ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 6255 225401 39835 2026-07-11T11:50:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|(੧੨੯)}} "ਦੀ ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਿਵਾਏ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਸੀ।"ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਕੁਛ ਭੇਟ ਓਹ ਦੇ ਸੱਕੇ ਪਰ ਜਦ ਤੱਕਿਆ ਕਿ ਓਹਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪਰ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਇਹ ਗੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬੜੇ ਨਰਮ ਦਰਦ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਸੁਹਣੱਪ ਤੇ ਓਹਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੋਵੇਂ ਖੁੱੱਭ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪੀੜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ॥ {{gap}}ਸਵਾਣੀ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਬੜਾ ਚਿਰ ਖਲੋ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਤਕ ਪਹਾੜ ਥੀਂਂ ਉਤਰਕੇ ਓਹ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ॥ {{gap}}ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਸ਼ਾਹ ਰਾਹ-ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਓਹ ਕੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ-ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਅੱਪੜਕੇ ਸਖਤ ਮੰਦਾ ਲੱਗਾਸੂ, ਕਿ ਹਾਏ “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਭੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਨਾ ਆਯਾ’’ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਦੋ ਦਿਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਇਉਂ ਹੀ ਗਰੀਬ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਓਹਦੀ ਕੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੇ ਨਾ ਦੱਸੇ ਇਕੋ ਗੱਲ ਹੈ", ਇਉਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਰਾਹ ਪੈ ਗਿਆ॥<noinclude></noinclude> of9a3bc843okvze08d90aj33cp90nd4 250 7257 225373 57191 2026-07-11T11:41:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਐਨਾ ਭੁੱਖਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਰੋਟੀ ਕੱਢ ਲਿਆਉਂਦਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਭੈਣ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਨਚੇਤ ਉਹਨੇ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੀ, 'ਵੇ ਕਿਸ਼ਨ!' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਹੇ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗੇ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਾਂ ਉਸਨੇ ਉਤਾਂਹ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਉਤਲੀ ਛੱਤੋਂ ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਬੁਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖਕੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲਈ। ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਥੱਲੇ ਆਕੇ ਉਸ ਪਾਸ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ! "ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿਸ਼ਨ! ਇਥੇ, ਚੁੁੱਪ ਚਾਪ ਕਿਉਂ ਖਲੋਤਾ ਏਂ?" {{gap}}ਇਕ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਦੇ ਦੁਖੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੀ ਰੋਣ ਹਾਕਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ! {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਦੰਬਨੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ ਤੇ ਚਿਲਾਕੇ ਬੋਲੀ, "ਕਿਸ਼ਨ ਮਾਮਾ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੌਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਕੇ ਖਾ ਲੈ ਮਾਂ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ ਹੈ।" {{gap}}ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਐਨਾ ਚਿਰ? ਕੀ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਾਲੀ ਤੱਕ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ? ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਖਾਕੇ ਸੌਂ ਗਈ ਹੈ? ਵੇ ਕਿਸ਼ਨ ਅੱਜ ਐਨਾ ਚਿਰ<noinclude></noinclude> g2zbgej7jzslhf15nyg78w6hbsdho8a 250 7505 225374 71593 2026-07-11T11:42:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮)}}{{gap}}</noinclude>{{gap}}ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਈ । ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਲੰਮਾ ਸਾਰਾ ਹੌਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੱਬੇ ਦੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਕਿਧਰੋਂ ਕਿਸ਼ਨ ਆਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਰੁਖੇ ਸਨ ਤੇ ਮੂੂੰਹ ਸੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, "ਵੇ ਕਿਸ਼ਨ ਕਿਧਰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸਾਂਏ?" {{gap}}"ਭੱਜਿਆ ਤਾਂ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕੱਲ ਤਰਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ ਸਾਂ । ਜਦ ਜਾਗ ਆਈ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ । ਭੈਣ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ।" {{gap}}"ਜਾ ਉਸੇ ਘਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਖਾ।” ਆਖ ਕੇ ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਈ । ਕੋਈ ਇਕ ਮਿੰਟ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸ਼ਨ ਜਾਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਹੇਮਾਂਗਨੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਲਾਂਗਰਿਆਣੀ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕਿਸ਼ਨ ਅਜੇ ਅੱਧੀ ਰੋਟੀ ਹੀ ਖਾ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਉਮਾਂ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਆਈ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਦਸਿਆ ਕਿ ਬਾਬੂ ਜੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਲੜਕੀ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਣਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਅਸਚਰਜ ਹੋਇਆ। ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਆਉਣ ਦੇਹ ਤੂੰ ਏਦਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ? {{gap}}ਉਮਾਂ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਹਨੇ<noinclude></noinclude> 0xw68hwi8u594b0iowi5of5qscbk31f 250 14366 225396 60931 2026-07-11T11:48:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਵੀ}} {{Block center|<poem>{{center|{{xxx-larger|'''ਸ੍ਰ: ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 'ਤੀਰ' ਰਚਿਤ'''}}}} {{center|ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮੰਗਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ!}} ਇਹ ਰਸ-ਭਰੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਕ ਤੁਕ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ {{gap}}ਧਸ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਧੜਾ ਧੜ ਵਿਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਦਸਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ-(ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਸਫੇ ੬੦੦ {{Float right|ਮੁਲ ੬॥)}} ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ-ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ {{Float right|ਸ਼ਹੀਦ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀਵਨ ਮੁਲ ੩)}} ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ-ਰਸ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਫੇ ੩੮੦ {{Float right|ਮੁਲ ੩)}} ਦੁਖਯੰਤ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਸਫੇ ੩੦੦ {{Float right|ਮੁਲ ੩)}} ਅਣਿਆਲੇ ਤੀਰ ਫੁਟਕਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, {{Float right|ਮੁਲ ੩॥)}} ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ {{gap}},,{{gap}},, {{Float right|ਮੁਲ ੨॥)}} ਗੁੰਗੇ ਗੀਤ{{gap}},,{{gap}},, {{Float right|ਮੁਲ ੨॥)}} ਧ੍ਰੂਅ ਭਗਤ {{Float right|ਮੁਲ ੨॥)}} ਚੰਦ-ਚਾਨਣੀ-(ਨਾਵਲ) {{Float right|ਮੁਲ ੩॥)}} ਮਿਲਣ ਦਾ ਪਤਾ: {{center|'''{{xxx-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਏਜੰਨਸੀ, ਉਤਮ ਨਗਰ}}'''}} {{Float right|'''ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ'''}} </poem>}}<noinclude></noinclude> p15q78cggvgkn3en22r57qsp93mkw3s 250 14373 225397 153342 2026-07-11T11:48:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਪਾਸੇ ਦੀ ਝਾਕੀ ਲੈਣੀ ਸੌਖੀਖੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਕਠਨ ਹੈ, ਕਨਾਰੇ ਟੁਟੇ ਫੁਟੇ ਹਨ, ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲੇ ਆ ਕੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਲਹੂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਘੁੰਮਕੇ ਫਿਰ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿੱਬਤ ਦੀਆਂ ਨਵੇਕਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉਤੇ ਬੈਠਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਕੇਵਲ ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹਿਸੇ ਆਈ ਹੈ, ਇਕ ਯੌਰਪ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਿਬਤ-ਯਾਤਰਾ ਪਿਛੋਂ ਬਨਾਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ 'ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਰੌਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਬਹਿਕੇ ਹਰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਚਿੱਤਰਤਾਵਾਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਉਤਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੁਣੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਦੱਸਾਂਗੀ।’ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੀਤਾ। {{gap}}'ਸ੍ਰੀ ਹੇਮ ਕੁੰਟ' ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਵੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਤੋਂ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਫੁਲ ਹਨ। ਇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਬੁਢੀ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੋ ਸੌ ਬਹੱਤਰ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਫੁਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਤਜਰਬਾ-ਗਾਹ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਸਨ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਉਤੇ ਹੈ। ਉਸ ਬੁਢੀ ਤੀਵੀਂ ਦੀ ਉਥੇ ਹੁਣ ਇਕ ਕਬਰ ਹੈ, ਉਹ ਫੁਲ ਤੋੜਦੀ ਤੋੜਦੀ ਡਿਗ ਪਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਤਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਥੇ ਇਕ ਬੁਢੀ ਸੁਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਏਨੇ ਫੁਲ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਪੰਜਾਹ ਕਸ਼ਮੀਰਾਂ ਇਕਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੈਲੀ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੈ, ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।}}<noinclude>{{center|-੮-}}</noinclude> qq0vv89qkcizr21ufspiz5oo9v2f3pr 250 14375 225398 153343 2026-07-11T11:48:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|{{gap}}ਐਤਕੀ ਸੁਲਤਾਨ ਵਿੰਡ ਕਾਨਫ੍ਰੰਸ ਸਮੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਵੀ-ਦਰਬਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਗ ਤੇ ਨਾਚ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਨਰ ਦਾ ਚੁਫੇਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਕਰੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਰਾਗਨੀਆਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਲੰਮੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ, ਫਨੀਅਰ ਨਾਗ ਫਾਂਸੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਢਿਲਕੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦਾ ਹੜ ਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਿਧੜਕ ਹੋਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰ ਅਜ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਅਪੀਲ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਭਰਭੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਦੀਆਂ ਪਿਘਲਨ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਝੀਲ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਪਿਘਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਬਰੂਦ ਵਾਂਗ ਫੱਟਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ, ਸਾਰਾ ਇਕ ਦਮ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਸਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ, ਇਕ ਦਮ ਸਾਰਾ ਫਟਕੇ ਪਿਘਲ ਜਾਣ ਦੀ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ-ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣ ਵਾਲਾ ਜਵਾਨ ਕਵੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ। ਬੁਢਾ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨੁਖੀ-ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਅਣਖ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਫਰਕਦੇ ਡੌਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨ ਵਿਚ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਹਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾ,}}<noinclude>{{center|-੯}}</noinclude> 25v03zrig6axedi97gtb9tlbjw8mwzg 250 14378 225399 153344 2026-07-11T11:48:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਰ-ਰਸ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਡੌਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਛਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤੋਲ ਉਸਦੀ ਮੋਢੇ ਮਾਰਦੀ ਤੋਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਦਿਖ ਇਕ ਗਭਰੂ ਦੀ ਦਿਖ ਹੈ। ਮਾਨ ਜਿੰਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ-ਉਪਮਾ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਇਕ ਦੱਮ ਨਵੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਅਤੇ ਬੀਰ-ਰਸ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੁਲਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਏਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਏਨਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਹਲਕੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਮੀਟਰ ਦੀ ਤਕੜੀ ਦੀ ਬੋਦੀ ਇਕ ਪਾਈ ਹੈ, ਛਾਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਣੋ ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾ ਤੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{center|{{x-larger|'''ਤੋਲ-ਧਾਰਨਾ'''}}}} {{gap}}'ਮਹੀਆਂ ਦੇ ਛੇੜੂੂ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਬਾਬੇ ਨੂੰ 'ਮਾਨ' ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਝੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਬਣਕੇ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਹਿਮਦ ਯਰ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮਾਨ ਨੇ ਤਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਸਾਡਾ ਮਜ਼ਹਬੀ ਜੇਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ 'ਸੁਬਹਾਨ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ' ਕਿਸੇ ਨੂੰ 'ਖਾਹ ਘਿਉ ਤੇ ਕਰ ਕਸਰਤ' ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਰੀ ਖਰਾਉੜੇ ਕੱਟ ਰੱਖ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁ-ਅਰਥਕ ਹਨ। ਅਣਖੀ ਪ੍ਰਤਾਪ' ਅਤੇ ਬੀਰਤਾ, ਲਹੂ ਗਰਮ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। {{gap}}'ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਕ ਤੂਫਾਨ' ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜੇਹੋ ਜੇਹੀ<noinclude>{{center|-੧o-}}</noinclude> 85q4k6bx8i3tuy76c9as236wbh0h6ut 250 14380 225400 153345 2026-07-11T11:49:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿਚ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਉਣ ਲਈ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਚਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਪਹਿਲੋਂ ਲਿਖ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਜੱਟ ਤੇ ਜੱਟੀ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬਣ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਚਲਣ, ਜਵਾਨੀ, ਉਦੇਸ਼, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਮਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸਾਫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਮਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ-ਤਿੱਤਰ ਵੇਖੋ: {{block center|<poem>'ਮੈਂ ਕੋਈ ਆਦਮਖੋਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਾਲਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਜੋਗਾ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤਾੜਨ ਜੋਗਾ ਮੈਂ ਕੀ ਖੰਭ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖੋਹਣੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕੇਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਛੁਹਣੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਸਯਾਦ ਚਮਨ ਦਾ......... ਮੈਂ ਹਾਂ ਆਪ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੈਦੀ............ ਲਗ ਲਗ ਟੁਟੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ।</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਦਾ ਮਰ ਵੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਹੀਰ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਵਾਲੀ}}<noinclude>{{center|-੧੧-}}</noinclude> ovwkq22lqbrm061oxsl8chx3nv4wk7s 250 14419 225376 55786 2026-07-11T11:44:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਇਕ ਮੂਸੇ ਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਜਲਵਾ,<br/> ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਜਾਣ ਨਾ ਨੂਰ ਦੀਆਂ ।<br/> ਗਿਰਦੇ ਕਾਲੀਆਂ ਮੱਝੀਆਂ ਇਉਂ ਜੀਕੂੰ,<br/> ਸੜੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹੋਣ ਕੋਹਤੂਰ ਦੀਆਂ ।<br/><br/> ਅਕਲ ਖੁੰਝ ਗਈ ਵੇਂਹਦੀ ਬਰੂਪੀਏ ਨੂੰ,<br/> ਭੇਸ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਵਟਾ ਲੈਂਦਾ ।<br/> ਆਈ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜਿਉਂ ਤੇਲ-ਤੁਪਕਾ,<br/> ਪਲਕਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰੰਗ ਪਲਟਾ ਲੈਂਦਾ।<br/><br/> ਮੋੜੀਂ ਮਾਨ ਵੇ ਰੱਬਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਚੋਂ,<br/> ਛੁਟੇ ਹੋਏ ਅਣਿਆਲੜੇ ਤੀਰ ਤਾਂਈਂ ।<br/> 'ਸਰਮਦ' ਵਾਂਗ ਹਰ ਭੇਸ ਵਿਚ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ,<br/> ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਨਾਨਕ ਵੀਰ ਤਾਈਂ ।<br/><br/> ਮਹੀਂ ਚਾਰਨੇ ਦਾ ਹੈ ਜੇ ਸ਼ੌਕ ਬਹੁਤਾ,<br/> ਸੁੰਞੇ ਬੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਹ ਕੱਲਾ ।<br/> ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਆਸ ਉਮੀਦ ਵਾਲੇ,<br/> ਕਿਲ੍ਹੇ ਧੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਢਾਹ ਕੱਲਾ ।<br/><br/> ਨਵੇਂ ਛੇੜੂਆ ! ਛੇੜ ਰੁਬਾਬ ਆਕੇ,<br/> ਸੌ ਸੌ ਵਾਰ ਇਕ ਤਾਰ ਵਿਚ ਬੱਝੀਆਂ ਹਾਂ ।<br/> ਹੰਗਰ ਮਾਰ ਖਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਚਾਕ ਬਣਕੇ,<br/> ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੱਝੀਆਂ ਹਾਂ ।<br/>}} {{center|-੨੬-}}<noinclude></noinclude> d9sxm84i1rxbja5olt66f6svoqvrxri 250 14423 225377 55787 2026-07-11T11:44:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|'''{{xxx-larger|ਕਤਕ ਦੀ ਪੁੰਨਿਆਂ}}'''}} {{Block center|ਵਾਹ ! ਕਤਕ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਪੁੰਨਿਆਂ,<br/> ਵਾਹ ਅਲ੍ਹੜ ਮਨਮੋਹਣੀ ਪੁੰਨਿਆਂ ।<br/> ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ੋਂ ਆਈ ਏਂ ਤੂੰ?<br/> ਕਿਥੋਂ ਨੂਰ ਲਿਆਈਂ ਏਂ ਤੂੰ?<br/><br/> ਕੀ ਚਾਂਦੀ ਵਿਚ ਟੁਬੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ?<br/> ਮਲ ਆਈ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈਆਂ ?<br/> ਦੱਸੀਂ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਏ ਮੈਨੂੰ,<br/> ਰੂਪ ਲੱਭਾ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਤੈਨੂੰ ।<br/><br/> ਅੱਗੇ ਵੀ ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ ਤੈਨੂੰ,<br/> ਅੜੀਏ ਡਾਢਾ ਚੇਤੇ ਮੈਨੂੰ ।<br/> ਤੂੰ ਕੋਹ-ਤੂਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਫੜਿਆ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਰੂਪ ਨਾ ਏਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ।<br/> }}{{center|- ੨੭ –}}<noinclude></noinclude> g0j184o35y2ht53rqpuuz0ttegqwbis 250 14482 225378 55788 2026-07-11T11:44:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਬਿੰਦੀ ਲਾ ਕੇ,<br/> ਚੰਨ ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ।<br/> ਕਰਨ ਚਲੀ ਤੂੰ ਸੈਰ ਨੀਂ ਕਿਧਰੇ ?<br/> ਲਗਣ ਨਾ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਨੀਂ ਕਿਧਰੇ ?<br/><br/> ਕਿਵੇਂ ਕਿਥੋਂ ਇਹ ਮਿਹਰਾਂ ਵਰ੍ਹੀਆਂ,<br/> ਕਿਥੋਂ ਲਈਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਜ਼ਰੀਆਂ ?<br/> ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਰਕਾਂ ਦੀ ਘੱਗਰੀ,<br/> ਕਿਥੋਂ ਲਈ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਝੱਜਰੀ ।<br/><br/> ਕੀ ਝਨਾਂ ਵਿਚ ਠਿੱਲ੍ਹਣ ਚਲੀਓਂ ?<br/> ਮਾਹੀ ਤਾਂਈਂ ਮਿੱਲਣ ਚਲੀਓਂ ।<br/> ਕਿੱਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਤ ਲੈਣ ਚਲੀ ਏਂ ?<br/> ਕਿਸ ਬੁਕਲ ਵਿਚ ਪੈਣ ਚਲੀ ਏਂ ?<br/><br/> ਸਿਰ ਉਤੇ ਜਾਂ ਰੱਖ ਪਟਾਰੀ,<br/> ਸੋਹਣੀ ਸੋਹਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਿਆਰੀ ।<br/> ਕੀਲਣ ਚਲੀਓਂ ਨਾਗ ਕਿਸੇ ਦੇ,<br/> ਜਾਂ ਜਗਾਵਣ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਦੇ ।<br/><br/> ਯਾਂ ਤੂੰ ਦੱਸ ਚਕੋਰਾਂ ਖ਼ਾਤਰ,<br/> ਲੈ ਆਈ ਏਂ ਮੰਨ ਦਾ ਠਾਕਰ ।<br/> ਯਾਂ ਤਕ ਚਕ ਵੀ ਚਕਵੇ ਤਾਂਈਂ,<br/> ਯਾਦ ਪਿਆ ਈ ਆਪਣਾ ਸਾਂਈਂ ।<br/>}} {{center|- ੨੮ – }}<noinclude></noinclude> jg2wbtca165r228r6ghgses604ftxle 250 14484 225379 55789 2026-07-11T11:44:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਘੜੀ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਤੋੜਨ ਆਈ,<br/> ਵਿਛੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਆਈ ।<br/> ਮੋਹਢੀਂ ਰੱਖ ਸਤਾਰਾਂ ਤਾਂਈਂ,<br/> ਲੱਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਤਾਂਈਂ ।<br/><br/> ਨਿਮ੍ਹੇ ਸੁਰਾਂ 'ਚ ਛੇੜ ਰਹੀ ਏਂ,<br/> ਮੀਟੇ ਨੈਣ ਉਘੇੜ ਰਹੀ ਏਂ ।<br/> ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ਕ ਦਿਲ ਨੀ,<br/> ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਲ ਨੀ ।<br/><br/> ਅਰਸ਼ਾਂ ਉਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਰਹੀ ਏਂ,<br/> ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪਾੜ ਰਹੀ ਏਂ ।<br/> ਪੰਦਰਾਂ-ਵਰ੍ਹੀ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਏਂ,<br/> ਕਿਧਰ ਕੱਲੀ ਰਾਤ ਟੁਰੀ ਏਂ ?<br/><br/> ਸੰਗਦੀ ਅੱਖ ਅੰਞਾਣੀ ਤੇਰੀ,<br/> ਅੱਲ੍ਹੜ ਨਜ਼ਰ ਨਿਮਾਣੀ ਤੇਰੀ ।<br/> ਪਈ ਨਿਸ਼ੰਗਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਝਾਕੇ,<br/> ਪਲਕੋਂ ਪਲਕਾਂ ਦੂਰ ਹਟਾ ਕੇ ।<br/><br/> ਕਿਓਂ ਬਣ ਗਈ ਏਂ ਐਡ ਦੀਵਾਨੀ ?<br/> ਮੋਈਏ ਨੀ ਐਡੀ ਮਸਤਾਨੀ ।<br/> ਦਸ ਤੇਰੇ ਨੈਣ ਰਸੀਲੇ,<br/> ਪੀ ਬੈਠੀਂ ਏਂ ਜਾਮ ਰੰਗੀਲੇ ।<br/>}} {{center|- ੨੯ –}}<noinclude></noinclude> iahif80ah4m95f95jaw1d0umf7c8s52 250 14486 225380 55790 2026-07-11T11:44:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਵਿਚ ਉਜਾੜਾਂ ਬਹਿੰਦੀ ਏਂ ਤੂੰ,<br/> ਕਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦੀ ਏਂ ਤੂੰ ।<br/> ਜਾ ਜਾ ਪਾਵੇਂ ਹਾਰ ਨਚਿੱਲੇ,<br/> ਕੂਲੇ ਡੌਲੇ ਜਾਵਨ ਛਿੱਲੇ ।<br/><br/> ਚੁਹਲ ਚੁਪੀਤੇ ਕਰਦੀ ਕਰਦੀ,<br/> ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਰਦੀ ਤਰਦੀ ।<br/> ਬਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਝਾਤਾਂ ਪਾ ਕੇ,<br/> ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂ ਜਾ ਕੇ ।<br/><br/> ਬੁਕਲ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਸੁਵਾਇਆ,<br/> ਰਮਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਜ ਵਜਾਇਆ।<br/> ਹਰ ਜ਼ਰੇ ਵਿਚਿ ਹੁਸਨ ਰਚਾਇਆ,<br/> ਦੋਜ਼ਖ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੱਰਗ ਬਣਾਇਆ ।<br/><br/> ਖੈਰ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਂ,<br/> ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਤਰਦੀ ਹੋਵੇਂ ।<br/> ਸਾਨੂੰ ਪਰ ਕੀ ਤੇਰੇ ਤਾਂਈਂ ?<br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸਾਂਈਂ ।<br/><br/> ਸੋਹਣੀਏ ਤੇਰੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਨੀ,<br/> ਅਸਾਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਭਾ ਨੀ ?<br/> ਓਵੇਂ ਬਲਣ ਹਿਜਰ ਦੇ ਦੀਵੇ,<br/> ਸੜਦੇ ਓਵੇਂ ਆਸ਼ਕ ਖੀਵੇ ।<br/>}} {{center|- ੩੦ -}}<noinclude></noinclude> ac245ofxxrsn2tg2jw2z4fe1vgc74y9 250 14488 225381 55791 2026-07-11T11:45:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਸਾਡਾ ਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਨ ਹੋਇਆ,<br/> ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਦੀ ਸਰੂਰ ਨ ਹੋਇਆ ।<br/> ਮੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈਓਂ ਭਾਵੇਂ,<br/> ਜਗ ਤੇ ਹੁਸਨ ਲਿਆਈਓਂ ਭਾਵੇਂ ।<br/><br/> ਪਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰੋਂਦੇ ਸਾਨੂੰ,<br/> ਨੀਂ ਤਕਦੀਰਾਂ ਧੋਂਦੇ ਸਾਨੂੰ ।<br/> ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਹੋਈ,<br/> ਪਾਗਲ ਪਾਪਣ ਹੋਈ ਹੋਈ ।<br/><br/> ਮਹਿਲੋਂ ਆ ਤੂੰ ਡੰਡੀ ਡੰਡੀ,<br/> ਵੇਖਣ ਆਈ ਏਂ ਤਲਵੰਡੀ ?<br/> ਸੁਣ ਕੇ ਕਤਕ ਪੁੰਨਿਆ ਬੋਲੀ:-<br/> ਦਿਲ ਦੀ ਘੁੰਡੀ ਇਉਂ ਉਸ ਖੋਲ੍ਹੀ ।<br/><br/> ਨੈਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਵਨ ਦੀਵੇ,<br/> ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਖੀਵੇ ।<br/> ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਦੀ ਕੁਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗੀ;<br/> ਨਰਗਸ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਡੁਲ੍ਹੇਗੀ ।<br/><br/> ਮੈਂ ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਬਚਾਵਣ ਵਾਲੀ,<br/> ਸੁੱਤਿਆਂ ਤਾਂਈਂ ਜਗਾਵਣ ਵਾਲੀ ।<br/> ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਵਣ ਵਾਲੀ,<br/> ਥਾਂ ਥਾਂ ਠੰਢਾਂ ਪਾਵਣ ਵਾਲੀ ।<br/> }}{{Block center|}} {{center|- ੩੧ -}}<noinclude></noinclude> 3r7r6azckkdqbio1m2s4q82kcvfbhan 250 14490 225382 55792 2026-07-11T11:45:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਰਾਖਸ਼ ਭਗਤ ਦਿਖਾਵਾਂਗੀ ਮੈਂ,<br/> ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਬਣਾਵਾਂਗੀ ਮੈਂ।<br/> ਲੱਖਾਂ ਜੁਗਾਂ ਜੁਗਾਂਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ,<br/> ਦਿਨਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਚਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ।<br/><br/> ਮੇਰਾ ਫੁੱਲ ਆਸਾਂ ਦਾ ਖਿਲਿਆ,<br/> ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਏਹ ਮਾਣ ਹੈ ਮਿਲਿਆ ।<br/> ਤਾਰਨ ਹਾਰ ਲਿਆਵਣ ਦਾ ਵੇ !<br/> ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਵਣ ਦਾ ਵੇ !<br/><br/> ਅਰਸ਼ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸਾਗਰ,<br/> ਮੈਂ ਠਿੱਲ੍ਹੀ ਹਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਗਾਗਰ ।<br/> ਲੈ ਅਸਮਾਨੋਂ ਜੋਤ ਖ਼ੁਦਾਈ,<br/> ਮੈਂ ਨਿਰਬਲ ਹਾਂ ਤਰਦੀ ਆਈ ।<br/><br/> ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਨੂਰ ਲਿਆਂਦਾਂ,<br/> ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਰੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ।<br/> ਧਰਮ ਲਈ ਮਨਸੂਰ ਲਿਆਂਦਾ,<br/> ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਕੋਹਤੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ।<br/><br/> ਜਾ ਤੱਕ ਤੂੰ ਵੀ ਡੰਡੀ ਡੰਡੀ,<br/> ਹੈ ਕੋਹਤੂਰ ਬਣੀ ਤਲਵੰਡੀ ।<br/> ਹੁਣੇ ਬੁਝਾ ਦੇ ਬਿਰਹੋਂ-ਦੀਵੇ,<br/> ਜੀਂਦੇ ਵੇਖੀਂ ਆਸ਼ਕ-ਖੀਵੇ ।<br/> }} {{center|-੩੨- }}<noinclude></noinclude> 0oodx4c4durmjvq7tqa6p5bjiu36gwh 250 14493 225383 55793 2026-07-11T11:45:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਜਾਂ ਉਸ ਵਜਦ ਚਿ ਆਕੇ ਗਾਇਆ,<br/> ਜਾਂ ਉਸ ਰੱਬੀ ਗੀਤ ਸੁਣਾਇਆ।<br/> ਵੇ ਸੁੰਬਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਗਾਸਣ,<br/> ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੱਭ ਸਤਾਰਾਂ ਗਾਸਣ ।<br/><br/> ਦੁਨੀਆਂ ਬਣ ਜਾਣੀ ਮਸਤਾਨੀ,<br/> ਕੱਲੀ ਨ ਮੈਂ ਰਹਾਂ ਦੀਵਾਨੀ ।<br/> ਅੱਡੀ ਕਿਵੇਂ ਭੋਇਂ ਤੇ ਲੱਗੇ,<br/> ਚਾਨਣ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਅੱਗੇ ।<br/><br/> ਨੱਚਾਂ ਨ ਐਵੇਂ ਹਰਜਾਈ,<br/> ਫਿਰਾਂ ਨ ਐਵੇਂ ਵਾਲ ਵਧਾਈ ।<br/> ਮੈਂ ਤੇ ਆਂਦਾ ਜੱਗ ਦਾ ਜਾਨੀ,<br/> ਨ ਕੀਕਣ ਮੈਂ ਬਣਾਂ ਦੀਵਾਨੀ ।<br/><br/> ਕਹੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜੋਗਣ ਮੈਨੂੰ,<br/> ਦਸੇਂ ਪਿਆ ਵਿਯੋਗਣ ਮੈਨੂੰ ।<br/> ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਧਰੇਂ ਪਟਾਰੀ,<br/> ਕਦੀ ਕਹੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਝਾਰੀ ।<br/><br/> ਗਲ ਦਸਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀ,<br/> ਨ ਏਹ ਝਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਟਾਰੀ।<br/> ਨ ਮੈਂ ਜੋਗਣ ਕਰਮਾਂ-ਮਾਰੀ,<br/> ਨ ਮੈਂ ਕੀਲਾਂ ਨਾਗ ਵਿਚਾਰੀ ।<br/> }} {{center|- ੩੩ –}}<noinclude></noinclude> mryoyz6ovlewe39ghiveuyc72g67mhj 250 14495 225384 55794 2026-07-11T11:45:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਸ਼ਾਮੀਂ ਰੱਬ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ,<br/> ਉੱਚੇ ਅਰਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ।<br/> ਘਲਿਆ 'ਮਾਨ ਖਿੜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ,<br/> ਭੇਤ ਦਿਲੀਂ ਸਮਝਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ।<br/><br/> ਹਥ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਥਾਲ ਫੜ ਕੇ,<br/> ਵਿੱਚ ਸੁਗਾਤਾਂ ਅਰਸ਼ੀ ਪਾ ਕੇ ।<br/> ਆਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਦਿੱਲ ਨਰੋਆ,<br/> ਐਹ ਲੈ ਜਾ ਨਾਨਕ ਲਈ ਢੋਆ ।<br/> }} {{center|- ੩੪ –}}<noinclude></noinclude> 6xw1ykfgbatgkjgml4rl6gne53oa8d9 250 14497 225385 55795 2026-07-11T11:45:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxxx-larger|'''ਅੰਮ੍ਰਿਤ'''}}}} {{Block center|ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਏਸ ਦੀ ਕਰੇ ਵਡਿਆਈ ਕਿਹੜਾ ?<br/> ਦੱਸੀ ਜਾਏ ਨ ਲੱਖ ਜ਼ਬਾਨ ਕੋਲੋਂ ।<br/> ਗੂੰਜਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਏਹਦੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ,<br/> ਭਾਵੇਂ ਪੁਛ ਲੈ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਕੋਲੋਂ ।<br/><br/> ਏਹਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਦਾ,<br/> ਰਹਿ ਰਹਿ ਵਿਚ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਦੇ ਹੱਸਦਾ ਏ ।<br/> ਲੱਖਾਂ ਚੀਤੇ ਬਘੇਲੇ ਵੀ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ,<br/> ਕੱਲਾ ਸ਼ੇਰ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਵੱਸਦਾ ਏ ।<br/><br/> ਉਪਰ ਬਾਟੇ ਦੇ ਲੜਦੀਆਂ ਵੇਖ ਚਿੜੀਆਂ,<br/> ਕਿਸੇ ਪੁਛਿਆ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਭੇਦ ਕੀ ਏ ?<br/> ਚੁੰਝ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚੇ ਨ ਸੰਘ ਤੀਕਣ,<br/> ਮਾਰਨ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਸੋ ਇਹ ਖੇਡ ਕੀ ਏ ? <br/> }} {{center|- ੩੫ -}}<noinclude></noinclude> 61eaybpsb02aihvj348i7q90hal7lus 250 14500 225386 55796 2026-07-11T11:45:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਮੁੜਕੇ ਭੈੜਿਆ ਪਾਣੀ ਨ ਕਹੀਂ ਇਹਨੂੰ,<br/> ਪੱਥਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਆਖੀਏ ਨਾ ।<br/> ਇੱਕ ਸਮਝੀਏ ਨਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਵੇਖੀਏ ਚਾਖੀਏ ਨਾ।<br/><br/> ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਨਾ ਏਂ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ ਏਸ ਵਿਚ ਖਾਰ ਕੀ ਏ ।<br/> ਐਪਰ ਭੋਲਿਆ ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ,<br/> ਏਸ ਆਬੇ-ਹਯਾਤ ਦੀ ਸਾਰ ਕੀ ਏ ।<br/><br/> ਕਤਰਾ ਏਸ ਦਾ ਪਿਆ ਜੇ ਕੱਲਰਾਂ ਤੇ,<br/> ਓਥੇ ਖੇਡਾਂ ਬਸੰਤ ਰਚਾਈਆਂ ਨੇ ।<br/> ਗਿਆ ਛੋਹ ਜੇ ਡੁੱਬਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ,<br/> ਉਹਨਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਤਾਰੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਨੇ।<br/><br/> ਇਹਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਆਣ ਜੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨੇ,<br/> ਪੈਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਥਿੜਕਾ ਦਿੱਤੇ।<br/> ਧੋਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਚੱਖਿਆ ਤਾਂ,<br/> ਖੰਡੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੜਕਾ ਦਿੱਤੇ।<br/><br/> ਏਦਾਂ ਏਹਦੇ ਮਨਸੂਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ,<br/> ਜਦੋਂ ਸੂਲੀਆਂ ਤੇ ਗਿਆ ਟੰਗਿਆ ਸੀ ।<br/> ਚਿਰਾਂ ਪਿਛੋਂ ਅੱਜ ਮਿਲਿਆ ਏ ਤਖ਼ਤ ਸਾਨੂੰ,<br/> ਕਲਗੀ ਵਾਲੜੇ ਤੋਂ ਜਿਹੜਾ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ।<br/><br/> ਏਹਦੇ ਘੁੱਟ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਾ ਰਾਜ਼ ਕੀ ਏ,<br/> ਜਿਹੜਾ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਮੌਤ ਲੱਭਦਾ ਏ । <br/> }} {{center|-੩੬-}}<noinclude></noinclude> jgbwc44dlbwl2t6xcs5hc7x8pm899d2 250 14501 225387 55797 2026-07-11T11:45:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਇਕ ਸੀਸ ਦੀ ਪਵੇ ਜੇ ਲੋੜ ਕਿਧਰੇ,<br/> ਨਾਹਰਾ ਇਕ ਹੁੰਦਾ ਪੰਥ ਸੱਭ ਦਾ ਏ ।<br/><br/> ਏਸ ਚੁਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਬੰਦ ਕੀ ਕੀ ?<br/> ਇਹ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ।<br/> ਯਾਂ ਫਿਰ ਏਸਨੂੰ ਵਾਂਗਰਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ,<br/> ਜੇਹੜਾ ਪੀਂਵਦਾ ਸੋਈ ਪਛਾਣਦਾ ਏ ।<br/><br/> ਭੁੱਖਾ ਸ਼ੇਰ ਜਿਉਂ ਵੇਖ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਈਂ,<br/> ਨੱਸ ਨੱਸ ਕੇ ਧਰਤ ਨੂੰ ਪੱਟਦਾ ਏ ।<br/> ਓਵੇਂ ਸਦਾ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਕੇ,<br/> ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਕਚੀਚੀਆਂ ਵੱਟਦਾ ਏ।<br/><br/> ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦਾ ਹਾਂ,<br/> ਕਿਤੇ ਸਦਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਖਾਤਰ ।<br/> ਪਿਆ ਤੱਨ ਤੋਂ ਟਾਕੀਆਂ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,<br/> ਪਾਟੀ ਧਰਮ ਦੀ ਗੋਦੜੀ ਸੀਣ ਖ਼ਾਤਰ ।<br/><br/> ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ ਅਣਖੀ,<br/> ਮਾਣ ਰੱਖਦੇ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਭੱਥਿਆਂ ਤੇ ।<br/> ਜੀਂਦੇ ਮੋਏ ਦੀ ਆਂਵਦੀ ਸਮਝ ਨਾਹੀਂ,<br/> ਖਿੱਲੀ ਪਾਉਂਦੇ ਖੋਪਰਾਂ ਲੱਥਿਆਂ ਤੇ।<br/><br/> ਕੋਈ ਆਰੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਆਖਦਾ ਏ,<br/> ਸਿਧਾ ਚੀਰ ਤੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਚੱਲੀ ਅੜਿਆ ।<br/> ਮੇਰੇ ਖੂਨ ਦੇ ਪਾਕ ਸੰਧੂਰ ਤਾਂਈਂ,<br/> ਵਿਚ ਮੀਢੀਆਂ ਦੇ ਖੂਬ ਮਲੀਂ ਅੜਿਆ ।<br/> }} {{center|- ੩੭ -}}<noinclude></noinclude> kc2imcwp67e8u2wmy3qqaytv5korejt 250 14551 225388 55798 2026-07-11T11:45:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਫਕੀਰਨੀ ਹਾਂ,<br/> ਸਿੱਧਾ ਚੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾਲ ਅੰਗ ਦੇਵੀਂ।<br/> ਮੇਰੀ ਰੱਤ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਰੰਗ ਅੰਦਰ,<br/> ਚੋਲਾ ਮੇਰਾ ਵੀ ਰੱਤੜਾ ਰੰਗ ਦੇਵੀਂ ।<br/><br/> ਜਿਹੜੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਏਸ ਦਾ ਘੁਟ ਹੋਵੇ,<br/> ਤੀਰ ਓਸ ਲਈ ਖੰਭ ਸੁਰਖ਼ਾਬ ਦਾ ਏ ।<br/> ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਚੋਂ,<br/> ਗੋਲੀ ਜਾਪਦੀ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਏ।<br/><br/> 'ਮਾਨ' ਏਸ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਅੰਦਰ,<br/> ਗਰਕ ਗਏ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਜ਼ਰਕੌਣ ਵਾਲੇ ।<br/> ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਇਹਦੇ ਤਲੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਸੀ,<br/> ਏਹਦੇ ਉਤੋਂ ਦੀ ਇੰਜਣ ਚਲੌਣ ਵਾਲੇ ।<br/> }} {{center|-੩੮-}}<noinclude></noinclude> jkbc5sm7nnkrqnelqjznaob32t9qkp8 250 14553 225389 55799 2026-07-11T11:46:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxxx-larger|'''ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੀਰ'''}}}} {{Block center|ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਿਆ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੌਂਹ ਤੈਨੂੰ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤੀਰ ਮਾਹੀਆ ।<br/> ਬਣੀ ਵਾਂਸ ਦੀ ਫੱਟੀ ਕਮਾਨ ਸੀ ਜਾਂ,<br/> ਤੀਰ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਬੇ-ਨਜ਼ੀਰ ਮਾਹੀਆ ।<br/> ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਸੀ,<br/> ਤੀਰ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਚੀਰ ਮਾਹੀਆ ।<br/> ਘੜੇ ਭੰਨ ਕੇ ਲੱਖ ਪਨਿਹਾਰਨਾਂ ਦੇ,<br/> ਤੀਰ ਨੈਣਾਂ ਚੋਂ ਕੱਢਦੇ ਨੀਰ ਮਾਹੀਆ ।<br/><br/> ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਕਈ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ,<br/> ਬਣ ਗਏ ਚਾਟੜੇ ਲਖ ਰਾਹਗੀਰ ਤੇਰੇ ।<br/> ਗਿਣਤੀ ਤੇਰੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦੀ ਰੱਬ ਜਾਣੇ,<br/> ਪੈਰੀਂ ਪੀਰ ਪਏ, ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਪੀਰ ਤੇਰੇ ।<br/><br/> }} {{center|-੩੯-}}<noinclude></noinclude> tflhvk9lsxa9zn5b6ftxyl45m2lsxtr 250 14565 225390 55800 2026-07-11T11:46:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਉਹ ਵੀ ਤੀਰ ਸਨ, ਜ਼ੁਲਮ ਲਈ ਬਣੇ ਆਫ਼ਤ,<br/> ਆਫ਼ਤ ਓਹ ਜੋ ਆਫ਼ਤਾਂ ਢਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।<br/> ਝੁੱਕਦੀ ਜਦੋਂ ਕਮਾਨ ਸੀ ਕਹਿਰ ਅੰਦਰ,<br/> ਝੁਕਣ ਸਾਰ ਹੀ ਵੈਰੀ ਝੁੱਕਾਉਂਦੀ ਸੀ ?<br/> ਸਿਰੀ ਤੀਰ ਦੀ ਸਿਰੀ ਸਪੋਲੀਏ ਦੀ,<br/> ਛੁੱਟਣ ਸਾਰ ਹੀ ਡੰਗ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ।<br/> ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖੀ ਜੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ,<br/> ਸੌ ਸੌ ਨੂੰ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ ।<br/><br/> ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਕਲੇਜੜੇ ਚੀਰ ਗਏ,<br/> ਚੀਰ ਚੀਰ ਕੇ ਚੀਰ ਜਿਹੇ ਪਾਏ ਉਹਨਾਂ ।<br/> ਲੀਰ ਲੀਰ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ,<br/> ਲੀਰਾਂ ਵਿਚ ਲੰਗਾਰ ਬਣਾਏ ਉਹਨਾਂ ।<br/><br/> ਜਦੋਂ ਤੀਰ ਤੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਪੀਰ ਬਾਂਕੇ,<br/> ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਸੀ ਧਰੇ ਕਮਾਨ ਅੰਦਰ ।<br/> ਐਸੇ ਸੌਣ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸੇ,<br/> ਮੱਚ ਗਿਆ ਘੁਸਮਾਨ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ।<br/><br/> ਨੀਲੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ ਤਾਰੇ ਟਿਮਕਦੇ ਨਹੀਂ,<br/> ਏਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਆਵੇ ਧਿਆਨ ਅੰਦਰ ।<br/> ਤੀਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ ਨਾ ਰਿਹਾ ਵੈਰੀ,<br/> ਉਹਨਾਂ ਛੇਕ ਕੀਤੇ ਆਸਮਾਨ ਅੰਦਰ ।<br/><br/> ਗਏ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੱਲ ਲੱਖਾਂ,<br/> ਵੱਲ ਵੱਲ ਵੈਰੀ ਐਸੇ ਵਲੇ ਉਹਨਾਂ ।<br/> }} {{center|- ੪੦ -}}<noinclude></noinclude> 1vgklcgu8klb440928hx8kc3vwxfxyd 250 14571 225391 55801 2026-07-11T11:46:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਬਣ ਕੇ ਹੱਥੀ ਤੇ ਜਿਹੀ ਭਵਾਈ ਚੱਕੀ,<br/> ਦਾਣੇ ਵਾਂਗਰਾਂ ਦੱਲ ਸੀ ਦਲੇ ਉਹਨਾਂ ।<br/><br/> ਬੰਦੇ ਤਾਂਈਂ ਤੂੰ ਦਿਤੇ ਸੀ ਤੀਰ ਜਿਹੜੇ,<br/> ਹੱਥ ਬੰਦੇ ਦੇ ਬਰਕਤਾਂ ਆਈਆਂ ਉਹ ।<br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਨੀ ਸਰਹੰਦ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਕੀਤੇ,<br/> ਇੱਟ ਇੱਟ ਨਾਲ ਇੱਟਾਂ ਖੜਕਾਈਆਂ ਉਹ ।<br/> ਲੱਗਾ ਲਹੂ ਮਸੂਮਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀ,<br/> ਖੂਨੀ ਵਹਿਣਾਂ ਚਿ ਖੂਬ ਰੁੜ੍ਹਾਈਆਂ ਉਹ ।<br/> ਮੁਰਦਾ ਲੋਥਾਂ ਵੀ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਬਦੀਆਂ ਸੀ,<br/> ਦਰ ਦਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਜਾਣ ਦੁਹਾਈਆਂ ਉਹ ।<br/><br/> ਮਾਰੇ ਤੀਰ ਕਿ ਮਾਰੇ ਸੂ ਰੜੇ ਵੈਰੀ,<br/> ਵੈਰੀ ਭੱਜ ਗਏ ਕਹਿਣ ਭੁਚਾਲ ਆਇਆ ।<br/> ਫੜਦੇ ਸਾਰ ਜੋ ਫਾੜੀਆਂ ਕਰੀ ਜਾਸੀ,<br/> ਦੁਸ਼ਮਨ ਕਹਿਣ ਕੇ ਛੁਰੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਆਇਆ ।<br/> }} {{center|- ੪੧ -}}<noinclude></noinclude> 1ffngmmvfr0kufxvugl3qy0d15896gk 250 14588 225392 55802 2026-07-11T11:46:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|'''{{xxxx-larger|ਸੁਰਮਾਂ ਸਮਝਕੇ ਧੂੜ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ}}'''}} {{Block center|ਆ ਜਾ ਸੱਧਰਾਂ ਚਿਰ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਚੰਨਾ ! ਟੁੰਬ ਕੇ ਅੱਜ ਜਗਾ ਲਈਏ ।<br/> ਸੂਲਾਂ ਮਸਲ ਕੇ ਵਸਲ ਦੇ ਚਾ ਅੰਦਰ,<br/> ਸਮਝ ਬੋਤਲਾਂ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਲਾ ਲਈਏ ।<br/><br/> ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਨੇ ਨੈਣ ਜਿਓਂ ਮਸਤ ਪਿਆਲੇ,<br/> ਡੰਝਾਂ ਸੱਜਣਾ ਪੀ ਪੀ ਲਾਹ ਲਈਏ ।<br/> ਓਹਦੇ ਰਾਹਾਂ ਚੋਂ ਰੋੜ ਜੋ ਚੁਭਣ ਪੈਰੀਂ,<br/> ਮੋਤੀ ਸਮਝ ਕੇ ਹਾਰ ਬਣਾ ਲਈਏ ।<br/><br/> ਝੱਲਣ ਵਾਸਤੇ ਤੂਰ ਦੇ ਜਲਵਿਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਜੋਤ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਾ ਲਈਏ ।<br/> ਸੁਰਮਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਧੂੜ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ,<br/> ਆ ਜਾ ਸਜਣਾ ! ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਪਾ ਲਈਏ ।<br/> }} {{center|- ੪੨ - }}<noinclude></noinclude> 87zckj2axmkpx4mdgdby0q46c03wvu6 250 14602 225393 55803 2026-07-11T11:46:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਏਹੋ ਧੂੜ ਹੈ ਸ਼ਾਹ ਮਮੀਰਿਆਂ ਦੀ,<br/> ਅੰਨ੍ਹੀਂ ਅੱਖੀਂ ਜੋ ਜੋਤਨਾ ਪਾ ਦੇਵੇ ।<br/> ਜਾਲੇ ਹਿਰਸ ਤੇ ਖ਼ੁਦੀ ਗੁਮਾਨ ਵਾਲੇ,<br/> ਪਹਿਲੇ ਸੁਰਮਚੂ ਨਾਲ ਹਟਾ ਦੇਵੇ ।<br/> ਦੁਖ ਦਰਦ ਦਲਿੱਦਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ,<br/> ਠੰਢ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾ ਦੇਵੇ ।<br/> ਰਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ,<br/> ਤਾਰੇ ਇਸ਼ਕਦੇ ਦਿਨੇ ਦਿਖਾ ਦੇਵੇ ।<br/><br/> ਗੁਥਲੇ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪਲਟ ਦਿਤੇ,<br/> ਆ ਜਾ ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਮੋਤੀਏ ਲਾਹ ਲਈਏ ।<br/> ਸੁਰਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧੂੜ ਆਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ,<br/> ਆ ਜਾ ਸਜਣਾ ! ਅੱਖਾਂ ਚ ਪਾ ਲਈਏ ।<br/><br/> ਸੋਹਣੀ ਵਾਂਗਰਾਂ ਘੜੇ ਕੀ ਭਾਲਣੇ ਨੇ,<br/> ਆ ਜਾ ਠਿੱਲ੍ਹੀਏ ਇਸ਼ਕ ਝਨਾਂ ਅੰਦਰ ।<br/> ਮੌਜ ਗੋਤਿਆਂ ਦੀ ਜੇਕਰ ਮਾਨਣੀ ਊਂ,<br/> ਆ ਜਾ ਡੁੱਬੀਏ ਡੂੰਘੇ ਜਿਹੇ ਥਾਂ ਅੰਦਰ ।<br/> ਗਲੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮਜ਼ੇ ਜੇ ਲੁੱਟਣੇ ਨੀਂ,<br/> ਬਾਂਹ ਘਤੀਏ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਅੰਦਰ ।<br/> ਸਦਾ ਲਈ ਜੇ ਵਸਲ ਹੀ ਵਸਲ ਲੋੜੇਂ,<br/> ਜਾਨ ਜਾਣ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰਾਹ ਅੰਦਰ ।<br/><br/> ਹੋਇਆ ਕੀ ਜੇ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ,<br/> ਮਜ਼ੇ ਦੀਦ ਦੇ ਏਥੋਂ ਵੀ ਜਾ ਲਈਏ ।<br/> }} {{center|- ੪੩ - }}<noinclude></noinclude> 1dkivf9s1pyp9o55x76pdicd9bx8rbn 250 14612 225394 55804 2026-07-11T11:46:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|ਸੁਰਮਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਧੂੜ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ,<br/> ਜੇਕਰ ਸਜਣਾ ! ਅੱਖਾਂ ਚ ਪਾ ਲਈਏ ।<br/><br/> ਹੋਇਆ ਕੀ ਜੇ ਬਿਸੀਅਰ ਤੇ ਨਾਗ ਕਾਲੇ,<br/> ਪਏ ਚਾਨਣਾ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ।<br/> ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਕੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਲਵਾਂਗਾ,<br/> ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਵਾਂ ਦੇ ਡਿਗੇ ਹੋਏ ਹਾਰ ਨੇ ਇਹ ।<br/> ਚਿੰਤਾ-ਮਣੀ ਨੇ ਜਾਂ ਸੂਰਦਾਸ ਖ਼ਾਤਰ,<br/> ਰੱਸੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਦਿਤੇ ਖਿਲਾਰ ਨੇ ਇਹ ।<br/> ਇਸ਼ਕੋਂ ਸੱਖਣਾ ਹਿਲਦਾ ਜਗਤ ਸਾਰਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਮਾਰਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀ ਫੁੰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ।<br/><br/> ਏਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੈਣ ਡੰਗਣ,<br/> ਸ਼ੋਖ ਡੋਰੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਲਗਾ ਲਈਏ ।<br/> ਸੁਰਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧੂੜ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ,<br/> ਜੇਕਰ ਸੱਜਣਾ ! ਅੱਖਾਂ ਚ ਪਾ ਲਈਏ ।<br/><br/> ਜਾਦੂ ਭਰੀ ਅਕਸੀਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਧੂੜੀ,<br/> ਪਾਈਏ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਿਸਦਾ ।<br/> ਕਲਗੀ ਵਾਲਾ ਖਾਂ ਦੇਖੀਏ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ,<br/> ਚਾਰੇ ਬੰਨੇ ਹੀ ਉਹਦਾ ਦੀਦਾਰ ਦਿਸਦਾ ।<br/> ਦਯਾ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਧੌਣਾਂ ਡਾਹ ਦੇਂਦੇ,<br/> ਦਿਲਬਰ ਜਦੋਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਦਿਸਦਾ।<br/> ਐਸੀ ਅੱਖੀਆਂ ਚੋਂ ਕੋਈ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹਦੀ,<br/> ਸੂਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਯਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ।<br/> }} {{center|- ੪੪ -}}<noinclude></noinclude> geljjpmzdy7s2crsgtrf9etlnh6c2bg 250 14614 225395 55805 2026-07-11T11:46:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center| ਜੋਤ ਜਿਹੀ ਆਵੇ, ਜੋ ਨ ਕਦੀ ਜਾਵੇ,<br/> ਤੱਤੇ ਸੁਰਮਚੂ ਭਾਵੇਂ ਫਿਰਵਾ ਲਈਏ ।<br/> ਸੁਰਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧੂੜ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੀ,<br/> ਜੇਕਰ ! ਸੱਜਣਾ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਪਾ ਲਈਏ । <br/>}} {{center|-੪੫-}}<noinclude></noinclude> 8u79xt0kxbz5c0fxtdylm031ekonbsv 250 19461 225347 215111 2026-07-10T17:08:11Z Parmjit kaur rao 477 225347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ—ਓਹੋ ਜੇਹੜੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗਏ ਸਨ! ਹੋਰ ਕੇਹੜੀ? {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ।ਓਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਈਹੈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਯ! ਡਾਢਾ ਹਨੇਰ ਹੋਇਆ ਓਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੀਉਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਸਦਾ ਗੁਆਚਨਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਹੈ ਹਾਏ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਚਿਰ ਭੀਕ ਖਲੋੜੀ ਖਲੋਭੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਫਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਤਨੂੰ ਕਿਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਢੈਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉ ਢੂੰਡੀਏ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਤੀਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਝੁਜਿਆਂ ਵਹਾਂ ਦੇ ਲਕ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਨੀਆਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ਝੌਂਪੜੀ ਕੋਲ ਮੁੜਕੇ ਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਤਦ ਅੰਜਨਾਂ ਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਆਖਨ ਲਗੀ “ਵਾਹ ਵੇ ਭਾਗੋ ਤੇ ਵਾਹ ਨੀਂ ਕਿਸਮਤੇ ਇਹੋ ਇਕ ਆਸਰਾ ਸੀ ਓਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਹਕੇ ਉੱਚੀ ੨ ਢਾਂਈ ਮਾਰਕੇ ਰੋਨ ਲਗ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਸਾਧੂਨੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਰੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ ਤਤਕਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। {{gap}}ਓਹੁ! ਏਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸ੍ਰੀਰ ਅਰ ਚਿੱਟੀ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸਹਿਮ ਗਈ ਅਰ ਡਾਢੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ਸਿਰ ਨੀਵੇਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਦ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}ਸਾਧੂ-ਪੁਤ੍ਰੀ! ਮੈੰ ਡਰ ਨਾਂ! ਕੇਵਲ ਏਹ ਦਸਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਠ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਉਨ ਹੋਇਆ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 5zutmuos0i5smpkwaucw2q07vcay4i7 225348 225347 2026-07-10T17:11:16Z Parmjit kaur rao 477 225348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ—ਓਹੋ ਜੇਹੜੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗਏ ਸਨ! ਹੋਰ ਕੇਹੜੀ? {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ।ਓਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਈਹੈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਯ! ਡਾਢਾ ਹਨੇਰ ਹੋਇਆ ਓਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੀਉਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਸਦਾ ਗੁਆਚਨਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਹੈ ਹਾਏ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਚਿਰ ਤੀਕ ਖਲੋਤੀ ਖਲੋਤੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਫਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਤਨੂੰ ਕਿਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਢੈਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉ ਢੂੰਡੀਏ' ਏਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਤੀਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਝੁਜਿਆਂ ਵਹਾਂ ਦੇ ਲਕ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਨੀਆਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ਝੌਂਪੜੀ ਕੋਲ ਮੁੜਕੇ ਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਤਦ ਅੰਜਨਾਂ ਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਆਖਨ ਲਗੀ “ਵਾਹ ਵੇ ਭਾਗੋ ਤੇ ਵਾਹ ਨੀਂ ਕਿਸਮਤੇ ਇਹੋ ਇਕ ਆਸਰਾ ਸੀ ਓਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਹਕੇ ਉੱਚੀ ੨ ਢਾਂਈ ਮਾਰਕੇ ਰੋਨ ਲਗ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਸਾਧੂਨੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਰੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ ਤਤਕਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। {{gap}}ਓਹੁ! ਏਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸ੍ਰੀਰ ਅਰ ਚਿੱਟੀ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸਹਿਮ ਗਈ ਅਰ ਡਾਢੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ਸਿਰ ਨੀਵੇਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਦ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}ਸਾਧੂ-ਪੁਤ੍ਰੀ! ਮੈੰ ਡਰ ਨਾਂ! ਕੇਵਲ ਏਹ ਦਸਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਠ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਉਨ ਹੋਇਆ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 4tdxpc7lxepmt9auwjzn0mod9bohfyi 225349 225348 2026-07-10T17:13:08Z Parmjit kaur rao 477 225349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ—ਓਹੋ ਜੇਹੜੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗਏ ਸਨ! ਹੋਰ ਕੇਹੜੀ? {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ।ਓਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਈਹੈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਯ! ਡਾਢਾ ਹਨੇਰ ਹੋਇਆ ਓਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੀਉਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਸਦਾ ਗੁਆਚਨਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਹੈ ਹਾਏ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਚਿਰ ਤੀਕ ਖਲੋਤੀ ਖਲੋਤੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਫਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਤਨੂੰ ਕਿਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਢੈਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉ ਢੂੰਡੀਏ' ਏਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਤੀਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਲਕ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਨੀਆਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ਝੌਂਪੜੀ ਕੋਲ ਮੁੜਕੇ ਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਤਦ ਅੰਜਨਾਂ ਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਆਖਨ ਲਗੀ “ਵਾਹ ਵੇ ਭਾਗੋ ਤੇ ਵਾਹ ਨੀਂ ਕਿਸਮਤੇ ਇਹੋ ਇਕ ਆਸਰਾ ਸੀ ਓਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਹਕੇ ਉੱਚੀ ੨ ਢਾਂਈ ਮਾਰਕੇ ਰੋਨ ਲਗ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਸਾਧੂਨੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਰੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ ਤਤਕਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। {{gap}}ਓਹੁ! ਏਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸ੍ਰੀਰ ਅਰ ਚਿੱਟੀ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸਹਿਮ ਗਈ ਅਰ ਡਾਢੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ਸਿਰ ਨੀਵੇਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਦ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}ਸਾਧੂ-ਪੁਤ੍ਰੀ! ਮੈੰ ਡਰ ਨਾਂ! ਕੇਵਲ ਏਹ ਦਸਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਠ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਉਨ ਹੋਇਆ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> lois39se0aucyxkvj904j0ne1jzajq1 225350 225349 2026-07-10T17:15:25Z Parmjit kaur rao 477 225350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ—ਓਹੋ ਜੇਹੜੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗਏ ਸਨ! ਹੋਰ ਕੇਹੜੀ? {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ।ਓਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਈਹੈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਯ! ਡਾਢਾ ਹਨੇਰ ਹੋਇਆ ਓਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੀਉਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਸਦਾ ਗੁਆਚਨਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਹੈ ਹਾਏ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਚਿਰ ਤੀਕ ਖਲੋਤੀ ਖਲੋਤੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਫਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਤਨੂੰ ਕਿਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਢੈਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉ ਢੂੰਡੀਏ' ਏਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਤੀਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਲਕ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਨੀਆਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ਝੌਂਪੜੀ ਕੋਲ ਮੁੜਕੇ ਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਤਦ ਅੰਜਨਾਂ ਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਆਖਨ ਲਗੀ “ਵਾਹ ਵੇ ਭਾਗੋ ਤੇ ਵਾਹ ਨੀਂ ਕਿਸਮਤੇ" ਇਹੋ ਇਕ ਆਸਰਾ ਸੀ ਓਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਹਕੇ ਉੱਚੀ ੨ ਢਾਂਈ ਮਾਰਕੇ ਰੋਨ ਲਗ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਸਾਧੂਨੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਰੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ ਤਤਕਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। {{gap}}ਓਹੁ! ਏਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸ੍ਰੀਰ ਅਰ ਚਿੱਟੀ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸਹਿਮ ਗਈ ਅਰ ਡਾਢੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ਸਿਰ ਨੀਵੇਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਦ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}ਸਾਧੂ-ਪੁਤ੍ਰੀ! ਮੈੰ ਡਰ ਨਾਂ! ਕੇਵਲ ਏਹ ਦਸਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਠ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਉਨ ਹੋਇਆ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 4t85y80q47qwqahqw1eic604qxftcer 225351 225350 2026-07-10T17:17:22Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 225351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ—ਓਹੋ ਜੇਹੜੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਗਏ ਸਨ! ਹੋਰ ਕੇਹੜੀ? {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ।ਓਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਈਹੈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਯ! ਡਾਢਾ ਹਨੇਰ ਹੋਇਆ ਓਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੀਉਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਸਦਾ ਗੁਆਚਨਾ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਹੈ ਹਾਏ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਚਿਰ ਤੀਕ ਖਲੋਤੀ ਖਲੋਤੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਫਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰਾਤਨੂੰ ਕਿਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਢੈਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਆਉ ਢੂੰਡੀਏ' ਏਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਤੀਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਝੁਕਿਆਂ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਲਕ ਦੂਹਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਨੀਆਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ਝੌਂਪੜੀ ਕੋਲ ਮੁੜਕੇ ਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਤਦ ਅੰਜਨਾਂ ਠੰਡੀ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਆਖਨ ਲਗੀ “ਵਾਹ ਵੇ ਭਾਗੋ ਤੇ ਵਾਹ ਨੀਂ ਕਿਸਮਤੇ" ਇਹੋ ਇਕ ਆਸਰਾ ਸੀ ਓਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਇਹ ਕਹਕੇ ਉੱਚੀ ੨ ਢਾਂਈ ਮਾਰਕੇ ਰੋਨ ਲਗ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਓਸ ਸਾਧੂਨੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਰੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨੀ ਤਤਕਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। {{gap}}ਓਹੁ! ਏਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸ੍ਰੀਰ ਅਰ ਚਿੱਟੀ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਸਹਿਮ ਗਈ ਅਰ ਡਾਢੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ਸਿਰ ਨੀਵੇਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਦ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}ਸਾਧੂ-ਪੁਤ੍ਰੀ! ਤੂੰ ਡਰ ਨਾਂ! ਕੇਵਲ ਏਹ ਦਸਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਠ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਉਨ ਹੋਇਆ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 1d4qow48dp8pq06wndgcvuc5daoa60t 250 19464 225352 215153 2026-07-10T17:19:27Z Parmjit kaur rao 477 225352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੂਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਤਾਰ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> e4k89falr112n4bbw0xkkr30iea11vr 225354 225352 2026-07-10T17:22:34Z Parmjit kaur rao 477 225354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾ ਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੁਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਭ੍ਰਤਾਰ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> bg60ryr9mytpeq2d47xhshrmo3czbxj 225355 225354 2026-07-10T17:23:31Z Parmjit kaur rao 477 225355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ {{xx-larger|ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾ ਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੁਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਭ੍ਰਤਾਰ॥}} ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> lxjn7dv56dfiv3aj9u17uk6w5k6d8qw 225356 225355 2026-07-10T17:25:10Z Parmjit kaur rao 477 225356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ {{xx-larger|ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾ ਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੁਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਭ੍ਰਤਾਰ॥}} {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> o4dty9dhgq7bjjqwb5z8sio0ojm81j4 225357 225356 2026-07-10T17:26:49Z Parmjit kaur rao 477 225357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ {{xx-larger|ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾ ਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੁਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਭ੍ਰਤਾਰ॥}} {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਸ਼ਟ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> pb2igrls8wg08rhwdg715wjn3gjqmsd 225358 225357 2026-07-10T17:27:15Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 225358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|(੯0)}}}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ {{xx-larger|ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾ ਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੁਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਭ੍ਰਤਾਰ॥}} {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਸ਼ਟ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> qef8mpd51obqxt1ly8i6gjmefuai0sh 250 22056 225369 53160 2026-07-11T10:38:09Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੬}}</noinclude>ਕਲਤ੍ਰ ਮਹਾ ਬਿਖਿਆ ਮਹਿ ਗੁਰਿ ਸਾਚੈ ਲਾਇ ਤਰਾਈ॥੧੪॥ ਅਪਣੇ ਜੀਅ ਤੈ ਆਪਿ ਸਮ੍ਹਾਲੇ ਆਪਿ ਲੀਏ ਲੜਿ ਲਾਈ॥੧੫॥ ਸਾਚ ਧਰਮ ਕਾ ਬੇੜਾ ਬਾਂਧਿਆ ਭਵਜਲੁ ਪਾਰਿ ਪਵਾਈ॥੧੬॥ ਬੇਸੁਮਾਰ ਬੇਅੰਤ ਸੁਆਮੀ ਨਾਨਕ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਈ॥੧੭॥ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੰਭਉ ਕਲਿ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀਪਾਈ॥੧੮॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਜੀਅਨ ਕਾ ਦਾਤਾ ਦੇਖਤ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਅਘਾਈ॥੧੯॥ ਏਕੰਕਾਰੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਨਿਰਭਉ ਸਭ ਜਲਿ ਥਲਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ॥੨੦॥ ਭਗਤਿ ਦਾਨੁ ਭਗਤਾ ਕਉ ਦੀਨਾ ਹਰਿ ਨਾਨਕੁ ਜਾਚੈ ਮਾਈ॥੨੧॥੧॥੬॥ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਲੋਕੁ॥ ਸਿਖਹੁ ਸਬਦੁ ਪਿਆਰਿਹੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕੀ ਟੇਕ॥ ਮੁਖੁ ਊਜਲੁ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਨਾਨਕ ਸਿਮਰਤ ਏਕ॥੧॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਰਾਤਾ ਰਾਮ ਪਿਆਰੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤਿ ਬਣਿ ਆਈ ਸੰਤਹੁ॥੧॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਖੇਪ ਨਿਬਾਹੀ ਸੰਤਹੁ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਲਾਹਾ ਦਾਸ ਕਉ ਦੀਆ ਸਗਲੀ ਤ੍ਰਿਸਨ ਉਲਾਹੀ ਸੰਤਹੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਲਾਲੁ ਇਕੁ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਕੀਮਤਿ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੨॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿਉ ਲਾਗੋ ਧਿਆਨਾ ਸਾਚੈ ਦਰਸਿ ਸਮਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੩॥ ਗੁਣ ਗਾਵਤ ਗਾਵਤ ਭਏ ਨਿਹਾਲਾ ਹਰਿ ਸਿਮਰਤ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਅਘਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੪॥ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਰਵਿਆ ਸਭ ਅੰਤਰਿ ਕਤ ਆਵੈ ਕਤ ਜਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੫॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਹੈ ਭੀ ਹੋਸੀ ਸਭ ਜੀਆ ਕਾ ਸੁਖਦਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੬॥ ਆਪਿ ਬੇਅੰਤੁ ਅੰਤੁ ਨਹੀ ਪਾਈਐ ਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ਸਭ ਠਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੭॥ ਮੀਤ ਸਾਜਨ ਮਾਲੁ ਜੋਬਨੁ ਸੁਤ ਹਰਿ ਨਾਨਕ ਬਾਪੁ ਮੇਰੀ ਮਾਈ ਸੰਤਹੁ॥੮॥੨॥੭॥ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮਿ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਚਿਤਾਰੀ॥ ਘੂਮਨ ਘੇਰਿ ਮਹਾ ਅਤਿ ਬਿਖੜੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਸੂਖਾ ਬਾਹਰਿ ਸੂਖਾ ਹਰਿ ਜਪਿ ਮਨ ਭਏ ਦੁਸਟਾਰੀ॥੧॥ ਜਿਸ ਤੇ ਲਾਗੇ ਤਿਨਹਿ ਨਿਵਾਰੇ ਪ੍ਰਭ ਜੀਉ ਅਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ॥੨॥ ਉਧਰੇ ਸੰਤ ਪਰੇ ਹਰਿ ਸਰਨੀ ਪਚਿ ਬਿਨਸੇ ਮਹਾ ਅਹੰਕਾਰੀ॥੩॥ ਸਾਧੂ ਸੰਗਤਿ ਇਹੁ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਇਕੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੀ॥੪॥ ਨ ਕੋਈ ਸੂਰੁ ਨ ਕੋਈ ਹੀਣਾ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟੀ ਜੋਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ॥੫॥ ਤੁਮ੍ਹ ਸਮਰਥ ਅਕਥ ਅਗੋਚਰ ਰਵਿਆ ਏਕੁ ਮੁਰਾਰੀ॥੬॥ ਕੀਮਤਿ ਕਉਣੁ ਕਰੇ ਤੇਰੀ ਕਰਤੇ ਪ੍ਰਭ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰੀ॥੭॥ ਨਾਮ ਦਾਨੁ ਨਾਨਕ ਵਡਿਆਈ ਤੇਰਿਆ ਸੰਤ ਜਨਾ ਰੇਣਾਰੀ॥੮॥੩॥੮॥੨੨॥<noinclude></noinclude> ofjy3vtdat53hnly8qwfe88pjc7liab 250 22061 225372 53165 2026-07-11T11:34:14Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੭}}</noinclude>{{center|ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੩ ਅਨੰਦੁ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਤ ਪਾਇਆ ਸਹਜ ਸੇਤੀ ਮਨਿ ਵਜੀਆ ਵਾਧਾਈਆ॥ ਰਾਗ ਰਤਨ ਪਰਵਾਰ ਪਰੀਆ ਸਬਦ ਗਾਵਣ ਆਈਆ॥ ਸਬਦੋ ਤ ਗਾਵਹੁ ਹਰੀ ਕੇਰਾ ਮਨਿ ਜਿਨੀ ਵਸਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਅਨੰਦੁ ਹੋਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥੧॥ ਏ ਮਨ ਮੇਰਿਆ ਤੂ ਸਦਾ ਰਹੁ ਹਰਿ ਨਾਲੇ॥ ਹਰਿ ਨਾਲਿ ਰਹੁ ਤੂ ਮੰਨ ਮੇਰੇ ਦੂਖ ਸਭਿ ਵਿਸਾਰਣਾ॥ ਅੰਗੀਕਾਰੁ ਓਹੁ ਕਰੇ ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਸਭਿ ਸਵਾਰਣਾ॥ ਸਭਨਾ ਗਲਾ ਸਮਰਥੁ ਸੁਆਮੀ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਮੰਨ ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਰਹੁ ਹਰਿ ਨਾਲੇ॥੨॥ ਸਾਚੇ ਸਾਹਿਬਾ ਕਿਆ ਨਾਹੀ ਘਰਿ ਤੇਰੈ॥ ਘਰਿ ਤ ਤੇਰੈ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੈ ਜਿਸੁ ਦੇਹਿ ਸੁ ਪਾਵਏ॥ ਸਦਾ ਸਿਫਤਿ ਸਲਾਹ ਤੇਰੀ ਨਾਮੁ ਮਨਿ ਵਸਾਵਏ॥ ਨਾਮੁ ਜਿਨ ਕੈ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਵਾਜੇ ਸਬਦ ਘਨੇਰੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਚੇ ਸਾਹਿਬ ਕਿਆ ਨਾਹੀ ਘਰਿ ਤੇਰੈ॥੩॥ ਸਾਚਾ ਨਾਮੁ ਮੇਰਾ ਆਧਾਰੋ॥ ਸਾਚੁ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ਮੇਰਾ ਜਿਨਿ ਭੁਖਾ ਸਭਿ ਗਵਾਈਆ॥॥ ਕਰਿ ਸਾਂਤਿ ਸੁਖ ਮਨਿ ਆਇ ਵਸਿਆ ਜਿਨਿ ਇਛਾ ਸਭਿ ਪੁਜਾਈਆ॥ ਸਦਾ ਕੁਰਬਾਣੁ ਕੀਤਾ ਗੁਰੂ ਵਿਟਹੁ ਜਿਸ ਦੀਆ ਏਹਿ ਵਡਿਆਈਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸੁਣਹੁ ਸੰਤਹੁ ਸਬਦਿ ਧਰਹੁ ਪਿਆਰੋ॥ ਸਾਚਾ ਨਾਮੁ ਮੇਰਾ ਆਧਾਰੋ॥੪॥ ਵਾਜੇ ਪੰਚ ਸਬਦ ਤਿਤੁ ਘਰਿ ਸਭਾਗੈ॥ ਘਰਿ ਸਭਾਗੈ ਸਬਦ ਵਾਜੇ ਕਲਾ ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਧਾਰੀਆ॥ ਪੰਚ ਦੂਤ ਤੁਧੁ ਵਸਿ ਕੀਤੇ ਕਾਲੁ ਕੰਟਕੁ ਮਾਰਿਆ॥ ਧੁਰਿ ਕਰਮਿ ਪਾਇਆ ਤੁਧੁ ਜਿਨ ਕਉ ਸਿ ਨਾਮਿ ਹਰਿ ਕੈ ਲਾਗੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਤਹ ਸੁਖੁ ਹੋਆ ਤਿਤੁ ਘਰਿ ਅਨਹਦ ਵਾਜੇ॥੫॥ ਸਾਚੀ ਲਿਵੈ ਬਿਨੁ ਦੇਹ ਨਿਮਾਣੀ॥ ਦੇਹ ਨਿਮਾਣੀ ਲਿਵੈ ਬਾਝਹੁ ਕਿਆ ਕਰੇ ਵੇਚਾਰੀਆ॥ ਤੁਧੁ ਬਾਝੁ ਸਮਰਥ ਕੋਇ ਨਾਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਬਨਵਾਰੀਆ॥ ਏਸ ਨਉ ਹੋਰੁ ਥਾਉ ਨਾਹੀ ਸਬਦਿ ਲਾਗਿ ਸਵਾਰੀਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਲਿਵੈ ਬਾਝਹੁ ਕਿਆ ਕਰੇ ਵੇਚਾਰੀਆ॥੬॥ ਆਨੰਦੁ ਆਨੰਦੁ ਸਭੁ ਕੋ ਕਹੈ ਆਨੰਦੁ ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਾਣਿਆ॥ ਜਾਣਿਆ ਆਨੰਦੁ ਸਦਾ ਗੁਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਪਿਆਰਿਆ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਕਿਲਵਿਖ ਕਟੇ ਗਿਆਨ ਅੰਜਨੁ ਸਾਰਿਆ॥ ਅੰਦਰਹੁ ਜਿਨ ਕਾ ਮੋਹੁ ਤੁਟਾ ਤਿਨ ਕਾ ਸਬਦੁ ਸਚੈ ਸਵਾਰਿਆ॥ ਕਹੈ<noinclude></noinclude> 2xh65sh7yw3jx58sbwd2uaizwjena96 250 22066 225375 53170 2026-07-11T11:43:15Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੮}}</noinclude>ਨਾਨਕੁ ਏਹੁ ਅਨੰਦੁ ਹੈ ਆਨੰਦੁ ਗੁਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ॥੭॥ ਬਾਬਾ ਜਿਸੁ ਤੂ ਦੇਹਿ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਵੈ॥ ਪਾਵੈ ਤ ਸੋ ਜਨੁ ਦੇਹਿ ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਰਿ ਕਿਆ ਕਰਹਿ ਵੇਚਾਰਿਆ॥ ਇਕਿ ਭਰਮਿ ਭੂਲੇ ਫਿਰਹਿ ਦਹ ਦਿਸਿ ਇਕਿ ਨਾਮਿ ਲਾਗਿ ਸਵਾਰਿਆ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਭਇਆ ਨਿਰਮਲੁ ਜਿਨਾ ਭਾਣਾ ਭਾਵਏ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਜਿਸੁ ਦੇਹਿ ਪਿਆਰੇ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਵਏ॥੮॥ ਆਵਹੁ ਸੰਤ ਪਿਆਰਿਹੋ ਅਕਥ ਕੀ ਕਰਹ ਕਹਾਣੀ॥ ਕਰਹ ਕਹਾਣੀ ਅਕਥ ਕੇਰੀ ਕਿਤੁ ਦੁਆਰੈ ਪਾਈਐ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਧਨੁ ਸਭੁ ਸਉਪਿ ਗੁਰ ਕਉ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਪਾਈਐ॥ ਹੁਕਮੁ ਮੰਨਿਹੁ ਗੁਰੂ ਕੇਰਾ ਗਾਵਹੁ ਸਚੀ ਬਾਣੀ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸੁਣਹੁ ਸੰਤਹੁ ਕਥਿਹੁ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ॥੯॥ ਏ ਮਨ ਚੰਚਲਾ ਚਤੁਰਾਈ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਚਤੁਰਾਈ ਨ ਪਾਇਆ ਕਿਨੈ ਤੂ ਸੁਣਿ ਮੰਨ ਮੇਰਿਆ॥ ਏਹ ਮਾਇਆ ਮੋਹਣੀ ਜਿਨਿ ਏਤੁ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ॥ ਮਾਇਆ ਤ ਮੋਹਣੀ ਤਿਨੈ ਕੀਤੀ ਜਿਨਿ ਠਗਉਲੀ ਪਾਈਆ॥ ਕੁਰਬਾਣੁ ਕੀਤਾ ਤਿਸੈ ਵਿਟਹੁ ਜਿਨਿ ਮੋਹੁ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਮਨ ਚੰਚਲ ਚਤੁਰਾਈ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਆ॥੧੦॥ ਏ ਮਨ ਪਿਆਰਿਆ ਤੂ ਸਦਾ ਸਚੁ ਸਮਾਲੇ॥ ਏਹੁ ਕੁਟੰਬੁ ਤੂ ਜਿ ਦੇਖਦਾ ਚਲੈ ਨਾਹੀ ਤੇਰੈ ਨਾਲੇ॥ ਸਾਥਿ ਤੇਰੈ ਚਲੈ ਨਾਹੀ ਤਿਸੁ ਨਾਲਿ ਕਿਉ ਚਿਤੁ ਲਾਈਐ॥ ਐਸਾ ਕੰਮੁ ਮੂਲੇ ਨ ਕੀਚੈ ਜਿਤੁ ਅੰਤਿ ਪਛੋਤਾਈਐ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਾ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਿ ਤੂ ਹੋਵੈ ਤੇਰੈ ਨਾਲੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਮਨ ਪਿਆਰੇ ਤੂ ਸਦਾ ਸਚੁ ਸਮਾਲੇ॥੧੧॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰਾ ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਅੰਤੋ ਨ ਪਾਇਆ ਕਿਨੈ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪੁ ਤੂ ਜਾਣਹੇ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਖੇਲੁ ਤੇਰਾ ਕਿਆ ਕੋ ਆਖਿ ਵਖਾਣਏ॥ ਆਖਹਿ ਤ ਵੇਖਹਿ ਸਭੁ ਤੂਹੈ ਜਿਨਿ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਤੂ ਸਦਾ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ॥੧੨॥ ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖੋਜਦੇ ਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਇਆ॥ ਪਾਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਗੁਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਨੀ ਸਚਾ ਮਨਿ ਵਸਾਇਆ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਏ ਇਕਿ ਵੇਖਿ ਪਰਸਣਿ ਆਇਆ॥ ਲਬੁ ਲੋਭੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਚੂਕਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਭਲਾ ਭਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਜਿਸ ਨੋ ਆਪਿ ਤੁਠਾ ਤਿਨਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਇਆ॥੧੩॥ ਭਗਤਾ ਕੀ ਚਾਲ ਨਿਰਾਲੀ॥ ਚਾਲਾ ਨਿਰਾਲੀ ਭਗਤਾਹ ਕੇਰੀ ਬਿਖਮ ਮਾਰਗਿ ਚਲਣਾ॥ ਲਬੁ ਲੋਭੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਤਜਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਹੁਤੁ ਨਾਹੀ ਬੋਲਣਾ॥ ਖੰਨਿਅਹੁ ਤਿਖੀ ਵਾਲਹੁ ਨਿਕੀ ਏਤੁ ਮਾਰਗਿ ਜਾਣਾ॥<noinclude></noinclude> i65s6fq4myuvkfqfzrxf9rulzrkvka2 250 22071 225402 53175 2026-07-11T11:51:46Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੧੯}}</noinclude>ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਜਿਨੀ ਆਪੁ ਤਜਿਆ ਹਰਿ ਵਾਸਨਾ ਸਮਾਣੀ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਚਾਲ ਭਗਤਾ ਜੁਗਹੁ ਜੁਗੁ ਨਿਰਾਲੀ ॥੧੪॥ ਜਿਉ ਤੂ ਚਲਾਇਹਿ ਤਿਵ ਚਲਹ ਸੁਆਮੀ ਹੋਰੁ ਕਿਆ ਜਾਣਾ ਗੁਣ ਤੇਰੇ॥ ਜਿਵ ਤੂ ਚਲਾਇਹਿ ਤਿਵੈ ਚਲਹ ਜਿਨਾ ਮਾਰਗਿ ਪਾਵਹੇ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਨ ਨਾਮਿ ਲਾਇਹਿ ਸਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਦਾ ਧਿਆਵਹੇ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕਥਾ ਸੁਣਾਇਹਿ ਆਪਣੀ ਸਿ ਗੁਰਦੁਆਰੈ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਚੇ ਸਾਹਿਬ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਵਹੇ॥੧੫॥ ਏਹੁ ਸੋਹਿਲਾ ਸਬਦੁ ਸੁਹਾਵਾ॥ ਸਬਦੋ ਸੁਹਾਵਾ ਸਦਾ ਸੋਹਿਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੁਣਾਇਆ॥ ਏਹੁ ਤਿਨ ਕੈ ਮੰਨਿ ਵਸਿਆ ਜਿਨ ਧੁਰਹੁ ਲਿਖਿਆ ਆਇਆ॥ ਇਕਿ ਫਿਰਹਿ ਘਨੇਰੇ ਕਰਹਿ ਗਲੀ ਗਲੀ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸਬਦੁ ਸੋਹਿਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੁਣਾਇਆ॥੧੬॥ ਪਵਿਤੁ ਹੋਏ ਸੇ ਜਨਾ ਜਿਨੀ ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ॥ ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ ਪਵਿਤੁ ਹੋਏ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਿਨੀ ਧਿਆਇਆ॥ ਪਵਿਤੁ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਕੁਟੰਬ ਸਹਿਤ ਸਿਉ ਪਵਿਤੁ ਸੰਗਤਿ ਸਬਾਈਆ॥ ਕਹਦੇ ਪਵਿਤੁ ਸੁਣਦੇ ਪਵਿਤੁ ਸੇ ਪਵਿਤੁ ਜਿਨੀ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਸੇ ਪਵਿਤੁ ਜਿਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ॥੧੭॥ ਕਰਮੀ ਸਹਜੁ ਨ ਊਪਜੈ ਵਿਣੁ ਸਹਜੈ ਸਹਸਾ ਨ ਜਾਇ॥ ਨਹ ਜਾਇ ਸਹਸਾ ਕਿਤੈ ਸੰਜਮਿ ਰਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਏ॥ ਸਹਸੈ ਜੀਉ ਮਲੀਣੁ ਹੈ ਕਿਤੁ ਸੰਜਮਿ ਧੋਤਾ ਜਾਏ॥ ਮੰਨੁ ਧੋਵਹੁ ਸਬਦਿ ਲਾਗਹੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਹਹੁ ਚਿਤੁ ਲਾਇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਸਹਜੁ ਉਪਜੈ ਇਹੁ ਸਹਸਾ ਇਵ ਜਾਇ॥੧੮॥ ਜੀਅਹੁ ਮੈਲੇ ਬਾਹਰਹੁ ਨਿਰਮਲ॥ ਬਾਹਰਹੁ ਨਿਰਮਲ ਜੀਅਹੁ ਤ ਮੈਲੇ ਤਿਨੀ ਜਨਮੁ ਜੂਐ ਹਾਰਿਆ॥ ਏਹ ਤਿਸਨਾ ਵਡਾ ਰੋਗੁ ਲਗਾ ਮਰਣੁ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰਿਆ॥ ਵੇਦਾ ਮਹਿ ਨਾਮੁ ਉਤਮੁ ਸੋ ਸੁਣਹਿ ਨਾਹੀ ਫਿਰਹਿ ਜਿਉ ਬੇਤਾਲਿਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਜਿਨ ਸਚੁ ਤਜਿਆ ਕੂੜੇ ਲਾਗੇ ਤਿਨੀ ਜਨਮੁ ਜੂਐ ਹਾਰਿਆ॥੧੯॥ ਜੀਅਹੁ ਨਿਰਮਲ ਬਾਹਰਹੁ ਨਿਰਮਲ॥ ਬਾਹਰਹੁ ਤ ਨਿਰਮਲ ਜੀਅਹੁ ਨਿਰਮਲ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਕਰਣੀ ਕਮਾਣੀ॥ ਕੂੜ ਕੀ ਸੋਇ ਪਹੁਚੈ ਨਾਹੀ ਮਨਸਾ ਸਚਿ ਸਮਾਣੀ॥ ਜਨਮੁ ਰਤਨੁ ਜਿਨੀ ਖਟਿਆ ਭਲੇ ਸੇ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਜਿਨ ਮੰਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸਦਾ ਰਹਹਿ ਗੁਰ ਨਾਲੇ॥੨੦॥ ਜੇ ਕੋ ਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਸੇਤੀ ਸਨਮੁਖੁ ਹੋਵੈ॥ ਹੋਵੈ ਤ ਸਨਮੁਖੁ ਸਿਖੁ ਕੋਈ ਜੀਅਹੁ ਰਹੈ ਗੁਰ ਨਾਲੇ॥ ਗੁਰ ਕੇ ਚਰਨ ਹਿਰਦੈ ਧਿਆਏ ਅੰਤਰ ਆਤਮੈ ਸਮਾਲੇ॥ ਆਪੁ ਛਡਿ ਸਦਾ<noinclude></noinclude> mjqxhqhhdatsfs6zt3u7leeu2qyyl2f 250 42369 225403 103486 2026-07-11T11:52:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{xxxx-larger|'''ਪੇਂਡੂ ਸੁਕਰਾਤ'''}}}} {{center|''(Socrates in an Indian Village)''}} {{dhr|6em}} {{center|{{x-larger|ਰਚਿਤ}}}} <center>{{x-larger|ਐਫ਼. ਐਲ. ਬ੍ਰੇਨ,}} ਐਮ. ਸੀ., ਆਈ. ਸੀ. ਐਸ. </br> ਲੇਟ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਗੁੜਗਾਵਾਂ, ਹਾਲ ਜੇਹਲਮ</center> {{dhr|3em}} {{center|{{x-larger|ਮੁਖਬੰਦ}}}} {{center|ਵੱਲੋਂ}} <center>{{x-larger|ਐਚ. ਈ. ਰਾਈਟ ਆਨਰੇਬਲ ਲਾਰਡ ਅਰਵਿਨ}} ਜੀ. ਐਮ. ਐਸ. ਆਈ., ਜੀ. ਐਮ. ਆਈ. ਈ. ਵਾਈਸਰਾਇ ਅਤੇ ਗ੍ਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਹਿੰਦ</center> {{dhr|3em}} <center>{{x-larger|ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪ੍ਰੈਸ}}</br> {{x-larger|ਬੰਬਈ, ਕਲਕੱਤਾ, ਮਦਰਾਸ}}</center> {{center|{{x-larger|੧੯੩੦}}}}<noinclude></noinclude> gjheoiqch6htvtnvy7rr2g31ci8vu0v 250 42370 225404 103487 2026-07-11T11:52:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 225404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|10em}} <center>'''{{xxx-larger|ਸਮਰਪਣ}}''' {{gap}}ਗੁੜਗਾਵੇਂ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹੱਸ ਖੇਡਕੇ {{gap}}ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ! </center><noinclude></noinclude> nbb1dt2p8o9m2trf65o1rt6ek06ei57 250 45097 225405 121456 2026-07-11T11:56:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੰਗਰ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਟੋਲੀ ਖੱਟੇ-ਰੰਗਾ ਕੜਾਹ (ਮੇਵੇ ਵਾਲਾ) ਖਾਂਦੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਮੂੰਗੀ ਸਾਬਤ ਦਾਲ ਨਾਲ ਤੰਦੂਰ ਦੀਆਂ ਰੜ੍ਹੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਫੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਤਾਦ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹੈ... ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਭੋਗ ਪੈ ਰਿਹੈ... ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਹੁਣ...? {{gap}}ਮੈਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਲੋਤਾ ਹਾਂ। ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਰਾ... ਗਰਮ ਲੋਈ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੀ ਹੋਈ। ਜੁੱਤੇ ਉਤਾਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲਾਗਿਓਂ ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹ ਪੀ ਲਓ।" {{gap}}"ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਨਹੀਂ....।" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪੰਡਾਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੋਟੇ ਢਿੱਡਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਚੋਲਿਆਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਵਾਸਕਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੋਪੜੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ-ਜਨ ਵੀ ਪਧਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ 'ਸੱਚੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ' ਦੇਣ ਲਈ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਲਾ ਕੱਢ ਕੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ। ਉਸਤਾਦ ਦੀਪਕ ਜੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬੀਬੀ ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਹਰੇਕ ਆਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫ਼ਤਹਿ ਬੁਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਧਰ ਕਈ ਲੇਖਕ ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੁਆਲੇ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਪਾਸੋਂ 'ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ-ਮਿੰਟ' ਮੰਗ ਰਹੇ ਨੇ ... ਉਹ ਸਿਰ ਫੇਰ ਰਿਹੈ, "ਮਿੰਟ ਬਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ...।" {{gap}}ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਇਕ ਥਮਲੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਬੈਠੇ, ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ... ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਸੋਚੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਸ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪੇਤਲੀਆਂ... ਫੁਸ-ਫੂਸੀਆਂ... ਉਹ ਘਸੀਆਂ-ਪਿਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ... ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਿਵਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਜਿਹੀਆਂ...। ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗੁਣਗੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:- {{gap}}"ਸੱਜਣ ਮੇਰੇ ਰੰਗੁਲੇ ਜਾਇ ਸੁਤੇ ਜੀਰਾ।।।" {{right|'''-ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ'''}}<noinclude>{{center|21/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 7hhtenjtkgc3e2h2bx0shkawybsgn2c 250 45098 225406 121457 2026-07-11T11:56:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੋਂ ਦੋ ਰੁਪੀਏ ਲਊਂ।" ਕੋਈ ਕਹੇ, "ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲਊਂ ਭਾਪੇ ਤੋਂ..." ਦੀਪਕ ਜੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਤੇ ਅੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਖੂੰਡਾ ਜੁਆਕਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾਵਾਂ ਮਾਰਿਆ। ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਭੱਜ ਗਏ, ਲਾਗੇ ਬੈਠੀ ਦੀਪਕ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਖੂੰਡਾ ਵੱਜਿਆ। ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਪਾਟ ਗਿਆ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀਪਕ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਖੂੰਡਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਖੂੰਡੇ ਨੇ ਅਗਾਂਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੰਨਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪਾੜੇ ਹੋਣਗੇ? ਦੀਪਕ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਬੇਗ਼ਮ ਸਾਹਿਬਾ', 'ਸਰਦਾਰਨੀਂ', 'ਸੰਤਣੀ' ਤੇ 'ਭਗਤਣੀਂ' ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਦੀਪਕ ਜੀ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਯਾਰ ਸਨ। ਇਕ ਦੀਪਕ ਜੀ ਦਾ ਯਾਰ ਸੀ 'ਜੈਲਾ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲਾ'। ਦੀਪਕ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੈਲਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਜੀ ਨੇ ਹਾਲੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੁਰਕੀ ਤੋੜੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਿੱਚੇ ਰੋਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਤੁਰੇ। ਪੈਰੀਂ ਜੁੱਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਚੱਪਲ ਵੀ ਉਸ ਦਿਨ ਦਸ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੁੱਟੀ ਸੀ। ਹਾੜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ। ਜੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਤਾਂ ਪੈਰ ਭੁੱਜਣ, ਕੱਚੇ ਤੁਰਨ ਤਾਂ ਰੋੜ ਤੇ ਤੀਲੇ ਖੁੱਭਣ। ਦੀਪਕ ਜੀ ਜੈਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੇਵੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਗਰੀਬ ਜਿਹੀ ਔਰਤ ਬਾਲਣ ਚੁਗੀ ਜਾਵੇ। ਦੀਪਕ ਜੀ ਨੂੰ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਵੇ ਬਾਬਾ, ਐਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਨਾ ਜਾਨੈ... ਕਿਸੇ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਚੜ੍ਹਜੀ।" {{gap}}ਦੀਪਕ ਜੀ ਬੋਲੇ, "ਭੈਣਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਆਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।" ਏਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ। ਬੀਬੀ ਸੜਕ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਬੋਲੀ, "ਵੇ ਭਾਈ, ਆਹ ਬਾਬਾ ਬੇਚਾਰਾ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਸੜਦਾ ਜਾਂਦੈ... ਪੈਰ ਮੱਚਦੇ ਐ... ਸੇਵੇ ਵਾਲੇ ਜਾਣੈ ਇਹਨੇ ... ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਬਹਾ ਕੇ... ਤੈਨੂੰ ਇਹਦਾ ਪੁੰਨ ਲੱਗੂ।" {{gap}}ਦੀਪਕ ਜੀ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜੈਲੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਉਤਾਰਿਆ। ਦੀਪਕ ਜੀ ਟਰੈਕਟਰ ਤੋਂ ਉਤਰਦੇ ਸਾਰੇ, ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਭੁੰਜੇ ਪਈ ਜੈਲੇ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ-ਪਾ ਕੇ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। {{gap|12em}}********************* {{gap}}ਇਹ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੰਗੀਠਾ ਸਾਹਿਬ ਬਠਿੰਡਾ ਰੋਡ ਜੈਤੋ। ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਤਕੜਾ ਇਕੱਠ। ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਾਲ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਠੁਰ-ਠੁਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ:-{{Block left|<poem>ਸਜਣ ਮੇਰੇ ਰੰਗੁਲੇ ਜਾਇ ਸੁਤੇ ਜੀਰਾਣਿ॥ ਹੰ ਭੀ ਵੰਞਾ ਡੁਮਣੀ ਰੋਵਾ ਝੀਣੀ ਬਾਣਿ॥</poem>}}<noinclude>{{center|20/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 17o80p8j7t3i9xfv5c5w5sqvendl4y8 250 45099 225407 121463 2026-07-11T11:56:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਦੀਪਕ ਦੀ ਗੀਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਯਤਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਪਲੇਠਾ ਯਤਨ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਇਸ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਯਤਨ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ। {{gap}}ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਆਖੇਗਾ, ਤੇ ਇਸ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮਾਣੇਗਾ। {{gap}}ਧੰਨਵਾਦ {{right|'''ਜੀਤ, ਜੋਸ਼ੀ'''}}<noinclude>{{center|23/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 7g1m19ifvvsym2gi998876m1bz1dk3t 250 45100 225408 121464 2026-07-11T11:57:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|{{x-larger|'''ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਬ : ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ'''}} }}</noinclude>{{gap}}ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਰਥਾਤ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੀ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਸ ਪਛੜੇ, ਜਾਂਗਲੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਉਹ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਣ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਣਯੋਗ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦਾ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦਾ, ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰਮਯੋਗੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਉਰਫ਼ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਡੀ ਜੈਤੋ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੈਤੋ (ਗੰਗਸਰ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋਰਚਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਜੈਤੋ ਦਾ ਨਾਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਪਦਮਸਿਰੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ 'ਦੀਪਕ' ਬਣਕੇ ਬਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਹਨੇਰੀਆਂ ਨੁਕਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ 'ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ' ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ 'ਦੀਪਕ ਸਕੂਲ' ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਬਾਰੇ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸ਼ਿਅਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸੇ ਰੰਗਤ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਵੱਲੋਂ ਸਨਾਤਨੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ ਗੀਤ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ 'ਦਮਦਾਰ' ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਝ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਦੀ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਸਦਾ ਨਿਧੜਕ ਬਿਆਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। 'ਆਹ ਲੈ ਮਾਏ ਸਾਂਭ ਕੂੰਜੀਆਂ' ਤੇ 'ਅਸਾਂ ਨੀਂ ਧੰਗੇੜ ਝੱਲਣੀ' ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਦੀਪਕ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰਹੇਗਾ। ਹਿਰਦੇਪਾਲ<noinclude>{{center|22/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 87xz7d3miixvrjffzit2gd6gl24f3jb 250 45101 225409 121465 2026-07-11T11:57:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਰਹੇਗਾ। {{gap}}ਪ੍ਰੋ. ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਯਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਜੋਸ਼ੀ ਅੱਗੋਂ ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਟੀ.ਆਰ ਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਡਾ. ਘੁੰਮਣ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਲੋਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਾ ਜਾਏਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮੁਬਾਰਕ ਦਿਨ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗੀ। {{gap}}ਆਮੀਨ! {{gap}}ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ, 2014 {{Block right|<poem>'''ਪ੍ਰੋ. ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ '''ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਵਾਸ, ਹਰਿੰਦਰਾ ਨਗਰ '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ- '''151203'''</poem>}}<noinclude>{{center|25/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> dtnsqg9vxb99fhfkbu1nb8f9sk361tz 250 45102 225410 120850 2026-07-11T11:57:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|{{x-larger|'''ਭੂਮਿਕਾ'''}} }}</noinclude>{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਪ੍ਰੋ. ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਸ੍ਰੀ ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਢਲੀ ਚੇਤਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ ਵਿਧਾਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਯੋਗਵੱਸ ਡਾ. ਕੋਮਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਵਾਂਗ ਮਲੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਨਿੱਘੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਨਾਬ ਦੀਪਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੀਪਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਰਜਨਾ ਮੁਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਵੰਗਾਰਿਆ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਦੀਪਕ ਸਾਹਿਬ ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ-ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਦਤ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। {{gap}}ਦੀਪਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 1947-48 ਈ. ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਝੱਲਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਾਂਗੜੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵੰਨਗੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਗਾਇਕਾ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ-ਗਾਇਕਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗ਼ਮ ਵਾਂਗ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਜਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 1980 ਈ. ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਪਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਝੁਕਾਉ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ<noinclude>{{center|24/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> rrzdw7qep9t751txet6q0q8o9m4zh9y 250 45103 225411 121468 2026-07-11T11:57:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>-ਅਰਣਯ-ਗਾਨਾਂ1 {{gap}}ਇਹ ਗ੍ਰਾਮ ਗਾਨ ਹੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪੂਰਬਲਾ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰਹੀ ਗੱਲ ਗੀਤ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ, ਸਾਹਿਤ ਅਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੈ-ਸ੍ਰੋਤ ਵੇਦ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਲੈਅ-ਬੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲੈਅ-ਬੱਧ ਪਾਠ ਵੇਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੇਦ ਮੰਤਰ ਛੰਦ ਦੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਢਾਲੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਥੇ ਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਚਣਕਾਲ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਾਮਵੇਦ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਗੀਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਜੇ ਵੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਕਾਰਨ? ਆਦਿਮ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ/ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਲੱਭ ਲਏ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਸੁਰ-ਸੰਚਾਰ ਅਥਵਾ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਢੰਗ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਛੁੱਟਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਮਨੁੱਖ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਗਾਇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਇਹੋ ਹੀ ਇੱਕ ਢੰਗ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੀੜ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਲੀ, ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇੰਨਾ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦ-ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਗਾਇਨ ਹੀ ਵੇਦ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਲੈਅ-ਮੁੱਖ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪੁਰਾਤਨ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈਆਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੂਰਬ ਪੱਥਰਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸੁਰ-ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਉਤਰ ਪੱਥਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਠ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਚਰਮ-ਸੀਮਾ ਉਤੇ ਸੀ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਦਾ ਗਾਇਨ ਇਸੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਰੀਆ ਆਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਣਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ। ਸ੍ਰੀ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ (ਗਾਥਾਵਾਂ) ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਉਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵੈਦਿਕ ਜੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਰਬਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਮਨ-ਖਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਿਊਰਾ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰਾਇਣੀ ਸੰਘਿਤਾ (ਤਿੰਨ ਛੇ ਤਿੰਨ) ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਗਾਥਾ<noinclude>{{center|27/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> emnz6y4pr2njsvpxafy1b89w0fw3qtc 250 45109 225412 121469 2026-07-11T11:57:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|<poem>{{larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ '''ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਧਾਰ'''}}</poem>}}</noinclude>{{gap}}ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵੇਗਾਂ/ਲੈਅ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਗੀਤ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਗਿਣਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨੇਹ ਭਾਵ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਨੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਤੱਕ ਆਉਣ ਤੀਕਰ ਗੀਤ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੁਨੇਹ ਭਾਵ ਸਦਾ ਹੀ ਗੀਤ ਰਾਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਪਲਬਧੀ ਵੇਦ-ਬਾਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਗੌਣ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਨਾਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਫਲ ਨਿਭਾਅ ਲਈ ਛੰਦ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਛੰਦ ਹੀ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਵੇਦ ਅੰਦਰ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ-ਮੰਤਰ ਗਾਇਨ ਮਈ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਵੇਦਮੰਤਰ ਰਿਸ਼ੀ-ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਇਲ ਦਾ ਗਾਣਾ ਅਤੇ ਮੋਰ ਦਾ ਨੱਚਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਜ਼ਰੂਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੈਦਿਕ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}-ਗ੍ਰਾਮ-ਗਾਨ {{gap}}ਅਤੇ<noinclude>{{center|26/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> t3ya1qt1cqmjyc077j5v0zfusuojyip 250 45110 225413 121470 2026-07-11T11:57:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀ ਨਾਲ ਰਾਗ ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲੈਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਛੰਦ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਵ-ਭੰਗਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫਲਸਰੂਪ ਇਸ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੋਹ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਸੀ ਸੰਗੀਤਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ? ਗੋਰਖ ਨਾਥ, ਚਰਪਟ ਨਾਥ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਡਾ. ਰੰਧਾਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਮਹਾਨ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਠੁੱਕ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਝ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ-ਸਤ ਸੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ:-{{Block center|<poem>ਫ਼ਰੀਦਾ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਦੁਖ ਮੁਝ ਕੋ, ਦੁਖ ਸਬਾਇਆ ਜਗੁ। ਉਚੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ, ਘਰੁ ਘਰੁ ਇਹਾ ਅਗੁ।4</poem>}} {{gap}}ਮਨੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੋਧ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ, ਤਰਤੀਬ ਬੱਧ ਅਤੇ ਸੰਚਿਤ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਇੱਕ ਐਸਾ ਜੀਵ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਵੀਨ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੁਗਤ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੂਖ਼ਮ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿਹਨਕੀ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਗੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦੀ ਚਿਹਨਕੀ ਯੋਗਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਜੁਗਤ ਚਿਹਨਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕ-<noinclude>{{center|29/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 3cub5xukvclou4a2ccr9h1324js3kj9 250 45111 225414 120859 2026-07-11T11:57:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਰਸਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਤਰ (ਇੱਕ ਕਾਂਡ ਛੇ ਕੰਨਟਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਸ਼ਵਲਾਇਣ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਮੰਤੋ ਨੈਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀਣਾ ਤੇ ਗਾਥਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੀਬੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਪਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।2 ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਗੀਤ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਭਾਵ-ਵੇਗ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ ਅਹਿਸਾਸਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਸ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਾ ਉਚਾਰਿਤ ਰੂਪ ਗੀਤ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੈਸੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਹੋਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਭਾਵ, ਵਿਚਾਰ, ਕਲਪਨਾ ਗਾਇਕ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਮੇਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣਲੱਛਣ ਹੈ। ਗੀਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਚੁੰਬਕ ਨੂੰ। ਗੀਤਕਾਰ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ, ਸੋਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉਭਰਵੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਨਿਰੋਲ ਗਾਇਨ ਵਾਲੀ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਅਵਿਕਸਿਤ ਹੀ ਸਨ। {{gap}}ਦੂਸਰੀ ਅਵਸਥਾ ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਹੱਤਤਾ ਮਿਲਣੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਗੌਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਜਿਥੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਵੀ ਅਣਗੌਲੀ ਨਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤੀਸਰੀ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ ਭਾਵ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਵ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਸਦਕਾ ਗੀਤ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਛੰਦ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉਪਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਭਾਗ ਜਿਥੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ<noinclude>{{center|28/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> b6i475q0wb7yfe5hjp2esam9fctfi2q 250 45113 225415 120861 2026-07-11T11:57:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਜੰਗਲ ਸੁੱਤੇ, ਪਰਬਤ ਸੁੱਤੇ, ਸੁਤੇ ਸਭ ਦਰਿਆ, ਅਜੇ ਜਾਗਦਾ ਸਾਡਾ ਕਾਕਾ, ਨੀਂਦੇ ਛੇਤੀ ਆ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਮਮਤਾ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਚੀ-ਸੁਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬੋਧਿਕਤਾ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਾਂ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਨਿੱਘ ਤੇ ਲੋਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਜਵਾਬ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਵਿ ਹੈ:{{Block center|<poem>ਬੱਚੇ ਜਿਹਾ ਨਾ ਮੇਵਾ ਡਿੱਠਾ, ਜਿੰਨਾ ਕੱਚਾ ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਠਾ।</poem>}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਉਸਤਾਦ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਮਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਡਗਮਗਾ ਉਂਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਫੜਾ ਕੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਤੋਤਲੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਮਾਂ ਸਾਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਰਦਲ 'ਤੇ ਲਿਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਉਮਰੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਮਨ 'ਤੇ ਉਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਬੌਧਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:{{Block center|<poem>ਲੁੱਕ ਛਿਪ ਜਾਣਾ ਮਕਈ ਦਾ ਦਾਣਾ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਆਈ ਏ, ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜਾ ਸੂਰਜਾ ਫੱਟੀ ਸੁਕਾ</poem>}} {{gap}}ਆਦਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਰੌਚਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠਲਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਭੋਲ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਹਾਲੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੱਦ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪਾਸਾਰਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਨਵੇਂ ਖੂਨ ਦਾ ਵਲਵਲਿਆਂ ਭਰਿਆ ਜੋਸ਼ ਇੱਕ ਉਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਉਮਰੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਿਹਾ ਉਸਦਾ ਬਾਲ-ਮਨ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਝੁਕਣ ਤੇ ਉਠਣ ਦੀ ਆਹਟ ਵੀ ਸੁਣਨ ਦੇ<noinclude>{{center|31/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> bf119a826m3hebmrn3il8vdz760ximf 250 45116 225416 120863 2026-07-11T11:57:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀ ਸੰਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਵਸਤੂਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚਿਹਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਸਮੇਤ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੀਤ ਕਵੀ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਭਾਵ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਡੂੰਘ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਗੀਤ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਸਰਬੁਲੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਗੀਤ ਰਾਹੀ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਤੇ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਆਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਲੰਮੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਣ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਗੀਤ ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਨਾ ਹੋਣ। ਅਕਸਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਮਦਾ ਵੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਵਾਨ ਵੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾ ਵੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਰੀਆਂ, ਕਿੱਕਲੀ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਡੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਉਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਹੈ। {{gap}}"ਗੀਤ ਦੀ ਨਵੇਕਲੀ ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੀ ਗੀਤ ਆਪਣੀ ਨਵੇਕਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦਿੱਖ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ, ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾਈ (Folkloric) ਪਰੰਪਰਾ ਗਾਇਨ-ਰੀਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਪਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ ਆਪਣੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਪੱਖੋਂ ਕੁਝ ਵਖਰੇਂਵੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਖਰੇਂਵੇ ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੀ ਹਨ ਪ੍ਰਗਟਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਗਾਇਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ।6 {{gap}}ਗੀਤ ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਮਿਸਰੀ ਘੁਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਕ ਹੋਈਆ ਲੋਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ "ਜੀ ਆਇਆ" ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ:-<noinclude>{{center|30/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> o96l5hiaiw0pcxex6u1i9xw8gmh35m6 250 45119 225417 120865 2026-07-11T11:58:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਝਰੋਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਇਹ ਮਚਲਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਰਾ ਬਾਹਰ ਹੋ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਪੂਰੀ ਖਲਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਅੰਦਰ ਖੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।8 ਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਧੁਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਤੱਕ ਉਕਰੇ ਉਹ ਨਕਸ਼ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਹਾਣੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀ ਪੂਰੀ ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਹੱਸਣ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪਲਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪਲਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਰੀਝ ਹਰ ਜਵਾਨ ਧੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਬੁਲ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਢੇਰੀ ਕਰਦੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ:{{Block center|<poem>ਨੀ ਲੈ ਦੇ ਮਾਏ ਕਾਲਿਆਂ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪੈਣ ਕਪਾਹੀ ਫੁੱਲ ਵੇ। ਧਰਤੀ ਬਾਬੁਲਾ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਰੁੱਤ ਲੈ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵੇ....</poem>}} {{gap}}ਪਰ ਬਾਬੁਲ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ, ਲੋੜ੍ਹਾਂ-ਥੋੜ੍ਹਾਂ, ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ 'ਲਛਮਣ ਰੇਖਾਵਾਂ' ਅਤੇ ਜੁਆਨ ਧੀ ਦੇ ਸੋਚਾਂ ਵਰਗਾ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸੇ ਪੱਕੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣ ਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਤਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਹੀ ਦੋ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵਿਥ ਪਾਲਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਕਾਵਿ (ਸਾਹਿਤ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਤੀ ਉਲਾਂਭੇ ਅਤੇ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਸੋਚਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਨਾਲ ਨਿਭ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਤੋਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗੀਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ:{{Block center|<poem>ਬਾਬਲ ਨੇ ਵਰ ਟੋਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇ ਪਰਾਂਦੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ। - - - - - - - - - - ਮੁੰਡਾ ਰੋਹੀ ਦੀ ਕਿੱਕਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਲਾ, ਵਿਆਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤੂਤ ਦੀ ਛਟੀ।</poem>}} {{gap}}ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਥ ਮਾਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਨਿਭਾਇਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਸਾਥ ਮਾਨਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:{{Block center|<poem>{{gap}}ਚਿੱਟੇ ਚੌਲ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ, ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜੋੜੀਆ।</poem>}} {{gap}}ਇਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਚਲਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਭਰ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਰੀਝਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਾਲਦਿਆਂ ਜੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ<noinclude>{{center|33/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 32y6qr2dwiyl2uwvz7yrb9o9je7y5c0 250 45123 225418 120866 2026-07-11T11:58:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਬੌਧਿਕਤਾ ਵੱਲ ਤੁਰਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਸਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਰੋਸਾ ਕਾਵਿਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਉਮਰੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੁਹਰੇ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ, ਅੱਖ ਦੀ ਰਮਜ਼, ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਹਟ, ਗੱਲ ਕੀ, ਹਰ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਚਾਨਣ ਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਾਵਿ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚੋਂ ਗੀਤ ਰੁਮਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਦੇਹੀ ਦੀ ਹਰ ਨਜ਼ਰ, ਹਰ ਹਰਕਤ, ਹਰ ਅਦਾ ਕਾਵਿ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਇਹ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪੁੰਗਰਨ ਦੀ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਫਸਲ ਬਣ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰੇ ਧਰਤੀ ਭੀੜੀ-ਭੀੜੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਬਰ ਨੀਵਾਂ-ਨੀਵਾਂ, ਜਿਥੇ ਬਾਂਹ ਵਧਾ ਕੇ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦਣ ਦੀ ਰੀਝ ਮਚਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਰੀਝ ਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧਾਰ ਜਿਥੇ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਗਾ ਉਠਦੀ ਹੈ:{{Block center|<poem>ਸਿਰ ਗੁੰਦ ਦੇ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੈਣੇ, ਨੀ ਉਤੇ ਪਾ ਕੇ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ।</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਉਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ, ਅਰਮਾਨਾਂ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਬੰਗਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੈਣ ਹੱਥੋਂ ਗੁੰਦਵਾ ਲੈਣਾ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਛੀ ਰੇਖਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨੈਣ ਆਪਣੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਵੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਮਰਥਾ ਇਹ ਬੰਗਲਾ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ:{{Block center|<poem>ਮੈਤੋਂ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਨੀ ਉਤੇ ਪਾ ਦੈ ਮੋਰ ਘੁੱਗੀਆ।</poem>}} {{gap}}ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਜਿਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਨੂੰ ਮੋਰ ਘੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਰੀਝਾਂ ਦੁਆਲੇ 'ਲਛਮਣ ਰੇਖਾਵਾਂ' ਵੀ ਵਾਹ ਦਿੰਦੀਆ ਹਨ? ਇਹਨਾਂ 'ਲਛਮਣ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਮਨ ਹਉਕੇ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਉਕੇ ਲੋਕ ਗੀਤ/ਗੀਤ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ:{{Block center|<poem>ਕਾਸ਼ਨੀ ਦੁਪੱਟੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਧਾਰੀਆ, ਪਹਿਨਣ ਨੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ।</poem>}} {{gap}}ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਸਾਥੀ ਆਪ ਹੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਵਿਵਰਜਿਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂੰਹ ਜ਼ੋਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਾ ਟਾਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੋਚਾ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲਗਣਾਂ ਦੇ<noinclude>{{center|32/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> nsmuz039t14t7e3efybg6p40wyzmb3u 250 45127 225419 118443 2026-07-11T11:58:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਨੀ-ਬਹਾਨੀ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਰਾ ਭੈਣ ਪੱਖੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋਏ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੱਸ ਮਿਹਣਾ ਕੱਸਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਤੈਨੂੰ ਲੈਣ ਕੋਈ ਨਾ ਆਇਆ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀਏ।</poem>}} {{gap}}ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਧੀ ਦੀ ਰੂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬਾਬੁਲ ਦੇ ਦਰ ਜਾਂ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਅੱਪੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪੇਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਗਮ ਤੇ ਸੱਸ ਦੇ ਤਾਅਨਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਗਿਲ੍ਹਾ ਚੱਖਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਜਾਂ ਬਾਪੂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਮਰ ਜੇ ਕੁੜਮਣੀ ਤੇਰੀ।</poem>}} {{gap}}ਸੱਸ ਕੋਲ ਸੋ ਪਰਦੇ ਪਾ ਕੇ, ਉਹਲੇ ਰੱਖ ਕੇ ਐਨਾ ਸਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਹੇਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਵੇਲਾ ਹੱਥ ਲੱਗਣ ਤੇ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਵੀਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਜੀ-ਹਜੂਰੀ ਜਾਂ ਆਓ-ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਭਰਾ ਦਾ ਮੌਕੇ ਤੇ ਨਾ ਆ ਸਕਣਾ, ਸੱਸ ਦੀ ਦਰਸਾਈ ਬੇ-ਰੁਖੀ ਉਪਰ ਬਰਾਬਰ ਤੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਖੰਡ ਪਾਈ, ਸੱਸੇ ਤੇਰੀ ਮੰਹਿ ਮਰ ਜੇ।</poem>}} {{gap}}ਤੇ ਸੱਸ ਵੀ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਧੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਸੱਸ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਨਾ ਦੇ ਸੱਸੇ ਗਾਲੀਆਂ, ਏਥੇ ਮੇਰਾ ਕੌਣ ਸੁਣੇ?</poem>}} {{gap}}ਪਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਨਰਕ ਬਣਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਸੱਸ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਭਵੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ-ਮਿਹਣੇ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਬੋਲ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਸ ਹੀ ਗਹਿਣੇ-ਕੱਪੜੇ ਪਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੈਂ ਰੱਖੀ ਲਾਡਲੀ ਸਹੁਰੇ ਲਾ ਲਈ ਰੇਹ ਵੇ। ਐਵੇਂ ਜਨਮ ਗਵਾਇਆ, ਚੰਨਣ ਵਰਗੀ ਦੇਹ ਵੇ।</poem>}} {{gap}}"ਗੀਤ, ਪ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ ਕੁੜਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੇ ਗੱਭਰੂ, ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਾਲੀ, ਡੰਗਰ ਚਾਰਦੇ ਪਾਲੀ, ਚੱਕੀਆ ਬੋਤਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਲੋਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ ਗਾ ਰਹੀਆ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਸੁਹਾਗ ਗਾ ਰਹੀਆ ਸਹੇਲੀਆਂ, ਸੋਗ ਮਨਾ ਰਹੀਆ ਔਰਤਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾ ਰਹੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਮੂਹਿਕ<noinclude>{{center|35/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 3quww6y3ubymas6gsyrnfqhhlp0auqv 250 45129 225420 118445 2026-07-11T11:58:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਢਿੱਲ-ਮੱਠ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੇਰ ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ, ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਰੁੱਤੇ ਪਿਘਲ ਰਹੀਆ ਸੋਚਾਂ ਚੌਗਿਰਦੇ ਫੈਲੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਕਸ਼ ਚੁਣ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸਦਾ ਹੀ ਗੁਣ-ਗਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜੁੱਤੀ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਉਤੋਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਾਰਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆਂ ਸਬਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਯਾਰਾ ਤੇਰਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਲਾਂ।</poem>}} {{gap}}ਆਪਣੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਸਾਥੀ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਬੁਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਗੀਤ ਦੇ ਵੱਲ ਫੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਆਖਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦਈਂ ਬਾਬੁਲਾ 'ਹਾਲੀ ਪੁੱਤ' ਬਥੇਰੇ, ਨੌਕਰ ਪੁੱਤ ਤਾਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਵਿੱਚ ਪਰਦੇਸੀ ਡੇਰੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਜ ਰਹੀ, ਦੇਈ ਨਾ ਬਾਬੁਲਾ ਫੇਰੇ ...।</poem>}} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਵਸਣਾ ਨੌਕਰ ਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਣੇ ਬੂਟ ਲੱਤ ਮਾਰੇ।</poem>}} {{gap}}ਪਰ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਇਹ ਸੁਰ ਬਾਬੁਲ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਦਕਾ {{center|"ਜੋੜੀਆਂ ਜਗ ਥੋੜੀਆਂ ਤੇ ਨਰੜ ਬਥੇਰੇ"}} {{center|ਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। }}{{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਖੇਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ-ਥੋੜਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਗੀਤ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲਾਮ ਤੇ ਜਾਣਾ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਜ ਹਾਣੀ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਿਲ ਬਹਿਣ ਦੇ ਪਲ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਜਿਸ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਸਾਕ-ਸਕੀਰੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਓ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਰੀਝਾਂ ਤੇ ਚਾਅ ਤਰਾਸ਼ੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰਹ-ਸੱਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਪੇਕਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵਾਂ ਘਰ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਸਹੁਰੇ ਪਹੁੰਚੀ ਧੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦਰੇਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਬੋਲ-ਕਬੋਲ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢਲਦੇ ਹਨ। ਨਿਭ ਰਹੇ ਜਾਂ ਹੰਢਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤਾਅਨੇ-ਮਿਹਣੇ ਵੀ ਸਮੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੈਣ<noinclude>{{center|34/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> cqnhah6emqbj38fd1pd8dvsafzyxxoi 250 45131 225421 120875 2026-07-11T11:58:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗੀਤ ਤੇ ਸੁਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੀਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ 'Best words in the Best order'।16 {{gap}}"ਲੱਗਭਗ ਹਰੇਕ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਦਾ ਉਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੁੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਕਰਣ ਵੀ ਸਹਿਜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਾਵਿ - ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਕੀਰਨੇ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਢੋਲਾ, ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ।16 {{gap}}ਗੀਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਜਾਂ ਜੱਗ-ਬੀਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪੁਜਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਹੰਢਾਇਆ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਂ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਸਿਰਜਣਾ, ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਪਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪਰ ਤੋਂ ਨਿੱਜ ਤੱਕ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸਮੂਹਿਕ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਭਦੇ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਤੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਲਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤਿ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੀ ਸਰਦੀ ਜਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪਾਲ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਾਂ ਇੰਝ ਆਖ ਲਓ ਕਿ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ, ਹਮਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਉਪਰੰਤ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੱਕ 'ਤੇ ਉਲੀਕਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਸਮੂਹਿਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕੋਲ ਖੇਡ ਅਤੇ ਲਾਮ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋ ਹੀ ਮਨਪਸੰਦ ਕਿੱਤੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਹੈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ। ਇਸ ਨੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁੱਤਰੀ/ ਧੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਖੋਰਦੇ ਹਨ:{{Block center|<poem>ਤੈਂ ਘਰ ਜਨਮੀ ਧੀ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ, ਥੋੜੀ ਦਾਰੂ ਪੀ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ। ਤੈਂ ਘਰ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ, ਠੇਕੇ ਬਹਿਕੇ ਬੁੱਕ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ।</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਕਥਨ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕਲੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖੇਤ ਵਿੱਚ, ਪੰਡ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਹਾਕ ਮਾਰ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ<noinclude>{{center|37/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> os7buu68je00bws5glnw9ijjql1vqq3 250 45135 225422 118453 2026-07-11T11:58:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਹੀ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਕੇਵਲ ਸਹਿਜ ਤਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਤਾਂ ਉਘੇੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:- {{Block center|<poem>ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਧੇ ਤੇਰੇ ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ਜਾਮਣੂੰ, ਕਦੇ ਨਾ ਤੱਕਿਆ ਕਲਿੱਪ ਲਾ ਕੇ, ਘਰ ਪੱਟਿਆ ਜਾਊ ਦੇ ਕੈਪਸੂਲ ਖਾ ਕੇ।9</poem>}} {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਤ੍ਰਿੰਜਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਬਰਸਾਤ ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਰੁੱਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿਲ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੰਦ ਮਹੀਨੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਦੀ ਹਰ ਗਰਜ, ਝੜੀ ਦੀ ਹਰ ਵਾਛੜ ਜਾਂ ਛਰਾਟਾ ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਖਾਣ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਨੂੰ ਡਰ ਕੀ ਪਾਲੇ ਦਾ 10 ਪਰ ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੁਣ, ਵੇ ਸੂਰਜਾ! ਸੁਣ ਵੇ ਸੂਰਜਾ ਨੈਣੀ ਨੀਰ ਵਹਾਵਾਂ ਮੈਂ ਤੰਦ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਵਾਂ।11</poem>}} {{gap}}ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਸਾਰੀਆਂ ਜੁੜ ਬਹਿਣਗੀਆ:- ਪੂਰ ਬੇੜੀ ਦਾ, ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆ, ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਹੋਣ 'ਕੱਠੀਆ।12 {{gap}}ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦਾ ਚਰਖਾ ਇੰਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਜੋਗੀ ਉਤਰ ਪਹਾੜੋਂ ਆਏ। ਚਰਖੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ..।3</poem>}} {{gap}}ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਨਿਸੰਗ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵਿਵਰਜਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰੰਨ ਨਹਾ ਕੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸੁਲਫੇ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ।14</poem>}} {{gap}}ਸ਼ਬਦ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸਪਾਟ, ਬੇਬਾਕ, ਨਿਸੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀ ਵਿਛੁੰਨਦੇ। ਨਿਸੰਗ ਜਾਂ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੁਦਰਾਪਣ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਆਖਦੇ ਹਨ,<noinclude>{{center|36/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> 8xdmupxn0otz75myh5xb1g5vlhep0vw 250 45137 225423 118456 2026-07-11T11:58:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|{{larger|'''ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ'''}} }}</noinclude>1. ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ, ਪ੍ਰਗੀਤ, ਪੰਨਾ-24</br> 2. ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਮਦਾਨ, ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਪੰਨਾ-54</br> 3. ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ, ਪ੍ਰਗੀਤ, ਪੰਨਾ-24</br> 4. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਪੰਨਾ-23</br> 5. ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ, ਪੰਨਾ-12</br> 6. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-13</br> 7. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਪੰਨਾ-13</br> 8. ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਤੱਤ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਲੋਕਕਾਵਿ, ਪੰਨਾ-94</br> 9. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-100</br> 10. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਪੰਨਾ-49</br> 11. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-49 12. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-50</br> 13. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-50 14. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-53</br> 15. ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਤੱਤ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਲੋਕਕਾਵਿ, ਪੰਨਾ-103, ਉਦਰਿਤ</br> 16. ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ, ਪੰਨਾ-9</br> 17. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਪੰਨਾ-87</br> 18. ਉਹੀ, ਉਹੀ, ਪੰਨਾ-17</br> 19. ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ, ਪੰਨਾ-1<noinclude>{{center|39/ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ }}</noinclude> kp9y1ve459t9kqtm4kz2w1auc9a0pad 250 53511 225361 225003 2026-07-11T09:58:21Z Jagdish Papra 2490 225361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੪੯}} {{rule}}</noinclude>੧੧ ਕਥਾ। ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਚਤੁਰਕ ਨਾਮੀ ਗਿੱਦੜ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਬਨ ਵਿਖੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਮੋਯਾ ਹੋਯਾ ਹਾਥੀ ਲੱਭਾ ਪਰ ਉਸਦੀ ਖਲੜੀ ਬੜੀ ਕਠੋਰ ਸੀ ਇਸਲਈ ਉਸਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਤਾਂ ਫਿਰਿਆ ਪਰ ਪਾੜ ਨਾ ਸੱਕਿਆ॥ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਸ਼ੇਰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰਦਾ ਹੋਯਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉਪਰ ਦੋਵੇਂ ਗੋਡੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬੜੀ ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਆਪਦਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਹਾਥੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਸੋ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਖਾਵੋ। ਉਸਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਿੰਘ ਖੁਧਾ ਯੁਤ ਬਨ ਥਿਖੇ ਕਬੀ ਨ ਖਾਵਤ ਘਾਸ॥ ਤਥਾ ਵਿਪਦ ਮੇਂ ਸੰਤਜਨ ਤਜਤ ਨ ਧਰਮ ਹੁਲਾਸ॥੭੫॥</poem> {{gap}}ਇਸਲਈ ਏਹ ਹਾਥੀ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਗਿੱਦੜ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲਗਾ ਏਹ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹੀ ਸਾ, ਨੌਕਰਾਂ ਉਪਰ ਦਯਾ ਕਰਨੀ ਇਹ ਆਪਦਾ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਤ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:― ਛੰਦ॥ ਅੰਤਿਮ ਦਸ਼ਾ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸੱਜਨ ਅਪਨੇ ਗੁਣ ਨਹਿ ਭਜੇ ਅਗਾਧ। ਕਾਹੇਤੇ ਵਹ ਆਦਿ ਸ਼ੁੱਧ ਥੇ ਅੰਤ ਬਿਖੇ ਕਸ ਕਰੋ ਉਪਾਧ॥ ਸੰਖ ਅਗਨਿ ਮੇਂ ਭਸਮ ਕੀਏ ਜਿਮ ਸ੍ਵੇਤ ਰੰਗ ਨਹਿ ਤ੍ਯਾਗਤ ਬੀਰ॥ ਤਿਮ ਸਤਪੁਰਖ ਨਾ ਛਾਡੇਂ ਨਿਜ ਗੁਨ ਕਰ ਸੰਗਤ ਤਿਨ ਕੀ ਮਤਿ ਧੀਰ॥੭੬॥ {{gap}}ਜਦ ਸ਼ੇਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤਦ ਇੱਕ ਬਘਿਆੜ ਆ ਨਿਕਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਤਾਂ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਕੀਤਿਆਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕੀਕੂੰ ਟਾਾਾਲਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਹ ਬਲੀ ਹੈ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਾਮ ਦਾਮ ਨਹਿ ਕਰ ਸਕੇਂ ਜਾਕੇ ਸੰਗ ਅਪਾਰ॥ ਤਹਾਂ ਭੇਦ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਭੇਦ ਅਹੇ ਵਸ ਕਾਰ॥੭੭॥</poem> {{gap}}ਬਲਕਿ ਸਬਨਾਂ ਗੁਨਾਂ ਵਾਲਾ ਭੇਦ ਨਾਲ ਵਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:―<noinclude></noinclude> frjans7k0dzbh3xlec40ocktl7dfvrm 250 53512 225362 225004 2026-07-11T10:04:20Z Jagdish Papra 2490 225362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੫੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਕੁੰਡਲੀਆ ਛੰਦ॥ ਮੋਤੀ ਹਾਥੀ ਸੀਪ ਮੇਂ ਟਿਕੇ ਘਿਰੇ ਹੈਂ ਜੋਇ॥ ਛਿਦ੍ਰ ਭਏ ਮੋਤੀ ਵਿਧੇ ਤਿਮ ਨ੍ਰਿਪ ਜਾਨੋ ਲੋਇ। ਤਿਮ ਨਿਪ ਜਾਨੋ ਲੋਇ ਅਹੇ ਨ੍ਰਿਪ ਦੁਰਗ ਸੁਅੰਤਰ। ਸੈਨਾ ਸੇਤੀ ਘਿਰਿਓ ਚਹੂੰ ਦਿਸ ਹੈਂ ਮੰਤ੍ਰੀਵਰ। ਕਹਿ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਪੁਕਾਰ ਫੁਟੇਂ ਜਥੇ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਗੋਤੀੀ॥ ਭੇਦ ਖੁਲੇ ਇਮ ਬਿਧੇ ਸੀਪ ਹਾਥੀ ਕੇ ਮੋਤੀ॥੭੮॥ {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਮਨੇ ਆ ਕੁਛਕ ਹੰਕਾਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਧਾਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਮਾਮੇ ਆਪ ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਹ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਰਾਖਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਘਿਆੜ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਖ਼ਬਰ ਕਰੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਬਨ ਨੂੰ ਬਘਿਆੜਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਾ ਦੇਨਾ ਹੈ, ਅਗੋਂ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਮੇਰਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋਯਾ ਬਘਿਆੜ ਨੇ ਜੂਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਦ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਮੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਡਰਿਆ ਹੋਯਾ ਬਘਿਆੜ ਬੋਲਿਆ ਭਨੇਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਹ ਮੈਂ ਤਾਂ ਚਲਿਆ ਹਾਂ ਪਰ ਜੇਕਰ ਚਿਰਾਕਾ ਬੀ ਸ਼ੇਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਬੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਆਉਨ ਦੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ ਏਹ ਕਹਿ ਕੇ ਓਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਜਦ ਬਘਿਆੜ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਚਿਤ੍ਰਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸਦੇ ਦੰਦ ਬੜੇ ਤਕੜੇ ਹਨ ਇਸਲਈ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਖਲੜੀ ਨੂੰ ਪੜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਭਾਨਜੇ ਬੜੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੁੱਖਾ ਲਭਦਾ ਹੈਂ ਸੋ ਤੂੰ ਅਤਿਥਿ ਹੈਂ ਏਹ ਹਾਥੀ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਰਾਖਾ ਹਾਂ ਸੋ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਸ਼ੇਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਇਸਦਾ ਮਾਸ ਖਾਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾ। ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਏਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਸ ਤੋਂ ਬਸ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੀਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:—<noinclude></noinclude> ldwawgmrg1zb4wrf47l7b5ys4g16elk 250 53513 225363 225005 2026-07-11T10:08:32Z Jagdish Papra 2490 225363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੫੧}} {{rule}}</noinclude><poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਭੱਖਨ ਯੋਗ ਜੋ ਸ੍ਵਾਦ ਯੁਤ ਅਰ ਖਾਏ ਪਚ ਜਾਇ॥ ਤਾਹੀਂ ਕਾ ਭੱਖਨ ਕਰਤ ਹੀ ਚਾਹਤ ਸੁਖ ਕਾਇ॥੭੯॥</poem> {{gap}}ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਚੀਜ਼ ਖਾਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋਵੇ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਗਿੱਦੜ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਡਰਪੋਕ ਤੂੰ ਨਿਸੰਗ ਹੋਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਹ ਜਦ ਸ਼ੇਰ ਆਵੇਗਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀਂ ਦੱਸ ਦਿਹਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਉਸਨੂੰ ਖਾਨ ਲੱਗਾ ਜਦ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਜਾਤਾ ਜੋ ਇਸਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਲੜੀ ਪਾੜੀ ਹੈ ਤਦ ਆਖਿਆ ਹੇ ਭਾਨਜੇ ਸ਼ੇਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨੱਸ ਜਾ, ਇਹ ਸੁਨ ਕੇ ਚਿਤਾ ਨੱਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਉਂ ਗਿੱਦੜ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖਾਨ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਜੋ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਿੱਦੜ ਆ ਨਿਕਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਵਰਗਾ ਜਾਨਕੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਏਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਹਾ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਅਧਿਕ ਬਲੀ ਸੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਬਲ ਲਖ ਭੇਦ ਕਰਾਇ॥ ਅਲਪ ਬਲੀ ਕੋ ਦਾਨ ਸੇਂ, ਸਮ ਸੇਂ ਯੁੱਧ ਧਰਾਇ॥੮੦॥</poem> {{gap}}ਉਸਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਯੁਧ ਕਰ ਉਸਨੂੰ ਭਜਾਕੇ ਆਪ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖਾਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਤੂੰ ਬੀ ਇੱਸੇ ਤਰਾਂ ਆਪਨੇ ਜੇਹੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਹ ਜੇਕਰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬੀਤ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਿਕਲਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਸਗਮਾ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀਂ ਆਪਨਾ ਨਾਸੁ ਜਾਨ॥ <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਗੋਅਨ ਮੇਂ ਲਖੋ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਮੇਂ ਤਪ ਹੋਤ ਲਖੋ ਨਾਰਿ ਮੇਂ ਚਪਲਤਾ ਭੈ ਮਾਨੋ ਨਿਜ ਗੋਤ॥੮੧॥</poem> ਹੋਰ ਸੁਨ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਅੰਨ ਬਹੁਤ ਪਰਦੇਸ ਮੇਂ ਗਾਫਲ ਹੈਂ ਪੁਰ ਨਾਰਿ॥ ਪਰ ਅਪਨੀ ਜਾਤੀ ਸਦਾ ਕਰਤ ਵੈਰ ਨਿਰਧਾਰ॥੮੨॥</poem> ਸੰਸਾਰ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:— ੧੨ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾਂ ਪਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗ ਨਾਮੀ ਕੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਇਸਲਈ ਬਹੁਤੇ ਜੀਵ ਮਰਨ ਲੱਗੇ ਸੋ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗ ਓਹ ਦੇਸ ਛੱਡਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹਰ<noinclude></noinclude> iyh2kuuqiouqime1ov8o5d5rm9fz02j 250 53514 225364 225006 2026-07-11T10:13:52Z Jagdish Papra 2490 225364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੫੨|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਰੋਜ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਮੀ ਦੀ ਗਾਫਲੀ ਕਰ ਚੰਗੇ ੨ ਭੋਜਨ ਛੱਕ ਆਯਾ ਕਰੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਚੱਕਾਂ ਨਾਲ ਵਲੂੰਧਰ ਦਿੱਤਾ ਤਦ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਭਈ ਆਪਣਾ ਦੇਸ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਬਿਚਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗ ਪਰਦੇਸ ਦਾ ਹਾਲ ਤਾਂ ਦੱਸ ਜੋ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਕੀ ਖਾਨ ਪਾਨ ਹੈ ਅਰ ਕੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਪਰਦੇਸ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਦੱਸਾ॥ <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਅੰਨ ਬਹੁਤ ਪਰਦੇਸ ਮੇਂ ਗਾਫਲ ਹੈਂ ਪੁਰ ਨਾਗਿ ਪਰ ਆਪਨ ਜਾਤੀ ਸਦਾ ਕਰਤ ਵੈਰ ਨਿਰਧਾਰ॥੮੩॥</poem> {{gap}}ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਮਰਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਬਾਂਦਰ ਤੋਂ ਆਗ੍ਯਾ ਲੈ ਆਪਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਕਾਨ ਲੈਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਆ ਏਹ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਬਿਨ ਉਦਮ ਸੰਪਤ ਮਿਲੀ ਕਛੂ ਕਾਜ ਨਹਿ ਦੇਤ॥ ਦੈਵ ਦੀਏ ਤ੍ਰਿਣ ਖਾਤ ਹੈਂ ਬ੍ਰਿੱਧ ਬੈਲ ਸੁਖ ਹੇਤ॥ ੮੪॥</poem> {{gap}}ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਵਿਸਨੁ ਸਰਮਾ ਨਿਰਮਿਤਸਯ ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਖਾ ਅਨੁਵਾਦੇ ਪੰਡਿਤ ਜੋਗੀ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਵਿਸਾਰਦ ਵਰੇਨ ਨਿਰਮਿਤੇ ਚਤੁਰਥ ਤੰਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤੰ॥ {{center|ਸੁਭੰ ਭੂਯਾਤ॥}} {{center|{{x-larger|'''ਅਥ ਪੰਚਮੰ ਤੰਤ੍ਰੰ'''}}}} <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪੰਚ ਭੂਤ ਮੈਂ ਤੰਤ੍ਰ ਤਨ ਜਾ ਨੇ ਦੀਯੋ ਬਨਾਇ॥ ਤਾ ਪਦ ਪੰਕਜ ਧਾਰ ਉਰ ਰਚੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਖਦਾਇ॥</poem> ਵਿਸ਼ਨੂ ਸ਼ਰਮਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਰਾਜ ਪੁਤੋ੍ ਹੁਨ ਅਪਰੀਛਿਤ<noinclude></noinclude> c8e8nuw2bk1710o1mfly2xygrl5wh34 250 53515 225365 225007 2026-07-11T10:21:26Z Jagdish Papra 2490 225365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪੰਚਮੋ ਤੰਤ੍ਰ|੨੫੩}} {{rule}}</noinclude>ਕਾਰਕ ਨਾਮੀ ਪੰਜਵੇਂ ਤੰਤ੍ਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਏਹ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਦੇਖੇ ਸੋਚੇ ਸੁਨੇ ਬਿਨ ਬਿਨਾ ਪਰੀਛਿਆ ਕੀਨ॥ ਐਸੇ ਕਾਮ ਨ ਕਰੇ ਨਰ ਜਿਮ ਨਾਈ ਨੇ ਕੀਨ॥੧॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਉੱਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ:― {{gap}}ਪਟਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਿਖੇ ਮਨਿਭਦ੍ਰ ਨਾਮੀ ਸੇਠ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ॥ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਪੁੰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਰ ਨਾ ਕਰੇ ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਯਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਚਿੰਤਾਾ ਵਿਖੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ਇਸ ਨਿਰਧਨਤਾ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਾਰ ਹੈ॥ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ ਯਥਾ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸੀਲ ਸੋਚ ਸਾਂਤੀ ਤਥਾ ਚਤੁਰਾਈ ਕੁਲ ਮਾਨ। ਅਰ ਬਾਣੀ ਕੀ ਮਧੁਰਤਾ ਧਨ ਬਿਨ ਸਬ ਹਤ ਜਾਨ॥੨॥ ਮਾਨ ਦਰ੫ ਵਿਗ੍ਯਾਨ ਪੁਨ ਬੁੱਧੀ ਅਵਰ ਬਿਲਾਸ॥ ਧਨ ਜਾਵਤ ਹੀ ਪੁਰਖ ਕੇ ਏ ਸਬ ਹੋਤ ਬਿਨਾਸ॥8॥ ਜਿਮ ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਤ ਤੇ ਹਿਮ ਸੋਭਾ ਘਟ ਜਾਤ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੀ ਬੁੱਧਿ ਓਮ ਧਨ ਚਿੰਤਾ ਮੇਂ ਹਾਥ॥੪॥ ਤੰਡੁਲ ਘ੍ਰਿਤ ਕਪੜਾ ਲਵਨ ਲਕੜੀ ਤੇਲ ਅਚਾਰ। ਨਿਰਧਨ ਕੀ ਇਸ ਚਿੰਤ ਮੇਂ ਨਾਸੇ ਬੁੱਧਿ ਅਪਾਰ॥੫॥ ਸੁਸਕ ਤਾਲ ਨਭ ਨਖਤ ਬਿਨ ਪੁਨਾ ਜੋ ਭੂਮਿ ਮਸਾਨ ਇਮ ਨਿਰਧਨ ਗ੍ਰਹ ਹੋਤ ਹੈ ਭੈ ਦਾਇਕ ਮਤਿ ਮਾਨ॥੬॥ ਨਿਕਟ ਖੜਾ ਨਹਿ ਦੀਖਤਾਾ ਅਤਿ ਲਘੁ ਧਨ ਤੇ ਹੀਨ। ਜਿਮ ਜਲ ਮੇਂ ਬੁਦਬੁਦ ਉਪਜ ਬਿਨ ਦੇਖੇ ਹੁਇਲੀਨ॥੭॥ ਕੁਲ ਚਤੁਰਾਈ ਸੀਲ ਬਿਨ ਅਹੇ ਧਨੀ ਜੋ ਮੀਤ। ਸਬ ਨਰ ਤਾਂ ਲਖ ਸੁਖ ਲਹੇਂ ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਛ ਵਤ ਰੀਤ॥੮॥ ਵਿਦਯਾ ਯੁਤ ਕੁਲਵਾਨ ਭੀ ਧਨ ਵਾਰੇ ਕੇ ਦਾਸ॥ ਉਪਕਾਰੀ ਧਨ ਹੀਨ ਤੇ ਮੁਖ ਮੋੜੇ ਧਰ ਤ੍ਰਾਸ॥੯॥ ਬੁਰਾ ਨ ਭਾਖਤ ਜਲਧ ਕੋ ਗਾਜਤ ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ। ਤਥਾ ਵਾਕ ਕਟੁ ਧਨੀ ਕੇ ਸਬ ਕੋ ਜਾਤ ਸੁਹਾਤ॥੧o॥</poem> {{gap}} ਇਹ ਬਾਤ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਸੋਚਨ ਲੱਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਅੰਨ ਪਾਨੀ<noinclude></noinclude> ml9d3a8gabg581yplkrrzm553thiyfz 250 53519 225367 225009 2026-07-11T10:32:19Z Jagdish Papra 2490 225367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪੰਚਮੋ ਤੰਤ੍ਰ|੨੫੫}} {{rule}}</noinclude><poem>ਤਥਾ॥ ਜੀਹ ਸੋਈ ਜਿਨਕੋ ਜਪੈ ਜਿਨ ਚਿਤਵੇਂ ਸੋ ਚਿੱਤ॥ ਸੋਈ ਹਾਥ ਸੁਭ ਜਾਨੀਏ ਜਿਨ ਕੋ ਪੂਜੇ ਨਿੱਤ॥੧੩॥</poem> ਅਨਯਚ ਛਪੈ ਛੰਦ॥ਮਿਥ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਨ ਲਗਾਇ ਕੌਨ ਨਾਰੀ ਕੋ ਸੋਚੇ। ਰਾਖਨ ਕੋ ਸਮਰੱਥ ਕਾਮ ਪੀੜਤ ਨਹਿ ਮੋਚੇ। ਨਾਮ ਧਰਾਯੋ ਦ੍ਯਾਲ ਦਯਾ ਨਹਿ ਰੰਚਕ ਯਾਮੇਂ। ਕਾਮ ਬਧੂ ਇਸ ਕਹਿਯੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹਿ ਉਪਜਿਯੋ ਤਾਂ ਮੇਂ। ਅਨਿਕ ਭਾਂਤ ਨਾਰਨ ਕਹਯੋ ਤਜੀ ਨ ਜਿਸੇ ਸਮਾਧ। ਸੋ ਜਿਨ ਨਿਤ ਰੱਖ੍ਯਾ ਕਰੇ ਹਮਰੀ ਮੇਟ ਉ੫ਾਧ॥੧੪॥ {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸਤਤ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੰਤ ਕੋਲ ਜਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਗੋਡੇ ਟਿਕਾ ਐਉਂ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਨਾਮ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੀਰਬਾਦ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਸੀਰਬਾਦ ਸਹਿਤ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਅਪਨੇ ਗਲ ਵਿਖੇ ਕਪੜਾ ਪਾਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਅਜ ਦੀ ਵਿਹਰਨ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਾਰਿਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਕਰਨੀ ਇਹ ਸੁਨ ਓਹ ਬੋਲੇ ਹੇ ਸ੍ਰਾਵਕ ਤੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਬੀ ਐਉਂ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹਾਂ ਜੋ ਧਾਮਾ ਮੰਨੀਏ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਸ੍ਰਾਵਕ (ਸਰਾਉਗੀ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਜੇਕਰ ਓਹ ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਬਾਹ ਮਾਤ੍ਰ ਅੰਨ ਪਾਨੀ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰ ਘਰਦੀ ਮਧੂਕੜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੋ ਤੂੰ ਜਾਹ ਅਤੇ ਫੇਰ ਏਹ ਬਾਤ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਕਹੀਂ॥ ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਨਾਈ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਆਪਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਸਰਾਉਗੀ ਬੁਲਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਆਪਨੂੰ ਧਾਮਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਬਲਕਿ ਆਪਦੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਬੜੇ ੨ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਆਂਦੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਨੇ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਬੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਪੇ ਚੱਲਕੇ ਜੋ ੨ ਕੁਝ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਸੋ ਲੈ ਆਵੋ॥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕ ਕਰਕੇ ਨਾਈ ਆਪਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਖੈਰ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਤਿਯਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪੈਹਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਆਪਨੇ ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਜੈਨੀਆਂ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤ ਓਹ ਜੋ ਭਿਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸੇ<noinclude></noinclude> 3t1yp0g6b59fo9ux48avg78m3f2dh82 250 53520 225368 225010 2026-07-11T10:37:05Z Jagdish Papra 2490 225368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੫੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਇੱਕ ਇੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਨੇ ਘਰ ਲੈ ਆਯਾ॥ ਓਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਅਪਨ ਰੋਜ ਦੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਾਉਗੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ੨ ਤੁਰ ਪਏ। ਕਿਆ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਏਕਾਕੀ ਹ੍ਵੈ ਘਰ ਤਜਾ ਹਾਥ ਪਾੜ੍ਹ ਦਿਸ ਚੀਰ॥ ਸੋ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਕਰ ਡੋਲਤੇ ਤਜ ਕਰ ਅਪਨੀ ਧੀਰ॥੧੫॥ ਕਾਯਾਂ ਤੋ ਜੀਰਨ ਭਈ ਨੈਨ ਕਾਨ ਦਈ ਹਾਰ ਕੇਸ ਸਬੀ ਉੱਜਲ ਭਏ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭਈ ਬਲੁਕਾਰ॥੧੬॥</poem> {{gap}}ਨਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਖੇ ਲਿਜਾ, ਬੂਹਾ ਚੜ੍ਹਾ, ਸੋਟਾ ਲਿਆ, ਕੁੱਟਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਮੋਏ ਅਤੇ ਕਈ ਹਾਇ ੨ ਕਰਦੇ ਨੱਸ ਪਏ ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਕਿਹਾ ਰੌਲਾ ਹੈ ਛੇਤੀ ਜਾਕੇ ਖਬਰ ਲੈ ਆਵੋ ਓਹ ਸਾਰੇ ਸਪਾਹੀ ਦੋੜਕੇ ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਲੋਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸੇ ਨਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਖਿਆਂ ਨੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਾਧਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨਾਈ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਖੇ ਆਂਦਾ। ਹਾਕਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਉਂ ਓਏ ਏਹ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਨਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਮਨਿਭਦ੍ਰ ਸੇਠ ਦੇ ਘਰ ਏਹ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਸੋ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿ ਸੁਨਾਯਾ॥ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤੀਆਂ ਨੇ ਮਨਿਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਆ ਤੂੰ ਬੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸਰੇਵੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿ ਸੁਨਾਯਾ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਸਨੂੰ ਸੂਲੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਵੋ ਏਹ ਬਿਨਾਂ ਪਰਖੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਨੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਵੇਖੇ ਸੋਚੇ ਸੁਨੇ ਬਿਨ ਬਿਨਾ ਪਰੀਛਿਆ ਲੀਨ॥ ਐਸੇ ਕਾਮ ਨ ਕਰੇ ਨਰ ਜੋ ਨਾਈ ਨੇ ਕੀਨ॥੧੭॥</poem> {{gap}}ਅਥਵਾ ਇਹ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਪਰੀਛਿਆ ਮੇਂ ਕਾਰਜ ਕਰੇ ਬਿਨ ਪਰਖੇ ਜ ਕਰਾਇ। ਯਥਾ ਨਕੁਲ ਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਨੀ ਪੀਛੇ ਸੇ ਪਛੁਤਾਇ।</poem> ਮਨਿਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲੇ ਸੁਨ:―<noinclude></noinclude> 77suupuxnu4ao3hv0cdxd6gllvrsoyy 250 53521 225370 225011 2026-07-11T10:40:57Z Jagdish Papra 2490 225370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪੰਚਮੋ ਤੰਤ੍ਰ|੨੫੭}} {{rule}}</noinclude>॥੨―ਕਥਾ॥ ਕਿਸੀ ਜਗਾਂ ਪਰ ਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮੀ ਬਾਹਮਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜੰਮਿਆ ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੇਉਲੀ ਨੇ ਭੀ ਬੱਚਾ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨਉਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਨਯਾਈਂ ਦੁਧ ਪਿਲਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਬੀ ਵਿਸਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਜੋ ਏਹ ਨੇਉਲਾ ਆਪਨੀ ਜਾਤਿ ਦੇ ਸੁਭਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਿੱਟੇ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਹੈ ਕਪੂਤ ਭੀ ਨਰਨ ਕਾ ਹ੍ਰਿਦਯਾਨੰਦ ਅਗੂਢ। ਯਦਪਿ ਦੁਰਨਯ ਰੂਪ ਬਿਨ ਵਿਭਚਾਰੀ ਖਲ ਮੂਢ॥੧੯॥ ਚੰਦਨ ਸੀਤਲ ਜਨ ਕਹੈਂ ਚੰਦਨ ਤੇ ਸਸਿ ਜਾਨ। ਚੰਦਨ ਸਸਿ ਤੇ ਅਧਿਕ ਹੈ ਪੁਤ੍ਰ ਗਾਤ ਸੁਖ ਖਾਨ॥੨o॥ ਸੁਹਿਰਦ ਜਨਕ ਪਾਲਕ ਹਿਤੂ ਇਨ ਸਬ ਤੇਂ ਅਧਿਕਾਇ॥ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ ਨਰਨ ਕੋ ਕਹੈ ਨਾਥ ਸਮਝਾਇ॥੨੧॥</poem> {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਓਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਹੇ ਪਤਿ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਤੂੰ ਨੇਉਲੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਤ੍ਰ ਦਾ ਧਯਾਨ ਰੱਖੀਂ, ਏਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਭੀ ਖਾਲੀ ਘਰ ਛੱਡ ਆਪ ਮੰਗਨ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਸਰਪ ਨਿਕਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਵੇਰੀ ਜਾਨਕੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਬਚਾਉਨ ਲਈ ਨੇਉਲੇ ਨੇ ਸਰਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ॥ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਹੋਯਾ ਬਾਹਮਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਨ ਲਈ ਉਸ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਬਾਹਮਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਯਾ ਦੇਖ ਕੇ ਏਹ ਜਾਨਿਆ ਜੋ ਏਹ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਯਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਓਹ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਸਿੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੇਉਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਜਿਉਂ ਘਰ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਤ੍ਰ ਤਾਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਲਾ ਸਰਪ ਮੋਯਾ ਹੋਯਾ ਟੋਟੇ ਕੀਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗੀ, ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਿੱਛਿਆ ਕਰਕੇ ਆਯਾ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੋਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਲੋਭੀ ਤੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ<noinclude></noinclude> 4yw3hxu93y67skxcjam0ujic1na5hvx 250 53522 225371 225012 2026-07-11T10:47:54Z Jagdish Papra 2490 225371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੫੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਮਾਰਿਆਂ ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਨ ਕੀਤਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਤੁੱਲ ਨਉਲੇ ਦੇ ਮਰਨ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਦੇਖ। ਕਿਆ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:― <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਅਧਿਕ ਲੋਭ ਮਤ ਕਰੇ ਜਨ ਤਜੇ ਨ ਲੋਭਹਿ ਤਾਤ ਬਹੁਤ ਲੋਭ ਕਰ ਮਾਥ ਪੈ ਨਿਸ ਦਿਨ ਚੱਕ੍ਰ ਫਿਰਾਤ॥੨੨॥</poem> ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸਤਰ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ:― {{gap}}੩ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾਂ ਪਰ ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਮਿਤ੍ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ ਓਹ ਨਿਰਧਨ ਸੇ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:― {{gap}}ਕੁੰਡਲੀਆ ਛੰਦ॥ ਨਿਸ ਦਿਨ ਬਨ ਰਹਿਨਾ ਭਲਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਚਰਮ ਯੁਤ ਹੋਇ। ਜਾਮੇਂ ਬਹੁ ਕਾਂਟੇ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਪੁਨ ਕੋਇ। ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਪੁਨ ਕੋਇ ਘਾਸ ਕੀ ਕਰ ਤਹਾਂ ਸਿਹਜਾ। ਬਲ ਕਰਕੇ ਕਰ ਬਸਨ ਫੂਲ ਫਲ ਕਰਕੇ ਲੇਹਜਾ॥ ਕਹਿ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਪੁਕਾਰ ਰਹੋ ਬਨ ਮੇਂ ਤੁਮ ਨਿਰਧਨ। ਪਰ ਭਾਈਓਂ ਕੇ ਬੀਚ ਹੀਨ ਧਨ ਰਹੈ ਨ ਨਿਸ ਦਿਨ॥੨੩॥ {{gap}}ਤਬਾ॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਸ੍ਵਾਮੀ ਵੈਰ ਕਰੇ ਨਹਿ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਰੇ ਕਟੁ ਬਚਨ ਉਚਰੇ ਤਜ ਦੇਤ ਬੁਧ ਜਨ ਹੈ। ਗੁਣ ਨਹਿੰ ਜਾਗੇ ਸੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਤਜ ਭਾਗੇ ਪੁਨ ਆਪਦ ਸੁ ਜਾਗੋ ਅਰ ਲਾਗੇ ਨਹਿ ਮਨ ਹੈ॥ ਨਾਰੀ ਕੁਲਵਾਰੀ ਨਿਤ ਕਰਤ ਖੁਆਰੀ ਸੋਈ ਬਨੇ ਨਹਿ ਪਿਆਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਆਪਨੇ ਨ ਬਨ ਹੈ। ਕਹੇ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਧਨ ਗਏ ਅਨਾਥ ਕੋਊ ਦੇਤ ਨਹੀਂ ਹਾਥ ਜਬ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਧਨ ਹੈ ॥੨੪॥ {{gap}}॥ਕੁੰਡਲੀਆ ਛੰਦ॥ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਪੁਰਖ ਜੋ ਸੂਰ ਬੀਰ ਗੁਨ ਵਾਨ॥ ਬਸਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਕਵੀ ਸੁਜਾਨ।। ਹੋਵੇ ਕਵੀ ਸੁਜਾਨ ਇਨਾਂ ਧਨ ਮਾਨ ਨ ਪਾਵੇ। ਜਸ ਨਾ ਪਾਵੈ ਜਗਤ ਬਿਨਾ ਧਨ ਕੇ ਕੁਰਲਾਵੇ॥ ਕਹਿ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਵਿਚਾਰ ਹੋਇ ਜਬ ਧਨ ਨਿਜ ਮੰਦਰ॥ ਸ਼ੂਰਬੀਰਤਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸਬ ਲਾਗਤ ਸੁੰਦ੍ਰ॥੨੫॥ <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਵਹੀ ਨਾਮ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵਹੀ ਵਹੀ ਬੁੱਧਿ ਵਹਿ ਬਾਤ ਧਨ ਗਰਮੀ ਬਿਨ ਪੁਰਖ ਵਹ ਛਿਨ ਮੇਂ ਉਲਟ ਸੁਜਾਤ॥੨੬॥</poem> {{gap}}ਹੇ ਭਾਈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਧਰੇ ਚਲੀਏ। ਏਹ ਸੋਚ ਕੇ ਆਪਨੇ ਦੇਸ, ਸ਼ਹਿਰ, ਕੁਟੰਬ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> oevoxisjuboqxwrviytkruo0m39cqto 250 53544 225366 225008 2026-07-11T10:26:54Z Jagdish Papra 2490 225366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੫੪|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}} {{rule}}</noinclude>ਛੱਡਕੇ ਪ੍ਰਾਨ ਤਿਯਾਗ ਦੇਵਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਜੀਉਨਾ ਕਿਸ ਕੰਮ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਖੇ ਪਦਮ ਨਿਧਿ ਨਾਮੀ ਸਰੇਵੜੇ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਕੇ ਆਖਿਆ ਹੇ ਸੇਠ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਮੈਂ ਪਦਮਨਿਧਿ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਛਲਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ ਹਾਂ ਸੋ ਮੈਂ ਏਹੋ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਸਵੇਰੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ ਸੋ ਤੂੰ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸਿੱਟੀਂ ਅਰ ਮੈਂ ਮਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਨ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੈਨੰ ਅੰਦਰ ਪਾ ਲਵੀਂ ਕਦੀ ਨਾ ਮੁਕਾਂਗਾ ਸਵੇਰੇ ਓਹ ਬਾਨੀਆ ਉੱਠ ਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗਾ ਕੀ ਜਾਨੀਏ ਏਹ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ ਯਾਂ ਝੂਠਾ ਹੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਚਿੰਤਾ ਯੁਤ ਰੋਗੀ ਪੁਨਾਂ ਕਾਮਾਤੁਰ ਨਹ ਜੋਇ। ਇਨਕਾ ਦੇਖਾ ਸੁਪਨ ਜੋ ਸਾਚਾ ਕਬੀ ਨ ਹੋਇ॥੧੧॥</poem> ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪੈਰ ਧੁਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਾਈ ਨੂੰ ਬੁਲਾਯਾ ਹੀ ਸਾ ਜੋ ਓਹ ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੋਯਾ ਸਰੇਵੜਾ ਆ ਪਹੁੰਚਾ। ਸੇਠ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਚਿੱਤ ਕਰ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਟ ਸਿੱਟਿਆ ਓਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਢੈ ਪਿਆ ਸੇਠ ਨੇਂ ਉਸ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਨੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਈ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਜੇਹ ਧਨ ਦੇਕੇ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਜੋ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ ਨਾਈ ਨੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਏਹ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਏਹ ਸਰੇਵੜੇ ਸਾਰੇ ਇੱਸੇ ਤਰਾਂ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬੀ ਸਵੇਲੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮਾਰਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਬੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰਾਤ ਤਾਂ ਬੜੀ ਔਖੀ ਬੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਉਠ ਕੇ ਇੱਕ ਸੋਟਾ ਤਿਯਾਰ ਕਰ ਆਪਨੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਧਰ ਸਰੇਵੜਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਜਿਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦਖਨਾਕਰ ਗੋਡਿਆਂਨੂੰ ਜਮੀਨ ਤੇ ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਆਪਨੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ ਨਾਲ ਏਹ ਸ਼ਲੋਕ ਬੋਲਿਆ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਜਿਨ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕੀ ਜੈ ਸਦਾ ਅਹੇ ਗਯਾਨ ਯੁਤ ਜੋਇ॥ ਜੀਤ ਲਿਯੋ ਕੰਦਰਪ ਜਿਨ ਮਨ ਮੇਂ ਰਾਖਯੋ ਗੋਇ॥੧੨॥</poem><noinclude></noinclude> bc1u5mjolv6mqnrc6ewz27d5mwkvpgw 250 69028 225343 225158 2026-07-10T16:13:57Z Kaur.gurmel 192 225343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>(6) ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਚਾਨਣ ਵਧੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਨੋਂ ਹੁਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ ਗੜ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਮਾਂ ਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲਾਚਾਰ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਰਮ ਮੱਖਮਲੀ ਗਦੇਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਭੀ ਤਿੰਨ ਬੂਹੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੜਦੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਓਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝਲਚਾਂ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸਨ । ਸਡੇ ਦੋਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਗਈ ਵਾਂਗ ਰਸਤਾ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭੀ ) ਖਮਲੀ ਗਦੇਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਸਾਫ ਸੀ ਤੇ ਛੱਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਲੌਰੀ ਹਾਂਡੀ ਜਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਥਾਨਣਾ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੀ ? ਇਸ ਰਲੀ ਨੂੰ ਲੰਘਕੇ ਦੋਵਂ ਏਯਾਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸਦੀ ਸਜਾਵਦ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੇਖਕੇ ਦੋਵੇਂ ਚਾਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ । ਜੰਗਲ, ਮੈਦਾਨ, ਪਹਾੜ, ਖੋਹ, ਗੁਵਾਂ ਤੇ ਬਰਨੇ, ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਅਰ ਕਿਲੇ ਪਹਾੜ, ਮੋਰਚੇ ਕਰ ਲੜਾਈ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸਫਾਈ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਕਰ hme an Gangotri<noinclude></noinclude> 5cuwog60go0bt9d6o75j0pkwtt1tox3 225344 225343 2026-07-10T16:18:07Z Kaur.gurmel 192 225344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>(6) ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਚਾਨਣ ਵਧੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਨੋਂ ਹੁਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ ਗੜ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਮਾਂ ਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲਾਚਾਰ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਰਮ ਮੱਖਮਲੀ ਗਦੇਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਭੀ ਤਿੰਨ ਬੂਹੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੜਦੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਓਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਲਰਾਂ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸਨ ।ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਗਲੀ ਵਾਂਗ ਰਸਤਾ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭੀ ਮਖਮਲੀ ਗਦੇਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਸਾਫ ਸੀ ਤੇ ਛੱਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਲੌਰੀ ਹਾਂਡੀ ਜਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਥਾਨਣਾ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਇਸ ਗਲੀ ਨੂੰ ਲੰਘਕੇ ਦੋਵਂ ਏਯਾਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸਦੀ ਸਜਾਵਦ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੇਖਕੇ ਦੋਵੇਂ ਚਾਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ । ਜੰਗਲ, ਮੈਦਾਨ, ਪਹਾੜ, ਖੋਹ, ਗੁਵਾਂ ਤੇ ਬਰਨੇ, ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਅਰ ਕਿਲੇ ਪਹਾੜ, ਮੋਰਚੇ ਕਰ ਲੜਾਈ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸਫਾਈ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਕਰ hme an Gangotri<noinclude></noinclude> qwu21evu9o802u1yjiw9nix9lueluo0 225345 225344 2026-07-10T16:21:11Z Kaur.gurmel 192 225345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>(6) ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਚਾਨਣ ਵਧੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਨੋਂ ਹੁਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ ਗੜ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਮਾਂ ਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲਾਚਾਰ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਰਮ ਮੱਖਮਲੀ ਗਦੇਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਭੀ ਤਿੰਨ ਬੂਹੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੜਦੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਓਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਲਰਾਂ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆ ਸਨ ।ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਗਲੀ ਵਾਂਗ ਰਸਤਾ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭੀ ਮਖਮਲੀ ਗਦੇਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਸਾਫ ਸੀ ਤੇ ਛੱਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਲੌਰੀ ਹਾਂਡੀ ਜਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਥਾਨਣਾ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਇਸ ਗਲੀ ਨੂੰ ਲੰਘਕੇ ਦੋਵਂ ਏਯਾਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸਦੀ ਸਜਾਵਦ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦੇਖਕੇ ਦੋਵੇਂ ਚਾਕ੍ਰਤ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ । ਜੰਗਲ, ਮੈਦਾਨ, ਪਹਾੜ, ਖੋਹ, ਗੁਫਾਂ ਤੇ ਬਰਨੇ, ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਅਰ ਕਿਲੇ ਪਹਾੜ, ਮੋਰਚੇ ਅਰ ਲੜਾਈ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸਫਾਈ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ<noinclude></noinclude> 1ddb2wwaz706t2g7z27eq6f2w6wap66 250 69989 225346 209813 2026-07-10T16:26:42Z Kaur.gurmel 192 225346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ijashan18" /></noinclude>ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਇਸਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਰ ਸਫਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਚਿਤੇਰਾ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਛੱਤ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਝਪਟਦੇ ਹੋਏ ਬਾਜ ਬਹਰੀ ਆਦਿਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਗੀਰਾਂ ਤੇ ਹਾਂਡੀਆਂ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ੨ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਫਰ੍ਸ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਭਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਦੋ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਅਦਬ ਨਾਲ ਬੈਠ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਨਕਾਬ ਪਈ ਹੋਈ ਨ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ 'ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਢੰਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਗ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਤਾਂ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਕਾਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹੋ ਸੂਰਤ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ,ਪਰ ਪੋਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਏਹੋ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਭੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੀਕ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸੀ।<noinclude></noinclude> hukjry0g9ekpe7fe794tn6vlm4yfipl 250 71481 225341 215709 2026-07-10T12:34:04Z Amritpal Aman 2020 225341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਜਟਾਮਾਂਸੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭੂਟਾਨ, ਸਿੱਕਮ, ਕੁਮਾਊਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਲਫ਼ੜ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੰਦ ਵਿਚ ਵਾਲ ਜਿਹੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵੇਲੇਰਿਯਨ (ੜ,ਕਗਜ਼ਅ) ਨਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ 4 ਤੋਂ 24 ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 6-8 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਮੁਲਾਇਮ ਪੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਣੇ ਤੋਂ ਪੱਤੇ 2- 3 ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਆਯਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ, ਗੁਲਾਬੀ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਚਿੱਟੇ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਲੰਬੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਹਿੰਦੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ, ਬਾਲਛੜ। ਮਰਾਠੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਬਾਲਛਾੜ। ਬੰਗਾਲੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਸਪਾਇਕ ਨਾਰਡ (Spikenard)। ਲੈਟਿਨ-ਨਾੜ ਸਟੇਕਿਸ ਜਟਾਮਾਂਸੀ (Nordostachys Jatamansi)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ ਰਸ ਵਾਲੀ, ਲਘੂ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਚਣਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕੋਹੜ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਰਿਮਗੀ, ਹਿਸਟੀਰੀਆ, ਅਰੂਚੀ, ਦਾਹ, ਵੇਦਨਾਹਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗੈਸ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਦਿਮਾਗੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ, ਜਲੋਦਰ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮਸ਼ਯ, ਦਿਮਾਗੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 57<noinclude></noinclude> ktfiobg7whix71k5hykjlt5mijccsa6 225359 225341 2026-07-11T08:11:35Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 225359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਜਟਾਮਾਂਸੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭੂਟਾਨ, ਸਿੱਕਮ, ਕੁਮਾਊਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਲਛੜ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਟਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੰਦ ਵਿਚ ਵਾਲ ਜਿਹੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵੇਲੇਰਿਯਨ (ੜ,ਕਗਜ਼ਅ) ਨਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ 4 ਤੋਂ 24 ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 6-8 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਮੁਲਾਇਮ ਪੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਣੇ ਤੋਂ ਪੱਤੇ 2-3 ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਆਯਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ, ਗੁਲਾਬੀ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਚਿੱਟੇ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਲੰਬੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਹਿੰਦੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ, ਬਾਲਛੜ। ਮਰਾਠੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਬਾਲਛਾੜ। ਬੰਗਾਲੀ-ਜਟਾਮਾਂਸੀ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਸਪਾਇਕ ਨਾਰਡ (Spikenard)। ਲੈਟਿਨ-ਨਾੜੋ ਸਟੇਕਿਸ ਜਟਾਮਾਂਸੀ (Nordostachys Jatamansi)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ ਰਸ ਵਾਲੀ, ਲਘੂ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਚਣਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕੋਹੜ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਰਿਮਗੀ, ਹਿਸਟੀਰੀਆ, ਅਰੂਚੀ, ਦਾਹ, ਵੇਦਨਾਹਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗੈਸ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਦਿਮਾਗੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ, ਜਲੋਦਰ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮਸ਼ਯ, ਦਿਮਾਗੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 57<noinclude></noinclude> gtyb8jbiilaokr7o5gqycxwv6c1qf8e 250 71482 225360 215710 2026-07-11T08:13:57Z Amritpal Aman 2020 225360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਾਉਣ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਢਿੱਡ 'ਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਫਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀਲੇਪਨ ਵਿਚ ਹਰਾ, ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ, ਕੌੜਾ, ਤਿੱਖਾ, ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਜੰਮ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਜਟਾਮਾਂਸਿਕ ਅਤੇ ਜਟਾਮਾਂਸੋਨ ਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਅਨੀਂਦਰਾਪਨ, ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਬੰਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣਾਂ- ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਦਿਲ ਘਬਰਾਉਣਾ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਜਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਆਉਣਾ, ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਨਾ ਸਹਿਣਯੋਗ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 58<noinclude></noinclude> b2oh7p29v7qxrwuw4l6vprjnw522bzj 250 73251 225342 223502 2026-07-10T15:21:20Z Jalseerat Aman 2446 225342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2409:4055:8A:F5EB:3435:B0FF:FE08:446E" /></noinclude> ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ 50% ਦੋਟ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪੋਸਟ-ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਾ ਲਾਭ ਸਿਰਫ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਜਾਤੀ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫੀਸ ਮੁਆਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਮਾਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕੁਝ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਯੂਨਿਟ ਮੁਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੇ ਲੜਕੇ ਵੱਲੋਂ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਲੜਕਾ-ਲੜਕੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਬੰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅੰਗਦੀਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ‘ਉਡਾਣ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹੌਂਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੱਕ ਰਗੜਦੀਆਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਵੀ ਲੁਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਅਪਾਹਜ ਲਈ ਧੇਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਅੱਖ ਵੋਟ-ਬੈਂਕ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਭਾਵ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੜਕੀ ਜਾਂ ਲੜਕਾ ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਲੜਕੇ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਦੋਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਅਤੇ ਇਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ<noinclude>{{rh||60}}</noinclude> 7i6ywd6vz4czc88d6iauo5ep86efh7q 250 73355 225353 2026-07-10T17:19:49Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਤੋਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਜਾਸੂਸ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਦੌੜਦੇ ਅਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਔਖਾ ਸੀ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਤੋਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਜਾਸੂਸ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਦੌੜਦੇ ਅਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਔਖਾ ਸੀ। ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਚਲਣਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਲ ਪਰਵਾਨੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਭੌਰੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਕੋਲ ਤੇ ਚਕੋਰ ਨੂੰ ਚੰਨ ਕੋਲ ਜਾਣੋਂ ਭਲਾ ਕੌਣ ਰੋਕੇ! {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇਕ ਚਿਤਰਕਾਰ ਆ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੈਰ ਪਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਇਧਰੋਂ ਉਧਰੋਂ ਪੁਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਜੂਬਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੈ। ਗੱਦੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਵਲ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੀਵੀਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਊਸ ਤੋਂ ਨਾਗ, ਤੇ ਹੈ ਆਪ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਅਵਤਾਰ। {{gap}}ਚਿਤਰਕਾਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਹਸ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਾਰਾਜੇ ਦਾ ਦਿਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਜਾ ਪਈ।ਉਹ ਉਥੋਂ ਭੱਜਾ ਭੱਜਾ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕੀਤੀ। ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਝਟ ਉਸ ਚਿਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਦਸੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣਗੇ। {{right|१५}}<noinclude></noinclude> df5hgi9gcyrz9e2gujr9kiaf0c4ib5w