 225263 68726 2026-07-10T10:14:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxx-larger|'''ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ'''}}}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/195}}</noinclude> i2zftr7kflwq0da9ipj2e8s4jrpq0w0 250 28547 225264 68728 2026-07-10T10:14:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ'''}}}} {{Block center|{{gap}}ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਮੇਲਣਾਂ, ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਠਣੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ, ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਚਲਦਿਆਂ-ਚਲਦਿਆਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਨੋਦ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। </br>{{gap}}ਓਦੋਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਵਸਰ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਢੋਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਇਸ ਦੇ ਪਲ ਪਲ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪੱਬ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਬਰਾਤਾਂ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਜ ਵਾਂਗ ਬਰਾਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਓਧਰ ਧੂੜਾਂ ਪੁਟਦਿਆਂ ਬਰਾਤ ਨੇ ਤੁਰਨਾ ਏਧਰ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਚੋ ਆਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੇ ਨੱਚ ਟੱਪ ਕੇ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਬੰਨ ਦੇਣਾ- ਕਿਧਰੇ ਛੱਜ ਕੱਟਣੇ ਕਿਧਰੇ ਗਿੱਧੇ-ਫਹੇ ਨੇ ਮੱਘ ਪੈਣਾ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣੀ। </br>{{gap}}ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਚਾਵਾਂ ਮੱਤੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਬਾਹਰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚ ਪਰੋਸੇ ਫੇਰਨ ਅਤੇ ਜਠੇਰਿਆਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟਕਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਫਿਰਦਿਆਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜਏ’ ਨਾਮੀ ਗੀਤ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣਾ! ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ-ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਘੱਗਰੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਅਲੜ੍ਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਫਬਵੇਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਸੂਟਾਂ ਵਿਚ ਸਜੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨਾਂ ਤਰਨ ਸਮੇਂ ਮੰਗਲਾ ਚਰਨ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/197}}</noinclude> ew36zqjd48z0p7l1gc58qxcfwlk92j2 250 28548 225265 68730 2026-07-10T10:14:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|ਕਰਦਿਆਂ}} ਗੀਤ ਆਰੰਭੇ ਦੇਣੇ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ {{overfloat left|ਕਿਸੇ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਸ ਗਾਉਣਾ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਬਹਿ ਪਟੜੇ ਪਰ ਨਾਹ ਲੈ ਭਜਨ ਕਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਮੁੱਖੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪਾ ਲੈ ਭਜਨ ਕਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ {{overfloat left|ਕਿਸੇ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਭਰ ਲਿਆ ਕਣਕ ਦੀ ਥਾਲ਼ੀ ਭੋਗ ਪੈਂਦਾ ਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਗੀ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭੋਗ ਪੈਂਦਾ ਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲ਼ੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰ-ਪਿਆਰ ਦੀ {{overfloat left|ਭਾਵਨਾ}} ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਆਰੰਭ ਦੇਣੇ। ਭੈਣ ਤਾਂ ਮਾਣ-ਤਾਣ ਦੀ ਭੁੱਖੀ ਹੈ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਝਾਵਾਂ ਕਹਿ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਚੰਦ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਆਮਨਾ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਆਵਾਂ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/198}}</noinclude> fbhqrw34klzsxi4og8jjq54vyfzd74t 250 28549 225266 68732 2026-07-10T10:14:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਹਿ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਚੰਦ ਵੀਰ ਨੂੰ ਭੈਣਾਂ ਤਾਂ ਵੀਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਲੋਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਪਿਆਰ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲ਼ੇ {{overfloat left|ਤਾਂ ਹਰਖ}}ਣਾ ਤਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਹੀ ਹੈ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖੀਰਾ ਹਰਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਭਰਗੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਨਾ ਪਲੋਸਿਆ ਵੀਰਾ ਹਰਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਭਰਗੀ ਕੋਈ ਭੈਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਭਰਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜ {{overfloat left|ਲਵੇ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਰਿਝਦੀ ਖੀਰ ਵਿਚ ਡੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਜੀਂ ਵੀਰਨਾ ਭੈਣਾਂ ਵਰਗਾ ਸਾਕ ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਜੀਂ ਵੀਰਨਾ ਭੈਣ ਵੀਰ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਤਕਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ {{overfloat left|ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ}} ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਬਲ ਦਾ ਘਰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ {{overfloat left|ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਡੋਈ ਵੀਰ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਈ ਵੀਰ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਦੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਦੋਂ ਭੈਣਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ {{overfloat left|ਗਹਿਣੇ ਦੀ}} ਸੁਗਾਤ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/199}}</noinclude> et8hoems3eby1nfdx15enf5ryljtte3 250 28550 225267 68733 2026-07-10T10:15:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਹਰੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਕਣਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡਣ ਭੰਬੀਰੀਆਂ ਬੋਲੋ ਵੀਰੋ ਵੇ ਭੈਣਾਂ ਮੰਗਣ ਜੰਜ਼ੀਰੀਆਂ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ {{overfloat left|ਤੜਪਾਉਂਦੀ}} ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਪਾਣੀ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਤਿਲਕਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਉਠਗੇ ਵੀਰ ਉਠਗੇ ਰੁਪਈਆਂ ਵਾਲੀ ਮਿਰਕਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਉਠਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵੇਰ ਵੀਰ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ {{overfloat left|ਨਾਤਾ ਤੋੜ}}ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭੈਣ ਦਾ ਦੁਖ ਝੱਲਿਆ ਨੀ ਜਾਂਦਾ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਨਾਈ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੋੜ ਗਏ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਾਈ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੋੜ ਗਏ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ- ਅਕਾਲੀ {{overfloat left|ਲਹਿਰ, ਸਿੰਘ}} ਸਭਾ ਲਹਿਰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ {{overfloat left|ਨੂੰ ਵੀ}} ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਕਬੂਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ {{overfloat left|ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ}} ਜ਼ਿਕਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਤਾ {{overfloat left|ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ}}ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਕਛ ਕੜਾ ਕਰਪਾਨ ਗਾਤਰਾ ਪਾ ਲੈ ਤੇਰੇ ਨੀ ਮੂਹਰੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਾਲਣ ਬਣ ਜਾ</poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/200}}</noinclude> ccd6m1stnhgly1r3tf5mn2o3s649v4h 250 28551 225268 68736 2026-07-10T10:15:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਤੇਰੇ ਨੀ ਮੂਹਰੇ ਹੱਥ ਬਨ੍ਹਦਾ|5em}}</poem> {{gap}}ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਿੰਘ ਸਭੀਏ ਭਰਾ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮਾਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ: <poem>{{left|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਵਿਚ ਨਾ ਹੁੱਕੇ ਵਾਲਾ ਆਵੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰੰਗ ਵੀਰ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਵਾਸ਼ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰੰਗ ਵੀਰ ਦਾ ਹੋਰ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਗੜਵਾ ਗੜਵਾ ਗੜਵੇ ਪਰ ਦੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਰਮਾਲ ਕੁੜਤਾ ਬੈਠਾ ਲਗਦਾ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਸੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਰਮਾਲ ਕੁੜਤਾ|5em}}</poem> {{gap}}ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਚੇਤੰਨ ਹੈ: <poem>{{left|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ ਰਾਜੇ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ|5em}}</poem> {{gap}}ਉਹ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ: <poem>{{left|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਸਿਰ ਉਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ ਨੀ ਇਹ ਰਾਜ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ|5em}} </poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸਗਨਾਂ ਦੀ/201|}}</noinclude> 6ar1zcwffce5yinslpfw1m6xfqsyz5n 250 28554 225269 68778 2026-07-10T10:15:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮਰਜੇੇਂ ਜਨਾਹ ਬੰਦਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਲਣਾਂ {{overfloat left|ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਗ ਹੋ ਕੇ ਰੁਮਾਂਚਿਕ ਗੀਤ ਵੀ}} {{overfloat left|ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:}} ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਥਾਲ਼ੀ ਤੈੈਂ ਕੀ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਨਾ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਬਿੱਲੀ ਨਾ ਮਾਰੀ ਤੈੈਂ ਕੀ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਨਾ ਜੋਬਨ ਮੱਤੀਆਂ ਸਰੂ ਕੱਦ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮੇਲਣਾਂ ਦੇ ਬਣ ਬਣ ਪੈਂਦੇ ਰੂਪ ਦੀ {{overfloat left|ਝਾਲ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।}} {{overfloat left|ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਘਗਰੇ ਦਾ ਫੇਰ ਦੇਖ ਕੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਘਗਰੇ ਦਾ ਫੇਰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਹਨ- ਹੱਥ ਚ ਰੁਮਾਲ ਫੜ ਕੇ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਨ {{overfloat left|ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁਥਣ ਸਮਾਈ ਕੁੰਦੇ ਚਾਰ ਰੱਖਦੀ ਮਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਦੀ, ਮਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਹੱਥ 'ਚ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖਦੀ ਮਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਮਲੂਕ ਜਹੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਨਾਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਡੂ ਭੋਰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਾਕਤ ਤਾ {{overfloat left|ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ}} </poem>}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 203|}}</noinclude> o4rymvckh9cigwf1fla6g3cee5u7r6u 250 28562 225270 68786 2026-07-10T10:15:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮੇਥੇ ਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਗੀ ਤੇਰੇ ਬੁਲ੍ਹ ਨਾ ਫਰਕਦੇ ਦੇਖੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਗੀ ਛੜਿਆਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਂਜ ਕੋਈ ਬਰਾਤੇ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਔਰਤਾਂ {{overfloat left|ਦੇ ਭੋਖੜੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਛੜੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮੇਲਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੰਚਣ ਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ}} {{overfloat left|ਕਰਨ: ਕਈ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲੇ ਲਟਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ}} {{overfloat left|ਹਨ- ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੋਈ ਜਣੀ ਨਾਲ਼ਾ ਟੁੁੰਗਣੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ:}} ਛਿੰਦੋ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁਥਣ ਸਮਾਈ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਨਾਲ਼ਾ ਨੀ ਟੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਨਾਲ਼ਾ ਟੰਗ ਲੈ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਨੀ ਟੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਮਸਤੇਵੇਂ ਨਾਲ਼ ਆਫਰੀਆਂ ਸ਼ੌਕੀਨ {{overfloat left|ਮੇਲਣਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ,ਛੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਰਪਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।ਛੜੇ}} {{overfloat left|ਅਨੂਠੇ ਵਿਸਮਾਦ ਨਾਲ਼ ਝੂਮ ਉਠਦੇ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭੰ ਨ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਡਾਹਣੇ ਅਜ ਛੜੇ ਮੱਚ ਜਾਣਗੇ ਪਾਏ ਦੇਖ ਕੇ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਬਾਣੇ ਅੱਜ ਛੜੇ ਮੱਚ ਜਾਣਗੇ {{overfloat left|ਛੜਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮੱਚਣਾ ਹੀ ਹੋਇਆ:}} ਮਿੰਦੋ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਸੂਫ਼ ਦੀ ਨੀ ਜਾਵੇ ਸ਼ੂਕਦੀ ਛੜੇ ਦੀ ਹਿੱਕ ਫੂਕਦੀ ਜਾਵੇ ਸ਼ੂਕਦੀ ਨੀ </poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂਦੀ/204}}</noinclude> llffogw5u0j7a9jzqehx8aw44ftolz7 250 28566 225271 68791 2026-07-10T10:15:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਛੜੇ ਦੀ ਹਿੱਕ ਫੂਕਦੀ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਧਾਈਆਂ ਨੀ ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਮੋਰਨੀਆਂ ਛੜੇ ਪੱਟਣ ਨੂੰ ਪਾਈਆਂ ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਮੋਰਨੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੁਸਨ'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ- ਸੋਹਣਿਆਂ {{overfloat left|ਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਂ ਪੈਣਾ ਹੀ ਹੋਇਆ- ਕੋਈ ਜਣੀ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਛੈਣੇ ਨੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਮੰਡੀ ਲਗਦੀ ਮੁੱਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਪੈਣੇ ਨੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਮੰਡੀ ਲਗਦੀ ਕੋਈ ਖੁਲ੍ਹੇ ਖੁਲਾਸੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਮਸ਼ਕਰੀ ਨਾਲ {{overfloat left|ਆਖਦੀ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਿਉਂ ਬੱਠਲ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਨੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤਕੀਏ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਕਬੂਤਰ ਬੋਲੇ ਨੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤਕੀਏ ਦੇ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਤਾਰੇ ਢਲਮੀ ਜੀ ਗੁੱਤ ਵਾਲੀਏ ਤੇਰੀ ਗਲ਼ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸਰਕਾਰੇ ਢਲਮੀਂ ਜੀ ਗੁੱਤ ਵਾਲੀਏ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/205}}</noinclude> fl0qq8akict5eo178j6kti85qw2povy 250 28569 225272 68806 2026-07-10T10:15:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ- ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤਾਂ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਪਰੰਤੁ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਚਾਅ ਮਧੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਬੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲਣਾਂ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ </poem>}}{{Block center|<poem> ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਚੰਗੀ ਜਿਹੜੀ ਨਿੱਤ ਮੁਕਲਾਵੇ ਜਾਂਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਚੰਗੀ ਵਿਆਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ ਹੋਰ {{overfloat left|ਗੀਤ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਵਾ ਨੀ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤ ਮੰਗਦੀ ਤੇਰੇ ਪਟ ਮੰਗਦੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤ ਮੰਗਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੀਰ, ਸੱਸੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿੱਜੀ {{overfloat left|ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੇਲਣਾਂ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ਼}} {{overfloat left|ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਮੇਚ ਦਵਾ ਦਾਰੀਏ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ, ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਯਾਰ ਹੰਢਾ ਦਾਰੀਏ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਏਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਪਲੇਠਾ ਮੰਡਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ- {{overfloat left|ਜਾਨੀ ਨੂੰ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ: }}</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸਗਨਾਂ ਦੀ/206}}</noinclude> l65dbnql862coprpk4d9etb5rd99f3d 250 28570 225273 68807 2026-07-10T10:15:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਡੋਈ ਪਹਿਲਾ ਮੁੰਡਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਲਾਵਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦਾ ਉਜਰ ਨਾ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਮੁੰਡਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰੁਮਾਂਚਕ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਲਣਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹਾਸ- {{overfloat left|ਵਿਨੋਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਬੁੜ੍ਹੇ ਬੁੜ੍ਹੀ ਦੀ}} {{overfloat left|ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਦਾ, ਕਿਧਰੇ ਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ}} {{overfloat left|ਤੋਂ ਫੜਨ ਦਾ}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪਾਵੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲ਼ੇ ਅੱਗ ਲਗ ਗੀ ਬੁੜ੍ਹਾ ਬੁੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਘੜੀਸੀ ਜਾਵੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲ਼ੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗੀ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਬੀਜ ਦੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਵੱਢ ਆਲੂ ਪਹਿਰਾ ਆਇਆ ਕਲਜੁਗ ਦਾ ਸੱਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੇ ਚਾਲੂ ਪਹਿਰਾ ਆਇਆ ਕਲਜੁਗ ਦਾ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਹੁੰਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬਈ ਸੱਗੀਆਂ ਨਿਲਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹੁਣ ਚਲ ਪਏ ਜਲੇਬੀ ਜੂੜੇ ਬਈ ਸੱਗੀਆਂ ਨਿਲਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੀਵੇਂ ਆਲ਼ੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/207}}</noinclude> s3cxf3fjol9f1gsf504njurazykei1q 250 28571 225274 68809 2026-07-10T10:16:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਚਾਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬੁਲ੍ਹ ਫੂਕਦੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਦੇ ਢੰਡਿਆਈਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਚਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁਲ੍ਹ ਫੂਕਦੇ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੜਬ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਗੋਡੇ ਹੇਠ ਲੈਣ ਲਈ {{overfloat left|ਉਕਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਛੋਲੇ ਫੜ ਲੈ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਜੱਟ ਫੇਰ ਨਾ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲੇ ਫੜ ਲੈ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਿਉਂ ਭੱਠਲ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੋਲੇਂ ਚੌਰ ਦਾਹੜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਹਾਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਬੋਲੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੋਲੇਂ ਚੌਰ ਦਾਹੜੀਆ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ {{overfloat left|ਹਟਵਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦਾ ਤਾਂ}} {{overfloat left|ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀਆਂ ਢਾਈਆਂ ਨੀ ਏਥੇ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗ ਹਰੜਾਂ ਨਾ ਥਿਆਈਆਂ ਨੀ ਏਥੇ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ ਆਖ਼ਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਮਗਰੋਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ {{overfloat left|ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਉਹ ਆਪਸੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ 'ਚ}} </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 208}}</noinclude> b1l0mqyyc4s411yy42ytsx022fqr00p 250 28572 225275 68811 2026-07-10T10:16:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|ਗਰੱਸੀਆਂ ਹਾਵੇ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪੇੜਾ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਨਿੱਤ ਆਵਣਾ ਸਾਡਾ ਲਗਣਾ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਗੇੜਾ ਅਸਾਂ ਕਿਹੜਾ ਨਿੱਤ ਆਵਣਾ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਦਾਣਾ ਬੋਲਿਆ ਚਲਿਆ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੀਂ ਅਪਣਿਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਉਠ ਜਾਣਾ ਬੋਲਿਆ ਚਲਿਆ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ {{overfloat left|ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੋਬਾਰਾ ਮੇਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਚ ਰੌਣਾ ਨੀ ਖੂਹ ਦੇ ਚੱਕ ਵਾਂਗੂੰ ਫੇਰ ਨੀ ਜਗਤ ਤੇ ਆਉਣਾ ਖੂਹ ਦੇ ਚੱਕ ਵਾਂਗੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗਲ ਕੋਈ ਵਿਛੜਨ ਲੱਗੀ ਸਹੇਲੀ ਛੇਤੀ ਮੁਕਲਾਵੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ {{overfloat left|ਅੱਖਾਂ ਚ ਗਲੇਡੂ ਭਰ ਕੇ ਤਨਜ਼ ਭਰੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਗਾਨੀ ਨੀ ਮਾਪੇ ਤੈਨੂੰ ਘਟ ਰੋਣਗੇ ਬਹੁਤਾ ਰੋਣਗੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀ ਮਾਪੇ ਤੈਨੂੰ ਘਟ ਰੋਣਗੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 209}}</noinclude> qplyryfoqr4mtcelnuehvizxrab1jxk 250 28573 225276 68812 2026-07-10T10:16:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|ਸਹੁਰੇ ਜਾਂਦੀ ਧੀ ਦੀ ਵਿਲਕਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਆਰੀ ਆਹ ਲੈ ਮਾਏ ਸਾਂਭ ਕੁੰਜੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਰ ਚੱਲੀਆਂ ਸਰਦਾਰੀ ਆਹ ਲੈ ਮਾਏ ਸਾਂਭ ਕੁੰਜੀਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨੇਕੀ ਖੱਟਣ ਦਾ {{overfloat left|ਰਾਜ਼ ਵੀ ਸਮਝਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਮੁਰਕੀ ਚੁਰਕੀ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲੇ ਬਈ ਨੇਕੀ ਖਟ ਜਾਣਗੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਈ ਨੇਕੀ ਖਟ ਜਾਣਗੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵਿਆਹ {{overfloat left|ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ}} {{overfloat left|ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ}} {{overfloat left|ਇਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਫੌਰੀ}} {{overfloat left|ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ।}}</poem>}} {{center|{{xxx-larger|'''.'''}}}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 210}}</noinclude> k5ote9h0lwpmdbhi04ler8jai1x908v 250 28574 225277 68817 2026-07-10T10:16:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{x-larger|'''ਸਾਨੂੰ ਵਾਸ਼ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵੇ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|1.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ {{overfloat left|depth=1em|2.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖੀਰਾ ਹਰਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਭਰਗੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਨਾ ਪਲੋਸਿਆ ਵੀਰਾ ਹਰਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਰਗੀ {{overfloat left|depth=1em|3.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਰ ਲਿਆ ਕਣਕ ਦੀ ਥਾਲੀ ਭੋਗ ਪੈਂਦਾ ਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਗੀ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭੋਗ ਪੈਂਦਾ ਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ {{overfloat left|depth=1em|4.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਝਾਵਾਂ ਕਹਿ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਚੰਦ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਆਮਨਾ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਆਵਾਂ ਕਹਿ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਚੰਦ ਵੀਰ ਨੂੰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/211}}</noinclude> 001ipdecxe9zyt6re1ex35qvpimu9zt 250 28575 225278 68819 2026-07-10T10:16:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|5.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਡੋਈ ਵੀਰ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਈ ਵੀਰ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ {{overfloat left|depth=1em|6.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਹਰੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਕਣਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡਣ ਭੰਬੀਰੀਆਂ ਬੋਲੋ ਵੀਰੋ ਵੇ ਭੈਣਾਂ ਮੰਗਣ ਜੰਜ਼ੀਰੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|7.}} ਖੜੋਤੀਏ ਕੁੜੀਏ ਪਾਣੀ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਤਿਲ੍ਹਕਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਉਠਗੇ ਰੁਪਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਮਿਰਕਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਉਠਗੇ {{overfloat left|depth=1em|8.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਭਾ ਲਗਾਈ ਵਿਚ ਨਾ ਹੁੁੱਕੇ ਵਾਲ਼ਾ ਆਵੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰੰਗ ਵੀਰ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਵਾਸ਼ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰੰਗ ਵੀਰ ਦਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸਗਨਾਂ ਦੀ/212}}</noinclude> admljzbf5g9q51unlm8fhozlme8uum5 250 28576 225279 68821 2026-07-10T10:16:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|9.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖੀਰਾ ਹਰਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਰਗੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਨਾ ਪਲੋਸਿਆ ਵੀਰਾ ਹਰਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭਰਗੀ {{overfloat left|depth=1em|10.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਚ ਦੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਕਮੀਜ਼ ਕੁੜਤਾ ਬੈਠਾ ਲੱਗਦਾ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਸੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਕਮੀਜ਼ ਕੁੜਤਾ {{overfloat left|depth=1em|11.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਗੜਵਾ ਗੜਵਾ ਗੜਵੇ ਪਰ ਦੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਕੁੜਤਾ ਬੈਠਾ ਲਗਦਾ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਸੋਹਣਾ ਵੀਰ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਕੁੜਤਾ {{overfloat left|depth=1em|12.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਨਾਈ ਨੀ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੋੜ ਗਏ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਭਾਈ ਨੀ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੋੜ ਗਏ </poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/213}}</noinclude> hbitaiui3uh4e8gsftp62gmv2kyc0e2 250 28577 225280 68835 2026-07-10T10:16:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|13.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਰਿਝਦੀ ਖੀਰ ਵਿਚ ਡੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਜੀਂ ਵੀਰਨਾ ਭੈਣਾਂ ਵਰਗਾ ਸਾਕ ਨਾ ਕੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਜੀਂ ਵੀਰਨਾ {{overfloat left|depth=1em|14.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸਬਜ਼ ਬਾਲਟੀ ਭਰ ਲਿਆ ਨਹਾਉਣਾ ਨੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਨਹਾਉਣਾ ਨੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ {{overfloat left|depth=1em|15.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਬਹਿ ਪਟੜੋ ਪੁਰ ਨਾਹ ਲੈ ਭਜਨ ਕਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਮੁੱਖੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪਾ ਲੈ ਭਜਨ ਕਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ {{overfloat left|depth=1em|16.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਕਛ ਕੜਾ ਕਰਪਾਨ ਗਾਤਰਾ ਪਾ ਲੈ ਤੇਰੇ ਨੀ ਮੂਹਰੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਾਲਣ ਬਣ ਜਾ ਤੇਰੇ ਨੀ ਮੂਹਰੇ ਹੱਥ ਬੰਦਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/214}}</noinclude> 1qm13ugmfj2kcrqa9gw0b3e1ya2c7ze 250 28578 225281 68845 2026-07-10T10:16:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|17.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਲਾਹ ਕਿੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਛਾਪੇ ਆ ਜਾ ਧੀਏ ਸਰਦਲ 'ਤੇ ਤੇਲ ਚੋ ਨੀ ਆਏ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ ਆ ਜਾ ਧੀਏ ਸਰਦਲ ’ਤੇ {{overfloat left|depth=1em|18.}} ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਜਰਮਨ ਹਾਰ ਗਿਆ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਰਮਨ ਹਾਰ ਗਿਆ {{overfloat left|depth=1em|19.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਤੋੜ ਲਿਆ ਖੇਤ 'ਚੋਂ ਛੇਜਾ ਨਾਭੇ ਵਾਲਾ ਕਰੇ ਮਦਤਾਂ ਕਿਤੇ ਹਾਰ ਨਾ ਜਾਈਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਨਾਭੇ ਵਾਲਾ ਕਰੇ ਮਦਤਾਂ {{overfloat left|depth=1em|20.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ ਰਾਜ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ ਵੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/215}}</noinclude> 8erp1mtdlrqj87pzchcfypqmix8mjvi 250 28579 225282 68849 2026-07-10T10:17:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|21.}} ਵੀਰੋ ਕੁੜੀਏ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨਾਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ ਨੀ ਇਹ ਰਾਜ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਗਾ {{overfloat left|depth=1em|22.}} ਚੰਦ ਕੁਰੇ ਕੁੜੀਏ ਸਿਰ ਉਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨੜਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਲਹੇਂਗੀ ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਂਗੀ ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੜਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਂਗੀ {{overfloat left|depth=1em|23.}} ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਥਾਲ਼ੀ ਤੈੈਂ ਕੀ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਨਾ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਬਿੱਲੀ ਨਾ ਮਾਰੀ ਤੈੈਂ ਕੀ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਨਾ {{overfloat left|depth=1em|24.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਫੇਰ ਦੇਖ ਕੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਫੇਰ ਦੇਖ ਕੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ /216}}</noinclude> re49tv0wicd0ihck9vyknyys47j60e1 250 28580 225283 68850 2026-07-10T10:17:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|depth=1em|25.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਤਾਰਾਂ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੈਬ ਦੀ ਬੱਚੀ ਸੁੁੱਚੀਆਂ ਮੰਗੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੈਬ ਦੀ ਬੱਚੀ {{overfloat left|depth=1em|26.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਦਾਣਾ ਬੋਲਿਆ ਚਲਿਆ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣਿਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਉਠ ਜਾਣਾ ਬੋਲਿਆ ਚਲਿਆ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ {{overfloat left|depth=1em|27.}} ਖੜੋਤੀਏ ਕੁੜੀਏ ਗੱਭਰੂ ਤੋਰ ਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਰਹਿਗੇ ਬੁੱਢੇ ਠੇਰੇ ਹੁੱਕੀਆਂ ਪੀਣ ਨੂੰ ਰਹਿਗੇ ਬੁੱਢੇ ਠੇਰੇ {{overfloat left|depth=1em|28.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਚ ਤਵੀਤੀ ਮਰਜੇਂ ਜਨਾਹ ਬੰਦਿਆ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਿਲ ਜੁਲ ਕੀਤੀ ਮਰਜੇਂ ਜਨਾਹ ਬੰਦਿਆ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ /217}}</noinclude> by5fjndphar1cpnfda6umf2szeonp18 250 28605 225284 68905 2026-07-10T10:17:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|29.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚਿਊਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਾਰੇ ਖਦ ਖਦ ਖੀਰ ਰਿਝਦੀ ਖਾਣਗੇ ਰੁਮਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖਦ ਖਦ ਖੀਰ ਰਿਝਦੀ {{overfloat left|depth=1em|30.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਲੀ ਕੁੰਦੇ ਚਾਰ ਰੱਖਦੀ ਮਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਹੱਥ ’ਚ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖਦੀ ਮਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਦੀ {{overfloat left|depth=1em|31.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਛੋਲੇ ਫੜ ਲੈ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਜੱਟ ਫੇਰ ਨਾ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲੇ ਫੜ ਲੈ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ {{overfloat left|depth=1em|32.}} ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਿਉਂ ਗੜਵੇ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਨੀ ਫੜ ਲੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਫੇਰ ਨਾ ਬਰੋਬਰ ਬੋਲੇ ਨੀ ਫੜ ਲੈ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/218}}</noinclude> 84t0v6bgf3oku8zga7gw43duku1b58i 250 28606 225285 68906 2026-07-10T10:17:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|33.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੀਵੇਂ ਆਲ਼ੇ ਚਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁਲ੍ਹ ਫੂਕਦੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਦੇ ਢੰਡਿਆਈਆਂ ਵਾਲੇ ਚਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁਲ੍ਹ ਫੂਕਦੇ {{overfloat left|depth=1em|34.}} ਖੜੋਤੀਏ ਕੁੜੀਏ ਬਚਨੀਏ ਦਾਰੀਏ ਭੱਠੀ ਭਨਾ ਲੈ ਨੀ ਡੇਲੇ ਚਿਰਾਂ ਦਿਆਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦੇ ਅੱਜ ਹੋ ਗੇ ਸਬੱਬ ਨਾਲ਼ ਮੇਲੇ ਚਿਰਾਂ ਦਿਆਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦੇ {{overfloat left|depth=1em|35.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭੰਨ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਡਾਹਣੇ ਅੱਜ ਛੜੇ ਮੰਚ ਜਾਣਗੇ ਪਾਏ ਦੇਖ ਕੇ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਬਾਣੇ ਅੱਜ ਛੜੇ ਮੱਚ ਜਾਣਗੇ {{overfloat left|depth=1em|36.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪੇੜਾ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਨਿੱਤ ਆਵਣਾ ਸਾਡਾ ਵਜਣਾ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਗੇੜਾ ਅਸਾਂ ਕਿਹੜਾ ਨਿੱਤ ਆਵਣਾ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/219}}</noinclude> 6cfvq700a85nrl10j6v3an1xqt9c781 250 28607 225286 68908 2026-07-10T10:17:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|37.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਿਉਂ ਬੱਠਲਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੋਲੋਂ ਚੌਰ ਦਾਹੜੀਆ ਸਾਡੇ ਹਾਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਬੋਲੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੋਲੋਂ ਚੌਰ ਦਾਹੜੀਆ {{overfloat left|depth=1em|38.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਵਾ ਨੀ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤ ਮੰਗਦੀ ਤੇਰੇ ਪੱਟ ਮੰਗਦੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁੱਤ ਮੰਗਦੀ {{overfloat left|depth=1em|39.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਡੋਈ ਪਹਿਲਾ ਮੁੰਡਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਲਾਮਾਂ ਆਲ਼ੇ ਦਾ ਉਜਰ ਨਾ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਮੁੰਡਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ {{overfloat left|depth=1em|40.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਘਗਰੇ ਦਾ ਮੇਚ ਦਿਵਾ ਦਾਰੀਏ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਯਾਰ ਹੰਡਾ ਦਾਰੀਏ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/220}}</noinclude> eki5ipvqoicj8ot7hiy9v84bg0malov 250 28608 225287 68909 2026-07-10T10:17:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|41.}} ਛਿੰਦੋ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਨਾਲ਼ਾ ਨੀ ਟੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਨਾਲਾ ਟੰਗ ਲੈ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਨੀ ਟੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਛੜਿਆਂ ਦੀ {{overfloat left|depth=1em|42.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀਆਂ ਢਾਈਆਂ ਨੀ ਏਥੇ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗ ਹਰੜਾਂ ਨਾ ਥਿਆਈਆਂ ਨੀ ਏਥੇ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ {{overfloat left|depth=1em|43.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਚੰਗੀ ਜਿਹੜੀ ਨਿੱਤ ਮੁਕਲਾਵੇ ਜਾਂਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਚੰਗੀ {{overfloat left|depth=1em|44.}} ਮਿੰਦੋ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਸੁੱਥਣ ਸਮਾਈ ਸੂਫ ਹੈ ਨੀ ਜਾਵੇ ਸ਼ੂਕਦੀ ਛੜੇ ਦੀ ਹਿੱਕ ਫੂਕਦੀ ਜਾਵੇ ਸ਼ੁਕਦੀ ਨੀ ਛੜੇ ਦੀ ਹਿੱਕ ਛੂਕਦੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/221}}</noinclude> j5dgry7661y43g2a3tc0dta7v32qyyg 250 28609 225288 68910 2026-07-10T10:18:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|45.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਧਾਈਆਂ ਨੀ ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਮੋਰਨੀਆਂ ਛੜੇ ਪੱਟਣ ਨੂੰ ਪਾਈਆਂ ਨੀ ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਮੋਰਨੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|46.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮੇਥੇ ਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਗੀ ਤੇਰੇ ਬੁਲ੍ਹ ਨਾ ਫਰਕਦੇ ਦੇਖੇ ਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਗੀ {{overfloat left|depth=1em|47.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨੀ ਢਲਮੀਂ ਜੀ ਗੁੱਤ ਵਾਲੀਏ ਤੇਰੇ ਗਲ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸਰਕਾਰੇ ਢਲਮੀਂ ਜੀ ਗੁੱਤ ਵਾਲ਼ੀਏ {{overfloat left|depth=1em|48.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਭਿਉਂ ਬਠਲਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਨੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤਕੀਏ ਦੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਕਬੂਤਰ ਬੋਲੇ ਨੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤਕੀਏ ਦੇ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/222}}</noinclude> fhyou6z5wf5uwec7xju2y48mfacei1c 250 28610 225289 68913 2026-07-10T10:18:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|49.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਛੈਣੇ ਨੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮੰਡੀ ਲੱਗਣੀ ਮੁੱਲ ਸੋਹਣੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਪੈਣੇ ਨੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਮੰਡੀ ਲੱਗਣੀ {{overfloat left|depth=1em|50.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਵਚਨ ਦੀ ਗੋਭੀ ਆਪ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ ਤੇ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਜੋਗੀ ਆਪ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ ਤੇ ਗਿਆ {{overfloat left|depth=1em|51.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਰੜਕੇ ਗੋਭੀ ਨੂੰ ਲਾ ਦੇ ਤੜਕੇ ਮੁੰਡੇ ਆਉਣਗੇ ਸਕੂਲੋਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਗੋਭੀ ਨੂੰ ਲਾ ਦੇ ਤੜਕੇ {{overfloat left|depth=1em|52.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪਾਵੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਲਗ ਗੀ ਬੁੜ੍ਹਾ ਬੁੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਘੜੀਸੀਂ ਜਾਵੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਲਗ ਗੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/223}}</noinclude> ad5lql48novbx2dmxt5rufar8cwq43f 250 28611 225290 68914 2026-07-10T10:18:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|53.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਆਰੀ ਆਹ ਲੈ ਮਾਏਂ ਸਾਂਭ ਕੁੰਜੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਰ ਚੱਲੀਆਂ ਸਰਦਾਰੀ ਆਹ ਲੈ ਮਾਏ ਸਾਂਭ ਕੁੰਜੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|54.}} ਖੜੋਤੀ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਗ਼ ਵਿਚੋਂ ਊਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅੱਜ ਹੋ ਗਏ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ {{overfloat left|depth=1em|55.}} ਖੜੋਤੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵਾਲ਼ੇ ਕੋਲ ਨੱਢਾ ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰੇ ਨੀ ਮੋਗੇ ਦੁੱਧ ਵਿਕਦਾ ਤੂੰ ਲੈ ਲੈ ਨਵੀਏਂ ਮੁਟਿਆਰੇ ਨੀ ਮੋਗੇ ਦੁੱਧ ਵਿਕਦਾ {{overfloat left|depth=1em|56.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜੋਰੋ ਨਿਕਲੀ ਪੰਜੇਬਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮੁੰਡਿਓ ਮਾਰਿਓ ਠੀਕਰੀਆਂ ਪਰ ਮਾਰਿਓ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਲਾ ਕੇ ਮੁੰਡਿਓ ਮਾਰਿਓ ਠੀਕਰੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|57.}} ਬੰਤੀ ਕੁੜੀਏ ਦਾਰੀਏ ਭੱਠੀ ਭਨਾ ਲੈ ਨੀ ਰੋੜੇ</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/224}}</noinclude> qmlahniwiaxk25yjv8mya3yz4jywq02 250 28612 225291 68915 2026-07-10T10:18:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਖਿੱਚੀ ਤੇਰਾ ਮੋਹ ਆਉਂਦਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਘਰ ਵਸਦੇ ਥੋਹੜੇ ਖਿੱਚੀ ਤੇਰਾ ਮੋਹ ਆਉਂਦਾ {{overfloat left|depth=1em|58.}} ਖੜੋਤੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਚ ਰੌਣਾ ਨੀ ਖੂਹ ਦੇ ਚੱਕ ਵਾਂਗੂੰ ਫੇਰ ਨੀ ਜਗਤ ’ਤੇ ਆਉਣਾ ਨੀ ਖੂਹ ਦੇ ਚੱਕ ਵਾਂਗੂੰ {{overfloat left|depth=1em|59.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਬਾਗ਼ ਲਵਾਇਆ ਵਿਚ ਬਰੋਟਾ ਹੱਲਿਆ ਨੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਬਹੂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਚੱਲਿਆ ਨੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸੂਰਮਾ {{overfloat left|depth=1em|60.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਹੁੰਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬਈ ਸੱਗੀਆਂ ਨਿਲਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹੁਣ ਚੱਲ ਪਏ ਜਲੇਬੀ ਜੂੜੇ ਬਈ ਸੱਗੀਆਂ ਨਿਲਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ {{overfloat left|depth=1em|61.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਬੀਜ ਦੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਵੱਢ ਆਲੂ ਪਹਿਰਾ ਆਇਆ ਕਲਜੁਗ ਦਾ ਸੱਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੇ ਚਾਲੂ ਪਹਿਰਾ ਆਇਆ ਕਲਜੁਗ ਦਾ</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/225}}</noinclude> gdxabicpuloc0y2wcyu3cs4crew4wtb 250 28613 225292 68917 2026-07-10T10:18:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|62.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਮੁਰਕੀ ਚੁਰਕੀ ਕੋਕਰੂ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ੇ ਬਈ ਨੇਕੀ ਖੱਟ ਜਾਣਗੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਈ ਨੇਕੀ ਖਟ ਜਾਣਗੇ {{overfloat left|depth=1em|63.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਭਰ ਲਿਆ ਗਲਾਸ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਨੀ ਤੇਰੇ ਹਾਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ ਦੱਸੀਦਾ ਨੀ ਤੇਰੇ ਹਾਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ {{overfloat left|depth=1em|64.}} ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਗਾਨੀ ਨੀ ਮਾਪੇ ਤੈਨੂੰ ਘੱਟ ਰੋਣਗੇ ਬਹੁਤਾ ਰੋਣਗੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀ ਨੀ ਮਾਪੇ ਤੈਨੂੰ ਘੱਟ ਰੋਣਗੇ {{overfloat left|depth=1em|65.}} ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਉੱਚਾ ਚੁਬਾਰਾ ਹੇਠ ਪੌੜੀਆਂ ਪਤਲੋ ਰੂੰ ਪਈ ਵੇਲੇ ਵਿਛੜੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਕਦੋਂ ਹੋਣਗੇ ਸੰਜੋਗੀ ਮੇਲੇ ਵਿਛੜੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ {{xxxx-larger|'''.'''}} </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/226}}</noinclude> 9qhtkpttepzlwv4k18o4jejezgbnrrq 250 28614 225293 68918 2026-07-10T10:18:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxxx-larger|'''ਗਿੱਧਾ'''}}}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/227}}</noinclude> gcqm4pl5dnzb3yflsgxd4bv0d1w17l2 250 28616 225294 68920 2026-07-10T10:19:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਗਿੱਧਾ'''}}}} {{Block center|{{gap}}ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਉਗਮਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੱਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਚ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। </br>{{gap}}ਲੋਕ ਨਾਚ ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਮੌਤਾ ਮਨਮੋਹਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਲੋਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਗੋ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਰਾਤ ਦੇ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤਣ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਵਿਆਂਹਦੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। </br>{{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਨੱਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾ ਬੋਲੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਰਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ... ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ... ਪੇਕੀਂ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸਹੁਰੀਂ ਵੀ ਤਾੜਨਾ... ਪੇਕੀਂ ਬਾਬਲ, ਭਰਾ, ਚਾਚੇ-ਤਾਇਆਂ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ... ਸਹੁਰੀਂ ਕੁਪੱਤੀ ਸੱਸ, ਜਠਾਣੀ, ਨਣਦ ਅਤੇ ਅੜਬ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ... ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ }}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/229}}</noinclude> spokbfyeahcwhwd13xi1d5j1bb5ry3x 250 28618 225295 68937 2026-07-10T10:19:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center| ਪਿੜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਅਤੇ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧੂੜਾਂ ਪੱਟ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ... </br>{{gap}}ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ- ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ- ਇਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਟੱਪੇ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਨ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਜੂਝਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਤੇ ਸਿਧ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਨਾਂ ਵਿਚ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਓਤ ਪੱਤ ਹਨ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਗਮੀਆ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਝਾਗ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀਓ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਾਡੇ ਤੀਕ ਪੁੱਜੀਆਂ ਹਨ। </br>{{gap}}ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਪਿੜ ਮੱਘਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:}} {{Block center|<poem> ਨਾ ਮੈਂ ਮੇਲਣੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਾ ਬੈਠੀ ਸਾਂ ਡੇਰੇ ਨਿੱਤ ਨਮੀਆਂ ਮੈਂ ਜੋੜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬਹਿ ਕੇ ਮੋਟੇ ਨ੍ਹੇਰੋ ਬੋਲ ਅਗੰਮੀ ਨਿਕਲਣ ਅੰਦਰੋਂ ਵਸ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ- ਦੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਗੇੜੇ ਕੋਈ ਜਣੀ ਗਹਿਣੇ ਗੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ {{overfloat left|ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਧੂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ}}</poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/230}}</noinclude> jjf8foxyk6ayrk2egov88rlwh8opfyh 250 28657 225296 69014 2026-07-10T10:19:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਪਰੇ ਹਟਜਾ ਕਪਾਹ ਦੀਏ ਛਟੀਏ ਪਤਲੋ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ - ਤਾਰੋ ਹੱਸਦੀ ਖੇਤ 'ਚੋਂ ਲੰਘਗੀ ਜੱਟ ਦੀ ਕਪਾਹ ਖਿੜਗੀ - ਗੰਨੇ ਚੂਪ ਲੈ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਲੇ ਲੱਡੂ ਖਾ ਲੈ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ - ਕਾਲ਼ੀ ਤਿੱਤਰੀ ਕਮਾਦੋਂ ਨਿੱਕਲੀ ਉਡਦੀ ਨੂੰ ਬਾਜ ਪੈ ਗਿਆ - ਚੰਦਰੇ ਜੇਠ ਦੇ ਛੋਲੇ ਕਦੇ ਨਾ ਧੀਏ ਜਾਈਂ ਖੇਤ ਨੂੰ - ਕਾਹਨੂੰ ਆ ਗਿਐਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਣ ਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਤੋਰਨੀ ਨਹੀਂ - ਤੈਨੂੰ ਗੰਦਲਾਂ ਦਾ ਸਾਗ ਤੁੜਾਵਾਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਵਾਲੇ ਆਜੀਂ ਖੇਤ ਨੂੰ - ਮੀਂਹ ਪਾ ਦੇ ਲਾ ਦੇ ਝੜੀਆਂ ਬੀਜ ਲਈਏ ਮੋਠ ਬਾਜਰਾ - ਰੁੱਤ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਈ ਲੱਕ ਲੱਕ ਹੋ ਗੇ ਬਾਜਰੇ - ਮੇਰੀ ਡਿੱੱਗਪੀ ਚਰ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਚ ਗਾਨੀ ਚੱਕ ਲਿਆ ਮੋਰ ਬਣ ਕੇ -|5em}} </poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 232|}}</noinclude> ipwde43fngbtrdj39fi7lwz59lz7imc 250 28658 225297 69026 2026-07-10T10:19:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਕਾਲ਼ਾ ਨਾਗ ਨੀ ਚਰ੍ਹੀ ਵਿਚ ਮੇਲ੍ਹੇ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਰਗਾ - ਮੇਰੀ ਨਣਦ ਚੱਲੀ ਮੁਕਲਾਵੇ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ - ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਇਕ ਮੂੰਗੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਢਾਈ ਟਾਟਾਂ ਕਰਾਦੇ ਨੀ ਮਾਏਂ ਜੜੁਤ ਬਾਂਕਾਂ - ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਇਕ ਜੌਆਂ ਦਾ ਬੂਟਾ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਸੀਰ ਕੁੜਤੀ ਮਲਮਲ ਦੀ ਭਖ ਭਖ ਉੱਠੇ ਸਰੀਰ - ਗੰਢੇ ਤੇਰੇ ਕਰੇਲੇ ਮੇਰੇ ਖੂਹ ਤੇ ਮੰਗਾ ਲੈ ਰੋਟੀਆਂ - ਮੇਰੀ ਮੱਚਗੀ ਕੱਦੂ ਦੀ ਤਰਕਾਰੀ ਆਇਆ ਨਾ ਪਰੇਟ ਕਰਕੇ - ਮੈਂ ਮੂੰਗਰੇ ਤੜਕ ਕੇ ਲਿਆਈ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈ ਔਤ ਟੱਬਰਾ - ਗੋਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਦਾ ਬਣੇ ਖਰਬੂਜ਼ਾ ਡੰਡੀਆਂ ਦੀ ਵੇਲ ਬਣਜੇ|5em}}</poem> {{gap}}ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾਤੇ ਹਨ। ਭਲਾ ਜੀਵਨ ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ, ਕਿੱਕਰ, ਬੇਰੀਆਂ, ਨਿੰਮ, ਜੰਡ, ਕਰੀਰ,<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 233|}}</noinclude> iij09orlq9gqxgkxx89u237w58n1g82 250 28659 225298 69025 2026-07-10T10:19:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਟਾਹਲੀ, ਨਿੰਬੂ, ਅੰਬ ਅਤੇ ਜਾਮਣਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ: <poem>{{left|ਪਿੱਪਲਾ ਵੇ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਤੇਰੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਢਾਬ ਤੇਰੀ ਦਾ ਗੰਧਲਾ ਪਾਣੀ ਉਤੋਂ ਬੂਰ ਹਟਾਵਾਂ ਸਭੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਹੁਰੇ ਗਈਆਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਬਰੰਗ ਭੇਜਦਾ- ਕਿਹੜੀ ਛਾਉਣੀ ਲੁਆ ਲਿਆ ਨਾਵਾਂ - ਪਿੱਪਲਾ ਦੱਸਦੇ ਵੇ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਸੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ - ਪਿੱਪਲਾਂ ਉਤੇ ਆਈਆਂ ਬਹਾਰਾਂ ਬੋਹੜਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਗੋਹਲਾਂ ਜੰਗ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬੋਲ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂ - ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਵਧ ਕਿੱਕਰੇ ਅਸੀਂ ਸੱਸ ਦਾ ਸੰਦੂਕ ਬਣਾਉਣਾ - ਮੁੰਡਾ ਰੋਹੀ ਦੀ ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਜਾਤੂ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤੂਤ ਦੀ ਛਟੀ - ਬੇਰੀਏ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਬੇਰ ਬਥੇਰੇ ਕਿੱਕਰੇ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਤੁੱਕੇ ਰਾਂਝਾ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੂਰ ਖੜਾ ਦੁੱਖ ਪੁੱਛੇ -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 234|}}</noinclude> cm8w7y3t0spkiu1lkzhhmsr26pm6jrm 250 28660 225299 69028 2026-07-10T10:19:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਚਿੱਤ ਬੱਕਰੀ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਬੰਨੇ ਬੰਨੇ ਲਾ ਦੇ ਬੇਰੀਆਂ - ਕੌੜੀ ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਪਤਾਸੇ ਲੱਗਦੇ ਵਿਹੜੇ ਛੜਿਆਂ ਦੇ - ਤੇਰੇ ਝੁਮਕੇ ਲੈਣ ਹੁਲਾਰੇ ਨਿੰਮ ਨਾਲ਼ ਝੂਟਦੀਏ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲੀ ਨੂੰ ਚੁਬਾਰਾ ਪਾ ਦੇ ਰੋਹੀ ਵਾਲਾ ਜੰਡ ਵੇਚ ਕੇ - ਮਰਗੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਰੋਣਗੇ ਅੱੱਕ ਢੱਕ ਤੇ ਕਰੀਰ ਜੰਡ ਬੇਰੀਆਂ - ਆਮ ਖਾਸ ਨੂੰ ਡੇਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡ ਦਾ ਕੜਾਹ - ਕੌਲ ਕੱਲਰ ਵਿਚ ਲੱਗਗੀ ਟਾਹਲੀ ਵਧਗੀ ਸਰੂਆਂ ਸਰੂਆਂ ਆਉਂਦਿਆ ਰਾਹੀਆ ਘੜਾ ਚੁਕਾ ਜਾ ਕੌਣ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪੱਟ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੇਠੋਂ ਮੱਚਦੀਆਂ ਤਲ਼ੀਆਂ- ਰੂਪ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ - ਰੱਤਾ ਪਲੰਘ ਚੰਨਣ ਦੇ ਪਾਵੇ ਤੋੜ ਤੋੜ ਖਾਣ ਹੱਡੀਆਂ -|5em}}</poem><noinclude> {{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 235|}}</noinclude> t322qvkxux0i8z584ciok9cp8da3tvn 250 28661 225300 69032 2026-07-10T10:20:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਸ ਦੁਆਬਾ ਅੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਸੇਂਗੀ - ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਬਈ ਅੰਬ ਉਤੇ ਤਾਰੋ ਬੋਲਦੀ ਥੱਲੇ ਬੋਲਦੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ਼ - ਜੇਠ ਹਾੜ ਵਿਚ ਅੰਬ ਬਥੇਰੇ ਸਾਉਣ ਜਾਮਣੂੰ ਪੀਲ੍ਹਾਂ ਰਾਂਝਿਆ ਆ ਜਾ ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪਟਾਰੀ ਵਿਚ ਕੀਲਾਂ|5em}}</poem> {{gap}}ਪਸ਼ੂ ਧੰਨ ਸਦਾ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਬਲਦਾਂ,ਬੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੋਲੀਆ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: <poem>{{left|ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਂਦਾ ਲੱਲੀਆਂ ਓਥੋਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਂਦੇ ਗਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਲੀਆਂ ਨੱਠ ਨੱਠ ਕੇ ਉਹ ਮੱਕੀ ਬੀਜਦੇ ਹੱਥ ਹੱਥ ਲੱਗੀਆਂ ਛੱਲੀਆਂ ਬੰਤੋ ਦੇ ਬੈਲਾਂ ਨੂੰ- ਪਾਵਾਂ ਗੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ - ਮੂਹਰੇ ਰੱਬ ਭਾਬੋ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਇੰਦਰ ਵੀਰ ਦਾ ਬੋਤਾ - ਬੋਤਾ ਲਿਆਵੀਂ ਉਹ ਮਿੱਤਰਾ ਜਿਹੜਾ ਡੰਡੀਆਂ ਹਿੱਲਣ ਨਾ ਦੇਵੇ -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 236|}}</noinclude> 41tnm50oj48zokqiurbjoj6qucia601 250 28662 225301 69035 2026-07-10T10:20:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਪਤਲੋ ਦੇ ਹੱਥ ਗੜਵਾ ਬੂਰੀ ਮੱਝ ਨੂੰ ਥਾਪੀਆਂ ਦੇਵੇ - ਮਰ ਗਈ ਵੇ ਫੁੱਫੜਾ ਮੱਝ ਕੱਟਾ ਨੀ ਝੱਲਦੀ - ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਗਰਮੀ ਵੇ ਛੱਡ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਯਾਰੀ - ਮੇਰੀ ਬੱਕਰੀ ਚਾਰ ਲਿਆ ਦਿਓਰਾ ਮੈਂ ਨਾ ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਰੱਖਦੀ|5em}}</poem> {{gap}}ਕਿੱਧਰੇ ਪੰਛੀ ਚਹਿਚਹਾਉਂਦੇ ਹਨ: <poem>{{left|ਕੋਇਲ ਨਿੱਤ ਕੂਕਦੀ ਕਦੇ ਬੋਲ ਚੰਦਰਿਆ ਕਾਵਾਂ - ਅੱਖ ਪਟਵਾਰਨ ਦੀ ਜਿਉਂ ਇੱਲ੍ਹ ਦੇ ਆਹਲਣੇ ਆਂਡਾ - ਬਣ ਕੇ ਕਬੂਤਰ ਚੀਨਾ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾ ਬੱਲੀਏ - ਕੂੰਜੇ ਪਹਾੜ ਦੀਏ ਕਦੇ ਪਾ ਵਤਨਾਂ ਵੱਲ ਫੇਰਾ - ਸਾਡੇ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ ਬਥੇਰੇ ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੂੰ ਮਾਣ ਨਾ ਕਰੀਂ - ਕਾਟੋ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕੇ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰੇ -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 237|}}</noinclude> e7p42s0g3pvi280ccog1gn0fbqv21ln 250 28663 225302 69038 2026-07-10T10:20:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੱਥ ’ਤੇ ਚੋਗ ਚੁਗਾਵਾਂ - ਜਦੋਂ ਬਿਸ਼ਨੀ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਈ ਭੌਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਗਿਆ - ਮੁੰਡਾ ਅਨਦਾਹੜੀਆ ਸੁੱਕਾ ਨਾ ਜਾਵੇ ਲੜ ਜਾ ਭਰਿੰਡ ਬਣ ਕੇ|5em}}</poem> {{gap}}ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇ- ਨਾਤੇ, ਸਾਕ ਸਕੀਰੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੰਯੋਗ ਕੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਦਕੇ-ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਸਾਕਾਂ ਬਾਰੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: <poem>{{left|ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਿਓਂਂ-ਵੰਗਾਂ ਆਈਆਂ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ਼ ਪਾਵਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਲਾਵੇ ਜਾਵਾਂ - ਮਾਏਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਮੈਨੂੰ ਜੁੱਤੀ ਸਮਾਦੇ ਹੇਠ ਲੁਆ ਦੇ ਖੁਰੀਆਂ ਨੀ ਆਹ ਦਿਨ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸੱਸਾਂ ਨਨਾਣਾਂ ਬੁਰੀਆਂ - ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਨੂੰ ਪੱਖੀ ਦੀ ਝੱਲ ਮਾਰੇ ਉਹ ਵਰ ਟੋਲ੍ਹੀਂ ਬਾਬਲਾ - ਤੇਰੀ ਕੱਸੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਬਥੇਰੀ ਪਾ ਦੇ ਬਾਪੂ ਨੱਥ ਮੱਛਲੀ । -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 238|}}</noinclude> 3ja0qvx5oaa8fa8xdrnrxoz8761uwwv 250 28664 225303 69041 2026-07-10T10:20:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਚਾਚੇ ਤਾਏ ਮਤਲਬ ਦੇ ਛੱਕਾਂ ਪੂਰਦੇ ਅੰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਏ - ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਗਹਿਣਾ - ਪੁੱਤ ਵੀਰ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਮੇਰਾ ਨਿਉਂ ਜੜ੍ਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ - ਚਿੱਟੇ ਚਾਦਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜੋੜੀਆਂ - ਚਾਓ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦਾ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਨੇ ਪਿੰਜਣੀ ਤੋੜੀ - ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਲੈ ਪਤਲੀਏ ਨਾਰੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ - ਪੁੱਤ ਮਰਜੇ ਬਚੋਲਿਆ ਤੇਰਾ ਹਾਣ ਦਾ ਨਾ ਵਰ ਟੋਲਿ਼ਆ - ਚੜ੍ਹਦੇ ਛਿਪਦੇ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦੀ ਗ਼ਮ ਪੀਵਾਂ ਗ਼ਮ ਖਾਵਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਸ ਨਾ ਗਿਆ ਚਿੱਠੀਆਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਵਾਂ - ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਰੱਖੀ ਲਾਡਲੀ ਅੱਗੋਂ ਸੱਸ ਬਘਿਆੜੀ ਟੱਕਰੀ - ਤੈਨੂੰ ਸੱਸ ਦੇ ਮਰੇ ’ਤੇ ਪਾਵਾਂ ਸੁੱਥਣੇ ਸੂਫ਼ ਦੀਏ -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 239|}}</noinclude> l2idzd5o6i70rahv5xyi09sna9iwxip 250 28665 225304 69044 2026-07-10T10:20:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਰਾਂਝਾ ਰੁਲਦੁ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਜੇਠ ਦੀ ਪੁੱੱਗੇ - ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਦਿਓਰ ਦੀ ਚੱਲੀ ਅੱਗੇ ਜੇਠ ਬੱਕਰਾ ਹਲ਼ ਵਾਹੇ - ਮੇਰੀ ਨਣਦ ਚੱਲੀ ਮੁਕਲਾਵੇ ਪਿੱੱਪਲੀ ਦੇ ਪੱਤ ਵਰਗੀ - ਨਣਦੇ ਜਾ ਸਹੁਰੇ ਭਾਵੇਂ ਲੈ ਜਾ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲੇ਼ - ਛੋਟਾ ਦਿਓਰ ਭਾਬੀਆਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰੇ - ਕਾਲ਼ਾ ਦਿਓਰ ਕਜਲੇ ਦੀ ਧਾਰੀ ਅੱਖੀਆਂ ’ਚ ਪਾ ਰਖਦੀ|5em}}</poem> {{gap}}ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸੁਹਜਮਈ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ: <poem>{{left|ਲੰਮੀ ਦੀ ਕੀ ਥੰਮੀ ਗੱਡਣੀ ਮੇਰੀ ਪਤਲੋ ਫੁੱਲ ਪਤਾਸਾ - ਕੱਚੀ ਯਾਰੀ ਲੱਡੂਆਂ ਦੀ ਲੱਡੂ ਮੁਕਗੇ ਯਰਾਨੇ ਟੁਟਗੇ - ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਲਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਕੰਨੋਂ ਲਾਹ ਦੇ ਸੋਨ ਚਿੜੀਆਂ - ਰੰਨ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਛੱਪੜ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸੁਲਫ਼ੇ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ -|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 240|}}</noinclude> cux5bvhdgu0mlpys3ahfjwplvisbi7h 250 28666 225305 69047 2026-07-10T10:20:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਰੂਪ ਕੁਆਰੀ ਦਾ - ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਤੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਅੱਖੀਆਂ ਘੁੰਡ ਵਿਚ ਕੈਦ ਰੱਖੀਆਂ - ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜੋਬਨ ਦੀ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ - ਰੱਬਾ ਲੱਗ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਗੁੜ ਨਾਲੋ਼ਂਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿੱਠਾ - ਯਾਰੀ ਹੱਟੀ ਤੇ ਲਿਖਾ ਕੇ ਲਾਈਏ ਦਗ਼ੇਦਾਰ ਹੋਗੀ ਦੁਨੀਆਂ - ਜੀਹਨੇ ਅੱਖ ਦੀ ਰਮਜ਼ ਨਾ ਜਾਣੀ ਮਾਰ ਗੋਲੀ ਆਸ਼ਕ ਨੂੰ - ਤੇਰੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ ਬੋਲ ਪਿਆਰੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾ ਲੈ ਲੈ ਮਿੱਤਰਾ - ਨਹੀਓਂ ਭੁੱਲਣਾ ਵਿਛੋੜਾ ਤੇਰਾ ਸਭੋ ਦੁਖ ਭੁੱਲ ਜਾਣਗੇ - ਚੰਦ ਕੁਰ ਚੱਕਵਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਕਿਤੇ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੜਾਕੇ ਮਾਰੂ - ਤੇਰੀ ਸੱਜਰੀ ਪੈੜ ਦਾ ਰੇਤਾ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਲਾਵਾਂ ਹਿੱਕ ਨੂੰ - ਕਲਜੁਗ ਬੜਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਖੋਟਾ|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 241|}}</noinclude> t9wzfhjvjasaa74ef6zb5pkytcpgv7x 250 28672 225306 69070 2026-07-10T10:20:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਲੋਕ ਦੇਣ ਦੁਹਾਈ ਊਚ ਨੀਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਖੇ ਕਾਮ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਛਾਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਮੀ ਫੂਫੀ ਦੇਖੇ ਨਾ ਚਾਚੀ ਨਾ ਤਾਈ ਨੂੰਹਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਝਾਕਣ ਸੱਸਾਂ ਵਲ ਜਮਾਈ ਪਾਪੀ ਕਲਜੁਗ ਨੇ- ਉਲਟੀ ਨਦੀ ਚਲਾਈ - ਲੱਛੀ ਤੇਰੇ ਬੰਦ ਨਾ ਬਣੇ ਮੁੰਡੇ ਮਰਗੇ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਦੇ - ਔਖੇ ਲੰਘਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਛੱਡ ਦੇ ਤੂੰ ਵੇਲਦਾਰੀਆਂ - ਘਰ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬਣ ਜਾਣਾ - ਏਕਾ ਜਨਤਾ ਦਾ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਧਰਤੀ ਜਾਗ ਪਈ ਪਾਊ ਜਿੱਤ ਲੁਕਾਈ|5em}}</poem> {{gap}}'ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਖੂਹ ਭਰ ਦਿਆਂ, ਮੈਥੋਂ ਜੱਗ ਜਿੱਤਿਆ ਨਾ ਜਾਵਾਂ' ਬੋਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮੁਲਵਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ।<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 242|}}</noinclude> 6enw5d2qvdtphdcncqwlefakpl5te05 250 28677 225307 69075 2026-07-10T10:20:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਜਾਗੋ'''}}}}<noinclude> {{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 243|}}</noinclude> 7ab4wk28vvieajzanlpwgizq6yyaooc 250 28678 225308 69078 2026-07-10T10:21:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 244|}}</noinclude> acm66u2f7u6fgbfc9xbdqdxh6z2qgk9 250 28680 225309 69083 2026-07-10T10:21:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|''ਜਾਗੋ''}}}} {{gap}}ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਅ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗੋ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤੀ, ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ਼ ਵਲੋਂ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਮਾਹ ਨਾਲ਼ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਵਲਟੋਹੀ 'ਤੇ ਆਟੇ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਣਾ ਕੇ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੂੰ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਮਘਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਜਗਦੀ ਹੋਈ ਵਲਟੋਹੀ ਨੂੰ ਜਾਗੋ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ਼ ਨਾਲ਼ੇ ਆਈ ਵਿਆਂਹਦੜ ਦੀ ਜੋਬਨ ਮੱਤੀ, ਬਾਂਕੀ ਮੁਟਿਆਰ ਮਾਮੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਫੱਬੀ, ਸੱਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੁੰਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਮਲਕੜੇ ਜਹੇ ਜਗਮਗਾਂਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਵਲਟੋਹੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਗੋ ਵਾਲੀ ਮਾਮੀ ਬਿਨਾਂ ਵਲਟੋਹੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਏ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਹਿਣੇ-ਗੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਝਿਲਮਲ-ਝਿਲਮਲ ਕਰਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਜੀਆਂ ਫੱਬੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਜਾਗੋ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹਿਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਚਾੜ੍ਹ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਆਂ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਗੋ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਦਭੁੱਤ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਲੌ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਹੁੰਦੜਹੇਲ ਮੁਟਿਆਰ ਖੂੰਡੇ ਤੇ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੂੰਡਾ ਖੜਕਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਜਾਗੋ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ- ਇਹ ਜਾਗੋ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾਗੋ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਜਾਗੋ ਕਢਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਗੋ ਅਤੇ ‘ਆਉਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ, ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ’ ਦੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:<noinclude> {{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 245|}}</noinclude> llb2n8eqw6hph0dnx0j2puetlk1q1h1 250 28682 225310 69088 2026-07-10T10:21:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{left|ਜਾਗੋ ਕਢਣੀ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ ਬਈ ਵਿਆਹ ਕਰਤਾਰੇ ਦਾ|5em}}</poem> {{gap}}ਜਾਗੇ ਵਾਲੀਆਂ ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਸਮੇਂ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: <poem>{{left|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ, ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਚੱਕ ਲਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਾਨਾਂ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੋ ਕਰਗੇ|5em}}</poem> {{gap}}ਉਹ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਕਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ: {{left|ਜਾਗੋ ਜਾਗਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਬਈ ਜਾਗੋ ਆਈ ਆ|5em}} {{gap}}ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਜੀ ਆਈ। ਹਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਜਗਮਗਾਂਦੀ ਜਾਗੋ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਾਨਣ ਬਖੇਰਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ’ਚ ਮਖ਼ਮੂਰ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜਿਆਂਂ ਦਾ ਆਭਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲਾ ਦੇਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਗੀਤਾ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਣੀ: <poem>{{left|ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੰਚੋ ਤੇ ਸਰਪੰਚੋ ਲੰਬੜਦਾਰੋ ਬਈ ਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾ ਕੇ ਰੱਖਿਓ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਫੇਰਨੀ ਜਾਗੋ ਬਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਨਾਲੇ ਭੰਨਣੇ|5em}}</poem> {{gap}}ਵਿਆਹ ਦੇ ਚਾਅ 'ਚ ਭੂਸਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਰੇਹੜੇ-ਗੱਡੇ ਉਲਟਾ ਦੇਣੇ, ਪਏ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਮੰਜੇ ਮੂਧੇ ਕਰ ਸੁੱਟਣੇ, ਝਲਿਆਨੀਆਂ ਤੋੜ ਦੇਣੀਆਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਰਨਾਲੇ ਭੰਨਣੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ | ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 246<noinclude></noinclude> lz6n4nd0mknvxzr08mk4vrn8aau1e79 250 28683 225311 69110 2026-07-10T10:21:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹਟਵਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ਼ ਖਿੱਲਾਂ-ਮਖਾਣੇ ਲੁੱਟ ਲੈਣੇ। ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਾਹਨੇ ਮਾਰਨੇ: <poem>{{left|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ, ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀਆਂ ਢਾਈਆਂ ਨੀ ਏਥੋ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗ-ਹਰੜਾਂ ਨਾ ਥਿਆਈਆਂ ਏਥੇ ਦੇ ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏਂ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ ਭਰ ਲਿਆ ਟੋਕਰਾ ਨੜਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਂਗੀ ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਂਗੀ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਛੜਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਥੇ ਲਾਹੇਂਗੀ...|5em}}</poem> {{gap}}ਮੇਲਣਾਂ ਦੀ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਦਾ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਨਾਉਂਦਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਰਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਰਦ ਦੇ ਦਾਬੇ ਹੇਠ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸਕਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਂਦੇ। ਕੇਵਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਅਵਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਕੁਚਲੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਨਸਿੰਗ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ- ਮਰਦ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਲਣਾਂ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਜਾਗੋ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਦਿਲ ਖੋਹਲ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ: <poem>{{left|ਕੋਈ ਵੇਚੇ ਸੁੰਢ ਜਵੈਨ ਕੋਈ ਵੇਚੇ ਰਾਈ ਲੰਬੜ ਅਪਣੀ ਜ਼ੋਰੂ ਵੇਚੇ ਟਕੇ ਟਕੇ ਸਿਰ ਸਾਈ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਜੀ ਜਾਗੋ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੀ ਆਈ|5em}}</poem><noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 247|}}</noinclude> timxfh6iq3fz0gauajo49at0h1sq8jc 250 28699 225313 69162 2026-07-10T10:21:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ'}}}} {{left|<poem> {{overfloat left|depth=1em|1.}} ਜੱਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਨੱਚ ਨੱਚ ਧਰਤ ਹਲਾਉਣ ਗੀਆਂ ਅੱਜ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਧਮਕਾਂ ਪਾਉਣ ਗੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|2.}} ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਜੱਟੀ ਨੀ ਮੈਂ ਗਿੱਧਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੱਚਦੀ ਨਾ ਥੱਕਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂੰ ਮੱਚਾਂ ਦੇਵਾਂ ਗੇੜਾ ਕੁੜੀਓ ਨੀ ਮੈਂ ਨੱਚ- ਨੱਚ ਪੱਟ ਦੇਵਾਂ ਵਿਹੜਾ ਕੁੜੀਓ {{overfloat left|depth=1em|3.}} ਉੱਚੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸਰੂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਝੇ ਦੀਆਂ ਹਸੀਨਾਂ ਬੋਲੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਡੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਬੋਲੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਡੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਗਿੱਠ ਗਿੱਠ ਨਿਵਣ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਗਿੱਧਾ ਮਾਝੇ ਦਾ- ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖ ਸ਼ੁਕੀਨਾ </poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 249|}}</noinclude> n5u6nbotg64qkp03wpposelh6qupsy8 250 28715 225312 69170 2026-07-10T10:21:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਾਗੋ ਦਾ ਵਿਆਂਦੜ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਗੋ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਅਪਣੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਾਗੋ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਖੂਬ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚ ਜਾਗੋ ਲਿਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਓਸ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਜਾਗੋ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਰੁਪਿਆਂ ਦੇ ਵਾਰਨੇ ਕਰਕੇ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅੰਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਮੇਂ ਤਕ ਮੇਲਣਾਂ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਖਰੂ ਪਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਰਥਕ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਵਡਾਰੂਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ, ਛੱਜ ਕੁੱਟਣ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਤੋਰੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਪੱਖੋਂ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੋਰੀਆਂ ਡਾਕੇ ਆਮ ਸਨ! ਜੰਗਲ ਬੇਲਿਆਂ, ਝਿੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਬਰਾਤਾਂ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਆਮ ਸਨ। ਓਦੋਂ ਬਰਾਤਾਂ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਨਾਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰ ਤਾਂ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਿੱਛੋਂ ਗਹਿਣੇ-ਗੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਚੋਰ ਉਚੱਕਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਦਾ ਵਿਹਲਾ ਸਮਾਂ ਨਚਦਿਆਂ-ਟੱਪਦਿਆਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਓਥੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਛੱਜ ਬਰਾਤ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਾਗੋ ਗੱਭਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਅੱਜਕਲ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਾਏ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜਾਗੋ ਰੱਖ ਕੇ ਨੱਚਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਡੀਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰਕੈਸਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਡੀਜੇ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ’ਤੇ ਮਦਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਰਾਣੀ ਜਾਗੋ ਦੀ ਆਭਾ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਬਸ ਯਾਦਾ ਦਾ ਝੋਰਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 248<noinclude></noinclude> fy8pqe73y7u2aby87rc0gl3zx7rsykl 250 28716 225314 69171 2026-07-10T10:21:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਗਿੱਧਾ ਗਿੱਧਾ ਕਰੇ ਮੇਲਣੇ ਗਿੱਧਾ ਪਊ ਬਥੇਰਾ ਲੋਕ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਜੁੜ ਕੇ ਆ ਗੇ ਲਾਢੜਾ ਲਾ ਠੇਰਾ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਬਨੇਰਾ ਤੈਨੂੰ ਧੁੱਪ ਲਗਦੀ ਮੱਚੇ ਕਾਲਜਾ ਮੇਰਾ ਗਿੱਧਾ ਗਿੱਧਾ ਕਰੇਂ ਰਕਾਨੇਂ ਗਿੱਧਾ ਪਊ ਬਥੇਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇਖਣ ਆ ਗੇ ਕੀ ਬੁੱਢਾ ਕੀ ਠੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਢਾਣੀਆਂ ਆ ਗੇ ਚੋਬਰ ਢੁਕਿਆ ਸਾਧ ਦਾ ਡੇਰਾ ਅੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੇਖ ਤਾਂ ਕੇਰਾਂ ਝੁਕਿਆ ਪਿਆ ਬਨੇਰਾ ਤੇਰੀ ਕੁੜਤੀ ਨੇ ਕੱਢ ਲਿਆ ਕਾਲਜਾ ਮੇਰਾ ਗਿੱਧਾ ਗਿੱਧਾ ਕਰੇ ਮੇਲਣੇ ਗਿੱਧਾ ਪਊ ਬਥੇਰਾ ਅੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵੇਖ ਨੀ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਬਨੇਰਾ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਧੁੱਪ ਲਗਦੀ ਲੈ ਲੈ ਚਾਦਰਾ ਮੇਰਾ ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 250</poem>}}<noinclude></noinclude> on3ohy0fjw2ds5rk7ghewi70w0q11e7 250 28717 225315 69173 2026-07-10T10:21:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|7.}} ਮੇਲ਼ ਮੇਲ਼ ਨਾ ਕਰ ਨੀ ਮੇਲਣੇ ਮੇਲ ਬਥੇਰਾ ਆਇਆ ਅੱਖ ਪੱਟ ਕੇ ਦੇਖ ਮੇਲਣੇ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਬਨੇਰਾ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਚੋਬਰ ਆਏ ਗਿੱਧਾ ਦੇਖਣ ਤੇਰਾ ਨੱਚ ਕਲਬੂਤਰੀਏ ਦੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਗੇੜਾ {{overfloat left|8 .}} ਹਰਿਆ ਬਾਜਰਾ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸੋਂਹਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਫੁਲਾਹੀਆਂ ਬਈ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਸੋਂਹਦੇ ਪੈਰੀਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਸੂਬੇਦਾਰਨੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਮੇਲਣਾਂ ਆਈਆਂ {{overfloat left|9.}} ਸਾਵੀ ਸੁਥਣ ਵਾਲੀਏ ਮੇਲਣੇ ਆਈ ਏਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਕੰਨੀਂ ਤੇਰੇ ਹਰੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਗਲ ਵਿਚ ਮੂੰਗੇ ਮਣਕੇ ਤੀਲੀ ਤੇਰੀ ਨੇ ਮੁਲਖ ਮੋਹ ਲਿਆ ਬਾਹੀਂ ਚੁੜਾ ਛਣਕੇ ਫੇਰ ਕਦ ਨੱਚੇਂਗੀ, ਨੱਚ ਲੈ ਪਟੋਲਾ ਬਣ ਕੇ {{overfloat left|10 .}} ਸੁਣ ਨੀ ਮੇਲਣੇ ਮਛਲੀ ਵਾਲੀਏ ਸੁਣ ਨੀ ਮੇਲਣੇ ਮਛਲੀ ਵਾਲੀਏ ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 251</poem>}}<noinclude></noinclude> t42oe2s607yfrgia36oe0u05kgweomo 250 28718 225316 69174 2026-07-10T10:22:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚੜੀ ਜਵਾਨੀ ਲੁਕੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਦੁਧ ਪੇੜੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਮਾਰਦੇ ਗੇੜੇ ਨੱਚ ਲੈ ਸ਼ਾਮ ਕੁਰੇ ਦੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਗੇੜੇ {{overfloat left|11.}} ਬਣ ਜਾ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਚੇਲੀ ਨੱਚਣਾ ਸਖਾ ਦੂ ਗੀ {{overfloat left|12.}} ਵੰਡ ਦੇ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਨੱਚਣਾ ਸਖਾ ਦੂ ਗੀ {{overfloat left|13 .}} ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਆਇਆ ਮੇਲ਼ ਸੁਣੀਂਦਾ ਸੁਰਮਾ ਸਭ ਨੇ ਪਾਇਆ ਗਹਿਣੇ ਗੱਟੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੋਂਹਦੇ ਚੜਿਆ ਰੂਪ ਸਵਾਇਆ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਮੀ ਨੇ ਗਿੱਧਾ ਖੂਬ ਰਚਾਇਆ 14. ਨੱਕ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲੌਂਗ ਤੇ ਮੱਛਲੀ ਮੱਥੇ ਚਮਕੇ ਟਿੱਕਾ ਤੇਰੇ ਮੁਹਰੇ ਚੰਨ ਅੰਬਰਾਂ ਦਾ ਲਗਦਾ ਫਿੱਕਾ-ਛਿੱਕਾ ਹੱਥੀਂ ਤੇਰੇ ਛਾਪਾਂ ਛੱਲੇ ਬਾਹੀਂ ਚੂੜਾ ਛਣਕੇ ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 252</poem>}}<noinclude></noinclude> 45oixove1bnjkpwo11m6p119mb4ffsf 250 28720 225317 69176 2026-07-10T10:22:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਨੀ ਫੇਰ ਕਦ ਨੱਚੇਗ ਨੱਚ ਲੈ ਪਟੋਲਾ ਬਣ ਕੇ {{overfloat left|15 .}} ਗੇੜਾ ਦੇ ਜੱਟੀਏ ਕੋਹਲੂ ਵਰਗੀ ਤੂੰ {{overfloat left|16 .}} ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਨੱਚਦੀ ਕਾਹਤੋਂ ਨੀ {{overfloat left|17.}} ਨੱਚ ਕਲਬੂਤਰੀਏ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਗੇੜਾ {{overfloat left|18 .}} ਘੁੰਡ ਦਾ ਭੋਲੀਏ ਕੰਮ ਕੀ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਏਥੇ ਬੈਠੇ ਤੇਰੇ ਹਾਣੀ ਜਾਂ ਘੁੰਡ ਕੱਢਦੀ ਬਹੁਤੀ ਸੋਹਣੀ ਜਾਂ ਘੁੰਡ ਕੱਢਦੀ ਕਾਣੀ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸੇਂ ਸ਼ਕੀਨਣ ਘੁੰਡ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਅੱਖ ਪਛਾਣੀ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ ਬਣ ਜਾ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਰਾਣੀ {{overfloat left|19 .}} ਨੱਚ ਲੈ ਬਸੰਤ ਕੁਰੇ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਨੀ ਭਾਣਜੇ ਵਿਆਹੁਣੇ {{overfloat left|20.}} ਨਿੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਮੈਂ ਰਹੀ ਨਾਨਕੇ ਖਾਂਦੀ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈਆਂ ਤੁਰਦੀ ਦਾ ਲੱਕ ਝੂਟੇ ਖਾਂਦਾ ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 253</poem>}}<noinclude></noinclude> p9rz6gl0gsbv6x954ofzy3w4nkv9p0f 250 28743 225318 69212 2026-07-10T10:22:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਪੈਰੀਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਦੀ ਦਾ- ਪਾਵੇ ਰੂਪ ਦੁਹਾਈਆਂ {{overfloat left|depth=1em|21}}. ਚੂੜਾ ਰੰਗਲਾ ਬਾਹਵਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਮੈਂ ਛਮ ਛਮ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਾਂ ਛਮ ਛਮ ਦੁੱਧ ’ਚ ਮਧਾਣੀ ਵੱਜਦੀ ਗਲ ਸੁਣ ਸੋਹਣੀਏਂ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨੀ ਨੱਚਦੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਖਾ ਦੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਦਾਂ ਨੱਚੀਏ ਬੱਲੇ ਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਏ ਸ਼ੇਰ ਬੱਚੀਏ {{overfloat left|depth=1em|22.}} ਉਡਦਾ ਉਡਦਾ ਮੋਰ ਮੇਰੀ ਚੀਚੀ ਉਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ ਛੂ ਛਾਂ ਕਰਕੇ ਉਡਾ ਦੇਵਾਂਗੇ ਤੈਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਣਾ ਸਖਾ ਦੇਵਾਂਗੇ {{overfloat left|depth=1em|23.}} ਜਦ ਮੈਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਾਂ ਸੂਰਜ ਵੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜੱਟੀ ਨੱਚੇ ਪਟਿਆਲਾ ਖੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹ ਦੇਖਦਾ</poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 254|}}</noinclude> pk9if73kdzrc0vic654aj3s6z4ka3cx 250 28744 225319 69215 2026-07-10T10:22:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem> {{overfloat left|depth=1em|24.}} ਨਾ ਮੈਂ ਮੇਲਣੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਾ ਬੈਠੀ ਸਾਂ ਡੇਰੇ ਨਿੱਤ ਨਮੀਆਂ ਮੈਂ ਜੋੜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬਹਿ ਕੇ ਮੋਟੇ ਨ੍ਹੇਰੇ ਬੋਲ ਅਗੰਮੀ ਨਿਕਲਣ ਅੰਦਰੋਂ ਵਸ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ- ਦੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਗੇੜੇ {{overfloat left|depth=1em|25.}} ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂ ਖੂਹ ਭਰਦਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸੜਕ ਭਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਚਲਦੇ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨ ਆਈ ਤੂੰ ਕਰਲੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੇ ਮੈਂ ਬੋਲਣੋਂ ਹਾਰਾਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚ ਕੁੜੀਏ- ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ {{overfloat left|depth=1em|26.}} ਵਿਆਹੁਲੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਰੌਣਕ ਹੋਗੀ ਭਾਰੀ ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ ਵਧਗੀ ਫਾਤਾਂ ਨਰਮ ਰਹੀ ਕਰਤਾਰੀ ਲੱਛੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹੁਤਾ ਪਿਲਾ ਲਾਲੀਦਾਰ ਸੁਨਿਆਰੀ ਵਿਆਹੁਲੀਏ ਕੁੜੀਏ ਨੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨੱਚਣ ਦੀ ਵਾਰੀ </poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 255|}}</noinclude> g778bv1f32eual6o0ka4f3voex1l2jg 250 28745 225320 69219 2026-07-10T10:22:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>{{overfloat left|depth=1em|27.}} ਚਿੱਟੀ ਚਿੱਟੀ ਕਣਕ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਜਿਹੜਾ ਗਿੱਧਾ ਨਾ ਪਾਊ ਰੰਨ ਬਾਬੇ ਦੀ {{overfloat left|depth=1em|28.}} ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਰਮਾ ਬਣਜੇਂ ਮੇਲਣੇ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਹਾਣ ਦੀਏ- ਤੇਰਾ ਜਸ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਗਾਵਾਂ {{overfloat left|depth=1em|29.}} ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ਼ ਦੀ ਅੱਡੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ਼ ਦਾ ਗਾਉਣ ਨੀ ਅੱਖ ਤੇਰੀ ਲੋਅ ਵਰਗੀ ਕੀ ਸੁਰਮੇ ਦਾ ਪਾਉਣ {{overfloat left|depth=1em|30.}} ਜਿਹੜੇ ਪੱਤਣ ਪਾਣੀ ਅੱਜ ਲੰਘ ਜਾਣਾ ਫੇਰ ਨਾ ਲੰਘਦਾ ਭਲ਼ਕੇ ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ ਤ੍ਰਿਜਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਫੇਰ ਨਾ ਬੈਠਣ ਰਲ਼ਕੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵਖਾ ਮੇਲਣੇ- ਜਾਈਂ ਨਾ ਗਿੱਧੇ ’ਚੋਂ ਟਲ਼ ਕੇ {{overfloat left|depth=1em|31.}} ਕਲਯੁਗ ਆਇਆ ਬੁੱਢੀ ਗਿੱਧਿਆਂ ’ਚ ਨੱਚਦੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਜ਼ੋਰ ਸੀ ਵੇ ਬਾਲਮਾ ਵੰਝਲੀ ਵਰਗਾ ਬੋਲ ਸੀ ਵੇ ਬਾਲਮਾ ਵੱਜੇ ਅੱੱਡੀ ਤੇ ਉਡਿਆ ਮੋਰ ਸੀ ਵੇ ਜ਼ਾਲਮਾ</poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ 256|}}</noinclude> prc2r37vnpui3b65ixh6mjmowolqbwh 250 28746 225321 69231 2026-07-10T10:22:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem> {{overfloat left|depth=1em|32.}} ਗਿੱਧਾ ਗਿੱਧਾ ਕਰਦੀ ਕੁੜੀਏ ਆ ਗਈ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਬਈ ਤੀਲੀ ਤੇਰੀ ਨੇ ਮੁਲਖ ਮੋਹ ਲਿਆ ਬਾਹੀਂ ਚੂੜਾ ਛਣਕੇ ਫੇਰ ਕਦ ਨੱਚੇਗੀ- ਨੱਚ ਲੈ ਪਟੋਲ੍ਹਾ ਬਣ ਕੇ {{overfloat left|depth=1em|33.}} ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਈਆਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਐਕਣ ਚਮਕਣ ਜਿਉਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਗਲ਼ੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਲਹਿੰਗੇ ਤੇੜ ਨਮੀਆਂ ਸਲਵਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਐ ਨੱਚਣ- ਜਿਉਂ ਹਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ {{overfloat left|depth=1em|34.}} ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਈਆਂ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਬਈ ਬਾਰੋ ਬਾਰੀ ਮਾਰਨ ਗੇੜੇ ਹੁਸਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਈ ਘੱਗਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਹ ਵੀਹ ਗਜ਼ ਦੇ ਲੱਕ ਲੰਬੀਆਂ ਸਲਵਾਰਾਂ ਨੱਚ ਲੈ ਮੋਰਨੀਏ- ਪੰਜ ਪਤਾਸੇ ਵਾਰਾਂ| {{xx-larger|''.''}}</poem>|9em}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 257|}}</noinclude> eigu8yg3ucdbyjaftpx2wcqudgheuom 250 28747 225322 69234 2026-07-10T10:22:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|''ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ''}}}}<noinclude>{{rh||ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 258|}}</noinclude> p3nvk773a0ovkbhx99iaezhu9f8jnff 250 28774 225323 69312 2026-07-10T10:23:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ'''}}}} {{Block center| {{gap}}ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੀਤੀ ਮੂਲਕ ਗੀਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ‘ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਹੈ! ‘ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਲੀਆਂ ਲਾੜੇ ਪਾਸੋਂ ਛੰਦ ਸੁਣਦੀਆ ਹਨ! ਇਹ ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ! </br>{{gap}}ਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਮਗਰੋਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਕਈ ਇਕ ਸ਼ਗਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾੜੇ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਲੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਆ ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਚੰਢੀ ਵੱਢਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਹਦੀ ਵੱਖੀ ਵਿਚ ਸੂਈ ਖਭੋ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਚਾਮਲੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦਾ ਕੁੜਤਾ ਮੰਜੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ਼ ਸਿਊਂ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆਏ ਇਕ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਸਰਬਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਰਮਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਾ ਲਾੜਾ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੋਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁਸਤ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲਾੜੇ ਇਸ ਅਵਸਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਬੇਲੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਮਿੱਠੇ ਚੁਰਚਰੇ ਤੇ ਸਲੂਣੇ ਛੰਦ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਠ ਕਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਵੇ। ਉਹ ਚੋਂਦੇ-ਚੋਂਦੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਠਿੱਠ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: </br>{{gap}}ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ' ਸੁਣਨ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਮਖੌਲ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੰਗ ਸੰਕੋਚ ਲਹਿ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾੜਾ ਕਿਧਰੇ ਗੁੰਨ ਵੱਟਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਉਹਦੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਪਰਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/260}}</noinclude> 24k6an3qsu5qpw0zl3adyl3byofs7wu 250 28775 225324 69317 2026-07-10T10:23:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਾ {{overfloat left|ਲੈਂਦਾ ਹੈ:}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਘਿਓ ਸੱਸ ਲੱਗੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੁਰਾ ਲੱਗਿਆ ਪਿਓ ਏਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ {{overfloat left|ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਸ ਫੁੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਂਦੀ}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਕੇਸਰ ਸੱਸ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਹੁਰਾ ਮੇਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ {{overfloat left|ਫੇਰ ਹਾਸਾ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਛੰਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ:}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਡੌਰੂ ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਬਰੋਟੇ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸਹੁਰਾ ਪਾਵੇ ਖੌਰੂ ਸਾਲੀਆਂ ਛੰਦ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ {{overfloat left|ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਅਗਲਾ ਛੰਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ:}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਚੀਰੀ ਔਹ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀ ਸੋਹਣੀ ਆਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 262}}</noinclude> bktrtyr465hw5gttoagep8fqjrqkn02 250 28776 225325 69318 2026-07-10T10:23:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸਾਲੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਇਕ {{overfloat left|ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਨਸੀਹਤ ਬਾਰੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ:}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਡੋਲਣਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀਗਾ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਏ ਚੁਰਚਰੇ ਛੰਦਾਂ ਬਦਲੇ {{overfloat left|ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਲੀਆਂ ਪਾਸੋਂ, ਭਲਾਮਾਣਸ ਲਾੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਖ਼ਿਮਾ ਯਾਚਨਾ}} {{overfloat left|ਕਰਦਾ ਹੈ:}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਦਾਤ ਵਧ ਘਟ ਬੋਲਿਆ ਦਿਲ ਨਾ ਲਾਉਣਾ ਭੁਲ ਚੁੱਕ ਕਰਨੀ ਮਾਫ਼ ਛੰਦ ਸੁਣਨ ਉਪਰੰਤ ਲਾੜੇ ਪਾਸੋਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਬੁੱਝਣ ਲਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ {{overfloat left|ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਖਵਾਉਣ}} {{overfloat left|ਵਾਲ਼ੀ ਸਾਲ਼ੀ ਲਾੜੇ ਦੀ ਅਕਾਲ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਪਾਸੋ ਬੁਝਾਰਤ}} {{overfloat left|ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ:}} ਨੌਂ ਕੂਏਂ ਦਸ ਪਾਰਸੇ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਜੇ ਤੂੰ ਐਡਾ ਚਤਰ ਐਂ ਪਾਣੀ ਦਸਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸੇਰ ਚਤਰ ਲਾੜਾ ਝੱਟ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁੱਝ ਕੇ ਉੱਤਰ ਮੋੜਦਾ ਹੈ: ਨੌਂ ਕੂਏਂ ਦਸ ਪਾਰਸੇ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 263}}</noinclude> pipak9ozerhadw9j4rjfv60y3r5gvi5 250 28777 225326 69320 2026-07-10T10:23:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜਿੰਨੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤ ਨੇ ਪਾਣੀ ਉਤਨੇ ਸੇਰ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਹੈ- ਗਿਣੀ ਜਾਓ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤ! ਅੱਗੋਂ {{overfloat left|ਸਾਲ਼ੀ ਕਿਹੜਾ ਘਟ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੁਝਾਰਤ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ:}} ਕੌਣ ਪਿੰਡ ਕੌਣ ਚੌਧਰੀ ਕੌਣ ਹੈ ਵਿਚ ਦਲਾਲ ਕੌਣ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਕੌਣ ਪਰਖਦਾ ਲਾਲ ਏਸ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ ਬੁੱਝ ਕੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲਾੜਾ ਨਖ਼ਰੋ ਸਾਲ਼ੀ ਨੂੰ {{overfloat left|ਨਿਰ-ਉੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ:}} ਦੇਹ ਪਿੰਡ ਦਿਲ ਚੌਧਰੀ ਜੀਭਾ ਵਿਚ ਦਲਾਲ ਨੱਕ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਨੈਣ ਪਰਖਦੇ ਲਾਲ ਛੰਦ ਸੁਣਨ ਦੀ ਰਸਮ ਮਗਰੋਂ ਲਾੜੇ ਦੀ ਸੱਸ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਚਾ ਕਰਨ {{overfloat left|ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਲ ਵਿਚ ਲੱਡੂ ਰਖ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਲੱਡੂਆਂਂ}} {{overfloat left|ਦੇ ਭੋਰੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਗਲਾਸ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ}} {{overfloat left|ਹੈ। ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਚੀਆਂ, ਤਾਈਆਂ ਤੇ ਮਾਸੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਗਨ}} {{overfloat left|ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਲਾੜਾ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ {{overfloat left|ਸਰਬਾਲੇ ਸਮੇਤ ਜਨੇਤ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾ}} {{overfloat left|ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਰਸ ਘੋਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।}} ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਕਾਰਨ ਛੰਦ ਸੁਣਨ ਦੀ {{overfloat left|ਰਸਮ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਬਸ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।}} </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/ 264}}</noinclude> m76tdrbc0m16n66r3gd4by81sgcee25 250 28778 225327 69321 2026-07-10T10:23:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਚੋਂਦੇ ਚੋਂਦੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਵਾਂ'''}}}} {{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|1.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਖੰਡ ਚੋਂਦੇ ਚੋਂਦੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਮਾਂ ਸੋਡਾ ਮੂੰਹ ਕਰ ਦੇਮਾਂ ਬੰਦ {{overfloat left|depth=1em|2.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਤੀਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਮੈਂ ਆਂ ਥੋਡਾ ਵੀਰ {{overfloat left|depth=1em|3.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਥਾਲੀ ਅਗਲਾ ਛੰਦ ਤਾਂ ਸੁਣਾਊ ਜੇ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸਾਲ਼ੀ {{overfloat left|depth=1em|4.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਪਹੀਆ ਦੂਆ ਛੰਦ ਤਾਂ ਸੁਣਾਉਂ ਜੇ ਸੱਸ ਦਊ ਰੁਪੱਈਆ</poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/265}}</noinclude> 95kvtnvm4v0ywau4u1lzakvq5xv3u4q 250 28779 225328 69322 2026-07-10T10:23:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|5.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਬੱਲਾਂ ਸੱਭੇ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੈਂ ਕੀਹਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲਾਂ {{overfloat left|depth=1em|6.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਥਾਲ਼ ਆਹ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀ ਸੋਹਣੀ ਏਹਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂ ਨਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|7.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਸੋਟੀਆਂ ਉਪਰੋਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਖੋਟੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|8.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਝਾਵਾਂ ਸਾਲੀ ਮੇਰੀ ਨੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢੀ ਹੁਣ ਕੀ ਲਾਜ ਬਣਾਵਾਂ {{overfloat left|depth=1em|9.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਚੀਰੀ ਆਹ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀ ਸੋਹਣੀ ਔਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/266}}</noinclude> h1onwvpj50llmsjvdmlhoal5kot2911 250 28780 225329 69324 2026-07-10T10:24:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|10.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਸਾਲ਼ੀਆਂ ਮਾਂ ਤਾਂ ਥੋਡੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲੀ ਤੁਸੀਂ ਓ ਤੇਰਾਂ ਤਾਲ਼ੀਆਂ {{overfloat left|depth=1em|11.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਲ਼ਾ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਸਾਲ਼ੀ ਮੇਰੀ ਸੋਹਣਾ ਮੇਰਾ ਸਾਲਾ {{overfloat left|depth=1em|12.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਖੀਰਾ ਭੈਣ ਥੋਡੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖੂਗਾ ਜਿਉਂ ਮੁੰਦਰੀ ਵਿਚ ਹੀਰਾ {{overfloat left|depth=1em|13.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਖੁਰਮਾ ਭੈਣ ਥੋਡੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖੂਗਾ ਜਿਮੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ {{overfloat left|depth=1em|14.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਚੱਕੀ ਇਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੈ ਚੱਲੇ ਦੂਜੀ ਕਰ ਚੱਲੇ ਪੱਕੀ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/267}}</noinclude> t2577uydjp1z9r9vvozc2w6qrhqonpz 250 28781 225330 69326 2026-07-10T10:24:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|15.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਘਿਉ ਸੱਸ ਲੱਗੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੁਰਾ ਲੱਗਿਆ ਪਿਉ {{overfloat left|depth=1em|16.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਕੇਸਰ ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਹੁਰਾ ਮੇਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ {{overfloat left|depth=1em|17.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਮੋਰ ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਸਹੁਰਾ ਲੱਗੇ ਚਕੋਰ {{overfloat left|depth=1em|18.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਚੱਕੀ ਸਹੁਰਾ ਮੇਰਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਸੱਸ ਬੜੀ ਕਪੱਤੀ {{overfloat left|depth=1em|19.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਡੋਰੂ ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਬਰੋਟੇ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸਹੁਰਾ ਪਾਵੇ ਖੌਰੂ </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/268}}</noinclude> nzvfrjxsy2vmf56njf47fybj57wcqnm 250 28782 225331 69327 2026-07-10T10:24:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|20.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਭੂਕਾਂ ਵਿਆਹੇ ਵਿਆਹੇ ਜੰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਏ ਛੜੇ ਮਾਰਦੇ ਕੂਕਾਂ {{overfloat left|depth=1em|21.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਗਹਿਣਾ ਧੀ ਆਪਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ {{overfloat left|depth=1em|22.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਦਾਤ ਵਧ ਘਟ ਬੋਲਿਆ ਦਿਲ ਨਾ ਲਾਉਣਾ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਕਰਨੀ ਮਾਫ਼ {{overfloat left|depth=1em|23.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਡੋਲਣਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀਗਾ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ {{overfloat left|depth=1em|24.}} ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਛਿੱਤਰ ਵਖ਼ਤ ਪਏ ਤੇ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਤੇ ਮਿੱਤਰ {{xxxx-larger|'''.'''}}</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/269}}</noinclude> lvg3ixrl9ephj1cxfo63x2yb6rjl7w7 250 28784 225332 69334 2026-07-10T10:24:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ'''}}}} {{center|{{x-larger|'''ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰ'''}}}} {{Block center|<poem> 1. ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ' (ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ) 1995, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ ਲਾਂਬੜਾ 2. ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1995), ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ 3. ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (2003), ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ, ਰਾਮਪੁਰ 4. ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008), ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ 5.‘ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008), ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ , 6.ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਨਜੀਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਵਾਰਡ (2010), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਟਰੱਸਟ, ਕੈਨੇਡਾ 7. ‘ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਨਸ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਵਾਰਡ (2014), 7. ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਨਸ ਸਾਹਿਤਕ ਟਰੱਸਟ, ਘੁੰਨਸ (ਬਰਨਾਲਾ)</poem>}} {{x-larger|'''ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ'''}} {{Block center|<poem>1. ‘ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1979), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ। 2. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ' (1991), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ ‘ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ । 3. “ਐਮ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (2005), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 4.‘ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (2009), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ। 5. ਪਿ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ (2011), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ “ਕੱਲਰ ਦੀਵਾ ਮੱਚਦਾ। 6.ਐਮ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ` (2013), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪੁਸਤਕ “ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲਾਂ- ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ।}} </poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ /271}}</noinclude> ny5qndg27og43gtybusr8lh2rqffnow 250 29361 225337 71021 2026-07-10T10:31:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਬੋਲੀਆਂ_ਦਾ_ਪਾਵਾਂ_ਬੰਗਲਾ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 344 |bSize = 548 |cWidth = 510 |cHeight = 800 |oTop = 5 |oLeft = 41 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> tbruq8060f72jq5xtto48up0j43imge 250 29420 225335 223528 2026-07-10T10:27:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{center|{{x-larger|ਤਰਤੀਬ}}}} {{rh|⇒{{gap}} ਮੁਢੱਲੇ ਸ਼ਬਦ||9}} {{center|<poem>'''ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ''' '''ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ'''</poem>}} {{rh|⇒{{gap}}ਗੁਰੁ ਧਿਆ ਕੇ ਪਾਵਾਂ ਬੋਲੀ||15}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀਂ ||29}} {{rh|⇒{{gap}}ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ||42}} {{rh|⇒{{gap}}ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ-ਬੂਟੇ ||50}} {{rh|⇒{{gap}}ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ||60}} {{rh|⇒{{gap}}ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ||76}} {{rh|⇒{{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਛਾਂਟਿਆ||84}} {{rh|⇒{{gap}}ਸੁਣ ਵੇ ਮੁੰਡਿਆ ਕੰਠੇ ਵਾਲਿਆ ||97}} {{rh|⇒{{gap}}ਸੁਣ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਮੱਛਲੀ ਵਾਲੀਏ ||101}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਲੇ-ਮਸਾਹਵੇ||108}} {{rh|⇒{{gap}}ਲੋਕ ਨਾਇਕ||113}} {{rh|⇒{{gap}}ਰੱਬ ਦੇ ਪਰਾਹੁਣੇ||127}} {{center|<poem>'''ਭਾਗ ਦੂਜਾ''' '''ਸਾਕਾਦਾਰੀ-ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ'''</poem>}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਪੇ-ਪਿਉਕੇ-ਸਹੁਰੇ||147}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ||152}} {{rh|⇒{{gap}}ਬਾਬਲ ਧੀ||157}} {{rh|⇒{{gap}}ਚਾਚਾ ਤਾਇਆ||162}} {{rh|⇒{{gap}}ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ||163}} {{rh|⇒{{gap}}ਭੂਆ ਭਤੀਜਾ||177}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀ||178}} {{rh|*ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ||179}} {{rh|⇒{{gap}}ਕੰਤ||185}} {{rh|⇒{{gap}}ਹਾਣ ਦਾ ਨਾ ਵਰ ਟੋਲਿਆ||196}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਰਾ ਢੋਲ ਪ੍ਰਦੇਸੀ||203}}<noinclude></noinclude> 6q5fm4zo613yeyeuewgoemca5mgpknk 225336 225335 2026-07-10T10:28:41Z Harchand Bhinder 2624 225336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{center|{{x-larger|ਤਰਤੀਬ}}}} {{rh|⇒{{gap}} ਮੁਢੱਲੇ ਸ਼ਬਦ||9}} {{center|<poem>'''ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ''' '''ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ'''</poem>}} {{rh|⇒{{gap}}ਗੁਰੁ ਧਿਆ ਕੇ ਪਾਵਾਂ ਬੋਲੀ||15}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀਂ ||29}} {{rh|⇒{{gap}}ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ||42}} {{rh|⇒{{gap}}ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ-ਬੂਟੇ ||50}} {{rh|⇒{{gap}}ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ||60}} {{rh|⇒{{gap}}ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ||76}} {{rh|⇒{{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਛਾਂਟਿਆ||84}} {{rh|⇒{{gap}}ਸੁਣ ਵੇ ਮੁੰਡਿਆ ਕੰਠੇ ਵਾਲਿਆ ||97}} {{rh|⇒{{gap}}ਸੁਣ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਮੱਛਲੀ ਵਾਲੀਏ ||101}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਲੇ-ਮਸਾਹਵੇ||108}} {{rh|⇒{{gap}}ਲੋਕ ਨਾਇਕ||113}} {{rh|⇒{{gap}}ਰੱਬ ਦੇ ਪਰਾਹੁਣੇ||127}} {{center|<poem>'''ਭਾਗ ਦੂਜਾ''' '''ਸਾਕਾਦਾਰੀ-ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ'''</poem>}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਪੇ-ਪਿਉਕੇ-ਸਹੁਰੇ||147}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ||152}} {{rh|⇒{{gap}}ਬਾਬਲ ਧੀ||157}} {{rh|⇒{{gap}}ਚਾਚਾ ਤਾਇਆ||162}} {{rh|⇒{{gap}}ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ||163}} {{rh|⇒{{gap}}ਭੂਆ ਭਤੀਜਾ||177}} {{rh|⇒{{gap}}ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀ||178}} {{rh|⇒{{gap}}ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ||179}} {{rh|⇒{{gap}}ਕੰਤ||185}} {{rh|⇒{{gap}}ਹਾਣ ਦਾ ਨਾ ਵਰ ਟੋਲਿਆ||196}} {{rh|⇒{{gap}}ਮੇਰਾ ਢੋਲ ਪ੍ਰਦੇਸੀ||203}}<noinclude></noinclude> 6vjrf99fzzze62f0qnkhq6tdp13vczz 2 32508 225174 224716 2026-07-09T17:03:23Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 225174 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} kbfzaheweezww2o1mp955l83a93w7kj 250 34521 225236 183034 2026-07-10T06:48:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{center|{{xxx-larger|ਮੁਖ ਬੰਦ}}}} {{rule}}{{rule}}{{rule}} {{center|(ਵਲ' ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ)}} ਸਰਦਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਅਪਨੀ ਛਾਪ ‘ਚਰਣ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਅਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੁ ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਸਕਾਂ । ( ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਇਕ ਬੜੇ ਕੁਲੀਨ, ਸਭਾਵ ਦੇ ਨੇਕ ਤੇ ਉਪਕਾਰੀ ਪਿਤਾ ਦੋ ਸਪਤੂ ਹਨ, ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਇਸ ਕਵੀ ਸਪੂਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਕਵੀ ਜੀ ਅਜੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਡਾਕਟਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਪ੍ਰਲੋਕ ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ । ਇਸ ਪਿਆਰ-ਪਾਲਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਏ ਦੇ ਸਿਰੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਔਖਿਆਈਆਂ ਦੇਖਣੀਆਂ ਤੇ ਝਲਣੀਆਂ ਪਈਆਂ । ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ<noinclude>{{c|੯}}</noinclude> eja9necut6qy21hbzqgsm8pgwq7kvza 250 34564 225170 109785 2026-07-09T13:49:52Z Harchand Bhinder 2624 225170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{dhr|5em}}{{Block center|<poem>ਛਪ ਰਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ{{bar|2}} {{gap|3em}}੧.ਟੁੱਟੇ ਖਡੌਣੇ {{gap|3em}}੨.ਖੁੱਲੇ ਖ਼ਿਆਲ</poem>}}<noinclude></noinclude> h4hwskh7qn89lyhehjldlir1p459oku 225171 225170 2026-07-09T13:50:08Z Harchand Bhinder 2624 225171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{dhr|8em}}{{Block center|<poem>ਛਪ ਰਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ{{bar|2}} {{gap|3em}}੧.ਟੁੱਟੇ ਖਡੌਣੇ {{gap|3em}}੨.ਖੁੱਲੇ ਖ਼ਿਆਲ</poem>}}<noinclude></noinclude> 7nr8bk8cdhczszsqb2ilxkjndteumjx 250 34798 225246 184073 2026-07-10T06:51:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|ਫੁੱਲਾਂ ਸਾਹਵੇਂ}}}} {{Block center|<poem>"ਓ ਝੱਲੇ ਅਵਾਰੇ! ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਕੀ ਦੁੱਖ ਹੈ ਤੈਨੂੰ{{gap}}{{gap}}ਕੁਝ ਬੋਲ ਤੇ ਅੜਿਆ! ਗ਼ਮ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ {{gap}}ਕਿਉਂ ਪੀਂਦਾ ਜਾਣੈ, ਕੁਝ ਉਭਾਸਰ ਮੂੰਹੋਂ, {{gap}}ਗੱਲ ਖੋਲ੍ਹ ਤੇ ਅੜਿਆ!"</poem>}} {{Block center|<poem>"ਕੀ ਪੁੱਛਣੇ ਦਰਦੀ! ਇਹ ਗੱਲ ਚਿਰੋਕੀ, ਇਕ ਉੱਜੜੇ ਘਰ ਦੀ।</poem>}} {{Block center|<poem> ਕਦੇ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰ {{gap}}ਤਕਦੀਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਓਪਰੇ ਹੱਥੋਂ {{gap}}ਵੇ ਗੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ {{gap}}{{gap}}ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਲੀਆਂ। ਜਦ ਹਾਰ ਪ੍ਰੋਤੇ {{gap}}{{gap}}ਗਏ ਵੰਨ ਸੁ ਵੰਨੇ। ਕੋਈ ‘ਫੁਲ ਕਿਤੋਂ ਦਾ {{gap}}ਅਤੇ ‘ਕਲੀ ਕਿਤੋਂ ਦੀ ਆ ਰਲੇ ਇਕੱਠੇ {{gap}}{{gap}}ਇਕ ਹਾਰ 'ਚ ਬੰਨੇ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਏਉਂ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤੇ। ਦਿਨ ਬੀਤਦੇ ਬੀਤੇ।</poem>}}<noinclude>{{center|੧੪੫}}</noinclude> py2rmordknbs3ftegc5zf3t6b5bg1gk 250 34799 225247 184966 2026-07-10T06:51:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਆਖ਼ਰ ਦਿਨ ਆਇਆ। ਪਰਲੋ ਹੀ ਲਿਆਇਆ।</poem>}} {{Block center|{{div col}}<poem>ਇਕ ਕਲੀ ਮੁਰਝਾਈ ਡਾਲ ਤੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟੀ</poem> <poem>ਅਤੇ ਡਿੱਗੀ ਥੱਲੇ। ਉਹ ਹਾਰ ਪ੍ਰੱਤੀ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਪੱਲੇ।</poem>{{div col end}}}} {{center|ਏਸੇ ਲਈ.........}} {{Block center|{{div col}}<poem>ਹੁਣ ਭਰਿਆ ਪੀਤਾ ਥਾਂ ਥਾਂ ਵੇਖਾਂ ਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਸੋ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰ ਗੱਲ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੌਕੇ ਯਾਦਾਂ ਅਨਮੋੜ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣਾ</poem> <poem>ਮੈਂ ਫਿਰਨਾਂ ਸਾਰੇ। ਸਭ ‘ਫੁੱਲ’ ਪਿਆਰੇ। ‘ਉਹ ਕਲੀ' ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਸ ਰੋਣਾ ਹੀ ਰੋਣਾ। ਉੱਕਰੀਆਂ ਸੀਨੇ ਤੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਧੋਣਾ।</poem>{{div col end}}}} {{center|<poem>ਇਹ ਹਾਲ ਬੁਰਾ ਜੋ ਹੈ ਓਸ ਦਿਨ ਤੋਂ</poem>}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦਾ ਇਹ ਹਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਦੋਸ ਪਿਆਰ ਵਾਂਗ ਇਕਸਾਰ ਰਹੇਗਾ।</poem>}}<noinclude>{{center|੧੪੬}}</noinclude> 67odn8g1089em3l88srkv5hfo8mxpxf 250 35244 225178 185204 2026-07-10T05:09:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|{{x-larger|ਸੰਪਾਦਕੀ}}}} {{gap}}ਇਸ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਸਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਥਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਮਹਤਵ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਆਸਣ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਛਾਨ ਵਧੇ ਫੁਲੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਦਮ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁਖ ਕੰਮ ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਸਿਖਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਕੀ ਉਜਿਹੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਜਾਈਏ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਜਿਸ ਬਚੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਯੁਗ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਭੀ ਬਦਲੀਏ। ਇਸੇ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਢੰਗ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਬਦਲਣ।{{nop}}<noinclude></noinclude> mpenc7c479bz98o6d7nj3rbleyt1sqg 250 35246 225181 181763 2026-07-10T05:09:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||3|}}</noinclude>ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਸੰਨ 1937 ਦੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਹਰੀ ਜਨ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਬਾਲਕ ਤੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਚੌਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸਾਖ਼ਰਤਾ (Literacy) ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਬਾਲਕ ਦੀ ਸਿਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਯੋਗੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਸਿਖਾ ਕੇ ਅਰੰਭ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖੇ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਰ ਇਕ ਸਕੂਲ ਸ੍ਵੈ-ਅਵਲੰਬੀ (Self-supporting) ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰਕਾਰ ਖਰੀਦ ਲਵੇ। {{gap}}ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ ਵਾਰਧਾ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਬੁਲਾਈ ਗਈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੁਝਾਉ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਪਿਛੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪਰਵਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ:{{bar|1}} {{gap}}(1) ਇਸ ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਤ ਸਾਲ ਦੀ ਬਿਨਾ ਫੀਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। {{gap}}(2) ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}(3) ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਲਪ ਦੇ ਉਪਜਾਉ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਮੁੱਖ, ਸ਼ਿਲਪ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਰਖੇ। {{gap}}(4) ਇਹ ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ<noinclude></noinclude> e77ixpy83cxe5jr4ocs1j7q8uz9twpb 250 38008 225179 181602 2026-07-10T05:09:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਕੀ ਹੈ}}<br> (1)}} {{gap}}ਸਿਖਿਆ ਕੇਵਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਾਤਰ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ (ਆਤਮ ਗਿਆਨ) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਤੇ ਚੌਮੁਖੀ ਵਾਧਾ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਕਿ {{gap}}(1) ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਬਣਾਵੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਨੋਬਿਰਤੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਣ। {{gap}}(2) ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕੇ। {{gap}}(3) ਉਹ ਨਿਯਮਬੱਧ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੋ ਸਮਾਲੋਚਕ (Critically) ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੇ ਤੇ ਸੋਚੇ ਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ, ਸਮਾਲੋਚਨਾ (Critical) ਸੋਚਣ ਤੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ। {{gap}}(4) ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ (Skills and Habits) ਸਿਖੇ ਜੋ ਘਰ, ਸਮਾਜ, ਸਕੂਲ, ਧੰਦਾ (Vocation} ਅਤੇ ਮਨ-ਪਰਚਾਵਾ (Recreation) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ। {{gap}}(5) ਉਹ ਲੋੜੀਦੀ ਜਾਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਸੂਝ ਤੇ ਪਰਜਾਤੰਤਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਏ। {{gap}}(6) ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ (Develope} ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸਾਰੀ, ਉੱਨਤੀ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਮਾਰਕਿਕ ਤੋਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜਤਨ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁਖ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਚੰਗੇਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਚੰਗੀ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਹੀ<noinclude></noinclude> qhongn3wgbtd1fjatw53lzsu6hkd4oq 250 38009 225180 181647 2026-07-10T05:09:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||2|}}</noinclude>ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਥਵਾ ਚੰਗੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਚੰਗੀ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਿੱਠਾ ਕਿ ਚਾਲੂ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਪੂਰਕ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ:{{Bar|1}} {{gap}}(1) ਇਸ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨ ਅਤੇ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਨ। {{gap}}(2) ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਂਦੀ ਤਾਂ ਠੀਕ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਸਾਡੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ (Knowledge) ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਧਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਸੂਝ (ਬੁਧੀ) ਨਹੀਂ ਵਧਾਂਦੀ। {{gap}}(3) ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਭੀ ਬੜੇ ਬਣਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਬੇਜੋੜ ਅਤੇ ਅੱਡ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}(4) ਚਾਲੁ ਸਿਖਿਆ ਕ੍ਰਿਆਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਪਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}(5) ਇਹ ਮਿਤਰ ਭਾਵ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਥਾਂ ਈਰਖਾ ਤੇ ਤੁਲਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤੇਜਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}(6) ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੈ। {{gap}}(7) ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਅਨ (Study and Learning) ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਭੁਲਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}(8) ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਰਚੀਲੀ ਹੈ। {{gap}}(9) ਇਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਲੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। {{gap}}(10) ਇਹ ਆਮ ਜਨਤਾ (Masses) ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਥਵਾ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ। ਜਨਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਉਠਾ ਸਕਦੀ। {{gap}}(11) ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੱਚੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਪੁਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਉਹ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ<noinclude></noinclude> 3l5v5rldf9vfnt8b4j6bam3u318sh0z 250 38010 225182 181764 2026-07-10T05:09:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਲੀ ੨ ਜਾਂ ਦਰਜਾ ਬਦਰਜਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਖਰਚ ਕੱਢ ਸਕੇਗੀ।<ref>ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪਾਠ ਕ੍ਰਮ ਸਫ਼ਾ 3 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤਾਲੀਮੀ ਸੰਘ (1938)</ref> {{gap}}ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕੁਝ ਮੁਖੀ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪਾਠ ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਖ਼ਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਸੋਯਦਨ ਦਾ ਨਾਂ ਵਰਨਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਮਾਰਚ 1936 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਅਤੇ "ਵਾਰਧਾ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰੀਪੋਰਟ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਈ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਰੀਪੁਰ ਸੈਸ਼ਨ ਮਾਰਚ 1938 ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ:{{bar|1}} {{gap}}(1) ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਈ (5 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ) ਬਿਨਾਂ ਫੀਸ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਪੁਚਾਈ ਜਾਵੇ। {{gap}}(2) ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}(3) ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਿਲਪ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਖਿਆ ਜਿਦੋਂ ਤਕ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਕਿਸੇ ਮੁਖ ਸ਼ਿਲਪੀ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਿਲਪ ਕਾਰਜ ਦਾ ਚੁਣਾਉ ਬਾਲਕ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। {{gap}} ਇਕ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਬੋਰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕ੍ਰਮ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਿਥਰ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਬੋਰਡ 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤਾਲੀਮੀ ਸੰਘ' ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਕੂਲ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ (Organise) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜਾ ਮਹਾਨਤਾ ਭਰਿਆ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<noinclude>{{rule}}<references/></noinclude> 6dpif9iq1znx5n9062deyzovzxmfmic 250 38011 225183 181848 2026-07-10T05:09:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||5|}}</noinclude>{{gap}}ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ (Central Advisory Board of Education) ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਸਿਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਬੀ. ਜੀ. ਖੈਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮੰਤਰੀ ਬੰਬਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿਚ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਡਾਕਟਰ ਜਾਕਰ ਹੁਸੈਨ ਭੀ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਧਾ ਸਿਖਿਆ ਸਕੀਮ ਬਾਰੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁਝ ਗਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਅਥਵਾ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਭੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਵਾਰਧਾ ਸਿਖਿਆ ਸਕੀਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਟ੍ਰੇਂਡ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ (Craftsman) ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਸੀਲੇ ਵਰਤਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਲਪ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਲੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰਥਕ ਸਿਖਿਆਵਾਂ, ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਣ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਹੈ, ਉਪਜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਸ਼ਿਲਪ (ਧੰਦੇ) ਚੁਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁਖ ਦੀਆਂ {{SIC|ਜ਼ਰੂਰ|ਜ਼ਰੂਰੀ}} ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{SIC|ਕੌਮ|ਕੰਮ}} ਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲ (Seven years of work) ਸਫ਼ਾ 4, ਨਵੀਂ ਤਾਲੀਮ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਰੀਪੋਰਟ 1938-45 ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤਾਲੀਮ ਸੰਘ ਦੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਦਿਅਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ 1938-45, ਸਫ਼ਾ 2।</ref> {{gap}}ਖੈਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ "ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ {{SIC|ਸਿਖਿਅ|ਸਿਖਿਆ}} ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ" (Principles of Education through activity) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘਟੋ ਘਟ ਕੰਮ, ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਖਣ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਕੋਈ ਇਕ<noinclude>{{rule}}{{gap}}<references/></noinclude> fkxz3pdjyfzs2m38v167r3omvkzh5f1 250 38012 225184 181849 2026-07-10T05:09:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||6|}}</noinclude>ਮੂਲ ਸ਼ਿਲਪ ਸਿਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇ, ਤਾਕਿ ਬਚਿਆਂ {{SIC|ਦੀਆ|ਦੀਆਂ}} ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਕ ਸਕਣ। ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਸਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸਨ:{{bar|1}} {{gap}}1. ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਸਕੀਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। {{gap}}2. ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਮਿਆਦ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਹੋਵੇ ਪਰ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਭੀ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ। {{gap}}3. ਨਵੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਯਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੂਜੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}4. ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}5. ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ! ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਉਰਦੂ ਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਦੁਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਲਿਪੀ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ੨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸੇ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ (ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇ। {{gap}}6. ਕੋਈ ਬਾਹਰਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਸਕੂਲੋਂ ਬਾਹਰ) ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੋਰਸ ਦੇ ਅੰਤ (ਮੁੱਕਣ ਪਿੱਛੋਂ) ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਖ਼ੈਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕਮੇਟੀ ਉਸੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਉੱਚ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚੇ। ਏਸੇ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕੋਰਸ (6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ) 8 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਇਸ ਕੋਰਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ ਪਹਿਲਾ {{larger|ਜੂਨੀਅਰ (Junior)}} ਜੋ ਪਹਿਲੇ<noinclude></noinclude> i26gfzxgiryjyd7enjhmcdo0ruj65v7 250 38013 225185 181850 2026-07-10T05:10:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||7|}}</noinclude>ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚਲੇ ਤੇ 6 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ {{larger|ਸੀਨੀਅਰ (Senior)}} ਰਹਿੰਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ। ਜੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਮੁਕਾ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਹਾਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਸੁਝਾਓ ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਿਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨੇ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਭਾਰਤ ਸਿਖਿਆ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਪੋਰਟ 1944 ( Postwar Educational Development in India 1944) ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਸਾਰਜੰਟ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਹਾਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀਆਂ (ਉਪਰ ਆਈਆਂ) ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਏਸ ਰੀਪੋਰਟ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਸਿਖਿਆ ਸਕੀਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਭਰੀ ਥਾਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਭਾਰੀ (ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ) ਫੈਲਾਓ ਤੇ ਉਨਤੀ ਹੋਵੇ। ਜਿੰਨੇ ਭੀ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੇਸਿਕ ਟਾਈਪ (Basic Type) ਦੇ ਹੋਣ। ਜਿਉਂ ੨ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਜਾਵੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਸਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਕੂਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਵਧਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਇਉਂ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (National System of Education)) ਦਾ ਪਦ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਰਧਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ: ਫ਼ਰਕ ਕੇਵਲ ਏਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਿਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਰਥਕ ਪਹਿਲੂ ਤੇ ਏਨਾ ਜੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਕੂਲ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਰਚ ਕੱਢਣ। ਬੋਰਡ ਨੇ ਦੂਹਾਂ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਾਠ ਕੂਮ (Detailed Syllabous) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕਮੇਟੀ ਬੇਸਿਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਸਿਖਿਆ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਤਰਕ<noinclude></noinclude> khusbelcaykhdqtahzh0s06h30a3tgj 250 43557 225234 166212 2026-07-10T06:47:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਮੈਂ ਖੁੱਲੀ, ਬੰਦ ਜਾਂ ਅੱਧ ਮੀਟੀ ਤੇ ਅੱਧ ਖੁਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਧਾਗੇ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਆਗੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਛੰਦਾ ਬੰਦੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੇ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਕੇ, ਆਪਨੀ ਹੀ ਕਾਢ ਨਾਲ ਬਨਾਏ ਹੋਏ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ-ਅਪਨੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਵਖਰੀ ਚੀਜ਼ - ਜਿਵੇਂ ਬਨ ਗਈ, ਬਨ ਗਈ। ਕੋਈ ਤਰਅਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਰਖੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਏਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਕੀ ਆਖਾਂ, ਧਿਤਕਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜੀਅ ਚਾਹੇ ਤੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਲਗੀ ਸਤਰ ਕਦੀ ਗੁਨਗੁਨਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਖ਼ਿਆਲ ਮੌਲਕ ਜਾਪੇ, ਉਸ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧੇਗਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬਨਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਦਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਿਤਾਬ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਗਿਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕਈ ਨਾਮ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੇਰੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀ ਪਿਤਾ ਡਾਕਟਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਅੰਮ੍ਰਤਸਰ ਵਾਲੇ) ਯਾਦ ਆਏ ਜਿਹੜੇ ੨੪ ਅਪਰੈਲ ੧੯੨੪ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਯਤੀਮ ਛਡ ਗਏ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਲਾਇਤ ਪਾਸ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਾ ਸੀ। ਸਭਾ ਦੇ ਨੇਕ ਸਨ। ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਰਦ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਹੀ ਦਵਾਈ ਵੀ ਦੇਂਦੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੀ, ਹਛੀ, ਖ਼ਾਸੀ ਆਮਦਨੀ ਸੀ, ਮੋਟਰਾਂ ਸਨ, ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਤੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ।<noinclude>{{center|੨੦}}</noinclude> j08xxqrluljwtfm60149mb6uq9vo3t7 250 43558 225235 166213 2026-07-10T06:47:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰੱਛੇ ਰਈਸ਼ ਵਾਲੋ ਠਾਠ ਸਨ। ਓਹ ਚੰਗੇ ਖਿਲਾੜੀ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪ ਐਡਨਬਰਾ ( Edin burg) ਤੇ ਗਲਾਸਗੋ (Glas gow) ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਹਾਕੀ ਤੇ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਜੈ ਚੰਦ ਜੀ (ਲਾਹੋਰ ਵ ਲ) ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਕੱਠੇ ਵਲਾਇਤ ਗਏ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ L.R.C.P. (Edin) L. R. F. P. and S. (Glas) ਦੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ। ਕੱਠੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਕੱਠੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਕੱਠੇ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਬਦਲੇ ਤੇ ਐਲੋਪੈਥਕ ਤੋਂ ਹੋਮੀਓਪੈਥਕ ਵਲ ਆ ਗਏ। ਵਲਾਇਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਕਟਰ ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਫੇਰ ਦਿਲ ਨਾਂ ਮੰਨਿਆ। ਖ਼ਿਆਲ ਉੱਚੇ ਸਨ, ਚਿਤ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ, ਇਰਾਦੇ ਬਲਵਾਣ ਸਨ, ਦੇਸੋਂ ਪ੍ਰਦੇਸ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਡਾਟਕਰ ਬਨ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚੰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਛੋਟਾ ਤੇ ਮਿਠਾ ਸੀ, ਅਸਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਰਜ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਅੱਖ ਝਮਕਨ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਥੋੜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਜ਼ਰੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਗਏ; ਗੁਜ਼ਰਨ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਯੂ ਸਿਰਫ ੩੫ ਵਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਯਤੀਮ ਸਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪਹਾੜ ਬਨ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਸਨ। ਦੁੱਖ ਵੀ ਏਨਾਂ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਗਿੰਨਤੀ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਖ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕੜੇ ਵਾਹਟ ਲੈ ਆਂਦੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਭਰ ਦਿਤਾ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ। ਖ਼ੈਰ ਐਸ ਵੇਲੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹੋਇਆ<noinclude>{{center|੨੧}}</noinclude> dtz5q9ive8mo9d31ogvkyolqaqbqy30 250 43559 225237 166214 2026-07-10T06:48:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਦੂਜੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਅਖੀਰ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਇਕੋ ਇਕ ਨਕਸ਼ ਓਂਵੇਂ ਦਾ ਓਂਵੇਂ ਅਮਿਟ ਰਿਹਾ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਦਿਲ ਨੂੰ ਘਰ ਬਨਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸੇ ਜਜ਼ਬੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗਾਏ ਤੇ ਸੁਣਾਏ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ ਤੇ ਏਸਤਰਾਂ ਹਾਲੀ ਹੋਰ ਕਈ ਵੇਰ, ਸੈਲਾਨੀ ਰਮਤਾ ਬਨ ਕੇ, ਗਲੀ ਗਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘੁੰਮਨ ਦੀ ਚਾਹ ਬਾਕੀ ਸੀ। {{gap}}ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ‘ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ' ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਐਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਾਰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਕਈ ਦੁੱਖ ਵੰਡ ਲਏ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਗਾਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਜਦ ਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਰ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਗੱਲ ਅਨਦੱਸੀ ਰਹਿ ਜਾਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ, ਸਤਕਾਰ ਯੋਗ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਰਖਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਜੋ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਬੜੇ ਪੁਰਬਲੇ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਮੁਖ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨਿਮਾਣੀ ਜਹੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਏਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੂਜੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਏਸਤਰਾਂ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਇਕ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ‘ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ' ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ<noinclude>{{center|੨੪}}</noinclude> 4bywzpbrr0slq6zpblovujexxg7q8dx 250 43560 225238 166215 2026-07-10T06:49:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਸ਼ਰੀਹ ਹੈ। ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਜ਼ਮ ਕਿਉਂ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਏਸ ਦਾ ਉੱਤੂ ਹਰ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਿਆਂ ਸਫਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਖ਼ਿਆਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਚਾਹੇ ਕਵਿਤਾ ਹੋਵੇ, ਬੁਤ ਹੋਵੇ, ਤਸਵੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ-ਕੋਈ ਰਸਿਕ ਗੁਣ ਹੋਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚਾਨਣੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ। {{gap}}ਏਸਤਰਾਂ ਦੋ ਸੂਰਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਲ ਕਰੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਅਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੋਈ ਬੰਦਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਾਲ ਨਾਲ 'ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ' ਹੋਈ ਘਟਨਾਂ ਵੀ ਜਾਂਚੀਏ। ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਡੀਏ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਥੱਲੇ ਉਤਰੀਏ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਵੀਏ। ਨਿਰੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਹਾਂ ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਰਸ ਮਾਣਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਕਤ ਵੀ ਸਾਥ ਦੇਵੇ ਤੇ ਨਵੇਕਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੰਮੇ ਚੌੜੇ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਨਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਚੁਭੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵੀ ਅਨੰਦ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੱਭਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਤਖ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੇਖਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਖ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਰ ਵੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ। ਇਕ ਚੀਜ਼ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਾਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। {{center|<poem>ਕੁਛ ਸਤਰਾਂ ਮੇਰੀ ਇਕ ਨਜ਼ਮ ਬਾਬਤ ਕਿਵੇਂ ਮੌਲਦੀ ਹਸਤੀ ਮੇਰੀ?</poem>}}<noinclude>{{center|੨੫}}</noinclude> l5eq50aoqyyecw9xe5hnrjxx5dvccmo 250 43561 225239 167062 2026-07-10T06:49:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰ ਦਿਤਾ। ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਨਾ ਕੁਝ ਨਾ-ਇਨ-ਸਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਖਾਂਗਾ। {{gap}}ਇਕ ਵੇਰ ਫੇਰ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੈਠੇ ਬਿਠਾਏ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਖ਼ੈਰ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕੀ ਸਾਡਾ ਨਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ? {{gap}}ਆਸ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਏਸ ਉਪਰਲੀ ਟਕੋਰ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਣਗੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕ ਸਜਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਏਸ ਧੰਨਵਾਦ ਵਿਚ ਅਧਿਓਂ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ‘ਜੀਵਨ’ ਹਾਂ। {{gap}}ਏਥੇ ਬਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}‘ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਮਿਲਾਂਗੇ ਸੌ ਵੇਰੀ' {{Float right|ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਚਰਨ}} {{Float left|ਦਿੱਲੀ ੧੭-੧੧-੪੯}}<noinclude>{{center|੨੭}}</noinclude> 7c7r579v9hu5smhd2u6hzum6w5puoxg 250 43563 225240 167381 2026-07-10T06:49:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਹਿ ਕੇ ਲਿਖਾਂਗਾ, ਨਿਰੋਲ ਵਲਵਲੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ। ਵਲਵਲਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਚਾਣਨ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲਵਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਮੈਂ ਕੁਛ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਲਿਖਾਂਗਾ ਤੇ ਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਲਿਖ ਹੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਖ਼ਿਆਲ ਹਨ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੈ ਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ। ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਾਫੀਆ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ । ਜਜ਼ਬਾ ਖਿੱਚੀ ਲਈ ਜਾਏ, ਕਿਧਰੇ ਲੈ ਜਾਏ, ਸਿੱਧਾ ਧਰੀਕੇ ਜਾਂ ਪੁੱਠਾ, ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਲੈਅ, ਵਜ਼ਨ, ਕਾਫੀਆ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਮਨ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਇਹਨਾਂ ਬਾਬਤ। {{gap}}ਇਹ ਕਵਿਤਾ ‘ਜੈ ਹਿੰਦ ਦੀ' ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਕ ਚਿਨਘ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਕ ਤੜਪ ਹੈ। ੧੯੪੬ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਜਦ ਬਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਢਿਲੋਂ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਤੇ ਸਹਿਗਲ-ਇਹਨਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦੋ ਤੰਗ ਤਹਿ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਜੁਰਮ ਲਗਾਇਆ। ਕਈ ਦਿਨ ਮੁਕਦਮਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਨੇ ਸੁਲੀ ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਾਡੇ ਇਹ ਵੀਰ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਲਏ। ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ ਜਿਥੇ ਕਿ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਇਆ। ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਡੋਲਨ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਵਲਵਲਾ ਬੇ-ਕਾਬੂ ਹੋਇਆ ਕਿਤੇ ਖਲੋਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਪਨੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਤਿਲਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੱਲ ਬਨੇ ਜਾਂ ਨਾ ਬਨੇ ਪਰ ਇਕ ਅਲੌਕਿਕ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।<noinclude>{{center|੩੫}}</noinclude> 12yg8b40jd0y16dyj5d0tqjo881ri0t 250 43564 225241 109260 2026-07-10T06:50:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger| '''ਦੂਰ ਦੂਰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਦੂਰ ਦੂਰ ਰਹੁ ਭੌਰੇ! ਰੰਗ ਰੂਪ ਦੇ ਬਓਰੋ! ਓ ਬਾਗ਼ ਹੁਸਨ ਦੇ ਲਾੜੇ! ਇਹ ਕਲੀਆਂ ਚਾਰ ਦਿਹਾੜੇ। ਇਕ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਜਿਉਂ ਚਿੜੀਆਂ ਰੈਣ-ਬਸੇਰਾ। ਪੰਖ ਬੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਆਈਂ, ਓ ਵੇਖ! ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਈਂ। ਕੰਡੇ ਨੇ ਲੁਕੇ ਨੁਕੀਲੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾ ਕੇ ਧੱਕੇ, ਪਾਣੀ ਵੀ ਮੰਗ ਨਾਂ ਸੱਕੇ। ਇਹ ਹਰਯਾਵਲ ਦੀ ਮਸਤੀ, ਕਲੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਬਸਤੀ। ਇਹ ਬਾਗ਼ ਹੁਸਨ ਦਾ ਭਰਿਆ, ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਦਿੱਸੇ ਹਰਿਆ। ਇਹ ਦੋ ਦਿਨ ਖੇਲ ਜਵਾਨੀ, ਫਾਨੀ ਹੈ ਸਭ ਸ਼ੈ ਫਾਨੀ। ਓ ਮਸਤੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾ!</poem>}}<noinclude>{{center|੩੬}}</noinclude> f190aaw6au6c5thkg9r3ef069g9ltzg 250 43584 225217 167432 2026-07-10T06:42:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕੁਝ ਉੱਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ ਏਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ। ਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੁਰ ਰਹਿਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ ਤੇ ਵਕਤ ਪਾ ਕੇ ਏਸ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੌਖਾ। ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ-ਨਗਰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਹਨ। ਅਸੀ ਖੇੜਾ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ। ਜਣੇ ਜਣੇ ਤੋਂ ਆਸ ਰਖਦੇ ਹਾਂ! ਸੁੱਖ, ਸ਼ਾਨਤੀ, ਧਨ, ਇੱਜ਼ਤ, ਮਸ਼ਹੂਰੀ-ਅਸੀ ਕੀ ਕੀ ਉਮੈਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਪਾਸੋਂ। {{gap}}ਨਵਾਂ ਜੁੱਗ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਜੁੱਗ ਹੈ। ਅਸੀ ਕਈ ਅਸੰਭਵ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਨੂੰ 'ਵਧੇਰੇ ਚਾਨਣ' ਯਕੀਨ ਦੇ ਦਰ ਤਕ ਲਿਆ ਸਕਿਆ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਕੀ ਸਾਡੀ ਸੂਝ ਅੱਖਾਂ-ਮੀਟੀ ਨਹੀਂ? ਅਸੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤਾਈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਓਂ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਾਲ ਮੇਲੇ ਅੰਦਰ; ਖੇਡਾਂ ਦੇਖ ਦੇਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਖਿਡਾਰੀ ਤਕ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। {{gap}}ਰੱਬੀ ਹੋਂਦ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਏਸ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ‘ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ' ਹਨ। {{center| '''**'''}}<noinclude>{{center|੬੯}}</noinclude> ajybqpvl8dv3d2umh0q394hd8kfw32n 250 43585 225218 167709 2026-07-10T06:42:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਇਹ ਸਤਰਾਂ .....}}}} {{center|{{xx-larger|ਇਹ ਅੱਖਰ......}}}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਇਕ ਸ਼ੀਸੇ ਵਾਂਗੂ, ਆਪ-ਬੀਤੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ। ਚੇਤਨਤਾਂ ਦੇ ਤੀਬਰ ਭਾਲੇ, ਪ੍ਰੀਤ-ਮੂਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਸੁਨੇਹੇ, ਛੱਲੇ ਹੋਏ ਅਰਮਾਨ। ਬੀਤ ਗਏ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਸੁਪਨੇ, ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਖਾਣ। ਯਾਦ ਕਰੋ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਹੁਣ? ਬੀਤੀ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ। ਅੱਖੋਂ ਕਰਕੇ ਉਹਲੇ ਸਾਨੂੰ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਦੂਰ। ਸ਼ੌਕ! ਇਹ ਉੱਚੀ ਸਾਗਰ-ਕਾਂਗ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ।</poem>}}<noinclude>{{center|੭੦}}</noinclude> 8je4uwzoxeodeeh9kaqxa0gmv5hdcr8 250 45207 225338 118563 2026-07-10T10:40:37Z Harchand Bhinder 2624 225338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹੱਥ ਕਤਾੜੀ ਪੈਰ ਕੁਤਾੜੀ ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ {{gap}}ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮੀਟੀ ਨਾ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਖੇਡ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਇਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਘਰ ਤਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:- ਸਾਡੀ ਪਿਤ ਦੱਬਣਾ ਘਰ ਦੇ ਚੂਹੇ ਚੱਬਣਾ, ਇਕ ਚੂਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਚਪਾਹੀ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਚਪਾਹੀ ਨੇ ਮਾਰੀ ਇੱਟ ਚਾਹੇ ਰੋ ਚਾਹੇ ਪਿਟ {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਬੱਚੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੁੜੀਆਂ: ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ: ਗਿੱਟੇ ਗਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ: ਢਿੱਡ-ਢਿੱਡ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾਈ ਵਾਲੀ: ਸਿਰ-ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ: ਡੁੱਬ ਗਏ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਢੀਆਂ ਵੱਢਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮੱਛਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੇਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦ </poem>}}<noinclude>{{center|487 ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ}}</noinclude> 74tm27589gzfvtkq4ldf5cs9v3rh9l2 225339 225338 2026-07-10T11:02:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap}} ਹੱਥ ਕਤਾੜੀ ਪੈਰ ਕੁਤਾੜੀ {{gap}} ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ {{gap}}ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮੀਟੀ ਨਾ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਖੇਡ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਇਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਘਰ ਤਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:- {{gap}} ਸਾਡੀ ਪਿਤ ਦੱਬਣਾ {{gap}} ਘਰ ਦੇ ਚੂਹੇ ਚੱਬਣਾ, {{gap}} ਇਕ ਚੂਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। {{gap}} ਚਪਾਹੀ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ {{gap}} ਚਪਾਹੀ ਨੇ ਮਾਰੀ ਇੱਟ {{gap}} ਚਾਹੇ ਰੋ ਚਾਹੇ ਪਿਟ {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਬੱਚੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੁੜੀਆਂ: {{gap}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap}} ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}} ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ:{{gap}} ਗਿੱਟੇ ਗਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: {{gap}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap}}ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}}ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ: {{gap}}ਢਿੱਡ-ਢਿੱਡ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: {{gap}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap}}ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}}ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾਈ ਵਾਲੀ: {{gap}}ਸਿਰ-ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ : {{gap}}{{gap}}ਡੁੱਬ ਗਏ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਢੀਆਂ ਵੱਢਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮੱਛਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੇਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦ </poem>}}<noinclude>{{center|487 ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ}}</noinclude> d33s4igmt567glfsex5gkmkjb162oaw 225340 225339 2026-07-10T11:13:20Z Harchand Bhinder 2624 225340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap}} ਹੱਥ ਕਤਾੜੀ ਪੈਰ ਕੁਤਾੜੀ {{gap}} ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ {{gap}}ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮੀਟੀ ਨਾ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਖੇਡ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਇਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਘਰ ਤਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:- {{gap}} ਸਾਡੀ ਪਿਤ ਦੱਬਣਾ {{gap}} ਘਰ ਦੇ ਚੂਹੇ ਚੱਬਣਾ, {{gap}} ਇਕ ਚੂਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। {{gap}} ਚਪਾਹੀ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ {{gap}} ਚਪਾਹੀ ਨੇ ਮਾਰੀ ਇੱਟ {{gap}} ਚਾਹੇ ਰੋ ਚਾਹੇ ਪਿਟ {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਬੱਚੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੁੜੀਆਂ: {{gap|3em}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap|2em}} ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}} ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ:{{gap}} ਗਿੱਟੇ ਗਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: {{gap|3em}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap}}ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}}ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ? ਦਾਈ ਵਾਲੀ:{{gap}}ਢਿੱਡ-ਢਿੱਡ ਪਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ: {{gap|3em}}ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦਰ {{gap|2em}} ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਮੱਛਲੀ {{gap}}ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾਈ ਵਾਲੀ: {{gap}}ਸਿਰ-ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ :{{gap}}{{gap}}ਡੁੱਬ ਗਏ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਢੀਆਂ ਵੱਢਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮੱਛਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੇਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦ </poem>}}<noinclude>{{center|487 ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ}}</noinclude> 8489qybfdlrx2w8ggnt7l7bsuv7q8vn 250 53503 225207 224934 2026-07-10T06:16:20Z Jagdish Papra 2490 225207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੪੧}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}੭ ਕਥਾ॥ ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲ ਵਾਲਾ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੰਮੂਹ ਦੇ ਮੁਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਦ ਰਿਤੁ ਦੇ ਚੰਦ੍ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਨਯਾਈਂ ਯਸ ਵਾਲਾ, ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਤੰੀਕੂੰ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਨੰਦ ਨਾਮੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਸਬ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਨਨ ਵਾਲਾ ਵਰਰੁਚਿ ਸਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਵਜੀਰ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਤੋਂ ਰੁੱਸ ਗਈ। ਪਰ ਓਹ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸੀ ਬਹੁਤੇਰਾ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਓਹ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਭ੍ਰਦੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਸੋ ਦੱਸ ਮੈਂ ਉਸੇ ਬਾਤ ਨੂੰ ਕਰਾਂ॥ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਦਾਹੜੀ ਮੁਨਵਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰੀਂ ਪਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਵਜੀਰ ਨੇ ਏਹੋ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਤੀਮੀ ਬੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮਨਾਈ ਨਾਂ ਮੰਨੀ॥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਝ ਪਲ ਭਰ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂ ਸਕਦਾ ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪੈਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਗੁੱਸਾ ਜਾਨ ਦੇਹੁ ਉਹ ਬੋਲੀ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਖੇ ਲਗਾਮ ਲੈ ਕੇ ਘੋੜਾ ਬਨੇਂ ਅਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਙ ਹਿਣਕੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਏਹੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦ ਸਵੇਲੇ ਰਾਜਾ ਸਭਾ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠਾ ਤਦ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੀ ਆਯਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਨਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਹੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬਿਨਾਂ ਪਰਬ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਭੱਦਨ ਕਿਉਂ ਹੋਯਾ ਹੈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੋਲਿਆ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਕਿਆ ਨ ਦੇਤ ਕਿਆ ਨਾ ਕਰਤ ਇਸ ਤ੍ਰੀਜਿਤ ਨਰ ਸਰਬ॥ ਬਿਨਾਂ ਅਸ੍ਵ ਜਹਾਂ ਹੇ ਖਤੇ ਸਿਰ ਮੂੰਡਾ ਤਿਸ ਪਰਬ॥੪੯॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੁਸਟ ਸੰਸਾਰ ਤੂੰ ਭੀ ਉਸ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਜੀਰ ਦੀ ਨਯਾਈਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈਂ ਇੱਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਆਕੇ ਮੇਰੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਪਾ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ ਇਸੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਅਪਨੇ ਹੀਂ ਮੁਖ ਦੋਸ ਕਰ ਸੁਨ ਸਾਰਕ ਬੰਧਾਤ | ਬਗਲਾ ਬਾਂਧਤ ਨਹ ਕੋਊ ਮੋਨ ਸਰਬ ਸੁਖ ਦਾਤ॥੫੦॥ ਤਥਾ ਸਿਘ ਚਰਮ ਰਾਸਭ ਢਕਿਓ ਲੋਗਨ ਭੈ ਉਪਜਾਇ॥</poem><noinclude></noinclude> 74o7gb30qdmbycwhprv6vu4uzu9bfsy 250 53504 225210 224935 2026-07-10T06:20:13Z Jagdish Papra 2490 225210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਗੁਪਤ ਹੋਇ ਸੁਖ ਭੋਗਤਾ ਬੋਲੀ ਦੀਓ ਮਰਾਇ ॥੫੧॥</poem>}} {{gap}}ਸੰਸਾਰ ਬੋਲਿਆ ਏਹ, ਕਥਾ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਨ:- ੮ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਪਰ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕੋ ਗਧਾ ਸੀ ਘਾਸ ਦੇ ਨਾ ਮਿਲਨ ਕਰਕੇ ਓਹ ਬੜਾ ਦੁਬਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ॥ ਬਨ ਵਿਖੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਧੋਬੀ ਨੂੰ ਮੋਯਾ ਹੋਯਾ ਸ਼ੇਰ ਲੱਭਾ॥ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿਆ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਬਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਖੋਤੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਜਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਖੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਖੇਤ ਦੇ ਰਾਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਜਾਨ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਕੱਢਨਗੇ। ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਓਹ ਖੋਤਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਖੇਤ ਚਰ ਲਵੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਧੋਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰ ਦਿਆਂ ਕਿਤਨੇਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿਖੇ ਓਹ ਖੋਤਾ ਮੋਟਾ ਤਾਜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬੜੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਬੀ ਧੋਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਆਵੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਖੋਤੀ ਦੇ ਹੀਂਗਨ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਓਹ ਗਧਾ ਬੀ ਹੀਂਗਨ ਲੱਗਾ ਤਦ ਖੇਤ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਨੇ ਜਾਨਿਆਂ ਜੋ ਏਹ ਤਾਂ ਖੋਤਾ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਟ ਘੱਤਿਆ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ਸਿੰਘ ਚਰਮ ਰਾਸਭ ਢਕਿਓ ਲੋਗਨ ਭੈ ਉਪਜਾਇ। ਗੁਪਤ ਹੋਇ ਸੁਖ ਭੋਗਤਾ ਬੋਲੀ ਦੀਓ ਮਰਾਇ॥੫੨॥</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਜਲ ਜੀਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਘਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਲ ਜੀਵ ਨੇ ਮੱਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਤੀਮੀ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਛੱਡਕੇ ਤੇਰੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ॥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਵਰਨ ਵਜ੍ਰਪਾਤ ਜਿਹਾ ਸੁਨ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਯਾ ਹੋਯਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲਗਾ ਹਾਇ ਹਾਇ ਮੇਰੇ ਮੰਦ ਭਾਗੀ ਨਾਲ ਏਹ ਕੀ ਬਨਿਆਂ ਮਹਾਤਮਾ ਐਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾ ਕੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਹੀਂ ਨਹਿ ਮਿਠ ਬੋਲੀ ਨਾਰਿ॥ ਤਾਂਕੋ ਘਰ ਬਨ ਏਕ ਬ੍ਰਿਥਾ ਰਚਿਯੋ ਘਰ ਬਾਰ॥੫੩॥</poem>}}<noinclude></noinclude> hoo8dy5n82ekaamvecpjjbumre7s0n0 250 53505 225248 224936 2026-07-10T06:59:34Z Jagdish Papra 2490 225248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੪੩}} {{rule}}</noinclude>ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਸੰਸਾਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਸਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ ਹੁਨ ਮੇਂ ਤੀਮੀ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿਖੇ ਅਗਨਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਬਾਂਦਰ ਹੱਸਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਾਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਜਾਨ ਚੁੱਕਾ ਸਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਸ ਹੈਂ ਅਰ ਇਸਤ੍ਰੀਜਿਤ ਹੈਂ॥ ਹੁਨ ਠੀਕ ੨ ਨਿਸਚੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਦਲਗੀਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਤੀਮੀ ਦੇ ਮੋਯਾਂ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਦੋਹਰਾ॥|depth=3em}} ਨਾਰਿ ਲੜਾਕੀ ਦੁਸਟ ਕੋ ਪੰਡਿਤ ਇਮ ਭਾਖੰਤ ਜਰਾ ਆਯੁ ਸਮ ਦੁੱਖ ਕੀ ਦਾਤੀ ਹੈ ਸੁਖ ਹੰਭ ॥ ੫੪॥ ਤਾਂਤੇ ਐਸੀ ਨਾਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨ ਲੇਵੇ ਮੀਤ। ਜੋ ਚਾਹੋ ਸੁਖ ਆਪਨਾ ਮਾਨੋ ਬਚਨ ਸਪ੍ਰੀਤ॥੫੫॥ ਜੋ ਹਿਯ ਮੇਂ ਸੋ ਮੁਖ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੁਖ ਸੋ ਹਿਯ ਨਾਂਹਿ॥ ਹਿਤ ਕਬਹੂੰ ਨਹਿ ਕਰਤ ਹੈਂ ਨਾਰਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਬਾਂਹਿ ॥੫੬॥ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰ ਕਰ ਅਗ੍ਯ ਮਰਤ ਹੈਂ ਐਸ ਜਿਮ ਦੀਪਕ ਪਰ ਪਰਤ ਹੈਂ ਮੂਢ ਪਤੰਗ ਹਮੇਸੁ ॥੫੭॥ ਵਿਖ ਪੂਰਤ ਘਟ ਕਨਕ ਵਤ ਬਾਹਰ ਤੇ ਸੋਭੰਤ। ਗੂੰਜਾ ਫਲ ਸਮ ਤਿਯਨ ਕੀ ਊਪਰ ਭਾ ਦਰਸੰਤ ॥੫੮॥ ਦੰਡੇ ਸੇਂ ਤਾੜਨ ਕਰੀ ਕਾਟੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰਨ ਸਾਥ ਦਾਨ ਮਾਨ ਉਸਤਤ ਕੀਏ ਵਸ ਨਹੀਂ ਨਾਰੀ ਨਾਥ॥੫੯॥ ਅਵਰ ਦੁਸਟਪਨ ਤਿਯਨ ਕਾ ਕਿਆ ਭਾਖੂੰ ਮੈਂ ਤੋਹਿ ਕ੍ਰੋਧ ਯੁਕਤ ਹ੍ਵੈ ਪੁਤ੍ਰ ਨਿਜ ਘਾਤ ਕਰਤ ਬਿਨ ਮੋਹਿ ॥੬੦॥ ਰੂਖੀ ਸੇਂ ਪ੍ਰਿਯ ਬਾਤ ਕੋ ਕਠਿਨ ਸਾਥ ਨਰਮਾਤ ਨੀਰਸ ਸੇਂ ਰਸ ਕੋ ਕਰਤ ਮੂਢ ਪੁਰਖ ਸੁਨ ਤਾਤ॥੬੧॥</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਸੰਸਾਰ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਮਿਤ੍ਰ ਇਹ ਬਾਤ ਸਬ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਆ ਕਰਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਅਨਰਥ ਇਕੱਠੇ ਆਗਏ ਇੱਕ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਉੱਜੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤੇਰੇ ਜੇਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੱਛਾ ਦੈਵ ਯੋਗ ਨਾਲ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਬਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ<noinclude></noinclude> 0ky1w63096a77z2b3wkcus6i862mne6 250 53506 225249 224998 2026-07-10T07:06:10Z Jagdish Papra 2490 225249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude><poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਮੇਰੀ ਪੰਡਤਾਈ ਜਿਤੀ ਦੁਗੁਨੀ ਤਵ ਨਿਹਸੰਗ॥ ਯਾਰ ਗਯੋ ਭਰਤਾ ਮਰਿਯੋ ਕਿ ਦੇਖੇ ਹ੍ਵੈ ਨੰਗ॥੬੨॥</poem> {{gap}}ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਕਿਸਤਰਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਨ:— ੯ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਤੀਮੀ ਖਾਵੰਦ ਹਲ ਚਲਾਉਨ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ। ਉਸ ਹਾਲੀ ਦੀ ਤੀਮੀ ਜੱਟ ਦੇ ਬੁਢਾੱਪੇ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰਾਏ ਮਨੁਖਾਂ ਨਾਲ ਰਲੀ ਹੋਈ ਕਦੇ ਬੀ ਘਰ ਵਿਖੇ ਟਿਕਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਠੱਗ (ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੇ ਹਰਨ ਵਾਲੇ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਨ ਕੇ ਏਕੰਤ ਵਿਖੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮੇਰੀ ਤੀਮੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਦੇਖਕੇ ਮੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੰਦ ਕਰ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਜੇਕਰ ਏਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਤਿ ਪਾਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੈ ਉੱਠ ਬੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸੋ ਓਹ ਧਨ ਲੈਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਧਨ ਦੇ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗਾਂ, ਓਹ ਬੋਲਿਆਂ ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਸੋ ਤੂੰ ਕਲ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਇਸ ਜਗਾ ਪਰ ਆ ਜਾਵੀਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਕਿਸੇ ਹੱਛੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਕਰਾਂ॥ ਓਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਯਾ ਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਆਪਨੇ ਘਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਰਤਾ ਦੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੈਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਜਗਾ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਪਤਾ ਦਸਿਆ ਸੀ ਉੱਥੇ ਚਲ ਗਈ। ਓਹ ਠੱਗ ਬੀ ਉਸਨੂੰ ਲੈਕੇ ਦੱਖਨ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਦੋ ਕੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਆਈ ਤਦ ਠੱਗ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਜੋ ਇਸ ਬੁੱਢੀ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਲੈਜਾਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੂਜੇ ਨਾ ਜਾਣੀਏ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਦਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪਿਛੇ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੜੀ ਖਰਾਬੀ ਹੋਵੇਗੀ ਇਸਲਈ ਇਸ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਲੀਏ ਲੋਕੇ ਏਹ ਨਦੀ ਬੜੀ ਤਾਰੂ ਹੈ ਇਸਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਲਟਾ ਪਟਾ ਪਾਰ ਛੱਡ ਆਵਾਂ ਵੇਰ ਆਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਓਹ ਬੋਲੀ ਹੱਛਾ ਇਵੇਂ ਕਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਕੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਆਪਨੇ ਕਪੜੇ ਬੀ ਦੇਹ ਕਿਉ ਸੋ ਜਲ ਵਿਖੇ ਕਪੜੇ ਭਿੱਜ ਜਾਨਗੋ ਤ<noinclude></noinclude> p1gqlm3x6lgdrplv6q37c2g7ndqx4fl 250 53507 225250 224999 2026-07-10T07:11:59Z Jagdish Papra 2490 225250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੪੫}} {{rule}}</noinclude>ਉਸਨੇ ਕਪੜੇ ਭੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਓਹ ਲੈਕੇ ਪਾਰ ਜਾਕੇ ਨੱਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤੀ ਹੋਈ ਉਸਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਗਿਦੜੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਅਜੇ ਆਕੇ ਖੜੋਤੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੱਛੀ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉਛਲਕੇ ਬਾਹਰ ਆਗਈ ਓਹ ਗਿਦੜੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲੱਗੀ, ਮੱਛੀ ਤਾਂ ਕੁੱਦਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਈ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਇੱਲ ਲੈ ਗਈ ਓਹ ਗਿਦੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇਖਦੀ ਹੀ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਓਹ ਤੀਮੀ ਬੋਲੀ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਗੀਧ ਗਯੋ ਲੈ ਮਾਸ ਕੋ ਮੱਛ ਗਯੋ ਜਲ ਮਾਂਹਿ। ਕਿਆ ਦੇਖਤ ਹੈ ਗੀਦੜੀ ਮਛ ਮਾਸ ਦੋਊ ਨਾਂਹਿ ॥੬੩॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਪਤਿ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਯਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨੰਗੇ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਗਿਦੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਮੇਰੀ ਪੰਡਤਾਈ ਜਿਤੀ ਦੁਗਨੀ ਤਵ ਨਿਹਸੰਗ॥ ਯਾਰ ਗਯੋ ਭਰਤਾ ਮਰਿਯੋ ਕਿਆ ਦੇਖੇ ਹ੍ਵੈ ਨੰਗ॥੬੪॥</poem> ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹੀਂ ਸੇ ਇੱਕ ਜਲ ਜੀਵ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਤੇਰਾ ਘਰ ਤਾਂ ਇਕ ਬੜੇ ਭਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਓਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸਦੇ ਕੱਢਨ ਦਾ ਹੀਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਯਾ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਦੇਖ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਹੋਈ ਹੈ॥ <poem>ਦੋਹਰਾ॥ਮੀਤ ਫਿਰਿਓ ਨਾਰੀ ਮਰੀ ਘਰ ਭੀ ਲੀਓ ਖੁਸਾਇ॥ ਨਾ ਜਾਨੇ ਕਿਆ ਹੋਇ ਬਿਧਿ ਸਨ ਕਹਾ ਬਸਾਇ॥੬੫॥</poem> ਅਥਵਾ ਇਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ:— {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਕੁੰਡਲੀਆ|depth=4em}} ਛੰਦ॥ ਬਾਾਮ ਬਿਧਾਤਾ ਕੇ ਭਏ ਸਬ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ। ਹੋਤ ਅਤੇ ਇਮ ਜਿਮ ਪੜੇ ਦੁਖ ਪਰ ਦੁਖ ਨਜੂਲ॥ ਦੁਖ ਪਰ ਦੁੱਖ ਨਜੂਲ ਚੋਟ ਪਰ ਲਗਤੀ ਚੌਟਾ। ਭੂਖ ਬਹੁਤ ਤਬ ਲਗੇ ਜਬੀ ਹ੍ਵੈ ਧਨ ਕਾ ਟੋਟਾ॥ ਕਹਿ ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਵਿਚਾਰ ਦੁੱਖ ਨਹਿ ਮਿਟੇ ਅਕਾਮਾ ਪੁਨ ਆਪਦ ਹੀ ਹੋਤ ਜਬੀ ਬਿਧਿ ਹੋਤ ਸੁ ਬਾਮਾ॥ ੬੬</poem>}}<noinclude></noinclude> ihwdpdi1q5b1rvh8v3qodit9blltt9w 250 53508 225251 225000 2026-07-10T07:19:24Z Jagdish Papra 2490 225251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਹੁਨ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿਆ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂ ਅਥਵਾ ਸਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਘਰੋ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂ ਅਥਵਾ ਭੇਦ ਯਾ ਦਾਨ ਕਰਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਸੇ ਬਾਂਦਰ ਮਿਤ ਨੂੰ ਹੀਂ ਪੁੱਛਾਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਮਿਤ੍ਰ ਹਿਤੁ ਗੁਰੁ ਸੇਂ ਜੋਉ ਬੂਝ ਕਰਤ ਹੈ ਕਾਜ। ਤਾਂ ਕੋ ਵਿਘਨ ਨਾ ਹੋਤ ਹੈ ਕਿਸੀ ਕਾਜ ਮੇਂ ਆਜ॥੬੭॥</poem> {{gap}} ਇਹ ਬਾਤ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਜੰਮੂ ਬ੍ਰਿਛ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉੱਸੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਪੁਛਨ ਲੱਗਾ॥ ਹੇ ਭਾਈ ਮੇਰੇ ਮੰਦ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਘਰ ਬੀ ਕਿਸੇ ਬਲਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ॥ ਸਾਮ ਆਦਿਕ ਉਪਾਯਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਥੇ ਕੇਹੜਾ ਜਤਨ ਕਰਾਂ॥ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਪਾਪੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਜਿਆ ਬੀ ਹੈ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ॥ ਇਹ ਸੁਨ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਬੇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਅਪਰਾਧੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੀ ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਹ। ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੂੰ ਤੀਮੀ ਦੇ ਕਹੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮੇਨੂੰ ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾਉਨ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੋੜੇ ਤੀਮੀ ਸਬ ਕੋਲੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਦ ਬੀ ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਿਖੇ ਸੱਟੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ॥ ਸੋ ਹੇ ਮੂਰਖ ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਨੀ ਮੂਰਖਤਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਿਗਾੜ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ ਇਹ ਬਾਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਮਦ ਸੇਂ ਜੋ ਨਹਿ ਕਰਤ ਹੈ ਸਤਪੁਰਖੋਂ ਕੀ ਬਾਤ॥ ਨਾਸ ਹੋਤ ਹੈ ਤਿਸੀ ਕਾ ਘੰਟ ਉਠ ਕੀ ਭਾਂਤ ॥੬੮॥</poem> {{gap}}ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਨ:— {{gap}}੧੦ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾਂ ਵਿਖੇ ਇਕ ਤਰਖਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਹ ਬੜਾ ਗਰੀਬ ਹੋਗਿਆ ਫੇਰ ਸੋਚਨ ਲਗਾ ਕਿ ਇਸ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਦੇਖੋ ਭਈ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ੨ ਕੰਮ ਵਿਖੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਸਾਡੇ ਜੋਗਾ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਬਨਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਬੀ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਕਾਨ ਬੀ<noinclude></noinclude> kmz5xnh3zjf9suwh7mvodmv4udeu0s3 250 53509 225252 225001 2026-07-10T07:24:52Z Jagdish Papra 2490 225252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੪੭}} {{rule}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਤਰਖਾਣ ਬਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮਜੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਪਰੋਜਨ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਦੇਸ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਬਨ ਵਿਖੇ ਗਯਾ ਤਦ ਸੰਧਯਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਨ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਈ ਹੋਈ ਇਕ ਊਠਣੀ ਦੇਖੀ॥ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਉਸ ਊਠਨੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਆਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਕੁਹਾੜਾ ਲੈਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਆਯਾ ਤੇ ਉਸ ਉਠਣੀ ਅੱਗੇ ਸੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ॥ ਓਹ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਧੀਰੇ ੨ ਮੋਦੀ ਤਾਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਓਹ ਬੋਤਾ ਬੀ ਪਲਨ ਲੱਗਾ ਅਰ ਊਠਣੀ ਦੇ ਦੁਧ ਨਾਲ ਕੁਟੰਬ ਦਾ ਬੀ ਗੁਜਾਰਾ ਹੋਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਓਹ ਬੱਚਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸਾ ਇਸਲਈ ਉਸਦੇ ਗਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਖੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਜੋ ਇੱਕ ਉਠਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੁਟੰਬ ਬੀ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਰਚ ਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਹੂਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਰੁਪਯਾ ਉਧਾਰਾ ਲੈਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਨੂੰ ਉਠ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਤਨਾਂ ਚਿਰ ਤੂੰ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੀ॥ ਸੋ ਉਸਨੇ ਏਹੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਠਨੀ ਹੋਰ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲੈ ਆਯਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਠ ਤੇ ਬੋਤੇ ਹੋ ਗਏ ਤਦ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਰੱਖਿਆ, ਹਰ ਸਾਲ ਉਠਨੀਆਂ ਤਾਂ ਬਚੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪਲਨ ਅਰ ਦੁਧ ਨਾਲ ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੁਧ ਵੇਚਕੇ ਰੁਪੈਯੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਨ॥ {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਸੁਖਾਲਾ ਗੁਜਾਰਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਓਹ ਸਾਰੇ ਊਠ ਚਰਨ ਲਈ ਬਨ ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਜਾਨ ਅਰ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਪਤ੍ਰ ਖਾ ਕੇ ਜਲ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਧਯਾ ਵੇਲੇ ਧੀਰੇ ੨ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਪਰ ਆ ਜਾਨ। ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਪਹਿਲਾ ਊਠ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਉਹ ਮਸਤਿਆ ਹੋਯਾ ਸਬਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਯਾ ਕਰੇ॥<noinclude></noinclude> 3qi00814wdrkolujby8jraaf8gcy6s7 250 53510 225253 225002 2026-07-10T07:31:34Z Jagdish Papra 2490 225253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>{{gap}}ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਬੜਾ ਮੂਰਖ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘੰਟਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਧੀਰੇ ੨ ਪਿਛੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵ ਦੇ ਕਾਬੂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਰੇਗਾ॥ ਏਹ ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸੇ ਕਿ ਉਸ ਘੰਟੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘੰਟੇ ਵਾਲਾ ਊਠ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਕੇ ਧੀਰੇ ੨ ਘਾਸ ਚਰਨ ਲੱਗਾ॥ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਦੇ ਉਠ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਓਹ ਅਕਲਾ ਧੀਰੇ ੨ ਪੱਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਜਿਉਂ ਆਯਾ ਤਿਉਂ ਅਗੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਟ ਮਾਰ <poem>ਲਿਆ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ:— ਦੋਹਰਾ॥ ਮਦ ਮੇਂ ਜੋ ਨਹਿ ਕਰਤ ਹੈ ਸਤਪੁਰਖੋਂ ਕੀ ਬਾਤ॥ ਨਾਸ ਹੋਤੁ ਹੈ ਤਿਸੀ ਕਾ ਘੰਟ ਊਠ ਵਤ ਤਾਤ॥੬੯॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਦ੍ਰ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਪਤ ਵਚਨ ਤੇਂ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਹੋਤ ਕਹੇਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਯਹੀ ਬਚਨ ਉਰ ਧਾਰਕੇ ਤਵ ਹਿਤ ਕਰੋ ਬਖਾਨ॥੭o॥ ਹਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਮਨੁਜ ਕੇ ਕਬਹੂੰ ਨਹਿ ਦੁਖ ਹੋਤ। ਲੋਕ ਬਿਖੇ ਪਰਲੋਕ ਮੇਂ ਬੁਧਿਜਨ ਕਰਤ ਉਦੋਤ॥੭੧॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ॥ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਉਪਕਾਰੀ ਸੇ ਭਲਾ ਜੋ ਸੋ ਨਹਿ ਭਲਾ ਕਹਾਇ। ਬੁਰੇ ਸਾਥ ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ ਸੋਈ ਭਲਾ ਸਦਾਇ॥੭੨॥</poem> {{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜੀਤੇ ਘਰ ਵਾ ਜਸ ਮਿਲੇ ਮਰੇ ਸ੍ਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਇ॥ ਯੁੱਧ ਕੀਏ ਫਲ ਦੋਇ ਹੈਂ ਤੋਕੋ ਦੇਉਂ ਸੁਨਾਇ॥ ੭੩॥ ਅਧਿਕ ਬਲੀ ਸੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਬਲ ਲਖ ਭੇਦ ਕਰਾਇ॥ ਅਲਪ ਬਲੀ ਕੋ ਦਾਨ ਸੇ ਸਮ ਸੇਂ ਯੁੱਧ ਮਚਾਇ॥੭੪॥</poem> {{gap}}ਸੰਸਾਰ ਖੋਲਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੂਣ:—<noinclude></noinclude> h9r6esq283nbd0zrl3rjid1ur2gdrn5 828 55521 225176 153769 2026-07-09T23:02:38Z Uzume 945 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q24733825|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 225176 Scribunto text/plain -- Original module located at [[:en:Module:Wd]] and [[:en:Module:Wd/i18n]]. require("strict") local p = {} local module_arg = ... local i18n local i18nPath local function loadI18n(aliasesP, frame) local title if frame then -- current module invoked by page/template, get its title from frame title = frame:getTitle() else -- current module included by other module, get its title from ... title = module_arg end if not i18n then i18nPath = title .. "/i18n" i18n = require(i18nPath).init(aliasesP) end end p.claimCommands = { property = "property", properties = "properties", qualifier = "qualifier", qualifiers = "qualifiers", reference = "reference", references = "references" } p.generalCommands = { label = "label", title = "title", description = "description", alias = "alias", aliases = "aliases", badge = "badge", badges = "badges" } p.flags = { linked = "linked", short = "short", raw = "raw", multilanguage = "multilanguage", unit = "unit", ------------- preferred = "preferred", normal = "normal", deprecated = "deprecated", best = "best", future = "future", current = "current", former = "former", edit = "edit", editAtEnd = "edit@end", mdy = "mdy", single = "single", sourced = "sourced" } p.args = { eid = "eid", page = "page", date = "date", globalSiteId = "globalSiteId" } local aliasesP = { coord = "P625", ----------------------- image = "P18", author = "P50", authorNameString = "P2093", publisher = "P123", importedFrom = "P143", wikimediaImportURL = "P4656", statedIn = "P248", pages = "P304", language = "P407", hasPart = "P527", publicationDate = "P577", startTime = "P580", endTime = "P582", chapter = "P792", retrieved = "P813", referenceURL = "P854", sectionVerseOrParagraph = "P958", archiveURL = "P1065", title = "P1476", formatterURL = "P1630", quote = "P1683", shortName = "P1813", definingFormula = "P2534", archiveDate = "P2960", inferredFrom = "P3452", typeOfReference = "P3865", column = "P3903", subjectNamedAs = "P1810", wikidataProperty = "P1687", publishedIn = "P1433", lastUpdate = "P5017" } local aliasesQ = { percentage = "Q11229", prolepticJulianCalendar = "Q1985786", citeWeb = "Q5637226", citeQ = "Q22321052" } local parameters = { property = "%p", qualifier = "%q", reference = "%r", alias = "%a", badge = "%b", separator = "%s", general = "%x" } local formats = { property = "%p[%s][%r]", qualifier = "%q[%s][%r]", reference = "%r", propertyWithQualifier = "%p[ <span style=\"font-size:85\\%\">(%q)</span>][%s][%r]", alias = "%a[%s]", badge = "%b[%s]" } local hookNames = { -- {level_1, level_2} [parameters.property] = {"getProperty"}, [parameters.reference] = {"getReferences", "getReference"}, [parameters.qualifier] = {"getAllQualifiers"}, [parameters.qualifier.."\\d"] = {"getQualifiers", "getQualifier"}, [parameters.alias] = {"getAlias"}, [parameters.badge] = {"getBadge"} } -- default value objects, should NOT be mutated but instead copied local defaultSeparators = { ["sep"] = {" "}, ["sep%s"] = {","}, ["sep%q"] = {"; "}, ["sep%q\\d"] = {", "}, ["sep%r"] = nil, -- none ["punc"] = nil -- none } local rankTable = { ["preferred"] = 1, ["normal"] = 2, ["deprecated"] = 3 } local function replaceAlias(id) if aliasesP[id] then id = aliasesP[id] end return id end local function errorText(code, ...) local text = i18n["errors"][code] if arg then text = mw.ustring.format(text, unpack(arg)) end return text end local function throwError(errorMessage, ...) error(errorText(errorMessage, unpack(arg))) end local function replaceDecimalMark(num) return mw.ustring.gsub(num, "[.]", i18n['numeric']['decimal-mark'], 1) end local function padZeros(num, numDigits) local numZeros local negative = false if num < 0 then negative = true num = num * -1 end num = tostring(num) numZeros = numDigits - num:len() for _ = 1, numZeros do num = "0"..num end if negative then num = "-"..num end return num end local function replaceSpecialChar(chr) if chr == '_' then -- replace underscores with spaces return ' ' else return chr end end local function replaceSpecialChars(str) local chr local esc = false local strOut = "" for i = 1, #str do chr = str:sub(i,i) if not esc then if chr == '\\' then esc = true else strOut = strOut .. replaceSpecialChar(chr) end else strOut = strOut .. chr esc = false end end return strOut end local function buildWikilink(target, label) if not label or target == label then return "[[" .. target .. "]]" else return "[[" .. target .. "|" .. label .. "]]" end end -- used to make frame.args mutable, to replace #frame.args (which is always 0) -- with the actual amount and to simply copy tables local function copyTable(tIn) if not tIn then return nil end local tOut = {} for i, v in pairs(tIn) do tOut[i] = v end return tOut end -- used to merge output arrays together; -- note that it currently mutates the first input array local function mergeArrays(a1, a2) for i = 1, #a2 do a1[#a1 + 1] = a2[i] end return a1 end local function split(str, del) local out = {} local i, j = str:find(del) if i and j then out[1] = str:sub(1, i - 1) out[2] = str:sub(j + 1) else out[1] = str end return out end local function parseWikidataURL(url) local id if url:match('^http[s]?://') then id = split(url, "Q") if id[2] then return "Q" .. id[2] end end return nil end local function parseDate(dateStr, precision) precision = precision or "d" local i, j, index, ptr local parts = {nil, nil, nil} if dateStr == nil then return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end -- 'T' for snak values, '/' for outputs with '/Julian' attached i, j = dateStr:find("[T/]") if i then dateStr = dateStr:sub(1, i-1) end local from = 1 if dateStr:sub(1,1) == "-" then -- this is a negative number, look further ahead from = 2 end index = 1 ptr = 1 i, j = dateStr:find("-", from) if i then -- year parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr, i-1), 10) -- explicitly give base 10 to prevent error if parts[index] == -0 then parts[index] = tonumber("0") -- for some reason, 'parts[index] = 0' may actually store '-0', so parse from string instead end if precision == "y" then -- we're done return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end index = index + 1 ptr = i + 1 i, j = dateStr:find("-", ptr) if i then -- month parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr, i-1), 10) if precision == "m" then -- we're done return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end index = index + 1 ptr = i + 1 end end if dateStr:sub(ptr) ~= "" then -- day if we have month, month if we have year, or year parts[index] = tonumber(dateStr:sub(ptr), 10) end return parts[1], parts[2], parts[3] -- year, month, day end local function datePrecedesDate(aY, aM, aD, bY, bM, bD) if aY == nil or bY == nil then return nil end aM = aM or 1 aD = aD or 1 bM = bM or 1 bD = bD or 1 if aY < bY then return true end if aY > bY then return false end if aM < bM then return true end if aM > bM then return false end if aD < bD then return true end return false end local function getHookName(param, index) if hookNames[param] then return hookNames[param][index] elseif param:len() > 2 then return hookNames[param:sub(1, 2).."\\d"][index] else return nil end end local function alwaysTrue() return true end -- The following function parses a format string. -- -- The example below shows how a parsed string is structured in memory. -- Variables other than 'str' and 'child' are left out for clarity's sake. -- -- Example: -- "A %p B [%s[%q1]] C [%r] D" -- -- Structure: -- [ -- { -- str = "A " -- }, -- { -- str = "%p" -- }, -- { -- str = " B ", -- child = -- [ -- { -- str = "%s", -- child = -- [ -- { -- str = "%q1" -- } -- ] -- } -- ] -- }, -- { -- str = " C ", -- child = -- [ -- { -- str = "%r" -- } -- ] -- }, -- { -- str = " D" -- } -- ] -- local function parseFormat(str) local chr, esc, param, root, cur, prev, new local params = {} local function newObject(array) local obj = {} -- new object obj.str = "" array[#array + 1] = obj -- array{object} obj.parent = array return obj end local function endParam() if param > 0 then if cur.str ~= "" then cur.str = "%"..cur.str cur.param = true params[cur.str] = true cur.parent.req[cur.str] = true prev = cur cur = newObject(cur.parent) end param = 0 end end root = {} -- array root.req = {} cur = newObject(root) prev = nil esc = false param = 0 for i = 1, #str do chr = str:sub(i,i) if not esc then if chr == '\\' then endParam() esc = true elseif chr == '%' then endParam() if cur.str ~= "" then cur = newObject(cur.parent) end param = 2 elseif chr == '[' then endParam() if prev and cur.str == "" then table.remove(cur.parent) cur = prev end cur.child = {} -- new array cur.child.req = {} cur.child.parent = cur cur = newObject(cur.child) elseif chr == ']' then endParam() if cur.parent.parent then new = newObject(cur.parent.parent.parent) if cur.str == "" then table.remove(cur.parent) end cur = new end else if param > 1 then param = param - 1 elseif param == 1 then if not chr:match('%d') then endParam() end end cur.str = cur.str .. replaceSpecialChar(chr) end else cur.str = cur.str .. chr esc = false end prev = nil end endParam() -- make sure that at least one required parameter has been defined if not next(root.req) then throwError("missing-required-parameter") end -- make sure that the separator parameter "%s" is not amongst the required parameters if root.req[parameters.separator] then throwError("extra-required-parameter", parameters.separator) end return root, params end local function sortOnRank(claims) local rankPos local ranks = {{}, {}, {}, {}} -- preferred, normal, deprecated, (default) local sorted = {} for _, v in ipairs(claims) do rankPos = rankTable[v.rank] or 4 ranks[rankPos][#ranks[rankPos] + 1] = v end sorted = ranks[1] sorted = mergeArrays(sorted, ranks[2]) sorted = mergeArrays(sorted, ranks[3]) return sorted end local function isValueInTable(searchedItem, inputTable) for _, item in pairs(inputTable) do if item == searchedItem then return true end end return false end local Config = {} -- allows for recursive calls function Config:new() local cfg = {} setmetatable(cfg, self) self.__index = self cfg.separators = { -- single value objects wrapped in arrays so that we can pass by reference ["sep"] = {copyTable(defaultSeparators["sep"])}, ["sep%s"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%s"])}, ["sep%q"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%q"])}, ["sep%r"] = {copyTable(defaultSeparators["sep%r"])}, ["punc"] = {copyTable(defaultSeparators["punc"])} } cfg.entity = nil cfg.entityID = nil cfg.propertyID = nil cfg.propertyValue = nil cfg.qualifierIDs = {} cfg.qualifierIDsAndValues = {} cfg.bestRank = true cfg.ranks = {true, true, false} -- preferred = true, normal = true, deprecated = false cfg.foundRank = #cfg.ranks cfg.flagBest = false cfg.flagRank = false cfg.periods = {true, true, true} -- future = true, current = true, former = true cfg.flagPeriod = false cfg.atDate = {parseDate(os.date('!%Y-%m-%d'))} -- today as {year, month, day} cfg.mdyDate = false cfg.singleClaim = false cfg.sourcedOnly = false cfg.editable = false cfg.editAtEnd = false cfg.inSitelinks = false cfg.langCode = mw.language.getContentLanguage().code cfg.langName = mw.language.fetchLanguageName(cfg.langCode, cfg.langCode) cfg.langObj = mw.language.new(cfg.langCode) cfg.siteID = mw.wikibase.getGlobalSiteId() cfg.states = {} cfg.states.qualifiersCount = 0 cfg.curState = nil cfg.prefetchedRefs = nil return cfg end local State = {} function State:new(cfg, type) local stt = {} setmetatable(stt, self) self.__index = self stt.conf = cfg stt.type = type stt.results = {} stt.parsedFormat = {} stt.separator = {} stt.movSeparator = {} stt.puncMark = {} stt.linked = false stt.rawValue = false stt.shortName = false stt.anyLanguage = false stt.unitOnly = false stt.singleValue = false return stt end -- if id == nil then item connected to current page is used function Config:getLabel(id, raw, link, short) local label = nil local prefix, title= "", nil if not id then id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not id then return "" end end id = id:upper() -- just to be sure if raw then -- check if given id actually exists if mw.wikibase.isValidEntityId(id) and mw.wikibase.entityExists(id) then label = id end prefix, title = "d:Special:EntityPage/", label -- may be nil else -- try short name first if requested if short then label = p._property{aliasesP.shortName, [p.args.eid] = id} -- get short name if label == "" then label = nil end end -- get label if not label then label = mw.wikibase.getLabel(id) end end if not label then label = "" elseif link then -- build a link if requested if not title then if id:sub(1,1) == "Q" then title = mw.wikibase.getSitelink(id) elseif id:sub(1,1) == "P" then -- properties have no sitelink, link to Wikidata instead prefix, title = "d:Special:EntityPage/", id end end label = mw.text.nowiki(label) -- escape raw label text so it cannot be wikitext markup if title then label = buildWikilink(prefix .. title, label) end end return label end function Config:getEditIcon() local value = "" local prefix = "" local front = "&nbsp;" local back = "" if self.entityID:sub(1,1) == "P" then prefix = "Property:" end if self.editAtEnd then front = '<span style="float:' if self.langObj:isRTL() then front = front .. 'left' else front = front .. 'right' end front = front .. '">' back = '</span>' end value = "[[File:OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg|frameless|text-top|10px|alt=" .. i18n['info']['edit-on-wikidata'] .. "|link=https://www.wikidata.org/wiki/" .. prefix .. self.entityID .. "?uselang=" .. self.langCode if self.propertyID then value = value .. "#" .. self.propertyID elseif self.inSitelinks then value = value .. "#sitelinks-wikipedia" end value = value .. "|" .. i18n['info']['edit-on-wikidata'] .. "]]" return front .. value .. back end -- used to create the final output string when it's all done, so that for references the -- function extensionTag("ref", ...) is only called when they really ended up in the final output function Config:concatValues(valuesArray) local outString = "" local j, skip for i = 1, #valuesArray do -- check if this is a reference if valuesArray[i].refHash then j = i - 1 skip = false -- skip this reference if it is part of a continuous row of references that already contains the exact same reference while valuesArray[j] and valuesArray[j].refHash do if valuesArray[i].refHash == valuesArray[j].refHash then skip = true break end j = j - 1 end if not skip then -- add <ref> tag with the reference's hash as its name (to deduplicate references) outString = outString .. mw.getCurrentFrame():extensionTag("ref", valuesArray[i][1], {name = valuesArray[i].refHash}) end else outString = outString .. valuesArray[i][1] end end return outString end function Config:convertUnit(unit, raw, link, short, unitOnly) local space = " " local label = "" local itemID if unit == "" or unit == "1" then return nil end if unitOnly then space = "" end itemID = parseWikidataURL(unit) if itemID then if itemID == aliasesQ.percentage then return "%" else label = self:getLabel(itemID, raw, link, short) if label ~= "" then return space .. label end end end return "" end function State:getValue(snak) return self.conf:getValue(snak, self.rawValue, self.linked, self.shortName, self.anyLanguage, self.unitOnly, false, self.type:sub(1,2)) end function Config:getValue(snak, raw, link, short, anyLang, unitOnly, noSpecial, type) if snak.snaktype == 'value' then local datatype = snak.datavalue.type local subtype = snak.datatype local datavalue = snak.datavalue.value if datatype == 'string' then if subtype == 'url' and link then -- create link explicitly if raw then -- will render as a linked number like [1] return "[" .. datavalue .. "]" else return "[" .. datavalue .. " " .. datavalue .. "]" end elseif subtype == 'commonsMedia' then if link then return buildWikilink("c:File:" .. datavalue, datavalue) elseif not raw then return "[[File:" .. datavalue .. "]]" else return datavalue end elseif subtype == 'geo-shape' and link then return buildWikilink("c:" .. datavalue, datavalue) elseif subtype == 'math' and not raw then local attribute = nil if (type == parameters.property or (type == parameters.qualifier and self.propertyID == aliasesP.hasPart)) and snak.property == aliasesP.definingFormula then attribute = {qid = self.entityID} end return mw.getCurrentFrame():extensionTag("math", datavalue, attribute) elseif subtype == 'external-id' and link then local url = p._property{aliasesP.formatterURL, [p.args.eid] = snak.property} -- get formatter URL if url ~= "" then url = mw.ustring.gsub(url, "$1", datavalue) return "[" .. url .. " " .. datavalue .. "]" else return datavalue end else return datavalue end elseif datatype == 'monolingualtext' then if anyLang or datavalue['language'] == self.langCode then return datavalue['text'] else return nil end elseif datatype == 'quantity' then local value = "" local unit if not unitOnly then -- get value and strip + signs from front value = mw.ustring.gsub(datavalue['amount'], "^%+(.+)$", "%1") if raw then return value end -- replace decimal mark based on locale value = replaceDecimalMark(value) -- add delimiters for readability value = i18n.addDelimiters(value) end unit = self:convertUnit(datavalue['unit'], raw, link, short, unitOnly) if unit then value = value .. unit end return value elseif datatype == 'time' then local y, m, d, p, yDiv, yRound, yFull, value, calendarID, dateStr local yFactor = 1 local sign = 1 local prefix = "" local suffix = "" local mayAddCalendar = false local calendar = "" local precision = datavalue['precision'] if precision == 11 then p = "d" elseif precision == 10 then p = "m" else p = "y" yFactor = 10^(9-precision) end y, m, d = parseDate(datavalue['time'], p) if y < 0 then sign = -1 y = y * sign end -- if precision is tens/hundreds/thousands/millions/billions of years if precision <= 8 then yDiv = y / yFactor -- if precision is tens/hundreds/thousands of years if precision >= 6 then mayAddCalendar = true if precision <= 7 then -- round centuries/millenniums up (e.g. 20th century or 3rd millennium) yRound = math.ceil(yDiv) if not raw then if precision == 6 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['millennium'] else suffix = i18n['datetime']['suffixes']['century'] end suffix = i18n.getOrdinalSuffix(yRound) .. suffix else -- if not verbose, take the first year of the century/millennium -- (e.g. 1901 for 20th century or 2001 for 3rd millennium) yRound = (yRound - 1) * yFactor + 1 end else -- precision == 8 -- round decades down (e.g. 2010s) yRound = math.floor(yDiv) * yFactor if not raw then prefix = i18n['datetime']['prefixes']['decade-period'] suffix = i18n['datetime']['suffixes']['decade-period'] end end if raw and sign < 0 then -- if BCE then compensate for "counting backwards" -- (e.g. -2019 for 2010s BCE, -2000 for 20th century BCE or -3000 for 3rd millennium BCE) yRound = yRound + yFactor - 1 end else local yReFactor, yReDiv, yReRound -- round to nearest for tens of thousands of years or more yRound = math.floor(yDiv + 0.5) if yRound == 0 then if precision <= 2 and y ~= 0 then yReFactor = 1e6 yReDiv = y / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to millions of years only if we have a whole number of them precision = 3 yFactor = yReFactor yRound = yReRound end end if yRound == 0 then -- otherwise, take the unrounded (original) number of years precision = 5 yFactor = 1 yRound = y mayAddCalendar = true end end if precision >= 1 and y ~= 0 then yFull = yRound * yFactor yReFactor = 1e9 yReDiv = yFull / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to billions of years if we're in that range precision = 0 yFactor = yReFactor yRound = yReRound else yReFactor = 1e6 yReDiv = yFull / yReFactor yReRound = math.floor(yReDiv + 0.5) if yReDiv == yReRound then -- change precision to millions of years if we're in that range precision = 3 yFactor = yReFactor yRound = yReRound end end end if not raw then if precision == 3 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['million-years'] elseif precision == 0 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['billion-years'] else yRound = yRound * yFactor if yRound == 1 then suffix = i18n['datetime']['suffixes']['year'] else suffix = i18n['datetime']['suffixes']['years'] end end else yRound = yRound * yFactor end end else yRound = y mayAddCalendar = true end if mayAddCalendar then calendarID = parseWikidataURL(datavalue['calendarmodel']) if calendarID and calendarID == aliasesQ.prolepticJulianCalendar then if not raw then if link then calendar = " ("..buildWikilink(i18n['datetime']['julian-calendar'], i18n['datetime']['julian'])..")" else calendar = " ("..i18n['datetime']['julian']..")" end else calendar = "/"..i18n['datetime']['julian'] end end end if not raw then local ce = nil if sign < 0 then ce = i18n['datetime']['BCE'] elseif precision <= 5 then ce = i18n['datetime']['CE'] end if ce then if link then ce = buildWikilink(i18n['datetime']['common-era'], ce) end suffix = suffix .. " " .. ce end value = tostring(yRound) if m then dateStr = self.langObj:formatDate("F", "1-"..m.."-1") if d then if self.mdyDate then dateStr = dateStr .. " " .. d .. "," else dateStr = d .. " " .. dateStr end end value = dateStr .. " " .. value end value = prefix .. value .. suffix .. calendar else value = padZeros(yRound * sign, 4) if m then value = value .. "-" .. padZeros(m, 2) if d then value = value .. "-" .. padZeros(d, 2) end end value = value .. calendar end return value elseif datatype == 'globecoordinate' then -- logic from https://github.com/DataValues/Geo (v4.0.1) local precision, unitsPerDegree, numDigits, strFormat, value, globe local latitude, latConv, latValue, latLink local longitude, lonConv, lonValue, lonLink local latDirection, latDirectionN, latDirectionS, latDirectionEN local lonDirection, lonDirectionE, lonDirectionW, lonDirectionEN local degSymbol, minSymbol, secSymbol, separator local latDegrees = nil local latMinutes = nil local latSeconds = nil local lonDegrees = nil local lonMinutes = nil local lonSeconds = nil local latDegSym = "" local latMinSym = "" local latSecSym = "" local lonDegSym = "" local lonMinSym = "" local lonSecSym = "" local latDirectionEN_N = "N" local latDirectionEN_S = "S" local lonDirectionEN_E = "E" local lonDirectionEN_W = "W" if not raw then latDirectionN = i18n['coord']['latitude-north'] latDirectionS = i18n['coord']['latitude-south'] lonDirectionE = i18n['coord']['longitude-east'] lonDirectionW = i18n['coord']['longitude-west'] degSymbol = i18n['coord']['degrees'] minSymbol = i18n['coord']['minutes'] secSymbol = i18n['coord']['seconds'] separator = i18n['coord']['separator'] else latDirectionN = latDirectionEN_N latDirectionS = latDirectionEN_S lonDirectionE = lonDirectionEN_E lonDirectionW = lonDirectionEN_W degSymbol = "/" minSymbol = "/" secSymbol = "/" separator = "/" end latitude = datavalue['latitude'] longitude = datavalue['longitude'] if latitude < 0 then latDirection = latDirectionS latDirectionEN = latDirectionEN_S latitude = math.abs(latitude) else latDirection = latDirectionN latDirectionEN = latDirectionEN_N end if longitude < 0 then lonDirection = lonDirectionW lonDirectionEN = lonDirectionEN_W longitude = math.abs(longitude) else lonDirection = lonDirectionE lonDirectionEN = lonDirectionEN_E end precision = datavalue['precision'] if not precision or precision <= 0 then precision = 1 / 3600 -- precision not set (correctly), set to arcsecond end -- remove insignificant detail latitude = math.floor(latitude / precision + 0.5) * precision longitude = math.floor(longitude / precision + 0.5) * precision if precision >= 1 - (1 / 60) and precision < 1 then precision = 1 elseif precision >= (1 / 60) - (1 / 3600) and precision < (1 / 60) then precision = 1 / 60 end if precision >= 1 then unitsPerDegree = 1 elseif precision >= (1 / 60) then unitsPerDegree = 60 else unitsPerDegree = 3600 end numDigits = math.ceil(-math.log10(unitsPerDegree * precision)) if numDigits <= 0 then numDigits = tonumber("0") -- for some reason, 'numDigits = 0' may actually store '-0', so parse from string instead end strFormat = "%." .. numDigits .. "f" if precision >= 1 then latDegrees = strFormat:format(latitude) lonDegrees = strFormat:format(longitude) if not raw then latDegSym = replaceDecimalMark(latDegrees) .. degSymbol lonDegSym = replaceDecimalMark(lonDegrees) .. degSymbol else latDegSym = latDegrees .. degSymbol lonDegSym = lonDegrees .. degSymbol end else latConv = math.floor(latitude * unitsPerDegree * 10^numDigits + 0.5) / 10^numDigits lonConv = math.floor(longitude * unitsPerDegree * 10^numDigits + 0.5) / 10^numDigits if precision >= (1 / 60) then latMinutes = latConv lonMinutes = lonConv else latSeconds = latConv lonSeconds = lonConv latMinutes = math.floor(latSeconds / 60) lonMinutes = math.floor(lonSeconds / 60) latSeconds = strFormat:format(latSeconds - (latMinutes * 60)) lonSeconds = strFormat:format(lonSeconds - (lonMinutes * 60)) if not raw then latSecSym = replaceDecimalMark(latSeconds) .. secSymbol lonSecSym = replaceDecimalMark(lonSeconds) .. secSymbol else latSecSym = latSeconds .. secSymbol lonSecSym = lonSeconds .. secSymbol end end latDegrees = math.floor(latMinutes / 60) lonDegrees = math.floor(lonMinutes / 60) latDegSym = latDegrees .. degSymbol lonDegSym = lonDegrees .. degSymbol latMinutes = latMinutes - (latDegrees * 60) lonMinutes = lonMinutes - (lonDegrees * 60) if precision >= (1 / 60) then latMinutes = strFormat:format(latMinutes) lonMinutes = strFormat:format(lonMinutes) if not raw then latMinSym = replaceDecimalMark(latMinutes) .. minSymbol lonMinSym = replaceDecimalMark(lonMinutes) .. minSymbol else latMinSym = latMinutes .. minSymbol lonMinSym = lonMinutes .. minSymbol end else latMinSym = latMinutes .. minSymbol lonMinSym = lonMinutes .. minSymbol end end latValue = latDegSym .. latMinSym .. latSecSym .. latDirection lonValue = lonDegSym .. lonMinSym .. lonSecSym .. lonDirection value = latValue .. separator .. lonValue if link then globe = parseWikidataURL(datavalue['globe']) if globe then globe = mw.wikibase.getLabelByLang(globe, "en"):lower() else globe = "earth" end latLink = table.concat({latDegrees, latMinutes, latSeconds}, "_") lonLink = table.concat({lonDegrees, lonMinutes, lonSeconds}, "_") value = "[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language="..self.langCode.."&params="..latLink.."_"..latDirectionEN.."_"..lonLink.."_"..lonDirectionEN.."_globe:"..globe.." "..value.."]" end return value elseif datatype == 'wikibase-entityid' then local label local itemID = datavalue['numeric-id'] if subtype == 'wikibase-item' then itemID = "Q" .. itemID elseif subtype == 'wikibase-property' then itemID = "P" .. itemID else return '<strong class="error">' .. errorText('unknown-data-type', subtype) .. '</strong>' end label = self:getLabel(itemID, raw, link, short) if label == "" then label = nil end return label else return '<strong class="error">' .. errorText('unknown-data-type', datatype) .. '</strong>' end elseif snak.snaktype == 'somevalue' and not noSpecial then if raw then return " " -- single space represents 'somevalue' else return i18n['values']['unknown'] end elseif snak.snaktype == 'novalue' and not noSpecial then if raw then return "" -- empty string represents 'novalue' else return i18n['values']['none'] end else return nil end end function Config:getSingleRawQualifier(claim, qualifierID) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[qualifierID] end if qualifiers and qualifiers[1] then return self:getValue(qualifiers[1], true) -- raw = true else return nil end end function Config:snakEqualsValue(snak, value) local snakValue = self:getValue(snak, true) -- raw = true if snakValue and snak.snaktype == 'value' and snak.datavalue.type == 'wikibase-entityid' then value = value:upper() end return snakValue == value end function Config:setRank(rank) local rankPos if rank == p.flags.best then self.bestRank = true self.flagBest = true -- mark that 'best' flag was given return end if rank:sub(1,9) == p.flags.preferred then rankPos = 1 elseif rank:sub(1,6) == p.flags.normal then rankPos = 2 elseif rank:sub(1,10) == p.flags.deprecated then rankPos = 3 else return end -- one of the rank flags was given, check if another one was given before if not self.flagRank then self.ranks = {false, false, false} -- no other rank flag given before, so unset ranks self.bestRank = self.flagBest -- unsets bestRank only if 'best' flag was not given before self.flagRank = true -- mark that a rank flag was given end if rank:sub(-1) == "+" then for i = rankPos, 1, -1 do self.ranks[i] = true end elseif rank:sub(-1) == "-" then for i = rankPos, #self.ranks do self.ranks[i] = true end else self.ranks[rankPos] = true end end function Config:setPeriod(period) local periodPos if period == p.flags.future then periodPos = 1 elseif period == p.flags.current then periodPos = 2 elseif period == p.flags.former then periodPos = 3 else return end -- one of the period flags was given, check if another one was given before if not self.flagPeriod then self.periods = {false, false, false} -- no other period flag given before, so unset periods self.flagPeriod = true -- mark that a period flag was given end self.periods[periodPos] = true end function Config:qualifierMatches(claim, id, value) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[id] end if qualifiers then for _, v in pairs(qualifiers) do if self:snakEqualsValue(v, value) then return true end end elseif value == "" then -- if the qualifier is not present then treat it the same as the special value 'novalue' return true end return false end function Config:rankMatches(rankPos) if self.bestRank then return (self.ranks[rankPos] and self.foundRank >= rankPos) else return self.ranks[rankPos] end end function Config:timeMatches(claim) local startTime = nil local startTimeY = nil local startTimeM = nil local startTimeD = nil local endTime = nil local endTimeY = nil local endTimeM = nil local endTimeD = nil if self.periods[1] and self.periods[2] and self.periods[3] then -- any time return true end startTime = self:getSingleRawQualifier(claim, aliasesP.startTime) if startTime and startTime ~= "" and startTime ~= " " then startTimeY, startTimeM, startTimeD = parseDate(startTime) end endTime = self:getSingleRawQualifier(claim, aliasesP.endTime) if endTime and endTime ~= "" and endTime ~= " " then endTimeY, endTimeM, endTimeD = parseDate(endTime) end if startTimeY ~= nil and endTimeY ~= nil and datePrecedesDate(endTimeY, endTimeM, endTimeD, startTimeY, startTimeM, startTimeD) then -- invalidate end time if it precedes start time endTimeY = nil endTimeM = nil endTimeD = nil end if self.periods[1] then -- future if startTimeY and datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], startTimeY, startTimeM, startTimeD) then return true end end if self.periods[2] then -- current if (startTimeY == nil or not datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], startTimeY, startTimeM, startTimeD)) and (endTimeY == nil or datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], endTimeY, endTimeM, endTimeD)) then return true end end if self.periods[3] then -- former if endTimeY and not datePrecedesDate(self.atDate[1], self.atDate[2], self.atDate[3], endTimeY, endTimeM, endTimeD) then return true end end return false end function Config:processFlag(flag) if not flag then return false end if flag == p.flags.linked then self.curState.linked = true return true elseif flag == p.flags.raw then self.curState.rawValue = true if self.curState == self.states[parameters.reference] then -- raw reference values end with periods and require a separator (other than none) self.separators["sep%r"][1] = {" "} end return true elseif flag == p.flags.short then self.curState.shortName = true return true elseif flag == p.flags.multilanguage then self.curState.anyLanguage = true return true elseif flag == p.flags.unit then self.curState.unitOnly = true return true elseif flag == p.flags.mdy then self.mdyDate = true return true elseif flag == p.flags.single then self.singleClaim = true return true elseif flag == p.flags.sourced then self.sourcedOnly = true return true elseif flag == p.flags.edit then self.editable = true return true elseif flag == p.flags.editAtEnd then self.editable = true self.editAtEnd = true return true elseif flag == p.flags.best or flag:match('^'..p.flags.preferred..'[+-]?$') or flag:match('^'..p.flags.normal..'[+-]?$') or flag:match('^'..p.flags.deprecated..'[+-]?$') then self:setRank(flag) return true elseif flag == p.flags.future or flag == p.flags.current or flag == p.flags.former then self:setPeriod(flag) return true elseif flag == "" then -- ignore empty flags and carry on return true else return false end end function Config:processFlagOrCommand(flag) local param = "" if not flag then return false end if flag == p.claimCommands.property or flag == p.claimCommands.properties then param = parameters.property elseif flag == p.claimCommands.qualifier or flag == p.claimCommands.qualifiers then self.states.qualifiersCount = self.states.qualifiersCount + 1 param = parameters.qualifier .. self.states.qualifiersCount self.separators["sep"..param] = {copyTable(defaultSeparators["sep%q\\d"])} elseif flag == p.claimCommands.reference or flag == p.claimCommands.references then param = parameters.reference else return self:processFlag(flag) end if self.states[param] then return false end -- create a new state for each command self.states[param] = State:new(self, param) -- use "%x" as the general parameter name self.states[param].parsedFormat = parseFormat(parameters.general) -- will be overwritten for param=="%p" -- set the separator self.states[param].separator = self.separators["sep"..param] -- will be nil for param=="%p", which will be set separately if flag == p.claimCommands.property or flag == p.claimCommands.qualifier or flag == p.claimCommands.reference then self.states[param].singleValue = true end self.curState = self.states[param] return true end function Config:processSeparators(args) local sep for i, v in pairs(self.separators) do if args[i] then sep = replaceSpecialChars(args[i]) if sep ~= "" then self.separators[i][1] = {sep} else self.separators[i][1] = nil end end end end function Config:setFormatAndSeparators(state, parsedFormat) state.parsedFormat = parsedFormat state.separator = self.separators["sep"] state.movSeparator = self.separators["sep"..parameters.separator] state.puncMark = self.separators["punc"] end -- determines if a claim has references by prefetching them from the claim using getReferences, -- which applies some filtering that determines if a reference is actually returned, -- and caches the references for later use function State:isSourced(claim) self.conf.prefetchedRefs = self:getReferences(claim) return (#self.conf.prefetchedRefs > 0) end function State:resetCaches() -- any prefetched references of the previous claim must not be used self.conf.prefetchedRefs = nil end function State:claimMatches(claim) local matches, rankPos -- first of all, reset any cached values used for the previous claim self:resetCaches() -- if a property value was given, check if it matches the claim's property value if self.conf.propertyValue then matches = self.conf:snakEqualsValue(claim.mainsnak, self.conf.propertyValue) else matches = true end -- if any qualifier values were given, check if each matches one of the claim's qualifier values for i, v in pairs(self.conf.qualifierIDsAndValues) do matches = (matches and self.conf:qualifierMatches(claim, i, v)) end -- check if the claim's rank and time period match rankPos = rankTable[claim.rank] or 4 matches = (matches and self.conf:rankMatches(rankPos) and self.conf:timeMatches(claim)) -- if only claims with references must be returned, check if this one has any if self.conf.sourcedOnly then matches = (matches and self:isSourced(claim)) -- prefetches and caches references end return matches, rankPos end function State:out() local result -- collection of arrays with value objects local valuesArray -- array with value objects local sep = nil -- value object local out = {} -- array with value objects local function walk(formatTable, result) local valuesArray = {} -- array with value objects for i, v in pairs(formatTable.req) do if not result[i] or not result[i][1] then -- we've got no result for a parameter that is required on this level, -- so skip this level (and its children) by returning an empty result return {} end end for _, v in ipairs(formatTable) do if v.param then valuesArray = mergeArrays(valuesArray, result[v.str]) elseif v.str ~= "" then valuesArray[#valuesArray + 1] = {v.str} end if v.child then valuesArray = mergeArrays(valuesArray, walk(v.child, result)) end end return valuesArray end -- iterate through the results from back to front, so that we know when to add separators for i = #self.results, 1, -1 do result = self.results[i] -- if there is already some output, then add the separators if #out > 0 then sep = self.separator[1] -- fixed separator result[parameters.separator] = {self.movSeparator[1]} -- movable separator else sep = nil result[parameters.separator] = {self.puncMark[1]} -- optional punctuation mark end valuesArray = walk(self.parsedFormat, result) if #valuesArray > 0 then if sep then valuesArray[#valuesArray + 1] = sep end out = mergeArrays(valuesArray, out) end end -- reset state before next iteration self.results = {} return out end -- level 1 hook function State:getProperty(claim) local value = {self:getValue(claim.mainsnak)} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getQualifiers(claim, param) local qualifiers if claim.qualifiers then qualifiers = claim.qualifiers[self.conf.qualifierIDs[param]] end if qualifiers then -- iterate through claim's qualifier statements to collect their values; -- return array with multiple value objects return self.conf.states[param]:iterate(qualifiers, {[parameters.general] = hookNames[parameters.qualifier.."\\d"][2], count = 1}) -- pass qualifier state with level 2 hook else return {} -- return empty array end end -- level 2 hook function State:getQualifier(snak) local value = {self:getValue(snak)} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getAllQualifiers(claim, param, result, hooks) local out = {} -- array with value objects local sep = self.conf.separators["sep"..parameters.qualifier][1] -- value object -- iterate through the output of the separate "qualifier(s)" commands for i = 1, self.conf.states.qualifiersCount do -- if a hook has not been called yet, call it now if not result[parameters.qualifier..i] then self:callHook(parameters.qualifier..i, hooks, claim, result) end -- if there is output for this particular "qualifier(s)" command, then add it if result[parameters.qualifier..i] and result[parameters.qualifier..i][1] then -- if there is already some output, then add the separator if #out > 0 and sep then out[#out + 1] = sep end out = mergeArrays(out, result[parameters.qualifier..i]) end end return out end -- level 1 hook function State:getReferences(claim) if self.conf.prefetchedRefs then -- return references that have been prefetched by isSourced return self.conf.prefetchedRefs end if claim.references then -- iterate through claim's reference statements to collect their values; -- return array with multiple value objects return self.conf.states[parameters.reference]:iterate(claim.references, {[parameters.general] = hookNames[parameters.reference][2], count = 1}) -- pass reference state with level 2 hook else return {} -- return empty array end end -- level 2 hook function State:getReference(statement) local citeParamMapping = i18n['cite']['param-mapping'] local citeConfig = i18n['cite']['config'] local citeTypes = i18n['cite']['output-types'] -- will hold rendered properties of the reference which are not directly from statement.snaks, -- Namely, is URL generated from an external ID. local additionalProcessedProperties = {} -- for each citation type, there will be an associative array that associates lists of rendered properties -- to citation-template parameters local candidateParams = {} -- like above, but only associates one rendered property to each parameter; if the above variable -- contains more strings for a parameter, the strings will be assigned to numbered params (e.g. "author1") local citeParams = {} local citeErrors = {} local referenceEmpty = true -- will be set to false if at least one parameter is left unremoved local version = 12 -- increment this each time the below logic is changed to avoid conflict errors if not statement.snaks then return {} end -- don't use bot-added references referencing Wikimedia projects or containing "inferred from" (such references are not usable on Wikipedia) if statement.snaks[aliasesP.importedFrom] or statement.snaks[aliasesP.wikimediaImportURL] or statement.snaks[aliasesP.inferredFrom] then return {} end -- don't include "type of reference" if statement.snaks[aliasesP.typeOfReference] then statement.snaks[aliasesP.typeOfReference] = nil end -- don't include "image" to prevent littering if statement.snaks[aliasesP.image] then statement.snaks[aliasesP.image] = nil end -- don't include "language" if it is equal to the local one if self:getReferenceDetail(statement.snaks, aliasesP.language) == self.conf.langName then statement.snaks[aliasesP.language] = nil end if statement.snaks[aliasesP.statedIn] and not statement.snaks[aliasesP.referenceURL] then -- "stated in" was given but "reference URL" was not. -- get "Wikidata property" properties from the item in "stated in" -- if any of the returned properties of the external-id datatype is in statement.snaks, generate a link from it and use the link in the reference -- find the "Wikidata property" properties in the item from "stated in" local wikidataPropertiesOfSource = mw.text.split(p._properties{p.flags.raw, aliasesP.wikidataProperty, [p.args.eid] = self.conf:getValue(statement.snaks[aliasesP.statedIn][1], true, false)}, ", ", true) for i, wikidataPropertyOfSource in pairs(wikidataPropertiesOfSource) do if statement.snaks[wikidataPropertyOfSource] and statement.snaks[wikidataPropertyOfSource][1].datatype == "external-id" then local tempLink = self:getReferenceDetail(statement.snaks, wikidataPropertyOfSource, false, true) -- not raw, linked if mw.ustring.match(tempLink, "^%[%Z- %Z+%]$") then -- getValue returned a URL in square brackets. -- the link is in wiki markup, so strip the square brackets and the display text -- gsub also returns another, discarted value, therefore the result is assigned to tempLink first tempLink = mw.ustring.gsub(tempLink, "^%[(%Z-) %Z+%]$", "%1") additionalProcessedProperties[aliasesP.referenceURL] = {tempLink} statement.snaks[wikidataPropertyOfSource] = nil break end end end end -- initialize candidateParams and citeParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do candidateParams[citeType] = {} citeParams[citeType] = {} end -- fill candidateParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do -- This will contain value--priority pairs for each param name. local candidateValuesAndPriorities = {} -- fill candidateValuesAndPriorities for refProperty in pairs(statement.snaks) do if citeErrors[citeType] then break end repeat -- just a simple wrapper to emulate "continue" -- set mappingKey and prefix local mappingKey local prefix = "" if statement.snaks[refProperty][1].datatype == 'external-id' then mappingKey = "external-id" prefix = self.conf:getLabel(refProperty) if prefix ~= "" then prefix = prefix .. " " end else mappingKey = refProperty end local paramName = citeParamMapping[citeType][mappingKey] -- skip properties with empty parameter name if paramName == "" then break -- skip this property for this value of citeType end -- handle unknown properties in the reference if not paramName then referenceEmpty = false local error_message = errorText("unknown-property-in-ref", refProperty) assert(error_message) -- Should not be nil citeErrors[citeType] = error_message break end -- set processedProperty local processedProperty local raw = false -- if the value is wanted raw if isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["raw-value-params"] or {}) then raw = true end if isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["numbered-params"] or {}) then -- Multiple values may be given. processedProperty = self:getReferenceDetails(statement.snaks, refProperty, raw, self.linked, true) -- anyLang = true else -- If multiple values are given, all but the first suitable one are discarted. processedProperty = {self:getReferenceDetail(statement.snaks, refProperty, raw, self.linked and (statement.snaks[refProperty][1].datatype ~= 'url'), true)} -- link = true/false, anyLang = true end if #processedProperty == 0 then break end referenceEmpty = false -- add an empty entry to candidateValuesAndPriorities, if there isn't one already if not candidateValuesAndPriorities[paramName] then candidateValuesAndPriorities[paramName] = {} end -- find the priority of refProperty local thisPropertyPriority = -1 local thisParamPrioritization = citeConfig[citeType]["prioritization"][paramName] if thisParamPrioritization then for i_priority, i_property in ipairs(thisParamPrioritization) do if i_property == refProperty then thisPropertyPriority = i_priority end end end for _, propertyValue in pairs(processedProperty) do table.insert( candidateValuesAndPriorities[paramName], {prefix .. propertyValue, thisPropertyPriority} ) end until true end -- fill candidateParams[citeType] if not citeErrors[citeType] then local compareValuePriorities = function(pair1, pair2) if pair1[2] == -1 and pair2[2] ~= -1 then return false end if pair1[2] ~= -1 and pair2[2] == -1 then return true end return pair1[2] < pair2[2] end -- fill candidateParams[citeType][paramName] for each used param for paramName, _ in pairs(candidateValuesAndPriorities) do table.sort(candidateValuesAndPriorities[paramName], compareValuePriorities) candidateParams[citeType][paramName] = {} for _, valuePriorityPair in ipairs(candidateValuesAndPriorities[paramName]) do table.insert(candidateParams[citeType][paramName], valuePriorityPair[1]) end end end end -- handle additional properties for refProperty in pairs(additionalProcessedProperties) do for _, citeType in ipairs(citeTypes) do repeat -- skip if there already have been errors if citeErrors[citeType] then break end local paramName = citeParamMapping[citeType][refProperty] -- handle unknown properties in the reference if not paramName then -- Skip this additional property, but do not cause an error. break end if paramName == "" then break end referenceEmpty = false if not candidateParams[citeType][paramName] then candidateParams[citeType][paramName] = {} end for _, propertyValue in pairs(additionalProcessedProperties[refProperty]) do table.insert(candidateParams[citeType][paramName], propertyValue) end until true end end -- fill citeParams for _, citeType in ipairs(citeTypes) do for paramName, paramValues in pairs(candidateParams[citeType]) do if #paramValues == 1 or not isValueInTable(paramName, citeConfig[citeType]["numbered-params"] or {}) then citeParams[citeType][paramName] = paramValues[1] else -- There is more than one value for this parameter - the values will -- go into separate numbered parameters (e.g. "author1", "author2") for paramNum, paramValue in pairs(paramValues) do citeParams[citeType][paramName .. paramNum] = paramValue end end end end -- handle missing mandatory parameters for the templates for _, citeType in ipairs(citeTypes) do for _, requiredCiteParam in pairs(citeConfig[citeType]["mandatory-params"] or {}) do if not citeParams[citeType][requiredCiteParam] then -- The required param is not present. if citeErrors[citeType] then -- Do not override the previous error, if it exists. break end local error_message = errorText("missing-mandatory-param", requiredCiteParam) assert(error_message) -- Should not be nil citeErrors[citeType] = error_message end end end local citeTypeToUse = nil -- choose the output template for _, citeType in ipairs(citeTypes) do if not citeErrors[citeType] then citeTypeToUse = citeType break end end -- set refContent local refContent = "" if citeTypeToUse then local templateToUse = citeConfig[citeTypeToUse]["template"] local paramsToUse = citeParams[citeTypeToUse] if not templateToUse or templateToUse == "" then throwError("no-such-reference-template", tostring(templateToUse), i18nPath, citeTypeToUse) end -- if this module is being substituted then build a regular template call, otherwise expand the template if mw.isSubsting() then for i, v in pairs(paramsToUse) do refContent = refContent .. "|" .. i .. "=" .. v end refContent = "{{" .. templateToUse .. refContent .. "}}" else xpcall( function () refContent = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title=templateToUse, args=paramsToUse} end, function () throwError("no-such-reference-template", templateToUse, i18nPath, citeTypeToUse) end ) end -- If the citation couldn't be displayed using any template, but is not empty (barring ignored propeties), throw an error. elseif not referenceEmpty then refContent = errorText("malformed-reference-header") for _, citeType in ipairs(citeTypes) do refContent = refContent .. errorText("template-failure-reason", citeConfig[citeType]["template"], citeErrors[citeType]) end refContent = refContent .. errorText("malformed-reference-footer") end -- wrap refContent local ref = {} if refContent ~= "" then ref = {refContent} if not self.rawValue then -- this should become a <ref> tag, so save the reference's hash for later ref.refHash = "wikidata-" .. statement.hash .. "-v" .. (tonumber(i18n['version']) + version) end return {ref} else return {} end end -- gets a detail of one particular type for a reference function State:getReferenceDetail(snaks, dType, raw, link, anyLang) local switchLang = anyLang local value = nil if not snaks[dType] then return nil end -- if anyLang, first try the local language and otherwise any language repeat for _, v in ipairs(snaks[dType]) do value = self.conf:getValue(v, raw, link, false, anyLang and not switchLang, false, true) -- noSpecial = true if value then break end end if value or not anyLang then break end switchLang = not switchLang until anyLang and switchLang return value end -- gets the details of one particular type for a reference function State:getReferenceDetails(snaks, dType, raw, link, anyLang) local values = {} if not snaks[dType] then return {} end for _, v in ipairs(snaks[dType]) do -- if nil is returned then it will not be added to the table values[#values + 1] = self.conf:getValue(v, raw, link, false, anyLang, false, true) -- noSpecial = true end return values end -- level 1 hook function State:getAlias(object) local value = object.value local title = nil if value and self.linked then if self.conf.entityID:sub(1,1) == "Q" then title = mw.wikibase.getSitelink(self.conf.entityID) elseif self.conf.entityID:sub(1,1) == "P" then title = "d:Property:" .. self.conf.entityID end if title then value = buildWikilink(title, value) end end value = {value} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end -- level 1 hook function State:getBadge(value) value = self.conf:getLabel(value, self.rawValue, self.linked, self.shortName) if value == "" then value = nil end value = {value} -- create one value object if #value > 0 then return {value} -- wrap the value object in an array and return it else return {} -- return empty array if there was no value end end function State:callHook(param, hooks, statement, result) -- call a parameter's hook if it has been defined and if it has not been called before if not result[param] and hooks[param] then local valuesArray = self[hooks[param]](self, statement, param, result, hooks) -- array with value objects -- add to the result if #valuesArray > 0 then result[param] = valuesArray result.count = result.count + 1 else result[param] = {} -- an empty array to indicate that we've tried this hook already return true -- miss == true end end return false end -- iterate through claims, claim's qualifiers or claim's references to collect values function State:iterate(statements, hooks, matchHook) matchHook = matchHook or alwaysTrue local matches = false local rankPos = nil local result, gotRequired for _, v in ipairs(statements) do -- rankPos will be nil for non-claim statements (e.g. qualifiers, references, etc.) matches, rankPos = matchHook(self, v) if matches then result = {count = 0} -- collection of arrays with value objects local function walk(formatTable) local miss for i2, v2 in pairs(formatTable.req) do -- call a hook, adding its return value to the result miss = self:callHook(i2, hooks, v, result) if miss then -- we miss a required value for this level, so return false return false end if result.count == hooks.count then -- we're done if all hooks have been called; -- returning at this point breaks the loop return true end end for _, v2 in ipairs(formatTable) do if result.count == hooks.count then -- we're done if all hooks have been called; -- returning at this point prevents further childs from being processed return true end if v2.child then walk(v2.child) end end return true end gotRequired = walk(self.parsedFormat) -- only append the result if we got values for all required parameters on the root level if gotRequired then -- if we have a rankPos (only with matchHook() for complete claims), then update the foundRank if rankPos and self.conf.foundRank > rankPos then self.conf.foundRank = rankPos end -- append the result self.results[#self.results + 1] = result -- break if we only need a single value if self.singleValue then break end end end end return self:out() end local function getEntityId(arg, eid, page, allowOmitPropPrefix, globalSiteId) local id = nil local prop = nil if arg then if arg:sub(1,1) == ":" then page = arg eid = nil elseif arg:sub(1,1):upper() == "Q" or arg:sub(1,9):lower() == "property:" or allowOmitPropPrefix then eid = arg page = nil else prop = arg end end if eid then if eid:sub(1,9):lower() == "property:" then id = replaceAlias(mw.text.trim(eid:sub(10))) if id:sub(1,1):upper() ~= "P" then id = "" end else id = replaceAlias(eid) end elseif page then if page:sub(1,1) == ":" then page = mw.text.trim(page:sub(2)) end id = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(page, globalSiteId) or "" end if not id then id = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() or "" end id = id:upper() if not mw.wikibase.isValidEntityId(id) then id = "" end return id, prop end local function nextArg(args) local arg = args[args.pointer] if arg then args.pointer = args.pointer + 1 return mw.text.trim(arg) else return nil end end local function claimCommand(args, funcName) local cfg = Config:new() cfg:processFlagOrCommand(funcName) -- process first command (== function name) local lastArg, parsedFormat, formatParams, claims, value local hooks = {count = 0} -- set the date if given; -- must come BEFORE processing the flags if args[p.args.date] then cfg.atDate = {parseDate(args[p.args.date])} cfg.periods = {false, true, false} -- change default time constraint to 'current' end -- process flags and commands repeat lastArg = nextArg(args) until not cfg:processFlagOrCommand(lastArg) -- get the entity ID from either the positional argument, the eid argument or the page argument cfg.entityID, cfg.propertyID = getEntityId(lastArg, args[p.args.eid], args[p.args.page], false, args[p.args.globalSiteId]) if cfg.entityID == "" then return "" -- we cannot continue without a valid entity ID end cfg.entity = mw.wikibase.getEntity(cfg.entityID) if not cfg.propertyID then cfg.propertyID = nextArg(args) end cfg.propertyID = replaceAlias(cfg.propertyID) if not cfg.entity or not cfg.propertyID then return "" -- we cannot continue without an entity or a property ID end cfg.propertyID = cfg.propertyID:upper() if not cfg.entity.claims or not cfg.entity.claims[cfg.propertyID] then return "" -- there is no use to continue without any claims end claims = cfg.entity.claims[cfg.propertyID] if cfg.states.qualifiersCount > 0 then -- do further processing if "qualifier(s)" command was given if #args - args.pointer + 1 > cfg.states.qualifiersCount then -- claim ID or literal value has been given cfg.propertyValue = nextArg(args) end for i = 1, cfg.states.qualifiersCount do -- check if given qualifier ID is an alias and add it cfg.qualifierIDs[parameters.qualifier..i] = replaceAlias(nextArg(args) or ""):upper() end elseif cfg.states[parameters.reference] then -- do further processing if "reference(s)" command was given cfg.propertyValue = nextArg(args) end -- check for special property value 'somevalue' or 'novalue' if cfg.propertyValue then cfg.propertyValue = replaceSpecialChars(cfg.propertyValue) if cfg.propertyValue ~= "" and mw.text.trim(cfg.propertyValue) == "" then cfg.propertyValue = " " -- single space represents 'somevalue', whereas empty string represents 'novalue' else cfg.propertyValue = mw.text.trim(cfg.propertyValue) end end -- parse the desired format, or choose an appropriate format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) elseif cfg.states.qualifiersCount > 0 then -- "qualifier(s)" command given if cfg.states[parameters.property] then -- "propert(y|ies)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.propertyWithQualifier) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.qualifier) end elseif cfg.states[parameters.property] then -- "propert(y|ies)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.property) else -- "reference(s)" command given parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.reference) end -- if a "qualifier(s)" command and no "propert(y|ies)" command has been given, make the movable separator a semicolon if cfg.states.qualifiersCount > 0 and not cfg.states[parameters.property] then cfg.separators["sep"..parameters.separator][1] = {";"} end -- if only "reference(s)" has been given, set the default separator to none (except when raw) if cfg.states[parameters.reference] and not cfg.states[parameters.property] and cfg.states.qualifiersCount == 0 and not cfg.states[parameters.reference].rawValue then cfg.separators["sep"][1] = nil end -- if exactly one "qualifier(s)" command has been given, make "sep%q" point to "sep%q1" to make them equivalent if cfg.states.qualifiersCount == 1 then cfg.separators["sep"..parameters.qualifier] = cfg.separators["sep"..parameters.qualifier.."1"] end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hooks that should be called (getProperty, getQualifiers, getReferences); -- only define a hook if both its command ("propert(y|ies)", "reference(s)", "qualifier(s)") and its parameter ("%p", "%r", "%q1", "%q2", "%q3") have been given for i, v in pairs(cfg.states) do -- e.g. 'formatParams["%q1"] or formatParams["%q"]' to define hook even if "%q1" was not defined to be able to build a complete value for "%q" if formatParams[i] or formatParams[i:sub(1, 2)] then hooks[i] = getHookName(i, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end end -- the "%q" parameter is not attached to a state, but is a collection of the results of multiple states (attached to "%q1", "%q2", "%q3", ...); -- so if this parameter is given then this hook must be defined separately, but only if at least one "qualifier(s)" command has been given if formatParams[parameters.qualifier] and cfg.states.qualifiersCount > 0 then hooks[parameters.qualifier] = getHookName(parameters.qualifier, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- create a state for "properties" if it doesn't exist yet, which will be used as a base configuration for each claim iteration; -- must come AFTER defining the hooks if not cfg.states[parameters.property] then cfg.states[parameters.property] = State:new(cfg, parameters.property) -- if the "single" flag has been given then this state should be equivalent to "property" (singular) if cfg.singleClaim then cfg.states[parameters.property].singleValue = true end end -- if the "sourced" flag has been given then create a state for "reference" if it doesn't exist yet, using default values, -- which must exist in order to be able to determine if a claim has any references; -- must come AFTER defining the hooks if cfg.sourcedOnly and not cfg.states[parameters.reference] then cfg:processFlagOrCommand(p.claimCommands.reference) -- use singular "reference" to minimize overhead end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark); -- must come AFTER creating the additonal states cfg:setFormatAndSeparators(cfg.states[parameters.property], parsedFormat) -- process qualifier matching values, analogous to cfg.propertyValue for i, v in pairs(args) do i = tostring(i) if i:match('^[Pp]%d+$') or aliasesP[i] then v = replaceSpecialChars(v) -- check for special qualifier value 'somevalue' if v ~= "" and mw.text.trim(v) == "" then v = " " -- single space represents 'somevalue' end cfg.qualifierIDsAndValues[replaceAlias(i):upper()] = v end end -- first sort the claims on rank to pre-define the order of output (preferred first, then normal, then deprecated) claims = sortOnRank(claims) -- then iterate through the claims to collect values value = cfg:concatValues(cfg.states[parameters.property]:iterate(claims, hooks, State.claimMatches)) -- pass property state with level 1 hooks and matchHook -- if desired, add a clickable icon that may be used to edit the returned values on Wikidata if cfg.editable and value ~= "" then value = value .. cfg:getEditIcon() end return value end local function generalCommand(args, funcName) local cfg = Config:new() cfg.curState = State:new(cfg) local lastArg local value = nil repeat lastArg = nextArg(args) until not cfg:processFlag(lastArg) -- get the entity ID from either the positional argument, the eid argument or the page argument cfg.entityID = getEntityId(lastArg, args[p.args.eid], args[p.args.page], true, args[p.args.globalSiteId]) if cfg.entityID == "" or not mw.wikibase.entityExists(cfg.entityID) then return "" -- we cannot continue without an entity end -- serve according to the given command if funcName == p.generalCommands.label then value = cfg:getLabel(cfg.entityID, cfg.curState.rawValue, cfg.curState.linked, cfg.curState.shortName) elseif funcName == p.generalCommands.title then cfg.inSitelinks = true if cfg.entityID:sub(1,1) == "Q" then value = mw.wikibase.getSitelink(cfg.entityID) end if cfg.curState.linked and value then value = buildWikilink(value) end elseif funcName == p.generalCommands.description then value = mw.wikibase.getDescription(cfg.entityID) else local parsedFormat, formatParams local hooks = {count = 0} cfg.entity = mw.wikibase.getEntity(cfg.entityID) if funcName == p.generalCommands.alias or funcName == p.generalCommands.badge then cfg.curState.singleValue = true end if funcName == p.generalCommands.alias or funcName == p.generalCommands.aliases then if not cfg.entity.aliases or not cfg.entity.aliases[cfg.langCode] then return "" -- there is no use to continue without any aliasses end local aliases = cfg.entity.aliases[cfg.langCode] -- parse the desired format, or parse the default aliases format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.alias) end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hook that should be called (getAlias); -- only define the hook if the parameter ("%a") has been given if formatParams[parameters.alias] then hooks[parameters.alias] = getHookName(parameters.alias, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark) cfg:setFormatAndSeparators(cfg.curState, parsedFormat) -- iterate to collect values value = cfg:concatValues(cfg.curState:iterate(aliases, hooks)) elseif funcName == p.generalCommands.badge or funcName == p.generalCommands.badges then if not cfg.entity.sitelinks or not cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID] or not cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID].badges then return "" -- there is no use to continue without any badges end local badges = cfg.entity.sitelinks[cfg.siteID].badges cfg.inSitelinks = true -- parse the desired format, or parse the default aliases format if args["format"] then parsedFormat, formatParams = parseFormat(args["format"]) else parsedFormat, formatParams = parseFormat(formats.badge) end -- process overridden separator values; -- must come AFTER tweaking the default separators cfg:processSeparators(args) -- define the hook that should be called (getBadge); -- only define the hook if the parameter ("%b") has been given if formatParams[parameters.badge] then hooks[parameters.badge] = getHookName(parameters.badge, 1) hooks.count = hooks.count + 1 end -- set the parsed format and the separators (and optional punctuation mark) cfg:setFormatAndSeparators(cfg.curState, parsedFormat) -- iterate to collect values value = cfg:concatValues(cfg.curState:iterate(badges, hooks)) end end value = value or "" if cfg.editable and value ~= "" then -- if desired, add a clickable icon that may be used to edit the returned value on Wikidata value = value .. cfg:getEditIcon() end return value end -- modules that include this module should call the functions with an underscore prepended, e.g.: p._property(args) local function establishCommands(commandList, commandFunc) for _, commandName in pairs(commandList) do local function wikitextWrapper(frame) local args = copyTable(frame.args) args.pointer = 1 loadI18n(aliasesP, frame) return commandFunc(args, commandName) end p[commandName] = wikitextWrapper local function luaWrapper(args) args = copyTable(args) args.pointer = 1 loadI18n(aliasesP) return commandFunc(args, commandName) end p["_" .. commandName] = luaWrapper end end establishCommands(p.claimCommands, claimCommand) establishCommands(p.generalCommands, generalCommand) -- main function that is supposed to be used by wrapper templates function p.main(frame) if not mw.wikibase then return nil end local f, args loadI18n(aliasesP, frame) -- get the parent frame to take the arguments that were passed to the wrapper template frame = frame:getParent() or frame if not frame.args[1] then throwError("no-function-specified") end f = mw.text.trim(frame.args[1]) if f == "main" then throwError("main-called-twice") end assert(p["_"..f], errorText('no-such-function', f)) -- copy arguments from immutable to mutable table args = copyTable(frame.args) -- remove the function name from the list table.remove(args, 1) return p["_"..f](args) end return p j5a6l03tjwodgrvfnv3lb4x5up93wlv 828 55532 225175 153768 2026-07-09T23:02:33Z Uzume 945 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q29879601|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 225175 Scribunto text/plain -- The values and functions in this submodule should be localized per wiki. local p = {} function p.init(aliasesP) p = { ["version"] = "8", -- increment this each time the below parameters are changed to avoid reference conflict errors ["errors"] = { ["unknown-data-type"] = "Unknown or unsupported datatype '%s'.", ["missing-required-parameter"] = "No required parameters defined, needing at least one", ["extra-required-parameter"] = "Parameter '%s' must be defined as optional", ["no-function-specified"] = "You must specify a function to call", -- equal to the standard module error message ["main-called-twice"] = 'The function "main" cannot be called twice', ["no-such-function"] = 'The function "%s" does not exist', -- equal to the standard module error message ["no-such-reference-template"] = 'Error: template "%s", which is set in %s as the output template for the citation-output type "%s", does not exist', -- Parts of the error message signalling a malformed reference. ["malformed-reference-header"] = "<span style=\"color:#dd3333\">\nError: Unable to display the reference from Wikidata properly. Technical details:\n", ["malformed-reference-footer"] = "See [[Module:wd/doc#References|the documentation]] for further details.\n</span>\n[[Category:Module:Wd reference errors]]", ["template-failure-reason"] = "* Reason for the failure of {{tl|%s}}: %s\n", ["missing-mandatory-param"] = 'The output template call would miss the mandatory parameter <code>%s</code>.', ["unknown-property-in-ref"] = 'The Wikidata reference contains the property {{property|%s}}, which is not assigned to any parameter of this template.' }, ["info"] = { ["edit-on-wikidata"] = "Edit this on Wikidata" }, ["numeric"] = { ["decimal-mark"] = ".", ["delimiter"] = "," }, ["datetime"] = { ["prefixes"] = { ["decade-period"] = "" }, ["suffixes"] = { ["decade-period"] = "s", ["millennium"] = " millennium", ["century"] = " century", ["million-years"] = " million years", ["billion-years"] = " billion years", ["year"] = " year", ["years"] = " years" }, ["julian-calendar"] = "Julian calendar", -- linked page title ["julian"] = "Julian", ["BCE"] = "BCE", ["CE"] = "CE", ["common-era"] = "Common Era" -- linked page title }, ["coord"] = { ["latitude-north"] = "N", ["latitude-south"] = "S", ["longitude-east"] = "E", ["longitude-west"] = "W", ["degrees"] = "°", ["minutes"] = "'", ["seconds"] = '"', ["separator"] = ", " }, ["values"] = { ["unknown"] = "unknown", ["none"] = "none" }, ["cite"] = { ["output-types"] = {"web", "q"}, -- In this order, the output types will be tried ["param-mapping"] = { ["web"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *web page sources* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite web]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "website", [aliasesP.referenceURL] = "url", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date", [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.subjectNamedAs] = "title", [aliasesP.archiveURL] = "archive-url", [aliasesP.archiveDate] = "archive-date", [aliasesP.language] = "language", [aliasesP.author] = "author", [aliasesP.authorNameString] = "author", [aliasesP.publisher] = "publisher", [aliasesP.quote] = "quote", [aliasesP.pages] = "pages", -- extra option [aliasesP.publishedIn] = "website", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "at" }, ["q"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *sources other than web pages* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite Q]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "1", [aliasesP.pages] = "pages", [aliasesP.column] = "at", [aliasesP.chapter] = "chapter", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "section", ["external-id"] = "id", -- used for any type of database property ID [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date" } }, ["config"] = { -- supported fields: -- - template: name of the template used for output -- - numbered-params: citation params accepting an arbitrary number of values by numbering the params (e.g. author1, author2) -- - raw-value-params: params taking a raw value (which means the property is rendered with getValue with raw=true) -- - mandatory-params: params that are required be in the template call (after potentially appending numbers to params listed in numbered-params) -- - prioritization: table associating a list of properties, in the order in which they are preferred, to template parameters; -- properties not mentioned here have the lowest priority; -- prioritization of properties handled through additionalProcessedProperties is unsupported; -- no key of this table can be from numbered-params -- Leaving out the "template" field causes the output type to be ignored. ["web"] = { ["template"] = "Cite web", ["numbered-params"] = {"author"}, ["mandatory-params"] = {"url"}, ["prioritization"] = { ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate}, ["title"] = {aliasesP.title, aliasesP.subjectNamedAs} } }, ["q"] = { ["template"] = "Cite Q", ["raw-value-params"] = {"1"}, -- the first, unnamed parameter of CiteQ takes a QID, not the name of the item cited ["mandatory-params"] = {"1"}, ["prioritization"] = { ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate} } } } } } p.getOrdinalSuffix = function(num) if tostring(num):sub(-2,-2) == '1' then return "th" -- 10th, 11th, 12th, 13th, ... 19th end num = tostring(num):sub(-1) if num == '1' then return "st" elseif num == '2' then return "nd" elseif num == '3' then return "rd" else return "th" end end p.addDelimiters = function(n) local left, num, right = string.match(n, "^([^%d]*%d)(%d*)(.-)$") if left and num and right then return left .. (num:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1" .. p['numeric']['delimiter']):reverse()) .. right else return n end end return p end return p pgkxz3kqyoyu0zj2nmtkjkdr0ntnin5 250 58238 225333 160218 2026-07-10T10:25:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮਹਿੰਦੀ_ਸ਼ਗਨਾਂ_ਦੀ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 270 |bSize = 423 |cWidth = 354 |cHeight = 597 |oTop = 0 |oLeft = 33 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> ac1c09i3obst6n82fqx088kym5obmkd 250 59722 225231 224154 2026-07-10T06:46:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xxxx-larger|{{center|ਤਤਕਰਾ}}}} {{rh|੧) ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ||੨੮}} {{rh|੨) ਜੈ ਹਿੰਦ ਦੀ||੩੦}} {{rh|੩) ਦੂਰ ਦੂਰ||੩੬}} {{rh|੪) ਦਿਲ ਫੀਤਾ ਫੀਤਾ||}} {{rh|{{gap}} ਦਿਲ ਤਾਰ ਤਾਰ||੩੮}} {{rh|੫) ਕੋਈ ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ||੪੨}} {{rh|੬) ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਬੱਚਾ||੪੬}} {{rh|੭) ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਾਦ||੪੯}} {{rh|੮) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ||੫੨}} {{rh|੯) ਮਿੱਟੀ-ਰੁਲਦੇ ਮੋਤੀ||੫੪}} {{rh|੧੦) ਪੁਨਰ-ਮਿਲਨ||੫੭}} {{rh|੧੧) ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ||੬੦}} {{rh|੧੨) ਪਿਆਰ ਕਿ ਪਾਪ||੬੪}} {{rh|੧੩) ਰੱਬੀ ਹੋਂਦ||੬੭}} {{rh|੧੪) ਇਹ ਸਤਰਾਂ .........||}} {{rh|{{gap}} ਇਹ ਅੱਖਰ.........||੭੦}} {{rh|੧੫) ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ||੭੩}} {{rh|੧੬) ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ?||੮੧}} {{rh|੧੭) ਕਵਿਤਾ||੮੬}} {{rh|੧੮) ਅਜ ਕਾਸ਼ ਕਿ ਤੂੰ.........||੮੮}} {{rh|੧੯) ਜਾਗ੍ਰਤ||੯੧}} {{rh|੨੦) ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ||੯੪}}<noinclude>{{center|੫}}</noinclude> 2hcoaz5l2l3ryhaulsmygcve0p7peay 250 59723 225233 224156 2026-07-10T06:46:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh|੪੩) ਓ ਮੇਰੇ ਰੂਪ-ਅਰੂਪ !||੧੭੧}} {{rh|੪੪) ਹਾਏ ਗ਼ਰੀਬੀ||੧੭੫}} {{rh|੪੫) ਉਹ ਦਿਨ||੧੭੭}} {{rh|੪੬) ਬੇਜ਼ਰ ||੧੭੯}} {{rh|੪੭) ਇਹ ਓਹ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ||੧੮੧}} {{rh|੪੮) ਖ਼ਾਨਾ ਬਦੋਸ਼||੧੮੪}} {{rh|੪੯) ਇਕ ਮੰਜ਼ਲ ਮੌਤ||}} {{rh|{{gap}} ਇਕ ਮੰਜ਼ਲ ਪਿਆਰ||੧੮੭}} {{rh|੫੦) ਸੀਮਾਂ ਪਾਰ ||੧੯੨}} {{rh|੫੧) ਮੇਰੇ ਹੰਝੂਓ ! ||੧੯੫}} {{rh|੫੨) ਸ਼ਾਇਰ||੧੯੯}} {{rh|੫੩) ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ਰੀਤ||२०२}} {{rh|੫੪) ਸੁਆਹ||२०੪}} {{rh|੫੫) ਮਿਲਾਪ-ਬੋਲ||२०੬}} {{rh|੫੬) ਅੱਜ ਖ਼ੂਨੋ ਖ਼ੂਨ ਪੰਜਾਬ ||੨੦੮}} {{rh|੫੭) ਅੱਖਾਂ ਨੂਟ ਕੇ||੨੧੫}} {{rh|੫੮) ਸੋਚਾਂ ਨੇ ਕਿਉਂ ?||੨੧੯}} {{rh|੫੯) ਉਹ ਗ਼ੁਜ਼ਰੇ ਜ਼ਮਾਨੇ||੨੨੧}} {{rh|੬੦) ਪਿਕਨਿਕ||੨੨੩}} {{rh|੬੧) ਚੰਗਾ ਬੁਰਾ||੨੨੫}} {{rh|੬੨) ਅਸੀਂ ਅੰਨੇ !||੨੨੭}} {{rh|੬੩) ਇਕ ਵਾਰ ||੨੨੯}} {{rh|੬੪)ਮਹਾਂ ਪਾਪ||੨੩੩}} {{center|{{xx-larger|*}}}}<noinclude>{{center|੭}}</noinclude> aej7yvysc59fjbdzs7i2xbaofsoxym5 250 59724 225232 224158 2026-07-10T06:46:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh|੨੧) ਮਾਨੁਖਤਾ ਕਿਉਂ ਪੀੜ ਪੀੜ ਏ !||੯੭}} {{rh|੨੨) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਰਦੇਸ ਦੀ||੧੦੦}} {{rh|੨੩) ਦੁਹਾਈ||੧०੬}} {{rh|੨੪) ਆਵੋ.........||੧੦੯}} {{rh|੨੫) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ||੧੧੧}} {{rh|੨੬) ਕਿਵੇਂ ਮੌਲਦੀ ਹਸਤੀ ਮੇਰੀ ? ||੧੧੩}} {{rh|੨੭) ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਚਾਰੇ ! ||੧੧੫}} {{rh|੨੮) ਚਾਹਨਾਂ||੧੧੭}} {{rh|੨੯) ਭੁੱਲੇ ਮੁਸਾਫਰ !||੧੨੩}} {{rh|੩੦) ਮਹਿਰਮ ਓ !||੧੨੯}} {{rh|੩੧) ਅਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕਿਵੇਂ ?||੧੩੨}} {{rh|੩੨) ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ||੧੩੫}} {{rh|੩੩) ਜੀਵਨ||੧੩੮}} {{rh|੩੪) ਮੇਰੇ ਦੇਵਤਾ !||੧੪੦}} {{rh|੩੫) ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੁਰੂ||੧੪੨}} {{rh|੩੬) ਫੁੱਲਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ||੧੪੫}} {{rh|੩੭) ੧੫ ਅਗਸਤ ੧੯੪੮||੧੪੯}} {{rh|੩੮) ਪੀਆ ਪਿਆਰੇ||੧੫੩}} {{rh|੩੯) ਹੇ ਮੇਰੇ ਉਹ !||੧੫੭}} {{rh|੪੦) ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ||੧੬੦}} {{rh|੪੧) ਰਾਹੀ||੧੬੨}} {{rh|੪੨) ਆ ਗਿਆ||}} {{rh|{{gap}} ਮੀਂਹ||}} {{rh|{{gap}} ਆ ਗਿਆ ||੧੬੭}}<noinclude>{{center|੬}}</noinclude> p7dlox0ot50u307ic2z71c67oaun5qn 250 62293 225219 182031 2026-07-10T06:43:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਨਿਓਂ ਨਿਓਂ ਡਿੱਗੇ, ਪਾਵੇ ਤਰਲੇ- ਦਿਲ ਨਾਂ ਉਸਦਾ ਮੁੱਠੇ। ਦਰਦ-ਭਰੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਹੈ ਵੇ, ਰੰਗ ਰੂਪ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠ ਰਹਿ ਗਈ, ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨ ਲਾਲੀ। ਡਰ ਭੱਜੀ ਮੁਸਕਾਣ ਅਸਾਡੀ ਬਿਰਹੋਂ ਰਹਿ ਗਈ ਵਾੱਦੀ। ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਜਾਪੇ ਅੰਗ ਅੰਗ ਫਰਯਾਦੀ।</poem>}}<noinclude>{{center|੨੧}}</noinclude> 29a6m508n65dwt4povzegrrt24fbbg1 250 62294 225220 182865 2026-07-10T06:43:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗੂ—ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਹਾਣੀ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਔਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਰਮਾਏ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਅੱਧ ਟੁਕੜਾ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਅੰਦਰ। {{gap}}ਇਹ ਅੱਖਰ ਕੀ ਹਨ? ਪ੍ਰੀਤ-ਸੁਨੇਹੇ। ਟੁੱਟੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਹਵਾੜਾਂ–ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝੂਣ ਕੇ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਨੇਜ਼ੇ। ਕਾਸ਼ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਛ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਸੱਕਨ। ਅਰਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ, ਬੀਤ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਅਥਾਹ ਡੂੰਘਾਈ-ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ। ਪਰ ਕਿਸ ਕੰਮ? ਜੇਕਰ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਬਦਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਫੇਰ ਪੁਰਾਨੀ ਯਾਦ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਇਕ ਪਿਆਰ ਦੀ ਝਾਕੀ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚੋਂ। ਚੰਨ ਤੇ ਲਹਿਰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਜਗਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵੇਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰ-ਕੁੱਠੀ ਲਹਿਰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਤਰਲੇ ਪਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚੰਨ ਬੇਦਰਦ ਤੇ ਕੋਈ ਕੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ।ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਪਨੀ ਹੈ, ਲਹਿਰ ਮੋਈ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ? ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਰਦ ਭਰੀ ਸੂਰਤ। ਮੁਸ-ਕ੍ਰਾਹਟਾਂ ਛੱਡ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਅਸਰ ਅਪਨੀ ਤਬੀਅਤ ਬਨ ਗਏ ਹਨ। ਰੋਮ ਰੋਮ ਦੁੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਮ ਦਾ ਅੰਗ ਅੰਗ ਫਰਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਠੁਕਰਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ। {{center|**}}<noinclude>{{center|੭੨}}</noinclude> 0wlb63eih8sd3lccpsq9hm1v9lrkbw8 250 62295 225221 182870 2026-07-10T06:43:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ'''}}}} {{gap}}[ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਮਾਰਚ ੧੯੪੭ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਹਾਲੀ ਏਥੇ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਮੇਰੀ ਉਦੋਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਹ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਛੇਤੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫਿਰਕੂ ਚਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਨਿਖੇੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੌਮਾਂ ਅਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਪਨੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਬਣਨ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਲਈ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਆਮ ਬੇਰੁਖ਼ੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ, ਬਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਵਿਰੁਧ ਚਾਲਾਂ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਕੋਝਾ ਵਰਤਾਵਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਪਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ-ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਲ ਰਹੇ ਭਾਂਬੜ ਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।]<noinclude>{{center|੭੩}}</noinclude> 9bo4wrtxp5kqbvcj82xa3xe9niguvtk 250 62296 225222 182872 2026-07-10T06:43:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਏ- ਦੇਰ ਤੋਂ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹੇ। ਇਕ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਏ ਹੋਰ; ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅੰਦਰ, ਕਿਹੜੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਅਖ਼ੀਰ? ਕੀ ਪਤਾ? ਕੌਣ ਜਾਣੇ ਏਸ ਵਾਵਰੋਲੇ ਦੀ ਤੋਰ? ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬੀਤੀਆਂ, ਬੀਤ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਆਈਐਂ, ਆਈਆਂ ਰਹਿਨ; ਇੱਕੋ ਇਕ ਦਿਲ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ, ਕੀ ਅਨੁਮਾਨ ਰਹੇ। ਉਪਦੇਸ਼ ਮਹਾਤਮਾਂ ਗੌਤਮ ਦੇ, ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ, ਲਾਟਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਤੇ ਨੇ ਅੱਜ। ਉਹ ਤਿਆਗੀ! ਜੋ ਟੁਰ ਗਿਆ</poem>}}<noinclude>{{center|੭੪}}</noinclude> raasyhh768s5ovm797k1bxbnsfuba3v 250 62297 225223 182873 2026-07-10T06:43:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਕੀ ਕਰਾਂ? ਰੋਕਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਠੋਕਰ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਜੋ ਨੇ ਅੱਜ। ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਗੱਲ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਸੀ, ਮਹਾਤਮਾਂ ਪਾਤਰ ਬਨੇ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਹੈ- ਇਹ ਕਥਨੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਚੁੱਪ-ਸਮਾਧੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮਾਂ ‘ਕਰਨ ਮਰਨ' ਦਾ ਹੈ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਥੀਓ! ਹੋਰ ਸਬਰ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਧੁੱਖ ਰਿਹਾਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਲਪਤ ਨਾਟਕ; ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਮਣੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਬਨ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਏਸ ਨਾਟਕ ਦਾ? ਕੁਛ ਵੀ ਹੋਵੇ ਖੇਲਾਂਗਾ, ਜ਼ਰੂਰ ਖੇਲਾਂਗਾ।</poem>}}<noinclude>{{center|੭੫}}</noinclude> pxvokopw1rc75iu3jq7kr3tkidb4s5g 250 62298 225224 182878 2026-07-10T06:44:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਇਕ ਦਿਨ, ਦੇਖੋ ਤੇ ਸਹੀ, ਮੇਲਾਂਗਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ ਮੇਲਾਂਗਾ। ਕੀ ਗੱਲ ਏ ? ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਨੇ ਇਹ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ? ਦਿਮਾਗ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਏ ਸਦਾ; ਗੁੱਟ ਏਉਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਪੀ ਪੀ ਕੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਮਤਵਾਲੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ— ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੈਸਾ। ਬਨ ਗਈ ਏ ਕਿਸਤਰਾਂ ਏਦਾਂ? ਬਦਲਾਨੀ ਪਵੇਗੀ ਸਾਨੂੰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ। ਇਤਹਾਸ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਵੰਗਾਰ ਰਿਹਾ ਏ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ; ਹੇਠਲੀ ਉੱਤੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਲਿਆਨੀ ਪਵੇਗੀ ਸਾਨੂੰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ।</poem>}} {{center|{{x-larger|**}}}}<noinclude>{{center|੭੬}}</noinclude> nixdhurp13x8s7tugpo265ayyy960md 250 62299 225225 182886 2026-07-10T06:44:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਇਕ ਤਸਵੀਰ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ, ਅਨਗਿਣਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ—ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਲ ਹੈ, ਗ਼ਰੀਬ ਇਕੋ ਇਕ ਜਿੰਦੜੀ ਇਕ ਤੇ ਦੁਖੜੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅੰਦਰ ਜਾਨ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਏਨਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਕਦ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਆਈ ਤੇ ਪਈ, ਪਈ ਤੇ ਸਹੀ-ਔਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਈ ਕੱਠੀਆਂ ਰੱਲ ਕੇ, ਏਸਤਰਾਂ ਕਿ ਮਨ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਤੇ ਓਹ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ। ਕਿੰਨੀ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ {{Block center|<poem>ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬੀਤੀਆਂ, ਬੀਤ ਗਈਆਂ ; ਤੇ ਜੋ ਆਈਐਂ, ਆਈਆਂ ਰਹਿਨ</poem>}} {{gap}}ਵਰਕੇ ਥੁੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਔਂਦੀ ਹੈ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਉਸਦੀ ਕਰਮ ਫਲਾਸਫੀ। ਉਸ ਮਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ : ਬਈ! ਝੂਠ ਨਾਂ ਬੋਲੋ, ਚੋਰੀ ਨਾਂ ਕਰੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਂ ਦੇਵੋ - ਏਸਤਰਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅਸੂਲ ਸਨ ਪਰ ਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਅਸੂਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕੀਤਾ? ਥਾਂ ਥਾਂ ਝੂਠ ਹੈ, ਫਰੇਬ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਛੋਟੇ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀ ਹੈ ਕੀ, ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਦੋ ਸਿਵਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ? ਓਏ ਅਫਸੋਸ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਸੂਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਤਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਬੰਦਾ-ਬੰਦਾ ਅਪਨੇ ਰਾਹੋ ਹੀ ਟੁਰਦਾ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁੱਖ {{center|੨੨}}<noinclude></noinclude> 6vwa3a0u7rvsj9p1ezic524b6e1sc0t 250 62301 225226 183134 2026-07-10T06:44:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰੰਗਦਾਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਬਦਮਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਸ ਟਿਕਟ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਉੱਘੀ ਤੋਂ ਉੱਘੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ‘ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪੈਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੀ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀ ਨਾਂ ਦਸੋਂ ਤਾਂ ਝੱਟ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵੱਟ ਤੇ ਪਈ ਹੈ। ਆਖਨਗੇ ਜੀ ਤੁਸੀ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਭੁੱਲ ਭੁਲੇਖੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਖ ਦਿਓ ਤਾਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਵੇਖੋ ਜੀ ਫਲਾਨਾ, ਆਪਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਾਨੂੰ ਐਓਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਅਪਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਦਿਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ-ਏਸੇਤਰਾਂ ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੀ ਉੱਤੋਂ ਕੁਝ ਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਰ ਉੱਚੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਸੇ ਨੇ ਕਿਓਂ ਮੱਲ ਲਈ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਏਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਓਹ ਪਦਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਪੈਸੇ ਨਾਲ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਵਿਚ ਦਬਾਓ, ਮਿੰਟ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਵਲਵਲਾ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਚਿਣਘ ਮੈਨੂੰ ਜਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਇਤਹਾਸ। ਏਸੇਤਰਾਂ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਓੱਥੇ ਵੀ ਅੱਤਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗ਼ਰੀਬ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅਮੀਰ, ਐਸ਼ ਇਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝਦੇ ਆਖ਼ਰ ਹਦ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹੇਠਲੀ ਉੱਤੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਨਜ਼ਾਮ<noinclude>{{center|੭੯}}</noinclude> 2vdgl4i3qn4zs05q5tb5dkphyxol6gb 250 62302 225227 182116 2026-07-10T06:44:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਦਲਿਆ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਅਮੀਰ ਬਣੇ ਅਰ ਅਮੀਰ ਗ਼ਰੀਬ। ਜੇਲਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਟੁੱਟੇ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਾੜੇ ਹੋਏ ਗ਼ਰੀਬ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਜਹਾਦ ਹੋਇਆ। ਅਮੀਰ, ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਰਹੇ ਅਮੀਰ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਦਰਿੰਦੇ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਅਮੀਰ, ਸੂਲੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ । ਗ਼ਰੀਬ ਗੱਡੀਬਾਨਾਂ ਤੇ ਢਾਬਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜੱਜੀਆਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਤੇ ਆਪਨੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਗ਼ਰੀਬ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਜੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੌਮਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਸਕੀਏ ਤੇ ਏਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕਮਰ ਕੱਸਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ-ਇਕ ਦਿਨ। {{center|{{x-larger|**}}}}<noinclude>{{center|੮੦}}</noinclude> 9mn67jlni4d0gh72skq5h7al14lj3rx 250 62303 225228 182893 2026-07-10T06:44:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ?'''}}}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ। ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ। ਤੇਰਾ ਰੋਣਾ। ਮੇਰਾ ਰੋਣਾਸਾਲ ਸਾਲ। ਏਦਾਂ ਨਿਭੇਗਾ, ਨਾਲ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਵੀ ਸਮਝਾਂ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ। ਤੇਰਾ ਦਿਲਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਲਿਆਹੋਇਆ ਫੋੜਾ। ਸਬਰ-ਪਿਆਲੇ ਭਰੇ ਹੋਏ। ਕਈ ਦੁਖਾਂਵੇਂ ਅੱਖਰ ਸ਼ੁਹਦੇ, ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਜਰੇ ਹੋਏ।</poem>}} {{rule}}<noinclude>{{center|੮੧}}</noinclude> gqrlne9unf9z2d4cg68zw55yeb1u6w0 250 62304 225229 182881 2026-07-10T06:44:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>“ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ; ਓ ਜੇਕਰ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੰਡਾ ਵੀ ਕਿਓਂ ਰਹਾਂ?" ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਚਾਰ ਸਤਰਾਂ ਲੈ ਆਈਆਂ ਹੜ੍ਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ; ਤੇ ਬਰਸਾਤ ਲੱਗੀ, ਲੰਮੀ ਝੜੀ। ਓਸੇ ਘੜੀ। ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਗਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹੋ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਉਹੋ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਸਿਸਕੀਆਂ। ਬਨੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ। ਮੈਂ ਸੌਂ ਗਿਆ</poem>}}<noinclude>{{center|੮੨}}</noinclude> 0jck6j5w2tfewdxo1tt5ojhbv5qztds 250 62305 225230 182894 2026-07-10T06:44:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਕੁਛ ਕੱਚੀ ਨੀਂਦਰ; ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਾ ਕਲੇਜੇ। ਸੂਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜੇ। ਨੀਂਦ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਉਸੇ ਦੁਖਿਯਾਰ ਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਹੌਕੇ ਲੁੱਛਦੇ ਸਨ ਭੁੱਖੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਮੇਰੇ ਛੋਹੰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ, ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਧੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਹੰਝੂ। ਨੀਂਦ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ। ਉਹੋ ਹੰਝੂ ਕੇਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ਡਿੱਗੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਏਉਂ ਜਿਵੇਂ </poem>}}<noinclude>{{center|੮੩}}</noinclude> fjr953o0371drt7eg6adzgwrct7m9od 250 62306 225242 183404 2026-07-10T06:50:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਏਉਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤ੍ਰੋਲ-ਤੁਪਕੇ ਔਂਦੇ ਨੇ ਫੁੱਲ ਉੱਤੇ। ਅੱਖ ਮੇਰੀ ਖੁੱਲ ਗਈ। ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਸਾਰ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੀ, ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆਈ ਫੇਰ ਕੁਝ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ, ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ। ਇਕ ਘਟਨਾਂ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰ ਸਦਾਂ ਨਵੀਂ, ਚਾਹੇ ਪੁਰਾਣੀ।</poem>}} {{gap}}ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਕ ਐਸੀ ਘਟਨਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਅਪਨੇ ਏਸ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।<noinclude>{{center|੮੪}}</noinclude> hes8cu7uhuf3ipqvg7ldccnm1bglijh 250 62307 225243 183584 2026-07-10T06:51:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਇਆ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਜਾਂ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ? {{gap}}ਪਿਆਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਮੁਹਤਾਤ ਹੋਵੇ, ਗ਼ਲਤ-ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆ ਧਸਦੀਆਂ ਨੇ ਕਦੀ ਕਦੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤ-ਫਹਿਮੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤਲਖ਼ੀ ਨਾਂ ਲੈ ਆਵੇ ਤੇ ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਆਦਿ ਏਥੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ... ...</poem>}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅੱਖਰ ਸ਼ਾਇਦ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਫੋੜੇ ਵਾਂਗ ਰਿਸ ਰਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਚੋਭ ਲੱਗੇ, ਝੱਟ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਝੜੀ ਲਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਬਰਸਾਤ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ ਝੜੀ। {{gap}}ਸਿਸਕੀਆਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਲੋਰੀਆਂ ਬਨ ਜਾਣਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਵੀ ਨੀਂਦਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਦੀ ਕਦੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਏਸੇਤਰਾਂ ਹੋਇਆ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਸੌਂ ਗਿਆ ਕੱਛ ਕੱਚੀ ਨੀਂਦਰ; ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਾ ਕਲੇਜੇ। ਸੂਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜੇ।</poem>}} {{gap}}ਰਾਤ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੰਝੂਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦੇ ਮਲਦੇ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਗੁੰਝਲ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਸਿਰ ਲੇਖ ਇਹ ਬਨਿਆ-ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ?<noinclude>{{center|੮੫}}</noinclude> eo08p9lejrnw5nzdgqizgl935hqx47k 250 62308 225244 183405 2026-07-10T06:51:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਕਵਿਤਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੌਕ ਮੇਰੇ ਖਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਪਰੇ ਇਸ ਹਸਤੀਓਂ ਦੂਰ। ਵੱਧ ਵੱਧ ਜੋਸ਼ ਉਮਲਦੇ ਉਛਲਨ ਉਚੱੜਨ ਵੱਖਰੇ ਮਸਤੀਓਂ ਦੂਰ। ਸੁਰਤ-ਉਡਾਰੀ ਧੂ ਲੈ ਜਾਵੇ ਦੂਰ ਦੁਰੇਡੇ ਪਸਤੀਓਂ ਦੂਰ। ਸ਼ਾਲਾ! ਦਿਨ ਓਹ ਵੀ ਕੁਈ ਆਵੇ ਅੱਕ ਨਿਕਲਾਂ ਜਦ ਬਸਤੀਓਂ ਦੂਰ। ਠ ਕਿਤੇ ਪਬਾਣੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਜੰਗਲ ਜੂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਜੀਵਨ-ਸਾਜ਼ ਪਕੜ ਕੇ ਸਹਿਜੇ ਛੇੜ ਦਿਆਂ ਕੋਈ ਟੁੱਟਾ ਤਾਰ। ਤਾਰ ਛਿੜੇ ਤਨ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬੇ ਨਿਕਲ ਟੁਰੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਭਾਰ। ਐਸਾ ਸੋਮਾਂ ਉਮਲ ਪਵੇ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਆਵੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਬਾਹਰ।</poem>}} {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਅਪਨੇ ਤਜਰਬੇ ਦੱਸੋ<noinclude>{{center|੮੬}}</noinclude> tw2sod4g8ep2n6gidlz25oof9986gdb 250 62309 225245 183585 2026-07-10T06:51:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇ ਅਪਨਾ, ਨਿਰੋਲ ਅਪਨਾ, ਦੁਖ ਰੋਵੇ। ਇਕ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਘੋਲੀ ਜਾਵੇਗਾ: ਓਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਗ਼ਰੀਬ ਹੈ, ਓਹ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਅਤੇ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ-ਦੀਆਂ ਥੁੜਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਕੁੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਝਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ, ਅਨਿਆਂ ਤੇ ਬਦਦਿਮਾਗ਼ੀ ਦਾ ਮੁਜਸਮਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਮੀਰੀ ਦੇ ਵਖੇਂਵੇ ਦੱਸਨਗੇ। ਏਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਉੱਚੇ ਉੱਠਨ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਅਪਨੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਰੱਟੇਗਾ, ਅਪਨੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਵੇਗਾ ਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਉੱਪਰ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤੇ ਪਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਹੱਦੋਂ ਬਾਹਰੇ ਵਲਵਲੇ ਨਾਲ ਭਰੋ ਦਿਲ ਏਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਕਵਿਤਾ ਬਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਬਲਦਾ ਹੈ। ਝਾਟ ਕਲਾਵੇ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਛ ਲਿੱਖਾਂ, ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਕ-ਸਾਰਤਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜੇ। ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹੋਣ; ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ, ਬ੍ਰਿਛ ਬੂਟੇ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ, ਝਰਨੇ ਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ‘ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ' ਸਾਜ਼ ਬਨਣ। ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਕਿਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਨੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਜਾਵਾਂ। ਖ਼ਿਆਲ ਆਈ ਜਾਣ, ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ, ਐਉਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੋਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਔਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣੇ–ਐਸੀ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।<noinclude>{{center|੮੭}}</noinclude> 1pc3wmvvaz93ed09tr9brbr2h47jjkw 250 62357 225159 173859 2026-07-09T12:38:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਛਪਣ ਵਿਚ'}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Block center|<poem>{{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}} </poem>}}<noinclude></noinclude> mmalvffybmt9pq0upkdxa6lvden5erx 225160 225159 2026-07-09T12:40:14Z Harchand Bhinder 2624 225160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਛਪਣ ਵਿਚ'}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{center|<poem>{{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}} </poem>}}<noinclude></noinclude> 9obhuxp387h2oucxmj2ea6m8s10gqsw 225161 225160 2026-07-09T12:45:34Z Harchand Bhinder 2624 225161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪ {{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 7z2vuwcg1dxgccfgzlmb1fffmtv9j2p 225162 225161 2026-07-09T12:50:25Z Harchand Bhinder 2624 225162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮{{Multicol-break}}{{left|}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪{{Multicol-break}}{{left|}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 2pthmowpvyaf0v0ov2xoxuhclefsb9f 225163 225162 2026-07-09T12:53:38Z Harchand Bhinder 2624 225163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ {{gap}}ਅਹੱਲ {{gap}}ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ {{gap}}ਕੰਬਨ {{gap}}ਚਾਨਣ {{gap}}ਭਰਿਆ {{gap}}ਬਨਿਆ {{gap}}ਛੋਂਹਦੇ {{gap}}ਖ਼ਾਤਰ {{gap}}ਤਿਵੇਂ {{gap}}ਪਰ {{gap}}ਚਾਹਨਾਂ {{gap}}ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ {{gap}}ਓਹ {{gap}}ਸਿਰਫ {{gap}}ਲਿਖਦਾ {{gap}}ਦੇਵਤਿਆਂ {{gap}}ਛਨਕਾਰ {{gap}}ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> a15s3mw55njc548diq71azox21lrwkx 225164 225163 2026-07-09T12:59:48Z Harchand Bhinder 2624 225164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}{{center|ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮}}{{Multicol-break}}{{Multicol}}{{center|ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪}}{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> cqjokvsghpadh3ucaf9po6tawohkirt 225165 225164 2026-07-09T13:00:48Z Harchand Bhinder 2624 225165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}{{center|ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮}}{{Multicol-break}}{{Multicol}}{{center|ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪}}{{Multicol-break}}{{Multicol}}{{center|ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ}}{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> mnwsjnq7lm55d76skxcg1vdp5wcu4dk 225166 225165 2026-07-09T13:02:53Z Harchand Bhinder 2624 225166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|''' ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{Multicol}}ਸਫ਼ਾ ੧੧ ੨੩ ੨੩ ੩੫ ੭੨ ੮੧ ੮੩ ੯੨ ੯੯ ੧੦੮ ੧੨੦ ੧੨੧ ੧੪੪ ੧੮੬ ੧੯੪ ੨੩੧ ੨੩੧ ੨੩੮{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸਤਰ ੧੨ ੧੦ ੧੨ ੨ ੯ ੧੧ ੧੨ ੮ ੩ ੬ ੧੯ ੭ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ੧੬ ਪਹਿਲੀ ੫ ੧੭-੧੮ ੪{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਉਕਾਈ ਅੱਲ ਸ਼ਰਨਾਥੀ ਕੰਬਲ ਚਾਣਨ ਭਰਆਿ ਬਲਿਆ ਛੋਹੰਦੇ ਖ਼ਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਚਹਾਨਾ ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਿਰਭ ਲਿਦਖਾ ਬੇਵਤਿਆਂ ਛਨ-ਕਾਚ ਗੰਰ{{Multicol-break}}{{Multicol}}ਸੋਧ ਅਹੱਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੰਬਨ ਚਾਨਣ ਭਰਿਆ ਬਨਿਆ ਛੋਂਹਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਿਵੇਂ ਪਰ ਚਾਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਓਹ ਸਿਰਫ ਲਿਖਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਛਨਕਾਰ ਰੰਗ{{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> o6s7x2m9q3dcvlwazlaqfo4e43u2z73 225168 225166 2026-07-09T13:39:21Z Harchand Bhinder 2624 225168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|'''ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{rh|ਸਫ਼ਾ|ਸਤਰ|ਉਕਾਈ|ਸੋਧ}} {{rh|੧੧|੧੨|ਅੱਲ|ਅਹੱਲ}} {{rh|੨੩|੧੦| ਸ਼ਰਨਾਥੀ|ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ}} {{rh|੨੩|੧੨|ਕੰਬਲ|ਕੰਬਨ}} {{rh|੩੫|੨|ਚਾਣਨ|ਚਾਨਣ}} {{rh|੭੨|੯|ਭਰਆਿ|ਭਰਿਆ}} {{rh|੮੧|੧੧|ਬਲਿਆ|ਬਨਿਆ}} {{rh|੮੩|੧੨|ਛੋਹੰਦੇ|ਛੋਂਹਦੇ}} {{rh|੯੨|੮|ਖ਼ਾਰਰ|ਖ਼ਾਤਰ}} {{rh|੯੯|੩|ਜਿਵੇਂ|ਤਿਵੇਂ}} {{rh|੧੦੮|੬|ਪਲ|ਪਰ}} {{rh|੧੨੦|੧੯|ਚਹਾਨਾ|ਚਾਹਨਾਂ}} {{rh|੧੨੧|੭|ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ|ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ}} {{rh|੧੪੪|ਅਖ਼ੀਰਲੀ|ਇਹ|ਓਹ}} {{rh|੧੮੬|੧੬ |ਸਿਰਭ|ਸਿਰਫ}} {{rh|੧੯੪|ਪਹਿਲੀ|ਲਿਦਖਾ|ਲਿਖਦਾ}} {{rh|੨੩੧|੫|ਬੇਵਤਿਆਂ|ਦੇਵਤਿਆਂ}} {{rh|੨੩੧|੧੭-੧੮|ਛਨ-ਕਾਚ|ਛਨਕਾਰ}} {{rh|੨੩੮|੪|ਗੰਰ|ਰੰਗ}}<noinclude></noinclude> a6ekt143clnkrpl686o023kif62lyw5 225169 225168 2026-07-09T13:40:47Z Harchand Bhinder 2624 225169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਛਪਣ ਵਿਚ}} {{center|{{larger|'''ਉਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੋਧ'''}}}} {{rh|ਸਫ਼ਾ|ਸਤਰ|ਉਕਾਈ|ਸੋਧ}} {{rh|੧੧|੧੨|ਅੱਲ|ਅਹੱਲ}} {{rh|੨੩|੧੦| ਸ਼ਰਨਾਥੀ|ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ}} {{rh|੨੩|੧੨|ਕੰਬਲ|ਕੰਬਨ}} {{rh|੩੫|੨|ਚਾਣਨ|ਚਾਨਣ}} {{rh|੭੨|੯|ਭਰਆਿ|ਭਰਿਆ}} {{rh|੮੧|੧੧|ਬਲਿਆ|ਬਨਿਆ}} {{rh|੮੩|੧੨|ਛੋਹੰਦੇ|ਛੋਂਹਦੇ}} {{rh|੯੨|੮|ਖ਼ਾਰਰ|ਖ਼ਾਤਰ}} {{rh|੯੯|੩|ਜਿਵੇਂ|ਤਿਵੇਂ}} {{rh|੧੦੮|੬|ਪਲ|ਪਰ}} {{rh|੧੨੦|੧੯|ਚਹਾਨਾ|ਚਾਹਨਾਂ}} {{rh|੧੨੧|੭|ਦੁਖਾ ਹੁੰਦੀ|ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ}} {{rh|੧੪੪|ਅਖ਼ੀਰਲੀ|ਇਹ|ਓਹ}} {{rh|੧੮੬|੧੬ |ਸਿਰਭ|ਸਿਰਫ}} {{rh|੧੯੪|ਪਹਿਲੀ|ਲਿਦਖਾ|ਲਿਖਦਾ}} {{rh|੨੩੧|੫|ਬੇਵਤਿਆਂ|ਦੇਵਤਿਆਂ}} {{rh|੨੩੧|੧੭-੧੮|ਛਨ-ਕਾਚ|ਛਨਕਾਰ}} {{rh|੨੩੮|੪|ਗੰਰ|ਰੰਗ}}<noinclude></noinclude> 8u3rnmcpp7v4eppd8vs60289zjmexoy 250 64433 225187 181988 2026-07-10T05:10:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( 2 )}}</noinclude> {{gap}}ਇਸ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਬਾਲਕ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਲਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ । ਸਿਖਿਆ ਬਾਲਕ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਬਾਲਕ ਪੂਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਵੇ। ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਿਤ ਦਾ ਪਰੋਗਰਾਮ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਾਠ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਨਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਹੀ 'ਗ੍ਰਾਹਕ' ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁਖ ਮੰਗਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣੀਆਂ ਤੇ ਜਾਣਨੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ। {{gap}}ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋਨ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਧਾਨ (Child Centred) ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਸਮੁਚਾ ਜਤਨ ਬਾਲਕ ਦੇ ਸਰਬੰਗੀ ਹਿਤ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਝੁਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਕ੍ਰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸਟਾਲੋਜੀ (Pestalozzi) ਦੁਆਰਾ ਚਲੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁਠ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਸੋ (Rousseau), ਫਿਰ ਪੈਸਟਾਲੋਜੀ (Pestalozzi) ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਫਰੋਈਵਲ {{center|9}}<noinclude></noinclude> qjmr1qodmyyq1mgcaxtkaoa6zxikhxp 250 64434 225188 182235 2026-07-10T05:10:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|10}}</noinclude> (Froeval) ਅਤੇ ਹਰਬਰਟ (Herbart) ਜਿਹੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਦੇ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਏਸ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਕਿ ਬਾਲਕ ਦਾ ਭਰਨ ਪੋਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਿਜੀ ਮਹਤਵ ਇਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਜੁਗ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਾਨ ਡੇਵੀ (John Dewey) ਨੇ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਸਿਖਿਆ (New Education) ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਖਿਆ (Modren Education) ਤੋਂ ਪਰਚਲਤ ਹੈ ਤੇ ਡੇਵੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਰਤ ਤੇ ਲਤਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਖਾਹਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਉਨਤੀ ਹੀ ਆਦਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਨਾ ਵਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾ ਅਤੇ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਅਨੇਕ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਨ ਤੇ ਜਾਣਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}1. ਬਾਲਕ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਨਮੂਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਆਚਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਿਆਣਿਆਂ (ਲੋਕਾਂ) ਨਾਲੋਂ ਉਤਨੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਹਨ ਜਿਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਜੁਆਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਵੀਹਵਾਂ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਉਸ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਿਲਕੁਲ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅੰਤਰ ਕੇਵਲ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}2. ਹਰ ਬਾਲਕ ਇਕ ਅਨੂਠਾ ਪ੍ਰਾਣੀ (Unique being) ਹੈ। ਵਿਅਕਤਕ ਵਿਭਿਨਤਾ (Individual Differences) ਬਾਲਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਉਨੀ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਨੀ ਵੱਡਿਆਂ (ਪ੍ਰੋਢਾਂ) ਵਿਚ। ਇਹ ਪਰਚਲਤ ਧਾਰਨਾ<noinclude></noinclude> p0a4g5hlo6js1vxojby7kyov1slber2 250 64456 225186 181900 2026-07-10T05:10:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|8}}</noinclude>ਅਧਿਆਪਕ (Enlightened Teachers ) ਅਤੇ ਅੱਗਰਗਾਮੀ (Progressive) ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਵਿਦਿਆਲਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰਬਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਉਪਾਓ ਅਤੇ ਸਾਰਨੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ । {{gap}} ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਬੇਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਏਸ ਸੰਖੇਪ ਵਿਵਰਨ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਅਰਥ, ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਏਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਦੋ ਖੂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ:{{bar|1}} {{gap}} 1. ਬੱਚਾ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। {{gap}}2. ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਇਕ ਅਖੰਡ ਸਮੂਹ (One Integrated whole) ਹੈ । {{gap}}3. ਬੱਚੇ ਕਰ ਕੇ ਸਿਖਣ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼੍ਵੇ ਛੰਦ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ (Self Activity) ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਦੇ ਹਨ । {{gap}}4. ਚੇਸ਼ਟਾ (Activity) ਪ੍ਰਯੋਜਨ {{SIC|ਸਾਹਿਤ|ਸਹਿਤ}} ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । {{gap}}5 ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਕੋਈ {{SIC|ਸਿਲਪ|ਸ਼ਿਲਪ}} ਦਾ ਕੰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । {{gap}}6. ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ । {{gap}}7. ਬੱਚੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ (Manual Labour) ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}8. ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮਾਜਕ ਉਨਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ । {{gap}}9. ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੱਚ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ (World peace) ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}} ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਬੇਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜੋ ਦਾਹਵੇ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । {{center|{{bar|2}} {{bar|2}} {{bar|2}} {{bar|2}} }}<noinclude></noinclude> sgdcti2eh5qifgl3bgqa2tf9q8ljd3z 250 73187 225167 225139 2026-07-09T13:08:07Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 225167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਪਤਕਾਰ ਫੋਰਮ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਉਥੇ ਰੈਂਪ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਉਥੇ ਰੈਂਪ ਤੇ ਤਿਲਕਵੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਰੇਲਿੰਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਸਲਿੱਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਕਿਧਰੇ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਮੂਹ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਸ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਤੈਦ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਸੁੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਂ ਵੀ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾਉਂਦੀ।" ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਰੈਲੀਆਂ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ, ਬੰਦ, ਧਰਨੇ, ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗਾਂ ਲਾਉਣ, ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਸਾੜਨ, ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲੁਹਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਵਰਗ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਹੈ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਨਗਰ ਨਿਗਮਾਂ, ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ 50% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਿੱਸਾ<noinclude>{{rh||59}}</noinclude> 8ioxa4mps2v9908axhggltwghx8hza5 250 73247 225199 224238 2026-07-10T06:01:30Z Harchand Bhinder 2624 225199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ਅਧਿਆਇ ਪੰਦਰਵਾਂ}} {{center|'''ਬੁੱਤ ਸ਼ਿਕਨ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼, ਬੁੱਤ ਸ਼ਿਕਨ (ਨਾਵਲ), ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ {{gap}}ਸਮਾਣਾ 2013, ਪੰ. 186 2. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 185 3. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 94 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 224 5. {{gap}}ਉਹੀ ਭੂਮਿਕਾ 6. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 49 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 162 9. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 153 10.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 156 11.{{gap}}ਬਾਣੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਲੋਕ, 42 12.{{gap}}ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼, ਉਹੀ, 129 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 136 14.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P. 97 15.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 133 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 86 18.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 43 19.{{gap}}John Macquarrie, An Existential Theology, P. 128</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਸੋਲਵਾਂ}} {{center|'''ਬਿਰਖ਼ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਬਿਰਖ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1996, ਪੰ. 15 2. {{gap}}ਉਹੀ, ਭੂਮਿਕਾ 3. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 59 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 23 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 275}}</noinclude> id1ej5z2z5xyth6rxezr72bro5up3bq 225201 225199 2026-07-10T06:01:54Z Harchand Bhinder 2624 225201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ਅਧਿਆਇ ਪੰਦਰਵਾਂ}} {{center|'''ਬੁੱਤ ਸ਼ਿਕਨ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼, ਬੁੱਤ ਸ਼ਿਕਨ (ਨਾਵਲ), ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ {{gap}}ਸਮਾਣਾ 2013, ਪੰ. 186 2. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 185 3. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 94 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 224 5. {{gap}}ਉਹੀ ਭੂਮਿਕਾ 6. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 49 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 162 9. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 153 10.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 156 11.{{gap}}ਬਾਣੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਲੋਕ, 42 12.{{gap}}ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼, ਉਹੀ, 129 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 136 14.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P. 97 15.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 133 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 86 18.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 43 19.{{gap}}John Macquarrie, An Existential Theology, P. 128</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਸੋਲਵਾਂ}} {{center|'''ਬਿਰਖ਼ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਬਿਰਖ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1996, ਪੰ. 15 2. {{gap}}ਉਹੀ, ਭੂਮਿਕਾ 3. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 59 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 23 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 275}}</noinclude> ki29rkm8nj1okz5khgjx5kv59pn665b 250 73248 225196 224459 2026-07-10T05:51:48Z Harchand Bhinder 2624 225196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>5. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 27 6. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 54 7. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 63 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 44 9. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 51 10.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 71 11.{{gap}}N.K. Sharma, Existential Concerns of Robert Frost, {{gap}}Ess Ess Publishers, Chandigarh, 1995, P. 97 12.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 67 13.{{gap}}Friedrich Nietzsche, Thus Spake Zarthustra Ch. 34 14.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ 67 15.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 49 16.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 41 17.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 68 18.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 58 19.{{gap}}John Macquarrie, An Existential Theology, P. 112 20.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 50 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 47 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 90 23.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 79 24.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 93 25.{{gap}}J.N. Mundra, A History of English literature, {{gap}}Prakash Book Depot, Bareilly, Ed-III, vol-II, P.75 26.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 79 27.{{gap}}N.K. Sharma, Ibid, P.82 28.{{gap}}H.J. Blackham, Six Existentialism Thinkers, P. 135 29.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 13 30.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 14 31.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰ. 18 32.{{gap}}ਉਹੀ 33.{{gap}}ਉਹੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 276}}</noinclude> hazpjrvizpgolk30fgs8t0xp9810t80 250 73343 225172 2026-07-09T14:03:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਆਪਦੀ ਬੜੀ ਵਿਰੇਧਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਕਿ ਆਪ ਭੁਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਨ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੈਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਗਏ। ਓਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਭੀ ਆਪ ਲੰਗੋਟੀ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭੀ ਏਸੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ ਮਿਲੇ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਣ ਕੇ ਗਏ ਤੇ ਓਥੇ ਆਪ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪੱਖ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਏਸ ਦਾ ਕੁਝ ਸਿਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ । ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਹਾਲੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਫੋਰ ਟਕਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕਈ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਸੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਲਈ ਕਈ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਗਏ । ਹੁਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਇਰਵਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਰਭ ਵਲਿੰਗਡਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੀ। ਇਹ ਵਾਇਸਰਾਏ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਝਗੜਾ ਮੁਕਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ । ਆਪ ਨੇ ਮਜਬੂਰਨ ਦੇਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਆਉਣ । ੪ ਜਨਵਰੀ ੧੯੩੨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ </poem>}}<noinclude>{{rh||-31-}}</noinclude> 3brqbxcidd3s1unp13zwhspoc0kepuf 250 73344 225173 2026-07-09T14:12:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਵਿਰੁਧ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਖ਼ਤੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਭੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਏਸ ਦੇ ਕੁਬ ਸਮਾਗਮ ਭੀ ਹੋਏ। ੩੦ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜੋਲ ਵਿਚ ਫਿਰਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਨ-ਬਰਤ ਅਰੰਭ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲੋ ਨਿਖੇੜਨ ਦੀ ਠੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਆ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਅਛੂਤਾ ਤੇ ਉਚ-ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰਕੂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਚ ਭੀ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬਰਤ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ੮ ਮਈ ੧੯੩੩ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ੨੧ ਦਿਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਬਰਤ ਰਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਿਆ ਸਕਣ ਤੇ ਹਰੀਜਨ ਉਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਬਰਤ ਦੇ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਡ ਦਿਤਾ । ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਤੇ ਤੁਲੀਹੋਈ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ </poem>}}<noinclude>{{rh||-32-}}</noinclude> 4sj8jjiwrl6mlf3icv3yyapk4vdez0m 250 73345 225177 2026-07-10T01:57:33Z ~2026-38959-07 2711 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "swit 27. Brow Life Bitiy Ear 8/11/ Digitized by Google" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2401:4900:92D0:ABD8:FAB8:2342:7899:20E" /></noinclude>swit 27. Brow Life Bitiy Ear 8/11/ Digitized by Google<noinclude></noinclude> ckqb093294dmzdlckx286o1oqbwioyc 250 73346 225189 2026-07-10T05:24:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34.{{gap}}The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}}Anima Hominis, 1917 37.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34 {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} 1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> 48bdkksis1fly2w3baogbb6x0463hyb 225190 225189 2026-07-10T05:26:21Z Harchand Bhinder 2624 225190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34.{{gap}}The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}}Anima Hominis, 1917 37.{{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> qbai2bfdu2wqem6c5vt234lokah4j7q 225197 225190 2026-07-10T05:57:32Z Harchand Bhinder 2624 225197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34.{{gap}} The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}} Anima Hominis, 1917 37.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> 99oll446jwt0we9rp1okhum0p20bfjc 225198 225197 2026-07-10T05:59:47Z Harchand Bhinder 2624 225198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34. {{gap}} The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}} Anima Hominis, 1917 37.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34 {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} 1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> mdbloweir4sh5lm2fgvxf87goz06iek 225202 225198 2026-07-10T06:02:47Z Harchand Bhinder 2624 225202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34. {{gap}} The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}} Anima Hominis, 1917 37.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> dx6jl0zd1e8hrsbvbld7x3dfdvsw5sa 225203 225202 2026-07-10T06:03:33Z Harchand Bhinder 2624 225203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>34. {{gap}} The Tribune Nov. 11.2013 35.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 69 36.{{gap}} Anima Hominis, 1917 37.{{gap}} ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਹੀ, ਪੰ. 34 {{center|ਅਧਿਆਇ ਸਤਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਕਮੰਡਲ'''}} 1. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, {{gap}} ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 ਪੰਨਾ-24 2. {{gap}} Donald Palmer, Sartre, p. 78 3. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-45 4. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-70 5. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-105 6. {{gap}} ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 7. {{gap}} H.J. Blackham, Six Existentionalist Thinkers, P 151 8. {{gap}} W.H. Wright, Philosophy of Nietzsche (ECCE HOMO), {{gap}} P. 839 9. {{gap}} ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-31 10.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-36 11.{{gap}}ਉਹੀ 12.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-37 13.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-42 14.{{gap}}ਉਹੀ 15.{{gap}}H.J. Blackham, Op cit, P. 150 16.{{gap}}S. Kierkgaard, Concluding unscientific Postscript, P. 79 17.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ ਪੰਨਾ-65 18.{{gap}}ਉਹੀ 19.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-73 20.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-52 21.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-56 22.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-57 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 277}}</noinclude> mdbloweir4sh5lm2fgvxf87goz06iek 250 73347 225191 2026-07-10T05:28:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "23. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142 28. Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29. ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26 ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ ਖੂਹ ਖਾਤੇ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>23. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142 28. Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29. ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26 ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ ਖੂਹ ਖਾਤੇ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ), ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996, ਪੰਨਾ-12 Mary Warnock, Existentialism, P-62 ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਖੂਹ ਖਾਤੇ, ਪੰਨਾ-24 ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (ਡਾ.) ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009, ਪੰਨਾ-46 ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-15 ਉਹੀ ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 Gabriel Marcel, Six Existential Thinkers (H.J. Blackham), P-72 ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17 10. 11. 12. ਉਹੀ 13 . ਉਹੀ 14. 15. 16. ਉਹੀ 17. 18 . Kierkegaard, Six Existential Thinkers, Ibid, P. 16-17 ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-19 Donald Palmer, Sartre, P-97 Ibid, P-78<noinclude>{{bar|3}} {{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 278}}</noinclude> 3r7n93xooak10j6rmjiw1ul7xf0af28 225192 225191 2026-07-10T05:41:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>23.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142</poem>}} 28.{{gap}}Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26 {{center|ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਖੂਹ ਖਾਤੇ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ), ਅਸਥੈਟਿਕ {{gap}}ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996, ਪੰਨਾ-12 2. {{gap}}Mary Warnock, Existentialism, P-62 3. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.),ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ , ਪੰਨਾ-24 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 5. {{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (ਡਾ.) ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009, ਪੰਨਾ-46 6. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-15 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 9. {{gap}}Gabriel Marcel, Six Existential Thinkers (H.J. Blackham), {{gap}}P-72 10.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 11.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17 12.{{gap}}ਉਹੀ 13.{{gap}}ਉਹੀ 14.{{gap}}Kierkegaard, Six Existential Thinkers, Ibid, P. 16-17 15.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-19 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P-97 18.{{gap}}Ibid, P-78 </poem>}}<noinclude>{{bar|3}} {{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 278}}</noinclude> 06bp97qpo2jzuzvfad6wa1g57h9i5a3 225193 225192 2026-07-10T05:42:45Z Harchand Bhinder 2624 225193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>23.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142 28.{{gap}}Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਖੂਹ ਖਾਤੇ'''}} {{Block center|<poem>1. {{gap}}ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ), ਅਸਥੈਟਿਕ {{gap}}ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996, ਪੰਨਾ-12 2. {{gap}}Mary Warnock, Existentialism, P-62 3. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.),ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ , ਪੰਨਾ-24 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 5. {{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (ਡਾ.) ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009, ਪੰਨਾ-46 6. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-15 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 9. {{gap}}Gabriel Marcel, Six Existential Thinkers (H.J. Blackham), {{gap}}P-72 10.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 11.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17 12.{{gap}}ਉਹੀ 13.{{gap}}ਉਹੀ 14.{{gap}}Kierkegaard, Six Existential Thinkers, Ibid, P. 16-17 15.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-19 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P-97 18.{{gap}}Ibid, P-78 </poem>}}<noinclude>{{bar|3}} {{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 278}}</noinclude> i3e0wnxit7netbdm83g94ygoiqulgqa 225195 225193 2026-07-10T05:51:07Z Harchand Bhinder 2624 225195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> 23.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142 28.{{gap}}Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26</poem>}} {{center|ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਖੂਹ ਖਾਤੇ'''}} {{Block center|<poem> 1. {{gap}}ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ), ਅਸਥੈਟਿਕ {{gap}}ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996, ਪੰਨਾ-12 2. {{gap}}Mary Warnock, Existentialism, P-62 3. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.),ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ , ਪੰਨਾ-24 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 5. {{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (ਡਾ.) ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009, ਪੰਨਾ-46 6. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-15 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 9. {{gap}}Gabriel Marcel, Six Existential Thinkers (H.J. Blackham), {{gap}}P-72 10.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 11.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17 12.{{gap}}ਉਹੀ 13.{{gap}}ਉਹੀ 14.{{gap}}Kierkegaard, Six Existential Thinkers, Ibid, P. 16-17 15.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-19 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P-97 18.{{gap}}Ibid, P-78 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 278}}</noinclude> ka6avl7r8rmv4viv7nifthxelfogun9 225204 225195 2026-07-10T06:04:24Z Harchand Bhinder 2624 225204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> 23.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-79 24.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-121 25.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-122 26.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-118 27.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-142 28.{{gap}}Will Herberg, Four Existential Theologians, P-168 29.{{gap}}ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 25-26 {{center|ਅਧਿਆਇ ਅਠਾਰਵਾਂ}} {{center|'''ਖੂਹ ਖਾਤੇ'''}} 1. {{gap}}ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਡਾ.) ਆਦਿਕਾ (ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ), ਅਸਥੈਟਿਕ {{gap}}ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996, ਪੰਨਾ-12 2. {{gap}}Mary Warnock, Existentialism, P-62 3. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.),ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ , ਪੰਨਾ-24 4. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 5. {{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (ਡਾ.) ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009, ਪੰਨਾ-46 6. {{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-15 7. {{gap}}ਉਹੀ 8. {{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 9. {{gap}}Gabriel Marcel, Six Existential Thinkers (H.J. Blackham), {{gap}}P-72 10.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-16 11.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17 12.{{gap}}ਉਹੀ 13.{{gap}}ਉਹੀ 14.{{gap}}Kierkegaard, Six Existential Thinkers, Ibid, P. 16-17 15.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-19 16.{{gap}}ਉਹੀ 17.{{gap}}Donald Palmer, Sartre, P-97 18.{{gap}}Ibid, P-78 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 278}}</noinclude> gl5a8ssl3ko9csdyrmvwwz5zkjjatm3 250 73348 225205 2026-07-10T06:07:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>19.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-20 20.{{gap}}Martin Heidegger, Six Existential Thinkers, Ibid, P-97 21.{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-22 22.{{gap}}ਉਹੀ 23.{{gap}}ਉਹੀ 24.{{gap}}ਉਹੀ 25.{{gap}}ਉਹੀ 26.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ.22-23 27.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-25 28.{{gap}}ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-26 29.{{gap}}ਉਹੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 279}}</noinclude> h15flse8uqoe6o8gpp9qog215cmlz6b 250 73349 225206 2026-07-10T06:13:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|'''Evaluated Books'''}} {{center|'''ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕਾਂ'''}} –{{gap}} ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼, ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, {{gap}}1999 –{{gap}}ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ (ਸੰ), ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, {{gap}}2007 –{{gap}}ਸ਼ਾਨ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਸ.) ਸੱਸੀ ਹਾਸ਼ਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 1, 1956 –{{gap}}ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਲੂਣਾ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1994 –{{gap}}ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਤੇ ਹੋਰ, ਵਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ {{gap}}ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ IV, 1972 –{{gap}}ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਤ ਸ਼ਿਕਨ (ਨਾਵਲ), ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਸਮਾਣਾ, 2013 –{{gap}}ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ –{{gap}}ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਖ਼ੂਹ ਖਾਤੇ, ਅਸਥੈਟਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ, 1996 –{{gap}}ਜੱਗੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਡਾ.) ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤੇ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ, ਗੁਰ ਰਤਨ {{gap}}ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 2005 –{{gap}}ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ, ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਰਚਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, 1973 –{{gap}}ਦੀਦ ਜਸਵੰਤ, ਕਮੰਡਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2009 –{{gap}}ਪਾਤਰ ਸੁਰਜੀਤ, ਬਿਰਖ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, {{gap}}1996 –{{gap}}ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ, ਯੁੱਧ ਨਾਦ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2013 –{{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ, ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ (ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ) {{gap}}ਜਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੌਲੀ ਤੇ ਹੋਰ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2007 –{{gap}}ਮੇਜਰ ਇਸਹਾਕ ਮੁਹੰਮਦ, ਮੁਸੱਲੀ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, {{gap}}II, 2012 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 280}}</noinclude> j24bkbaf94m4if6es89490rynsbdiyt 250 73350 225208 2026-07-10T06:19:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''Works Cited and Assimilated'''}} Abrahm, M.H., A Glossary of literary Terms, Prism Books Ltd, {{gap}}Banglore, 1993 –{{gap}}Allen, E.L, Existentialism From with in, Route ledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1969 –{{gap}}Amin Sonal K, Karl Jaspers and Existentialism, Anmol {{gap}}Publication, New Delhi, 1992 –{{gap}}Beauvoir, Simone de, The Second Sex, New York, {{gap}}Vintage books, 1989 –{{gap}}Berdyaev, Nicolas, Christian Existentialism, George Allen {{gap}}& Unwin Ltd, London 1965 –{{gap}}Bernes, Hazel, An Exstential Ethics, Knof. F, New York, {{gap}}1968 –{{gap}}Blackham, H.J, Six Existential Thinkers, Rouleledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1951 –{{gap}}(Note: This Book Contains The Following Thinkers): (a){{gap}}Soren Kierkegaard (b){{gap}}Friedrich Nietzsche (c){{gap}}Karl Jaspers (d){{gap}}Gabrial Marcel (e){{gap}}Martin Heidegger (f){{gap}}Jean Paul Sartre –{{gap}}Buber, Martin, I and Thou (Tr. R.G. Smith) Charles Scribner's Sons, New York, 1958 –{{gap}}Bultmann Rudolf, New Testament & Mythology and<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 281}}</noinclude> fn4bw9oos531igq2a08uap3snuups4q 225209 225208 2026-07-10T06:20:12Z Harchand Bhinder 2624 225209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|'''Works Cited and Assimilated'''}} Abrahm, M.H., A Glossary of literary Terms, Prism Books Ltd, {{gap}}Banglore, 1993 –{{gap}}Allen, E.L, Existentialism From with in, Route ledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1969 –{{gap}}Amin Sonal K, Karl Jaspers and Existentialism, Anmol {{gap}}Publication, New Delhi, 1992 –{{gap}}Beauvoir, Simone de, The Second Sex, New York, {{gap}}Vintage books, 1989 –{{gap}}Berdyaev, Nicolas, Christian Existentialism, George Allen {{gap}}& Unwin Ltd, London 1965 –{{gap}}Bernes, Hazel, An Exstential Ethics, Knof. F, New York, {{gap}}1968 –{{gap}}Blackham, H.J, Six Existential Thinkers, Rouleledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1951 –{{gap}}(Note: This Book Contains The Following Thinkers): (a){{gap}}Soren Kierkegaard (b){{gap}}Friedrich Nietzsche (c){{gap}}Karl Jaspers (d){{gap}}Gabrial Marcel (e){{gap}}Martin Heidegger (f){{gap}}Jean Paul Sartre –{{gap}}Buber, Martin, I and Thou (Tr. R.G. Smith) Charles Scribner's Sons, New York, 1958 –{{gap}}Bultmann Rudolf, New Testament & Mythology and </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 281}}</noinclude> r9etwfa0l7ys89hgp1lfj1euelh305k 225211 225209 2026-07-10T06:21:09Z Harchand Bhinder 2624 225211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|'''Works Cited and Assimilated'''}} Abrahm, M.H., A Glossary of literary Terms, Prism Books Ltd, {{gap}}Banglore, 1993 –{{gap}}Allen, E.L, Existentialism From with in, Route ledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1969 –{{gap}}Amin Sonal K, Karl Jaspers and Existentialism, Anmol {{gap}}Publication, New Delhi, 1992 –{{gap}}Beauvoir, Simone de, The Second Sex, New York, {{gap}}Vintage books, 1989 –{{gap}}Berdyaev, Nicolas, Christian Existentialism, George Allen {{gap}}& Unwin Ltd, London 1965 –{{gap}}Bernes, Hazel, An Exstential Ethics, Knof. F, New York, {{gap}}1968 –{{gap}}Blackham, H.J, Six Existential Thinkers, Rouleledge & {{gap}}Kegan Paul, London, 1951 –{{gap}}(Note: This Book Contains The Following Thinkers): (a){{gap}}Soren Kierkegaard (b){{gap}}Friedrich Nietzsche (c){{gap}}Karl Jaspers (d){{gap}}Gabrial Marcel (e){{gap}}Martin Heidegger (f){{gap}}Jean Paul Sartre –{{gap}} Buber, Martin, I and Thou (Tr. R.G. Smith) Charles {{gap}} Scribner's Sons, New York, 1958 –{{gap}} Bultmann Rudolf, New Testament & Mythology and </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 281}}</noinclude> q13vzevoz951exdqweo58xpm4yb38av 250 73351 225212 2026-07-10T06:27:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{gap}}other basic Writings, Fortess Press Philadelphia, 1984 –{{gap}}Camus Albert, The Rebel, Penguin Book, 1971 –{{gap}}Cumming Robert Denoon, The Philosophy of Jean Paul {{gap}}Sartre, Methuen & Co. Ltd., London, 1968 –{{gap}}Frecher, Charles A, The Philosophy of Jacques Maritain, {{gap}}Newman Press, 1953 –{{gap}}Friedman, Maurice's, Martin Buber, The Life of Dialogue, {{gap}}Uni. Of Chicago, 1955 –{{gap}}Harland Richard, Literary Theory From Plato to Barthes, {{gap}}Macmillan Press Ltd, London, 1999 –{{gap}}Heidegger Martin, Being and Time (Tr. By John {{gap}}Macquarrie et. al), Harper and Row, New York, 1962 –{{gap}}Jaspers Karl, Man in The Modern Age (Tr. By Edan and {{gap}}Cedar paul), Kegan Paul, 1952 –{{gap}}Ibid, The Philosophy of Existence (Tr. Grabau), Uni. Of {{gap}}Pennsylvania Press, Philadelphia, 1971 –{{gap}}J.N. Mundra, A History of English Literature, Breilly, III, {{gap}}Vol-II, N.G. –{{gap}}Johnson, Roger A, Introduction To Rodolf Bultmann, {{gap}}Fortress Press, Minneapolis, 1991. –{{gap}}Kegley, Charles w, Et. Al (Eds), The Philosophy of Paul {{gap}}Tillich, Macmillan, 1952 –{{gap}}Kierkegaard S., Concluding unscientific Postscript (Tr.) {{gap}}D.Swenson, Princeton university Press, 1941. –{{gap}}Longman and Andrew's, An Introduction to Literary {{gap}}Criticism, Doaba Book House, N.G. –{{gap}}La Capra Dominick, A Preface to Sartre, Methuen & {{gap}}Co. Ltd, London, 1958 –{{gap}}Macquarrie, John; An Existential Theology, Penguin {{gap}}Books, London, 1973 –{{gap}}Ibid, Existentialism, Pelicon Books, New York, 1978 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 282}}</noinclude> nlw8xz14fconigj5xr1p8fx9vw07bzg 225213 225212 2026-07-10T06:27:38Z Harchand Bhinder 2624 225213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{gap}} other basic Writings, Fortess Press Philadelphia, 1984 –{{gap}}Camus Albert, The Rebel, Penguin Book, 1971 –{{gap}}Cumming Robert Denoon, The Philosophy of Jean Paul {{gap}}Sartre, Methuen & Co. Ltd., London, 1968 –{{gap}}Frecher, Charles A, The Philosophy of Jacques Maritain, {{gap}}Newman Press, 1953 –{{gap}}Friedman, Maurice's, Martin Buber, The Life of Dialogue, {{gap}}Uni. Of Chicago, 1955 –{{gap}}Harland Richard, Literary Theory From Plato to Barthes, {{gap}}Macmillan Press Ltd, London, 1999 –{{gap}}Heidegger Martin, Being and Time (Tr. By John {{gap}}Macquarrie et. al), Harper and Row, New York, 1962 –{{gap}}Jaspers Karl, Man in The Modern Age (Tr. By Edan and {{gap}}Cedar paul), Kegan Paul, 1952 –{{gap}}Ibid, The Philosophy of Existence (Tr. Grabau), Uni. Of {{gap}}Pennsylvania Press, Philadelphia, 1971 –{{gap}}J.N. Mundra, A History of English Literature, Breilly, III, {{gap}}Vol-II, N.G. –{{gap}}Johnson, Roger A, Introduction To Rodolf Bultmann, {{gap}}Fortress Press, Minneapolis, 1991. –{{gap}}Kegley, Charles w, Et. Al (Eds), The Philosophy of Paul {{gap}}Tillich, Macmillan, 1952 –{{gap}}Kierkegaard S., Concluding unscientific Postscript (Tr.) {{gap}}D.Swenson, Princeton university Press, 1941. –{{gap}}Longman and Andrew's, An Introduction to Literary {{gap}}Criticism, Doaba Book House, N.G. –{{gap}}La Capra Dominick, A Preface to Sartre, Methuen & {{gap}}Co. Ltd, London, 1958 –{{gap}}Macquarrie, John; An Existential Theology, Penguin {{gap}}Books, London, 1973 –{{gap}}Ibid, Existentialism, Pelicon Books, New York, 1978 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 282}}</noinclude> 694xccjlxg5zy1gbfd95dw9gpz3vmmy 250 73352 225214 2026-07-10T06:36:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>–{{gap}}Nicolas Berdyaev, The Divine and the Human, London, {{gap}}Bles, 1949 –{{gap}}Paul Donaled, Sartre, Orient Longman, Pvt Ltd, Chennai, {{gap}}2003 –{{gap}}Prabhakar Machwe (Tr. Hindi), Astitav-vad Pakash Aur {{gap}}Vipakash, Paul Roobichek), Madhya Pardesh- Hindi {{gap}}Granth Academy, 1973 –{{gap}}Palmer Tillich, The Courage to be, Yale Uni Chicago, {{gap}}Vol-1 1951 II, 1957 –{{gap}}Rohde Peter, Soren Kierkegaard (Tr. Allan Moray {{gap}}Williams) Geloge Allen and Unwin Ltd, London, 1968 –{{gap}}Sartre Jean Paul, Existentialism and Humanism (Tr. By {{gap}}Philip) Mairet, Methuen, London, 1950 –{{gap}}Ibid, Being and Nothing (Tr. Hazel Barnes) Washington {{gap}}Square Press, New York, 1972 –{{gap}}Ibid, Existentialism And Human Emotions (Tr. Hazel Barnes) Citadel Press, New York, 1977 –{{gap}}Seaver, George; Nicolas Berdyaev, Intoduction to the {{gap}}thought, Clarke, 1950 –{{gap}}Sharma Neelam (Dr.) Balwant Gargi, Surjit Singh Sethi {{gap}}Ate Ajmer Singh Aulakh De Natkan Da Astitav-vadi {{gap}}Adhien (Thesis in Panjabi Unpublished) P.U. Chandigarh, {{gap}}2006 –{{gap}}Sharma N.K. (Dr.), Existential Concerns of Robert Frost, {{gap}}ESS ESS Publications, Chandigarh, 1995 –{{gap}}Shiam Sunder Misher, Astitav-Vad aur Bhartiya Samotar {{gap}}Hindi Sahit, Anupam Parkashan Mandir, Patiala, 1977 –{{gap}}Sinha Ajit Kumar, Samkalin Darshan, Hindi Granth {{gap}}Akademy, Haryana, 1973 –{{gap}}Warnock Mary, Existentalism, Oxford University Press, {{gap}}III, 1979 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 283}}</noinclude> cocmniuvj8xtwpvwc2a5g38zatqures 225215 225214 2026-07-10T06:36:46Z Harchand Bhinder 2624 225215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>–{{gap}}Nicolas Berdyaev, The Divine and the Human, London, {{gap}}Bles, 1949 –{{gap}}Paul Donaled, Sartre, Orient Longman, Pvt Ltd, Chennai, {{gap}}2003 –{{gap}}Prabhakar Machwe (Tr. Hindi), Astitav-vad Pakash Aur {{gap}}Vipakash, Paul Roobichek), Madhya Pardesh- Hindi {{gap}}Granth Academy, 1973 –{{gap}}Palmer Tillich, The Courage to be, Yale Uni Chicago, {{gap}}Vol-1 1951 II, 1957 –{{gap}}Rohde Peter, Soren Kierkegaard (Tr. Allan Moray {{gap}}Williams) Geloge Allen and Unwin Ltd, London, 1968 –{{gap}}Sartre Jean Paul, Existentialism and Humanism (Tr. By {{gap}}Philip) Mairet, Methuen, London, 1950 –{{gap}}Ibid, Being and Nothing (Tr. Hazel Barnes) Washington {{gap}}Square Press, New York, 1972 –{{gap}}Ibid, Existentialism And Human Emotions (Tr. Hazel {{gap}}Barnes) Citadel Press, New York, 1977 –{{gap}}Seaver, George; Nicolas Berdyaev, Intoduction to the {{gap}}thought, Clarke, 1950 –{{gap}}Sharma Neelam (Dr.) Balwant Gargi, Surjit Singh Sethi {{gap}}Ate Ajmer Singh Aulakh De Natkan Da Astitav-vadi {{gap}}Adhien (Thesis in Panjabi Unpublished) P.U. Chandigarh, {{gap}}2006 –{{gap}}Sharma N.K. (Dr.), Existential Concerns of Robert Frost, {{gap}}ESS ESS Publications, Chandigarh, 1995 –{{gap}}Shiam Sunder Misher, Astitav-Vad aur Bhartiya Samotar {{gap}}Hindi Sahit, Anupam Parkashan Mandir, Patiala, 1977 –{{gap}}Sinha Ajit Kumar, Samkalin Darshan, Hindi Granth {{gap}}Akademy, Haryana, 1973 –{{gap}}Warnock Mary, Existentalism, Oxford University Press, {{gap}}III, 1979 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 283}}</noinclude> skh2cnt1ooplvu5jvfvy0hds8gsh04m 250 73353 225216 2026-07-10T06:41:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>(Note: This Book Contains The Following Existentialists) (a){{gap}}Soren Kierkegaard (b) Edmond Husserl (c) Martin {{gap}}Heidegger (d) Maurice Merleau-Ponty (e) Jean Paul {{gap}}Sartre Etc. {{gap}}William Hunting Wright (ed), The Philosophy of {{gap}}Nietzsche, Modern library, New York, 1954 (Note: This anthology includes the Following Books) (a){{gap}}Thus Spake Zarthustra (b){{gap}}Beyond Good and Evil (c){{gap}}The Genealogy of Morals (d){{gap}}Ecce Homo (e){{gap}}Thi Birth of Tragedy. '''Encyclopaedias''' Encyclopaedia Americana Eneycleopeadia Britainica Boston Collaborative Enyclopedia of Western Theology. '''News Papers and Magazine''' –{{gap}}The Tribune, Chandigarh. June 11, 2013, September, 28, 2013 Nov. 11, 2013, Nov 21, 2013, April 16, 2014. Campetition Success Review, Dec, 2013 </poem>}}<noinclude>{{center|ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ) / 284}}</noinclude> oxzej34b7hs8reepuhojs39ye9ghcpr 250 73354 225334 2026-07-10T10:25:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi