ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 8593 225922 73721 2026-07-13T11:08:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹਿਆ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਤ ਖੂਬ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਅੰਤ ਦੇ ਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਚੌੜੇ ਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਖ਼ਾਮੋਸ਼, ਗੰਭੀਰ ਦਰਿਆ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਹੈ। {{gap}} ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਦਰਿਆ ਹੀ ਠਾਠਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਗਰ ਵੀ ਹਲੋਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। {{Right| ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਥ}} {{Right|“ਅਸ਼ਕ”}}<noinclude>{{center|ਗ}}</noinclude> jzxbjtejmwr6m7iukw42zrv7987ts47 250 8594 225923 73722 2026-07-13T11:09:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ}}}} {{gap}}ਜਿਸ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਖ਼ਤ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਆਸ ਹੈ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਨ ਨਾਲ ਕਈ ਕੁਮਲਾ ਰਹੀਆਂ ਜੀਵਨ ਟਹਿਣੀਆਂ ਫੇਰ ਪੁੰਗਰ ਪੈਣਗੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁਲ ਲਗਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਧ ਜਾਇਗੀ, ਸਗੋਂ ਕਈਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਮਹਿਕਦਿਆਂ ਰਖੇਗੀ। {{gap}}ਇਹ ਖ਼ਤ, ਸਚ ਮੁਚ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਠੀਕ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਖ਼ਤ ਮੇਰੇ ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਉਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਨਾ ਲਗਣ, ਪਰ ਜੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਉਹ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਖ਼ਤ ਤਕ ਪੁਜ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੱਕ ਰਖਾਂਗਾ। {{gap}}{{xx-larger|ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ}}{{bar|2}}ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਦੁਕਤੀ ਭਰੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਕਟ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗਿਆਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਰਮ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਦਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ — ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਉਚ<noinclude>{{center|ਘ}}</noinclude> l0b9a72xjeylp80qtgwhmgc9d3cmmht 250 8840 225924 84027 2026-07-13T11:09:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ - ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ, ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪਈ। {{left|{{xxxx-larger|}}}}ਤੀਸਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ-ਪਾਠਕਾਂ ਅਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਅਖੀਰਲੇ ਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੌਹ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਲ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ । {{left|}} ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਤ ਬਹੁਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿਲਜੁਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪੁਚਾ ਦੇਣਗੇ. । ਏਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਾਨ ਦਾ ਅਗੇਤਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, {{rh|Left|Centerਮਂ ਹਾਂ, ਆਪ ਦਾ-- {{left|}}ਪੀਤ-ਨਗਰ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ੨੦ ਫਰਵਰੀ ੧੯੪੪ 'ਸਚਦੇਵ' {{left| ਣ}}ਨੋਟ :- ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦੀ ਉਰਦੂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪ ਜਾਏਗੀ । {{rh|Left|Center|Right}}ਙ<noinclude></noinclude> 0nvse57z8ki38nuqoj231duq0kwufba 250 8843 225921 223547 2026-07-13T11:08:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|18em}} {{center|{{xxxx-larger| ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ}}}} {{dhr|6em}}<noinclude></noinclude> 908ag5prwp4boa5p03k7snnbw894eif 250 11667 225734 64961 2026-07-12T14:24:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{larger|'''ਖ਼ਤ ਨੂੰ ੩੧'''}} ਮੇਰੇ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਖ਼ਤ ਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਮੈਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਅਸਲ ਗਲ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਕਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਪੁਛ ਨਾ ਲਵੇ, "ਕਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈਂ ??" ਇਹ ਆਮ ਆਦਤ ਜੋ ਹੋਈ । ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਪਿਆਰ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਕੀ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਕ-ਅਧਾ ਖ਼ਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦਿਲੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀ ਤੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕੌਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੇ ਅਜ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਛਡ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਵੀਰ ਜੀ ਵੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਪੜੇ ਪਾਣ ਲਗ ਪਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਾ-ਉਮੀਦ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਖ਼ੈਰ, ਸੋ ਸਰਕਾਰ ਆ ਹੀ ਗਏ। ਵੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅਲ੍ਹਾਮਾ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਂਦੀ। ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੀ ਪਈ ਸਾਂ, ਕਿ ਰਤਨਾ ਆ ਗਿਆ - "ਬੀਬੀ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੈਂ ਅਗਰ ਆਪ ਨੇ ਚਾਏ ਨਹੀਂ ਪੀ,ਤੋ<noinclude>{{right|੯੫}}</noinclude> o0ksvbrxyiw9tdz7qr5u3njc1cahyu4 250 12061 225653 65045 2026-07-12T14:02:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੩}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਮਿੱਠੜੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਰਮਾਨ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇਖਿਆ। ਜੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਉਂ ਉਕਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਗੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚਿਤ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਜੁ ਤੁਸੀ ਬਣ ਗਏ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਚੋਂ ਲਭਦੀਆਂ ਨੇ। ਬਾਗ਼ ਦੇ ਹਰ ਫੁੱਲ ਚੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਫ਼ਾ ਢੰਡਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਚੁਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੇਰਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲ ਉਛਲ ਉਛਲ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੋਅਲੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸ਼ੋਅਲਾ ਥਿੜਕਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਮਧਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੂਕ ਮਾਰਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਫੇਰ ਜੁਆਨੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਠੀਕ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਹ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੇਰੀ ਬੇ-ਬਸੀ ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੋਗੇ; ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹੋਗੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਡੁਬ ਰਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਸਕੋਗੇ ... ... ਮੇਰੀ ਵਫ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰੋਗੇ ... ... ਪਰ<noinclude> {{left|੧੪੦}}</noinclude> fn2aulfu82tysywfmx976jmwo5id3eo 250 12065 225654 65047 2026-07-12T14:02:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਸੀ ਤੇ ਇੰਨਾ ਚਿਰ ਚੁਪ ਹੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਦਵਿੰਦਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦੁਆਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਜੇ ਤਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪੁਜਾਰਨ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਫ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਰ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਕਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਫੋਲੋ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕੁਝ ਪਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰਖ ਕੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਰੀਝਾਂ, ਉਮੰਗਾਂ ਤੇ ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਈ ਆਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਕਿੰਨਾ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁਚੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ। ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਤੁਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਠੁਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋ। {{gap}}ਉਸ ਜੁਦਾਈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ .. ... ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਚੋਂ ਉਠ ਉਠ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭੁਲ ਗਏ ਹੋਵੋ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਡਗਮਗੌਂਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ। {{gap}}ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਿਖ ਹੀ ਛਡੋ, ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ। ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ,ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ,ਇਹ ਮੈਨੂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੁਸੀ ਹੀ ਦਸ ਦਿਉ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਤਰਲੇ-ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਾਂ - ਤਾਂ ਜੁ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਆ ਜਾਏ। {{center|ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ,}} {{center|ਤੁਹਾਡੀ... ... ...}}<noinclude> {{right|੧੪੧ {{gap}}}}</noinclude> affyhkr7c28wdw0zab8eexstsy0t713 250 12109 225655 65049 2026-07-12T14:03:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੪}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਸੋਹਣੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਯਾਦ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਉ ਕਿ ਮੈਂ ਸਿਉਆਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਇਕ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ, ਲਾਲ, ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਟਾਹਣੀ ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸਿਉ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਨਾ ਬਚੇ ਸਕੀਆਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਆਇਆ .... .... ਤੇ ਤੁਸੀ ਹੋਰ ਮੁਮਕਿਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਹੁਣ ਦਸੋ, ਕਿ ਇਹ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਸੀ ਇਸ ਦੀ ? ਦੋ ਖ਼ਤ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਹੜੇ ਏਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਭੁਖ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਪਿਆਸ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਗਲਾ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੋਂ ਬੁਝਾਉਗੇ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਤਿੱਖੀ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ? ਕਿਉਂ ਏਨੇ ਬੇ-ਤਰਸ ਹੋ ਰਹੇ। {{gap}}ਇਹ ਇਕ ਅਜੀਬ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਦਮੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖਦਾ ਤੰਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੂਸਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਦਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਅਮੀਰੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਐਸ਼ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਅਯੋਗ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਦੁਖ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਪੁਚਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਸ਼ ਕਈ ਵਾਰੀ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਧੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਹੜ ਆ<noinclude>{{left|੧੪੨}}</noinclude> du3ia92w2uxnjcum94ojq6jy0h5pexm 250 12110 225656 65051 2026-07-12T14:03:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੋਂਦੀ ਹੈ,.... ... ਬੁਝੋ ਕੀ ? ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਬੁਝਣਾ ਹੋਇਆ . ... ... ਉਹ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ.. ... {{xx-larger|ਪਿਆਰ!}} {{gap}}ਪਰਸੋਂ ਮੈਂ ਫੇਰ ਇਕ ਗੀਤ ਬਣਾਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗ਼ਮੀ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਠੀ ਵਗ ਤੁਰੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਸਤਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਹਰ ਅੱਥਰੂ ਨੂੰ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬੋਚ ਲਉਗੇ। ਜਦ ਗੀਤ ਪੂਰਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਪਰਲੇ ਕਮਰੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸਾ। ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਜੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਗਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਾਜਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪਜ ਗਏ ਸਾਂ। ਕਦੀ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਖੂਹ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨੋ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। {{gap}}ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੇ ਪਰਾਂ ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ੁਬਾਰ ਉਠੇ ਹੋਏ ਨੇ ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀ ਨਾ ਪਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਜਾਣੇ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਰੁਕ ਸਕਦੀ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਅਫ਼ਸੋਸ, ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੜਕੀ ਤੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ<noinclude>{{right|੧੪੩ {{gap}}}}</noinclude> pxyfi7jemqj23vveodx82ahpzcd06tn 250 12169 225657 65053 2026-07-12T14:03:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੈ। ਪਰ ਆਦਮੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਰ ਨਵਾਂ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਨਹੀਂ ? {{gap}}ਪੰਛੀ ਚਹਿਕਦੇ ਨੇ ਤੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਨੇ ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਫੇਰ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੀ, ਕਦੋਂ ਮਿਲੋਗੇ ? ਜੇ ਦਿਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਭਰੀ, ਤਾਂ ਆਬਾਦ ਵੀ ਤੇ ਕਰੋ. ਉਸ ਨੂੰ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੇ ਇੰਨਾਂ ਵੀ ਉਕਸਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਤ ਪਾ ਸਕੋ ? ਨਾ ਮੇਰੇ ਰਾਣੇ, ਹੋਰ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}ਕਮਲਾ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ? {{right| ਤੁਹਾਡੀ............{{gap}}}}<noinclude> {{left|੧੪੪}}</noinclude> p09xipb5rkcfbyrbsiozrx1v6mlf1ga 250 12171 225658 65055 2026-07-12T14:03:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੫}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}"ਵਡੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਜਮਾਂ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਿਆ।" ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲਫਜ਼ ਪੜ ਕੇ ਕੁਝ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਧੀਕ ਸੁਆਦਲਾ ਤੇ ਲਿਖਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੜਪਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਢਾਰਸ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਖੈਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਤ ਤੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੜੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ। {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪਿਛੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਆਦਮੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ। ਹਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ। {{gap}}ਕਈ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਠਦੀਆਂ ਨੇ। ਇਹ ਕਦੀ ਪੂਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ ? ਅਜ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਤੇ ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਕੁਝ ਬੁਖ਼ਾਰ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਥਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਸੋ ਖਿਮਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। {{right|ਤੁਹਾਡੀ..............{{gap}}}}<noinclude>{{right|੧੪੫ {{gap}}}}</noinclude> lipm91a0zmjomawtwir8jytu6h01i0s 250 12174 225659 65057 2026-07-12T14:03:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੬}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਮੇਰਾ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇਂ ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਜਜ਼ਬੇ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਐਤਕਾਂ ਖ਼ਤ ਦਾ ਜੁਆਬ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪੁਚਾਇਆ! {{gap}}ਹੁਣ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਆਰਾਮ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਾਊ ਜੀ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਬੁਲਵਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕਹਿਣ ਲਗਾ ‘‘ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ... ... ਐਤਕ ਚਿਹਰਾ ਬੜਾ ਉਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਤੇ ਕਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਖੈਰ ਉਸ ਨੇ ਨੁਸਖਾ ਲਿਖਿਆ - ਕਾਫ਼ੀ ਆਰਾਮ ਆ ਗਿਆ ... ... ਡਾਕਟਰ ਭਾਵੇਂ ਬਾਊ ਜੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਦਵਾਈ ਮੇਰੇ ਸਰਹਾਣੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਥਲੇ ਅਡੋਲ ਪਈ ਰਹੀ। {{gap}}ਰਾਤੀਂ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੇ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਵੀ ਬੀਮਾਰ ਹੋਏ ਸਓ ... ... ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ? ਹਾਂ, ਸੋ ਮੈਂ ਆਪੇ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਵਾਂ। “ਆਓ, ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਨਹੀਂ .....ਮੇਰੇ ਸਰਹਾਣੇ ਬੈਠੋ ......ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ....ਆਪਣੀ ਸੁਣਾਓ ..... ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ .. ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ...... ਤੁਸੀ ਵੀ ਰੋ<noinclude>{{left|੧੪੬ {{gap}}}}</noinclude> ictj327ltuye23xy1riw9mp42td90p5 250 12206 225660 65059 2026-07-12T14:03:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>...ਨਾ ਪਵੇ | ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕਰਾਰ ਦਿਓ ਕਿ ਅਗੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਆਉਗੇ.....। ਬਸ ! ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੇ, ਮੈਂ ਤੇ ਹਾਲੀ ਆਪਣੇ ਟੁਟੇ ਹੋਏ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ......। ਤੁਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਗ਼ਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਏ ਸਓ...ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ!....ਅਛਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ....ਪਰ ਇੰਨਾ ਤੇ ਦਸ ਦਿਓ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਰਹੇ ਹੋ......ਕਿਉਂ ਏਨੇ ਬੇ-ਤਰਸ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ......ਹਾਂ, ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ?....... ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ ? ਬਿਲਕੁਲ ?......ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ? ਸਾਨੂੰ ਭਲਾ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ...... ਹੋਰ ਸੁਣਾਓ.....ਖੂਬ ਮੌਜਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ?.....ਖੂਬ ਸੈਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?......ਆਖ਼ਰ ਉਨਾਂ ਰੌਣਕਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਦੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ......ਇਕਰਾਰ ਤੇ ਬੜੇ ਕੀਤੇ ਸਨ.....ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਬਥੇਰਾ ਦਿਤਾ ਸ......ਸਭ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆ......ਹੁਣ ਕਦੋਂ ਆਓਗੇ ?...... ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਕੀ ਲਿਆਓਗੇ ?...ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ...... ਡਾਕਟਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ......? {{gap}}ਸੋ ਇਨਾਂ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਬੀਮਾਰੀ ਕਟ ਰਹੀ ਹਾਂ। {{center| ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ..................}}<noinclude> {{right|੧੪੭ {{gap}}}}</noinclude> 8knef3ysl80lyv0xg4q67kgzc54vurw 250 12209 225661 65061 2026-07-12T14:04:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੭}}{{dhr|3em}} ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀਓ, {{gap}}ਤੁਸੀ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁਛ ਕੇ ਫੇਰ ਸਾਰ ਨਾ ਲਈ, ਕਿ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਲਿਖ ਜੁ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਗੇ ਕੋਲੋਂ ਆਰਾਮ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਐਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਰ ਇਕ ਮੈਂ ਬਦ-ਨਸੀਬ ਹਾਂ ਕਿ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਇਕੱਲੀ ਬੈਠੀ ਹਾਂ......ਤੇ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਪਏਗੀ ਤਾਂ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ......ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋਈ.....ਸ਼ਾਇਦ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਏ। ਜੇ ਜਾਗਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਿਆਲ, ਜੇ ਸੌਂਵਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਪਨੇ। {{gap}} ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਏਡੀ ਲੰਮੀ ਜੁਦਾਈ ਪਾ ਦਿਤੀ...... ਜੁਦਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਸਾਂ ਹੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ “.........ਜੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲਜਾਨ - ਆਬਰੂ – ਪਿਆਰ - ਜਜ਼ਬੇ.........ਖੁਸ਼ੀ........ਆਰਾਮ........ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"ਭੁਲ ਗਏ ਹੋ ਉਹ ਦਿਨ ? ਮੈਂ ਤੇ ਹੁਣ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ? ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ? ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ.........<noinclude>{{left|੧੪੮ {{gap}}}}</noinclude> 3ud8y6onqmknh8xsiwwuowativk835u 250 12212 225662 65063 2026-07-12T14:04:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੋਈ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ? ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਾ ਸਕੇ ? {{gap}}ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ....... ? ਆਓ ਭੁੱਲ ਜਾਈਏ ਪਿਛਲੇ ਗਿਲੇ ਗੁੱਸੇ ... ... ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਵੀਂ .... ... ਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਸਾ ਲਈਏ। ਛਡੋ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ .. .. ਮੰਨੋਂ ਵੀ ਕਹਿਣਾ। ਇੰਨਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦਾ ... ... ਉਠੋ ! ਉਠੋ, ਛੇਤੀ ਕਰੋ। ... ... ਫੇਰ ਕਦੀ ਰੁਸ ਜਾਣਾ। ਉਠੇ ਤੇ ਸਹੀ ... ... ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਇਕ ਨਿਰਾ ਅਰਮਾਨਾਂ ਤੇ ਮਾਯੂਸੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ .. ... ਜਿਸ ਵਿਚ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਉਮੀਦਾਂ ਆ ਆ ਕੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ... ... {{gap}}ਚੰਗਾ, ਤੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਲਵੋ - ਰਜ ਕੇ ਸੋਹਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰੋ - ਏਥੇ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਦਨੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦੇ ਏਨੇ ਦਾਗ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਲਗ ਪਗ ਸਾਰੀ ਹੀ ਚਾਂਦਨੀ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਜ਼ਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਾ ਕਰੋ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੋਹਲੋ - ਤੇ ਜ਼ਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖੋ-ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ, ਕੌਣ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਇਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਗ਼ਰਜ਼; ਬੇ-ਗ਼ਰਜ਼ ਹੈ ... ... ਮੇਰੇ ਮਤਲਬ ਤੁਸੀ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਐਵੇਂ ਬੇ-ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋ ... ... ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਅਸਰ ਹੇਠ। {{gap}}ਸੱਚ ਮੁਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ - ਜਿੰਨਾ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ... ... ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਨਾਮ ... ... ਇਹ ਗਫਲਤ ਹੀ ਮਿਲਨੀ ਸੀ ? ਦੋਸ਼ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਆਂ। {{gap}}ਪਹਿਲੋਂ, ਹਾਂ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਦੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂ ਹਾਂ ਇਕ ਨੇ - ਪਰ<noinclude>{{right|੧੪੯ {{gap}}}}</noinclude> qyakc89kzbqi9lt9pvw2g0138deqams 250 12213 225663 65065 2026-07-12T14:04:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਪਿਛੇ ਹਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ... ... ਉਹੋ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹੋ ਹੀ ਤੁਸੀ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਨਾ ਉਹ॥ {{gap}}ਬੀਮਾਰ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਵੀ ਕਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਵਿਚਾਰੀ ਨੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਫੇਰੇ ਮਾਰੇ, ਪਰ ਤੁਸੀ ਹੋ, ਕਿ ਇਕ ਖ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਹਾਲ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਅਛਾ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ - ਖੂਬ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣੋ, ਇਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਮਲਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣੇ॥ {{center|{{gap}}ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਹਾਂ,}} {{right|ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ............{{gap}}.}}<noinclude>{{left|੧੫੦ {{gap}}}}</noinclude> 2jbyzclmu3wsyw9q7leh1c2i774lirw 250 12215 225664 65067 2026-07-12T14:04:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੮}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੋਤ, ਅਜ ਵੀ ਡਾਕੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਘਰ ਖ਼ਤ ਸੁੱਟ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਤਕਦੀ ਰਹਿ ਗਈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭੰਵਰ ਦੇ ਮਲਾਹ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਤਰਸ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਨਈਆ ਖੌਫਨਾਕ ਪ੍ਰੇਮ-ਭੰਵਰ ਵਿਚ ਡੁਬਦੀ ਚਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੂਜਯ, ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਦੀ ਹੈ -- ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਸ੍ਵਰਗ ਵਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਹੀਂ ਆਸਮਾਨ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਤੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਏਨੇ ਕਠੋਰ ਕਿਉਂ ਬਣ ਗਏ ? ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ ਹੋਈ ਝਿਜਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਮੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੰਡਾ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਰਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਕਰਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਠੋਰਤਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਲਿਖਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਬਾਹਰ ਮੀਂਹ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਬ ਤੇ ਬੈਠੀ ਕੋਇਲ ਕੂ ... ਕੁ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਮਬਖ਼ਤ ਪਪੀਹੇ ਨੇ ਵੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪੀ ... ... ਪੀ ਕਰਨੀ ਸੀ .. ... । ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਾਲਮ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਠੰਡਾ ਹੋ ਹੋ ਕੇ<noinclude>{{right|੧੫੧ {{gap}}}}</noinclude> shjurvelsv2k565evypf55q6fiz5r3f 250 12217 225665 65069 2026-07-12T14:04:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੜਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। {{gap}} ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਘਨਘੋਰ ਘਟਾਵਾਂ ਛਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਲਤ ਪਲ ਦੇ ਪਲ ਲਈ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਤੇ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਪਰ ਝਟ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਸੋਗ ਮਨਾਂਦੀ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਹਸ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਫੜਨ ਨੂੰ .. ... ਚੰਨ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਉਡਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਮੰਗਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਨੇ .... .... ਪਾਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ...... ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪੇ ਹੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਜੁਦਾਈ ਦੇ ਗਮ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹਾਂ, ਤੁਸਾਂ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰਨਾ ... ... ਪ ਰ ... ... ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਫ਼ਿਕਰ ਕਾਹਦਾ। ਖ਼ਤ ਦੀ ਹਾਲੀ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਕਰਾਉਗੇ ? ਏਨਾਂ ਕੁਝ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੇ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਪਾਉਣਾ: {{center| ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਖੀ..............{{gap}}}}<noinclude>{{left|੧੫੨ {{gap}}}}</noinclude> jitxar2qqdmkckefk10rvejztqi3las 250 12283 225666 65071 2026-07-12T14:04:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫੯}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੇਵਨਹਾਰ, {{gap}}ਤੁਸੀ ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ? ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਹੋ ? ਅਜ ੨0 ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਚਲੇ ਨੇ, ਤੇ ਤੁਸੀ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ । ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ? .. ਸੁਖੀ ਵਸਦੇ ਹੋ ? ਹੋਰ ਕਿਸ ਕੋਲੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲ ਪੁਛਾਂ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਤੇ ਚੁਪ ਕਰ ਗਏ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੌਕਾਂ ਲਈ ਤੇ ਠੀਕ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਚੁਕੇ ਹੋਣ ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਅਜੇ ਗੁਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਚੁਪ ਕਰ ਜਾਏ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਨਾ ਪਿਆਰ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ... .... ਏਨੀ ਨਾਜ਼ਬਰਦਾਰੀ ਕਿਸ ਨੇ ਸਹਾਰਨੀ ਹੈ ? ਆਪਣੀਆਂ ਅਖਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ .. .. ਤੇ ਫੇਰ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਕਰਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਵਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਜੁਆਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ... .. ਰੂਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ .. .. । {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤਸੱਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ<noinclude>{{right|੧੫੬ {{gap}}}}</noinclude> sr89qyx714280k5715acwxwipyj2t92 250 12284 225667 65073 2026-07-12T14:04:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਾਂ। ਆਓ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਰਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਇਕ ਹਰਾ ਬਾਗ ਲਾਉ .. ... ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਉਮਰ ਭਰ ਨਾ ਭੁਲਾਂਗੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਹੀ ਇਕੱਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਵਿਛਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਫੇਰ ਸ੍ਵਰਗੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਸੱਚ ਮੁਚ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਲੇਜਾ ਬਦੋ ਬਦੀ ਹਥਾਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਵਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੇਖਦੀ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਕਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਾ ਲਓ। {{gap}}ਕੀ ਅਸੀ ਉਹ੍ਨਾਂ ਦੋ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੁਦਾਈ ਦੀ ਸੜਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਤੋਂ ਸਾਖਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ?.... ... ਕਿਥੇ ...... ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ। {{gap}}ਕੀ ਕਮਲਾ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖਣ ਦੇਂਦੇ ? ਆਖ਼ਿਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਤੇ ਦਸ ਛੱਡੋ। ਬੜੀ ਬੇਤਾਬੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਤ ਉਡੀਕ ਰਹੀ... . {{right|ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ...........{{gap}}}}<noinclude> {{left|੧੫੯ {{gap}}}}</noinclude> ju5hzrmcbkxeevwfckm3kyoz3wanhd2 250 12285 225668 65075 2026-07-12T14:04:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|}}ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬o{{dhr|3em}} ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਮਾਨ ਹੈ ਆਪਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਟੁੰਬ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਤੁਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਭੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਕਿੰਨੀ ਬੇ-ਰੁਖ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਸਾਂ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਫਾਹ ਵਢਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜਬਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਤੇ ਛੁਰੀ ਵੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਦਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਹਥ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਹਰਗ ਤਕ ਹੀ ਪੁਜ ਜਾਇਗਾ। {{gap}}"ਕੰਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਨਾ ਲਿਖ ਸਕਿਆ ਕਰਾਂ.........." ਤੁਹਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਬੜੀ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਹਥ ਵਿਚੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਟੁਟ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪਲ ਦੇ ਪਲ ਲਈ, ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੋਵੇਂ ਸਹਿਮ ਗਏ ਹੋਣ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ, ਤੂੰ ਵੀ ਭੁਲ ਜਾ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇ ਨਿਆਜ਼ ਤੇ ਵਖਰੇ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ - ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਕਿਥੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀ ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਦਿਲ ਦੀ ਕੋਈ ਕਦਰ ਨਾ ਕੀਤੀ । ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ<noinclude>{{right|੧੫੫ {{gap}}}}</noinclude> m40fw8lh4u9wmqbabw20wptzxseu14d 250 12287 225669 65077 2026-07-12T14:04:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਕ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਤੋੜ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਸਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਰੱਬ ਕਰੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੌਕ ਸਭ ਝੂਠ ਹੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਲਿਖਣੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਕਿ ਜਦ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਘਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ, ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਨਾ ਮੁਕਣ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ| .......ਸਚੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਏਡੀ ਲੰਮੀ ਜੁਦਾਈ ਬੇਰੁਖੀ ਮੇਰੀ ਆਰਜ਼ੀ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਹਰ ਇਕ ਅਹਿਸਾਸ ਧੁੰਧਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.... ਹਰ ਇਕ ਉਮੈਦ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ......ਭਾਵੇਂ ਦਿਨ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਮਕੀਲਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹਨੇਰਾ ਲਗਦੀ ਹੈ.....ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਹਡੀਆਂ ਤਕ ਠੰਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ..... ਲੁੜਕਦੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.....ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਖੋਗੇ। {{gap}}ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਸੁਭਾ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੁਸਤਜੂ ਕਰਦਾ ਸੀ- ਤਾਂ ਫਿਰ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਰਸੋਂ, ਮੈਂ ਫੇਰ , ਉਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ........"ਆਏ.....ਨਾ...... ਵੋਹ .....ਬਹਾਰ ਮੈਂ......ਬੀਤ ਚਲੀ ਬਹਾਰ......ਭੀ", ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਮਲੂਮ ਹੋਣ ਲਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਦਰਦਨਾਕ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਜਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਦਮ ਮੇਰੇ ਵਲ ਬਦੋ ਬਦੀ ਉਠਦੇ ਹੋਣਗੇ........ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਠੀਕ ਹੈ ?<noinclude> {{left|੧੫੬ {{gap}}}}</noinclude> oky5tcex2ssi8xuecbxyqagoaklcmbt 250 12305 225670 65079 2026-07-12T14:05:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਹਾਲੀ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਵੀ, ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਫਤ ਸੁਣ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਬਣੀ ਰਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਲਿਖਣਾ ਛਡ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਯਕੀਨ ਅਜੇ ਤਕ ਬਹੁਤਾ ਮਧਮ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੇਰ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇ ਏਨਾ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਫਜ਼ ... ... ਇਕਰਾਰ, ਅਜੇ ਤਕ ਮੇਰੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ਾ ਨੇ, ਤੇ ਹਾਲੀ ਤਕ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਉਹੋ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨੇ। {{gap}}ਮੰਨਿਆਂ ਮੈਂ ਹੀ ਕਸੂਰਵਾਰ ਸਹੀ - ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਫਜ਼ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹੋਣ - ਤੁਸੀ ਹੀ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ, ਛਡ ਦਿਉ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ। ਪਿਛਲੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਜਾਉ, ਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਨਵੀਂ ਰਾਗਨੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ! ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਲਾ ਦਿਉ, ਤੇ ਅਸੀ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਗੌਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਭੈੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਤੇ ਭੈੜੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਆਹ ! ਉਮੀਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮਿਠਾ ਹੈ। ਕੀ ਐਤਕਾਂ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰਖਾਂ? ਸਚੀ, ਅਗੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਕਰਨਾ। {{center| ਆਪ ਜੀ ਦੀ ....... ਕੀ ਲਿਖਾਂ ?}}<noinclude> {{right|੧੫੭ {{gap}}}}</noinclude> r8led1saukx77z1jw692jwer7bgvv1h 250 12363 225671 65081 2026-07-12T14:05:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੧}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਇਨਾਂ ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ? ਕਿਉਂ ਉਸ ਡੁਬ ਰਹੇ ਆਦਮੀ ਤਰਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਹੜਾ ਘੜੀ ਘੜੀ ਲਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਆਸ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫੜ ਕੇ ਬਚਾ ਲਵੇ ? {{gap}}ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਪੁਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਨੇ ਹੀ ਤੁਸੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ .... ... ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੜਪ ਰਹੀ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਸੀ ਛੁਪਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਜਿਨਾਂ ਵਧੀਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤੁਸੀ ਉਨੇ ਹੀ ਗੰਝਲਦਾਰ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇ-ਸ਼ਕ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ। ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ - {{gap}}ਮੈਂ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁਝ ਲਿਖ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਗਏ ਹੋ - ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿਠੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਏਨੀਆਂ ਕਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ( ਭਾਵੇਂ ਏਨੀ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਹਾਂ - ਇਕੱਲੀ ਹਾਂ - ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਏਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ... ... ...ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਤੇ ਜਾਂ ਇਕਰਾਰਾਂ ਤੇ ਪਛਤਾਦੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਏਡਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ... ... ? ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਿਹੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿਆਂਗੀ!<noinclude>{{left|੧੫੮ {{left|}}}}</noinclude> 68g6tm7rotox9zfaeqlacpbu7pleaw3 250 12364 225672 65083 2026-07-12T14:05:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ... ... ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਚੋਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋੜੀਆਂ - ਹਨੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸਿਸਕਦੀ ਰਹੀ ... ... ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰਖਿਆ। ਚ ਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਘੁਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ -- ਪਰ ਮੇਰੀ ਏਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਜੁਆਬ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ Pesent (ਇਨਾਮ) ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਨਹੀਂ ... ... ਮਾਇਆ ਦੀ ਖ਼ਾਹਸ਼ਵੰਦ ਨਹੀਂ ... ... ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ.....ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜਵੰਦ ਹਾਂ ....... ਉਹ ਵੀ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਫੋਲ ਕੇ ਦਸਾਂ, ਅਹਿਸਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂ - ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾ ਠਕਰਾ ਸਕੋਗੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਅਰਮਾਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਰਹੇ ਨੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਹਸਰਤਾਂ ਖੂਨ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਨੇ - ਏਸੇ ਵੇਲੇ ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ। ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਵਾਈਆਂ ਉਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ, ਸਾਹ ਉਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਤੇ ਦਿਲ ਸਖ਼ਤ ਬੇਕਰਾਰ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਫ਼ਾ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨੇ ਬੇਵਫਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਓਨੀ ਵਫਾਦਾਰ ਬਣਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ, ਦਸ ਕੇ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਭਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ? ਤੁਸੀ ਏਨੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਤੇ ਕਿਉਂ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਹੋ ? {{right| ਤੁਹਾਡੀ...............}}{{gap}}<noinclude> {{right|੧੫੯ {{gap}}}}</noinclude> 6c1u2r75exee8w4ki1m2qp29gw6mofc 250 12365 225673 65085 2026-07-12T14:05:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੨}}{{dhr|3em}} ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀਓ, {{gap}}ਕੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਹੀ : ਕਰ ਲਵਾਂ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ੩-੪ ਚਿਠੀਆਂ ਨਾ ਜਾਣ, ਤੁਸੀ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਦਿਓਗੇ ? {{gap}}ਸਚ ਮੁਚ, ਤੁਸੀ ਕਿਸੇ ਸਰਸਬਜ਼, ਲਹਿ ਲਹਾਉਂਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਪੁਟ ਰਹੇ ਹੋ। {{gap}}ਠੀਕ ਹੈ, ਜੇ ਔਰਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮਹੱਬਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਗਲਾਸ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਹ ......" ਇਹ ਦਸੋ। {{gap}}ਕੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਧੋਣਾ : ਸਭ ਫਜੂਲ ਜਾਇਗਾ ? ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀ ੫.....ਥ......ਰ ਦਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹ ਪਰ , ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਬਦ-ਗੁਮਾਨ ਨਹੀਂ .... ... ਤੁਸੀ ਰੁਸ ਕੇ , ਇਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਓ, ਫੇਰ ਦੇਖਣਾ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਾਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੋਗੇ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਾਂਗੀ ਤੁਸੀ ਠੁਕਰਾਓਗੇ ਮੈਂ ਅਪਨਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਹਰ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਦਾ ਇਕ ਜਰੂਰੀ<noinclude> {{left|੧੬੦ {{gap}}}}</noinclude> 567jw0u74xqd2ulk96svi52c89k6s2e 250 12371 225674 65087 2026-07-12T14:05:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੰਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਹਾਡੀ ਏਨੀ ਬੇ-ਵਫਾਈ ਦੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਜਿਊਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਜ ਐਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਆਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਪੜੇ , ਪਾ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਗੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੋਚਾਂ ਮੈਂ ਕੁੜੀ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ?? ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਹ ਸੀ, ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਧੋਖੇ-ਥਾਜ਼ੀ, ਬੇ-ਵਫਾਈ, ਝੂਠੇ ਇਕਰਾਰ ਤੇ ਕੱਚਾ ਪਿਆਰ ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਪਾਉਂਦੀ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ ਤੇ ਕਹੋਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਬੇਵਕੂਫੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਭੜਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਹਸਰਤਾਂ ਫੇਰ ਪੁੰਗਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਉਮੰਗਾਂ ਬਾਰਸ਼ ਮਗਰੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਡਨ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ । ਕਈ ਉਮੀਦਾਂ ਬਝਦੀਆਂ ਨੇ ਫੇਰ ਰੇਤ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਠੋਰਤਾ ਦੀ ਠੌਕਰ ਨਾਲ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਅੱਖਾਂ ਮੁਰਝਾਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਬੁਲ੍ਹ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ... ... ਫੇਰ ਗਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ... ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਗਿਧਾਂ ਆ ਘੇਰਦੀਆਂ ਨੇ ... ... ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਯਕੀਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮਲਾ ਦੀ ਰੰਗੀਨੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾ ਕਢ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਕਿ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਮਦਰਦ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਏ ਸਾਓ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲੀ ਚੰਬੇਲੀ ਤਰਾ ਰੀਝਾ ਦੇ ਫੁਲ ਲਗ ਗਏ ਸਨ । ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਸਾਂ, ਏਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀ। {{gap}}ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਕਾਲੇ ਘਨਘੋਰ ਬਦਲ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਤੇ ਛਾਏ ਹੋਏ ਨੇ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{right|੧੬੧ {{gap}}}}</noinclude> cebta0zfkcvi3a1a8gj1kth3vzd94eq 250 12372 225675 65089 2026-07-12T14:05:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਸਚ ਮੁਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਗਮੀ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੜੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਵਾ ਦਿਓ। ਮੇਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਉ। ਸਬਰ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੁਟ ਕੁਟ ਕੇ ਭਰ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਜੁ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਾਂ! ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਮੇਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵਿਆਂ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਭਣ ਲਈ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਮੈਂ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਿਉਂ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਕਈਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ। " {{gap}}ਕੀ ਖ਼ਤ ਨਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਣ ਵਿਚ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖਣਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬੜੀ ਬੇ-ਚੈਨੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕਾਂਗੀ। {{right| ਤੁਹਾਡੀ...............}}{{gap}}<noinclude></noinclude> rbpa5ik1zf7otg2h4ovdqiq77plbeh8 250 12373 225676 65091 2026-07-12T14:05:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੩}} ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਅਜ ਵੀ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਏਨੀ ਦੇਰ ਖ਼ਤ ਨਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕੋਈ ਵਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਪਰਸੋਂ ਦੀ ਸਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਚੰਨ ਅਗੇ ਅਰਜ਼ੋਈਆਂ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਥਕ ਗਈ ਹਾਂ ਕਿ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲਾਣ ਲਈ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਸੁਪਨੇ ਭੇਜਣ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਸੁਪਨਾ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ- {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਪਰ ਲਗ ਗਏ ਨੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਿਧੀ ਚੰਨ ਵਲ ਉਡਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ..... ਦੁਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਲ ........ ਮੈਂ ਉਡਦੀ ਹੀ ਉਡਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਲ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ.. ਮੈਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੜ ਗਈ ...... ਜ਼ਮੀਨ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਈ ...... ਹਵਾ ਘਟ ਹੋ ਗਈ .... .... ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਲਗਾ ... ... ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲਾ ਗਈਆਂ .. .. ਚੰਨ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ... ... ਆਖ਼ਿਰ ਮੈਂ ਬਕ ਗਈ, ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ .. ... ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪੈਰ ਰਖ ਦਿਤੇ" ..... ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰੌਣਾ ਲਗਾ1 {{gap}}ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਫੇਰ ਏਸੇ<noinclude>{{right|੧੬੩ {{gap}}}}</noinclude> g94xe1uoqjhfu6uymrtzi6j6hruysz0 250 12374 225677 65093 2026-07-12T14:06:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਡਿੱਗੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਏਨੇ ਚਿਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਿਲੇ ਬਣਾਏ, ਪਰ ਅਜ ਇਹ ਕੇਵਲ ਟੁੱਟਦੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀਉ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲੋਂ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇਕ ਹੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾਂ ਤਰਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਰੁਸ ਜਾਵਾਂ ... ... ਪਰ ਮਨਾਏਗਾ ਕੌਣ ? {{gap}}ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ,ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਪਿਆਰ, ਅੱਖੀਆਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਕੁਝ ਯਾਦ ਹੈ ਤੁਸੀ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਦਾਵਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੁਬਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਝਲਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਹੀ ਸਮਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਦਾਵਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਕਦੀ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਜਿਸਮ ਨੂੰ , ਆਰਾਮ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਵਤ ਦੇਂਦੇ ਸਨ, ਅਜ ਮੇਰੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਆ ਰਹੇ ਨੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹੱਬਤ ... ... ਇਕ ਉਸ ਕਲੀ ਤ੍ਰ੍ਰਾਂ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਹੜੀ ਹਵਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਬੁਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਖ਼ਸਤਾ ਦਿਲ ਉਸ ਘੌਸਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਦਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਖ਼ੈਰਬਾਦ ਕਹਿ ਚੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ... ... ਇਕ ਫਲਦਾਰ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਸਕੀ ਟਹਿਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਤਰਸ ਤੇ ਅਟਕਿਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਸਾਡੀ ਜੁਦਾਈ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ... ... "<noinclude>{{left|੧੬੪ {{gap}}}}</noinclude> cbc40d1wfowz2ympn13gihjx01a2u9z 250 12375 225678 65095 2026-07-12T14:06:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ "ਬਸ ... .. ਹੋ ਗਿਆ ਏ ਜੋਸ਼ ਮੱਠਾ ? ... ... ਬੜੀ ਆਕੜੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ ..... ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦੇ ....... ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ... ..." ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀਉ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ... ... ਹਾਏ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ .... ... ਨਹੀਂ!... ... ਨਹੀਂ !! ... ... ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ... .... ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ... ... ਦੱਸੋ ! ... ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ !! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੰਬਦਾ ਹੈ ....... ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ...... ਪੈਰ ਥਿੜਕਦੇ ਨੇ ਅੱਖੀਆਂ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ... ... ਹੰਝੂ ਵਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ .. ... ਮੈਂ ਕੁਰਲਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ... .... ਚੀਕ ਰਹੀ ਹਾਂ ... ... ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ... ... ਕੋਈ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ... ... ਏਨੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ... .. ਉਫ਼ ! ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਹੀਂ ... ... ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਤੀ ਬਰਾਬਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗ਼ਮ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਜਲਦੀ। {{gap}}ਅਜ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲਦੀ ਮਲੂਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤੁਸਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਗਲਤ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਸ਼ਕ ਮੇਰੀ ਬੇਕਰਾਰੀ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਜੇ ਕਰ ਇਕ ਪਲ ਭਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਡੁਬ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਗਵਾਰਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਨਾਜ਼ਕ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ<noinclude>{{right|੧੬੫ {{gap}}}}</noinclude> 5er1dlqb8613p9qmzx7v0sjyrzj8o3i 250 12392 225679 65097 2026-07-12T14:06:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਾੜ ਕੇ ਇਕ ਦਮ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਂਦੇ । ਏਸ ਤਰਾਂ ਧੁਖਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਹੋਣਾ ..... ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ। ਕੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ... .... ? ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਨਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁਆਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਾਂ {{right|ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਖੀਆ...............}}{{gap}}<noinclude>{{left|੧੬੬ {{gap}}}}</noinclude> 06d05td8hqw9j308qb4m74bg5k25829 250 12393 225680 65099 2026-07-12T14:06:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੪}}{{dhr|3em}} ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀਓ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਵੀ ਸਤਰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ? ਏਨਾ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣੀਦਾ । ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਖ਼ਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਕੌਣ ਲਗ ਪਏ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਸੀ ਹੈਂਡਰਾਈਟਿੰਗ ਹੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰੱਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਸਟ ਦੇਂਦੇ ਹੋਵੋ। ਨਹੀਂ ਏਨੀ ਨਾ-ਕਦਰੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਹੀ ਛਡਦੇ "ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਵਕਤ ਨਹੀਂ।" ਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਖ਼ਤ ਨਾ ਲਿਖਦੀ।" {{gap}}ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹਾਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ... ... ਸਾਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸਾਂਭ ਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਹੁਣ ਚਰੋਕਣੀ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਈ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਲੀ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਭਾਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਡਰ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪਵੇ । ਫਿਰ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ? ਦੇਵਿੰਦਰ, ਬਚਾਈਂ! ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਡਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ... ਮੇਰੀ ਕੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ ... ... ਸਾਰੇ ਦੁਰਕਾਰਨਗੇ ... ... ਕਿਸੇ ਪੁਛਣਾ ਨਹੀਂ .. .. ਲੋਕ ਹੱਸਣਗੇ .... ... ਮਖੌਲ ਕਰਨਗੇ ... ... ਦੇਖੀਂ ਮੇਰੇ ਕਠੋਰ ਦੇਵਤਾ ਕਿਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਨਾ ਦਿਖਾਈ। {{gap}}ਬਸ ਦੇਵਿੰਦਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੀ। ਕਲਮ ਦੀ ਥਾਂ ਅੱਥਰੁ ਜੁ ਚਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। {{center| ਤੁਹਾਡੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੀ ... ... ...}}<noinclude>{{right|੧੬੭ {{gap}}}}</noinclude> jqwqmtqb7pui8m6n8ndzfoxt8f3bj05 250 12394 225682 65101 2026-07-12T14:06:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੫}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਫਿਰ ਵੀ ... ... ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਤ ਆ ਪੁਜਾ। ਆਹ ! ਕਿੰਨੀ ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ... ... ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਲਟ । ਮੇਰੀਆਂ ਦਿਲੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਾਏ, ਏਡੀ ਸਟ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ... ... ਲਿਖਦੀ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਦ ਤਕ ... ... ... I {{gap}}ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਕਈ ਸੁਕਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਖ਼ਤ ਕੋਲੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਭੁੰਜੇ ਸੁਟ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਖ਼ਿਆਲ ਉਠਦੇ ਨੇ ..... ਜਿਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆਂ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦੀਆਂ। {{gap}}ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੁਣ · ਮੈਂ ਵੀ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਕਦੀ ਆਖ ਦੇਦੀ ਹਾਂ “ਛਡ ਦੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਜੀਵਨ ਤਬਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਹੈ ਪਰ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਹਿਣਾ ਬੜਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। {{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ, ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਕਠੋਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਆਓ ! ਮੈਂ ਸਭ ਗਿਲੇ ਗੁਸੇ ਭੁਲਾ ਦਿਆਂਗੀ - - ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈ ਲਵਾਂਗੀ - - ਬਿਲਕੁਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗੀ - - ਪਰ<noinclude>{{left|੧੬੮{{gap}}}}</noinclude> nfos9ilpnxx0bln9ifgk1muum2gq6vv 250 12395 225683 65103 2026-07-12T14:06:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇਖਣਾ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਲਭਾਂ ਹੀ ਨਾ -- ਕਿਸੇ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਾ ਪੁਜ ਚੁਕੀ ਹੋਵਾਂ। {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਏਨੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਦੀ ਕਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਪਿ- - ਆ -- ਰ ਹੈ। {{gap}}ਦਵਿੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਤਾਹਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਰਹੇ ਨੇ । ਪਰ ਕੌੜੇ ਤੋਂ ਕੌੜਾ ਤਾਅਨਾ ਵੀ ਉਦੋਂ ਤਕ ਮੇਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਪੁਚਾ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਤਕ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਯਾਦ ਦੀ ਅਕਸੀਰ ਮਲ੍ਹਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਉਚਤਾਈ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਬੇ-ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਸਕਣ। ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਏਨੀ ਕਠੋਰਤਾ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬੜੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਫੇਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ, ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{center|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ - - ਆ - - ਰਹੀ ਹੈ --}} . {{right|ਤੁਹਾਡੀ----{{gap}}}}<noinclude>{{right|੧੬੬ {{gap}}}}</noinclude> 5n3bf0yj2hlk53yw9xza819pkzat8ag 250 12396 225684 65105 2026-07-12T14:06:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੬}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ,ਜਿਸ ਲਈ ਬੇ-ਬਸੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਚੰਦ ਨਾਲ ਲਾਵਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਜਿਹੜੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅੱਖਾਂ ਮਲਾਈ ਰਖਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਏਡੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ। ਏਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਫੇਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਕਿੰਨੇ ਸਵਾਦਲੇ, ਪਰ ਗਮਗੀਨ -- ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਬਤ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਕਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਮਨਜੀਤ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਉਸੇ ਥਾਂ ਗਈ ਜਿਥੇ ਅਸੀ ਗਏ ਸਾਂ; ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਾ ਠਹਿਰ ਸਕੀ। ਹਰ ਇਕ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਚੀਸਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਨਾ ਆ ਜਾਣ।<noinclude> {{left|੧੭੦ {{gap}}}}</noinclude> 07qbbo0tprd9sl03qwa8ie4z7fouiw8 250 12397 225685 65107 2026-07-12T14:07:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕਲ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਧਵੀਂ ਦਾ ਚੰਨ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਪਛ ਰਿਹਾ ਸੀ....। ਚਕੋਰ ਦੀਆਂ ਘੜੀ ਘੜੀ ਅੱਖਾਂ ਉਠਦੀਆਂ...ਇਕ ਫੜਕ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਹ ਪੀਆ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ... ... ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ... ਰੋਂਦਾ ਤੇ ਕੁਰਲਾਂਦਾ ... .. ਫੇਰ ਉਡਦਾ ..... ਚੰਦ ਇਹਦੇ ਲਈ ਚਾਂਦਨੀ ਸੁਟੀ ਜਾਂਦਾ .. ... ਚਕੋਰ ਆਖਿਰ ਥੱਕ ਗਿਆ ... ... ਗ਼ਮਗੀਨ ਤੇ ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਗਿਆ ... ... ਅੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਕਤਰੇ ਡਿਗਣ ਦੇ ਭੇਦ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ... ... ਚਕੋਰਨੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ ... ... ਕਿਉਂ ? ਚਕੋਰ -- ਨੇ ਧੌਣ ਚੁਕੀ -- ਚੰਦ ਵਲ ਹਸਰਤ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ:-- {{gap}}"ਤਰਸਤੇ ਉਮਰ ਕਟੀ ਦਰਦੇ ਆਸ਼ਨਾ ਨਾ ਮਿਲਾ।" {{gap}}ਸਵੇਰ ਦੀ ਮੱਧਮ ਸੁਫੇਦੀ ਵਿਚ -- ਬਾਗ ਦੀ ਇਕ ਨੁਕਰ ਵਿਚ - -ਨਾਜ਼ਕ ਜਿਹੀ ਪਤਲੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ -- ਇਕ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਜੁਆਨ ਵੱਲ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ -- ਇਕ ਬਲਬਲ ਹੌਲੀ ਜਹੀ -- ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ - - ਗ਼ਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ - - ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਟਹਿਣੀ ਤੇ ਆ ਬੈਠੀ। ਚੁੰਝ ਨੂੰ ਫੁਲ ਵਲ ਵਧਾਉਣ ਲਗੀ, ਪਰ ਰੁਕ ਗਈ ਧੌਣ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਹੇਠ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ - - ਅੱਖੀਆਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਸਨ - - ਕੰਡੇ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ - - ਬੁਲਬੁਲ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਗਰਦਨ ਫੁੱਲ ਵਲ ਵਧਾਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਈ:- {{center|}}“ਤਰਸਤੇ ਉਮਰ ਕਟੀ, ਦਰਦੇ ਆਸ਼ਨਾਂ ਨਾ ਮਿਲਾ।" {{gap}}ਸਫੈਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸੀ -- ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ - - ਹਨੇਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਜੁਆਨ ਕੁੜੀ ਦੌੜੀ ਹੋਈ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਆਈ -- ਮੋਮਬਤੀ ਜਗਾ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ - - ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੀ - - ਕੰਧ ਦੇ ਕੋਲ ਪਈ ਹੋਈ ਬੱਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ - - ਇਕ ਪਰਵਾਨਾ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਵਿਚ - -<noinclude>{{right|੧੭੧ {{gap}}}}</noinclude> lm5duq2xt5kfvfr82vgpek4x6ewviyj 250 12406 225686 65109 2026-07-12T14:07:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਾਟ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਣ ਲਗਾ -- ਘੁੰਮਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਮਦਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, - - ਰਾਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੀ ਪਹਿਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ -- ਕੰਧ ਨਾਲ ਲਗੀ ਹੋਈ ਕੋੜ੍ਹ ਕਿਰਲੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਦੀ ਰੋਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰਵਾਨਾ ਤੜਪ ਗਿਆ, ਲਾਟ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ, ਕੋੜ੍ਹ ਕਿਰਲੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਇਹ ਅੱਥਰੂ ਸਿਰਫ਼ ਏਸ਼ ਲਈ ਹਨ ਕਿ- {{center|"ਤਰਸਤੇ ਉਮਰ ਕਟੀ, ਦਰਦੇ ਆਸ਼ਨਾ ਨਾ ਮਿਲਾ"}} {{gap}}ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਿੱਦਗੀ ਦੇ ਦਿਨ ਕਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਸਮਝੇ ਹੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਸੁਚੀ ਤੇ ਉਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਮਤਲਬ? ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਚੰਗਾ --- {{right|ਆਪ ਜੀ ਦੀ ...ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ{{gap}}}} {{dhr|16em}}<noinclude>{{left|{{gap}}੧੭੨}}</noinclude> mjn6ele6npcv6cc5zhhqy8jzlzzdoe8 250 12407 225687 65111 2026-07-12T14:07:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੭}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਤ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਖ਼ਤ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਖ਼ਤ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਲਿਖ ਛਡਿਆ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰੇ। {{gap}}ਸੋ ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ - ਬੜੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ-- ਆਂਓ ! ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਓ, ਤੇ ਇਨਾਂ ਬਰਫਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ - ਤਿਖੀ ਤੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੌਂਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬੇ-ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ --- ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਾ ਠੰਢ ਦੀ ਭੇਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ -- ।ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਖੂਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ - - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬੁਝਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ -- ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥ ਤੋਂ ਸਰਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਨੇ --- | ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿਖਤ ਵਿਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ - -। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਐਸਾ ਜਾਮ ਪਿਲਾ ਦਿਓ --ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਗੁਆਚ ਜਾਵਾਂ - - ।" {{gap}}ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਉਹ ਮਧੁਰਤਾ, ਉਹ ਚੈਨ ਤੇ ਸਰੂਰ, ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੀ ਗੰਗਾ ਸੁਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਰਦ ਆਹਾਂ ਤੇ ਗਰਮ ਹੰਝੂ, ਇਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੇ-ਤਾਬੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੀਆਂ - - ।<noinclude>{{right|੧੭੩ {{gap}}}}</noinclude> 80ypuvvxsse0l0vpgare6zg84yybtuj 250 12408 225688 65113 2026-07-12T14:07:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ । ਕਾਸ਼ ! ਮੈਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਦੀ । ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਭੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰਖਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਠੁਕਰਾਉਂਣਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਠੁਕਰਾ ਦੇਂਦੇ। ਮੈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਰਬਾਦ ਤੇ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਂ, - ਤੁਸੀ ਹੀ ਤੇ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬੁਝਾਓ। ਦੇਖੋ - - ਮੁਹੱਬਤ ਬੇਗਰਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਤਮੰਨਾ ਨਹੀਂ -- ਕੋਈ ਖਾਹਿਸ਼ ਨਹੀਂ - ਕੋਈ ਅਰਮਾਨ ਨਹੀਂ - - ਕੋਈ ਹਸਰਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਸਹੀ -- ਪਿਆਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਜ ਰਖਣੀ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਧੱਬਾ ਲੱਗੇ -- ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਉਂਗਲੀ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦੇਵੇ -- ਤੁਹਾਡੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਸਚੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਅਜੀਬ ਰੂਹਾਨੀ ਨਿੱਘ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਠੰਡ ਵਿਚ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਕਮਲਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿ- - ਦਾ ਰਸ਼ਕ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠੀਕ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਜਿੰਨਾ ਮੁਲ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੁਆਬ ਦੀ ਆਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੀ ਤਰਸ ਆ ਜਾਵੇ। {{center| ਏਸ ਭਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ,}} {{right|ਤੁਹਾਡੀ ਇਕੱਲੀ..............{{gap}}}}<noinclude>{{left|੧੭੪ {{gap}}}}</noinclude> qoq63xwg6s1hs2ld4qwq7qt2yomad41 250 12421 225689 65115 2026-07-12T14:07:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੬੮}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਬਦਲ ਰਹੇ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਹੁਣ ਜਾਣ ਵੀ ਦਿਉ, ਬੜੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਦ ਤੋਂ ਟੱਪ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੇ-ਸੁਆਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ - ਬੇ-ਸੁਆਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ-ਸਗੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੀ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਕੌੜੀ ਲਗਦੀ ਹੈ - ਪਰ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ --, ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਵਧਾਉ ਇਹ ਮਿਠਾ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ-- ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ -- ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਟਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੱਥਰ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਵਰਤਣਾ ਛਡ ਦੇਈਏ, ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ? {{gap}}ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ (ਤੁਹਾਡੀ ਵਲੋਂ) ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਭੁਲ ਸੀ -- ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ - - ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਗ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀ ਇਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ। ਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਵੀ ਹਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਂ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਖੋ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਸਤਾਓ। ਮੇਰੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ, ਮਿੰਨਤਾਂ, ਤਰਲੇ ਸਭ ਐਵੇਂ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ । ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾਡੀ ਉਹ<noinclude>{{right|੧੭੫ {{gap}}}}</noinclude> taaxwu9xezhwy1va8ohtd0judjjln6a 250 12422 225690 65117 2026-07-12T14:07:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਰਮਾਨ ਕਢ ਲੈਂਦੀ - ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਲੈਂਦੀ --, ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ, ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਦੀ ਹੀ ਨਾ -- । ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਚੰਦ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ --। {{gap}}ਤੁਸੀ ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਲਖ ਬਦਲ ਜਾਉ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤਕ ਉਹੀ ਹੋ। ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦਿਉ, - - ਪਰ ਕਦੀ ਤੇ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਓ। {{gap}}ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਜਹੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਸਾਂ, ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕਮਰਾ - ਸਵਰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਰਸ ਨਾਲ ਪੁਛ ਰਿਹਾ ਸੀ “ਕਿਉਂ ਏਨ। ਬੇ-ਤਰਸ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ - - ?" ਪਰ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹਸਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿਲ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਛੋਹ ਨੇ ਹੀ ਏਨੀ ਗਮੀ ਫੈਲਾਈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਨਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਦਸੋ ਤੇ ਸਹੀ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਨਿਰੀ ਪੂਰੀ ਮਾਯੂਸੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੇ ਹੀ ਤੂਲੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਹਾਂ, ਤੁਸੀ - ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਦਵਾਈ ਸੀ- ਨਹੀਂ,ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, - ਨਹੀਂ, ਦਾਅਵਾ ਬੰਨਿਆ ਸੀ, ਅਜ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਹੇ ਹੋ। ਕੀ ਮੈਂ ਏਨੀ ਕੋਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ? {{gap}}ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਕੀ · ਪਿਆਰ ਤੇ , ਨਫ਼ਰਤ ਇਕ ਥਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਨੇ?" ਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ<noinclude>{{left|੧੭੬ {{gap}}}}</noinclude> ki3g0tp48bhybsd4zv6paaqqsh2pzj0 250 12423 225691 65119 2026-07-12T14:07:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਿਲ ਕਈ ਵਾਰੀ "ਹਾਂ"ਕਹਿ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਉਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਕੀ ਸੋਹਣੇ ਜਿਹੇ ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ ਵਿਚ ਬਦਬੋਦਾਰ ਪੌਦੇ ਉਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ? ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀਉ, ਸੁਆਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਚੱਖੋ ਨਰਕ ਵਾਂਗ ਕੌੜਾ ਲਗਦਾਹੈ - ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਇਕੋ ਥਾਂ - ਹੈ ਨਾ ਅਜ਼ੀਬ ?" {{gap}}ਪਰ ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ? ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸੌਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੀ ਜਾਉ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਚਮਕੋਗੇ। {{gap}}ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸਫ਼ਾਈ ਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਸ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੀ ਬਿਆਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਯਕੀਨ ਦੁਆਵਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਦਿਲ ਫੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕੀ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਿਆਲ, ਸਾਰੇ ਇਰਾਦੇ ਝੂਠੇ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ ? ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ? ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਦਲਣਾ। {{center|ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਸਰ ਰਹੀ----}}<noinclude>{{right|੧੭੭ {{gap}}}}</noinclude> p0iuq8ypybz63bjk25ktcv8hvwfxhvx 250 12424 225692 65121 2026-07-12T14:07:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ:੬੯}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਬੇ-ਵਫਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, {{gap}}ਅਜ ਬੜੀਆਂ ਸਿੱਕਾਂ ਤੇ ਉਡੀਕਾਂ ਮਗਰੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਤ ਦੇਖਣਾ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਖ਼ਤ ਨਾ ਹੀ ਲਿਖਦੇ! {{gap}}ਕੀ ਲਿਖ ਛਡਿਆ ਜੇ, ਮੈਨੂੰ ਭਲ ਜਾਉ। ਕਿਉਂਕਿ -- - ਅਰੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉਫ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਵਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ, ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ, ਆਪਣੀਆ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ - ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਤੇ ਰੁਹ ਵਿਚੋਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢਾ? {{gap}}ਮੈਂ ਤੇ ਭਲਾ ਅਨਜਾਣ ਸਾਂ, ਤੁਸਾਂ ਫਿਰ ਏਡੀ ਵਡੀ ਨਾ-ਦਾਨੀ ਕਿਉ ਕੀਤੀ? ਮੈਂ ਬੇਵਕੂਫ ਸਾਂ ਤੁਸੀ ਤੇ ਅਕਲਮੰਦ ਸਉ। ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ-ਤਜਰਬਾ ਕਾਰ ਸਾਂ, ਤੁਸੀ ਤੇ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਸਉ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਅਜ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਵਾਂ। ਜੇ ਇਹੋ ਹੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੱਲੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭੋਲੇ ਜਿਹੇ ਦਿਲ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਿਠਾਉਣਾ ਸੀ? ਜਦੋੰ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੇ ਫੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ... ... ਹੁਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਵਾਂ। {{gap}}ਤੁਹਾਡਾ ਅਕਸ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਿਚ<noinclude> {{left|੧੭੮ {{gap}}}}</noinclude> 6wyjs7m6trsjwgaptgojg3ha8evg4h9 250 12425 225693 65123 2026-07-12T14:08:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਠਾਵਾਂ ? ਮੈਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਏ, ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਤਸਵੀਰ ਉਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਂਦੀ। {{gap}}ਕਮਬਖ਼ਤ ਮੀਂਹ ਨੇ ਵੀ ਅਜ ਹੀ ਵਸਨਾ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹੰਝ ਵੀ ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੀਂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਸ ਅਜ ਹੀ ਵਸਣਾ ਹੈ ......" ਪਰ ਮੇਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ... ... ਇਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਖੀਰ ਨਹੀਂ ... ..., ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੁਆਸਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ - ਮੇਰੇ ਸੁਆਸ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਮੈਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜੀਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਠੁਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰੇ ਨੁਕਸ ਭੁਲ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਕਮਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਚੁਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਆਏ ਹੋਏ, ਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਬਕਸ ਖਲਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਸਖ਼ਤ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਸਾਂ ...... ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕ ਸੁਫਨਾ ਹੀ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸਾਂ। {{gap}}ਤੁਹਾਡਾ ਅਜ ਦਾ ਖ਼ਤ ਪੜ ਕੇ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ - "Sigh no more ladies Sigh no more, Men were decievers ever! One foot on sea and one on shore, To one thing consant never!"<noinclude> {{right|੧੭੯ {{gap}}}}</noinclude> 6q6wcd8hpt1q09pwbz4rhiv0gqsyfi1 250 12426 225694 65125 2026-07-12T14:08:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਕੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗੇ ਜਿਹੜੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮਾਂ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਵਾ ਸਕੇਗੀ? ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਮਦੀ ਹੀ ਨਾ। ਹੁਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਇੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੇ-ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਰੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਏਨਾ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਨਿੱਘ ਸੀ ਉਹ ਅਜ ਖ਼ਾਲੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਹ ! ਮੇਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਾਹਵਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੁਟ ਕੇ ਨਾ ਫੜ ਸਕੀਆਂ,... ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਾ ਦਵਾ ਸਕੀਆਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਭਾਂਬੜ ਮਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ , ਸਾਫ਼, ਤਰਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕੀ ਕਿ "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸੀ। {{gap}}ਕੀ ਇਹ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਧੋਖੇ ਬਾਜ਼ ਦੁਨੀਆ ਹੈ? ਏਥੇ ਕੋਈ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ? ਕੋਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ? ਵਫ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ? ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ? ਵਹਿਮ ਹਨ? ਮਖੌਲ ਹਨ? ਸਭ ਦਿਖਾਵਾ ਹੀ ਹੈ? {{gap}}ਆਹ ! ਇੰਨਾ ਵਡਾ ਸਦਮਾ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਾਂ? ਕਿਸੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਰਪਨ ਕੀਤਾ - ਪਰ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ । ਇੰਨੀ ਬੇ-ਜ਼ਾਰੀ ? ਇੰਨੀ ਬੇ-ਜਾਰੀ? ਇੰਨੀ ਕਠੋਰਤਾ...........? {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਉਦੋਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਓ ਕਿ “ਜੇ ਮੈਂ ਗਮ ਦੇ ਹਜੂਮ ਵਿਚ ਗੁਨਗਨਾਉਂਦਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵਾਂ ਕਿ "ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ<noinclude> {{left|੧੮੦ {{gap}}}}</noinclude> rkm80nvmo6vzzbjqmd2qyb6yuazbx3c 250 12428 225695 65127 2026-07-12T14:08:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ - ਤਾਂ ਕਦੀ ਯਕੀਨ ਨਾ ਕਰਨਾ - ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਚ ਦਖ਼ਲ ਨਾ ਦੇਣਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਬੇ-ਵਫ਼ਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਫੇਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਫੇਰ ਉਸੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਹੋਰ ਕੀ ਲਿਖਣਾ ਹੋਇਆ -- ਇਹ ਆਸ ਹੀ ਅਗੇ ਇੰਨਾਂ ਕੁਝ ਲਿਖਾਉਂਦੀ ਗਈ ਹੈ - ਕਮਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, {{center|{{gap}}ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਚਲ ਗਈ..........}} {{dhr|12em}}<noinclude>{{right|੧੮੧ {{gap}}}}</noinclude> h955vmi5ile94h9oaf7frv4nvnxjlan 250 12429 225696 65129 2026-07-12T14:08:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭0}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਪ੍ਰੀਤਮ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਐਤਕਾਂ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਖ਼ਤ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛਡ ਕੇ, ਭੁਲਾ ਕੇ, ਫੇਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ, ਮੇਰੇ ਸੁੱਚੇ ਉੱਚੇ, ਬੇ-ਗਰਜ਼ ਤੇ ਅਮੁੱਕ ਪਿਆਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਬਦੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫਾੜਾਂ। ... ... ਕਈ ਪਲੋਲ ਕੀਤੇ, ਦਿਲ ਧੜਕੇ ... ... ਅੱਖਾਂ ਫਰਕਨ ... ... ਮੁਸਕਰਾਵਾਂ ... ... ਖੋਲ੍ਹਾਂ ... ... ਫੇਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਆਂ । ਆਖ਼ਿਰ ਖੋਲ੍ਹ ਹੀ ਲਿਆ। {{gap}}ਪਰ ਮੈਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਏਨਾ ਪਛਤਾਈ ਤੇ ਸਿਰ ਏਸ ਤਰਾਂ ਚਕਰਾਏ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਬੜਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। .. ... ਤੇ ਪਲ ਦੇ ਪਲ ਲਈ ਸਭ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੂਬ "ਕਮਲਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੁੜਮਾਈ ... ... ਹੋ ਗਈ ਹੈ .... ..." ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਪੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਖਲੋ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਤਕ ਹੀ ਪਜ ਸਕੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ - ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਮਲਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਉਕਾ ਭੁਲਾ ਦਿਓਗੇ। ਜੋ ਜੋ ਖ਼ਿਆਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਆਏ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਾਂ, ਤਾਂ ਕੰਬ ਉਠੋਗੇ, ਮੇਰੇ ... ... ਪ੍ਰੀਤਮ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ<noinclude>{{left|{{gap}}੧੮੨}}</noinclude> 7sbjkwmce1zbde7gjd09pd2m2fxg7mk 250 12430 225697 65131 2026-07-12T14:08:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਾਹੁੰਦੀ, ਨਾਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਖਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਗਵਾਰਾ ਹੀ ਨਾ ਕਰੋ। {{gap}}ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਆਰਜ਼ੂਆਂ ਖ਼ਾਹਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਬਸਤੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤੇ ਏਡੀ ਵਡੀ ਕਿਆਮਤ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਬੜਾ ਮਨੋਹਰ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਬੇ-ਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਤੁਸੀ ਮੇਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾ ਡੋਬ ਦੇਣਾ" ਮੇਰੇ ਬੇ-ਤਰਸ ਮਲਾਹ ਉਹੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਨਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਾ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਲਈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਅਗੇ ਹੀ ਮਿਟ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ, ਪਰ ਨਹੀਂ .... .... ਮੈਂ ਅਜ ਵੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ .. ... ਤੁਹਡਾ ਤੇ ਕਮਲਾ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਖਣ ਲਈ। {{gap}}ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੋਵੋਗੇ ...... ਜਿਸਮ ਤੇ ਜਾਨ ਸਮੇਤ .. .. ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਸਮ ਤੇ ਦਿਲ ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਖੁਸ ਗਿਆ ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ... ... ਇਸ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ... ... ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਖੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, “ਕੋਈ ਲਖ ਜਤਨ ਕਰੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ।"ਪਰ ਹੁਣ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈ ਬੇ-ਵਫਾ ਬਣ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲੁਆ ਲਵਾਂ ? ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸੇ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਜਦੋਂ<noinclude>{{right|੧੮੩ {{gap}}}}</noinclude> 31iitjiqaxozgbgnf8d4dghjmjl4b22 250 12431 225698 65133 2026-07-12T14:08:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਹਿਲਾ ਇਨਸ਼ਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਮਸਤੀ ਸਿਖੀ, ਔਰਤ ਦਾ ਸੀਨਾ, ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਕਾਂਸ਼ੀ ਤੇ ਕਾਬਾ ਬਣਿਆ। ਜੇ ਕਦੀ ਦਿਲ ਫੋਲ ਕੇ ਦਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਰ ਨੁਕਰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੇਹੜਾ ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟ ਸਕੇਗਾ । ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਡੋਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ... .. ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਉਹੋ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਮੈਨੂੰ ਕੱਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਛਾਂਟਾ ਮਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ... ...।" {{gap}}ਚੰਗਾ ! ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁਖਦੀ ਅੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਵਾਂਗੀ ? ਮੈਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ...... ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮਰੇ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ... ... ਜਾਂ ਕੀ ? ਹੋਰ ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ । ਆਹ ! ਐ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਬਿਜਲੀ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੜਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇ ! ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਦੀਓ ਲਹਿਰੋ, ਛੁਪਾ ਲਓ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ! ਬਸ, ਮੈਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੁ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਾਗ ਨਾ ਲਗੇ। {{gap}}{{gap}}ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਤੇ ਕਮਲਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ {{center|ਤੁਹਾਡੀ ਠੁਕਰਾਈ ਹੋਈ ਬਦ-ਨਸੀਬ ... ... ... ...}}<noinclude>{{left|੧੮੪ {{gap}}}}</noinclude> hkym2vrvum37akmcseauioumy72y4r6 250 12432 225699 65135 2026-07-12T14:08:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|16em}} {{center|{{xxxx-larger|ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ}}}}<noinclude></noinclude> lv7isw7x5ytm5b5frwvmd41hjz5y3sk 250 12433 225700 65137 2026-07-12T14:09:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭੧}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚ “ਕੁੜਮਾਈ" ਬਾਬਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਜਿਊਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਦਿਲਾਸੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁਖ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਵਲ, ਉਹ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਖਤਾਂ ਚੋਂ ਪੜ ਲੈਣਾ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ - ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਚੋਂ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਸਿਖ ਸਕੇਗੀ - ਸੋ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਪਿਆਰ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਦਸੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਵਣ। ਤੁਸੀ ਭਾਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਉਸ ਸਚਾਈ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਹਕਦਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਈ ਰਖਦੀ ਸਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂਕਸ ਹੋਣ, ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਤੂਸੀ ਉਨਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਨਕਸ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਮਰਦ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ਠੇਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਬਾਦਬਾਨਾਂ ਦਾ ਰੁਖ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਲ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੋ ਨਤੀਜਾ<noinclude>{{right|੧੮੯ {{gap}}}}</noinclude> d3axmewljhqc27wdvlalgze8ye85w2t 250 12434 225701 65139 2026-07-12T14:09:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਏਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਠੇਲ੍ਹਣ ਦਾ ਤੁਸੀ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਬੇ-ਸਵਾਦਲਾ ਤੇ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਝ ਨਾ ਸਿਖਦੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਦਰਦ ਦੋਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਹੈ। ... ... ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਚੁਪ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ... ... ਕੀ ਮੈਂ ਭੁਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਧੜਕਦਾ ਸੀ - ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਰਮਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਹੱਥਾਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਨਰਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰ ਬੜੀ ਪੱਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰਖਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ , ਨਰਮੀ, ਆਰਾਮ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਮੰਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਕੀ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਕਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ? {{gap}}ਮੇਰੇ ਧੋਖੇਬਾਜ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਜੇ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿੰਦੇ "ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" ਤੇ ਹੁਣ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾ ਨਾ ਦੇਂਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਤੂਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਦਾਵੇ ਬੰਨਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਾਸਾਨੀ ਪੁਰਸ਼ ਬਣਾਂਦੀ ਗਈ। ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਸ਼ਕ ਅਸੀਂ ਮਾਮੂਲੀ ਆਦਮੀ ਲਗਦੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਵਾਦਲੇ ਲਗਦੇ, ਪਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਅਸੀ ਨਿਰੇ ਖੁਦਾਈ ਹੀ ਬੰਦੇ ਲਗਦੇ ਸਾਂ - ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਖ਼ਾਹਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜ ਇਹ ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ ਕਾਫ਼ੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਰੰਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤਾ<noinclude>{{left|੧੮੮ {{gap}}}}</noinclude> 7ze8wua7plx4mwdcrwuscrhdlsdvbc0 250 12435 225702 65141 2026-07-12T14:09:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੇ ਥੋੜਾ ਰੂਹਾਨੀ ਸੀ ...... ਤੇ ਫੇਰ ਵੀ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਓ ... ... ਕਿ "ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਹਾਂ" ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਚੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਚਾ ਦਰਜਾ ਦੇਂਦੀ ਸੀ ...... ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਸੁਪਨਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ..... ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ... ... ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਬਹਿਸ਼ਤ ਜਾਣਦੀ ਸੀ । ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਨਰਮੀ ... ... ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਗੇ ਕਿੰਨੇ ਸਿਆਣੇ ਬਣ ਬਣ ਬਹਿੰਦੇ ਸਓ। ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸਾਂ, ਦਿਲ ਜੇ ਇਹੋ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ, ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਨੇ - ਤੇ ਫੇਰ ਜਦ ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਪਿਛੇ ਹਟ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਉਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਨੇ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੋ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਠੰਡ- ਦਿਲੀ ਤੋਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੀ ਸਾਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲੋਂ ਹੈ ਵੀ ਸੌਖੀ ਕਿ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦਿਲ ਜ਼ਬਾਹ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਜਾਏ, ਤੇ ਫੇਰ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਦਸੋ ਤੇ ਸਹੀ, ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸਚ ਮੁਚ ਬੜੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਨਰਮ ਰਹੇ ? ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਦੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹਾਂ,ਕਿਉਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਨਰਮੀ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਸਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਬੱਬ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਏਨਾ ਚਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।<noinclude> {{right|੧੮੯ {{gap}}}}</noinclude> b8d2xvv8bhbcbrc146h905tcjate59i 250 12436 225703 65143 2026-07-12T14:09:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਹਾਡੀ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਮੈਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖੇ ਹਨ - ਇਕ ਉਹ, ਜਿਹੜਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ, ਰੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤੰਗ ਦਿਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ - ਮਿਠਾਸ, ਨਰਮਾਈ, ਪਿਆਰ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ। {{gap}}ਐ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ! ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਵਰਗੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਨਾਲ ਸਸੌਂਦੀ ਰਹੀ, ਦਿਲ ਤੇ ਸੁਭਾ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਟੀਕੇ ਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਦਿਲ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀ ਨਹੀਂ ਸਉ । ਤੁਹਾਡੀ ਏਡੀ ਵਡੀ, ਏਡੀ ਸੋਹਣੀ, ਚੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਫਰੇਮ ਨਾਲ ਜੜ ਕੇ ਰਖੀ। ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇਵਕੂਫੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕੁਝ ਬਣਾਇਆ? {{gap}}ਹਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਜੁਆਬ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। {{center|ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰਾਣੀ... ... ...}}<noinclude></noinclude> 4jxn13eyytahxyw59d5s90ssdmlbpam 250 12437 225704 65145 2026-07-12T14:09:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭੨}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਬੇ-ਤਰਸ ਪ੍ਰੀਤਮ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਖ਼ਤ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨੀ ਖੁਤਖੁਤੀ ਜਿਹੀ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਮੇਰੇ ਖ਼ਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਗਏ ਨੇ? {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਇਹ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਛੁਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੰਬਣੀ ਲਿਆ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਛੂਹ ਦਾ ਜੁਆਬ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀ ਬਦਲਾਂ ਚੋਂ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਠੰਢੀ ਥਾਂ ਸੁਟੀ ਗਈ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਿਰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੀ ਨਾ ਮੁਸਕਰਾਏ - ਪਰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਲਿਸ਼ਕ ਸਕਾਂ । ਜਦ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਠੰਢ ਦਿਲੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਬਣੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਰੋਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਥਰੂ ਤਾਂ ਜਮ ਗਏ ਨੇ। {{gap}}ਕੁਝ ਯਾਦ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯਕੀਨ ਦੀ ਡਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਅਗੇ ਦੋਹਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਘੁਟ ਕੇ ਫੜੀ ਰਖਦੀ ..... ਫੇਰ ਇਹ ਠੰਢ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ। ਬੱਦਲ, ਜਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ - ਤੇ ਮੇਰੇ ਯਕੀਨ ਦੀ ਡਾਲੀ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਬਰਫ ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ... .. ਬਰਫ਼ ਪੰਘਰ ਜਾਂਦੀ ... ... ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ<noinclude>{{right|੧੯੧ {{gap}}}}</noinclude> 6x13ol733kvi4ia2qxmpvw1po242yu2 250 12438 225705 65147 2026-07-12T14:09:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ... ... ਬਰਫ਼ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ...... ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਹੜ ਆ ਜਾਦਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਵਿੰਦਰ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਇਕ ਵਾਰੀ ਚਮਕੀਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ । ਮੁਰਝਾਹਟ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਫੇਰ ਚਮਕ ਪੈਂਦੀ। ਜੋਸ਼ ਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਕੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਚ ਮਿਚ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਸੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਗੁੱਝਾ ਅਸਰ ਮੇਰੇ ਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਮੈਂ ਬੀਤ ਰਹੇ ਦਿਨ ਕਟਦੀ ਰਹੀ। {{gap}}ਪਰ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅਸਲੀਅਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸੁਨ ਹਿਰੀ ਹਥਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸੁਟਿਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਨੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀਆ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਉਨਾਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ... ... । {{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਐਵੇਂ ਹੀ ਓਸ ਥਾਂ ਦਈ ਰਖਿਆ, ਜਿਥੇ ਮੇਰੀ ਸਖ਼ਤ ਨਾ-ਕਦਰੀ ਹੋਣੀ – ਸੀ। ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਭੜਕੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਲਪੇਟੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਿਲਕੁਲ ਕੱਚੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਗੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬੇ-ਇਲਾਜ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਖਤ, ਬੇ-ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੋਈ ... ... ਪਰ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਲਟਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਇੰਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦੇ ਸਉ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਏਡਾ ਉੱਚਾ ਇਖ਼ਲਾਕ ਚੰਗੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ... ... ਸਭ ਮੇਰਾ ਤਸੱਵਰ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਮਨੁਖੀ ਢਾਂਚਾ ਸਉ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨੇ ਇਕ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਕਸੂਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> p66ffa74264scvg4msuzdokdrhha308 250 12439 225706 65149 2026-07-12T14:10:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ਾਲਮ ਹਥਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਖੇਡ ਖ਼ਾਕ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਖ਼ੁਦ-ਗਰਜ਼ੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਏਡਾ ਕੁਰਖਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਮਾਧੁਰਤਾ ਭਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਹਾਂ। {{gap}}ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਆਚਨਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੁਹਡੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈ ਲੋਂ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਹੁਣ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਨਫ਼ ... ... ਨਾ ਕਰਦੀ। {{gap}}ਮੋਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਾ - ਲਗਣਾ ਵੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ... .. ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਉ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਛੁਰੀ ਵੀ ਖੋਭ ਸਕਦੇ ਸਉ। {{gap}}ਖੈਰ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣਾਈ ਰਖਿਆ - ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸੀ ਨਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ। {{gap}}ਕਦੀ ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਸਹੀ, ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ? ਹੁਣ ਤੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇਗੀ। {{center|ਤੁਹਾਡੀ ਕਦੀ ਬਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ......}}<noinclude>{{right|੧੯੩ {{gap}}}}</noinclude> ovdn4cel85mr8j9lib33c1sr9ilu7g4 250 12440 225707 65151 2026-07-12T14:10:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭੩}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਦਵਿੰਦਰ ਦੀ, {{gap}}ਇਹ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਖ਼ਤ ਦੇ ਜੁਆਬ ਦੀ ਆਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੀ ਜਾਣਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ -- ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਆਦਰਸ਼ ਤੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਸਕਦੀ ਸਾਂ, ਖੇੜਾ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਸਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਪਰਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਸਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਪਿਆਰ ਲੈਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਇਹੋ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਰਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣ । ਚੁਪ ... ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਬਤ ਰਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰਖਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮਦ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਕਈ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਦੀ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿਣਾ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਕਤ ਜਾਇਆ ਨਾ ਕਰਨਾ(ਤੁਹਾਡੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਮਿੰਟ ਮੇਰ ਲਈ ਬੜਾ ਕੀਮਤ ਰਖਦਾ ਸੀ) ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਰੁਚੀ ਨਾ ਵਿਗੜੇ ਤੇ ਪਿਛੋਂ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਸੂਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਏ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਸਿਆਣਪ<noinclude>{{right|੧੯੪ {{gap}}}}</noinclude> c61j8287xzxfdhr5hb6x8mnwbwqtaln 250 12441 225708 65153 2026-07-12T14:10:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ · ਅਕਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਚਾਲਾਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਚਾਲਾਕੀ ਨਾਲ ਜਿਸਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ... ਤੁਸੀ ਕਦੋਂ ਏਡੇ ਵਡੇ . ਕੁਝ ਬਣ ਸਕਦੇ ਸਉ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਉਦੋਂ ਯਕੀਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਹੈ -- ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾ ਬਣਾਈ ਰਖਿਆ ? ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਔਗਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣੋ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਸ ਛਡ, ਪਰ ਸਚਾਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਉਡ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਹਾਲੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜੇ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ - ਪਰ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ - ਨਹੀਂ, ਆਦਮੀ, ਆਦਮੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। (ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਹੇ ਨਹੀਂ) ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਟਲ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ! ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਦਮੀ ਕਰਨੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਕਦੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। {{gap}}ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਨਭੋਲ ਹੀ ਗੂਹੜੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕੁਝ ਆਖ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਏਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਫ਼ਖ਼ਰ ਕਰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਉਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਣ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਬੜਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ.....ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੈ ਨਾ ਫ਼ਖ਼ਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ? ਕਿੰਨਾ ਫੁਲਦੇ ਨੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਇਨਾਂ ਗਲਾਂ ਤੇ। {{gap}}ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਹੁਤ ਘਟ ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਦੱਸਣਾ ਪਸੰਦ<noinclude>{{right|੧੯੫ {{gap}}}}</noinclude> feizq2tg709fy2coa71krs5gcabewfs 250 12442 225709 77860 2026-07-12T14:10:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ?ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬਣਾਇਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਜੇ ਕਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਫੇਰ ਇਹ ਹੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਕ ਦੀ ਰਖਯਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਹ! ਕਿਡਾ ਸੋਹਣਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਯਾਦ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸਾਂ ਤੇ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇ-ਵਫਾਈ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਘਸੀਟਦੇ ਗਏ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀੰ ਇਹ ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੇ ਨੇ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਕੜ ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। {{center|ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚ}} {{right|{{gap}}ਤਹਾਡੀ.. ... ... ... ਹੁਣ ਕਿਥੇ}}<noinclude>{{left|੧੯੬ {{gap}}}}</noinclude> 4gxx4ak9u9umtdfo2ndxu7g55cvkma8 250 12455 225710 65181 2026-07-12T14:11:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜੋ ਪਿਆਰ ਉਹੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਤੇ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਰਪਨ ਕੀਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਪਾਕ ਚੀਜ਼ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ! ਪਰ ਜੇ ਆਦਮੀ ਉਹੋ ਕੁਝ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ ਵੀ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸਾਂ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਜਾਂ ਭੈੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਲ ਕਦੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਪਿਆਰ ਆਪਣਾ ਇਤਕਾਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ ਸਮਝਦੀ ਸਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਦ ਬਾਗ ਵਿਚ, ਮਨਜੀਤ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਫੁਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਸਵਾਦਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇ-ਵਜ਼ਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁਲ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦੇ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਸਦਣ ਲਈ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਖ਼ੈਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਦਿਲਚਸਪੀ। {{gap}}ਸੁਣਾਉ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ? ਉਦੋਂ ਤੇ ਏਥੇ ਆਓਗੇ ਹੀ। {{center|ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ... ... ... ... ...}}<noinclude>{{right|{{dhr|3em}}੨੦੯ {{gap}}}}</noinclude> a9k81nwzfpgv5lytay3h0fa663vv53z 250 12456 225711 65183 2026-07-12T14:11:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭੮}}{{dhr|3em}} ਪਿਆਰੇ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਖੂਬ! ਸੋ ਆਪ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਸਦੇ ਪੱਤਰ ਲਈ ਬੜੀ ਧੰਨਿਵਾਧਨ ਹਾਂ! ਏਨੇ ਤਰਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਕਦੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ,ਆਪਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਬਦ ਗੁਮਾਨ ਨਹੀਂ! ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਹ ਪੜ੍ਹਕੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਆਹ ਏਥੇ ਹੀ ਕਰ ਕਹੇ ਹੋ। ਏਸੇ ਬਹਾਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਤੇ ਲਵਾਂਗੀ। ਬੋਲਣਾ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਗਵਾਰਾ ਨਾ ਕਰੋ।ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਜੁ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਡ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਤੂਫਾਨ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦਿਆਂਗੀ। {{gap}}ਵੀਰ ਜੀ ਵੀ.ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਆਹ ਬਾਬਤ ਦੱਸਣ ਆਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਇਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ? {{gap}}ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਦੇਣਾ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{center|<poem>ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ,</poem>}} {{center|ਤੁਹਾਡੀ ... ... ... ... (ਹੁਣ ਕਿਥੋਂ ਤੁਹਾਡੀ)}}<noinclude> {{left|{{gap}}੧੧੦ }}</noinclude> ns8ks934yno2isflxq8hfcsufdj4bgg 250 12457 225712 65185 2026-07-12T14:11:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੭੬}}{{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਵੀ ਕਦੇ ਬਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, {{gap}}ਤੁਸੀ ਕਿਸ ਦਿਨ ਏਥੇ ਪੁਜ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੜੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਣ ਤੇ ਮੇਰਾ ਬੜਾ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਸੀ ਲਾੜਾ ਬਣੋਗੇ, ਸਿਹਰੇ ਬੰਨੋਗੇ - ਖੂਬ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜੋਗੇ ...... ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਸਤ ਟਹਿਕਦੇ ਫਿਰਨਗੇ - ਕੋਈ ਪਿਛੋਂ ਕੋਟ ਝਾੜਦਾ ਹੋਵੇਗਾ .. ... ਕੋਈ ਜੰਝ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੁਛਦਾ ਹੋਵੇਗਾ - ਰੰਗ ਰਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ...... ਕਈ ਦੋਸਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ Present ਦੇਣਗੇ ... ... ਮੈਂ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ - ਜਿਹੜੀ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮੁਜੱਸਮ ਹੋਵੇ ... ... ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਲਦਾ ਤੇ ਫੁਲਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ - ਹਾਂ, ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਮਿਟ ਜਾਵਾਂਗੀ ... ... ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿਚੋਂ - ਇਸ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚੋਂ ...... ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਤੋਹਫਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ ... ... ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ... ...ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੜਪਾਉਣ ਲਈ -। ਤੁਸੀ ਹਰ ਮਿੰਟ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਉਕਾ ਹੀ ਭੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਹਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦਾ ਕੰਡਾ ਨਾ ਚੁਭਦਾ ਰਹੇ--<noinclude>{{right|੨੧੧ {{gap}}}}</noinclude> 5riuje1c1m5zrbxihkscsvx6dl7whm6 250 12458 225713 65187 2026-07-12T14:11:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ, ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਚਾਹਵਾਂ ਤੇ ਮਲ੍ਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤਸੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਾ ਭੰਨ ਸਟੋ .... ... ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆ ਸਤਾਏ। ਨਾ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਰਖਣਾ ਵੀ ਕਮਲਾ ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਤੇ ਸਗੋਂ ਰੀਝ ਹੈ, ਕਿ ਕਮਲਾ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਸਹੇਲੀ ਬਣੇ। ਕੀ ਤੁਸੀ ਏਨੀ ਹੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕੋਗੇ? ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਕਮਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਪੁਛਿਆ ਕਰੇਗੀ - ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਿਹਾ ਕਰੋਗੇ? ਇਹੋ ਨਾ ... ... "ਉਹ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ... ਪਰ ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਕਰਦਾ ... ... ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ... ..." ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਅਬ ਜਮਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰੋਗੇ!...... ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ? {{gap}}ਮੇਰੀਆਂ ਫਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਸਨਾ ਨਾ। ਨਾਲੇ ਹਸ ਕੇ ਕਰੋਗੇ ਵੀ ! ਮੈਂ ਅਜ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਰੁਝੇ ਹੋਵੋਗੇ! {{center|ਨਵੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਭੇਜਦੀ ਹੋਈ}} {{center|ਮੈਂ ਹਾਂ,}} {{center|ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ.......}}<noinclude>{{left|{{gap}}੧੧੨ }}</noinclude> jmk5sxf8322cc90a51gci8dn5j5zfk2 250 12459 225714 65189 2026-07-12T14:11:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੮o}}{{dhr|3em}} ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਰਹੇ ਦੇਵਿੰਦਰ, {{gap}}ਆਖ਼ਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਬੜੀ ਰੀਝ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀਰ ਜੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਗਈ .... .... ਕਿੰਨੀ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਤੁਫ਼ਾਨ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਅਜੀਬ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕੀ ਖੂਬ ਸਜ ਧਜ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਇਕ ਸਿਆਣੇ ਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਸੇਹਰਾ ਬੱਧਾ, ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਰੁਪਏ ਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਮਚਲ ਗਈ - ਦਿਲ ਹਲੋਰੇ ਖਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ... ਸੁਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਮੰਗਾਂ ਫੇਰ ਜਾਗ ਉਠੀਆਂ ... ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਮੇਰੀ ਰਗ ਰਗ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਖੂਨ ਜੋਸ਼ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ... ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕਈ ਹੋਰ ਵ .. ... ਬਣੇਗੀ। ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਚੋਂ ਬੂਰੀ ਤਰਾਂ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਕਢਣ ਦੇ ਵਸੀਲੇ ਕਰੋਗੇ।...ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ... ਮੈਂ ਰੁਕ ਨਾ ਸਕੀ ... ਕੋਠੇ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ .. ਡਰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੇਖ ਨਾ ਲਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਬਦਸਗਨ ਨਾ ਗਿਣੀ ਜਾਵਾਂ। ਹਾਂ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਖੂਬ ਰੋਈ, ਤੇ ਰਜ ਕੇ ਰੋਈ .... ਪਰ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ।<noinclude>{{right|{{gap}}੧੧੩ }}</noinclude> 7dwy1wd2mr8ig6opgkq17jnwg0uy9v6 250 12460 225715 65191 2026-07-12T14:11:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮੂੰਹ ਹਥ ਧੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆਈ। ਤੁਸੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਲਗਦੇ ਸਉ - ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਤਕੱਬਰ, ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕ੍ਰਾਹਟ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕ - ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਕ ਸਜੀਲੇ ਜਹੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਪੁਛਿਆ ਸੀ, (ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤਕਨੀ ਤੇ ਸ਼ਕ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ) ਓਹ ਕੌਣ ਏ? ਤੁਸਾਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ, ਫੇਰ ਦਸਾਂਗਾ।” ਮੈਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਸ ਪਈ ... ਸੋਚਾਂ ਕੀ ਦਸਣਗੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਉਸ ਨੂੰ। {{gap}}ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਪਾਏ, ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਇਆ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਬੜਾ ਜੀ ਕਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਸੇਹਰਾ ਪਾਉਣ ਨੂੰ। ਨਾਲ ਦੀ ਖਲੋਤੀ ਕੁੜੀ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਿਆ ਵੀ, ਲਤਾ ਵੀ ਅਗੇ ਵਧਾਈਆਂ ਪਰ ਫੇਰ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪਈ ਤੇ ਇਸ ਸੱਧਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਘੁਟ ਕੇ ਰਖਣਾ ਪਿਆ! {{gap}}ਜੰਝ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ (ਇਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਕਮਲਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਆਹ ਝੀਤਾ - ਕਲਕੱਤਾ ਤੇ ਬੜੀ ਦੂਰ ਸੀ) ਵੀਰ ਜੀ ਜੰਝ ਨਾਲ ਗਏ। ਮੈਂ ਨੋਕਰ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ - ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਤੁਸੀ ਵੀ ਕਦੀ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਉ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸ੍ਵਰਗੀ ਕਮਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਉ।ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੜੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਣ। ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਇਕਰਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਆਉਣ - ਉਸ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਵੀ ਘੜੀ ਘੜੀ ਦੇਖਾਂ ਜਿਥੇ ਤੁਸਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ -" ... .... ... .... ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਦੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕੀ ਨਾ ਹੁਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ,ਪਰ<noinclude>{{left|{{gap}}੨੧੪ }}</noinclude> hjgkyfxu0kcj3rbcreqpagvamcmzhzi 250 12461 225716 65193 2026-07-12T14:11:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੈਂ ਸਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਮੇਰੇ ਹਰ ਇਕ ਅੰਗ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਖੂਨ ਦੇ ਕਤਰੇ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ! ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ । ਬਿਨਾਂ ਵ .. ... ... ਬਣਨ ਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਮਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੁਸਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ । ਏਸੇ ਮਤ ਭੇਦ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੁਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਕਸ ਬੜਾ ਪਾਕ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਆਰਟਿਸਟ ਨੇ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਕਾਰੀਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੰਧ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ... .. ਮੈਨੂੰ ਲਭਿਆ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਬਸ ਮੈਨੂੰ ਏਸੇ ਗਲ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਨਾ-ਮੁਮਕਿਨ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਮੇਰੀ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਜਾਗ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੈ - ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਈ ਹਾਂ - ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਬਦਲ ਗਿਆ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ! ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਦੀ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸਾਂ। ਸੋ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਟਰੰਕ ਵਿਚੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨੂੰ ਕਢਿਆ। ਬੜੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ ਤਕਿਆ - ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ - ਹਸੀ ਵੀ ਰੋਈ ਵੀ ਤੇ ਫੇਰ ਟਰੰਕ ਵਿਚ ਰਖ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਕਲ੍ਹ ਤੁਸੀ ਲਾਹੌਰੋਂ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਉਗੇ। ਮੈਂ ਆਵਾਂਗੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਵਿਆਂ ਬਣਿਆਂ ਦੇਖਣ। {{gap}}ਇਹ ਖ਼ਤ ਹੁਣ ਭੇਜ ਤੇ ਸਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਲਿਖ ਛਡਿਆ ਹੈ। ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪੁਜ ਜਾਏਗਾ। {{center| ਮੈਂ ਹਾਂ,}} {{center| ਆਪੇ ਸਮਝ ਜਾਣਾ ... ... ..}}<noinclude>{{right|੨੧੫{{gap}}}}</noinclude> btpc2fy2c0i5scmobdlmcn6aov42va9 250 12462 225717 65195 2026-07-12T14:12:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੇ ੮੧}}{{dhr|3em}} ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਪਈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ।ਤੁਸੀ ਵੀ ਮਗਰੋਂ ਆ ਗਏ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ *ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ... ..." ਤੁਸੀਂ ਹੌਲੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਲ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਏ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਦਿਲ ਕਰੇ ਲਿਖੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਖਾਂਗਾ ... ... " {{gap}}ਮੈਂ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਦੇਖਿਆ ... ... ਤੇ ਫੇਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਲ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਸਨ, ਉਛਾਲ ਸਨ ... ... ਪਰ ਕੋਈ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ... ਬਸ ਏਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕੀ," ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਇਹੋ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਚਾਹ ਹੈ",ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ .... ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਈ। ਆਪਣੇ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰ ਕੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਥ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਜ੍ਹਬ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜ ਲੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚਮਕੀਲਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ - ਨਾ ਹੋਰਨਾਂ ਨ-ਇਹ<noinclude>{{left|੨੧੬ {{gap}}}}</noinclude> 2ps57df3hcjni3rhiznnuga7a045c3k 250 12463 225718 65197 2026-07-12T14:12:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਿਆਰ ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਫੈਲੀ ਇਕ ਧ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਏ, ਪਰ ਇਹ ਇਕ ਸਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਮਗਰੋਂ ਪਿਆਰ ਇਕ ਧੁੰਦ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤਰੀਕੇ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ; ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬੋਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਾਂ ਤੇ ਮਤ ਭੇਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੇ-ਸਵਾਦੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰੁਖਾ-ਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਤੇ ਫੇਰ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਭਾਵ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬਣਾ ਲੈਣਾ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੜੀ ਇਛਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਚਮਕੀਲੇ ਤੇ ਚਮਕੀਲਾ ਬਣਾਈ ਰਖਣਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਤਸਾਂ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਬੜਾ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਦਲਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰਖ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋਗੇ? ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਿਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਪਰਵਾਹ। ਤੁਸੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣੋ। {{center|ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ,}} {{right|ਤੁਹਾਡੀ........{{gap}}}}<noinclude>{{dhr|6em}}{{right|੨੧੭ {{gap}}}}</noinclude> k9hj21bk1cgsoignrrycryso00jd7k1 250 12464 225719 65199 2026-07-12T14:12:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ:੮੨}}{{gap}} ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਤੁਸੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਤ ਹੋਵੋਗੇ - ਇਹ ਮਸਤੀ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਰਹੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਪਣੀ ਬਾਬਤ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸਾਂ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀ ਸਕਾਂਗੀ? ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਿੰਨੀ ਭਿੰਨੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਛਡਣ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨਹੀਂ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾ ਨਹੀਂ । {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਰੂਹ ਸਾਡੀ ਅਕਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀ ਇਸ ਦੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਛਡਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਿਸ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂ ਆਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ – ਇਕ ਬੇਵਕੂਫੀ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਪਾਗ਼ਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਤੇ<noinclude>{{left|{{gap}}੨੧੮ }}</noinclude> 95dj4c8dfyo5z4uuic4ppnfkmlua8q1 250 12465 225720 65201 2026-07-12T14:12:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਗ਼ਲ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲਗਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕੁਝ ਸਹਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬੇ-ਬੋਲੀ ਮਾਯੂਸੀ ਦਾ ਭਾਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹ ਸਹਾਰਦੀਆਂ ਹਨ - ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬਰ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਖਿਮਾ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਬੇ-ਗੁਨਾਹ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਹੀ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦੇ ਨੇ -ਇਕ ਮੁਅਜ਼ਜ਼ੇ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਉਹ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ-ਪਨ ਦੀ ਝਲਕ ਪਰਤੱਖ ਦਿਸਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬੇ-ਸ਼ਕ, ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਫ਼ਤੁਰ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਛੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਜਿਸਮ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਲ ਜਕੜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ; ਕਦੀ ਚੰਦ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ; ਕਦੀ ਕੋਇਲ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿਚ ਕੇ ਰੁਆ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਦੀ ਡਾਕੀਆ ਉਡੀਕ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਗਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਲਗਣ ਲਗ ਪਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੁਸੀੰ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਲਗਦੇ ਓ। ਬੇ-ਸ਼ਕ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਮੋਰੇ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਫਿਰ ਚੁਕੀਆਂ ਨੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਰ ਹੀ ਤੱਸਵਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ - ਬੜਾ ਚੰਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਰੋਸ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਕੱਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨੇ -<noinclude>{{right|੧੯੮{{gap}} }}</noinclude> bblenp3lrllt3tqkayapd253mzmgzmf 250 12466 225721 65203 2026-07-12T14:12:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੋਹਣੇ ਫੁਲ ਤੇ ਚਹਿਦੇ ਪੰਛੀ ਨੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਰਾਮ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੁਸ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਗਲ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਭਰਿਆ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਏਨੇ ਗੁਸੇ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲੋਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪਛਿਆ, "ਮਮੀ, ਕੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰਹੇਗਾ ? - ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ?" {{gap}}ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲੋਂ ਧੁੰਧ ਵਧੀਕ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਘ ਨਾਲੋਂ ਠੰਢ ਵਧੀਕ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਸਤਾਰਾ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਚਮਕਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਇਹ ਜਲਦੀ ਡੁਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੇ ਡੂਬਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਰੂਹ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਰਹੀ, - ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਰੁਖੀਆਂ ਲਗਣਗੀਆਂ, ਪਰ ਕਈਆ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਕੇ, ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਕਮਲਾ ਜੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਪੁਚਾ ਦਿਓਗੇ? {{center|ਤੁਹਾਡੀ..}}{{gap}}<noinclude>{{left|੨੨੦ {{gap}}}}</noinclude> djped5ndjcy5hwnud497g7wl5qdicua 250 12467 225722 65205 2026-07-12T14:12:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੮੩}}{{dhr|3em}} ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਪੁਛਾਂ, ਕਮਲਾ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਦੇਖਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ, ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵਾਂ ਪਰ ਇਹ ਕਿਥੋਂ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਸਗੋਂ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਝਿਜਕ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਜੇ ਮੇਰੀਆ ਗਲਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫੀ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਵੀ ਕਹਿਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਹੀ ਰਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਤੇ ਇਹੋ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਲੀਮ ਹੀ ਨਾ ਦਿਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। {{gap}}ਕਾਸ਼ ! ਕਦੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕਰਗੀ ਹੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਣ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਤਜਰਬਾ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵੀ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਇਕ 'ਦਿਖਾਉਣ' ਦੇ ਦੂਜੇ 'ਬਹਿਕਾਉਣ'ਦੇ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਲੂਮੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇ-ਵਫਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕੋਗੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਕਤਾ ਜਾਉਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਚੁਭਵੀਆਂ<noinclude>{{right|੨੨੧ {{gap}}}}</noinclude> dllf196sznrqr1q7msb9qznvdqt8arc 250 12468 225723 65207 2026-07-12T14:12:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਗਨ - ਪਰ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ ਮੈਂ ਫੇਰ ਤਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਂ - ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਬਦਲਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਾਂ, ਇਕ ਸਮਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੂਰਤ ਤੇ ਸੁਭਾ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਈ ਸਾਂ, ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀ ਜਲਦੀ ਬੇ-ਵਫ਼ਾਈ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਰੌ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਤੇ ਦੀ ਕਿਤੇ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਦੇਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇ-ਬਸੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮੈਨੂੰ ਅੰਧਾ-ਧੁੰਦ ਉਡਾਈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਹੜ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਹਾਈ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੱਲੜ ਸਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖ਼ਿਆਲ ਅਲ੍ਹੜ-ਪਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਤੁਫ਼ਾਨ ਬੇ-ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਆਦਮੀ ਔਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਠੀਕ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਉਠਾਉਂਦੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਸਚੀ ਗਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਲਈ {{x-larger|ਇਨਸਾਨੀਅਤ}} ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਪਹਿਲੇ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ - ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖਣ ਦੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ? ਕੋਈ ਹੁਕਮ ? ਤੁਹਾਡੀ ... ..<noinclude>{{left|੨੨੨ {{gap}}}}</noinclude> 3demun2qsqftyw7x5l1tl3tvqs4mbmk 250 12469 225724 192466 2026-07-12T14:12:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੮੪}}{{dhr|3em}} ਚੰਗੇ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਖ਼ਤ ਕਮਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੜਾਉਂਦੇ? ਦੇਖਣਾ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣੀ। ਬੇਸ਼ਕ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਗਏ ਹੋਵੋਗੇ; ਛੁਪ ਕੇ ਪੜਨ ਲਈ ਥਾਂ ਤੇ ਵਕਤ ਦੀ ਵੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ... ... ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ ਓਨਾ ਚਿਰ ਲਈ ਖ਼ਿਮਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਦੇ ਦਿਓਗੇ ਨਾ? {{gap}}ਤੁਸੀ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਸੁਆਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਚੰਗਾ ਨਾ ਦਿਓ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁਆਬ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਸ਼ਾਇਦ ਯਕੀਨ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਫੁਲ ਖਿੜਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖ ਗਈ ਹਾਂ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਸਚ ਮੁਚ ਕਿੰਨੀ ਸੁਹਣੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਖਿੜਨ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ੁਲ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਕਦੀ ਅਕਸ ਬਣ ਕੇ ਲਹਿ-ਲਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਦਰਿਆ ਵਰਗੀ ਬੇਤਾਬੀ। ਪਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਦਰ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਮਾਲੂਮ ਹੋਣ ਲਗੀ ਹੈ। ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਸਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ<noinclude> {{right|੨੨੩ {{gap}}}}</noinclude> ct6clu29znyknhz9jq5td0ruor1yl0g 250 12470 225725 65211 2026-07-12T14:13:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੜੀ ਈਰਖਾ ਤੇ ਹਸਦ ਕਰਦੀ ਸਾਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਖ਼ਿਆਲ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲੀ ਤੇ ਸੁਚੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਖੀ। {{gap}}ਏਸ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਗੜ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁਝ ਗੁਸੇ ਜਹੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਦਿਲ ਇੰਨਾਂ ਚੌੜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲ ਜਿਹੜੀ ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤੀ ਤਕਲੀਫ ਜਾਂ ਗੁਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਕਿਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬੁਢੇ ਤੇ ਰਹਿਮ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੁਸਰਿਆਂ ਦਾ ਦੁਖ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੁਖ ਦੀ ਸ਼ਰੀਕ ਹਾਂ। ਏਸੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤੇ ਬੜੀ ਸੁਹਾਵਨੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੈ ਆਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪਰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਦੁਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦਾ ਸੀ, ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਬਰਕਤ ਹੈ, ਇਹ ਪਿਆਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾਂ ਚੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ - ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ। ਏਸੇ ਲਈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਖ਼ਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੋਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਜਾਂ ਰਬ ਤੇ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ? ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਭੇਦ ਹੋਵੇ - ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਭੇਦ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਹੈ ਵੀ ਠੀਕ, ਜੋ ਸੁਆਦ ਤਾਂਘ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਖਾਵੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਕਈ ਕਮ ਅਕਲ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ<noinclude>{{left|੨੨੪ {{gap}}}}</noinclude> sgvfevriq7ea95pc98eu51s8icjij5g 250 12471 225726 65213 2026-07-12T14:13:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਾਲ - ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਿਨਾ ਦੇਖੇ ਸੋਚੇ ਕਿਸੈ ਦੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਪਛਤੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ - ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਇਕ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ......ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਏਸੇ ਲਈ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਡੀਆਂ ਨੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿਖ ਸਕਣ। ਅੰਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਲੈਣ, ਕਿ ਉਹ ਐਵੇਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛੋਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਏਡੇ ਵਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ , ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮਖੌਲ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਨੇ - ਕਟ ਕੇ ਪਰੇ ਰਖ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਆਖ਼ਰੀ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਆਵਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂਗੀ {{right|ਤੁਹਾਡੀ...................{{gap}}}} *<noinclude>{{right|੨੨੫ {{gap}}}}</noinclude> fa5l0r0r69g4zry34dwhbmakr0pz47i 250 12472 225727 65215 2026-07-12T14:13:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੮੫}}{{dhr|3em}} ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਿੰਦਰ, {{gap}}ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਸਾਲ ਹੋ ਚਲਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ, ਨਹੀਂ ਸਚ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਕਿਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤੇ ਕਿਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ...। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਰਹੀ, ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੋ। ਕਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਰੂਰ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ,ਔਹ .........ਕਿਥੇ........ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀ ਸਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਸਵਰਗੀ ਪੀਂਘ ਝੂਟਦੀ ਸਾਂ। |...ਤੁਹਾਡੀ ਥੋੜੀ ਜਿੰਨੀ ਚੁਪ ਜਾਂ ਬੇ-ਰੂਖੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਆਮਤ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਤੜਪਦੀ, ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਫ਼ਸੋਸ ਤੇ ਸੱਧਰ ਰਹੀ ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੀ ਬੇ-ਚੈਨ। ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖਿਆਂ। ਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲਾਸਾ, ਪਿਆਰ, ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਮੈਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ......। ਆਖ਼ਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੁਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਦੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ, ਕਿ ਇਹ ਜੁਦਾਈ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹੈ।<noinclude>{{left|੨੨੬ {{gap}}}}</noinclude> t1f85m0t2goszfbc48emzh58ligwlqw 250 12473 225728 65217 2026-07-12T14:13:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਵਲਵਲਿਆਂ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਅਜ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ-ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਹੁਣ ਮਤਲਬ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੁਖ਼ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਾਗ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੰਛੀ ਮੇਰੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਕਦੀ ਇਕ ਟਹਿਣੀ ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਨੇ, ਕਦੀ ਫੇਰ ਟਪੋਸੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੁਜੀ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ - ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਸ ਬਾਗ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚਹਿਕਦਾ ਰਖਦੇ ਨੇ। ਮੱਧਮ ਮੱਧਮ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੜੀ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਝੂਮਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਨਰਮ ਨਰਮ ਘਾਹ ਤੇ ਏਧਰ ਉਧਰ ਟਹਿਲਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ - ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸਚਿੰਤ ਤੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਕਰਦੀ ਵੀ ਕੀ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਹੀ ਕੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ। {{gap}}ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਬੇ-ਖ਼ਬਰੀ ਕਰਕੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਹ ! ਕਿੰਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਮਝਦਾਰ, ਸੱਚੇ ਹਮਦਰਦ ਸਨੇਹੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਮੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ,ਸੁੰਞੀ, ਰੁਖੀ ਤੇ ਉਜਾੜ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰਖਣ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ। {{gap}}ਬਹੁਤੇ ਲੜਕੇ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਸੇ ਬੇ-ਵਫਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼<noinclude>{{right|੨੨੭ {{gap}}}}</noinclude> 2m8ljmls92it9ioppw3dmnh9fg8w575 250 12475 225729 65219 2026-07-12T14:13:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ, ਜਾਂ ਏਨਾ ਹਨੇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਸਾ ਵੀ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਜਦ ਕਿ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਕਈਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਸ਼ਕਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਮਕੀਲਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀ ਅਜ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਹੋ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਹਮਦਰਦ ਲਗਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਚੋਭਵੀਆਂ ਗਲਾਂ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਖ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਦੀ ਪੀੜ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰ ਸਕੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂਅਹਿਸਾਨ-ਮੰਦ ਵੀ ਹੋਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਪਰ ਕਸੂਰ ਮੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਪਿਆਰ ਇਕ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ{{x-larger|"ਪਿਆਰ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਚਾਨ ਹੈ।"}} {{gap}}ਕਮਲਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੇਰੀ ਬੜੀ ਮਿਠੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਯਾਦ ਪੁਚਾਣੀ । {{gap}}ਮੇਰੇ ਬੀਬੇ ਦੇਵਿੰਦਰ, {{center| ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਦਾ}} {{center|ਉਚਿਆਂ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਚਾਹਵਾਨ}} {{right|ਤੁਹਾਡੀ.............{{gap}}}}. {{gap}}P. S.ਨਵੀਂ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾ ਦਿਆਂ? ਵੀਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ , ਸ਼ੰਕੁਤਲਾ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 49ua6zm1izlwvebpw2wr12sb7ymor1h 250 22137 225837 53241 2026-07-13T08:46:18Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੨}}</noinclude>ਅਗੋਚਰੁ ਕੀਮਤਿ ਨਹੀ ਪਾਇ॥ ਤਾ ਮਿਲੀਐ ਜਾ ਲਏ ਮਿਲਾਇ॥ ਗੁਣਵੰਤੀ ਗੁਣ ਸਾਰੇ ਨੀਤ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮਤਿ ਮਿਲੀਐ ਮੀਤ॥੧੭॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਕਾਇਆ ਕਉ ਗਾਲੈ॥ ਜਿਉ ਕੰਚਨ ਸੋਹਾਗਾ ਢਾਲੈ॥ ਕਸਿ ਕਸਵਟੀ ਸਹੈ ਸੁ ਤਾਉ॥ ਨਦਰਿ ਸਰਾਫ ਵੰਨੀ ਸਚੜਾਉ॥ ਜਗਤੁ ਪਸੂ ਅਹੰ ਕਾਲੁ ਕਸਾਈ॥ ਕਰਿ ਕਰਤੈ ਕਰਣੀ ਕਰਿ ਪਾਈ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਤੀ ਤਿਨਿ ਕੀਮਤਿ ਪਾਈ॥ ਹੋਰ ਕਿਆ ਕਹੀਐ ਕਿਛੁ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਈ॥੧੮॥ ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਆ॥ ਖਿਮਾ ਗਹੀ ਮਨੁ ਸਤਗੁਰਿ ਦੀਆ॥ ਖਰਾ ਖਰਾ ਆਖੈ ਸਭੁ ਕੋਇ॥ ਖਰਾ ਰਤਨੁ ਜੁਗ ਚਾਰੇ ਹੋਇ॥ ਖਾਤ ਪੀਅੰਤ ਮੂਏ ਨਹੀ ਜਾਨਿਆ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਮੂਏ ਜਾ ਸਬਦੁ ਪਛਾਨਿਆ॥ ਅਸਥਿਰੁ ਚੀਤੁ ਮਰਨਿ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਨਾਮੁ ਪਛਾਨਿਆ॥੧੯॥ ਗਗਨ ਗੰਭੀਰੁ ਗਗਨੰਤਰਿ ਵਾਸੁ॥ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਸੁਖ ਸਹਜਿ ਨਿਵਾਸੁ॥ ਗਇਆ ਨ ਆਵੈ ਆਇ ਨ ਜਾਇ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਗਗਨੁ ਅਗੰਮੁ ਅਨਾਥੁ ਅਜੋਨੀ॥ ਅਸਥਿਰੁ ਚੀਤੁ ਸਮਾਧਿ ਸਗੋਨੀ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਚੇਤਿ ਫਿਰਿ ਪਵਹਿ ਨ ਜੂਨੀ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਰੁ ਹੋਰ ਨਾਮ ਬਿਹੂਨੀ॥੨੦॥ ਘਰ ਦਰ ਫਿਰਿ ਥਾਕੀ ਬਹੁਤੇਰੇ॥ ਜਾਤਿ ਅਸੰਖ ਅੰਤ ਨਹੀ ਮੇਰੇ॥ ਕੇਤੇ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਧੀਆ॥ ਕੇਤੇ ਗੁਰ ਚੇਲੇ ਫੁਨਿ ਹੂਆ॥ ਕਾਚੇ ਗੁਰ ਤੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੂਆ॥ ਕੇਤੀ ਨਾਰਿ ਵਰੁ ਏਕੁ ਸਮਾਲਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਰਣੁ ਜੀਵਣੁ ਪ੍ਰਭ ਨਾਲਿ॥ ਦਹ ਦਿਸ ਢੂਢਿ ਘਰੈ ਮਹਿ ਪਾਇਆ॥ ਮੇਲੁ ਭਇਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲਾਇਆ॥੨੧॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਵੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੋਲੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤੋਲਿ ਤੁਲਾਵੈ ਤੋਲੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਵੈ ਜਾਇ ਨਿਸੰਗੁ॥ ਪਰਹਰਿ ਮੈਲੁ ਜਲਾਇ ਕਲੰਕੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਦ ਬੇਦ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਜਨੁ ਚਜੁ ਅਚਾਰੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਹੈ ਸਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਵੈ ਪਾਰੁ॥੨੨॥ ਚੰਚਲੁ ਚੀਤੁ ਨ ਰਹਈ ਠਾਇ॥ ਚੋਰੀ ਮਿਰਗੁ ਅੰਗੂਰੀ ਖਾਇ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਉਰ ਧਾਰੇ ਚੀਤ॥ ਚਿਰੁ ਜੀਵਨੁ ਚੇਤਨੁ ਨਿਤ ਨੀਤ॥ ਚਿੰਤਤ ਹੀ ਦੀਸੈ ਸਭੁ ਕੋਇ॥ ਚੇਤਹਿ ਏਕੁ ਤਹੀ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥ ਚਿਤਿ ਵਸੈ ਰਾਚੈ ਹਰਿ ਨਾਇ॥ ਮੁਕਤਿ ਭਇਆ ਪਤਿ ਸਿਉ ਘਰਿ ਜਾਇ॥੨੩॥ ਛੀਜੈ ਦੇਹ ਖੁਲੈ ਇਕ ਗੰਢਿ॥ ਛੇਆ ਨਿਤ ਦੇਖਹੁ ਜਗਿ ਹੰਢਿ॥ ਧੂਪ ਛਾਵ ਜੇ ਸਮ ਕਰਿ ਜਾਣੈ॥ ਬੰਧਨ ਕਾਟਿ ਮੁਕਤਿ ਘਰਿ ਆਣੈ॥ ਛਾਇਆ ਛੂਛੀ ਜਗਤੁ ਭੁਲਾਨਾ॥ ਲਿਖਿਆ ਕਿਰਤੁ ਧੁਰੇ ਪਰਵਾਨਾ॥ ਛੀਜੈ ਜੋਬਨੁ ਜਰੂਆ<noinclude></noinclude> 5b8w4bdrjw22ipibi8um1unc9ca5nra 250 22138 225838 53242 2026-07-13T08:59:14Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੩}}</noinclude>ਸਿਰਿ ਕਾਲੁ॥ ਕਾਇਆ ਛੀਜੈ ਭਈ ਸਿਬਾਲੁ॥੨੪॥ ਜਾਪੈ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਹੁ ਲੋਇ॥ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਦਾਤਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਾਖਹਿ ਰਾਖੁ॥ ਜਸੁ ਜਾਚਉ ਦੇਵੈ ਪਤਿ ਸਾਖੁ॥ ਜਾਗਤੁ ਜਾਗਿ ਰਹਾ ਤੁਧੁ ਭਾਵਾ॥ ਜਾ ਤੂ ਮੇਲਹਿ ਤਾ ਤੁਝੈ ਸਮਾਵਾ॥ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰੁ ਜਪਉ ਜਗਦੀਸ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਮਿਲੀਐ ਬੀਸ ਇਕੀਸ॥੨੫॥ ਝਖਿ ਬੋਲਣੁ ਕਿਆ ਜਗ ਸਿਉ ਵਾਦੁ॥ ਝੂਰਿ ਮਰੈ ਦੇਖੈ ਪਰਮਾਦੁ॥ ਜਨਮਿ ਮੂਏ ਨਹੀ ਜੀਵਣ ਆਸਾ॥ ਆਇ ਚਲੇ ਭਏ ਆਸ ਨਿਰਾਸਾ॥ ਝੁਰਿ ਝੁਰਿ ਝਖਿ ਮਾਟੀ ਰਲਿ ਜਾਇ॥ ਕਾਲੁ ਨ ਚੁਂਪੈ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ॥ ਪਾਈ ਨਵ ਨਿਧਿ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ॥ ਆਪੇ ਦੇਵੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥੨੬॥ ਵਿਆਨੋ ਬੋਲੈ ਆਪੇ ਬੂਝੈ॥ ਆਪੇ ਸਮਝੈ ਆਪੇ ਸੁਝੈ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਕਹਿਆ ਅੰਕਿ ਸਮਾਵੈ॥ ਨਿਰਮਲ ਸੂਚੇ ਸਾਚੋ ਭਾਵੈ॥ ਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਰਤਨੀ ਨਹੀ ਤੋਟ॥ ਲਾਲ ਪਦਾਰਥ ਸਾਚੁ ਅਖੋਟ॥ ਗੁਰਿ ਕਹਿਆ ਸਾ ਕਾਰ ਕਮਾਵਹੁ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਕਰਣੀ ਕਾਹੇ ਧਾਵਹੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਵਹੁ॥੨੭॥ ਟੂਟੈ ਨੇਹੁ ਕਿ ਬੋਲਹਿ ਸਹੀ॥ ਟੂਟੈ ਬਾਹ ਦੁਹੂ ਦਿਸ ਗਹੀ॥ ਟੂਟਿ ਪਰੀਤਿ ਗਈ ਬੁਰ ਬੋਲਿ॥ ਦੁਰਮਤਿ ਪਰਹਰਿ ਛਾਡੀ ਢੋਲਿ॥ ਟੂਟੈ ਗੰਠਿ ਪੜੈ ਵੀਚਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਘਰਿ ਕਾਰਜੁ ਸਾਰਿ॥ ਲਾਹਾ ਸਾਚੁ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਾ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਠਾਕੁਰੁ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਮੋਟਾ॥੨੮॥ ਠਾਕਹੁ ਮਨੂਆ ਰਾਖਹੁ ਠਾਇ॥ ਠਹਕਿ ਮੁਈ ਅਵਗੁਣਿ ਪਛੁਤਾਇ॥ ਠਾਕੁਰੁ ਏਕੁ ਸਬਾਈ ਨਾਰਿ॥ ਬਹੁਤੇ ਵੇਸ ਕਰੇ ਕੂੜਿਆਰਿ॥ ਪਰ ਘਰਿ ਜਾਤੀ ਠਾਕਿ ਰਹਾਈ॥ ਮਹਲਿ ਬੁਲਾਈ ਠਾਕ ਨ ਪਾਈ॥ ਸਬਦਿ ਸਵਾਰੀ ਸਾਚਿ ਪਿਆਰੀ॥ ਸਾਈ ਸੋਹਾਗਣਿ ਠਾਕੁਰਿ ਧਾਰੀ॥੨੯॥ ਡੋਲਤ ਡੋਲਤ ਹੇ ਸਖੀ ਫਾਟੇ ਚੀਰ ਸੀਗਾਰ॥ ਡਾਹਪਣਿ ਤਨਿ ਸੁਖੁ ਨਹੀ ਬਿਨੁ ਡਰ ਬਿਣਠੀ ਡਾਰ॥ ਡਰਪਿ ਮੁਈ ਘਰਿ ਆਪਣੈ ਡੀਠੀ ਕੰਤਿ ਸੁਜਾਣਿ॥ ਡਰੁ ਰਾਖਿਆ ਗੁਰਿ ਆਪਣੈ ਨਿਰਭਉ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣਿ॥ ਡੂਗਰਿ ਵਾਸੁ ਤਿਖਾ ਘਣੀ ਜਬ ਦੇਖਾ ਨਹੀ ਦੂਰਿ॥ ਤਿਖਾ ਨਿਵਾਰੀ ਸਬਦੁ ਮੰਨਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਆ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਦੇਹਿ ਦੇਹਿ ਆਖੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ॥ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਦੇਵਸੀ ਤਿਖਾ ਨਿਵਾਰੈ ਸੋਇ॥੩੦॥ ਢੰਢੋਲਤ ਢੂਢਤ ਹਉ ਫਿਰੀ ਢਹਿ ਢਹਿ ਪਵਨਿ ਕਰਾਰਿ॥ ਭਾਰੇ ਢਹਤੇ ਢਹਿ ਪਏ ਹਉਲੇ ਨਿਕਸੇ ਪਾਰਿ॥ ਅਮਰ ਅਜਾਚੀ ਹਰਿ ਮਿਲੇ ਤਿਨ ਕੈ ਹਉ ਬਲਿ ਜਾਉ॥ ਤਿਨ ਕੀ ਧੂੜਿ ਅਘੁਲੀਐ ਸੰਗਤਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਉ॥ ਮਨੁ ਦੀਆ ਗੁਰਿ ਆਪਣੈ ਪਾਇਆ ਨਿਰਮਲ ਨਾਉ॥<noinclude></noinclude> b5o4kji3w6nzxtipw5born58wpgmk24 250 22144 225839 53249 2026-07-13T09:48:11Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੪}}</noinclude>ਜਿਨਿ ਨਾਮੁ ਦੀਆ ਤਿਸੁ ਸੇਵਸਾ ਤਿਸੁ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਉ॥ ਜੋ ਉਸਾਰੇ ਸੋ ਢਾਹਸੀ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਤਿਸੁ ਸੰਮ੍ਹਲਾ ਤਾ ਤਿਨਿ ਦੂਖੁ ਨ ਹੋਇ॥੩੧॥ ਣਾ ਕੋ ਮੇਰਾ ਕਿਸੁ ਗਹੀ ਣਾ ਕੋ ਹੋਆ ਨ ਹੋਗੁ॥ ਆਵਣਿ ਜਾਣਿ ਵਿਗੁਚੀਐ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਆਪੈ ਰੋਗੁ॥ ਣਾਮ ਵਿਹੂਣੇ ਆਦਮੀ ਕਲਰ ਕੰਧ ਗਿਰੰਤਿ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਕਿਉ ਛੂਟੀਐ ਜਾਇ ਰਸਾਤਲਿ ਅੰਤਿ॥ ਗਣਤ ਗਣਾਵੈ ਅਖਰੀ ਅਗਣਤੁ ਸਾਚਾ ਸੋਇ॥ ਅਗਿਆਨੀ ਮਤਿਹੀਣੁ ਹੈ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਇ॥ ਤੂਟੀ ਤੰਤੁ ਰਬਾਬ ਕੀ ਵਾਜੈ ਨਹੀ ਵਿਜੋਗਿ॥ ਵਿਛੁੜਿਆ ਮੇਲੈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਨਕ ਕਰਿ ਸੰਜੋਗ॥੩੨॥ ਤਰਵਰੁ ਕਾਇਆ ਪੰਖਿ ਮਨੁ ਤਰਵਰਿ ਪੰਖੀ ਪੰਚ॥ ਤਤੁ ਚੁਗਹਿ ਮਿਲਿ ਏਕਸੇ ਤਿਨ ਕਉ ਫਾਸ ਨ ਰੰਚ॥ ਉਡਹਿ ਤ ਬੇਗੁਲ ਬੇਗੁਲੇ ਤਾਕਹਿ ਚੋਗ ਘਣੀ॥ ਪੰਖ ਤੁਟੇ ਫਾਹੀ ਪੜੀ ਅਵਗੁਣਿ ਭੀੜ ਬਣੀ॥ ਬਿਨੁ ਸਾਚੇ ਕਿਉ ਛੂਟੀਐ ਹਰਿ ਗੁਣ ਕਰਮਿ ਮਣੀ॥ ਆਪਿ ਛਡਾਏ ਛੂਟੀਐ ਵਡਾ ਆਪਿ ਧਣੀ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਛੂਟੀਐ ਕਿਰਪਾ ਆਪਿ ਕਰੇਇ॥ ਅਪਣੈ ਹਾਥਿ ਵਡਾਈਆ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ॥੩੩॥ ਥਰ ਥਰ ਕੰਪੈ ਜੀਅੜਾ ਥਾਨ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋਇ॥ ਥਾਨਿ ਮਾਨਿ ਸਚੁ ਏਕੁ ਹੈ ਕਾਜੁ ਨ ਫੀਟੈ ਕੋਇ॥ ਥਿਰੁ ਨਾਰਾਇਣੁ ਥਿਰੁ ਗੁਰੂ ਥਿਰੁ ਸਾਚਾ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਸੁਰਿ ਨਰ ਨਾਥਹ ਨਾਥੁ ਤੂ ਨਿਧਾਰਾ ਆਧਾਰੁ॥ ਸਰਬੇ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰੀ ਤੂ ਦਾਤਾ ਦਾਤਾਰੁ॥ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਏਕੁ ਤੂ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰੁ॥ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵੀਚਾਰਿ॥ ਅਣਮੰਗਿਆ ਦਾਨੁ ਦੇਵਸੀ ਵਡਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰੁ॥੩੪॥ ਦਇਆ ਦਾਨੁ ਦਇਆਲੁ ਤੂ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖਣਹਾਰੁ॥ ਦਇਆ ਕਰਹਿ ਪ੍ਰਭ ਮੇਲਿ ਲੈਹਿ ਖਿਨ ਮਹਿ ਢਾਹਿ ਉਸਾਰਿ॥ ਦਾਨਾ ਤੂ ਬੀਨਾ ਤੁਹੀ ਦਾਨਾ ਕੈ ਸਿਰਿ ਦਾਨੁ॥ ਦਾਲਦ ਭੰਜਨ ਦੁਖ ਦਲਣ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ॥੩੫॥ ਧਨਿ ਗਇਐ ਬਹਿ ਝੂਰੀਐ ਧਨ ਮਹਿ ਚੀਤੁ ਗਵਾਰ॥ ਧਨੁ ਵਿਰਲੀ ਸਚੁ ਸੰਚਿਆ ਨਿਰਮਲੁ ਨਾਮੁ ਪਿਆਰਿ॥ ਧਨੁ ਗਇਆ ਤਾ ਜਾਣ ਦੇਹਿ ਜੇ ਰਾਚਹਿ ਰੰਗਿ ਏਕ॥ ਮਨੁ ਦੀਜੈ ਸਿਰੁ ਸਉਪੀਐ ਭੀ ਕਰਤੇ ਕੀ ਟੇਕ॥ ਧੰਧਾ ਧਾਵਤ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨ ਮਹਿ ਸਬਦੁ ਅਨੰਦੁ॥ ਦੁਰਜਨ ਤੇ ਸਾਜਨ ਭਏ ਭੇਟੇ ਗੁਰ ਗੋਵਿੰਦ॥ ਬਨੁ ਬਨੁ ਫਿਰਤੀ ਢੂਢਤੀ ਬਸਤੁ ਰਹੀ ਘਰਿ ਬਾਰਿ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮੇਲੀ ਮਿਲਿ ਰਹੀ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਨਿਵਾਰਿ॥੩੬॥ ਨਾਨਾ ਕਰਤ ਨ ਛੂਟੀਐ ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਜਮ ਪੁਰਿ ਜਾਹਿ॥ ਨਾ ਤਿਸੁ ਏਹੁ<noinclude></noinclude> 58hmsb393015j0kcvtm16zxx8vvmc4z 250 22149 225840 53254 2026-07-13T10:02:01Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 225840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੫}}</noinclude>ਨ ਓਹੁ ਹੈ ਅਵਗੁਣਿ ਫਿਰਿ ਪਛੁਤਾਹਿ॥ ਨਾ ਤਿਸੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਧਿਆਨੁ ਹੈ ਨਾ ਤਿਸੁ ਧਰਮੁ ਧਿਆਨੁ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਿਰਭਉ ਕਹਾ ਕਿਆ ਜਾਣਾ ਅਭਿਮਾਨੁ॥ ਥਾਕਿ ਰਹੀ ਕਿਵ ਅਪੜਾ ਹਾਥ ਨਹੀ ਨਾ ਪਾਰੁ॥ ਨਾ ਸਾਜਨ ਸੇ ਰੰਗੁਲੇ ਕਿਸੁ ਪਹਿ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਿਉ ਪ੍ਰਿਉ ਜੇ ਕਰੀ ਮੇਲੇ ਮੇਲਣਹਾਰੁ॥ ਜਿਨਿ ਵਿਛੋੜੀ ਸੋ ਮੇਲਸੀ ਗੁਰ ਕੈ ਹੇਤਿ ਅਪਾਰਿ॥੩੭॥ ਪਾਪੁ ਬੁਰਾ ਪਾਪੀ ਕਉ ਪਿਆਰਾ॥ ਪਾਪਿ ਲਦੇ ਪਾਪੇ ਪਾਸਾਰਾ॥ ਪਰਹਰਿ ਪਾਪੁ ਪਛਾਣੈ ਆਪੁ॥ ਨਾ ਤਿਸੁ ਸੋਗੁ ਵਿਜੋਗੁ ਸੰਤਾਪੁ॥ ਨਰਕਿ ਪੜੰਤਉ ਕਿਉ ਰਹੈ ਕਿਉ ਬੰਚੈ ਜਮਕਾਲੁ॥ ਕਿਉ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ਵੀਸਰੈ ਝੂਠੁ ਬੁਰਾ ਖੈ ਕਾਲੁ॥ ਮਨੁ ਜੰਜਾਲੀ ਵੇੜਿਆ ਭੀ ਜੰਜਾਲਾ ਮਾਹਿ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਕਿਉ ਛੂਟੀਐ ਪਾਪੇ ਪਚਹਿ ਪਚਾਹਿ॥੩੮॥ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਫਾਹੀ ਫਾਸੈ ਕਉਆ॥ ਫਿਰਿ ਪਛੁਤਾਨਾ ਅਬ ਕਿਆ ਹੁਆ॥ ਫਾਥਾ ਚੋਗ ਚੁਗੈ ਨਹੀ ਬੂਝੈ॥ ਸਤਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਆਖੀ ਸੂਝੈ॥ ਜਿਉ ਮਛੁਲੀ ਫਾਥੀ ਜਮ ਜਾਲਿ॥ ਵਿਣੁ ਗੁਰ ਦਾਤੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਭਾਲਿ॥ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜਾਇ॥ ਇਕ ਰੰਗਿ ਰਚੈ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਇਵ ਛੂਟੈ ਫਿਰਿ ਫਾਸ ਨ ਪਾਇ॥੩੯॥ ਬੀਰਾ ਬੀਰਾ ਕਰਿ ਰਹੀ ਬੀਰ ਭਏ ਬੈਰਾਇ॥ ਬੀਰ ਚਲੇ ਘਰਿ ਆਪਣੈ ਬਹਿਣ ਬਿਰਹਿ ਜਲਿ ਜਾਇ॥ ਬਾਬੁਲ ਕੈ ਘਰਿ ਬੇਟੜੀ ਬਾਲੀ ਬਾਲੈ ਨੇਹਿ॥ ਜੇ ਲੋੜਹਿ ਵਰੁ ਕਾਮਣੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਹਿ ਤੇਹਿ॥ ਬਿਰਲੋ ਗਿਆਨੀ ਬੂਝਣਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਚਿ ਮਿਲੇਇ॥ ਠਾਕੁਰ ਹਾਥਿ ਵਡਾਈਆ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ॥ ਬਾਣੀ ਬਿਰਲਉ ਬੀਚਾਰਸੀ ਜੇ ਕੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਇ॥ ਇਹ ਬਾਣੀ ਮਹਾ ਪੁਰਖ ਕੀ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਹੋਇ॥੪੦॥ ਭਨਿ ਭਨਿ ਘੜੀਐ ਘੜਿ ਘੜਿ ਭਜੈ ਢਾਹਿ ਉਸਾਰੈ ਉਸਰੇ ਢਾਹੈ॥ ਸਰ ਭਰਿ ਸੋਖੈ ਭੀ ਭਰਿ ਪੋਖੈ ਸਮਰਥ ਵੇਪਰਵਾਹੈ॥ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਨੇ ਭਏ ਦਿਵਾਨੇ ਵਿਣੁ ਭਾਗਾ ਕਿਆ ਪਾਈਐ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ ਡੋਰੀ ਪ੍ਰਭਿ ਪਕੜੀ ਜਿਨ ਖਿੰਚੈ ਤਿਨ ਜਾਈਐ॥ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਸਦਾ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਬਹੁੜਿ ਨ ਪਛੋਤਾਈਐ॥ ਭਭੈ ਭਾਲਹਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝਹਿ ਤਾ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਪਾਈਐ॥ ਭਭੈ ਭਉਜਲੁ ਮਾਰਗੁ ਵਿਖੜਾ ਆਸ ਨਿਰਾਸਾ ਤਰੀਐ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਆਪੋ ਚੀਨ੍ਹੈ ਜੀਵਤਿਆ ਇਵ ਮਰੀਐ॥੪੧॥ ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਕਰਿ ਮੁਏ ਮਾਇਆ ਕਿਸੈ ਨ ਸਾਥਿ॥ ਹੰਸੁ ਚਲੈ ਉਠਿ ਡੂਮਣੋ ਮਾਇਆ ਭੂਲੀ ਆਥਿ॥ ਮਨੁ ਝੂਠਾ ਜਮਿ ਜੋਹਿਆ ਅਵਗੁਣ ਚਲਹਿ ਨਾਲਿ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਮਨੁ ਉਲਟੋ ਮਰੈ<noinclude></noinclude> fxlvutzj9pcjl4b4cajqxxcnxx59jii 828 31172 225831 211121 2026-07-13T06:38:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 225831 Scribunto text/plain --[[ __ __ _ _ _ _ _ | \/ | ___ __| |_ _| | ___ _ / \ _ __| |___ _____ _ __| | __ | |\/| |/ _ \ / _` | | | | |/ _ (_) / _ \ | '__| __\ \ /\ / / _ \| '__| |/ / | | | | (_) | (_| | |_| | | __/_ / ___ \| | | |_ \ V V / (_) | | | < |_| |_|\___/ \__,_|\__,_|_|\___(_)_/ \_\_| \__| \_/\_/ \___/|_| |_|\_\ This module is intended to be the engine behind "Template:Artwork", "Template:Art photo", "Template:Photograph" and "Template:Book". Please do not modify this code without applying the changes first at "Module:Artwork/sandbox" and testing at "Template:Artwork/testcases". Authors and maintainers: * User:Jarekt - original version ]] require('strict') -- used for debugging purposes as it detects cases of unintended global variables local getLabel = require("Module:Wikidata label")._getLabel -- used for creation of name based on Wikidata local getSitelinks = require("Module:Wikidata label")._sitelinks -- local getDate = require("Module:Wikidata date")._date -- used for processing of date properties local authorityControl = require("Module:Authority control")._authorityControl -- used for formatting of Authority control row local ISOdate = require('Module:ISOdate') -- used for simple date formating local Size = require('Module:Size')._size -- Lua code behind {{Size}} template local TitleFromWD = require('Module:Title').wikidata_title -- Lua code behind {{Title}} template local Art = require('Module:Wikidata art') -- local alterName = require("Module:Name")._name local TagQS = require('Module:TagQS') local core = require("Module:Core") local artcore = require("Module:Artwork/core") -- Lazy loading functions: load them only if they are needed local function Information(args) return require("Module:Information")._information(args) end local function ObjectTypeID(object_type) local LUT = mw.loadData('Module:I18n/objects/data') -- lazy loading (only if needed return LUT[string.lower(object_type)] end local function periodSpan(id, lang) local PeriodSpan = require('Module:Period')._periodSpan return PeriodSpan(id, lang) end -- ================================================== -- === Internal functions =========================== -- ================================================== ------------------------------------------------------------------------------- local function empty2nil(str) if str=='' then return nil else return str end end ------------------------------------------------------------------------------- local function nowiki(str) -- remove all the links if not str then return str end str = TagQS.removeTag(str, nil) str = mw.ustring.gsub(str, '%<abbr %</abbr%>', '') str = mw.ustring.gsub(str, "<[^>]*>", "") -- remove all html tags from str str = mw.ustring.gsub(str, "'''", "") -- remove bold str = mw.ustring.gsub(str, "''", "") -- remove italics str = mw.ustring.gsub(str, "%[%[[Ff]ile:[^%]]+%]%]", "") -- remove file icons str = mw.ustring.gsub(str, "%[%[[^|]*|", "") -- remove piped links, like "[[:en:test|" str = mw.ustring.gsub(str, "%[[hH][tT][tT][pP][sS]?://[^ ]+ ([^%]]*)%]", "%1") -- remove URL links, like "[https://www.wikidata.org/wiki/Q2706250 xxxx] -> xxxx" str = mw.ustring.gsub(str, "%[%[", "" ) -- remove piped links, like "[[" str = mw.ustring.gsub(str, "%]%]", "" ) -- remove piped links, like "]]" return str end ------------------------------------------------------------------------------- local function getProperty(entity, prop) return (core.parseStatements(entity:getBestStatements( prop ), nil) or {nil})[1] end ------------------------------------------------------------------------------- local function getBestProperties(entity, prop) return core.parseStatements(entity:getBestStatements( prop ), nil) end ------------------------------------------------------------------------------- local function quote(str) return '"' .. str .. '"' end ------------------------------------------------------------------------------- local function if_else(Boolean, TrueStatement, FalseStatement) if Boolean then return TrueStatement else return FalseStatement end end ------------------------------------------------------------------------------- local function add_QS(qsTable, prop, value, qualifiers) local qsStr = prop .. '|' .. value if qualifiers then for qual, val in pairs(qualifiers) do qsStr = qsStr .. '|' .. qual .. '|' .. val end end table.insert( qsTable, qsStr) end ------------------------------------------------------------------------------- local function render_QS_URL(qsTable, item, withIcon) local today = '+' .. os.date('!%F') .. 'T00:00:00Z/11' -- today's date in QS format local url = mw.title.getCurrentTitle():canonicalUrl() -- URL to current page local ref = '|S143|Q565|S813|' .. today .. '|S4656|"' .. mw.uri.decode(url) .. '"' local icon = 'File:Commons_to_Wikidata_QuickStatements.svg' for k, qs in ipairs(qsTable) do if qs:sub(1,1)=='P' then qsTable[k] = item .. '|' .. qs .. ref else qsTable[k] = item .. '|' .. qs -- for labels, etc. end end local qsURL = table.concat(qsTable, '||') local hoverMsg = 'Add properties to Wikidata item based on this file' if string.upper(item)=='CREATE' then qsURL = 'CREATE||' .. string.gsub(qsURL, item..'|', 'LAST|') icon = 'File:Plus Wikidata.svg' hoverMsg = 'Create new Wikidata item based on this file' end qsURL = mw.uri.encode(qsURL, "PATH") qsURL = 'https://quickstatements.toolforge.org/#/v1=' .. qsURL -- create full URL link withIcon = withIcon or true -- define default if withIcon then -- use URL as a link accessed by clicking an icon qsURL = '&nbsp;[[' .. icon .. '|15px|link=' .. qsURL .. '|' .. hoverMsg ..']]' end return qsURL end -- =========================================================================== -- === This function is responsible for adding maintenance categories === -- === which are not related to Wikidata === -- === INPUTS: === -- === * args0 - data from the local arguments === -- === * args - merged data from the local arguments and Wikidata === -- =========================================================================== local function add_maintenance_categories(args0, args) local cats = '' -- categories mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'Infobox template tag' } -- add the template tag -- ==================================================== -- === automatic tagging of pages in all namespaces === -- ==================================================== if args.date or args.year then -- add an empty template which can be used as a tag in PetScan local d = os.date('!*t') -- current date table local current_year = tonumber(d.year) -- current year local creation_year = tonumber(ISOdate._ISOyear(args.year or args.date)) if creation_year and current_year and (current_year-creation_year)>200 then mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title ='Works created more than 200 years ago' } end end if args0.namespace==0 and mw.ustring.sub(args0.pagename,1,8) == "Artwork:" then cats = cats .. '\n[[Category:Artwork templates]]' if args.homecat then cats = cats .. '\n[[Category:' .. args.homecat .. ']]' end end -- add categories related to accession number for artworks if args0.id and args0.infobox=='artwork' then local sortkey = nowiki(args0.id) -- strip any links that might be there if #sortkey>30 then sortkey = 'zzz' end cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks with known accession number| %s]]', cats, sortkey) end -- add categories related to template:book transcluded into template for specific book if args0.infobox=='book' and args0.namespace==10 then cats = cats .. '\n[[Category:Book templates]]' -- add homecat category if args0.homecat~='~' then local page = {} if args0.homecat then cats = string.format('%s\n[[Category:%s| ]]',cats, args0.homecat) page = mw.title.new( args0.homecat, 'category' ) end if not page or not page.exists or not args0.homecat then cats = cats .. '\n[[Category:Book templates without home category]]' end end end return cats end -- =========================================================================== -- === This function is responsible for creating QuickStatements === -- === INPUTS: === -- === * args0 - local inputs from the Artwork template === -- === * data - data pulled from Wikidata === -- =========================================================================== local function create_QuickStatements(args0, data) -- setup QuickStatements local qsTable = {} -- table to store QuickStatements local item = args0.wikidata if args0.no_qs then return nil -- "no_qs" flag means we do not want QuickStatements based on this file end -- if (not data.id and args0.id) then local id = nowiki(args0.id) -- strip any links that might be there if args0.institution_id and #id<20 then add_QS(qsTable, 'P217', quote(id), {P195=args0.institution_id}) end end -- add QS based on "image" field local lut = { jpg='P18', jpeg='P18', png='P18', pdf='P996', djvu='P996', stl='P4896'} -- webm='P10', ogv='P10', mp3='P51', wav='P51' -- ignore other extensions as they are mostly wrong if (not data.image and args0.image) then -- QS code to help transfer content of "image" field to Wikidata local ext = mw.ustring.lower(mw.ustring.match(args0.image, "^.+%.(.+)$") or '') -- file extension local image = quote(mw.ustring.gsub(args0.image,'_',' ')) local prop = lut[ext] if prop and not data[prop] then add_QS(qsTable, prop, image) data[prop] = image -- mark it so we don't add it twice end end -- add QS based on current filename local image = quote(mw.ustring.gsub(args0.pagename,'_',' ')) -- get current filename local multiPageFile = (args0.namespace==6 and args0.num_pages>1 and (args0.mimeType=='application/pdf' or args0.mimeType=='image/vnd.djvu')) if (not data.image and multiPageFile) then -- QS code to help transfer image to Wikidata local qual = if_else(args0.image_page, {P4714=tostring(args0.image_page)}, nil) add_QS(qsTable, 'P996', image, qual) end if (args0.namespace==6 and args0.num_pages==1 and args0.infobox=='artwork') then -- QS code to help transfer image to Wikidata local ext = mw.ustring.lower(mw.ustring.match(args0.pagename, "^.+%.(.+)$")) -- file extension local prop = lut[ext] --prop = if_else(prop, prop, 'P18') if prop and not data[prop] and not data.image then add_QS(qsTable, prop, image) end end -- add "Commons Category" (P373) if template at category page if not data.homecat and args0.namespace==14 then add_QS(qsTable, 'P373', image) end -- look for hidden text in various templates so they can be passed to Wikidata if needed using QS -- copy args0['data'] to args0['era'] if it contains an "era QS" -- because they share one parameter/field at template level input, -- but need separate handling here -- TODO: splitting/sorting (at an earlier stage) would be better than simply copying, -- in cases where there is one value for each they won't be processed without splitting if args0['date'] and TagQS.hasTag('era') then args0['era'] = args0['date'] end -- different fields from different tables are allowed to create QS codes to allow data transfer to Wikidata -- some fields are often not used correctly in some templates like institution in book template and are not allowed to create QS local fields = {object_type='artwork', era='artwork', medium='artwork', dimensions='artwork', institution='artwork', artist='artwork', reference_wga='artwork', date='all' , language='book', author='book', translator='book', publisher='book', printer='book', illustrator='book', editor='book'} for field, infobox in pairs( fields ) do if args0[field] and not data[field] and (args0.infobox==infobox or infobox=='all') then local qs = TagQS.readTag(args0[field], field) if qs then for _, v in ipairs( mw.text.split( qs, ';', true ) ) do table.insert( qsTable, v ) end end end end -- Single field "dimensions" has "width", "height", etc. properties if args0.dimensions and not data.dimensions and (args0.infobox=='artwork') then for _, v in ipairs(TagQS.readTags(args0.dimensions, 'dimensions')) do table.insert( qsTable, v ) end end -- Book's template publication_date should not go to periodicals and only to items with P31="version, edition, or translation" if args0.publication_date and not data.publication_date and (args0.infobox=='book') and (data.object_type_id=='Q3331189') then local qs = TagQS.readTag(args0[field], field) if (qs) then table.insert( qsTable, qs ) end end -- Special case of QS codes for multilingual labels extracted from {{title}} and {{description}} templates, etc. if args0.title then local max_title_len = 100 -- strip titles from title field with {{title}} template: {{title|lang=...|1=...}} local title = TagQS.readTag(args0.title, 'title') or '' local label, lang = mw.ustring.match(title, 'P1476%|((%w+):.+)') if lang and label then label = nowiki(label) if not(data.title_ and data.title_[lang]) and #label<max_title_len then add_QS(qsTable, 'P1476', label) end end lang, label = mw.ustring.match(title, 'P1476%|(%w+):(.+)') if lang and label then label = nowiki(label) if not(data.labels and data.labels[lang]) and #label<max_title_len then add_QS(qsTable, 'L'..lang, label) end end -- strip titles from title field with {{title}} templates, with fields like |en=, |es=, etc. for _, title in ipairs(TagQS.readTags(args0.title, 'label')) do lang, label = mw.ustring.match(title, 'L(%w+)[%|,](.+)') if lang and label then label = nowiki(label) if not(data.labels and data.labels[lang]) and #label<max_title_len then add_QS(qsTable, 'L'..lang, label) end end end -- strip titles from title field with {{description}} templates, like {{en}}, {{es}}, etc. -- <span class="language pl" title="Polish"><b>Polski&#58; </b></span> abc</div> local pat = '%<span class="language (%w+)" .-%</span%> *([^%<]+)%</div%>' for lang, label in mw.ustring.gmatch(args0.title, pat) do label = nowiki(label) if not(data.labels and data.labels[lang]) and #label<max_title_len then add_QS(qsTable, 'L'..lang, quote(label)) end end end -- add "instance of" statement local type_id = data.object_type_id if not data.object_type_id then if args0.infobox=='book' then add_QS(qsTable, 'P31', 'Q3331189') -- version, edition, or translation elseif args0.object_type then type_id = ObjectTypeID(args0.object_type) if type_id then add_QS(qsTable, 'P31', type_id) -- painting etc. data.object_type_id = { type_id } -- object_type_id is an array end end end -- add descriptions local artist_id = data.artist_id or args0.artist_id local typeList = { Q3305213={de="Gemälde von %s", en="painting by %s", es="cuadro de %s", fr="tableau de %s", it="dipinto di %s", nl="schilderij van %s", sl="slika avtorja %s"} } if type_id and artist_id and typeList[type_id] then for lang, phrase in pairs(typeList[type_id]) do if not data.descriptions or not data.descriptions[lang] then local artist = mw.wikibase.getLabelByLang(artist_id, lang) if artist then add_QS(qsTable, 'D'..lang, quote(string.format(phrase, artist))) end end end end -- ================================================== -- === Create QuickStatement codes ================== -- ================================================== if #qsTable==0 then return nil end local QS = render_QS_URL(qsTable, args0.wikidata) return QS end -- =========================================================================== -- === Function for creating search icons === -- === INPUTS: === -- === * args0 - local inputs from the Artwork template === -- =========================================================================== local function add_search_link(args0) local sTable, tTable = {}, {} local creator_id, s, t, text, QS, title -- get English title if args0.title then local title = TagQS.readTag(args0.title, 'label') or '' -- strip titles from title field with {{title}} templates, with fields like {{en}}, {{es}}, etc. s = 'Len%|(.+)' for label in mw.ustring.gmatch(args0.title, s) do title = nowiki(label) end end if args0.title and not title then -- strip titles from title field with {{description}} templates, like {{en}}, {{es}}, etc. s = '%<span class="language en" [^%<]+%</span%> *([^%<]+)%</div%>' for label in mw.ustring.gmatch(args0.title, s) do title = nowiki(label) end end text = title or nowiki(args0.title) or '' -- get author info if args0.infobox=='artwork' then creator_id = args0.artist_id or args0.author_id elseif args0.infobox=='photograph' then creator_id = args0.photographer_id or args0.author_id elseif args0.infobox=='book' then creator_id = args0.author_id end if creator_id then local prop = if_else(args0.infobox=='book', 'P50', 'P170') sTable[prop] = creator_id else text = text .. ' ' .. nowiki(args0.artist or args0.author or '') end -- set other properties if args0.object_type=='painting' and args0.infobox=='artwork' then sTable.P31 = 'Q3305213' -- painting elseif args0.infobox=='book' then sTable.P31 = 'Q3331189' -- version, edition, or translation end if args0.institution_id then sTable.P195 = args0.institution_id end if args0.id then text = text .. ' ' .. nowiki(args0.id) -- add accession_id as text not as P217 statement end -- If no usable info than abort local count = 0 for _ in pairs(sTable) do count = count + 1 end if count==0 then return nil end -- create URL and clickable icon with either Cirrus search -- see https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:WikibaseCirrusSearch table.insert(tTable, text) for prop, field in pairs( sTable) do table.insert(tTable, 'haswbstatement:' .. prop .. '=' .. field) end s = mw.uri.encode(table.concat(tTable, ' '), "QUERY") s = {'search='..s, 'title=Special:Search', 'profile=advanced', 'fulltext=1', 'ns0=1'} s = 'https://www.wikidata.org/w/index.php?' .. table.concat(s,'&') -- create full URL link s = '[[File:Wikidata CheckUser.svg|15px|link=' .. s .. '|Wikidata search (Cirrus search)]]' -- create URL and clickable icon with SPARQL search tTable = {} table.insert(tTable, 'SELECT ?item ?itemLabel ?image') table.insert(tTable, 'WHERE {') for prop, field in pairs( sTable) do table.insert(tTable, ' ?item wdt:' .. prop .. ' wd:' .. field .. '.') end table.insert(tTable, ' OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } .') table.insert(tTable, ' SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }') table.insert(tTable, '}') t = mw.uri.encode(table.concat(tTable, '\n'), "PATH") t = 'https://query.wikidata.org/#' .. t t = '[[File:Wikidata Query Service Favicon.svg|15px|link=' .. t .. '|Wikidata query (SPARQL)]]' -- go to [[Data:Completely indexed painting collections.tab]] and look up if -- args0.institution_id is one of the items in column 1 local collCmpl, cat = false, '' if args0.object_type=='painting' and args0.infobox=='artwork' and args0.institution_id then local tab = mw.ext.data.get('Completely indexed painting collections.tab', 'en') for iRow, row in pairs(tab.data) do if row[1]==args0.institution_id then collCmpl = true -- no need for adding painting items to this collection end end end if collCmpl then cat = '\n[[Category:Paintings from completely indexed collections]]' end -- go to [[Data:Completely indexed painters.tab]] and look up if -- args0.artist_id is one of the items in column 1 local authorCmpl = false if args0.object_type=='painting' and args0.infobox=='artwork' and (args0.artist_id or args0.author_id) then local tab = mw.ext.data.get('Completely indexed painters.tab', 'en') for iRow, row in pairs(tab.data) do if row[1]==args0.artist_id or row[1]==args0.author_id then authorCmpl = true -- no need for adding painting items by this painter end end end if authorCmpl then cat = '\n[[Category:Paintings by completely indexed painters]]' end if not collCmpl and not authorCmpl then args0.wikidata = 'CREATE' QS = create_QuickStatements(args0, {}) end local searchStr = '&nbsp;(' .. table.concat({s, t, QS}, ' ') ..')' return searchStr, cat end -- =========================================================================== local function chect_instance_of(instance_of) -- check object_type_id against a list of incorrect values for P31 property of associated item -- Black and white list id is of wrong type if bwLUT returns "1", bwLUT = "2" means good type -- bad {Q5='human', Q11266439='template ', Q4167410='disambiguation', Q4167836='category', Q532='village', Q482994='album', -- Q16521='taxon', Q1406161='artistic theme', Q12827256=myth, Q51632=parable of Jesus, Q208555=parable, Q856663=bible story -- Q18534=metaphor, Q4167410=disambiguation page} -- groups {Q15727816='painting series', sculpture series (Q19479037), artwork series (Q15709879), group of sculptures (Q27031439), -- group of paintings (Q18573970) , polyptych (Q1278452), diptych (Q475476), triptych (Q79218) } -- good {Q199414='bog body', Q7881='skeleton'} -- one of those overwrites "bad" flag so 'human' & 'bog body' is OK (those are museum objects) local groupItem = false if instance_of then local bad = false local bwLUT = {Q5=1, Q11266439=1, Q4167410=1, Q4167836=1, Q532=1, Q482994=1, Q16521=1, Q1406161=1, Q12827256=1, Q51632=1, Q208555=1, Q856663=1, Q18534=1, Q4167410=1, Q15727816=2, Q19479037=2, Q15709879=2, Q27031439=2, Q18573970=2, Q1278452=2, Q475476=2, Q79218 = 2, Q199414=3, Q7881=3} for _, typeId in ipairs( instance_of ) do local v = bwLUT[typeId] if v==1 then bad = true elseif v==2 then groupItem = true return 'group' elseif v==3 then bad = false return 'good' end end return if_else(bad, 'bad', 'good') end return 'unknown' end -- =========================================================================== -- === This function is responsible for adding maintenance categories === -- === to pages in creator namespace which are related to Wikidata === -- === INPUTS: === -- === * args0 - local inputs from the Artwork template === -- === * args1 - merge of local and Wikidata metadata === -- === * data - data pulled from Wikidata === -- =========================================================================== local function add_wikidata_maintenance_categories(args0, args1, data) local cats = '' -- categories local comp = {} -- outcome of argument vs. Wikidata comparison local OK = ((args0.infobox=='artwork' or args0.infobox=='photograph') and (args0.namespace==6 or args0.namespace==14)) -- artworks and photographs can be in file or category namespace or (args0.infobox=='book' and (args0.namespace==10 or args0.namespace==14) ) -- books can be in template or category namespace or (args0.infobox=='book' and args0.namespace==6 and (args0.mimeType=='application/pdf' or args0.mimeType=='image/vnd.djvu')) -- books can also be in file namespace if it is PDF or DjVu if ( not OK or (args0.wikidata_cat==false)) then -- continue only if the namespace is a Category or file return cats, args1 end local LUT = {artwork='Artworks', photograph='Photographs', book='Books'} -- skip the rest if no item ID if not args0.wikidata then local cat2, TypeLUT, oType TypeLUT = {['grave']='Graves', ['tomb']='Graves', ['funeral chapel']='Graves', ['funeral niche']='Graves', ['painting']='Paintings', ['aircraft']='SKIP' } oType = TypeLUT[string.lower(args0.object_type or '')] or LUT[args0.infobox] if oType~='SKIP' then cats = string.format('%s\n[[Category:%s without Wikidata item]]', cats, oType) end args1.QS, cat2 = add_search_link(args0) return cats .. (cat2 or ''), args1 end --======================================================================================================= --=== Categories and files with {{Artwork}} template linked to Wikidata item below --======================================================================================================= cats = string.format('%s\n[[Category:%s with Wikidata item|%s]]', cats, LUT[args0.infobox], args0.wikidata) -- check object_type_id against a list of incorrect values for P31 property of associated item local groupItem = false if data.object_type_id then local status = chect_instance_of(data.object_type_id ) groupItem = (status == 'group') if status == 'bad' or status == 'group' then cats = string.format('%s\n[[Category:%s with %s Wikidata item|%s]]', cats, LUT[args0.infobox], status, args0.wikidata) end end -- local fields which are missing on Wikidata local fields = {'date', 'publication_date', 'medium', 'dimensions', 'image', 'institution', 'author', 'artist'} for _, field in ipairs( fields ) do if not data[field] and args0[field] and not string.match(args0[field], '%<span style="display: none;"%>Unknown '..field..'<%/span%>') then comp[field] = 'missing' end end if not data.id and args0.id then comp['accession number'] = 'missing' end if comp.artist=='missing' and string.match(args0.artist, '%<span style="display: none;"%>Unknown a%w+%<%/span%>') then comp.artist = nil -- ignore {{Unknown|artist}} end -- mark local fields redundant to Wikidata local fields = {['date']='date', medium='medium', dimensions='dimensions', institution_id='institution', author_id='author', artist_id='artist'} for field1, field2 in ipairs( fields ) do if data[field1] and args0[field1] and data[field1]==args0[field1] then comp[field2] = 'redundant' end end -- Redundant author and artist if (data.author_id==args0.artist_id and data.author_id) then comp.artist = 'redundant' end if (data.artist_id==args0.author_id and data.artist_id) then comp.author = 'redundant' end -- handle case when creator template is a red-link but Wikidata has creator item ID if (string.match(args0.artist or '', "%[%[:Creator:") and data.artist) then args1.artist = data.artist comp.artist = 'redundant' end if (string.match(args0.author or '', "%[%[:Creator:") and data.author) then args1.author = data.author comp.author = 'redundant' end -- process "image" field if (data.image and args0.image) then comp.image = 'redundant' end local exclude_ext = {mp3=1, mid=1, oga=1, ogg=1, flac=1, wav=1, webm=1} local ext = mw.ustring.lower(mw.ustring.match(args0.pagename, "^.+%.(.+)$") or '') -- file extension local simpleFile = (args0.namespace==6 and args0.num_pages==1 and args0.infobox=='artwork' and not(exclude_ext[ext]==1)) if not data.image and (args0.image or simpleFile) then comp.image = 'missing' end -- add categories related to accession number for artworks if not args0.id and data.id and args0.infobox=='artwork' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks with accession number from Wikidata| %s]]', cats, args0.wikidata) cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks with known accession number| %s]]', cats, data.id_id or 'zzz') end if not data.genre_id and args0.infobox=='artwork' and args0.namespace==6 then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks with Wikidata item missing genre| %s]]', cats, args0.wikidata) end -- ================================================== -- === Create categories based on comp structure ==== -- ================================================== for field, outcome in pairs( comp ) do cats = string.format('%s\n[[Category:%s with Wikidata item %s %s|%s]]', cats, LUT[args0.infobox], outcome, field, args0.wikidata) end -- Add QuickStatements if not groupItem and args0.wikidata then args1.QS = create_QuickStatements(args0, data) end if args1.QS then local name = LUT[args0.infobox] if (name=='Artworks' and data.object_type_id=='Q3305213') then name='Paintings' end cats = string.format('%s\n[[Category:%s with Wikidata item: quick statements]]', cats, name) end return cats, args1 end -- =========================================================================== -- === Harvest Structured data on Commons properties === -- === INPUTS: === -- === * mid - SDC ID === -- === * lang - language id of the desired language === -- === * namespace - namespace number of the page calling the module === -- =========================================================================== local function harvest_SDC(args0, lang) local bookFlag = (args0.infobox=='book' and (args0.mimeType=='application/pdf' or args0.mimeType=='image/vnd.djvu')) local sdc = {} -- structure similar to "args" but filled with SDC data local cats = '' -- Harvest the different artwork types local tab = mw.ext.data.get('Artwork types.tab', 'en') sdc.artwork_types = {} for iRow, row in pairs(tab.data) do sdc.artwork_types[row[1]] = row[3] end local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity then if args0.wikidata and bookFlag then cats = cats .. '[[Category:Books with SDC link missing]]\n' elseif args0.wikidata and args0.infobox~='book' then cats = cats .. '[[Category:Artworks with SDC link missing]]\n' end return sdc, cats end local property = {P6243='digital_representation_of', P4714='image_page', P921='main_subject', P180='depicts', P760='dpla_id' } for prop, field in pairs( property ) do sdc[field] = getProperty(entity, prop) end -- get Wikidata item ID from digital representation of (P6243) if sdc.digital_representation_of then local wEntity = mw.wikibase.getEntity(sdc.digital_representation_of) if not wEntity then cats = cats .. '[[Category:Artworks with structured data with deleted digital representation of property‎]]' elseif wEntity.id~=sdc.digital_representation_of then cats = cats .. '[[Category:Artworks with structured data with redirected digital representation of property‎]]' end sdc.wikidata = sdc.digital_representation_of -- If digital representation of is set, main subject should be set too to the same if sdc.main_subject then if sdc.digital_representation_of~=sdc.main_subject then cats = cats .. '[[Category:Artworks with digital representation of different main subject]]' end else cats = cats .. '[[Category:Artworks with digital representation of missing same main subject]]' end -- If digital representation of is set, depicts should be set too to the same if sdc.depicts then if sdc.digital_representation_of~=sdc.depicts then cats = cats .. '[[Category:Artworks with digital representation of different depicts]]' end else cats = cats .. '[[Category:Artworks with digital representation of missing same depicts]]' end end -- get Wikidata item ID from main subject (P921). If multiple, this will get the first preferred one -- temporarly exclude files with "dpla_id" property while I debug why are they often connect to -- wrong wikidata items if not sdc.wikidata and sdc.main_subject and not sdc.dpla_id then local msEntity = mw.wikibase.getEntity(sdc.main_subject) if not msEntity then cats = cats .. '[[Category:Artworks with structured data with deleted main subject property]]' elseif msEntity.id~=sdc.main_subject then cats = cats .. '[[Category:Artworks with structured data with redirected main subject property]]' end -- Make sure it's an actual thing (instance) instead of something general (subclass) local msProperty = {P31='instance_of', P279='subclass_of' } local msProperties = {} for prop, field in pairs( msProperty ) do msProperties[field] = getProperty(msEntity, prop) end if msProperties.instance_of and not msProperties.subclass_of then local artwork_type = sdc.artwork_types[msProperties.instance_of] local LUT = {['2D']=1, ['3D']=1, both=1} if LUT[artwork_type] then -- limit main subject (P921) use to artworks only sdc.wikidata = sdc.main_subject sdc.main_subject_accepted = sdc.main_subject -- If main subject is set, depicts should be set too to the same if sdc.main_subject_accepted and sdc.depicts then if sdc.main_subject~=sdc.depicts then -- Here we'll probably see some false positives cats = cats .. '[[Category:Artworks with main subject different depicts]]' end else cats = cats .. '[[Category:Artworks with main subject missing same depicts]]' end end end end if not sdc.wikidata and args0.wikidata then if bookFlag then cats = cats .. '[[Category:Books with SDC link missing]]\n' elseif args0.infobox~='book' then cats = cats .. '[[Category:Artworks with SDC link missing]]\n' end elseif sdc.wikidata and args0.wikidata and sdc.wikidata~=args0.wikidata then cats = cats .. '[[Category:Artworks with mismatching digital representation of]]\n' end -- get source from P7482 if entity.statements and entity.statements.P7482 then local statement = entity.statements.P7482[1] if statement.mainsnak.datavalue.value.id=='Q74228490' and statement.qualifiers and statement.qualifiers.P973 then local url = statement.qualifiers.P973[1].datavalue.value if statement.qualifiers.P137 then local id = statement.qualifiers.P137[1].datavalue.value.id local label = getLabel(id, lang, '-') sdc.source_ = '[' .. url ..' ' .. label ..']' .. core.editAtSDC(args0.pagename, 'P7482', lang) else sdc.source_ = url .. core.editAtSDC(args0.pagename, 'P7482', lang) end end end return sdc, cats end -- =========================================================================== -- === Harvest Wikidata properties matching creator template fields === -- === INPUTS: === -- === * itemID1 - item id or a q-code from the template === -- === * itemID2 - item id or a q-code from SDC === -- === * lang - language id of the desired language === -- === * namespace - namespace number of the page calling the module === -- =========================================================================== local function harvest_wikidata(itemID1, itemID2, lang, namespace, infobox, pagename) local data = {} -- structure similar to "args" but filled with Wikidata data local cats = '' local frame = mw.getCurrentFrame() local entity = nil local itemID = itemID1 or itemID2 if mw.wikibase and itemID then local LUT = {artwork='Artworks', photograph='Photographs', book='Books'} entity = mw.wikibase.getEntity(itemID) if not entity then cats = string.format('[[Category:%s with bad Wikidata link]]', LUT[infobox]) elseif entity.id~=itemID and itemID1 then cats = string.format('[[Category:%s with redirected Wikidata link]]', LUT[infobox]) end end if not entity then return data, cats end -- inception date: translated date and year number local d = getDate(entity, 'P571' , lang) -- inception date if d.str then data.date_, data.year = d.iso, d.year data.date = d.str .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P571', lang) end -- publication date: translated date and year number local d = getDate(entity, 'P577' , lang) -- publication date if d.str then data.publication_date_, data.publication_year = d.iso, d.year data.publication_date = d.str .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P577', lang) end -- harvest string properties local Debug ={} local property = {P10='video', P18='image', P996='scan', P4896='model3D', P373='homecat', P51='audio', P158='seal', P2093='authorStr', P393='edition', P4714='image_page', P1957='wikisource_index', P7420='framed_image', P3030='sheet_music' } for prop, field in pairs( property ) do data[field] = getProperty(entity, prop) data[prop] = data[field] -- keep tract which properties were present at Wikidata end data.image = data.image or data.scan or data.video or data.model3D or data.framed_image or data.seal or data.sheet_music data.image_page = tonumber(data.image_page) if data.edition then data.edition = data.edition .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P393', lang) end -- harvest Q-code properties which are than converted from Q-number to labels (pick one) local property = { P189='place_of_discovery', P2079='technique', P872='printer', P136='genre', P921='subject', P179='series_title', P361='part_of', P629='edition_of', P1071='place_of_creation', P495='country_of_origin'} for prop, field in pairs( property ) do local id = getProperty(entity, prop) if id then data[field] = getLabel(id, lang, "wikipedia") .. core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) end end data.place_of_creation = data.place_of_creation or data.country_of_origin data.genre_id = getProperty(entity, 'P136') -- harvest Q-code properties which are than converted from Q-number to labels (pick all) local property = { P31='object_type', P407='language', P123='publisher', P291='place_of_publication'} for prop, field in pairs( property ) do local ids = getBestProperties(entity, prop) if ids then local T = {} for _, id in ipairs( ids ) do table.insert(T, getLabel(id, lang)) end data[field] = table.concat(T, " / ") .. core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) data[field ..'_id'] = ids end end -- get era data.era_id = getBestProperties(entity, 'P2348') if data.era_id then local T = {} for _, id in ipairs( data.era_id ) do local eraText = getLabel(id, lang) local spanText = periodSpan(id, lang) if spanText then eraText = eraText .. ' ' .. spanText end table.insert(T, eraText) end data.era = table.concat(T, " / ") .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P2348', lang) end if data.era and data.date then data.date = data.date .. "<br/>" .. data.era elseif data.era and not data.date then data.date = data.era end -- get author and/or author creator template local property = { P170='creator', P50='author', P84='architect', P287='designer', P98='editor', P655='translator', P110='illustrator', P2679='author_of_foreword', P2680='author_of_afterword' } for prop, field in pairs( property ) do local d = Art.get_creator(entity, prop, lang) data[field] = d.str data[field.."_id"] = d.id end data.author = data.author or data.authorStr -- P2093='author name string' -- get title (from 3 properties and label) --local property = { P1476 = 'title', P1448='official_name', P1705='native_label', P1680='subtitle'} local property = { P1476 = 'title', P1680='subtitle'} for prop, field in pairs( property ) do local title = {} for _, statement in pairs( entity:getBestStatements(field)) do if (statement.mainsnak.snaktype == "value") then local val = statement.mainsnak.datavalue.value title[val.language] = val.text -- look for multiple values each with a language code end end if #title>0 then data[field] = core.langSwitch(title, lang) end if field=='title' then data.title_ = title end end --data.title = data.title or data.official_name or data.native_label data.title = TitleFromWD(entity, lang) data.label = getLabel(entity, lang) -- get labels in all the languages data.labels = {} if entity.labels then for lang, val in pairs(entity.labels) do -- loop over all labels data.labels[lang] = val.value; data.label = data.label or data.labels[lang] -- no label in preferred language so grab any label end end -- get labels in all the languages data.descriptions = {} if entity.descriptions then for lang, val in pairs(entity.descriptions) do -- loop over all descriptions data.descriptions[lang] = 1; -- just record if it is present or not end end -- get authority control (rarely used for artworks) local AC_cats data.authority, AC_cats = authorityControl(entity, {wikidata = itemID}, lang, 5) local _,nIdentifiers = string.gsub(data.authority, "*", "") if nIdentifiers<=1 then data.authority, AC_cats = nil, '' end if not (namespace == 2 or namespace == 828 or math.fmod(namespace,2)==1) then cats = cats .. AC_cats -- lets not add authorityControl categories to user pages, modules or talk pages and concentrate on templates and categories instead end -- get object location if getProperty(entity, 'P625') or getProperty(entity, 'P9149') then local coorFun = require('Module:Coordinates')._LocationTemplateCore local coori18n = require('Module:i18n/coordinates') data.coordinates = coorFun({wikidata=entity, lang=lang, globe='earth', mode='object', bare=true}) end -- prepare fallback list of languages local langList = mw.language.getFallbacksFor(lang) table.insert(langList, 1, lang) -- get wikisource or wikiquote local projects = {s='wikisource', q='wikiquote'} for code, project in pairs(projects) do local sitelinks = getSitelinks(entity, project) if sitelinks then local lng, _ = next(sitelinks) -- get language of the first sitelink table.insert(langList, lng) -- and add it to the list so there is at least one lang with sitelink on the list for _, language in ipairs(langList) do local sitelink = sitelinks[language] if sitelink then data[project] = string.format('%s:%s:%s', code, language, sitelink) break end end end end -- if no wikisource sitelink than use P1957 'wikisource_index' property -- wikisource_index is in full url format (like https://es.wikisource.org/wiki/%C3%8Dndice:Sonetos_-_Leopoldo_Diaz.pdf) -- instead of interlink format (like s:es:%C3%8Dndice:Sonetos_-_Leopoldo_Diaz.pdf) data.wikisource = data.wikisource or data.wikisource_index -- properties with functions data.object_history = Art.get_object_history(entity, lang) -- object history data.exhibition_history = Art.get_exhibition_history(entity, lang) -- exhibition.history data.inscriptions = Art.get_inscription(entity, lang) data.medium = Art.get_medium(entity, lang) data.medium = empty2nil(data.medium) or data.technique; data.references = Art.get_references(entity, lang) data.other_versions = Art.get_other_versions(entity, pagename) data.reference_wga = data.references and mw.ustring.isutf8(data.references) and mw.ustring.find( data.references, 'www%.wga%.hu' ) -- is there a link to wga.hu? local X = Art.get_depicted(entity, lang) data.depicted_people = X[1] data.description = X[2] -- depicted artistic or religious themes X = Art.get_accession_number(entity, lang) data.id = X.str -- wikitext version of the accession number data.id_id = X.id -- one of accession numbers, which will be used as a sortkey X = Art.get_institution(entity, lang) data.institution = X.institution data.institution_id = X.id data.department = X.location data.dimensions = Size({entity=entity}, nil, nil, lang) data.dimensions = empty2nil(data.dimensions); return data, cats end -- =========================================================================== -- === Adjust parameters related to books === -- === and resolve potential aliases === -- === INPUTS: === -- === * frame - contains imput parameters passed from the template === -- === OUTPUTS: === -- === * args - cleaned up inputs === -- =========================================================================== local function header_customization(args0, data, args1) -- get author Wikidata ID based on Wikidata local creator_label, creator_id, creator_str, title_label, creator_tag if args0.wikidata then creator_id = data.creator_id or data.author_id or data.architect_id or data.designer_id or data.editor_id or data.translator_id or data.illustrator_id if creator_id then creator_label = getLabel(creator_id, args0.lang) end title_label = data.label -- create name based on Wikidata label end -- get author Wikidata ID based on commons if not creator_label then if args0.infobox=='artwork' then creator_id = args0.artist_id or args0.author_id creator_str = args0.artist or args0.author elseif args0.infobox=='photograph' then creator_id = args0.photographer_id or args0.author_id creator_str = args0.photographer or args0.author elseif args0.infobox=='book' then creator_id = args0.author_id creator_str = args0.author end creator_tag = TagQS.readTag(creator_str or '', 'creator') if creator_tag then -- if author was "{{Creator:Meister Theoderich von Prag|circle of}}" than creator_id will be "P170|Q4233718|P1776|Q446631 " local res = {creator_tag:match("^P170%|Q4233718%|(P%d+)%|(Q%d+)$")} -- Q4233718 = annonymous if res and res[1] and res[2]then creator_label = getLabel(res[2], args0.lang) local LUT = {P1774='workshop of', P1775='follower of', P1776='circle of', P1777='manner of', P1779='possibly', P1780='school of', P1877='after' } if res[1]=='P5102' then -- using "nature of statement (P5102)" qualifier creator_label = getLabel('Q4233718', args0.lang) -- display "anonymous (Q4233718)"" end if LUT[res[1]] then creator_label = alterName(LUT[res[1]], creator_label, args0.lang) -- call [[module:Name]] with the task end if creator_label == "name not supported" then creator_label = nil end end elseif creator_id and creator_id:match("^Q%d+$") then creator_label = getLabel(creator_id, args0.lang) end end -- scrape labels from {{title}} template if not title_label and args0.title then local labels = {} for _, title in ipairs(TagQS.readTags(args0.title, 'label')) do local lang, label = mw.ustring.match(title, 'L(%w+)%|"([^"]+)"') if lang and label then labels[lang]=label end end title_label = core.langSwitch(labels,args0.lang) end -- get title based on commons if not title_label and args0.title then title_label = nowiki(args0.title) end -- if title too long than truncate it if title_label and #title_label>250 then title_label = nil end if creator_label and #creator_label>150 then creator_label = nil end -- combing author and title labels if creator_label and title_label then local colon = mw.message.new( "Colon-separator" ):inLanguage(args0.lang):plain() args1.name = creator_label .. colon .. title_label else args1.name = title_label end -- if we have a {{book}} template in file namespace and file of in PDF or DjVu than use it as image if args0.infobox=='book' and args0.namespace==6 and args1.image==nil and (args0.noimage==false or args1.image_page) and (args0.mimeType=='application/pdf' or args0.mimeType=='image/vnd.djvu') then args1.image = args0.pagename end return args1 end -- ================================================== -- === External functions =========================== -- ================================================== local p = {} -- =========================================================================== -- === Version of the function to be called from other LUA codes -- =========================================================================== function p.create_infobox(args0) local lang = args0.lang -- user's language local cats, cats1, cats2 = '', '', '' -- categories local str, data, sdc -- =========================================================================== -- === Step 1: clean up of template arguments "args0" -- =========================================================================== args0 = artcore.clean_input_parameters(args0) if not args0.wikidata and args0.namespace==14 then local entity = mw.wikibase.getEntity() if entity then -- category page connected to Wikidata through a sitelink args0.wikidata = entity.id local qid = getProperty(entity, 'P301') -- follow wikidata's item redirect-like properties if qid then -- item had "category's main topic (P301)" -> use it args0.wikidata = qid end end end -- =========================================================================== -- === Step 2: one by one merge Wikidata and creator data -- =========================================================================== local wikidata_temp = args0.wikidata -- Wikidata from template sdc = {} if not args0.no_sdc and args0.namespace==6 then -- if file namespace sdc, cats2 = harvest_SDC(args0, lang) -- harvest Structured Data on Commons if (args0.sdc_source==false) or (args0.source) then -- get source from SDC only if this is NOT the artwork infobox of {{Art Photo}} template -- also skip sdc.source if we have args0.source, otherwise we might and up with 2 source fields sdc.source_ = nil args0.sdc_source = nil -- not needed anymore end args0.source_ = args0.source_ or sdc.source_ -- if source not provided than get it from SDC args0.wikidata = args0.wikidata or sdc.wikidata -- if Wikidata not provided than get it from P6243 ("digital representation of") args0.image_page = args0.image_page or sdc.image_page -- title image page for multipage book files end data, cats = harvest_wikidata(wikidata_temp, sdc.wikidata, lang, args0.namespace, args0.infobox, args0.pagename) cats = (cats or '') .. (cats1 or '') .. (cats2 or '') -- based on the template type determine the meaning of "creator" if args0.infobox=='photograph' then data.photographer, data.photographer_id = data.creator, data.creator_id elseif args0.infobox=='book' then --data.author, data.author_id = data.creator, data.creator_id else -- args0.infobox=='artwork' data.artist, data.artist_id = data.creator, data.creator_id end -- mass merge (prioritize local values) local args = {} local fields = { 'artist', 'artist_id', 'author', 'author_id', 'architect', 'designer', 'illustrator', 'publisher', 'editor', 'translator', 'printer', 'photographer', 'photographer_id', 'wikisource', 'wikiquote', 'title', 'object_type', 'authority', 'image', 'id', 'homecat', 'coordinates', 'genre', 'subject', 'image_page', 'date', 'medium', 'name', 'depicted_people', 'depicted_place', 'place_of_creation', 'place_of_discovery', 'dimensions', 'institution', 'department', 'references', 'object_history', 'exhibition_history', 'inscriptions', 'place_of_publication', 'publication_date', 'language', 'subtitle', 'series_title', 'volume', 'edition', 'edition_of', 'author_of_foreword', 'author_of_afterword','description','other_versions', 'part_of' } for _, field in ipairs( fields ) do args[field] = args0[field] or data[field] end -- copy fields only defined locally local fields = { 'wikidata', 'original_description_info', 'original_description', 'biased', 'camera_coord', 'depicted_part', 'source', 'source_', 'strict', 'permission', 'demo', 'lang', 'notes', 'credit_line', 'linkback', 'pageoverview', 'other_fields', 'other_fields_1', 'other_fields_2', 'other_fields_3', 'wikidata_cat', 'namespace', 'infobox', 'demo_image', 'no_qs' } for _, field in ipairs( fields ) do args[field] = args0[field] end if args.artist_id and #args.artist_id>1 and args.artist_id==args.author_id and data.artist_id~=data.author_id then -- args.artist_id is string so #args.artist_id is string length. data.artist_id!=data.author_id is to make sure -- both _ids are not coming from Wikidata. Might need to also skip if args0.author has content other than creator template args.author, args.author_id = nil, nil; -- if artist and author are the same than drop one cats = cats .. '[[Category:Artworks with the same artist and author]]\n' end if args0.infobox=='artwork' and args0.photo_date and args0.photographer then cats = cats .. '[[Category:Artworks with photograph information]]\n' end if args0.infobox=='book' and args0.publication_date and data.date then -- some magazines have local publication date for specific issue and inception date on Wikidata for the -- magazine (publication of the first issue) -> ignore the inception date args.date = nil end -- look for cases where a field like "photographer" has a single creator template with a role -- "photographer" stated in front of it -> strip the role. local LUT = { Q483501='artist', Q482980='author', Q42973='architect', Q5322166='designer', Q1607826='editor', Q333634='translator', Q644687='illustrator', Q33231='photographer' } for item, field in pairs( LUT ) do if args[field] and args[field .. '_id'] then local tag = TagQS.createTag('creator_role', nil, item) local start, finish = mw.ustring.find( args[field], tag, 1, true ) if start then -- remove "<b>...</b>: " + tag -- split the string in 2 using the tag as a divider local str1 = mw.ustring.sub( args[field], 1, start-1 ) local str2 = mw.ustring.sub( args[field], finish+1 ) -- remove bold text at the end of str1 local str1 = mw.ustring.gsub( str1, "'''.*''': $" , '' ) args[field] = str1 .. str2 -- splice 2 halfs end end end -- internationalize local object_type string if args0.object_type and args.object_type==args0.object_type then local objectType = require('Module:I18n/objects')._object args.object_type = objectType(args.object_type, nil, lang) end -- convert all empty strings to nils for _, field in ipairs( fields ) do if args[field] == '' then args[field] = nil; end end -- =========================================================================== -- === Step 3: create maintenance categories and render html of the table -- =========================================================================== args = header_customization(args0, data, args) cats = cats .. add_maintenance_categories(args0, args) args.QS = nil; if not args0.no_sdc then cats2, args = add_wikidata_maintenance_categories(args0, args, data) cats = cats .. cats2 end if args0.wikidata and (args0.wikidata ~='CREATE') and (args.namespace==6) and not (sdc.digital_representation_of or sdc.main_subject) then if data.object_type_id then for _, typeId in ipairs( data.object_type_id ) do local artwork_type = sdc.artwork_types[typeId] if artwork_type == '2D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks missing digital representation of for 2D work |%s]]', cats, args0.wikidata) elseif artwork_type == '3D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks missing main subject for 3D work|%s]]', cats, args0.wikidata) -- Can add the other types here later end end end elseif sdc.digital_representation_of or sdc.main_subject_accepted then if data.object_type_id then for _, typeId in ipairs( data.object_type_id ) do local artwork_type = sdc.artwork_types[typeId] if artwork_type and sdc.digital_representation_of then if artwork_type == '2D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of 2D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == '3D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of 3D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'both' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of both 2D and 3D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'unclassified' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of unclassified work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'no' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of not a work of art|%s]]', cats, sdc.wikidata) else cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of unknown type of work|%s]]', cats, sdc.wikidata) end elseif not artwork_type and sdc.digital_representation_of then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks digital representation of unknown type of work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type and sdc.main_subject_accepted then if artwork_type == '2D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject 2D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == '3D' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject 3D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'both' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject both 2D and 3D work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'unclassified' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject unclassified work|%s]]', cats, sdc.wikidata) elseif artwork_type == 'no' then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject not a work of art|%s]]', cats, sdc.wikidata) else cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject type of work|%s]]', cats, sdc.wikidata) end elseif not artwork_type and sdc.main_subject_accepted then cats = string.format('%s\n[[Category:Artworks main subject type unknown type of work|%s]]', cats, sdc.wikidata) end end end end local results = artcore.build_html(args) return results, cats end -- =========================================================================== -- === Versions of the function to be called from template namespace -- === Each template with it's own entry point -- =========================================================================== function p.artwork(frame) local args = artcore.read_input_parameters(frame) args.infobox = 'artwork' local cats0 = artcore.verify_input_parameters(args) args.demo_image = 'Noun project - Mona Lisa - in frame.svg' local results, cats1 = p.create_infobox(args) -- call the inner "core" function return results .. cats0 .. cats1 end -- =========================================================================== function p.photograph(frame) local args = artcore.read_input_parameters(frame) args.infobox = 'photograph' local cats0 = artcore.verify_input_parameters(args) args.source_ = args.source or args.source_ args.source = nil args.demo_image = 'Breezeicons-actions-22-view-preview.svg' local results, cats = p.create_infobox(args) -- call the inner "core" function -- most photographs do not have Wikidata id so remove cat "Photographs without Wikidata item" cats = mw.ustring.gsub(cats,'%\n%[%[Category:Photographs without Wikidata item%]%]','') return results .. cats end -- =========================================================================== -- This is for when we have photograph template in addition to artwork and we don't want any Wikidata function p.photograph_of_object(frame) local args = artcore.read_input_parameters(frame) args.infobox = 'photograph' local cats0 = artcore.verify_input_parameters(args) args.source_ = args.source or args.source_ args.source = nil args.no_sdc = true local results, cats = p.create_infobox(args) -- call the inner "core" function return results .. cats end -- =========================================================================== function p.art_photo(frame) local args = artcore.read_input_parameters(frame) -- clean up input parameters args.permission = args.permission or args.photo_license or args.photo_licence -- additional aliases args.artwork_license = args.artwork_license or args.artwork_licence args.source = args.source or args.source_ args.photo_license, args.photo_licence, args.artwork_licence, args.source_ = nil, nil, nil, nil local results = {} -- split input arguments local args2 = {} local fields = {['date']='photo_date', description='photo_description', author='photographer', source='source', other_versions='other_versions', other_fields ='other_fields', permission='photo_license', permission='permission' } for field1, field2 in pairs( fields ) do if args[field2] then args2[field1] = args[field2] args [field2] = nil end end for _, field in ipairs( {'lang', 'demo'} ) do args2[field] = args[field] end args.permission = args.artwork_license args.artwork_license = nil -- create object infobox args.infobox = 'artwork' local cats0 = artcore.verify_input_parameters(args) local header = frame:expandTemplate{ title = 'Section header', args = { ["1"]=args.artwork_header or 'Object', lang=args.lang } } table.insert(results, "===" .. header .. "===") args.demo_image = 'Noun project - Mona Lisa - in frame.svg' args.strict = false args.sdc_source = false -- no picking sources from SDC for this infobox local infobox, cats1 = p.create_infobox(args) -- call the inner "core" function table.insert(results, infobox) --create {{information}} infobox header = frame:expandTemplate{ title = 'Section header', args = { ["1"]='Photograph', lang=args.lang } } table.insert(results, "===" .. header .. "===") args2.strict = false table.insert(results, Information(args2) ) table.insert(results, cats0 .. cats1) return table.concat(results, '\n') end -- =========================================================================== function p.book(frame) local args = artcore.read_input_parameters(frame) args.infobox = 'book' args.demo_image = 'Placeholder book.svg' args.strict = false args.place_of_publication = args.place_of_publication or args.city -- book specific aliases args.publication_date = args.publication_date or args.date args.source_ = args.source or args.source_ if args.isbn or args.lccn or args.oclc or args.bnf then local auth_args = { ISBN=args.isbn, LCCN=args.lccn, OCLC=args.oclc, BNF=args.bnf, bare=1 } args.authority = frame:expandTemplate{ title = 'Book authority control', args=auth_args } args.isbn, args.lccn, args.oclc, args.bnf = nil, nil, nil, nil end args.source, args.city, args.date = nil, nil, nil local results, cats = p.create_infobox(args) -- call the inner "core" function return results .. cats end return p hwq4ceq9z35oe5jlvmi2xvz0z3apxzm 828 31173 225833 79371 2026-07-13T06:40:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 225833 Scribunto text/plain --[[ __ __ _ _ __ ___ _ _ _ _ _ _ _ | \/ | ___ __| |_ _| | ___ \ \ / (_) | _(_) __| | __ _| |_ __ _ | | __ _| |__ ___| | | |\/| |/ _ \ / _` | | | | |/ _ (_) \ /\ / /| | |/ / |/ _` |/ _` | __/ _` | | |/ _` | '_ \ / _ \ | | | | | (_) | (_| | |_| | | __/_ \ V V / | | <| | (_| | (_| | || (_| | | | (_| | |_) | __/ | |_| |_|\___/ \__,_|\__,_|_|\___(_) \_/\_/ |_|_|\_\_|\__,_|\__,_|\__\__,_| |_|\__,_|_.__/ \___|_| This module is intended to be the engine behind "Template:Label". This module was copied from Commons please ask for changes there. Please do not modify this code without applying the changes first at "Module:Wikidata label/sandbox" and testing at "Module:Wikidata label/testcases". Authors and maintainers: * User:Jarekt - original version ]] require('strict') -- used for debugging purposes as it detects cases of unintended global variables --============================================= --=== Internal functions ====================== --============================================= --------------------------------------------------------------------------- -- Normalize input arguments by converting them all to lower case and -- replacing space with "_" in the argument name. Also empty strings are -- converted to nils. Arguments are collected from arguments passed to the -- module and if missing from the template that calls the module local function getArgs(frame) local function normalize_input_args(input_args, output_args) for name, value in pairs( input_args ) do value = mw.text.trim(value) -- trim whitespaces from the beggining and the end of the string if value ~= '' then -- nuke empty strings if type(name)=='string' then name = string.gsub( string.lower(name), ' ', '_') end output_args[name] = value end end return output_args end local args = {} args = normalize_input_args(frame:getParent().args, args) args = normalize_input_args(frame.args, args) return args end --------------------------------------------------------------------------- -- Function allowing for consistent treatment of boolean-like wikitext input. -- It works similarly to Module:Yesno but does not assume val is a string local function yesno(val, default) if type(val) == 'boolean' then return val elseif type(val) == 'number' then if val == 1 then return true elseif val == 0 then return false end elseif type(val) == 'string' then val = mw.ustring.lower(val) -- put in lower case if val == 'no' or val == 'n' or val == 'false' or val == '0' then return false elseif val == 'yes' or val == 'y' or val == 'true' or val == '1' then return true end end return default end ------------------------------------------------------------------------- -- get message in a given language -- INPUTS: -- * msg - name of a message. For it to work [[MediaWiki:msg]] page need to be set up -- * lang - translate message to language "lang" -- * default - string to return in case this module is moved to a project where this message is not set -- OUTPUT: -- * translated message local function getMessage(msg, lang, default) msg = mw.message.new(msg):inLanguage(lang):plain() return (msg == nil and default) or msg end --------------------------------------------------------------------------- -- use different sitelink call depending if you already have an entity or not -- INPUTS: -- * item and entity - entity id and entity: if full entity already uploded than use that -- otherwise use entity id to look up sitelink -- * lang - language of the project -- OUTPUT: -- * sitelink local function getSitelink(item, entity, lang) if entity and entity.getSitelink then -- if we have entity then use it return entity:getSitelink(lang .. 'wiki') else -- if no entity then use different function return mw.wikibase.getSitelink(item, lang .. 'wiki') end end --------------------------------------------------------------------------- -- use different sitelink call depending if you already have an entity or not -- INPUTS: -- * item and entity - entity id and entity: if full entity already uploded than use that -- otherwise use entity id to look up sitelink -- * prop - property for which to return the best statment -- OUTPUT: -- * value of the best statment (only from the first one) local function getBestStatementsValue(item, entity, prop) local statments if entity then statments = entity:getBestStatements(prop) else statments = mw.wikibase.getBestStatements(item, prop) end for _, statment in ipairs(statments) do if statment and statment.mainsnak.datavalue.value then return statment.mainsnak.datavalue.value end end end --------------------------------------------------------------------------- -- change capitalization of the label -- INPUTS: -- * label - label string -- * capitalization - capitalization to be applied: allowed values are "tc", "lc", -- "uc", "lcfirst", and "ucfirst". Any other value will return original string -- * lang - language of the label -- OUTPUT: -- * value of the best statment (only from the first one) local function apply_capitalization(label, capitalization, lang) capitalization = string.lower(capitalization or 'none') if capitalization == 'none' then return label elseif capitalization == 'uc' then return mw.language.new(lang):uc(label) elseif capitalization == 'lc' then return mw.language.new(lang):lc(label) elseif capitalization == 'tc' then -- title case local new_label = {} for _, word in ipairs(mw.text.split(label, ' ')) do table.insert(new_label, mw.language.new(lang):ucfirst(word)) end return table.concat(new_label, ' ') elseif capitalization == 'ucfirst' then return mw.language.new(lang):ucfirst(label) elseif capitalization == 'lcfirst' then return mw.language.new(lang):lcfirst(label) end return label end --[[------------------------------------------------------------------------- get link based on user preference INPUTS: * link_type - can be : * "wikidata" - link to wikidata * "wikipedia" - link to wikipedia (language dependent) * "wikidata talk" - link to wikidata talk page * "commons" - link to commons (try sitelink then commons category then commons gallery) * "commonscat" - link to commons (try commons category then commons gallery) * "-" - means no link * item - entity ID (always provided) * entity - whole entity. It can be nil if whole entity is not loaded * langList - language fallback list for preferred language (required) OUTPUT: * link - link to the wikimedia page ]] local function getLink(link_type, item, entity, langList) local link, eLink link_type = mw.ustring.lower(link_type or '') local item_type = mw.ustring.sub(item, 1, 1) -- first letter prefix of item entity ID: 'Q', 'P' or 'M' if item_type == 'M' then eLink='c:Special:EntityPage/'..item elseif item_type == 'Q' then eLink='d:'..item -- wikibase entity page link elseif item_type == 'P' then eLink='d:Property:'..item -- wikibase entity page link else eLink='d:Special:EntityPage/'..item end if link_type == '-' then -- allow different link formats link = '' -- no link elseif link_type == 'wikidata' or item_type == 'M' then link = eLink -- link to wikibase entity page elseif link_type == 'wikidata talk' and item_type == 'P' then link = 'd:Property talk:'.. item -- link to wikidata property talk page elseif link_type == 'wikidata talk' then link = 'd:Talk:'..item -- link to wikidata talk page elseif link_type == 'commons' or link_type == 'commonscat' then --[[ When link_type == 'commons' we try the following links (in specified order): 1) commons sitelink 2) P373 "Commons Category" claims 3) P935 "Commons Gallery" claims Since most items have a commons sitelink we never have to look for claims When link_type == 'commonscat' we try to maximize chances of commons link being a category, so we try the following links (in specified order): 1) commons sitelink, which is kept if it points to a category 2) P373 "Commons Category" claims 3) commons sitelink (which does not point to a category) 4) P935 "Commons Gallery" claims Since most pages have a commons sitelink we never have to look for claims ]] local sLink = getSitelink(item, entity, 'commons') -- look for sitelink to commons if sLink then sLink = 'c:'..sLink if (link_type == 'commons') or (link_type == 'commonscat' and mw.ustring.find(sLink, 'Category:')) then link = sLink end end if not link then -- try linking to P373 "Commons Category" local cat = getBestStatementsValue(item, entity, 'P373') link = (cat ~= nil and 'c:Category:' .. cat) or nil end link = link or sLink if not link then -- try linking to P935 "Commons Gallery" link = getBestStatementsValue(item, entity, 'P935') end end if not link then -- apply default "Wikipedia" link type for _, language in ipairs(langList) do local sitelink = getSitelink(item, entity, language) if sitelink then link = 'w:'.. language ..':'.. sitelink break end end end return link or eLink -- no wiki sitelink, so link to wikidata end --============================================= --=== External functions ====================== --============================================= local p = {} --====================================================================== --=== API functions for use from other Scribunto modules =============== --====================================================================== --[[ _getLabel This function returns a label translated to desired language, created based on wikidata Inputs: 1: item - wikidata's item's q-id or entity class 2: lang - desired language of the label 3: link_type - link style. Possible values (case-insensitive): "wikipedia", "wikidata", "Commons", or "-" (no link) 4: capitalization - can be "uc" (upper case), "lc" (lower case), "ucfirst" (upper case for the first letter), "lcfirst" (lower case for the first letter), or 'none' (default) Error Handling: Bad q-id will result in displayed error ]] function p._getLabel(item, lang, link_type, capitalization, show_id) local entity, s, link, label, language, desc -- clean up the input parameters if type(item) ~= 'string' then -- "item" is not a q-id entity = item -- "item" must be the entity item = entity.id -- look-up q-id elseif tonumber(item) then -- if it is just the number then add "Q" in front item = 'Q'..item end item = mw.ustring.gsub(mw.ustring.upper(item), 'PROPERTY:P', 'P') -- make all the properties the same and capitalize if link_type == 'no' then link_type = '-' end if not lang then label, lang = mw.wikibase.getLabelWithLang(item) end if not lang then -- if still no language lang = mw.getCurrentFrame():callParserFunction("int","lang") -- get user's chosen language label = nil end -- build language fallback list lang = mw.ustring.lower(lang) local langList = mw.language.getFallbacksFor(lang) table.insert(langList, 1, lang) table.insert(langList, 'mul') -- add "default for all languages" -- get label (visible part of the link) if not label then for _, language in ipairs(langList) do -- loop over language fallback list looking for label in the specific language if entity then label = entity:getLabel(language) else label = mw.wikibase.getLabelByLang(item, language) end if label then break end -- label found and we are done end end if label then -- wikitext-escape the label if we have one label = mw.text.nowiki(label) end if not label then -- no labels found, so just show the q-id label = item elseif show_id then -- add id show_id = yesno(show_id,false) if show_id then local wordsep = getMessage('Word-separator', lang, ' ') local id = mw.message.new('parentheses', item):inLanguage(lang):plain() id = (id~=nil and id) or ('('..item..')') -- in case this module is moved to a project where {{int:parenthesis}} is not set label = label .. wordsep .. "<small>" .. id .. "</small>" end end label = apply_capitalization(label, capitalization, lang) -- look for description if entity and entity.descriptions and lang then for _, language in ipairs(langList) do if entity.descriptions[language] then desc = entity.descriptions[language].value break end end else desc = mw.wikibase.getDescription(item) end if desc and link_type ~= '-' then -- wikitext-escape the description if we have one desc = mw.text.nowiki(desc) -- add description as hover text label = '<span title="' .. desc .. '">' .. label .. '</span>' end -- return the results if link_type == '-' then return label -- return just the label else link = getLink(link_type, item, entity, langList) return '[[' .. link .. '|' .. label .. ']]' -- return link end end --[[------------------------------------------------------------------------------- _sitelinks This function returns a table of sitelinks for a single project organized by language Inputs: 1: item - wikidata's item's q-id or entity class 2: project - (case-insensitive) one of: "wikipedia", "wikisource", "wikiquote", "wikibooks", "wikinews", "wikiversity", "wikivoyage", "wiktionary", "commons", "mediawiki", "wikispecies", "wikidata", etc. Output: Table of sitelinks with language fields Output: Table of sitelinks with language fields See also * [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:SiteMatrix] for the full list of supported interwikis. * [https://dumps.wikimedia.org/backup-index.html] for the full list of sitecodes (used in database dumps). ]] function p._sitelinks(item, project) local entity, sitelink -- get entity if type(item) == 'string' then -- "item" is a q-id entity = mw.wikibase.getEntity(item) else entity = item -- "item" is the entity end -- convert from english project name to proproject code local projLUT = { wikipedia = 'wiki', commons = 'commonswiki', foundation = 'foundationwiki', mediawiki = 'mediawikiwiki', wikispecies = 'specieswiki', wikidata = 'wikidatawiki', incubator = 'incubatorwiki', oldwikisource = 'sourceswiki', } local langLUT = { -- These are not language codes before the 'wiki' or 'wikiversity' suffix in a sitecode: foundation = '~', commons = '~', -- they will be skipped incubator = '~', meta = '~', mediawiki = '~', sources = '~', species = '~', beta = '~', -- Legacy language codes used in sitecodes, remapped to standard Wikimedia language codes: -- See https://meta.wikimedia.org/wiki/Special_language_codes for details als = 'gsw', bat_smg = 'sgs', fiu_vro = 'vro', be_x_old = 'be-tarask', roa_rup = 'rup', zh_classical = 'lzh', zh_yue = 'yue', zh_min_nan = 'nan', zh_wuu = 'wuu', no = 'nb', } project = project:lower() project = projLUT[project] or project -- correct the project name local n = project:len() local linkTable = {} if entity and entity.sitelinks then -- See if entity exists, and that it has sitelinks for _, sitelink in pairs(entity.sitelinks) do -- loop over all sitelinks local site = sitelink.site local m = site:len() - n local proj = site:sub(m +1) -- project part of the siteID if proj == project then -- proj matches desired "project" local lang = site:sub(1, m) -- language part of the siteID lang = langLUT[lang] or lang:gsub('_','-') if lang ~= '~' then -- proj matches desired "project" linkTable[lang] = sitelink.title end end end end return linkTable end --[[---------------------------------------------------------------- _aliases This function returns a table of aliases for a single language Inputs: 1: item - wikidata's item's q-id or entity class 2: lang - language code, like 'en' or 'de' Output: Table of aliases with language fields ]] function p._aliases(item, lang) local entity if type(item) == 'string' then -- "item" is a q-id entity = mw.wikibase.getEntity(item) else entity = item -- "item" is the entity end local aliasTable = {} if entity and entity.aliases then -- See if there is an entity and that is has aliases if entity.aliases[lang] then -- See if it has English Aliases for _, alias in pairs(entity.aliases[lang]) do -- Make a loop around the English aliases table.insert(aliasTable, alias.value) -- Create a table of English aliases end end end return aliasTable end --====================================================================== --=== Invoke functions for use from wikitext, e.g., templates ========== ---===================================================================== --[[ getLabel This function returns a label translated to desired language, created based on wikidata Usage: {{#invoke:Wikidata label|getLabel|item=Q...|lang=..|link_style=..|capitalization=..}} Parameters 1: wikidata's item's q-id (required) 2: language (optional; default {{int:lang}}) 3: link_style: "wikipedia" (default), "Wikidata", "Commons", or "-" (no link) 4: capitalization - can be "uc", "lc", "tc", "ucfirst", "lcfirst" Error Handling: Bad q-id will result in displayed error ]] function p.getLabel(frame) local args = getArgs(frame) return p._getLabel(args.item, args.lang, args.link, args.capitalization, args.show_id) end --[[------------------------------------------------------------------------------- sitelinks This function returns a comma separated list of sitelinks for a single project organized by language Its main purpose is to help with testing of _sitelinks function. Usage: {{#invoke:Wikidata label|sitelinks|item=Q...|project=..}} Inputs: 1: item - wikidata's item's q-id or entity class 2: project - "wikipedia" (or "wiki"), "wikisource", "wikiquote", "wikibooks", "wikinews", "wikiversity", "wikivoyage", "wiktionary", etc. Output: comma separated list ]] function p.sitelinks(frame) local args = getArgs(frame) local sitelinks = p._sitelinks(args.item, args.project) local sitelinkList = {} for lang, sitelink in pairs(sitelinks) do table.insert(sitelinkList, (lang=='' and sitelink) or (lang .. ':' .. sitelink)) end return table.concat(sitelinkList, ', ') end --[[---------------------------------------------------------------------------- aliases This function returns a comma separated list of aliases for a single language Its main purpose is to help with testing of _aliases function. Usage: {{#invoke:Wikidata label|aliases|item=Q...|lang=..}} Inputs: 1: item - wikidata's item's q-id or entity class 2: lang - language code, like 'en' or 'de' Output: Comma separated list of aliases ]] function p.aliases(frame) local args = getArgs(frame) return table.concat(p._aliases(args.item, args.lang), ', ') end return p 7b3k45meuo4sbudososz6gy9dx3nxzm 828 31183 225832 79385 2026-07-13T06:39:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 225832 Scribunto text/plain --[[ __ __ _ _ __ ___ _ _ _ _ _ | \/ | ___ __| |_ _| | ___ \ \ / (_) | _(_) __| | __ _| |_ __ _ __ _ _ __| |_ | |\/| |/ _ \ / _` | | | | |/ _ (_) \ /\ / /| | |/ / |/ _` |/ _` | __/ _` | / _` | '__| __| | | | | (_) | (_| | |_| | | __/_ \ V V / | | <| | (_| | (_| | || (_| | | (_| | | | |_ |_| |_|\___/ \__,_|\__,_|_|\___(_) \_/\_/ |_|_|\_\_|\__,_|\__,_|\__\__,_| \__,_|_| \__| This module is intended to provide localized text for different infobox fields. At the moment we have: |====================|===========================|=====================| | Infobox Field | Property | Template | |====================|===========================|=====================| | object history | commissioned by (P88) | {{ProvenanceEvent}} | | | owned by (P127) | | | | significant event (P793) | | | exhibition history | exhibition history (P608) | none | | inscriptions | inscription (P1684) | {{inscription}} | | medium | material used (P186) | {{Technique}} | | work location | work location (P937) | none | | creator | creator(P170), author(P50)| | | | architect (P84) | {{Creator}} | | institution | inventory number (P217) | {{Institution}} | | | collection (P195) | | | | location (P276) | | | accession number | inventory number (P217) | none | |====================|===========================|=====================| Please do not modify this code without applying the changes first at "Module:Artwork/sandbox" and testing at "Module:Artwork/testcases". Authors and maintainers: * User:Jarekt - original version ]] local getLabel = require("Module:Wikidata label")._getLabel -- used for creation of name based on wikidata local getDate = require("Module:Wikidata date")._date -- used for processing of date properties local qualifierDate = require("Module:Wikidata date")._qualifierDate -- used for processing of date qualifiers local creator = require("Module:Creator")._creator -- render creator templates local institution = require("Module:Institution")._institution -- render institution templates local material_LUT = require('Module:Technique/WikidataLUT') local id_prop_LUT = require('Module:Artwork/Artwork ID properties LUT') local TagQS = require('Module:TagQS') local core = require('Module:Core') -- ================================================== -- === Internal functions =========================== -- ================================================== local function length(T) local count = 0 for _ in pairs(T) do count = count + 1 end return count end ------------------------------------------------------------------------------- local function getProperty(entity, prop) return (core.parseStatements(entity:getBestStatements( prop ), nil) or {nil})[1] end ------------------------------------------------------------------------------- local function getBestProperties(entity, prop) return core.parseStatements(entity:getBestStatements( prop ), nil) end ------------------------------------------------------------------------------- local function getAllProperties(entity, prop) return core.parseStatements(entity:getAllStatements( prop ), nil) end ------------------------------------------------------------------------------- local function getItemProperty(item, prop) return (core.parseStatements(mw.wikibase.getBestStatements( item, prop ), nil) or {nil})[1] end ------------------------------------------------------------------------------- local function getAllItemProperties(item, prop) return core.parseStatements(mw.wikibase.getAllStatements( item, prop ), nil) end ------------------------------------------------------------------------------- local function getPropertyQual(entity, prop, qualifiers, lang, offset) local Res = {} if entity.claims and entity.claims[prop] then for k, statement in ipairs( entity:getBestStatements( prop )) do if (statement.mainsnak.snaktype == "value") then local res = {} -- table with fields: key, value, P... (qualifiers) local jdn = k + (offset or 0) -- "Julian day number" will be used as a key for sorting events; initialize local val = statement.mainsnak.datavalue.value if val.id then res.value_id = val.id val = core.getLabel(val.id, lang) elseif val.text then res.value_lang = val.language val = val.text end res.value = val for iQual, qual in ipairs( qualifiers ) do if statement.qualifiers and statement.qualifiers[qual] then local snak = statement.qualifiers[qual][1] if (snak.snaktype == "value" and snak.datatype == 'wikibase-item') then val = core.getLabel(snak.datavalue.value.id, lang) res[qual ..'_id'] = snak.datavalue.value.id elseif (snak.snaktype == "value" and snak.datatype == 'string') then val = snak.datavalue.value elseif (snak.snaktype == "value" and snak.datatype == 'quantity') then val = snak.datavalue.value elseif (snak.snaktype == "value" and snak.datatype == 'monolingualtext') then val = snak.datavalue.value.text res[qual.."_lang"] = snak.datavalue.value.language elseif (snak.snaktype == "value" and snak.datatype == 'time') then val = qualifierDate(snak, lang) if iQual==1 then -- first qualifier in the qualifiers list will be used as a sorting value jdn = val.jdn end val = val.str else val = nil end res[qual] = val end end res.key = jdn table.insert(Res, res) end end end local tableComp = function (rec1, rec2) return rec1.key<rec2.key end table.sort(Res, tableComp) return Res end -- ================================================== -- === External functions =========================== -- ================================================== local p = {creator=creator, institution=institution} -- =========================================================================== function p.get_object_history(entity, lang) -- Provenance look up table converting items IDs to template inputs local ProvenanceLUT = { Q760089 = "commission", --commission Q753297 = "discovery", --discovery Q1369832 = "purchase", --purchasing Q22340494 = "acquisition", --acquisition (gain possession of an object by a museum) Q1362753 = "acquisition", --acquisition (gain possession of a literary work) Q420708 = "acquisition", --Acquisition (Wikimedia disambiguation page) Q177923 = "auction", --auction Q194189 = "sale", --sales (exchange of goods for money over a targeted time period) Q200303 = "inheritance", --inheritance Q707482 = "gift", --gift (voluntary transfer of property) Q184303 = "gift", --gift (object given without the expectation of payment) Q1124860 = "gift", --donation Q959782 = "excavation", --archaeological excavation Q211557 = "bequest", --bequest Q601401 = "exchange", --trade Q105334701 = "loan", --loan Q5260774 = "deposit", --deposit Q178564 = "nationalization", --nationalization Q186302 = "seizure", --distraint (seizure of property to obtain payments) Q86757 = "seizure", --expropriation (seizure of private property by government without full compensation) Q14903979 = "conveyance", --change of ownership Q315364 = "transfer", --transfer (transfer of ownership) Q1756454 = "theft", --art theft Q2727213 = "theft", --theft Q53706 = "theft", --robbery Q328376 = "theft", --Nazi plunder Q192623 = "theft", --looting Q19880899 = "theft", --Isabella Stewart Gardner Museum theft Q851304 = "theft", --Looted art Q1156800 = "restitution", --restitution Q3196 = "burnt", --fire Q17781833 = "destruction", --destruction (damage to an object, system or an idea) Q21745157 = "destruction", --destroyed artwork Q3030513 = "missing", --disappearance Q1417098 = "inauguration",--inauguration Q6498684 = "in collection", --ownership Q555829 = "acceptance in lieu", -- Acceptance in lieu Q217102 = "restored", --conservation Q6160 = "damaged", --vandalism Q106379705 = "damaged", --damaged (state of conservation for museum or archival objects) Q25339601 = "deaccession", --deaccessioning (process by which an object is permanently removed from a museum’s collection) } --{{ProvenanceEvent|time=1950-03-01|type=discovery|newowner=Elias Cohen|place=The Hague}} local frame = mw.getCurrentFrame() local EventList = {} -- discovery statements local discoveror = getProperty(entity, 'P61') -- discoverer or inventor (P61) local discoveryPlace = getProperty(entity, 'P189') -- location of discovery (P189) local d = getDate(entity, 'P575' , lang) -- discovery date local discoveryTime = d.str local event = {} if discoveror or discoveryPlace or discoveryTime then event.str = frame:expandTemplate{ title = 'ProvenanceEvent', args = { type='discovery', time=discoveryTime, discoveror=discoveror, place=discoveryPlace, inline=1, lang=lang } } event.key = 0; -- keys are usually dates passed from getPropertyQual but place this one at the front of the queue table.insert(EventList, event) end -- from commissioned by (P88) / point in time (P585) (time property) local eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, 'P88', lang) local provEvents = getPropertyQual(entity, 'P88', {'P585'}, lang) -- 0 is where the numbering of undated events will start for _, event in ipairs( provEvents) do if event.P585 then event.str = frame:expandTemplate{ title = 'ProvenanceEvent', args = { type='commissioned', time=event.P585, newowner=event.value, inline=1, lang=lang } } .. eIcon table.insert(EventList, event) end end -- from owned by (P127) / P580 (time property) eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, 'P127', lang) provEvents = getPropertyQual(entity, 'P127', {'P580'}, lang, 100) -- 100 is where the numbering of undated events will start for _, event in ipairs( provEvents) do if event.P580 then event.str = frame:expandTemplate{ title = 'ProvenanceEvent', args = { type='in collection', time=event.P580, newowner=event.value, inline=1, lang=lang } } .. eIcon table.insert(EventList, event) end end -- from significant event P793 property with point in time (P585) qualifier eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, 'P793', lang) provEvents = getPropertyQual(entity, 'P793', {'P585', 'P276', 'P547', 'P664', 'P2284', 'P4775', 'P11811', 'P11812'}, lang, 200) -- 200 is where the numbering of undated events will start for _, event in ipairs( provEvents) do local eventType = ProvenanceLUT[event.value_id] -- look up event type based on stored item ID if event.P585 and eventType then if event.P2284 then local number = mw.ustring.gsub(event.P2284.amount, '+', '') local unitQid = mw.ustring.sub(event.P2284.unit, 32) local unit = core.getLabel(unitQid, lang) event.P2284 = number .. ' ' .. unit end event.str = frame:expandTemplate{ title = 'ProvenanceEvent', args = { type=eventType, time=event.P585, oldowner=event.P11811, newowner=event.P11812, at=event.P664, place=event.P276, memory=event.P547, price=event.P2284, lotno=event.P4775, inline=1, lang=lang } } .. eIcon table.insert(EventList, event) elseif event.P585 then event.str = event.P585 .. ": unknown event: "..event.value .. eIcon.."<br/>" table.insert(EventList, event) end end if #EventList>0 then -- if any events local tableComp = function (rec1, rec2) return rec1.key<rec2.key end table.sort(EventList, tableComp) -- sort them by the date using sort key local X, event = {}, {} for _, event in ipairs(EventList) do -- collect just text of the template table.insert(X, event.str) end return '* ' .. table.concat(X,"\n* ") end return nil end -- =========================================================================== function p.get_exhibition_history(entity, lang) local comma = mw.message.new( "comma-separator"):inLanguage(lang):plain() -- exhibition history (P608) (item property) / 'P580', 'P582' (time properties) local prop = getPropertyQual(entity, 'P608', {'P580', 'P582', 'P585', 'P276'}, lang) local rows, cells = {}, {} for i, p in ipairs(prop) do local places, dates_flag, row, cell if p.P580 or p.P585 then -- likely the item is for a GLAM institution or a city cells = { p.value } if p.P276 then table.insert(cells, p.P276 ) end if p.P580 then table.insert(cells, mw.ustring.format("%s - %s", p.P580, p.P582 or '') ) else table.insert(cells, p.P585 ) end row = table.concat(cells, comma) if i==1 then row = row .. core.editAtWikidata(p.value_id, 'P608', lang) end else -- likely the item is for the exhibit where dates and location will be a property of the exhibit cells = { "<i>" .. p.value .. "</i>" } local exh_entity = mw.wikibase.getEntity(p.value_id) places = getPropertyQual(exh_entity, 'P276', {'P580', 'P582'}, lang) for _, pl in ipairs(places) do dates_flag = pl.P580 or pl.P585 if pl.P580 then cell = mw.ustring.format("%s (%s - %s)", pl.value, pl.P580, pl.P582 or '') elseif pl.P585 then cell = mw.ustring.format("%s (%s)", pl.value, pl.P585) else cell = pl.value end end table.insert(cells, cell) local start = getDate(exh_entity, 'P580', lang).str local stop = getDate(exh_entity, 'P582', lang).str if start and not dates_flag then table.insert(cells, mw.ustring.format("%s - %s", start, stop or '') ) end row = table.concat(cells, comma) .. core.editAtWikidata(p.value_id, '', lang) end table.insert(rows, row) end if length(rows)>0 then return "\n*" .. table.concat(rows,"\n*") end return nil end -- =========================================================================== function p.get_medium(entity, lang) local prop = {} local prop_ids = {} for _,p in ipairs({'P186', 'P2079'}) do -- material used (P186), fabrication method (P2079) local statements = getPropertyQual(entity, p, {'P462', 'P518'}, lang) -- color (P462), applies to part (P518) for _,v in ipairs(statements) do table.insert(prop, v) prop_ids[p] = true end end if not prop or length(prop)==0 then return nil -- if no P186 or P2079 statements than exit end local caseGroups = {default = {}, over = {}, on = {}, mounted = {}} for _, p in ipairs(prop) do local lc_value_id = string.lower(p.value_id) local supports = {['Q33123524'] = true, ['Q861259'] = true} if supports[p.P518_id] ~= nil then -- applies to part: a support caseGroups.on[#caseGroups.on+1] = {noun = lc_value_id, adj = {p.P462_id}} elseif p.P518_id=='Q107105674' then -- applies to part: mount caseGroups.mounted[#caseGroups.mounted+1] = {noun = lc_value_id, adj = {p.P462_id}} else caseGroups.default[#caseGroups.default+1] = {noun = lc_value_id, adj = {p.P462_id}} end end local technique = require("Module:Technique")._technique local medium = technique({lang = lang, system = 'templates', compat = 'yes', caseGroups = caseGroups}) if medium then for id,_ in pairs(prop_ids) do medium = medium .. core.editAtWikidata(entity.id, id, lang) end end return medium end -- =========================================================================== function p.get_inscription(entity, lang) --[[ Wikidata inscription (P1684) - Monolingual text applies to part (P518) - item property instance of (P31) - item property Commons template: {{inscription |1= |full form= |type= |side= |position= |description= |comment= |ID= |language= |translation= |en= |de= |medium= }} ]] local LUT = { -- positions stored in "applies to part (P518)" qualifier Q15332388 = "bottom", Q17525439 = "bottom", Q11812678 = "bottom", Q15332375 = "top", Q17525438 = "top", Q23595 = "center", Q13196750 = "left", Q17525441 = "left", Q14565199 = "right", Q17525442 = "right", Q27956549 = "top left", Q27956533 = "top right", Q27956553 = "bottom left", Q27956561 = "bottom right", Q82383 = "on the base", Q860792 = "on the frame", -- if 2 positions are provided they can be combined into a single entry -- supported by the template bottom_left = "bottom left", bottom_right = "bottom right", bottom_center = "bottom center", center_left = "center left", center_right = "center right", left_top = "top left", right_top = "top right", center_top = "top center", -- sides in "applies to part (P518)" qualifier Q9305022 = "recto", Q257418 = "recto", -- obverse Q9368452 = "verso", Q1542661 = "verso", -- reverse Q32198402 = "verso", -- reverse Q16938807 = "verso", -- reverse -- inscription type stored in "object has role (P3831)" qualifier Q188675 = "signature", -- signature Q1373131 = "signature", -- signature Q205892 = "date", -- calendar date Q1898184 = "dedication", -- dedication Q168346 = "monogram", -- monogram Q2221906 = "place", -- geographic location Q783521 = "title", -- title Q206287 = "quotation", -- quotation Q644099 = "stamp", -- rubber stamp Q162919 = "seal", -- seal Q1417099 = "accession number", -- accession number Q319608 = "artist's address", -- postal address Q14659 = "coat of arms", -- coat of arms Q42470 = "motto", -- motto Q1772 = "epitaph", -- epitaph Q43065 = "watermark", -- watermark Q827198 = "speech balloon", -- speech balloon Q98877418 = "reign mark", -- reign mark on Chinese ceramics Q18585177 = "caption", -- caption Q2374398 = "cartouche", -- cartouche Q112110 = "emblem", -- emblem Q3509975 = "in memoriam", -- in memoriam Q1272809 = "kalos inscription",-- kalos inscription Q15873403 = "publisher's mark", -- publisher's mark Q105844397 = "initials", -- if 2 inscription types are provided they can be combined into a -- single entry supported by the template date_signature = "signature and date", date_monogram = "monogram and date" } local max_insc = 20 local frame = mw.getCurrentFrame() local AllInsc = {} local addIconFlag = true for iInsc, statement in ipairs( entity:getBestStatements( 'P1684' )) do -- "inscription (P1684)" if (statement.mainsnak.snaktype == "value") then local val = statement.mainsnak.datavalue.value local temp_args, position, iType = {}, {}, {} temp_args['1'] = val.text -- text temp_args.language = val.language -- language of the text temp_args.nocat = '1' -- no inscription categories (They are very slow) if statement.qualifiers then if statement.qualifiers.P3831 then -- object has role (P3831) for _, snak in ipairs( statement.qualifiers.P3831) do table.insert(iType, LUT[snak.datavalue.value.id]) end if length(iType)==2 then -- two iType values can be combined into a single value used by the template table.sort(iType) -- order them alphabetically local val = LUT[table.concat(iType, '_')] if val ~= nil then iType = { [1]=val } -- example: signature and date end end temp_args.type = table.concat(iType, '/') end if statement.qualifiers.P518 then -- applies to part (P518) used for locattion for _, snak in ipairs( statement.qualifiers.P518) do local part = LUT[snak.datavalue.value.id] if (part=="recto" or part=="verso") then temp_args.side = part else table.insert(position, part) end end end if statement.qualifiers.P2441 then -- literal translation (P2441) for _, snak in ipairs(statement.qualifiers.P2441) do if (snak.snaktype == "value") then local val = snak.datavalue.value temp_args[val.language] = val.text end end end if statement.qualifiers.P7008 then -- unabbreviated text (P7008) local snak = statement.qualifiers.P7008[1] if (snak.snaktype == "value") then local val = snak.datavalue.value temp_args['full form'] = val.text end end if length(position)==1 then temp_args.position = position[1] elseif length(position)==2 then -- two position values can be combined into a single value used by the template table.sort(position) -- order them alphabetically temp_args.position = LUT[table.concat(position, '_')] end end if addIconFlag and iInsc==1 then temp_args['1'] = temp_args['1'].. core.editAtWikidata(entity.id, 'P1684', lang) addIconFlag = false end if iInsc<max_insc then val = frame:expandTemplate{ title = 'inscription', args=temp_args } table.insert(AllInsc, val) end end end if length(AllInsc)>0 then return "<ul><li>" .. table.concat(AllInsc,"</li><li>") .. "</li></ul>" end return nil end -- =========================================================================== function p.get_work_location(entity, lang) -- work_location (P937) / 'P580', 'P582' (time properties) local prop = getPropertyQual(entity, 'P937', {'P580', 'P582', 'P585'}, lang) local X={} for _, p in ipairs(prop) do local str = p.value if p.P580 or p.P582 then str = mw.ustring.format("%s (%s - %s)", p.value, p.P580 or '', p.P582 or '') elseif p.P585 then str = mw.ustring.format("%s (%s)", p.value, p.P585) else str = p.value end table.insert(X, str) end if length(X)>0 then return table.concat(X,"; ") .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P937', lang) end return nil end -- =========================================================================== function p.get_depicted(entity, lang) local maxDepict = 50 -- maximum number of Depict statements to check, to prevent running out of memory for items with 100's of them local X, Y, Done = {{},{}}, {}, {} local ID_LUT = { Q5 = 1, -- human Q21070568 = 1, -- human who may be fictional Q95074 = 1, -- fictional character Q4271324 = 1, -- mythical character Q18563360 = 1, -- Quranic character Q20643955 = 1, -- human biblical figure Q22813672 = 1, -- two biblical humans Q22813674 = 1, -- group of biblical humans Q235113 = 1, -- angel Q178342 = 1, -- archangel Q581450 = 1, -- fallen angel Q178885 = 1, -- deity Q979507 = 1, -- Hindu deity Q22989102 = 1, -- Greek deity Q11688446 = 1, -- Roman deity Q16513881 = 1, -- Norse deity Q22704077 = 2, -- biblical episode Q1406161 = 2, -- artistic theme Q46999986 = 2 -- martyrdom } local props = {P921='main subject', P180='depicts'} for prop, _ in pairs(props) do local iCounter = {0, 0} -- two counters local items = getBestProperties(entity, prop) for iDepict, pid in ipairs(items or {}) do if iDepict<maxDepict then local P31s = getAllItemProperties(pid, 'P31') for _, p31 in ipairs(P31s or {}) do local dType = ID_LUT[p31] -- type of depicts: 1 or 2 if dType and (not Done[pid]) then -- instance of "human", etc. was found local text = core.getLabel(pid, lang) iCounter[dType] = iCounter[dType] + 1 -- how many of that type if iCounter[dType]==1 then text = text .. core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) end table.insert(X[dType], text) Done[pid] = true break end end end end end for i = 1,2 do local n = #X[i] if n==0 then X[i] = nil elseif n==1 then X[i] = X[i][1] else X[i] = '* ' .. table.concat(X[i],"\n* ") end end return X end -- =========================================================================== function p.get_depicted_people(entity, lang) return p.get_depicted(entity, lang)[1] end -- =========================================================================== function p.get_accession_number (entity, lang) local Res = {} -- initialize final output -- harvest data from inventory number (P217) property with qualifiers: collection (P195) and end time (P582) local Y = {} -- Y is a structure where we have a table of IDs for each collection local prop = getPropertyQual(entity, 'P217', {'P195', 'P582'}, lang) for k, p in ipairs(prop) do -- loop over all IDs found if not p.P582 then -- skip if there is an "end date" local key = p.P195_id or k if not Y[key] then Y[key]={} end -- initialize if it does not exist table.insert(Y[key], p.value) -- group IDs by collection Res.id = p.value -- return one of the pure ID strings, to be used as category sortkey end end --assemble the wikitext of the accession_number field local X = {} -- table with wikitext strings for each "collection" for key, id in pairs(Y) do -- loop over institutions local id=mw.text.listToText(id) -- convert all the IDs into a single string (in most cases there will be only one) if type(key)=='string' then -- if "collection" qualifier is used than add it to the ID table.insert(X, mw.ustring.format( "%s <small>(%s)</small>", id , core.getLabel(key, lang) ) ) else table.insert(X, id) -- if no "collection" is mentioned than just return ID end end -- assemble final output structure if length(X)==1 then -- single ID case Res.str = X[1] .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P217', lang) -- just return the string elseif length(X)>1 then -- if more than one then return bulleted list X[1] = X[1] .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P217', lang) Res.str = "* " .. table.concat(X, "\n* ") end return Res end -- =========================================================================== local function renderInstitution(entity, lang) -- local function to create wikitext for a single institution template or {{Private collection}} template -- once we have entity check if Institution template exist and call it or assemble one based on Wikidata local frame = mw.getCurrentFrame() local inst -- first check for few special cases which will result in {{Private collection}} template if entity.id == 'Q768717' then -- render {{Private collection}} template return frame:expandTemplate{ title ='Private collection'} .. '<br/>' end local P31 = getBestProperties(entity, 'P31') -- look up "instance of" property for "Institution" entity for _, p in ipairs(P31 or {}) do if p=='Q5' then -- if "Institution" entity is a person than render {{Private collection}} template return frame:expandTemplate{ title ='Private collection', args={ owner = getLabel(entity, lang)}} .. '<br/>' elseif p=='Q768717' then -- if "Institution" is an instance of "Private collection" than render {{Private collection}} template return frame:expandTemplate{ title ='Private collection'} .. '<br/>' end end -- render Institution template local P1612 = getProperty(entity, 'P1612') -- look up "Commons Institution page" property -- make sure second argument is string, never nil (it returns nil for the empty string, but throws error for nil) local templateName = mw.title.makeTitle( 'Institution', P1612 or '' ) if templateName and templateName.exists then return frame:expandTemplate{ title ='Institution:' .. P1612, args={'collapse'} } -- use existing template else local inst,_ = institution({wikidata=entity.id, lang=lang, collapse=1}) -- create institution based on item id return inst end end -- =========================================================================== local function isPrivateCollection(entity) -- test if collection is a private_collection -- see https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_sum_of_all_paintings/Private_collection local private_collection = 'Q768717' if entity.claims and entity.claims.P195 then for _, statement in ipairs( entity:getBestStatements( 'P195' )) do if (statement.mainsnak.snaktype == "somevalue") then local quals = statement.qualifiers if quals and not quals.P582 and quals.P3831 then -- object has role (P3831) and no end time (P582) for _, qual in ipairs( quals.P3831 ) do local role0 = qual.datavalue.value.id -- specify the role of "collection" if role0 == private_collection then return true end end end end end end return false end -- =========================================================================== function p.get_institution(entity, lang) local collection, location = {}, {} -- relevant data is stored in collection (P195) and location (P276) properties -- harvest data from inventory number (P217) property with qualifiers: collection (P195), and end time (P582) local prop = getPropertyQual(entity, 'P217', {'P580', 'P582', 'P195'}, lang) -- P580 if present is used for sorting for _, p in ipairs(prop) do if not p.P582 and p.P195_id then -- skip if there is an "end date" collection[p.P195_id] = 1 -- store collection item ID end end -- harvest data from collection (P195) / start time (P580) + end time (P582) local prop = getPropertyQual(entity, 'P195', {'P580', 'P582'}, lang) -- P580 if present is used for sorting for _, p in ipairs(prop) do if p.P582 then -- skip if there is an "end date" collection[p.value_id] = nil -- and delete from Collection list else collection[p.value_id] = 1 -- otherwise collection item ID to the list end end if isPrivateCollection(entity) then collection.Q768717 = 1 end -- harvest data from location (P276) / start time (P580) + end time (P582) local prop = getPropertyQual(entity, 'P276', {'P580', 'P582'}, lang) for _, p in ipairs(prop) do if not p.P582 and not collection[p.value_id] then -- skip if there is an "end date" or the value is in collection table location[p.value_id] = 1 -- store location item ID end end -- initialize output structure local Res = {} Res.institution = nil Res.location = nil Res.id = nil -- first try usual cases of single collection item if length(collection)==1 then -- only a single collection item local cId, _ = next(collection, nil) -- collection item ID local cEntity = mw.wikibase.getEntity(cId) -- collection entity local cParent = getProperty(cEntity, 'P361') -- collection parent object of which collection item is part of (P361) if cParent == 'Q19675' or cParent == 'Q1075988' then -- special case where collection is part of Louvre Museum local frame = mw.getCurrentFrame() Res.institution = frame:expandTemplate{ title ='Institution:Louvre', args={'collapse'} } -- render existing {{Institution:Louvre}} template Res.id = 'Q1075988' Res.location = getLabel(cEntity, lang) -- use collection and location tables to populate location/department field if length(location)>0 then local lId, _ = next(location, nil) -- Location item ID Res.location = Res.location .. '<br/>\n' .. core.getLabel(lId, lang) end return Res end if cId=='Q812285' and length(location)>0 then -- if collection is Bavarian State Painting Collections (Q812285) collection = location -- use location instead collection else Res.institution = renderInstitution(cEntity, lang) -- use collection entity to render Institution template Res.id = cEntity.id if length(location)>0 then -- single collection and at least one location local lId, _ = next(location, nil) -- location item ID local lParent = getItemProperty(lId, 'P361') -- location parent object of which location item is part of (P361) if lParent == cId then -- location is part of the collection listed above Res.location = getLabel(cEntity, lang) -- use location entity as location/department field end -- if collection and locations are not related so ignore location(s) end return Res end end -- If the case is not usual try generic approach if length(collection)==0 and length(location)>0 then -- no collections but we have some locations collection = location -- use location instead collection end if length(collection)>0 then -- collections or locations only or locations same as collections local X = {} -- table with wikitext of all the institution templates for cId, _ in pairs(collection) do -- render all collections local inst = renderInstitution(mw.wikibase.getEntity(cId), lang) table.insert(X, inst ) end Res.institution = table.concat(X, '\n') end return Res end -- =========================================================================== function p.get_creator(entity, prop, lang) -- harvest the data local IDs = {} local qualifiers = {P1774='workshop of', P1775='follower of', P1776='circle of', P1777='manner of', P1779='possibly', P1780='school of', P1877='after'}; local LUT = {Q18122778='presumably', Q30230067='possibly', Q56644435='probably', Q50137645='attributed to', Q230768='attributed to'} local anonymous = 'Q4233718' if entity.claims and entity.claims[prop] then for _, statement in ipairs( entity:getBestStatements( prop )) do local option, itemID1, itemID2, role, quals if (statement.mainsnak.snaktype == "value") then itemID1 = statement.mainsnak.datavalue.value.id else -- if (statement.mainsnak.snaktype == "somevalue") itemID1 = nil end -- look for role of "creator" like: bookbinding, lithography, etc. quals = statement.qualifiers if quals and quals.P518 then -- applies to part (P518) role = quals.P518[1].datavalue.value.id -- specify the role of "creator" end if quals and quals.P3831 then -- object has role (P3831) for _, qual in ipairs( quals.P3831 ) do local role0 = qual.datavalue.value.id -- specify the role of "creator" if itemID1 == nil and role0 == anonymous then itemID1 = anonymous -- user is anonymous else role = role0 end end end -- look for "options" related to certainty ('presumably', 'possibly', 'probably', etc.) if quals and (quals.P5102 or quals.P1480) then -- sourcing circumstances (P1480) and nature of statement (P5102) local q = quals.P5102 or quals.P1480 -- values used by P1480 were moved to P5102 option = LUT[q[1].datavalue.value.id] -- add certainty qualifiers end -- look for qualifiers thet provide new creator ID ('school of', 'after', etc.) for qual, opt in pairs( qualifiers ) do if quals and quals[qual] then itemID2 = quals[qual][1].datavalue.value.id -- add creator with role, but without role if the mainsnak -- value is used and the qualifier is P1877='after' local qualRole = role if not (itemID1==anonymous or itemID1==nil) and (qual == 'P1877') then qualRole = nil end table.insert(IDs, {itemID=itemID2, option=opt, role=qualRole}); break end end -- add new creator, except for the case when they are anonymous and we have secondary ID if not ((itemID1==anonymous or itemID1==nil) and itemID2) then table.insert(IDs, {itemID=itemID1, option=option, role=role}); end end end --sort the table local tableComp = function (rec1, rec2) return (rec1.itemID or 'ZZZ')<(rec2.itemID or 'ZZZ') end table.sort(IDs, tableComp) -- IDs table cleanup -- "workshop of", "circle of", "school of", "studio of", "or follower", "or workshop", "and workshop", "attributed to", "after", "formerly attributed to", "follower of", "manner of", "namepiece", "possibly", "probably". for k = 2, #IDs do if IDs[k-1].itemID==IDs[k].itemID then local val = (IDs[k-1].option or '') .. (IDs[k].option or '') if val=='workshop of' then IDs[k ].option = "and workshop" IDs[k-1].option = "delete" elseif val=="follower of" then IDs[k ].option = "or follower" IDs[k-1].option = "delete" end end end -- render the output template(s) local Creators = {} local frame = mw.getCurrentFrame() for k =1, #IDs do local val, _ local itemID = IDs[k].itemID local option = IDs[k].option local role = IDs[k].role if itemID == nil then -- render {{Unknown|author}} template val = frame:expandTemplate{ title ='Unknown', args={'author'}} table.insert(Creators, val) elseif itemID == anonymous then -- render anonymous label val = core.getLabel(itemID, lang) table.insert(Creators, val) elseif option ~= "delete" then local P1472 = getItemProperty(itemID, 'P1472') -- look up "Commons Creator page" property local templateName = mw.title.makeTitle('Creator',P1472 or '' ) if P1472 and templateName.exists then if option then option=option..'/collapse' else option='collapse' end val = frame:expandTemplate{ title ='Creator:' .. P1472, args = {option} } -- use existing template else val, _ = creator({wikidata=itemID, lang=lang, option=option, collapse=1})-- create creator based on item id end if role then local tag = TagQS.createTag('creator_role', nil, role) val = "'''" .. core.getLabel(role, lang) .. "''': " .. tag .. val end table.insert(Creators, val) end end -- for -- gather the output structure local Res = {} Res.str = nil Res.id = nil -- if only one creator and no "option" modifier than return ID Res.IDs = IDs -- raw data used to render the template(s) if #Creators>0 then Res.str = string.format('<table cellpadding=0 cellspacing=0><tr><td>%s</td><td valign="top">%s</td></tr></table>', table.concat(Creators, '\n'), core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang)) end if #IDs==1 and not IDs[1].option then Res.id = IDs[1].itemID end return Res end -- =========================================================================== function p.get_references(entity, lang) local Res -- initialize final output local wordsep = mw.message.new( "Word-separator" ):inLanguage(lang):plain() local colon = mw.message.new( "Colon-separator" ):inLanguage(lang):plain() .. wordsep local comma = mw.message.new( "Comma-separator" ):inLanguage(lang):plain() .. wordsep -- harvest data from catalog code (P528) property with qualifiers: catalog (P972) local strTable = {} -- table with wikitext strings for each "reference" local prop = getPropertyQual(entity, 'P528', {'P972'}, lang) local str local addIconFlag = true for _, p in ipairs(prop) do -- loop over all IDs found if p.P972 then str = "''" .. p.P972 .. "''" .. comma .. p.value if addIconFlag then str = str .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P528', lang) addIconFlag = false end table.insert(strTable, str) -- group IDs by collection end end -- harvest data from "described at URL" (P973) property with qualifier: language (P407), title (P1476), publisher (P123) and author (P50) local label prop = getPropertyQual(entity, 'P973', {'P407', 'P1476', 'P123', 'P50'}, lang) for k, p in ipairs(prop) do local linkTitle = p.P1476 or p.value -- display title if available rather than raw URL linkTitle = mw.ustring.gsub(linkTitle, '%]', '&#93;') -- escape closing square brackets that close links in MediaWiki str = string.format("[%s ''%s'']", p.value, linkTitle) if p.P50 then -- add author str = str .. ", " .. p.P50 end if p.P123 then -- add publisher str = str .. ", " .. p.P123 end if p.P407 then -- add language str = str .. " (" .. p.P407 .. ")" end if k==1 then str = str .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P973', lang) end table.insert(strTable, str) -- group IDs by collection end -- collect links to museum databases from Wikidata and display them for prop, prop_urls in pairs(id_prop_LUT) do for _, dbase_id in ipairs(getBestProperties(entity, prop) or {}) do local id, url, dbase, db_url, eIcon id = mw.uri.encode( mw.text.trim(dbase_id), 'PATH') id = id:gsub("%%", "%%%%") -- in case of "%" in ID -> replace with "%%" so gsub works _, url = next(prop_urls) -- use any URL if none found with langSwitch db_url = core.langSwitch(prop_urls, lang) or url db_url = db_url:gsub('$1', id) -- replace $1 in the URL with the ID dbase = getLabel(prop, lang) -- name of the database eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) str = string.format('%s%s[%s %s]%s', dbase, colon, db_url, dbase_id, eIcon) table.insert(strTable, str) end end -- harvest data from described by source (P1343) property with qualifiers: pages (P304), publication date (P577), -- section, verse, or paragraph (P958), volume (P478), reference URL (P854), title (P1476), statement is subject of (P805) prop = getPropertyQual(entity, 'P1343', {'P304', 'P958', 'P478', 'P854', 'P1476', 'P805', 'P577'}, lang) label = nil for k, p in ipairs(prop) do local frame = mw.getCurrentFrame() local cite_arg = {} cite_arg.title = p.value -- described by source (P1343) cite_arg.url = p.P854 or '' -- reference URL (P854) cite_arg.volume = p.P478 or '' -- volume (P478) cite_arg.pages = p.P304 or '' -- pages (P304) -- differentiate between "pages" and "page" if not string.find(cite_arg.pages, '%p') then cite_arg.page = cite_arg.pages cite_arg.pages = nil end cite_arg.chapter = p.P958 or '' -- section, verse, or paragraph (P958) cite_arg.series = p.P805 or '' -- statement is subject of (P805) cite_arg.date = p.P577 or '' -- statement is subject of (P805) str = frame:expandTemplate{ title ='Cite_book', args = cite_arg } if k==1 then str = str .. core.editAtWikidata(entity.id, 'P1343', lang) end table.insert(strTable, str) end -- assemble final output structure if #strTable==1 then -- single ID case Res = strTable[1] -- just return the string elseif #strTable>1 then -- if more than one than return bulleted list Res = "* " .. table.concat(strTable, "\n* ") end return Res end -- =========================================================================== function p.get_other_versions(entity, pagename, lang) -- look through properties of the current item local property = {P10='video', P18='image', P996='scan', P3451='nighttime view', P5555='schematic', P4896='model3D', P5252='winter view', P5775='image of interior', P7420='framed_image', P7417='image of backside', P7457="creator's signature", P8592='aerial view', P10093='image with color chart' } local files = {} for prop, field in pairs( property ) do for __, file in ipairs( getAllProperties(entity, prop) or {} ) do if file ~= pagename then local label = getLabel(prop, lang, '-') local eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) table.insert(files, file .. "|" .. label .. eIcon) end end end -- look through related items local property = { P144='based on', P361='part of', P179='part of the series', P1889='different from' } for prop, field in pairs( property ) do local item = getProperty(entity, prop) if item then local file = getItemProperty(item, 'P18') if file then local label = getLabel(prop, lang, '-') .. ': ' .. getLabel(item, lang) local eIcon = core.editAtWikidata(entity.id, prop, lang) table.insert(files, file .. "|" .. label .. eIcon) end end end if #files<=1 then -- #files==1 means gallery with a single image (which is also displayed above) return '' end files = '\n' .. table.concat(files, '\n') local frame = mw.getCurrentFrame() return frame:extensionTag{ name = 'gallery', content = files, args = {mode = 'packed-hover'}} end -- =========================================================================== function p.debug(frame) local field = frame.args.field local lang = frame.args.lang local entity = mw.wikibase.getEntity(frame.args.wikidata) local str, X if field=='object_history' then return p.get_object_history(entity, lang) -- object history elseif field=='exhibition_history' then return p.get_exhibition_history(entity, lang) -- exhibition history elseif field=='inscription' then return p.get_inscription(entity, lang) elseif field=='medium' then return p.get_medium(entity, lang) elseif field=='work_location' then return p.get_work_location(entity, lang) elseif field=='institution' then X = p.get_institution(entity, lang) return (X.institution or '') .. '\n' .. (X.location or '') elseif field=='accession_number' then local res = p.get_accession_number(entity, lang) return res.str or '' elseif field=='creator' then local res = p.get_creator(entity, 'P170', lang) return res.str or ''; elseif field=='references' then return p.get_references(entity, lang) or '' elseif field=='depicted_people' then return p.get_depicted(entity, lang)[1] or '' elseif field=='depicted_themes' then return p.get_depicted(entity, lang)[2] or '' elseif field=='other_versions' then return p.get_other_versions(entity, '', lang) or '' end return '' end return p lfd3r2nr46ems390rkipgtq1tbq603x 252 31332 225830 219836 2026-07-13T06:30:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 225830 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140198438 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਮੁਖਬੰਧ" 3="ਅ" 4="ੲ" 5="ਸ" 6="ਹ" 7="ਕ" 8="ਟਾਈਟਲ" 9="ਭੇਟਾ" 10="3" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 7tlepgq84msqwexu1tl0zk9o3b3v5qp 2 32508 225925 225174 2026-07-13T11:39:45Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 225925 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} arujbmwgnire4co6icseuk3dctm2xbw 250 34201 225920 155443 2026-07-13T11:06:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|'''ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ|ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ]]|{{gap|10em}}|੯੫}} '''ਜੋਧ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਪ੍ਰੇਮ|ਪ੍ਰੇਮ]]|{{gap|10em}}|੧੧੮}} '''ਐਸ. ਐਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਮੁਲਾਕਾਤੀ|ਮੁਲਾਕਾਤੀ]]|{{gap|10em}}|੧੨੫}} '''ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜਨਮ ਭੂਮ|ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜਨਮ ਭੂਮ]]|{{gap|10em}}|੧੩੧}} '''ਲਾਲ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਬਹਾਰ|ਬਹਾਰ]]|{{gap|10em}}|੧੩੯}} '''ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਟਾਕਰਾ|ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਟਾਕਰਾ]]|{{gap|10em}}|੧੪੮}} '''ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਸ਼ੇਰਿ ਪੰਜਾਬ|ਸ਼ੇਰਿ ਪੰਜਾਬ]]|{{gap|10em}}|੧੫੯}} '''ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ''' {{rh|{{gap|5em}}[[ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ/ਕੁੱਬਾ|ਕੁੱਬਾ]]|{{gap|10em}}|੧੭੦}} }}<noinclude></noinclude> 0lpguaz9z34m4z911sqtkkbr1bbwq0k 250 44547 225735 145073 2026-07-12T14:25:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੪)}} ਕਿ ਵਡਾ ਘਾਤਕ ਪਸੂ ਹੈ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਬਿਨਾ ਛੇੜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੰਦਾਂ ਥੋਂ ਤੁਸੀ ਡਰਦੇ ਹੋ, ਓਹ ਬਨਾਸਪਤਿ ਚਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹਨ, ਹਾਂ ਨੇਜਾ ਜਾਂ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਖਾਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਰਬ ਬਚਾਏ, ਪਟੜੇ ਮਰੋੜ ਸਿੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਣਾ ੨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹ ਜੰਤੂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸਿੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਝੂ ਜਦ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਬੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕਿੰਨਾਂ ੨ ਚਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਣ ਦਾ ਅਲੱਖ ਲੇਖਾ ਹੈ, ਇਕ ਇਕ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜਾ ਮਨ ਮਨ ਡੇਢ ਡੇਢ ਮਨ ਚਾਰਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪੁਰ ਹੋਰ ਕਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਕਈ ੨ ਕਠੇ ਹੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਖੇਤ ਪਰ ਪਏ, ਉਸਦੀ ਸਤਿਆ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਕ ਤਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਦੂਜੇ ਖਾਣ ਨਾਲੋ ਦੂਣਾਂ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਧੋਲ ਸਿਟਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ ਦੀ ਖੱਲ ਵਡੀ ਕਰੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਜ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕੰਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਬਹੁਤ ਕਮਾ<noinclude></noinclude> bdp3ar64k51v9wee4jn1ympyznqx4cn 250 44548 225736 145074 2026-07-12T14:25:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੫)}} ਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕੋਟੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਦੰਦ ਬੀ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਵਾਂਝੂ ਵਡ ਮੁੱਲੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{c|{{xx-larger|ਨਿੱਗਰ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰ}}}} {{gap}}ਨਿੱਗਰ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਓਹ ਪਸੂ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਪੈਰ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਖੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਓਹ ਗਊ ਬੇਲ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਵਾਂਙ ਵਿਚੋਂ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਭਾਂਤ ਵਿਚ ਘੋੜਾ, ਖੋਤਾ ਤੇ ਜ਼ੈਬਰਾ ਹਨ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਖੋਤੇ ਦਾ ਹਾਲ ਤੁਸੀ ਪੜ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਥੋਂ ਖੱਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਜਨੌਰ ਵਡੇ ਕੰਮਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਧਾ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੋਤੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਬਲੀ ਹੈ, ਅਰ ਜਿਥੇ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਥੇ ਇਹੋ ਹੀ ਭਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਡਾ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜੀ ਤੋਪਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਖੱਚਰ ਹੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਛੋਟੀਆਂ ੨ ਤੋਪਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਠ ਪੁਰ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਣ ਪਰਬਤ ਪਰ ਤੋਪਖਾਨਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਖੱਚਰਾਂ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਬੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ। ਮੁੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ੨ ਖੱਚਰ ਦੋ ਦੋ ਸੌ ਢਾਈ ਢਾਈ ਸੌ ਨੂੰ ਵਿਕਦੀ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> dnxi9924myjh94lx90220r0byh5y6fp 250 44549 225737 145075 2026-07-12T14:25:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੬)}} {{c|{{xx-larger|ਜੈਬਰਾ}}}} {{gap}}ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਡੀਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਖੋਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਰ ਕੁਝ ੨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਡਾ ਛੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਸ ਜਿਹਾ ਸੁੰਦਰ ਦੁਨੀਆਂ ਪੁਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਨੌਰ ਨਹੀ ਹੈ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੀ ਬਾਂਕੀ ਸੂਰਤ, ਨਾਲ ਹਰਨ ਵਰਗੀ ਫੁਰਤੀ ਇਸ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੇਹ ਪੁਰ ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰਲੀਆਂ ੨ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ, ਚੀਕਣੇ ੨ ਨਿਕੇ ੨ ਵਾਲ ਅਰ ਏਹ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ, ਨਿਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿ ਜਿਹੀ ਮਖਮਲ, ਸਿਰ ਵਡਾ ਢਬਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਅਖਾਂ ਥੋਂ ਚਤੁਰਾਈ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਵੰਗਾਂ ਪਤਲੀਆਂ ਦੇ ਅਰ ਖੁਰ ਡਾਢੇ ਕਰੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਙ ਇਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਵਾਲ ਨਿੱਕੇ ਤੇ ਖੜੇ, ਪੁਛ ਖੋਤੇ ਵਰਗੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਛੇਕੜ ਪੁਰ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ!! {{gap}}ਏਹ ਜਨੌਰ ਅਯਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਏਹ ਗੱਲ ਤੁਸੀ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ, ਕਿ ਏਕੇ ਵਿਚ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀ ਔਖਾ ਹੀ ਵਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭੌਜਲ ਦੇਸ<noinclude></noinclude> 5vyy1cfw89sbxhoqafc3fkr96kxopqv 250 44550 225738 145076 2026-07-12T14:26:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੭)}} ਮੇ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਔਰ ਅਜਿਹੇ ਦੰਦ ਤੇ ਦੁਲੱਤੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਦਸੀਆਂ ਤੀਕ ਉਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਹਿਣਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆਵਾਜ ਡਾਢੀ ਕਰੜੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਜੈਬਰੇ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜੀ ਜੈਬਰਾ ਤੇ ਬਰਚਲ ਜੈਬਰਾ, ਪਹਿਲੀ ਭਾਂਤ ਔਖੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਔਰ ਉਸ ਪੁਰ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਢਿਡ ਪੁਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ, ਏਹ ਡਾਢੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਡੇ ਜੰਗਲੀ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਪੁਰ ਚਰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੋ ਰਾਖੇ ਸਦਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿਸੇ ਪੁਰ ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਤਾਂ ਅਯੜਾਂ ਦੇ ਅਯਤ ਪਤ੍ਰਾ ਵਾਚ ਗਏ॥ {{gap}}ਬਰਲ ਜ਼ੈਬਰਾ ਮਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਪੁਰ ਚਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭੂਰਾ, ਅਰ ਉਸ ਪੁਰ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੈਬਰਾ ਗਿੱਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਚੇਤੇ ਰਖੋ ਹਰ ਘਾਹ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਨੌਰ<noinclude></noinclude> rux7sjfnjznr4muhputmzyh70l65v92 250 44551 225739 145077 2026-07-12T14:26:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੮)}} ਗਿਝ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹਾਂ ਕਈ ਛੇਤੀ ਗਿਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਗਿਝਾਉਣ ਵਿਚ ਔਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤੇ ਹਨ ਕਿ ਲੰਡਨ ਦੇ ਚਿੜੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੈਬਰਿਆਂਦਾ ਜੋੜਾ ਅਜਿਹਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਅਸੀਲ ਘੋੜਿ ਵਾਂਝੂ ਵਡੀ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਬੱਗੀ ਖਿੱਚਦਾ ਸੀ, ਅਰ ਇੱਕ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਸਈਸ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਲੈਕੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਪੂਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਕ ਦੋ ਫੇਰੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ॥ {{c|{{xx-larger|ਗੈਂਡਾ}}}} {{gap}}ਅੱਜ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਉਤਰੀ ਹੈ, ਆਓ ਸੈਲ ਕਰਨ ਚੱਲੀਏ, ਦੇਖੋ ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਤੰਬੂ ਤੇ ਕਨਾਤਾਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਚੌੜੇ ੨ ਰਸਤੇ ਬਜਾਰ ਵਾਧੂ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਸਿਪਾਹੀ ਕਮਰਾਂ ਖੋਲ ਕੇ ਹਰੇ ੨ ਘਾਹ ਪੁਰ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਟ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੇ ਆਹਰ ਲਈ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਚੌਂਕੇ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੇ ਅਸਵਾਰੀ ਦੇ ਜਨੌਰ ਬਧੇ ਹਨ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ, ਚਿਤੇ, ਬਾਜ਼, ਜੁਰੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਆਦਿਕ,<noinclude></noinclude> aasgfl49zpjz51r5qwyqvk7p7al9pqt 250 44552 225740 145079 2026-07-12T14:26:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੧੯)}} ਅਤੇ ਮਨੁਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਹਲ ਵਿਚ ਲਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਤਾ ਉਸ ਜਨੌਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਵਾਲੂ ਸੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਹੀ ਕੁਢਬਾ ਤੇ ਬਿਡੌਲ ਹੈ, ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕੰਹਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਗੈਂਡਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋਗੇ ਤਾਂ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜ ਫੁਟ ਦੇ ਲਗਭਗ ਉੱਚਾ, ਅਰ ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਥੋਂ ਪੂਛ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੀਕ ਨੌਂ ਦਸ ਫੁਟ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਲੰਮਾ ਹੋਊ, ਅਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬੀ ਲੰਮਾਣ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘਟ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਈ ਗੈਂਡੇ ੧੨ ਫੁਟ ਲੰਮੇ ਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਮਿੱਟੀ ਜਿਹਾ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਵਡਾ, ਕੰਨ ਖੜੇ ਤੇ ਨੋਕ ਦਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ੨ ਤੇ ਅਧੀਆਂ ਮੀਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਤਿੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਠੀਕ ਸਾਮਣੇ ਦੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਬੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਸਬਦ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਬੂ ਨੂੰ ਸੰਘਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਅਰ ਜਨੌਰ ਨੂੰ ਝਟ ਮਲੂਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੀਕ ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ, ਓਹਲੇ ਲੁਕਿਆ ਰੰਹਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹ ਵੇਖੋ ਇਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਪੁਰ ਕੀ ਹੈ, ਨੱਕੋਂ ਰਤਾਕੁ॥ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸਿਙ ਹੈ, ਨਿੱਗਰ, ਤਿੱਖਾ, ਨੋਕਦਾਰ, ਤੇ ਰਤਾ<noinclude></noinclude> dovktx3543egllm9c0i8tyf93z94oo5 250 44553 225741 145080 2026-07-12T14:26:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੦)}} ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੰਨਾਂ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਕੋਲ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਉੱਨ ਹੀ ਲੰਮਾ ਬੀ ਹੈ, ਕਦੀ ੨ ਦੋ ਫੁਟ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਹੋਠ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਉਪਰਲਾ ਹੋਠ ਲਚਕਦਾਰ ਅਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲਿ ਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿੰਉ ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਤੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸੁੰਡ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੱਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿੱਕੀ ਆਂ ੨ ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਤਕੜੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰ ਚੌੜੇ ਹਨ, ਅਰ ਹਰੇਕ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਡੇ ੨ ਸੁੰਮ ਹਨ, ਪੂਛ ਪਤਲੀ ਤੇ ਅੰਤ ਪੁਰ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਦੇ ਦੁਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਹਨ। {{gap}}ਸਿੰਙ ਨਾਲੋਂ ਬੀ ਅਚਰਜ ਇਸ ਦੀ ਖੁੱਲ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਗੱਚੀ ਦੇ ਕੋਲ ਕਿਹੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਤੈਹ ਮੋਢੇ ਥਾਂ ਅਗ ਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਤੀਕ, ਦੂਜੀ ਪਿਠ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਥੋਂ ਪੱਟੀ ਤੀਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪੰਜੇ, ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ, ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੋਂਹਦੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਖੱਲ ਡਾਢੀ ਕਰੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਡੂਢ ਇੰਚ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਮੋਟੀ, ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਬੀ ਨਹੀਂ, ਦਾਣੇ ਦਾਰ ਤੇ ਦਾਣੇ ਬੀ ਪੈਸੇ ਜਿਡੇ ਚੌੜੇ॥ {{gap}}ਗੈਂਡਾ ਘਾਹ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੋਬਣਾ ਵਿਚ ਰਿਨਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> iu8vcwd09rg79f6542wsi75wior8j0z 250 44554 225742 145082 2026-07-12T14:26:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੧)}} ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰ ਵਾਝੁ ਬੂਥੀ ਸਦਾ ਹੇਠ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੁਢਬੀ ਦੇਹ ਅਰ ਛੋਟੀ ੨ ਗਾਂ ਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਕਿ ਇਸਦੀ ਚਾਲ ਮੱਠੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਸੂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੰਹਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਛੇੜੋ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਬਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿੱਟੇ ਹੋਏ ਗੈਂਡੇ ਥੋਂ ਰਥ ਬਚਾਏ, ਵੈਰੀਆਂ ਪੁਰ ਵਡੇ ਹਰ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਿਝ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਇਉਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਖਾਏ ਹੋਏ ਗੈਂਡੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਗੈਂਡਾ ਹੀ ਬਾਹਲਾ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਈਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਝੂ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਨੇਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ॥ {{gap}}ਪਹਲੇ ਇਹ ਜਨੌਰ ਪਛਮੋਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਰ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਬੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਦੀ ਤਰਾਈ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਭੂਟਾਨ ਤਕ, ਅਰ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਬਨ ਵਿਚ ਬੀ ਗੈਂਡੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਏਹ ਸਤ ਫੁਟ ਲੰਮੇ ਅਰ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਰਮਾ, ਸਮਾਟਰਾ, ਅਰ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ ਗੈਂਡੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀ ਕਈ ਭਾਂਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ<noinclude></noinclude> kmfto347bf69vejy8vx79dz23ftvfif 250 44555 225743 145083 2026-07-12T14:27:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੨)}} ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਿੰਝ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਸਿਝ ਭਾਂਵੇ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ੩ ਫੁਟ ਲੰਮਾ॥ {{gap}}ਜਾਨਦੇ ਹੋ ਗੈਂਡਾ ਕੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਲ੍ਹੇ, ਗੱਨੇ, ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਜੜਾਂ, ਮਰਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ ਪੋਂਹਦੀ, ਸਿੰਝ ਦੇ ਪਿਆਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ, ਡੱਥੇ ਡੱਬੀਆਂ ਬਣਦੇ ਹਨ॥ {{c|{{xx-larger|ਵ੍ਹੇਲ ਦੀ ਭਾਂਤ ਦੇ ਜਨੌਰ}}}} {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਭਾਂਤ ਦੇ ਜਨੌਰ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਦਸਦੇ ਹਾਂ; ਭਾਵੇ ਓਹ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰ ਹਨ, ਪਰ ਰੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਛੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿਚ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਉਦਰ ਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੇਲ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਾਹਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਭ ਥੋਂ ਵਡਾ ਜਨੌਰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਰ ਇਸ ਇਕ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਥੀ ਜਿਹੇ ਕਈ ਜਨੌਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਵ੍ਹੇਲ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜਿਕੁਰ ਕੋਈ ਵਡਾ ਮੱਛ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਪੂਛ ਤੇ ਖੰਭ, ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰੰਹਦੀ<noinclude></noinclude> bttfmu76ykw607r4bwxt0de2fcry9mi 250 44556 225744 145084 2026-07-12T14:27:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੩)}} ਹੈ, ਅਧਾ ੨ ਘੰਟਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਕਢਦੀ, ਜੇ ਥਲ ਪੁਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾ ਮੱਛੀ ਵਾਲੂ ਤੜਫ ੨ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਲੋਕ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਹ ਮੱਛੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਪਰ ਨਹੀਂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਛੀਆਂ ਵਾਝੁ ਵੇਲ ਆਂਡੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਬੱਚੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਦੁਧ ਪਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਤ ਬੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਨਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੇੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਙ ਹੀ ਫਿਫੜੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰ ਕਢਦੀ ਹੈ, ਹਾਂ ਪਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਡੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੋ ਚਾਰ ਸੁਆਸਾਂ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਪੌਣ ਫਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਅਧ ੨ ਘੰਟਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਘਰੀ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਈ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀਓਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਕਢਣਾ ਪਵੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਇੱਡੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ ਮੀਲਾਂ ਤੀਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੌਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ<noinclude></noinclude> h91tycptfhaojlpi4c4a2hup0hurqqx 250 44557 225745 145086 2026-07-12T14:27:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੪)}} ਹੈ, ਤਾਂ ਫੁਹਾਰੇ ਵਾਧੂ ਵੀਹ ਵੀਹ ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਧਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਮੱਛੀ ਵਾਣੂ ਇਸ ਦੇ ਖੰਭ ਸਮਝਦੇ ਸਾਓ, ਓਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਖੰਭ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤ ਹੋਰ ਦੁਧ ਪਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਗਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਡੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਖੱਲ ਅਜਿਹੀ ਕਰੜੀ ਹੈ, ਕਿ ਨਿਰੇ ਪੂਰੇ ਮਛੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਾ ਸਰੀਰ ਬੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੁੱਠੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰੇ, ਜਦ ਵੈਰੀਆਂ ਥੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾਕੇ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮੇਹਰ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਧੱਕਦੀ ਹੋਈ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ੨੦ ਫੁਟ ਚੌੜੀ ਪੁਛ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੁਹਾਂ ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਪਰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਪਾਣੀ ਚੀਰਦੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ॥ ਉਹ ਵੇਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭਾਂਤਾਂ ਹਨ, ਨ ਲੈਂਡ ਵੇਲ ਤੇ ਸਪਰਮ ਵੇਲ, ਸ੍ਰੀਨ ਲੈਂਡ ਵੇਲ ਉੱਤਰੀ ਹਿਮਸਾਗਰਾਂ ਵਿਖੇ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਡੀਲ ਦੀ ੬੦ ਫੁਟ ਲੰਮੀ ਅਰ ੩੦ ਜਾਂ 80<noinclude></noinclude> fyjjkbdqtw7kpp4t1vnjy324iuvncaq 250 44558 225746 145087 2026-07-12T14:27:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੫)}} ਫੁਟ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਮਖਮਲ ਵਰਗਾ ਚੀਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੀਕਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਕਿ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ੧੬ ਥੋਂ ੨੦ ਫੁਟ ਤਕ ਲੰਮਾ, ਅਰ ੧੦ ਜਾਂ ੧੨ ਫੁਟ ਚੌੜਾ, ਮੂੰਹ ਇਡਾ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਖੋਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਛੋਟੀ ਬੇੜੀ ਘਾਊ ਘਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਬਹੁਤ ਨਿੱਕਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਨਿਕੀਆਂ ਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦੀ ਜੀਵਾਂ ਪੁਰ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਖਾਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬੀ ਅੱਲਾਕਾਰ ਦਾ ਹੈ. ਜਿਥੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕੇ ੨ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਖੋਲਕੇ ਨੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿੱਕੇ ੨ ਜੰਤੂ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਅਟਕਾਉਣ ਲਈ ਦੁਹੀਂ ਦਾਈਂ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਚੀਜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲੇਨ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਾਲੀ ੨ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਝੁ ੧੨ ਫੁਟ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ੧੧ ਇੰਚ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਨਿਰੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋ<noinclude></noinclude> 6yokl0ap0rnwfjsd9xbkpwuskaln297 250 44559 225747 145088 2026-07-12T14:27:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੬)}} ਜਨੌਰ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਉਹ ਤਾਂ ਇਸ ਛਾਨਣੀ ਵਿਚ ਅਟਕ ਜਾਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਪੂਛੋਗੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਜਿਡਿਆਂ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬਿਓੜਕ ਬਲ ਦੀ ਹੈਂਕੜ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਸਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਥੋਂ ਬਚਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਚਿੰਤ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਇਹ ੬ ਛੱਟੇ ਠਿੰਗਣੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿ ਨਾ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚੇ ਹਨ, ਨਾ ਵੇਲ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛਡਿਆ ਹੈ, ਵੇਲ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਲ ਤੇ ਬਲੇਨ ਬਹੁਤ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਵਰੇ ਯੂਰਪ ਅਰ ਅਮਰੀਕਾ ਥੋਂ ਕੋੜੀਆਂ ਹੀ ਜਹਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੀਕ ਧਰੁਵੀ ਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਅਪਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਣੀ, ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਹੇਠ ਲਾਹੀਆਂ, ਅਰ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਥਾਉਂ ਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਵੇਲ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਮਤਾਂ ਸਾਮਣੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬੋ ਮੰਘ ਲਵੇ, ਕਿੰਉ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤਿ ਵਡੀ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਝੱਟ ਨੱਸ ਜਾਂਦੀ<noinclude></noinclude> 0gi4ldknx5fsn70gxmbs2p587gjz087 250 44560 225748 145089 2026-07-12T14:27:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੭)}} {{gap}}ਕੁਝ ਦੂਰੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵੇਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੁਰ ਖੰਭ ਦੇ ਲਾਗੇ ਨੇਜਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਨੇਜਾ ਲਗਦਿਆਂ ਹੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਚੱਪੇ ਲਾ ਝਟ ਪਟ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉ ਜੋ ਘਾਉ ਖਾਕੇ ਵੇਲ ਇੱਕੋ ਵੇਰੀ ਹੀ ਪੂਛ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਟੁੱਥੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਇਡੀ ਵਡੀ ਪੂਛ ਦੇ ਹਿੱਲਿਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਪੈਣਗੇ; ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਝ ਜੇ ਕਿਤੇ ਪੂਛ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਲਗ ਗਈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿਰਿਓਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤਕ ਇਉਂ ਕਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਮਾਨੋਂ ਤਲਵਾਰ ਲੱਗੀ, ਬਸ ਫੇਰ ਡੁੱਬ ਗਈ॥ {{gap}}ਨੇਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਡੀ ਪੱਕੀ ਡੋਰ ਬੱਧੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵੇਲ ਵਡੀ ਕਾਲੀ ੨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਡੋਰ ਬੀ ਚਰਖੀ ਨਾਲੋਂ ਘਰ ੨ ਕਰਦੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡੋਲ ਭਰ ੨ ਕੇ ਚਰਖੀ ਪੁਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਬਹੁਤੀ ਰਗੜ ਨਾਲ ਇਡੀ ਤੱਤੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਬੀ ਵਡਾ ਧਿਆਨ ਰਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਤੇ ਡੋਰ ਅੜ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਮਲਾਹ ਸਭ ਵੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਲੇਵੇ ਖਾਕੇ ਸਮੁੰਦ ਦੀ ਤਹ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੱਗਣ ਗੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਲ ਦੋ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਫਟ ਘਸੀਟਦੀ ਹੋਈ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾਂ ਸਮਝੋ<noinclude></noinclude> snzoeeer4sqcvb9tnhwttn34azb4wlt 250 44561 225749 145090 2026-07-12T14:27:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੮)}} ਕਿ ਪਹਲੇ ਹੀ ਨੇਜੇ ਨਾਲ ਵੇਲ ਦਾ ਰੇਜਾ ਤਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹਾ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੋ ਨੇਜੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਨੇਜ਼ਾ ਲਗਾ, ਪਰ ਡੋਰ ਟੁਟ ਗਈ, ਔਰ ਉਹ ਨਸ ਗਈ। {{gap}}ਅਧੇ ਘੰਟੇ ਥੋਂ ਅਗੇ ਹੀ ਵੇਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਛੜਾ ਨਾਲ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਲ ਕਿਥੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢੇਗੀ, ਪਹਲੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਧਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਕਢਿਆ ਇਧਰੋਂ ਬਰਛਿਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਉਸ ਪੁਰ ਵੱਸਿਆ, ਵਿਚਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਨਿਕਲਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਹੂ ਦੇ ਪਰਨਾਲੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸਮੁੰਦ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੱਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਸ ਪਲੋ ਪਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੀ ਮੁੜਦਾ ਹੋਕੇ ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਲਾਹ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰੂਹ ਕੇ ਜਹਾਜ ਕੋਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਰੱਸੇ ਪਾਕੇ ਜਹਾਜ ਨਾਲ ਕੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਇਸ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾਇਕ ਭਾਗ ਵਢਣੇ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪਹਲੇ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਵੱਡੀਆਂ ੨ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> s155wesbsbn40awyitp46dcoj1sgmyf 250 44562 225750 145091 2026-07-12T14:27:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੨੯)}} ਬਲੇਨ ਵਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਜੀਭ ਦੀ ਚਰਬੀ ਕਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਲੇਨ ਵਡੀ ਗੁਣ ਦਾਇਕ ਵਸਤ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਕਰੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਲਣ ਨਾਲ ਕੁਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਚਮਕ ਤੇ ਲਚਕ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮੇਮਾਂ ਦੇ ਬਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਈਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਗੁਣਕਾਰ ਚੀਜ ਇਸ ਦੀ ਚਰਥੀ ਹੈ, ਪਹਲਾਂ ਵਡੇ ੨ ਟੋਟੇ ਵਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਨਿੱਕੇ ਕਰਕੇ ਵਡੇ ੨ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗ ਪੁਰ ਧਰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਤੇਲ ਕਢਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਤੇ ਖੰਭ ਬੀ ਵਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਭਾਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਮਛੀਆਂ ਕਈ ੨ ਦਿਨ ਤੀਕ ਈਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਤੇ ਗਹਰੇ ਗੱਫੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੀਨ ਲੈਂਡ ਵ੍ਹੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜਦ ਤੀਕ ਇਸ ਦੀ ਬਲੇਨ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ ਕੁਝ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕ ਦਾ, ਮਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਹੇਠ ਲੁਕਾਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਅਖੋਂ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ<noinclude></noinclude> hls06p7nfebvwin08z7viogel613c05 250 44563 225751 145092 2026-07-12T14:27:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੦)}} ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਥੋਂ ਡਰਕੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਨੱਠਾ, ਮਾਂ ਹਿਕੇ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਕੇ ਨੱਠੀ , ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹਿਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖਕੇ ਆਪ ਬੀ ਕੰਢੇ ਵਲ ਆਈ, ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਾਉ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪ ਬੀ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਕਈ ਨਿਰਦਈ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਮਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਹਲੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੀ ਖੂਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਥੀ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਵ੍ਹੇਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਡੀ ਜਾਨ ਹੀਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਲ ਦੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਹੀ ਬੇੜੀਆਂ ਟੋਟੇ ੨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਮਲਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਭੇਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਹੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਕਦੀ ੨ ਜਹਾਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਰਫ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਫਸੇ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭੁੱਖ ਤੇ ਠੰਡ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਢਿੱਡ ਵਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਮੀ ਜਾਨ ਤਲੀ ਪੁਰ ਧਰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੇਤੇ ਰਖੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਹਜਾਰ ਰੁਪੈ ਦਾ ਮਾਲ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> gvx9ikknxtkxv88ykjxatc9diioxhfy 250 44564 225752 145093 2026-07-12T14:28:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੧)}} {{gap}}ਸਪਰਮ ਵ੍ਹੇਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੀ ਇਕੁਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਮੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬਲੇਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਹੇਠਲੇ ਜਬਾਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ੨ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਪਰਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਬਹੁਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਚਰਬੀ ਦਾ ਤੇਲ ਸਾਫ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕਲਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਇਹ ਨਲੈਂਡ ਵੇਲ ਨਾਲੋਂ ਵਡੀ ਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ੮੦ ਫੁਟ, ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਦੇ ਤੁੱਲ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਛੇਕ ਕਢਕੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਡੋਲ ਭਰ ੨ ਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਪੌਣ ਖਾਕੇ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੋਮ ਵਟੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਅੰਬਰ ਧੀ ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਅੰਬਰ ਕਿਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ,<noinclude></noinclude> 7fpyc6fnoi0sr0g3nr6bcjhffzo8guw 250 44565 225753 145095 2026-07-12T14:28:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੨)}} ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਖੁੜਦਾ ਜਾਂ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਰੁਲਦਾ ਚੁਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਪਰਮ ਵੇਲ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਅੰਬਰ ਵਡੀ ਅਮੋਲਕ ਵਸਤ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਕੁਝ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ੨੫ ਸੇਰ ਅੰਬਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੁੜਦਾ ਲਭ ਪਿਆ, ਸਭ ਮਾਲਾਮਾਲ ਤੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ।। {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੀ ਵਡੀ ਜਾਨ ਹੀਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ. ਕਿੰਉ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵਾਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੌੜ ੨ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਰਤਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੋ ਕਿ ਜਿਸ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇਹ ਪਹਾੜ ਟਕਰ ਮਾਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਕਾ ਰਹ ਜਾਏਗਾ? ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਵੇਲ ਨੈ ਤਿਨ ਟਕਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕ ਜਹਾਜ ਦਾ ਕੰਘਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।। {{gap}}ਵ੍ਹੇਲ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਂਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਲੀ ਭਾਂਤ ਦੀ ਵੇਲ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ੨ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਈ ਸੌ ਮੈਂ ਤੇ ਨਬੇ ਨਬੇ ਫੁਟ ਲੰਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਬਿਤਾਲੀ ਫੁਟ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰੁਵੀ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚਰਬੀ ਘਟ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਘਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਪਰਮ ਵੇਲ<noinclude></noinclude> 45gpnkn3gsrxpiu9qj8u5v8eejr4f5x 250 44566 225754 145096 2026-07-12T14:28:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੩)}} ਖਲੀਜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ, ਕਈ ਛੀ ਸਤ ਫੁਟ॥ {{gap}}ਵ੍ਹੇਲ ਦੀ ਭਾਂਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜਨੌਰ ਡੌਲਫਨ ਹੈ, ਇਹ ਬੀ ਮੱਛੀ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਿੱਠ ਕਾਲੀ ਜਿਹੀ, ਅਰ ਢਿਡ ਚਿੱਟਾ, ਵੀ ਫੁਟ ਥੋਂ ਦਸ ਫੁਟ ਤਕ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਨਿੱਕੇ ੨, ਹੇਠਲੇ ਉਪਰਲੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਦੇ ਰਲਾਕੇ ਕੋਈ ਡੇਢ ਸੌ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਦੋਂ ਦੋਂ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ੨ ਦੰਦ ਦੀ ਥਾਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਈ ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਮੀਣੇ, ਖੂਬ ਘੁਟ ਕੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਜਨੌਰ ਮਛੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਕੀਆਂ ੨ ਤਿਲਕਣੀਆਂ ਮਛੀਆਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ॥ {{gap}}ਡੌਲਫਨ ਸ਼ਾਮ ਸਾਗਰ ਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਰ ਹੋਰ ਸਮੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਖੋ ਦਸ ਪੰਜ ਕਠੀਆਂ ਹੀ ਦੇਖੋਗੇ, ਇਹ ਤਿਖੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਬਾਜੀਆਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਮਦੀਆਂ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਅਚਰਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਆ ਗਿਆ,<noinclude></noinclude> td901y7t4mwqakdu8p9if7amwsel023 250 44567 225755 145097 2026-07-12T14:28:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੪)}} ਮੀਲਾਂ ਤੀਕ ਉਸ ਨਾਲ ਨਚਦੀਆਂ ਕੁਦਦੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਹਾਜ ਵਾਲੇ ਨੇਜੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਡੌਲਫਨ ਇੱਕ ਸੂਏ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਮਾਂਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ, ਕਿ ਇਹ ਜੰਤੁ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਵਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਡੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਨਾਲ ਮਲਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਉਹੋ ਕਾਲਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਲਪੌੜ ਸੰਖ ਹਨ, ਜੋਂਸ ਡੌਲਫਨ ਦੀ ਭਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਇੱਸੇ ਵਾਣੂ ਉੱਤੋਂ ਕਾਲੀ ਹੇਠਾਂ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਇੱਸੇ ਵਾਧੂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮੀਟਿਆ ਝੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ੨ ਮੱਛੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਪਾੜੇ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਨੇਵਾਹ ਨਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਬਾਹਲਾ ਮਛੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਫਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਨੱਠਦੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਅਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਉਛਲਦੀ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> cfxpegf324vzwes0pyc4tngbaejbnb4 250 44568 225756 145098 2026-07-12T14:28:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੫)}} {{gap}}ਸੋਂਸ ਹਰ ਸਾਗਰ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਢੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨਾਲ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰਦਿਆਂ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਵਡੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੁਤ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜੰਤੂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰੁੱਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦੂਜੀ ਰੁੱਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਸੋਂਸ ਬਾਹਲਾ ਚਾਰ ਫੁੱਟ ਥੋਂ ਪੰਜ ਫੁਟ ਤੀਕ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਚੰਚਲ, ਕਦੀ ਉਛਲਦੀ ਹੈ, ਕਦੀ ਟਪਦੀ ਅਰ ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਠੀਆਂ ਹੋਕੇ ਤਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਦੀ ਵਲਾਇਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਈ ੨ ਦੀ ਸੋਸਾਂ ਪਈਆਂ ਕਲਾਬਾਜੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਅਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ, ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਛੂਏ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਾਂ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਜੀ ਥਾਈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਤੇਲ ਬਾਲਦੇ ਹਨ। {{c|{{xx-larger|ਪੋਪਲੇ ਜਨੌਰ}}}} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਿਰੀਆਂ ਦੋ ਭਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ,<noinclude></noinclude> jidqu9d0c86ws4bpf3igp8pwwap7ri9 250 47212 225827 122027 2026-07-13T02:04:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਹੋਰ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ: ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਹਰ ਧੁਖ਼ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੇਰਾ ਹੈ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆ ਬਾਵਿਆ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਗਨ ਕਥਾ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਖ਼ੈਰ ਪੰਜਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਧਰਤੀ ਨਾਦ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਝਾਜਰ (ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮੋਰ ਪੰਖ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਤੰਦੂਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਗੁਲਨਾਰ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਿਰਗਾਵਲੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ (ਰੁਬਾਈਆਂ) ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਬੋਲਦੀ (ਸੁਚਿੱਤਰ ਵਾਰਤਕ) (ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ) ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਰਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦੋ ਹਰਫ਼ ਰਸੀਦੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) </poem><noinclude>{{center|2}}</noinclude> sdftp65597m37y4chch3r2tskdrxljd 225828 225827 2026-07-13T02:04:50Z Harchand Bhinder 2624 225828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>'''ਹੋਰ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ:''' ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਹਰ ਧੁਖ਼ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੇਰਾ ਹੈ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆ ਬਾਵਿਆ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਗਨ ਕਥਾ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਖ਼ੈਰ ਪੰਜਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਧਰਤੀ ਨਾਦ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਝਾਜਰ (ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮੋਰ ਪੰਖ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਤੰਦੂਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਗੁਲਨਾਰ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਿਰਗਾਵਲੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ (ਰੁਬਾਈਆਂ) ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਬੋਲਦੀ (ਸੁਚਿੱਤਰ ਵਾਰਤਕ) (ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ) ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਰਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦੋ ਹਰਫ਼ ਰਸੀਦੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) </poem><noinclude>{{center|2}}</noinclude> q3t03w7ov2m1k4mqej6aolxn9s8fp6u 250 47241 225824 122251 2026-07-13T01:53:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਧੇਤੇ<ref>ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ</ref> ਨਾਲ ਪੁਤੇਤੇ<ref>ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ</ref> ਰਲ਼ ਗਏ, ਪੀ ਗਏ ਦਾਰੂ ਦਾ ਦਰਿਆ। ਦੀਵੇ ਬੁਝੇ ਦਵਾਖੜੀਆਂ<ref>ਦੀਵਾ ਧਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ</ref> 'ਚੋਂ, ਘਰਕੀਣਾਂ<ref>ਘਰੀਣੀ ਦਾ ਘਰ</ref> ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਬੋਹੀਏ<ref>ਛਿੱਕੂ</ref> ਅੰਦਰ ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਬਣੀ, ਲਹਿ ਗਏ ਪਰਾਤ ਪੜਾਵੇ<ref>ਪੁਰਾਤ ਹੇਠ ਜੜੇ ਪੈਰ</ref> ਇੱਕ ਦੋ, ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਪੈਰ ਪਿਆ। ਟਾਂਡ<ref>ਪਰਛੱਤੀ</ref> ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਘੜਵੰਜੀ<ref>ਘੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੀਵਾਰ `ਚ ਗੱਡਿਆ ਚੌਖਟਾ</ref> ਤੇ ਘੜੇ ਧਰੇ, ਸੱਬਰਕੱਤੇ<ref>ਭਰੇ ਭਰਾਏ</ref> ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ, ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਚੋਪ<ref>ਸੁਰਖ਼ ਫੁਲਕਾਰੀ</ref> ਲਿਆ। ਝੱਖੜ ਝਾਂਜਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਬੱਦਲ, ਦਾਣਾ ਫੱਕਾ ਸਾਂਭ ਲਵੋ, ਵਿੱਚ ਤਰੰਗੜ<ref>ਤੂੜੀ ਢੋਣ ਲਈ ਬੁਣਿਆ ਜਾਲ</ref> ਤੂੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਤੂੰ, ਖੁੰਬ ਉਤਾਰ ਤੇ ਸੁਸਤੀ ਲਾਹ। ਟੁਣਕ ਰਿਹਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦੁੱਪੜ<ref>ਦੋਹਰਾ ਰੁਪਈਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ</ref>, ਵੇਖ ਰੁਪੱਈਆ ਚੰਨ ਜਿਹਾ, ਅੰਬਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਤੀਆਂ<ref>ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਛੱਤਰ</ref> ਡਲ੍ਹਕਣ, ਤਾਰੇ ਵੰਡਦੇ ਨੂਰ ਅਥਾਹ। ਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਬੁਘਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਘੁੰਮਦੀ ਉਰੀ<ref>ਸੂਤ ਦੀ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਘਮਾਉਂਣ ਵਾਲੀ ਚਰਖੜੀ</ref> ਨਾਰ ਫਿਰੇ, ਬੇਕਦਰੇ ਮੂਰੇ<ref>ਤੂੜੀ ਭਰਿਆ ਮਰਦ ਸਰੀਰ</ref> ਨੂੰ ਐਵੇਂ, ਦਮਕੜਿਆਂ<ref>ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ</ref> ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਲੇ, ਵੇਖੋ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਮਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਵੀਰੋ, ਕੀ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਿਆ?</poem>}}<noinclude>{{center|18}}</noinclude> dr77s3an8usk84ii4o1srvk2bzvmdvu 225825 225824 2026-07-13T02:02:46Z Harchand Bhinder 2624 225825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਧੇਤੇ<ref>ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ</ref> ਨਾਲ ਪੁਤੇਤੇ<ref>ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ</ref> ਰਲ਼ ਗਏ, ਪੀ ਗਏ ਦਾਰੂ ਦਾ ਦਰਿਆ। ਦੀਵੇ ਬੁਝੇ ਦਵਾਖੜੀਆਂ<ref>ਦੀਵਾ ਧਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ</ref> 'ਚੋਂ, ਘਰਕੀਣਾਂ<ref>ਘਰੀਣੀ ਦਾ ਘਰ</ref> ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਬੋਹੀਏ<ref>ਛਿੱਕੂ</ref> ਅੰਦਰ ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਬਣੀ, ਲਹਿ ਗਏ ਪਰਾਤ ਪੜਾਵੇ<ref>ਪੁਰਾਤ ਹੇਠ ਜੜੇ ਪੈਰ</ref> ਇੱਕ ਦੋ, ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਪੈਰ ਪਿਆ। ਟਾਂਡ<ref>ਪਰਛੱਤੀ</ref> ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਘੜਵੰਜੀ<ref>ਘੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੀਵਾਰ `ਚ ਗੱਡਿਆ ਚੌਖਟਾ</ref> ਤੇ ਘੜੇ ਧਰੇ, ਸੱਬਰਕੱਤੇ<ref>ਭਰੇ ਭਰਾਏ</ref> ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ, ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਚੋਪ<ref>ਸੁਰਖ਼ ਫੁਲਕਾਰੀ</ref> ਲਿਆ। ਝੱਖੜ ਝਾਂਜਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਬੱਦਲ, ਦਾਣਾ ਫੱਕਾ ਸਾਂਭ ਲਵੋ, ਵਿੱਚ ਤਰੰਗੜ<ref>ਤੂੜੀ ਢੋਣ ਲਈ ਬੁਣਿਆ ਜਾਲ</ref> ਤੂੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਤੂੰ, ਝੁੰਬ<ref>ਬੁੱਕਲ ਮੂੰ ਸਿਰ ਕੱਜਦੀ</ref> ਉਤਾਰ ਤੇ ਸੁਸਤੀ ਲਾਹ। ਟੁਣਕ ਰਿਹਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦੁੱਪੜ<ref>ਦੋਹਰਾ ਰੁਪਈਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ</ref>, ਵੇਖ ਰੁਪੱਈਆ ਚੰਨ ਜਿਹਾ, ਅੰਬਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਤੀਆਂ<ref>ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਛੱਤਰ</ref> ਡਲ੍ਹਕਣ, ਤਾਰੇ ਵੰਡਦੇ ਨੂਰ ਅਥਾਹ। ਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਬੁਘਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਘੁੰਮਦੀ ਉਰੀ<ref>ਸੂਤ ਦੀ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਘਮਾਉਂਣ ਵਾਲੀ ਚਰਖੜੀ</ref> ਨਾਰ ਫਿਰੇ, ਬੇਕਦਰੇ ਮੂਰੇ<ref>ਤੂੜੀ ਭਰਿਆ ਮਰਦ ਸਰੀਰ</ref> ਨੂੰ ਐਵੇਂ, ਦਮਕੜਿਆਂ<ref>ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ</ref> ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਲੇ, ਵੇਖੋ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਮਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਵੀਰੋ, ਕੀ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਿਆ?</poem>}}<noinclude>{{center|18}}</noinclude> hyjplrn9dklvukgwg8rtux7z0vxasij 250 47723 225826 123954 2026-07-13T02:03:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਪੀਂਘ ਸਿਖ਼ਰ ਜਦ ਪਹੁੰਚੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੇ। ਕਲਮਾਂ ਵਾਲਿਆ! ਉਸ ਪਲ ਸੂਈ ਧਰਿਆ ਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ। ਸਬਰ ਸਿਦਕ, ਸੰਤੋਖ ਸਰੋਵਰ, ਜਦ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਉਦੋਂ ਹੀ, ਤਰਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ। ਕੁੱਲੀ ਗੁੱਲੀ ਜੁੱਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨ, ਗਿਆਨ-ਜੋਤ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤਰਸ ਨਾ ਏਦਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰ ਤੂੰ, ਪਿੰਜਰੇ ਪਾਏ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਤੇ। ਨਬਜ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟੋਹਣੀ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਸਿਆਣੇ ਸਭ, ਬਲ਼ਦੇ ਅੱਖਰ ਤਾਹੀਉਂ ਡੁਸਕਣ, ਰੱਤ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ। ਲਾਠੀ ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ, ਜਦ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਕਰੇ, ਨਿਕਲ ਪਵੇ ਕਿਰਪਾਨ ਮਿਆਨੋਂ, ਰੱਤ ਚਮਕੇ ਫਿਰ ਧਾਰਾਂ ਤੇ। ਮਰਜ਼ਾਂ ਬਣ ਕੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੂਹੇ ਤੇ, ਰਹਿਮ ਹਕੁਮਤ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਲਾਚਾਰਾਂ ਤੇ। ਵਕਤ ਹਿਸਾਬ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਦੈ, ਦੇਰ ਸਵੇਰ, ਹਨ੍ਹੇਰ ਨਹੀਂ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਤਰਾਂ, ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਜੋ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੇ। </poem>}}<noinclude>{{center|97}}</noinclude> 1l1jgw53hiog1fhm73zx9xy5yy78wdg 250 50843 225757 145100 2026-07-12T14:29:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੩੬)}} ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਜਬਾਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ੨ ਦੇ ਕੁਤਰਨ ਦੇ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਬਸ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹੀ ਟੁਟਣ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਕਲਣ ਅਰ ਨਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਆਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਬਹੁਤ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਡੀਆਂ ਭਾਂਤਾਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸਲਾਥ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਕੀੜੀ ਖਾਣੇ, ਸਲਾਥ ਨਿਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਬ੍ਰਿਛ ਪੁਰ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ੨ ਪੰਜਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਲਮੇ ਰਿਹਦੇ ਹਨ, ਪੜ੍ਹ ਖਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਕੀੜੀ ਖਾਣੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੀ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕੀੜੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੀੜੇ ਬੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਬੀ ਨਹੀਂ ਛਡਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ ਲੰਮੀ ਤੇ ਲਚਕਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਜੇ ਦੇ ਫੜਨ ਤੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥਾਂ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਕੋਈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਪਤਲਾ ਲੰਮਾ ਜਿਹਾ ਕੀੜਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਕੀੜੀ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭਾਂਤਾਂ ਹਨ, ਵਡਾ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ, ਮਝਲਾ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਤੇ ਨਿੱਕਾ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ, ਵਡਾ<noinclude></noinclude> joxdvp3ttd225jrths81kef4hnmdmpb 250 50844 225758 145101 2026-07-12T14:29:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੭)}} ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਰਮ ਦੇਸਾਂ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁਥੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਥੋਂ ਪੂਛ ਦੀ ਜੜ ਤੀਕ ਚਾਰਕੁ ਫੁਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਪੁਛ ਤਿੰਨਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ ਸਿਰ, ਲੰਮੀ ਬੂਥੀ, ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ, ਅਰੁ ਦੰਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀ ਨਹੀਂ, ਰੰਗ ਪੱਕਾ ਮਿੱਟੀਰੰਗਾ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਪੁਰ ਰਿੱਛ ਵਾਣੂ ਵਡੇ ਵਡੇ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਛ ਦੇ ਅੰਤ ਪੁਰ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ੨ ਤੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਡਾ ਔਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੂਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੇੜਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਟੇਕ ੨ ਕੇ ਵਡੇ ਔਖ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਏਹ ਇਸ ਲਈ ਵਡੇ ਗੁਣਕਾਰ ਹਨ, ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਨਹੁਆਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਚੰਗੀ ਪੁਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬੀ ਅਚਰਜ ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ ਹੈ, ਢਾਈ ਫੁਟ ਲੰਮੀ, ਲਾਲ ੨ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀ, ਦੂਹਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਢਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਲਾਲ ਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੀਭ ਪੁਰ ਬੁੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੇਸਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕੀੜੀ ਉਸ ਨਾਲ ਲਗੀ ਬਸ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਲੰਹਦੀ, ਅਰ ਕਿਓਂ ਜੋ ਪਤਲੀ ਬਹੁਤ ਹੈ,<noinclude></noinclude> 1303roq6zz9um8mq2u96be9u4n3c0n4 250 50845 225759 145102 2026-07-12T14:29:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੮)}} ਭੀੜੀ ਤੇ ਸੌੜੀ ਥਾਂਉ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਸੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ ਅਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਰਤਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦ ਨਾ ਬਖਸ਼ਦਾ ਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉ ਜੋ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ॥ {{gap}}ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੋਲ ਮੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਪਣੀ ਗੁਛੇਦਾਰ ਪੂਛ ਨੂੰ ਇੰਉ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਔਖਾ ਹੀ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਕੋਈ ਜਨੌਰ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਕਾ ਘਾਹ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਥੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬੀ ਉਹ ਉਹੋ ਜੁਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਪ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਖੜ ਖੜਾਹਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਵੱਸਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਿਅਕਲ ਪਸੂ ਪੂਛ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਵੇਟਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਚੁਪ ਚੁਪਾਤਾ ਨੇਜਾ ਮਾਰਕੇ ਦਮ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਡੀ ਤਕੜਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਚੇਤੇ ਰਖੋ ਕਿ ਇਸ ਜੰਤੁ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਡਾ ਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਆਦਮੀ ਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਕੇ ਅਧਮੋਇਆ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕਦੀ ੨ ਤਾਂ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ॥<noinclude></noinclude> pryila426n2pgh4i3dznmpxlfo09l1m 250 50846 225760 145103 2026-07-12T14:29:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੩੯)}} {{gap}}ਮਝਲਾ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਇਡਾ ਵਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਬ੍ਰਿਛ ਪੂਰ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਡੀਦੁਰਗੰਧਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਰਦੂਰ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਨਿੱਕਾ ਕੀੜੀ ਖਾਣਾ ਸਾਢੇ ਸਤ ਇੰਚ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਇਹ ਜਨੌਰ ਵੱਡਾ ਦਰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਪੁਰ ਕੂਲੇ ੨ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੂਛ ਦੇ ਅੰਤ ਪੁਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਵਲ੍ਹੇਟ ਕੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬੈਠਾ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਗਾੜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਲੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਡੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਕੇ ੨ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਹੁੰ ਵਡੇ ਤਿਖੇ ਤੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਜਨੌਰ ਵਡਾ ਨਿਡਰ ਹੈ ਭੂੰਡਾਂ ਦੇ ਛਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਬੱਚੇ ਸਭ ਕਢਕੇ ਚੱਟਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀੜੀ ਖਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਪੁਰ ਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਮੱਛੀ ਵਰਗੇ ਛਿੱਲੜ ਜਿਹੇ<noinclude></noinclude> q9xl6q1rnssunzrp170wmu1nst930qk 250 50847 225761 145104 2026-07-12T14:29:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੦)}} ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਕੋਈ ੨੬ ਇੰਚ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਘੁਰੇ ਕਢਕੇ ਰੰਹਦੇ ਹਨ॥ {{c|{{xx-larger|ਥੈਲੀ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰ}}}} {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂਚਾਰ ਤੁਸੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਲੋਕਕ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਮਦੀਨ ਦੇ ਢਿੱਡ ਪੁਰ ਚੰਮ ਦੀ ਥੈਲੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜਦ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਨਿੱਕੇ ਤੇ ਮਰੀਅਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਝ ਪਾਲੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕਦੀ ਨਾ ਜੀਉਣ, ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਓਹ ਕਈ ਸਾਤਿਆਂ ਤੀਕ ਭੋਜਨ ਪਾਕੇ ਪਲਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਬੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਮੂੰਹ ਕਢ ੨ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਰਤਾ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਿਰ ਤੀਕ ਇਹ ਹਾਲ ਰੰਹਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਤਾਂ ਡਰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ, ਝਟ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜੇ, ਮਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਹਿਤ ਦੀ ਮਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ<noinclude></noinclude> hh26j5k0dvdllzjth06mdrcudr01cjf 250 50848 225762 145105 2026-07-12T14:29:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੧)}} ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਇਸ ਭਾਂਤ ਦੇ ਜਨੌਰ ਬਹੁਧਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਂਗਰੂ ਦਾ ਹਾਲ ਤੁਸੀ ਪੜ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੈਲੀ ਵਾਲੇ ਜਨੌਰ ਅਮੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪੁਸਮ ਕੰਹਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਅਪੂਸਮ ਡੀਲ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਤੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਕ ਥੋਂ ਪੂਛ ਤੀਕ ੨੨ ਇੰਚ ਲੰਮੀ, ਪੂਛ ੧੫ ਇੰਚ, ਮੂੰਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਦੰਦ, ਰੰਗ ਪੀਲੀ ਭੈ ਮਾਰਦਾ ਚਿੱਟਾ ਜਿਹਾ, ਪਰ ਮੈਲਾ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਪੁਰ ਕਰੜੇ ਦੇ ਵਾਲ, ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਵਡੀ ਹੌਲੀ ੨ ਅਰ ਕੁਢਬੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਪਰ ਖੂਬ ਪੋਸੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੁਠਾ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਆ ਸੱਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਵਸਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਵਿੱਚ ਬੀ ਪਕੜਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਰਿੱਛ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਲਵੇਟ ਕੇ ਲਮਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਲਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਲ ਅਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਂਡੇ ਬੱਚੇ ਕਢਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਬੂਤਰ, ਕੁੱਕੜ, ਬਤਖ ਆਦਿਕ ਪਾਲੂ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸਿਰ<noinclude></noinclude> 5wgplwxs4g0rc0unt32he9qa9unk7g8 250 50849 225763 145106 2026-07-12T14:30:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੪੨)}} ਵਢਵਾਂ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੱਸੇ ਵਢ ਸਿਟਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਕਦੀ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੋਲ ਮੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਲੋਕ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ,ਤਾਂ ਸੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਅੱਖਾਂ ਪਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਅਰ ਜੀਭ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਓਹ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਉਠ ਨਠਿਆ, ਬਸ ਔਹ ਗਿਆ ਔਹ ਗਿਆ, ਸੱਭੇ ਤਕਦੇ ਦੇ ਤਕਦੇ ਰਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਅਪੂਸਮ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀ ਖੁਡ ਜਾਂ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਰਾਖੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੇਖਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਪ ਬੀ ਰਾਤ ਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਦੀਨ ਇੱਕ ਸੂਏ ੧੦ ਥੋਂ ੧੬ ਤੀਕ ਬੱਚੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਓਹ ਰਤਾ ੨ ਜਿੰਨੇ ਅਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਚਾਰੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਤਾਂ ਆਪ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> c3vveomhan2ybk7221zqdmt5ou6m0k9 250 50850 225764 145108 2026-07-12T14:30:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੩)}} {{c|{{xx-larger|ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ}}}} {{c|{{xx-larger|ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਵਸਤਾਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ।}}}} {{gap}}ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਰਖਾਨੇ ਵਡੇ ਅਚਰਜ ਨਹ, ਕਿਧਰੇ ਜਾਓ, ਅਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦਾ ਨਿੱਕੇ ਥੋਂ ਨਿੱਕਾ ਕਿਣਕਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਖੋ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਂ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਜੋਗ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਲਓ, ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਖੁਰਦਬੀਨ [ਲਨਿਹਾਰ] ਨਾਲ ਦੇਖੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਿਸੇਗੀ, ਅਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਸੋਹਣੀ ਬਣਤ ਦੇ ਜਨੌਰ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਦਿਸਣ ਗੇ। {{gap}}ਇਹੋ ਰੇਤ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਹੁਣ ਲਘੂਨਿਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਡੇ ੨ ਦਨਾਵਾਂ ਥੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਡੀਆਂ ੨ ਅਚਰਜ ਚੀਜਾਂ ਦਿਸੀਆਂ ਹਨ, ਗੱਲ ਕੀ ਅਖਾਂ ਖੋਲ ਕੇ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਮਨਮੋਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਜੋਗ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਹਲੇ ਜਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਰ ਬਹੁਧਾ ਉਨੀ ਥਾਂਈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਡੇ ੨ ਵੈਰਾਨ ਟੋਟੇ ਪਏ<noinclude></noinclude> 6wliw9cbdbbu220785v3xb295oe17t0 250 50851 225765 145110 2026-07-12T14:30:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੪)}} ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੱਲ ਮਨ ਮੋਹਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਇਹੋ ਕੰਹਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬੰਜਰ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਥੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਚਰਜ ਬੀ ਤੇ ਗੁਣਕਾਰ ਬੀ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਦਾਨ ਪਧਰੇ ਤੇ ਰੜਾ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਹਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀ ਝੋਂ ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਉਚੀ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਭਾਗ ਇੱਕ ਸੇਧ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਮੋੜ ਤੋੜ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਬੰਜਰ ਟੋਟੇ ਨੂੰ ਬਾਰ ਕੰਹਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਦੁਆਬਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਾਕੁ ਬਿਸਤ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਜਿਉਂ ੨ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਮਧ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਰੀ ਮੁਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਜੋ ਦੁਆਬਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਬਾਰ ਦਾ ਟੋਟਾ ਬੀ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਾਕੁ ਦੁਆਬਾ ਰਚਨਾ, ਬਹੁਤ<noinclude></noinclude> ovimw8rgg2hn37smckzgt6n1wec3gor 250 50852 225766 145112 2026-07-12T14:30:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੫)}} ਉਥੇ ਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਨਦੀ ਥਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਖੂਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਹਲੇ ਲਾਗਤ ਨਹੀਂ ਮਾਣ, ਦੂਜੇ ਟਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੀਕ ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਹਰਟ ਪੁਰ ਇਡੀ ਮਾਲ ਪਾਉਣੀ ਪਵੇ, ਕਿ ਬਲਦਾਂ ਥੋਂ ਖਿੱਚੀ ਨਹੀ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਬਾਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਓਹ ਉਜਾੜ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਰਮਨੇ ਜਾਂ ਚਾਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਰੱਖਾਂ ਬੰਜਰ ਤੇ ਵੈਰਾਨ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲੇ ਸੁਯੰਭੂ ਬੂਟੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਲੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਰ ਅਚਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਜਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਨਾਸਪਤਿ ਬਾਹਲਾ ਮੀਂਹ ਤੇ ਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰੀ ਪੁਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਬੀ ਨਹੀਂ ਜਿਹਾਕੁ ਜੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਿਛ ਨੂੰ ਲਓ, ਜੋ ਰਖਦਾ ਸਧਾਰਣ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਟਿਬਿਆਂ ਵਿਚ ਉਤਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭੀ ਹੈ ਇਸਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਖਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲੈ<noinclude></noinclude> 42pefj7msqql5d3fsxm3kikdyhsf1ev 250 50853 225767 145113 2026-07-12T14:30:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੬)}} ਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਬ੍ਰਿਛ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਲੀ ਜੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਪਤਲੀਆਂ ੨ ਜੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਚਲੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਟਾਪ ਰੂਟ ਅਰਥਾਤ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਜੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਿਛ ਵਿਚ ਇਹ ਟਾਪ ਰੂਟ ਬਹੁਤ ਵਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਧੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਮੁੜਕੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਤੀਕ ਵਿੰਗੀ ਖਿੱਲਰਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਹੇਠ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜਦੀ ਮੁੜਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫੈਲਦੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਾਹਬ ਨੇ ਇਹ ਸਮਾਚਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵਡੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ੧੮੭੮ ਈ: ਵਿਚ ਭਹੁਤ ਰੁਪਯਾ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਇਕ ਜੰਡ ਦੀ ਸਬੂਤ ਜੜ੍ਹ ਕਢਵਾਈ ਸੀ, ਅਰ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਵਸਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਰਸ ਦੀ ਨਮਾਇਸ਼ ਗਾਹ [ਮੰਡੀ] ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ, ਜੜ ਜੋ ਨਿਕਲੀ ੮ ਫੁਟ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਲੰਮੀ ਸੀ, ਟੋਇਆ ਜੋ ਇਕੁਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਖਣ ਜੋਗ ਸੀ, ਕਦੀ ਹੇਠ ਨੂੰ ਸਿਧਾ ਲਗਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰਦੀ ਸੀ, ਫੇਰ ਹੇਠ ਨੂੰ ਤੁਰਦਾ ਸੀ॥ {{gap}}ਜੰਡ ਦਾ ਬ੍ਰਿਛ ਵਡੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਕਰੀਆਂ ਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਾਉਤ ਖਾਜਾ<noinclude></noinclude> cumqu58cex86swx4t98kxbhm8m3o0yi 250 50854 225768 145115 2026-07-12T14:30:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੭)}} ਹੈ, ਇੱਸੇ ਕਰਕੇ ਚਰਵਾਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਲਾ ਛਾਂਗ ਸਿਟਦੇ ਹਨ - ਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੰਗ ਵਿੰਗੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਂਗਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਚੰਗੀ ਤੋਂ ਵਿਚ ਉਗੇ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਸਿਧਾ ਉਗੇ, ਇਸਦੀ ਲੱਕੜ ਕਰੜੀ ਤੇ ਬਾਹਲਾ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਬਾਲਣ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਾ ਉਪਰਲਾ ਭਾਗ ਨਹੀ, ਸਗੋਂ ਜੜਾਂ ਬੀ ਚੰਗੀਆਂ ਬਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਵਢਿਆ ਜਾਵੇ ਮੀਂਹ ਵਸਦਿਆਂ ਹੀ ਉਥੇ ਸਭਨੀ ਪਾਸੀ ਨਿਕੀਆਂ ੨ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਤੂੰਡ ਫੁਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਏਹ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਨਾਂ ਜੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੂਰ ਤੀਕ ਫੈਲਰੀਆਂ .. ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਫਲੀ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਬਲਵਾਨ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਜਦ ਇਹ ਕੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਭਾਜੀ ਰਿੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੰਡ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੰਡ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅਜਿਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਨਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਿਰੇ ਓਹ ਲੋਕ ਜਾਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਇਕ ਭਾਂਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਦੂਜੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> gio9vcw6jczufu7mnhymqmid6gp1y6l 250 50855 225769 145117 2026-07-12T14:30:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੮)}} {{gap}}ਰੱਖ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋਗ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ ਬੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਦਾਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਜੀਆਂ ਭਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਬੜ ਬਨਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬ੍ਰਿਛ ਦੇ ਟਾਹਣ ਨੂੰ ਵਡੋ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਕੰਹਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਦੁਧ ਦੋਵੇਂ ਦਵਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦੁਧ ਨੂੰ ਕਾਹੜਾ ਕੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਬੜ ਬਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਵਿਚ ਗਟਾ ਪਰਕਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੂਲਿਆਂਦੀ ਤਰਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਝਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸਦੇ ਵਡੇ ੨ ਚਿੱਟੀ ਭੈ ਮਾਰਦੇ ਸਾਵੇ ਪੜ੍ਹ ਅਚਰਜ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ,ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਫੁਲ ਬੀ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਨਿਕੇ ੨ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਊਦੇ ੨ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਛਾ ਅਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਿਹੇ ਘੁੰਗਰੂ ਲਮਕਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਫੁੱਲ ਪੰਜਾਂ ਖੰਬੜੀਆਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਪਿਆਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਵਡਾ ਸਾਵਾ ਡੋਡਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਬਰੀਕ ੨ ਪੀਲੀ ਜਿਹੀ ਰੇਸਮੀ ਰੂੰ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਰੂੰ ਸਿਰਹਾਣੇ ਭਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਗਲਲਤਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਬੀ ਜਤਨ<noinclude></noinclude> meji3r8iv5gj22zgvc4wwpjbibx7xw2 250 50856 225770 145118 2026-07-12T14:30:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੪੯)}} ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਇਸਦਾ ਕਪੜਾ ਉਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਅਜੇ ਇਹ ਚੌਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰੀ, ਇਸ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀਆਂ ਟਾਹਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸੱਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵਡੀ ਗੁਣਕਾਰ ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਢਕੇ ਕੁਟਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਫੇਰ ਸੱਕ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਮੇਤ ਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਚੀਚੀਆ ਗੋਂਦ ਵਰਗਾ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਧੋਤਿਆਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਹਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਡਾ ਔਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਏਹ ਤਾਰਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਬੀ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਿਛ ਇਸ ਬੁਤੈਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਰਖ ਲਾਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਿਛ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸੁਸ਼ਕ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ੨ ਸਾਵੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਫੁਲ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਾਂਤ ਦਾ ਫਲ ਲੱਗਦਾ ਰ, ਇਹ ਕੁਝ ਸੁਆਦੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਗੁਰਬੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰ<noinclude></noinclude> pqpdt1iaf2mqikd3dgxpdkw9pnhytt3 250 50857 225771 145120 2026-07-12T14:30:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੦)}} ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰੀਰ ਦੀਲਕੜੀ ਭਾਂਵੇ ਕਰੜੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਰ ਬੇਲ ਬੂਟੇ ਚੰਗੇ ਉਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਾਧਾ ਇਹ ਕਿ ਕੀੜਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ॥ {{gap}}ਜਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਿਛ ਦਾ ਬੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਥੋਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਥਾਂ ਪੁਟ ਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆਂ ਸੌਖ ਨਾਲ ਉਗ ਸੱਕਦਾ ਹੈ, ਕਰੀਰ ਤੇ ਜਾਲ ਪੁਰ ਕਦੀ ਇੱਕ ਵੇਲ ਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਸਾਵੀਆਂ ੨ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਅਰ ਪੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹਰੇ ਖੰਭ ਵਾਂਝੂ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੀਕ ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ, ਅਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਨੋਕਦਾਰ ਕੂਮਲੀਆਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਥੋਂ ਫੁਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਤਰਕਾਰੀ ਵਾਧੂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਤੜਕੇ ਹੀ ਉਠੋ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਪੌਣ ਤਪੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੇਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਹੋਵੇ, ਅਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾ ਨਿਕਲੋ, ਤਾਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਫੁੱਲ ਦੇਖੋਗੇ, ਇਹ ਫੁੱਲ<noinclude></noinclude> 2vndizo25zvtcwuna6ys1pcl22f1ujm 250 50858 225772 145121 2026-07-12T14:31:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੧)}} ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਟਾਹਣੀ ਪੁਰ ਲਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਦੀ ਫੁਟ ਭਰ ਤੇ ਕਦੀ ਵਧੀਕ ਉਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਪੁਰ ਪਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਨਿਰੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਛਿੱਲੜ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੌਲੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਚਰਜ ਬੁਟਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭੱਟੂੜ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਇਕੱਲੀ ਬੇ ਪੱਤੀ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਧੁੱਪ ਤਿੱਖੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਮਲਾ ਕੇ ਡਿਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਨਿੱਕਲ ਪੈਂਦੀ , ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਲੇ ਦੁਆਲਿਓਂ ਛੁਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਲ . ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੂਟਾ ਧਰਤੀ ਥੋਂ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ, ਸਗੋਂ ਮਦਾਰ ਅਰ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪੁਰ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਅਸੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬੀ ਉੱਥੇ ਕਿਕੁਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਦ ਕਦੀ ਇਸ ਦਾ ਬੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨਾਂਨਾਲ ਚੰਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਲੈ ਲੈਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਫੁੱਲ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਸੀਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਆਏ ਹਾਂ॥<noinclude></noinclude> 9x8kc66lji55qdfhbv51znsa4d27hoi 250 50859 225773 145122 2026-07-12T14:31:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੨)}} {{gap}}ਹੁਣ ਰਖ ਦੇ ਤਰ (ਗਿੱਲ) ਭਾਗ ਵਲ ਚਲੋ, ਇੱਥੇ ਰੌੜ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੱਬ ਜਾਂ ਖੱਬਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਵਡਾ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਪੁਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਾੜੀ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਰੱਖ ਦੀ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਭੂਰੇ ੨ ਲਾਲ ਬੇਰ ਖਾਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਅਰ ਸਮਝਿਆ ਹੋਊ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਗੀ ਬੈਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਭਰਾ ਭਾਈ ਹਨ, ਅਰ ਬੇਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਉਂਦ ਕੀਤਿਆਂ ਅਰ ਰੱਖੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆਂ ਅਲੂਚੇ ਜਿਡੇ ਫਲ ਲਗਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪ ਭਾਂਵੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਬੀ ਡੰਗਰਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਤੁਸਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਊ ਕਿ ਲੋਕ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਝਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਡੈਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾੜ ਦੇਕੇ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵਾੜ ਲਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਥੋੜੀ ੨ ਵਿੱਥ ਪੁਰ ਪੱਕੀਆਂ ਨੋਕਦਾਰ ਲੱਕੜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਸ ਵਾੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ॥<noinclude></noinclude> n00n755kqnaritj3p0lv7e2uphmx6ec 250 50860 225774 145123 2026-07-12T14:31:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੩)}} {{gap}}ਜੇ ਕਿਸੇ ਛੰਬ ਕੋਲ ਜਾ ਨਿਕਲੋ ਤਾਂ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝੰਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੰਜ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਸਣਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ੨ ਗੁੱਛੇ ਜਦ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਕਲਗੀ ਵਾਝੁ ਲਹਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਹੇ ਸੋਹਣੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਸਰਕੰਡੇ ਦਾ ਹਰ ਭਾਗ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਰੀਆਂ ੨ ਪੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੱਪਰ ਬਦੇ ਹਨ, ਕਾਂਨੇ ਮੂੜੇ ਤੇ ਚਿਕਾਂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਪਰਲਾ ਭਾਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਲੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਤਲਾ ਤੇ ਗਾਂਦੂਮ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਕੀਆਂ ਸੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਡੀਆਂ ਤੇ ਉਂਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਢਕਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਕਾਨੇ ਦਾ ਗੁਦਾ ਕਢਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਓਹ ਖਿੱਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਸੀ ਅਜੇ ਮੁੰਜ ਵਾਣ ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਏਹ ਬੀ ਇੱਸੇ ਥਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰਕੰਡੇ ਦੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੱਕ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਇਕੁਰ ਨਿੱਕਲੇ ਅਰ ਨਿਵੇਂ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਾ ਸਰਕੰਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸੱਕੜ ਜਿਹਾ<noinclude></noinclude> 7hqh762n8a0jsb87k2shdlhs8zr3ya3 250 50861 225775 145124 2026-07-12T14:31:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੪)}} ਲਾਹਕੇ ਉਸ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿੰਨ ੨ ਹਨ, ਸੱਕੜ, ਤਾਰਾਂਵਾਲਾ ਕਰੜਾ ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ੨ ਕਰ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੰਜ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਮੰਜ ਦਾ ਵਾਣ ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਜੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੱਤੀ ਕੜਕ ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਰੱਸੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਰੱਖ ਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲੇ ਹੋਰ ਬੀ ਰਿੱਛ ਬੂਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਡਾ ਪੁਸਤਕ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਆਪੇ ਉਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਕਾਰ ਬੀ ਹਨ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਬੀ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੋਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਉ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘਟ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਣ ਜਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਗਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਕਿਧਰੇ ਜਾਓ, ਜੋ ਵਸਤ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਇਹ ਗੱਲ ਅਨੋਖੀ ਤਾਂ ਜਾਪੁ, ਪਰ ਚੇਤੇ ਰੱਖੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਭਾਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਸਿਖਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,<noinclude></noinclude> g8vbgxkabuxz3gpxau49otqa47x0xr2 250 50862 225776 145125 2026-07-12T14:31:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੫)}} ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਮਲੂਮ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਕਿ ਜਗਤ ਜੋ (ਚੀਜਾਂ) ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਾ ੨ ਜਿੰਨੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਸਿਖ ਲੀਤਾ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਕਿੰਨੇ ਆਦਮੀ ਦੇਗਚੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਪੁਰ ਉਬਲਦਿਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਫ ਨਿੱਕਲਦੀ ਵੱਲ ਤਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਣਾ ਇਸ ਪੁਰ ਗੌਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਬੀ ਅਜਿਹੀ ਸਧਾਰਣ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆਂ ਅਰ ਉਸ ਪੁਰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਿਆਂ ਰੇਲ ਦਾ ਇੰਜਨ ਬਣਿਆ {{gap}}ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂ ਘਾਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਭਾਂਤ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵਸਤ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝਣਾ ਕਠਨ ਹੈ, ਕਿੰਉ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁਲ ਨਿੱਕੋ ੨ ਅਰ ਅਚਰਜ ਬਣਤ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘਾਹ ਦੀ ਭਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਣਕ, ਜੋ ਮਕਈ, ਬਾਜਰਾ ਅਰ ਹੋਰ ਅਨਾਜ ਜਿਹੜੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਘਾਹ ਦੀ ਹੀ ਭਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਬਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ<noinclude></noinclude> sfgajs2co8g9bj6c4wm98xdg2n2i8dp 250 50863 225777 145126 2026-07-12T14:31:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੬)}} ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਘਾਹ ਉੱਗਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਅਯਾਲੀ ਤੇ ਚਰਵਾਹੇ ਭਾਂਵੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਭੇਦ ਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਦਾ ਅਡ ੨ ਨਾਉਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਝਟ ਦਸ ਸੱਕਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਘਾਹ ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਹੜਾ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਗਲ ਕਾਹਦੀ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਖ ਚੰਗੀ ਚੀਜ ਹੈ, ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਢੀਆਂ ੨ ਰੱਖਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਿ ਬਾਲਣ ਬੀ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇ, ਅਰ ਵਢ ਕੇ ਰਖ ਛਡਣ ਜਾਂ ਡੰਗਰਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਲਈ ਘਾਹ ਬੀ ਚੰਗਾ ਮਿਲੇ॥ {{c|{{xx-larger|ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ}}}} {{gap}}ਸੋਨਾ ਮੁੱਲ ਲਓ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮੋਖ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਾਤ ਲਓ ਜੋ ਰੋਜ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੰਨਾਂ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਮਤਾ ਕਹੋ ਕਿ ਸੋਨਾ ਵਡਾ ਸੁੰਦਰ ਅਰ ਕੰਮ ਦੀ ਧਾਤੁ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ<noinclude></noinclude> i2df6dedyo1h9mivfhg4advs9810a4y 250 50864 225778 145128 2026-07-12T14:32:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੭)}} ਮੰਹਗਾ ਹੈ, ਹਾਂ ਸਚ ਹੈ ਨਿਕੰਮੀ ਵਸਤ ਜੇ ਸੋਹਣੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਟੀ ਮੁੱਲ ਪਉ? ਪਰ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬੀ ਹਨ, ਅਰ ਮੁਲੋਂ ਬੀ ਮੰਹਗੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਹਾਕੁ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੋੜ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚੀਜ ਹੈ, ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਿਹਾਏ ਮਰ ਜਾਈਏ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਲਾ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਹਾਂ ਜਦ ਕਦ ਮੀਹ ਦੇ ਨਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਰੋਂ ਲਿਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਬੀ' ਬਹੁਤੇ ਮੁੱਲ ਥੋਂ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਡਾਢੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਲੈਣ ਲਈ ਵਡਾ ਉਲਾ ਤੇ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਹ ਗੱਲ ਬੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੁਤੈਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਥੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਵਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਥੇਰੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਜਿਹਾਕੁ ਚਾਂਦੀ, ਲੋਹਾ, ਤਾਂਬਾ, ਸਿੱਕਾ ਆਦਿਕ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਇੱਸੇ ਲਈ ਸਸਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਧਾਤਾਂ ਸੋਨੇ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਸਭ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਲੋਹਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> rr47duhtg4okvzjxg4lbgdwjklsoa0u 250 50865 225779 145129 2026-07-12T14:32:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੮)}} {{gap}}ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਮੋਹਰਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀ ਵਰਗੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਲਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ ਬੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਸੋਨਾਂ ਸਿੱਕੇ ਘੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਂਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਪਿਨਸਲਾਂ, ਘੜੀਆਂ, ਭਾਂਤ ੨ ਦੇ ਅਮੋਲਕ ਗਹਣੇ, ਕਦੀ ੨ ਵਡੇ ੨ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਰਕੇਬੀਆਂ ਤੇ ਥਾਲੀਆਂ ਬੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਨਾ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੱਲੇ, ਗੋਟਾ, ਕਨਾਰੀ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਹ ਕੰਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹੋਊ ਕਿ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਪੁਰ ਸੁਨਹਰੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਓਹ ਕਿਹੇ ਜਗਮਗ ੨ ਕਰਦੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਬੀ ਬਾਹਲਾ ਵਡਮੁੱਲੇ ਤਿੱਲੇ ਨਾਲ ਝਲ ਮਲ ੨ ਕਰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਬਾਹਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਕੁਟਿਆਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਖਿੱਚੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰੜੀ ਅਗ ਨਾਲ ਪੰਘਰ ਬੀ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਟਿਆਂ ਸੋਨਾ ਅਜਿਹਾ ਪਤਲਾ ਬਰੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਿਆਂ ਅਕਲ ਚਕ੍ਰਿਤ<noinclude></noinclude> b9ywv9gpnafipg3fd6jgvs47nolut90 250 50866 225780 145130 2026-07-12T14:32:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੫੯)}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਰਾਈ ਬਰਾਥਰ ਕਿਣਕਾ ਵਿਛਰ ਕੇ ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਗਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਮੁਲੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਪੁਰ (ਜਿਹਾਕ ਚਾਂਦੀ ਤਾਂਬਾ ਪਿੱਤਲ) ਇਸ ਦਾ ਮੁਲੱਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੋਨਾ ਖਿੱਚਿਆਂ ਅਜਿਹਾ ਮਹੀਨ ਬਾਲ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀ ਦੀ ੧੮ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਤਾਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸੌਹਣਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਕਦੀ ਮਾਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਸੋਨਾ ਵਡਾ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬਾ ਜਰੂਰ ਰਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਕੇ ਨਾਲੋਂ ਦੂਣੇ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ {{gap}}ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਰੜੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਂ ਥੋਂ ਲਝਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲਾ ਲੋਹਾ ਬੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਹੁਧਾ ਨਿੱਕੇ ੨ ਟੋਟੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੀ ੨ ਵਡੇ ੨ ਡਲੇ ਥੀ ਲੱਭੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਡਲਾਲਭਾ ਜੋ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਣ ਵੀਹ ਸੇਰ ਥੋਂ ਕੁਝ ਭਾਰਾ ਅਰ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਰੁਪੈ ਦਾ ਸੀ, ਸੋਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀ<noinclude></noinclude> jmso7anbl43ddxtollccl2kf9fde3ft 250 50867 225781 145131 2026-07-12T14:32:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੬੦)}} ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਥਾਂ ਹੇਠ ਮਦਾਨਾਂ ਵਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰੇਤ ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਥਾਂ ਬਾਝ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਬੀ ਰੋੜ੍ਹ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਟੋਟੇ ਇੱਕ ਤਾਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਘਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਕੰਢਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਡੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਗੜ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਲਾ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਟੋਟੇ ਘਸ ੨ ਕੇ ਰੇਤ ਅਰ ਕੰਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਸੋਨਾ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਤਾ ੨ ਜਿੰਨੇ ਟੋਟੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਹੇਠ ਮਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾਂ ਬਲ ਨਹੀਂ ਰਹਦਾ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਕਰਾਂ ਤੇ ਰੇਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੋੜ੍ਹ ਲਿਜਾਣ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਹ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਲਾ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਉਂਜ ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਬਾਹਲੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਟ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਦਾ ਲਝਦਾ ਹੋਵੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵਿਖੇ ਕਿਤੇ ੨ ਬੋੜਾ ੨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜੋਰ ਵਿੱਚ ਘਸ ੨ ਕੇ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਰਲਿਆ<noinclude></noinclude> meq70kvekajv9f6gl3izg2qlendgqds 250 50868 225782 145132 2026-07-12T14:32:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੧)}} ਹੋਇਆਂ ਹੇਠਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ੨ ਟੋਟੇ ਸ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਮਦਰਾਸ ਹਾਤੇ ਦੇ ਪਛਮੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਵੀਨਾਡ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਲਾਕਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਇਸ ਬੁਤੈਤ ਦਾ ਸੋਨਾ ਲਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਖੋਲੇ ਹਨ, ਕਿ ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਕਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਫੇਰ ਬੀ ਹਰ ਵਰੇ ਜਿੰਨਾਂ ਸੋਨਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਹੁਤ ਘਟ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਥੇ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਜਿਹਾਕੁ ਸਤਲੁਜ ਬਿਆਸ ਜਿਹਲਮ ਅਰ ਸਿੰਧ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਛਾਣ ੨ ਕੇ ਮਸਾਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇਤ ਅਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ੨ ਕਿਣਕੇ ਭੀ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਰੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝਟ ਬੱਲੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਪਰਲਾ ਪਾਣੀ ਅਰ ਰੇਤ ਨਿਤਾਰ ਕੇ ਹੇਠ<noinclude></noinclude> 6ing4y9pdcwlh7mycxzfrpoy4fotwp5 250 50869 225783 145133 2026-07-12T14:32:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੨)}} ਲੀ ਰੇਤ ਨੂੰ ਫੇਰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਹੋ ਕੰਮ ਬਰਾਬਰ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੀਕ ਕਿ ਥੱਲੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਝ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੰਹਦਾ, ਹੁਣ ਰਿਹਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਥੋਂ ਅਡ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਲਈ ਥੋੜਾ ਪਾਰਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਪਾਰਾ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਤਾਂਬੇ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਾਣੂੰ ਕਰੜਾ ਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਪਤਲਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਲੀ (ਪੰਘਰੀ) ਹੋਈ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਾਰੇ ਦਾ ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਚਾਂਦੀ ਸੋਨੇ ਅਰ ਹੋਰਨਾਂ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਛੋਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਝਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਸਤ ਰਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੋਨੇ ਅਰ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਾਰਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਲ ਖਿਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਨੂੰ ਪਾਰੇ ਨਾਲ ਵਹਾ ਸੁਟਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸੋਨਾ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਰਾ ਬਾਕੀ ਰਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਪੜੇ ਜਾਂ ਕੁਲੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਟੋਟੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਕੁਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਰਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜੋ ਤਾਕੁ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਰਮ<noinclude></noinclude> oh0m4avtbagatcmp3flrgb3od18vuoe 250 50870 225784 145134 2026-07-12T14:32:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੩)}} ਕੀਤਿਆਂ ਹਵਾੜ ਬਣਕੇ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਨਿਰਾ ਸੋਨਾ ਹੀ ਸੋਨਾ ਰਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਡੌਲ ਨਾਲ ਜੋ ਲੋਕ ਸੋਨਾ ਕਢਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਰੀਏ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਲਾ ਵਡੇ ੨ ਸ਼ਹਰਾਂ ਦੇ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਸੁਆਹ ਸੁਨਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪੁਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਕਿਣਕੇ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਇਕੁਰ ਕਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਜਦ ਸੋਨਾ ਕਰੜੀ ਸਿਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਲਾ ਨੂੰ ਪੀਹ ਕੇ ਰੇਤ ਵਰਗਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਨ ਰੇਤ ਤਾਂ ਧੋਤਿਆਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਸੋਨਾ ਪਾਰੇ ਦਾਰਾ ਕਠਾ ਹੋ .. ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਹੁਣੇ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ੨ ਸੋਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਵਰਿਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਣਾ ਮੂੰਹੀ ਸੋਨਾ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਥੋਂ ਵਡੀ ਵਿੱਥ ਪੁਰ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਇਧਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਹੈ, ਅਰ ਉਧਰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਜੋ ਉਤੀ ਅਮੀਕਾ ਦੇ ਪਛਮੀ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਅੱਜ ਕਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਥੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਸੋਨਾ<noinclude></noinclude> dfn9nb5iwbxeeyr52kw73z2af1cdw9u 250 50871 225785 145135 2026-07-12T14:32:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੪)}} ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ੧੮੪2 ਸੰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਵੱਸਿਆ, ਇਸ ਸਮੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਘਟ ਵਸਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਬੈਠਾ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਆਦਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਅੰਨੇਵਾਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਮਿਤੁ ਸਾ, ਜਿਸ ਕਲਾ ਨਾਲ ਲਕੜਾਂ ਚੀਰੀਦੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਦੀ ਜੋ ਨਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤ ਲਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਜਾਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਿ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉੱਸੇ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਕ ਨਿਰੋਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਟੋਟੇ ਕਢ ਕੇ ਮੇਜ਼ ਪੁਰ ਰਖ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ਏਹ ਮੈਂ ਰੇਤ ਦੇ ਕੰਕਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਭੇ ਹਨ, ਏਹ ਮਜ਼ੂਰਾਂ ਨੇ ਸੁਟ ਪਾਏ ਸਨ, ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੋਰ ਵੇਖਣ ਚਾਖਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬੀ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਲੱਕਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਿਰ੍ਹਾਂ ਨੈ ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਮਜੂਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਲੁਕਾ ਸਕੇ, ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਬਰ<noinclude></noinclude> f5fg1b4j4tba7lc033bn2ov3ujzy3tg 250 50872 225786 145136 2026-07-12T14:34:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੫)}} ਚੌਹੀ ਲਾਂਭੀ ਧੁੰਮ ਗਈ, ਬਸ ਸੁਣਨ ਦੀ ਢਿਲ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਪੁਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਆ ਜੁੜੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਛਾਣਦੇ ਘੋੜੇ ਗੱਡੀਆਂ ਪੁਰ ਅਸਵਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਰ ਕਈ ਵਿਚਾਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੁਖ ਤੇ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮਰ ਗਏ, ਕੁਝ ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਥੋਂ ਜਹਾਜਾਂ ਪੂਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਭ ਉਜਾੜ ਹੋ ਗਏ, ਬੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਮਸਾਨ ਚੌਦੋਂ ਮਚ ਗਈ, ਇੱਥੇ ਸੁਦਾਗਰਾਂ ਲਈ ਦੇਸ ੨ ਦੇ ਜਹਾਜ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਮਲਾਹ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਡ ਛੁਡ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਪਏ, ਇਸ ਹਲ ਚਲੀ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਰਹ ਗਏ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਦਾ ਕੀ ਘਾਟਾ ਸੀ? ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਆਕੇ ਉਤਰਦੇ ਸਨ, ਏਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਚੀਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਲਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਸਨ, ਮਜੂਰ ਲੋਕ ਰੋਜ ੨੦ ਰੁਪੈ, ਤਰਖਾਣ ਤੇ ਲੋਹਾਰ ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਛਟਾਂਕ ਸੋਨਾ ਰੋਜ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਰੁਪੈ, ਰਸੋਈਏ ੩੦੦ ਰੁਪਯਾ ਮਹੀਨਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਵਡੇ ਧਨਾਢ ਹੋ ਗਏ,<noinclude></noinclude> 2nnk4nadim8597y5f0sql9p0mjga7is 250 50873 225787 145137 2026-07-12T14:34:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੬)}} ਅਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਮਾਇਆ ਸੀ, ਬਹੁ ਮੁੱਲੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਭੋਜਨਾਂ ਪੁਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ॥ {{gap}}ਕੰਹਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੋਂ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜਿਲੇ ਵਰਗੀ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਕਿ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਣ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੁੜਕੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਏ, ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਤਾ ਕਢ ਲੀਤਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣੋ, ਇੱਕ ਅਯਾਲੀ ਨੂੰ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਦੇ ੨ ਕੋਈ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਵਸਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਤਲ ਪੁਰ ਚਮਕਦੀ ਦਿੱਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਟੋਟਾ ਤੋੜ ਲੀਤਾ, ਵਡੀ ਖੁਸੀ ਨਾਲ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦਾ ਡਲਾ ਹੈ, ਝੱਟ ਘਰ ਨੱਸਿਆ ਆਇਆ, ਅਰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਬੀ ਝੱਟ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਡਲੇ ਮਿਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਚਾਲੀ ਹਜਾਰ ਥੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ॥ {{gap}}ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਉਡ ਗਈ, ਅਰ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸੋਨਾ ਹੱਥ ਲੱਗਾ, ਇੱਥੇ ਬੀ ਲੋਕ ਉੱਸੇ ਚਾਹ ਨਾਲ ਕਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਹਾ ਤੁਸੀ ਪੜ ਆਏ ਹੋ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ<noinclude></noinclude> jr61zhc1yr7ys9vgwsbdk978r8ngapt 250 50874 225788 145138 2026-07-12T14:34:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੭)}} ਨਿੱਕਲਣ ਵੇਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਜਿੰਨਾ ਸੋਨਾ ਹਰ ਵਰੇ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਦਾ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਸੀ, ਛੀ-ਗੁਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨਾ ਲਝਾ ਉਹ ਮਾਲਾਮਾਲ ਤੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਵਧ ਗਈ, ਅਰ ਬਥੇਰੇ ਨਵੇਂ ਹਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਸ ਗਏ॥ {{c|{{xx-larger|ਸੂਰਜ ਤੇ ਰੁਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ॥}}}} {{gap}}ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਤ ਦਿਨ ਦੇ ੨੪ ਭਾਗ ਕੀਤੇ ਹਨ ਹਰ ਭਾਗ ਨੂੰ ਘੰਟਾ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਘੰਟੇ ਦੇ ਬ੍ਰਬਰ ਸੇਠ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕਿੰਡ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਦਸਾਂਗੇ ਕਿ ਸਾਤਾ, ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਿਹਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ੩੬੫ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਰਾ, ਜਦ ਅਸੀ, ਇਕ ਦਿਨ, ਦੋ ਦਿਨ, ਤਿਨ ਦਿਨ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਦਿਨ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਰਾਤ ਦਿਨ ਥੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਰੇ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਏਹ ਹਨ, ਜਨਵਰੀ, ਫਰਵਰੀ, ਮਾਰਚ, ਅਪ੍ਰੈਲ,<noinclude></noinclude> a31wtbwpz5yk40s5vk5en3ufvvyvr82 250 50875 225789 145139 2026-07-12T14:35:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|(੧੬੮)}}}} ਮਈ, ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ, ਅਗਸਤ, ਸਿਤੰਬਰ, ਅਕਟੂਬਰ, ਨਵੰਬਰ, ਦਸੰਬਰ, ਏਹ ਮਹੀਨੇ ਛੋਟੇ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਪ੍ਰੈਲ, ਜੂਨ, ਸਿਤੰਬਰ ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਤੀਹਾਂ ਤੀਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਇਤੀਹਾਂ ਦਿਨਾਂਦੇ, ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਠਾਈ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਸਭ ਮਿਲਕੇ ੩੬੫ ਦਿਨ ਹੋਏ ਪਰ ਵਰੇ ਦੇ ੩੬੫ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਚੌਥੇ ਵਰੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਉਨੱਤੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੁੱਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਆਲ ਉਲ, ਤੇ ਬਰਸਾਤ, ਇਸ ਦੇਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਗਰਮੀ ਪਹਲੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਪਿਛੇ, ਬਾਜੀ ਥਾਈਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਗਰਮੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ ਥੋਂ ਅਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮਈ ਅਰ ਜੂਨ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਰਸਾਤ ਰੁਤ ਬਾਹਲਾ ਜੂਨ ਦੀ ਛੇਕੜੇ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਕੋਈ ੧੫ ਸਿਤੰਬਰ ਤੀਕ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਸਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿ ਸੰਬਰ ਤੇ ਜਨਵਰੀ ਸਭ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਠੰਡੇ ਮਹੀਨੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 5e57x08b3cbfi7n655bk0yzj1hwd7zz 250 50876 225790 145140 2026-07-12T14:35:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੬੯)}} {{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਲ਼ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਰੁੱਤ ਨਹੀ ਹੈ; ਸਗੋਂ ਥੋੜੇ ੨ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਵਰਾ ਭਰ ਮੀਹਾਂ ਵਸਦਾ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਰੁਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨਾਲ ਸਿਆਲ ਬਸੰਤ ਤੇ ਸਿਸਰ ਜਾਂ ਪਤਝੜ, ਸਿਆਲ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਿਕਲਣੇ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਬੀ ਫੁੱਟਣ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਉਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਪਤ ਝਾੜ ਇਸ ਰੱਤੇ ਫਸਲ ਵਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਖਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਪਤਝੜ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸਿਆਲ ਹੁਰੀ ਆ ਗਜਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਤਿੰਨਾਂ ਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨਿੱਕੇ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ੨੧ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਸਵੇਰ ਦੇ ੬ ਵਜੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਰ {{rule}} * ਇਹ ਹਾਲ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਸ਼ਣ ਕਬੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ, ਊਸ਼ਣਕਟਬੰਧ ਦੇ ਜਲ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘਟ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਇਸ ਕਟਵੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜਦ ਉੱਤਰ ਵਲ ਉਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੱਖਣ ਵਲ ਸਿਆਲ ।<noinclude></noinclude> c97g0oznk5tk7wvozuhn81dvzqmh74o 250 50877 225791 145141 2026-07-12T14:35:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੦)}} ਸੰਝ ਦੇ ੬ ਵਜੇ ਡੁਬਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਇਕੋ ਜਿਡੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸੂਰਜ ਸਵੇਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਚਿਰਾਕਾ ਛਪਦਾ ਹੈ, ੨੧ ਜੂਨ ਤਕ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਰਾਤਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ, ੨੧ ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਭ ਥੋਂ ਵਡਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਹੋਰ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚਿਰਕਾ ਉਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਛੇਤੀ ਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਰੋਜ ਰੋਜ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਡੀਆਂ, ੨੧ ਸਿਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਫੇਰ ਕੁਝ ੨ ਇਕੋ ਜਿਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਸਵੇਰੇ ੬ ਬਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਕੇ ਸੰਝ ਦੇ ੬ ਵਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਰੋਜ ਦਿਹਾੜੀ ਢਿਲ ਨਾਲ ਚੜਕੇ ਛੇਤੀ ਡੁਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ੨੧ ਦਿਸੰਬਰ ਤੀਕ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਡੀਆਂ ਸਬ ਥੋਂ ਛੋਟਾ ਦਿਨ ੨੧ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਥੋਂ ਸੂਰਜ ਛੇਤੀ ਉਦੇ ਹੋਕੇ ਚਿਰਾਕਾ ਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ੨੧ ਮਾਰਚ ਤੀਕ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਰਾਤਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਊ ਕਿ ਸਭ ਥੋਂ ਵਡਾ ਦਿਨ ੨੧ ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਸਭ ਥੋਂ ਛੋਟਾ ੨੧ ਦਿਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅਰ ੨੧ ਜੂਨ ਥੋਂ ੨੧ ਦਸੰਬਰ ਤੀਕ ਦਿਨ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਰਾਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰੁ ੨੧ ਦਸੰ<noinclude></noinclude> 9frz9j53fphcqyauxb7poyws63hqjon 250 50878 225792 145142 2026-07-12T14:36:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੧)}} ਬਰ ਥੋਂ ੨੧ ਜੂਨ ਤੀਕ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਵਵੇ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਅਰਥਾਤ ੨੧ ਮਾਰਚ ਤੇ ੨੧ ਸਿਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਿਨ ਕੁਝ ੨ ਬ੍ਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ*। {{gap}}ਤੁਸੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪਛਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦੱਖਣ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਗਰਮੀ ਨਾਲੋਂ ਸਿਆਲ ਵਿਚ ਦੱਖਣ ਵਲ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ਇਸ ਥੋਂ ਪਿਛੋਂ ਤੁਸੀ ਦੇਖੋ ਗੇ, ਕਿ ਸੂਰਜ ਨਿੱਤ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਹਟਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਤੀਕ ਕਿ ੨੧ ਜੂਨ ਨੂੰ ਦਿਨ ਸਭ ਥੋਂ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜਦ ਇਸ ਤੀਕ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਕੁਝ ੨ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫੇਰ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਹਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{rule}} *ਅਸਲ ਇਨਾਂ ਭੀਕਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਫਰਕ ਪੈਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉt ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਨਿਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ਼ਣ ਕਟਵੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਲ ਹਨ,<noinclude></noinclude> b7x0bmbsy3b24gezlckjhq28varbh9p 250 50879 225793 145143 2026-07-12T14:37:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੨)}} {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਇਕ ਰੁਤ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੁਸੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਪੜ ਚੁਕੇ ਹੋ ਕਿ ਸੰਝ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਵਿੰਗੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਦੁਪਹਰ ਨੂੰ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਝ ਸਵੇਰ ਨਾਲੋਂ ਇਸਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਸਿਧੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਇਹ ਬੀ ਪੜ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਲਈ ਅਰਥਾਤ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਿਆਂ ਪੈਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਟੇਡੀ ਪੈਣ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਦਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੁਣ ਨਿਰਾ ਇਨਾਂ ਜਾਣ ਛਡੋ ਕਿ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧਿਆਂ ਤੇ ਟੇਡਿਆਂ ਪੈਣ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹੋ ਹੈ। {{gap}}ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨਾਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਲਗ ਭਗ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਸਿਆਲ ਵਿਚਇਡਾ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ {{rule}} ਇਸ ਕਟਬੰਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਿੱਧਾ ਸਿਰ ਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਦੀ ਰਤਾ ਉੱਤਰ ਵਲ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਦੱਖਣ ਵਲ, ਉਸ਼ਣ ਕਟਬੰਧ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> agk2rtxhlk7hyt6synkeqel2xqjmzrq 250 50880 225794 145144 2026-07-12T14:37:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੩)}} ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਸਿਧਿਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਸਿਆਲ ਵਿਚ ਐਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਸਿਧਿਆਂ ਨਹੀਂ, ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੁੱਤ ਵਿਚਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤੀ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ।। {{gap}}ਉਨਾਲ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਪੈਣ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਬੀ ਹੈ, ਅਰ ਉਹ ਸੌਖ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਪਸ਼ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਉਸ਼ਣਤਾ ਪਈ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਦਿਨ ਵਡੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿਆਲ ਨਾਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਥੋਂ ਊਣਤਾ ਬੀ ਵਧੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਉਨਾਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਆਲ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਗਰਮੀ ਨਿਕਲਣਾ ਵੀ ਘਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਥੋਂ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। {{gap}}ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਜੂਨ ਨਾਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਰਮੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਦਿਨ ਨਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸੂਰਜ<noinclude></noinclude> 18tg8mhwtnr55xgvc3u7wi201uozgwy 250 50881 225795 145146 2026-07-12T14:38:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੪)}} ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬੀ ਇਡੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਪਰ ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੂਨ ਵਿਚ ਘਟ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ ਨਾਲੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਰਮੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਬੀ ਜਿੰਨੀ ਗਰਮੀ ਦਿਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਕਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਤਿ ਦਿਨ ਗਰਮੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇ ਬਰਸਾਤ ਜੂਨ ਦੀ ਛੇਕੜੇ ਨਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ, ਨਿਰਾ ਇਹ ਚੇਤੇ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਦਿਨ ਵਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸੂਰਜ ਕੁਝ ੨ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਧਾ ਗਰਮੀ ਸਿਰ ਤੋੜਵੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। {{c|{{xx-larger|ਪਾਣੀ}}}} {{gap}}ਲੱਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਟੋਟਾ ਹਥ ਵਿਚ ਲਓ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਡਿਗ ਪਏਗਾ, ਕਿਉਂ ? ਇਸ ਲਈ<noinclude></noinclude> s3vg19vczy0vpjkk42gzzpjp6u4nylq 250 50882 225796 145147 2026-07-12T14:38:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੫)}} ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਾਝੁ ਲੱਕੜ ਬੀ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਤਾਤ ਪਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਡਿੱਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੋਟੇ ਨੂੰ ਮੇਜ ਪੁਰ ਰਖ ਦਿਓ, ਦੇਖੋ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੇਜ ਨਾਲ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਦਿਓ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਜ ਪੁਰ ਰਖ ਦਿਓ, ਪਾਣੀ ਬੀ ਤੋਲ ਵਾਲੀ ਚੀਜ ਹੈ ਉਹ ਬੀ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾਊ ਤਾਂ ਡਿਗ ਪਊ, ਲੱਕੜ ਤਾਂ ਮੇਜ ਪੁਰ ਧਰੀ ਰਹੂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾ ਹੇਠੋ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਬੱਸ ਹੈ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਣਾ ਕੁਝ ਲੋੜੀਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਥੋਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਵਹ ਤੁਰੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਥਾਂ ਤੁਸੀ ਸਮਝ ਲਓਗੇ, ਕਿ ਲਕੜ ਪਾਣੀ ਅਰ ਹੋਰ ਸਭ ਚੀਜਾਂ ਤੋਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਪਰ ਜਰੂਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਚੀਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਡੋਲ ਪੁਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਚੰਬੜੇ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਾ ਲਕੜੀ ਦੇ, ਕਈ ਚੀਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਇੰਨੇ ਚੀਥੜੇ<noinclude></noinclude> lcm8v0frusw91nf6l9cjczm0ageasa1 250 50883 225797 145148 2026-07-12T14:38:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੬)}} ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ, ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ . ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਦ ਖਿੱਲਰ ਜਾਣ ਤੇ ਵਹ ਤੁਰਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਲੱਕੜੀ ਵਾਂਝੂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ : ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਡ ਜਾਂ ਨਿੱਗਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਙ ਫੈਲਕੇ ਵਹ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਬ੍ਰਿਡ ਜਾਂ ਦ੍ਰਵ॥ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਪੱਥਰ, ਹੱਡੀ, ਉੱਨ ਆਦਿਕ ਸਭੇ ਨਿੱਗਰ ਹਨ, ਪਾਣੀ, ਤੇਲ, ਸ਼ਰਾਬ, ਆਦਿਕ ਦ੍ਰਵ॥ {{gap}}ਗਲ ਕਾਹਦੀ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਉ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਸੀਤ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਥਵਾ ਨਿੱਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਐਵੇਂ ਸਦਾ ਵ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਆਓ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਾਊਂ ਕੁਝ ਸੋਚੀਏ ਸਮਝੀਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਕੁੱਝ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਇੱਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਬੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਹਾਕੁ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਨਾ ਵਗਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋਉ, ਪੱਥਰ ਡੂਬ ਕੇ ਬੱਲੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿਉਂ? ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਭਾਰਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਣਾ<noinclude></noinclude> fdth5hxbxgd14oyovsyyeb6ic48087o 250 50884 225798 145149 2026-07-12T14:38:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੭)}} ਵਧੀਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਗ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਥੱਲੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਲੱਕੜ ਨਾਲੋਂ ਬੀ ਭਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਮੇਜ ਪੁਰ ਸੁਟੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲਕੜੀ ਦੇ ਭਾਗ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਂਙ ਅਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕਦੇ, ਆਓ ਹੁਣ ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਏ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਕੁਝ ਥਾਉਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਲਈ ਬੀ ਜਗਾ ਲੋੜੀਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਪਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਧਰ ਉਧਰ ਖਿੱਲਰ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ, ਹਾਂ ਉਪਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਜੇ ਬਹੁਤੇ ਪੱਥਰ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਛਲ ਜਾਂਦਾ, ਹੁਣ ਕੁਝ ਤੇਲ ਲੈਕੇ ਪਾਣੀ ਪੁਰ ਪਾਓ, ਕੀ ਹੋਊ? ਤੇਲ ਪਾਣੀ ਪੁਰ ਫੈਲਰ ਜਾਉ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦ੍ਰਵ ਹੈ; ਅਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੁ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲਾ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹ ਘਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਗ ਪਾਣੀ ਪੁਰ ਪਾਓ, ਉਹ ਬੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲਾ ਹੈ, ਉਪਰ ੨ ਤਰਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਕਾਗ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਅੰਦਰ,<noinclude></noinclude> ersxlzinwvw96rbvhxzb3bkj53g4euy 250 50885 225799 145150 2026-07-12T14:38:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੮)}} ਇਹ ਤੇਲ ਵਾਂਗੁੰ ਖਿੱਲਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਦ੍ਰਵ ਨਹੀਂ ਨਿੱਗਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਗ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਫੜਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੂਰ ਦਬਾਕੇ ਛਡ ਦਿਓ, ਪਾਣੀ ਕਾਗ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰਾ ਹੈ! ਅਥਵਾ ਹੇਠ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਕਾਗ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ੨ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਪੁਚਾ ਦੇਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਹੁਣ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਪੁਰ ਰੱਖੋ, ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਮਲੂਮ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲੀ ਜਿਹੀ ਮਚ ਜਾਏਗੀ, ਅਰ ਬੁਲਬੁਲੇ ਉਠਣ ਲੱਗਣ ਗੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਬਲਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਦਸਾਂਗੇ, ਦੂਜੇ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਫ ਉੱਠੇਗੀ, ਅਰਥਾਤ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਭਾਫ ਹੋਕੇ ਉਡੇਗਾ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਪੌਣਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਦਸਾਂ ਗੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਢੇਰ ਚਿਰ ਅਗ ਪੁਰ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਹਵਾੜ ਬਣਕੇ ਉਡ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਰ ਦੇਗਚੀ ਖਾਲਮ ਖਾਲੀ ਰਹ ਜਾਏਗੀ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਭਾਫ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਥਾਂ ਘੇਰਦੀ ਹੈ, ਦੇਗਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕਦੀ, ਹੁਣ ਇਸ ਪੁਰ ਢਕਣ ਰਖ ਦਿਓ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ? ਕਿਉਂ ਜੋ ਇੰਨੀ ਭਾਫ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਾਉਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਢੱਕਣ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ<noinclude></noinclude> 4ji5kz52y57t9jhqss4ywt62ox8e28b 250 50886 225800 145151 2026-07-12T14:38:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੯)}} ਹੌਲੀ ੨ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਊ, ਹੁਣ ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਅਸੀ ਢਕਣ ਨੂੰ ਦੇਗਚੀ ਪੁਰ ਕੜ ਦੇਈਏ ਕਿਉਂ ਕਿ ਅੱਡ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਊ? ਜਿਉਂ ੨ ਪਾਣੀ ਵਧੀਕ ਬਰਫ ਬਣਦਾ ਜਾਉ, ਨਿੱਕਲਣ ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਜੋਰ ਕਰੇਗਾ, ਛੇਕੜ ਦੇਗਚੀ ਵਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਾਟ ਪਊ, ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਟੋਟੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰ ਜਾਣਗੇ, ਕਿ ਮਾਨੋ ਬਰੂਤ ਦੇ ਜੋਰ ਉੱਡੇ ਹਨ, ਇਸ ਥਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਕਿ ਭਾਫ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਬਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਜੋਰ ਰੇਲ ਤੇ ਅਗਨ ਬੋਟ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਹਜਾਰਾਂ ਮਨ ਭਾਰ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਦਾ ਕਿਤੇ ਪੁਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਇਸ ਦੇਗਚੀ ਨੂੰ ਬਰਫ ਵਿੱਚ ਰਖ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਇਸ ਪੁਰ ਅਰ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਪੁਰ ਬਰਫ ਦਾ ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ ਵਰਕ ਜੰਮ ਜਾਏਗਾ, ਫੇਰ ਹੌਲੀ ੨ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਬਰਫ ਬਣ ਜਾਏਗਾ॥ {{gap}}ਬਸ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਦਸ਼ਾਂ ਹਨ, ਕਦੀ ਨਿੱਗਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਵਾਧੂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਕੇ ਮੇਜ ਪੁਰ ਰਖ ਸੱਕਦੇ ਹੋ, ਕਦੀ ਦੁਝ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ<noinclude></noinclude> an9616bipz0n6d1v52x01rnvo5e1u5n 250 50887 225801 145152 2026-07-12T14:39:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੦)}} ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭਾਂਡਾ ਚਾਹੀਏ, ਕਦੀ ਹਵਾੜ ਹੈ, ਕਿ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਉਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਪਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਅਡ ੨ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਅਸੀ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਪੁਟਦੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਿੱਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਕੁਰ ਲੋਕ ਖੂਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਜੀ ਥਾਂਈ ਪਾਣੀ ਆਪ ਥੋਂ ਆਪ ਫੁਟ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਮਾਂ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਬਦਲਾਂ ਥੋਂ ਬੀ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਕੀਹਦੇ ਹਨ, ਸਰਦ ਦੇਸਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ੨ ਪਹਾੜਾਂ ਪੂਰਬਰਫ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਦਾ ਬਰਫ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀਆਂ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਲਾਵਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਜਾਰਾਂ ਕੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸਰਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਧਰਾ ਤਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ ਧਰਾਤਲ ਥੋਂ ਤੀਊਣੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਸਮੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਖਾਰਾ ਹੈ, ਕਿ ਪੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ॥ {{gap}}ਅਸੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਹੇਠ ਦੀ ਚਾਹ ਰਖ ਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਉਚੀਆਂ ੨ ਥਾਂਵਾਂ ਪੁਰੋਂ ਸੋਮਿਆ ਥਾਂਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਧਰ ਢਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਧਰ<noinclude></noinclude> g5img83virzca0ar7akhk064ef3hpqw 250 50888 225802 145153 2026-07-12T14:39:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੧)}} ਹੀ ਵਹ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਥੋਂ ਨਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਥੋਂ ਬਾਝ ਧੁਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਰਫ ਪੰਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਪਾਣੀ ਬਣਕੇ ਵਹ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਥੋਂ ਬੀ ਨਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੀਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪਾਣੀਝਾਂਉਂ ਥਾਂਈ ਵਹ ਕੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਹ ਨਿਕੇ੨ ਨਾਲੇ ਵਹ ਕੇ ਆਪੋ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਰ ਛੇਕੜ ਇਨਾਂ ਥੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ੨ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਟੀ ਬੀ ਸਦਾ ਹੇਠ ਨੂੰ ਹੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਢਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮੁ ਵਿਚ ਜਾ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉ ਜੋ ਸਮੁ ਭੋਂ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਥੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਭਾਂਵੇ ਤੁਸੀ ਏਹ ਪੁਛੋ ਗੇ ਕਿ ਸਭਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੇਠ ਨੂੰ ਵੰਹਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਵਹਕੇ ਆਂਉਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਨਿਖੁਟਦਾ! ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਉਤਰ ਅਗਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਦੇਖੋ॥ {{gap}}ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ੨ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਹੈ; ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁਥਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਘੱਟਾ, ਮਿੱਟੀ, ਦੁਰਗੰਧ, ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,<noinclude></noinclude> t71u3dwffyr3wyxbmbe89mke2lsfo8n 250 50889 225803 145154 2026-07-12T14:39:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੨)}} ਸਗੋਂਕਈ ਵਸਤਾਂ ਇੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖੇਤ,ਬਾਗ, ਬ੍ਰਿਛ ਬੀ ਇੱਸੇ ਦੀ ਤੁਫੈਲ ਹਰੇ, ਭਰੇ ਹਨ, ਜੀਕੁਰ ਅਸੀ ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਬਾਝ ਮਰ ਜਾਈਏ, ਇਕੁਰ ਏਹ ਬੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਿਹਾਏ ਹਨ, ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣ, ਕਦੀ ਮੀਂਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਅਸੀ ਖੁਹਾਂ ਥੋਂ ਪਾਣੀ ਕਢਦੇ ਹਾਂ, ਬਾਜੀ ਥਾਂਈਂ ਨਹਰਾਂ ਬਣਾਂਉਂ ਦੇ ਹਾਂ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਰਾ ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੁਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਬਾਜੀ ਥਾਂਈ ਬਹੁਧਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਰਾਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੋਰ ਪਿੰਜ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਚੱਕੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਆਟਾ ਪੀਠਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ ਤੇ ਬੇੜੀਅ ਤੋਰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਪਾਣੀ ਦਾਰਾ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੇਸ ਚੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਜਾ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਹਜਾਰਾਂ ਰੁਪੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਇਧਰ ਬੋ ਉਧਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{c|{{xx-larger|ਪੌਣ}}}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਸੁਥਰੇ ਤਲਾ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਤੁਸਾਂ ਮੱਛੀਆ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਡਿਠਾ ਹੋਉ, ਕਿਸ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਇਧਰ ਉਧਰ ਅੰਮ ਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਹੀ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਉਛਲ ਕੇ ਉਤੇ ਆ<noinclude></noinclude> priwckpda16eq1ciuodddfwh5uny4fd 250 50890 225804 145155 2026-07-12T14:39:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੩)}} ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਚੁੱਬੀ ਮਾਰਕੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਡੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਹੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਮਾਨੋ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਸਬ ਕੁਝ ਤੁਸਾਂ ਡਿੱਠਾ ਪਰ ਕਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਬੀ ਆਈ ਕਿ ਜਿਕੁਰ ਮਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਕਰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀ ਰੰਹਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੋਣੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਚੀਜ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਮਜੂਦ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੌਣ ਆਖਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਪਾਣੀ ਤੇ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਡਾ ਭੇਦ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅਸੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਪੌਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਪੌਣ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿੱਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਚੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਜਦ ਅਸੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅੱਕ ਜਾਈਏ ਅਰ ਠੰਡੀ ਪੌਣ ਚੱਲ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਕੁਮਲਾਏ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਏ ਪੱਤਰ ਪੌਣ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝੂਲਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ<noinclude></noinclude> rsegitj17v3wmh7yxexy72ricw5ajve 250 50891 225805 145156 2026-07-12T14:39:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੪)}} ਲਹਲਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਲੀਆਂ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦੂਰ ੨ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਝੀਲ ਦਾ ਤਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਙ ਸਾਫ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਪੌਣ ਵਗਦਿਆਂ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਂ ਬੱਧਾ ਕਿ ਮਾਨੋ ਹਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੌਣ ਜਦ ਜੋਰਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਝੱਖੜ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਕਦੀ ਚਕੂ ਖਾਂਦੀ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦੀ ਅਰ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਅਕਾਸ ਪੁਰ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾ ਵਰੋਲਾ ਸਦਦੇ ਹਨ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਕਦੀ ੨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਹਨੇਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਘੱਟਾ ਉਡਾਉਂਦੀ, ਵਡੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟਦੀ, ਫਲਾਂਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ, ਨਿਕੇ ੨ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਨਾਉਣ ਕਰਦੀ ਸ਼ਹਰਾਂ ਦੇ ਛਪਰਾਂ ਨੂੰ ਭਨਦੀ, ਕਦੀ ੨ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਦੀ ਤੁਰੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਭਾਫ ਦੇ ਬਲਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਅਸੀ ਪਹਲੇ ਦਸ ਆਏ ਹਾਂ, ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਤੁਸੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਪੌਣ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਅਤਿ ਬਲੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਗ ਨਿੱਗਰ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਝੂ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ, ਇੱਸੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਭਨੀ ਪਾਸੀਂ ਖਿਲਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੌਣ ਦੇ ਭਾਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਬੀ ਘੱਟ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਰ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਬੀ<noinclude></noinclude> aa4rtvkt9h30vxb9xusdg83wom3jl72 250 50892 225806 145157 2026-07-12T14:39:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੫)}} ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਲਾ ਵਿਚ ਖੜੋਈਏ, ਅਰ ਕਦਮ ਪੁੱਟਕੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲੀਏ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੁਕਾਉ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ੨ ਤੁਰਨਾ ਪਏਗਾ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਪੁਰ ਪੌਣ ਹੈ, ਅਸੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵਸਤ ਰੋਕਦੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ, ਅਸੀਂ ਕਹ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਦਬੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਤੋਲ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਹੇਠ ਨੂੰ ਚਾਹ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਦਾ ਬਿਆਮ ਲਓ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਆਮ ਵਿਚੋਂ ਪੌਣ ਕਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀ ਪਹਲੇ ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੋਲੋ, ਫੇਰ ਉਸ ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪੌਣ ਕਢੋ, ਫੇਰ ਤੋਲੋ ਤਾਂ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਉ ਕਿ ਪਹਲੇ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਹੌਲਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਕਿ ਜੋ ਪੌਣ ਨਿਕਲ ਗਈ ਉਸਦਾ ਤੋਲ ਘਟ ਗਿਆ। {{gap}}ਪਿਛਲੀ ਸੰਥਾ ਥੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਊ ਕਿ ਪਾਣੀ ਭਾਫ ਜਾਂ ਹਵਾੜ ਬਣਕੇ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾੜ ਪੌਣ ਥੋਂ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਪੌਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਓਹ ਨਾ ਉਠਦੀ, ਇੱਕ ਅੰਗੀਠੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਥਾਲੋ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਧੁੰਆਂ ਉਠੇਗਾ, ਕਿਉਂ? ਇਸ ਲਈ, ਕਿ ਇਥੋਂ ਦੀ ਪੌਣ ਤੱਤੀ ਹੋਕੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਪੌਣ ਕੋਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ<noinclude></noinclude> 0ylf3di7er1gptdl9c6oc1mthwfnvec 250 50893 225807 145158 2026-07-12T14:39:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੬)}} ਹੈ, ਧੂੰਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਡਦੀ ਹੈ, ਤੁਸਾਂ ਅਸਤ ਬਾਜੀ ਦੇ ਬੁਰਜ ਡਿੱਠੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਕਿਕੂਰ ਉਡਦੇ ਹਨ? ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪੌਣ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਪੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਹੇਠ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਕੁਰ ਕਾਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਉਕਾਰਦਾ ਸੀ, ਇਕੁਰ ਏਹ ਲਾਂਭੇ ਦੀ ਪੌਣ ਬੁਰਜ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੱਕਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਥੋਂ ਕਿਤੇ ਵਡੇ ੨ ਕੰਮ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ, ਪੌਣ ਦੁਨੀਆਂ ਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਤੇ ਸਭ ਜਨੌਰ ਉੱਸੇ ਵੇਲੇ ਮਰੇ ਜਾਉਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਪੌਣ ਰਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਫੱਕਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਪੌਣ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਆਸ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਲਹੂ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰੰਹਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਜੋਗ ਹੈ । ਕਿ ਲਹੂ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਆਪ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰੰਹਦੀ, ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਕਠੇ ਹੌਣ, ਅਰ ਇਸ ਗੱਲ<noinclude></noinclude> fvchx31e5dax5udzmhu3ihme5igj79l 250 50894 225808 145159 2026-07-12T14:39:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੭)}} ਦਾ ਕੋਈ ਥਾਨ੍ਹਣੂ ਨਾ ਬੱਧਾ ਹੋਏ ਕਿ ਜੋ ਪੌਣ ਸਾਹ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਨਿੱਕਲ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਸਜਰੀ ਪੌਣ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਂ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਰ ਵਡਾ ਔਖ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਣ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀ ਮਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋੜੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦਿਆਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁਥਰਿਆਂ ਰੱਖੀਏ, ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਮਲੀਨ ਪੌਣ ਭਾਂਤ ੨ ਦੇ ਰੋਗ ਉਤਪੱਤ ਕਰੇਗੀ, ਅਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦਾ ਜਾਨ ਹੋਊ॥ {{gap}}ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਪੌਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿੱਛ ਬੂਟੇ ਕੁਮਲਾ ਕੇ ਸੁਕ ਜਾਣ, ਤੁਸੀ ਕਹੋਗੇ ਕਿ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾ ਨੱਕ ਹੈ, ਨਾ ਮੁੰਹ, ਉਹ ਕਿਕੁਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਚ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ ੨ ਛੇਕ ਹਨ, ਬੁਧਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਥੋਂ ਛੋਟੀ ਵਸਤ ਬਹੁਤ ਵਡੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲਏਹ ਛੇਕ ਮਲੂਮ ਹੋਏ ਹਨ, · ਅਸੀ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਬੁੱਛ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇਕਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਇੰਨਾਂ ਫਰਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੱਜਰੀ ਪੌਣ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਜੋ ਪੌਣ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸੱਕਦੀ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> chhy4kh0io79ts8bechv3txtc9kmeaj 250 50895 225809 145160 2026-07-12T14:39:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੮)}} {{gap}}ਪੌਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਵੱਸੇ, ਮੀਂਹ ਬੱਦਲਾਂ ਥੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਬੱਦਲ ਪੌਣ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਥਮੇ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੌਣ ਹੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਦਸਾਂਗੇ, ਪੌਣ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਤੇ ਉੱਚੇ ੨ ਪਹਾੜਾਂ ਪੁਰ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪੌਣ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨੀ ਅਥਵਾ ਰੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾ ਵੱਸੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਪੁਰ ਬਰਫ ਨਾ ਪਵੇ, ਲੋਆਂ ਨਾ ਵਗਣ, ਨਾਲੇ ਨਾ ਵੜ੍ਹਣ, ਨਦੀਆਂ ਸੱਕ ਜਾਣ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾ ਰਹੇ, ਖੇਤੀਆਂ ਝੁਲਸ ਜਾਣ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਜੇ ਅਸੀ ਪੌਣ ਬਾਝ ਜੀਉਂਦੇ ਬੀ ਰੰਹਦੇ, ਅਰ ਪੌਣ ਨਾ ਰੰਹਦੀ ਤਾਂ ਸਭ ਡੋਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦ, ਬਿਨਾ ਪੌਣ ਦੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅਵਾਜ ਨਿੱਕਲਦੀ ਨਾ ਕੰਨ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਨਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਕੋਮਲ ਬਾਣੀ ਕੰਨਾਂ ਤੀਕ ਅਪੜਦੀ, ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਕੜਕ ਨਾ ਝੂਲਦੇ ਬੁੱਛਾਂ ਤੇ ਹਲਹਾਉਂਦੀ ਸਾਵੀ ੨ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਸੁਰਸੁਰ ਮਨ ਮੋਹੰਦੀ ਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਗਣੀਆਂ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਂਦੀਆਂ, ਏਹ ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਰਾਗ ਰੰਗ ਸਭ ਪੜ੍ਹਾ ਵਾਚਦੇ, ਫੇਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨ<noinclude></noinclude> bfy5307z77y2uut8bjmy6thohdd03hn 250 50896 225810 145161 2026-07-12T14:40:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੮੯)}} ਕੌਣ ਸੁਣਦਾ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ, ਇੱਕ ਦੀ ਗੱਲ ਦੂਏ ਕੰਨੀ ਨਾ ਪੈਂਦੀ, ਸਬ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੰਦੇ ਵੱਜ ਜਾਂਦੇ, ਏਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਪੌਣ ਦੀ ਖਰੈਤ ਕੰਨਾਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਦਰਥੀ ਦੇ ਬੋਧ ਲਈ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਡੌਲ ਕਢੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਲੇ ਇੱਕ ਬਿਆਮ ਲੈਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਘੰਟਾ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਅਵਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਇਸੇ ਬਿਆਮ ਵਿਚੋਂ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪੌਣ ਕਢਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਏਅਰ ਪੰਪ ਸਦਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੜਿਆਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਵਾਜ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਅਗਲੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਪੌਣਦੇ ਕਾਰਣ ਕਿਕਰ ਸਬਦ ਕੰਨ ਤੀਕ ਅਪੜਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੰਛੀ ਪੌਣ ਦੇ ਉਪਰ ਉਡਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਦੀਘਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੌਣ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਹੌਲੇ ਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦਬੀ ਪੌਣ ਨਾਲੋ ਭਾਰ ਵਧੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਖੰਭ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਪੌਣਵਿਚ ਇਉਂ ਉਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਕੁਰ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਬੀ ਪੌਣ ਥੋਂ ਵਡੇ ੨ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸਾਂ ਡਿੱਠਾ ਹੋਊ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਵਡੇ<noinclude></noinclude> qzklu2lb0sggy85p92sqbkw40jrvir9 250 50897 225811 145162 2026-07-12T14:40:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੦)}} ੨ ਝੰਡੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਵਾਂ ਖੜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਕਈ ਵਿੰਗ ਤੜਿਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਕੱਪੜੇ ਟੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਝਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪੌਣ ਚਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਜੋਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਧੱਕ ਲਿਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਚੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬੀ ਵਾਯੂ ਝਲਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿ ਪਿੰਜ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਚੱਕੀ ਦਾ ਪੱਥਰ ਪੁਰ ਪੱਥਰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਣਾ ਮੂੰਹੀ ਆਟਾ ਪਿਮੀਂਦਾ ਹੈ, ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਜੋ ਤੂੜੀ ਰਲੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨਾਜ ਅਡ ਨਿੱਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਨ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੈ, ਬਹੁਤੀ ਥਾਂ ਘੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪੌਣ ਤੇ ਗੰਦੀ ਹਵਾੜ ਅਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂਦਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਹਨੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਕੁਰ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਿਮਿਆਨ ਬਹੁਤ ਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਨੇਰੀ ਦੀ ਤਫੈਲ ਅਰੋਗਤਾ ਦੇ ਸਿਮਿਆਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਪਰਮੇਸੁਰ ਦਾ ਧਨਬਾਦ ਕਰੀਏ, ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਚਰਜ<noinclude></noinclude> 8g8etpfj399ex1lys23xennnq29crov 250 50898 225812 145163 2026-07-12T14:40:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੧)}} ਕੁਦਰਤਾਂ ਤੇ ਸਿਆਣਪਾਂ ਪੁਰ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ, ਦੇਖੋ ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਮਣੇ ਨਿਕੰਮੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੇ ਵਡੇ ੨ ਕੰਮ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ, ਮਾਨੁਖ ਤੇ ਪਸੂ ਪੰਛੀ ਇੱਸੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੁੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਗੇੜਾ ਹੈ, ਖੇਤੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਰੰਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਲੀਆਂ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੁੱਲ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਪਰਚਦੇ ਹਨ, ਰਿੱਛ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ੨ ਤਾਂ ਇਡੇ ਉੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਾਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਦਾਰਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹਰੀ ਭਰੀ . ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਨਾਈ ਹੈ, ਹਜਾਰਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਯਾ ਹੈ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਸਾਡੇ ਰਹਣ ਦਾ ਘਰ ਕਿਸ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੈ॥ {{c|{{xx-larger|ਆਰਯ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਬੁਧ ਮਤ ਵਾਲੇ}}}} {{gap}}ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਛੜੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਥੋਂ ਵਧੀਕ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਥੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ ਰਿਗ ਵੇਦ ਹੈ, ਇਸ ਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਲਾਂ ਚਾਲਾਂ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਅਰ ਨਿਰਬਾਹ ਦਾ ਕੁਝ ੨ ਹਾਲ ਮਲੂਮ<noinclude></noinclude> lhe0xj1idn09uipwwec3r65ukz0lwvk 250 50899 225813 145164 2026-07-12T14:40:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੨)}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇ ਓਹ ਆਰਯ ਸਦਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡੀ ਦੌਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਯੜ ਤੇ ਵੱਗ ਸਨ, ਪਰ ਓਹ ਖੇਤੀ ਬੀ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਥੋਂ ਬਾਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਿਪਾਹੀ ਤੇ ਵਣਜਾਰੇ ਬੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਨ ਸਾ, ਅਰ ਲੋਕ ਮਾਂਸ ਬੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਓਹ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਸਨ, ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪੁਰ ਚੜ੍ਹਕੇ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਬੇੜੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਓਹ ਨਗਰ ਬਣਾ ੨ ਕੇ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਭਾਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ, ਪੌਣ ਮੀਹ ਦੇ ਦੇਉਤਾ ਇੰਦਰ, ਅਰ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੁਖ ਵੇਲੇ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਉਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਘਿਉ, ਚੌਲ ਤੇ ਸੋਮ ਰਸ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਬਾਜੇ ਵੇਲੇ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਓਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਬੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਡੰਗਰ ਵਧੁਨ, ਉਲਾਦ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇ, ਉਮਰਾਂ ਵਡੀਆਂ ਹੋਣ,<noinclude></noinclude> 9weq7wd17cz56vnbib10xqzgm1jjqxq 250 50900 225814 145165 2026-07-12T14:40:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੩)}} ਸਾਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਨਾ ਪਵੇ, ਅਰ ਵੈਰੀਆਂ ਪੁਰ ਬਿਜੈ ਕਰੀਏ, ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਲੇ ਪਹਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਿਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਹ ਸਰੀਰੋਂ ਤਕੜੇ ਤੇ ਰੰਗੋ ਗੋਰੇ ਸਨ, ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜਾਂ ਲੁੱਟਦੇ ਸਨ, ਅਪਨੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵਡਾ ਸਨੇਹ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਭੈੜ ਇਹ ਸੀ, ਕਿ ਜੂਏ ਦੇ ਵਡੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ, ਅਰ ਜੁਵਾਰੀਏ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਬੱਚੇ ਜਿਕਰ ਉਜੜ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਰਿਗ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਡੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਹੌਲੀ ੨ ਆਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਸਰਦੇ ਗਏ, ਅਸਲੀ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਬੇ ਕਰ ਲੀਤਾ, ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਏਹ ਲੋਕ ਕਾਲੇ ਸਨ ਅਰ ਆਰਯਾਂ ਵਾਝੁ ਬੁਧਿਮਾਨ ਨਾ ਸਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦਾ ਭਜਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਰਯਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਥਾਂ ਲੈਕੇ ਸੁਰਤੀ ਤੀਕ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੇਸ ਜਿੱਤ ਲੀਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਸਤੀ ਇੱਕ ਵਡੀ ਨਦੀ ਸੀ, ਜਮਨਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦੀ ਸੀ,<noinclude></noinclude> 8eh8zxhl70fgrjopk0bdd6f33cze9mo 250 50901 225815 145166 2026-07-12T14:40:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੪)}} ਅਰ ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਧ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥੋਂ ਰਤਾ ਹੇਠਾਂ ਇਹ ਬੀ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਰਲਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਘੱਘਰ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਸਤੀ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਥਨੇਸਰ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪਵਿਤ ਸ਼ਹਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉੱਥੇ ਜਾਤ੍ਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਸੁਰੱਸਤੀ ਥੋਂ ਆੜ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਲ ਵਧੇ, ਅਰ ਕੋਈ ਛੇ ਸੌ ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਸ ਦਾ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਜਿੱਤ ਲੀਤਾ, ਅਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਸਥਾਪਨ ਕਰ ਲੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਸਲੀ ਵਸਣੀਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਲੇ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੂਦਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾਤ ਰਖ ਲੀਤਾ, ਹੌਲੀ ੨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਦਲ ਗਈ, ਅਜਿਹੀ ਕਿ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਆਉਣੇ ਰਹ ਗਏ, ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਜਾਤ ਬਣ ਗਈ, ਇਕੁਰ ਹੀ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੀ ਇੱਕ ਅਡ ਜਾਤ ਬਣ ਗਈ, ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਇਕੁਰ ਚਾਰ ਜਾਤਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ<noinclude></noinclude> gzm0hg2z5ns07jqurfh62sy5pj9298d 250 50902 225816 145167 2026-07-12T14:40:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੫)}} ਤੇ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਕਰਾਉਣ, ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਛ, ਏਹ ਰਾਜਾ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਵੈਸ਼ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਵਪਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜੋ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਰਯਾਂ ਦਾ ਮਤ ਬੀ ਬਹੁਤ ਬਦਲੇ ਗਿਆ, ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਬਾਜੇ ਦੇਉਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਇੰਦਰ ਦੇਉਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾਂ ਤਾਂ ਉਜੇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਦੇਉਤੇ ਵਿਸ਼ਨ ਜੀ ਤੇ ਮਾਂ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ, ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਆਵਾ ਗੌਣ ਨੂੰ ਬੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ॥ {{gap}}ਮਸੀਹ ਥੋਂ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪਹਲੋਂ ਸਾਕੜ ਮੁਨੀ ਗੋਤਮ ਜੰਮਿਆ, ਇਹ ਜਾਤ ਦਾ ਛਤਰੀ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਹੇਠ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਤ ਸੀ, ਅਰ ਪਿਛੋਂ ਬੁਧ ਦੇ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮੁਥਾਜ ਨੂੰ ਡਿੱਠਾ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਕੋੜੇ ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਲੋਬ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਫੁਰੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਉਣ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਬਹਾਰਾਂ ਸਭ ਬਿਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ<noinclude></noinclude> 0rowspb1ilttmaxhvji6dcnxk9srqpf 250 50903 225817 145170 2026-07-12T14:40:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੬)}} ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਦਮੀ ਨੈ ਰੋਗੀ ਤੇ ਢਿਆਂ ਹੋਣਾ ਹੈ ਅਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਰਨਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਦਾ ਲੜ ਫੜਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੀ ਇਕੁਰ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਧਾਰੀ ਕਿ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਲੂਮ ਕਰੀਏ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿਕੁਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵੇ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸੇ ਰਾਤ ਜੰਮਿਆਸੀ ਛਡਿਆ ਤੇ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ, ਪਹਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ - ਕਿਕੁਰ ਘਟਾਏ, ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਛੀ ਵਰੇ ਤੀਕ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ, ਛੇਕੜ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਰਸ ਤਾਂ ਲਭ ਪਿਆ, ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ੨ ਤੇ ਪਿੰਡ ੨ ਫਿਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਅੱਸੀਆਂ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੀਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਸੀ, ਕਿ ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪੁਰ ਨਾਲੇ ਜਨੌਰਾਂ ਪੁਰ ਦਯਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਚ ਬੋਲਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਵਿਤਾਈਂ<noinclude></noinclude> 1iii31zr6bvu9gb2w3vgwqffsn0areo 250 50904 225818 145171 2026-07-12T14:41:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੭)}} ਤੇ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਉ, ਭੈੜੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਭੰਡ ਭੋਗਣਗੇ, ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਤਣ ਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਥੋਂ ਕੁਝ ਲਾਹਾ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬੀ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਦੇਉਤਿਆਂ ਨੈ ਬੀ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਭਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪਾਈ ਹੈ ਓਹ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਜਨੌਰ ਦੀ ਜੂਨ ਪੈ ਜਾਣ, ਆਦਮੀ ਦੀ ਲਈ ਸਭ ਥਾਂ ਵਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਵਾਗਉਣ ਥੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਏ, ਪਰ ਇਹ ਵਡੇ ਔਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁਧ ਮਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਛੇਤੀ ਫੈਲਿਆ, ਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਦੁਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਿੰਨ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਬਹੁਤੀ ਗੱਲੇ ਕੁਝ ਤੁਰਕਸਤਾਨੀ ਕੌਮਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੀਆਂ ਸਨ, ਸਾਕੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪੀਹੜੀਆਂ ਤੀਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਪੱਕੀ ਰੱਖੀ, ਏਹ ਲੋਕ ਸੱਪਾਂ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਬੂਤ<noinclude></noinclude> ihjvtky9b0hhvepwv4mvkhavqxhr9s7 250 50905 225819 145172 2026-07-12T14:41:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੮)}} ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਏਹੋ ਲੋਗ ਗੱਖੜਾਂ ਤੇ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਫਾਰਸ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਸ਼ਤਾਸਪ ਨੇ ਮਸੀਹ ਥੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਵੀਹ ਵਰੇ ਪਹਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਬਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਗੱਖੜਾਂ ਦੇ ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਵਸ ਇਆ ਸੀ ਭਈ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਮਸੀਹ ਥੋਂ ੩੨੬ ਵਰੇ ਪਹਲੇ ਸਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਮਕਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਫਾਰਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਰ ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੁਰ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਧਿਆ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕੌਮ ਵਸਦੀ ਸੀ ਸਿਕੰਦਰ ਨੈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਪਰ ਲੜਾਈ ਵਡੀ ਭਾਰੀ ਹੋਈ, ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਥਾਂ ਅਟਕ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਪਾਰ ਹੋਇਆ, ਟਕਸਲਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਕ ਵਡਾ ਭਾਰਾ ਹਰ ਅਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸੜਕ ਪੁਰ ਮਾਰਗਲਾ ਨਾਮੇ ਦਰੇ ਦੇ ਪਛੋਂ ਵੱਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਨ ਲੀਤੀ, ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਧ ਅਰ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਦੇਸ ਪੁਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 1m4iweiv3k056qn5nssakph1ln6m1uc 250 50906 225820 145173 2026-07-12T14:41:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੯੯)}} ਅਰ ਬਹੁਤੀ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰ ਥਾਂ ਆਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਯੂਨਾਨੀ ਸੈਨਾ ਜਿਹਲਮ ਨਦੀ ਪੁਰ ਆਈ, ਰਾਜਾ ਪੂਰ ਵਡੀ ਫੌਜ ਲੈਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਵਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਰ ਪੌਣ ਤਿੱਖੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਪੂਰ ਪੁਰ ਛਾਪਾ ਮਾਰਕੇ ਉਸ ਪੁਰ ਫਤੇ ਪਾਈ, ਪਰ ਪੂਰ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਬੀ ਮੰਨ ਗਏ, ਅਰ ਸਿਕੰਦਰ ਉਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਪੂਰ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤੁ ਬਣ ਗਿਆ {{gap}}ਸਿਕੰਦਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਬੀ ਜਿੱਤਨੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਵੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣੋ ਨਾਹ ਕੀਤੀ, ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ, ਉਹ ਜਿਹਲਮ ਨਦੀ ਪੁਰ ਫੇਰ ਆਇਆ, ਅਰ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ੨ ਜਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੀਤਾ, ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਾਉ ਬੀ ਲੱਗਾ, ਛੇਕੜ ਉਹ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਹੋਕੇ ਫਾਰਸ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਕੁਝ ਭਾਗ ਜੋ ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਹ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੇ ਸਿਕੰਦਰ ਜੀਉਂਦਾ ਰੰਹਦਾ ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ<noinclude></noinclude> 87yqm1u7q2w8d2f0tw5ovoh8gk6kagu 250 50907 225821 145174 2026-07-12T14:41:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੦)}} ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਮੂਜਬ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਅਜੇ ਉਹ ਤੇਤੀਆਂ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਜੁਆਨ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਤਪ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।। {{gap}}ਸਿਕੰਦਰ ਨੂੰ ਮੋਇਆਂ, ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮਗਧ ਦੇਸ਼ ਅਰਥਾਤ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚੰਦ ਗੁਪਤ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਤੀਕ ਫੈਲਾ ਲੀਤਾ, ਪਰ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰ ਲੀਤਾ, ਇੱਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਚੰ ਗੁਪਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀ ਹੋਇਆ।। {{gap}}ਅਸ਼ੋਕ ਜੋ ਚੰਦ੍ਰ ਗੁਪਤ ਦਾ ਪੋੜਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਡੇ ਰਾਜ ਪੁਰ ਕਲਮ ਤੋਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਉਤਰੀ ਭਾਗ ਸੀ, ਅਰ ਕਈ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੇ ਤਾਂਬੇ ਸਨ, ਇਸ ਵਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਘਰਾਂ ਅਰ ਮੁਨਾਰਿਆਂ ਪੁਰ ਉਕਰੇ ਹੋਏ ਅੱਜ ਤੀਕ ਲਭਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਸਬ ਪੁਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨੀ ਜੋਗ ਹੈ, ਨੇਕੀ ਪੁਰ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਤੇ ਬੁਧ ਮਤ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ<noinclude></noinclude> 0ftthhkzl314zes3n39u5y5z099fmwh 250 50908 225822 145184 2026-07-12T14:41:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੧)}} ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਨ ਕੰਹਦੇ ਸਨ ਮਾਨ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਖਾਣ ਅਥਵਾ ਬਲੀਦਾਨ ਲਈ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਮਾਰਨਾ ਮਨਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਰ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਆਦਮੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਜਾਨ, ਭਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਰਾਜਾ ਅਸ਼ੋਕ ਆਪ ਬੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਮਤ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਰ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੁਧ ਮਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਨੂਣ ਸਮਝਣ {{gap}}ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਇਹੋ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ੨ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਹਲਾ ਕਿਸੇ ਵਡੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟਗੇ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਦ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਬੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਯਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਸੋਕ ਦੀ ਮੌਤ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਈਸਾ ਦੇ ਜੰਮਣ ਤੀਕ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਬੁਧਮਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਚੜੀ ਰਹੀ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਮਣਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਮਤ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬੁਧਮਤ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ<noinclude></noinclude> 11k2vunohrfuaz3nfm7iijmfgbhvr78 250 50909 225823 145185 2026-07-12T14:42:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੨)}} ਬੌਧਾ ਦੇ ਢੇਰ ਚਿਰ ਤੀਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਅਰ ਬਾਹਰਵੀਂ ਸਦੀ ਮਸੀਹੀ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਮਤ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਪਰ ਭਾਂਵੇ ਬੁਧ ਮਤ ਵਰਿਹਾਂ ਥੋਂ ਇਸ ਦੇਸੋਂ ਉਠ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਕਾ ਦੀਪ ਤਿਬਤ ਅਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ੨ ਇਹ ਮਤ ਇੱਥੋਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅੱਜ ਤੀਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ॥ {{gap}}ਸਰਾਉਗੀ ਮਤ ਜੈਨ ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ ਹੈ, ਬਾਜੇ ਆਦਮੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਹ ਦੋ ਮਤ ਅਸਲ ਬੁਧ ਮਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਭੇਦ ਹੈ, ਅਰ ਜੈਨ ਲੋਕ ਇਹ ਆਪ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸਾਡਾ ਮਤ ਬੁਧ ਮਤ ਥੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜੈਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘਟ ਹਨ, ਪਰ ਧਨਾਢ ਵਡੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤੀਆਂ ੨ ਬਹੁਧਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਤੁਸੀ ਪੜ੍ਹ ਚੁਕੇ ਹੋ ਕਿ ਚੰਦ ਗੁਪਤ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਅਰ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲੀਤਾ ਸੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਥੀ ਕੁਝ ਜਿੱਤਾਂ ਪਾਈ<noinclude></noinclude> 91plhqdz4xv1mbvb4hgbpob4viqkc94 250 50910 225841 145186 2026-07-13T10:50:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੩)}} ਆਂ, ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁਰਕਸਤਾਨੀ ਕੌਮ ਨੈਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਸਾਲਵਾਹਨ ਨੈ ਅਟਕਾਇਆ, ਇੱਸੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਲਕੋਟ ਓਹੋ ਸ਼ਹਰ ਹੈ, ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਛੇਕੜ ਉਜੈਨ ਦੇ ਉਜਾਗਰ ਰਾਜਾ ਬਿਕਮਾਜੀਤ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ, ਹਿੰਦੁਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੀਕ ਇੱਸੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੰਮਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ, ਇਹ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਥੋਂ ਲੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਈਸਾ ਦੇ ਜੰਮਣ ਥੋਂ ੫੬ਵਰੇ ਪਹਲੇ ਹੋਈ, ਫੇਰ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਮ ਨੈ ਕਾਬਲ ਮੱਲ ਲੀਤਾ ਅਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ ਆ ਧਸੀ, : ਉਸ ਵੇਲੇ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ੮੫੦ ਈ ਦੇ ਲਗ " ਭਗ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਰਿਹਾ; ਅਰ ਓਹ ਬੁੱਧ ਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਇਸ ਥੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇੱਕ ਘਰਾਣਾ ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਲਹੌਰ ਦਾ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਰ ਜਦ ਤੀਕ ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੈ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਤੁਸਾਂ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਬੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਬਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਜੱਟ ਤੇ ਗੁੱਜਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੁਰਕ ਕੋਮਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ॥<noinclude></noinclude> 6dwsgbrm9s3cvwn7cflnqzv5h7f8vwi 250 50911 225842 145187 2026-07-13T10:50:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੪)}} {{gap}}ਜਿਹਾਕੁ ਤੁਸੀ ਹੁਣੇ ਪੜ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸਾਕੀ ਮੁਨੀ ਗੋਤਮ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਥੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਰ ਬੁਧ ਮਤ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦਿਆਂ ੨ ਹੋਰ ਥੀ ਕਈ ਹੇਰ ਫੇਰ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਥੋਂ ਪਹਲੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਆਰਯਾ ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਦੇਉਤਿਆਂ ਹੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਦੇਉਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਯਾ ਵਧ ਕੇ ਤੇਤੀ ਕ੍ਰੋੜ ਹੋ ਗਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਡੇ ਦੇਉਤੇ ਹੋਏ, ਰਾਮਚੰਦ ਜੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨੇ ਗਏ, ਲੋਕ ਬਾਲਾ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਨੌ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਅਰ ਦਸਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਬੁੱਧ ਸੀ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਮਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ, ਬਾਜੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਤੇ ਬਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਹਾਂ ਮਤਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਚਿਰ ਤੀਕ ਵੈਰ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੜ ਸੁਲਾ ਹੋ ਗਈ, ਬੁਧ ਦਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪੁਰ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਰ ਜੀਵਾਂ ਪੁਰ ਦਯਾ ਕਰਨੀ ਉੱਸੇ ਦੀ ਰੰਹਦ ਖੂਦ ਹੈ, ਬੁਧ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਝੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੈ ਬੀ ਆਵਾ ਗੌਣ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਥੋਂ ਵਧਕੇ<noinclude></noinclude> 6qnibzk2p94eh8k8fuqch2tmxkcxq17 250 50912 225843 145212 2026-07-13T10:50:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੫)}} ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਖ ਆਵਾ ਗੌਣ ਥੋਂ ਛੁਟ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬੀ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦੇਉਤਿਆਂ ਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਅਰ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਵਾਗੌਣ ਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਫੇਰ ਪਰਮੇਸੁਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲੇਗਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਹਿੰਦੂ ਅੱਜ ਤੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਬੁਧ ਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਬ ਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ॥ {{gap}}ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦੇਉਤੇ ਬਹੁਤੇ ਅਸਲੀ ਕੋਮਾਂ ਥੋਂ ਲੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮੇਲ ਗੇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਬਹੁਤ ਵੱਟਾ ਸੱਟਾ ਹੋਇਆ, ਪਹਲੇ ਨਿਰੀਆਂ ਚਾਰ ਜਾਤਾਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਰਾਜਪੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਆਰਯਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਮਾਂ ਬਾਹਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜੁਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਘੱਟ ਕੋਈ ਵੱਧ, ਗੱਖੜ ਤੇ ਕਾਠੀ, ਜਟ ਤੇ ਗੁਜਰ, ਜਿਹਾਕੁ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਬਾਜਿ ਸਚਿਨਿਰਣ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵਸੇ॥<noinclude></noinclude> 5roydure96z4fx8wn2qbxawdwe5bt2r 250 50913 225844 145213 2026-07-13T10:50:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੬)}} {{gap}}ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਣਾਂ ਤੇ ਬੁਧ ਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਗਣਤ ਤੇ ਜਯੋਤਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਇੱਸੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਡੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਾਵਯ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਘੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਬੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਥੋਂ ਪਹਲੋਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮਾਯਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦ ਜੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਮਹਾ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਹੈ, ਕੰਹਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਹਾਯਕ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਸਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਨਾਮੀ ਵੈਯਾ ਕਰਣ ਪਾਣਨੀ ਦੀ ਵਲੋਂ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਪਸ਼ੌਰ ਦੇ ਕੱਲ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਰ ਸਾਕੀ ਮੁਨਿ ਗੋਤਮ ਥੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਲੇ ਹੋਇਆ ਸੀ॥ {{gap}}ਹਿੰਦੁਆਂ ਨੈ ਕਦੀ ਇਤਹਾਸ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਕਿ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਬੁਧ ਮਤ ਦੇ ਘਾਟ ਤੀਕ ਜਿੰਨੇ ਵਰੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹਨ, ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮਹਾਭਾਰਤ, ਰਾਮਾਯਣ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਥੋਂ ਅਰ ਨਾਲੇ<noinclude></noinclude> t1ro304wirawvfffbdp7x2e4nnwvelf 250 50914 225845 145218 2026-07-13T10:50:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦2)}} ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੈ ਜੋ ਬੁਧ ਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋਂ ਵੱਖੋ ਖੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਬਾਹ ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਲਝਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਰਾਜਾ ਲੋਕ ਵਡੇ ਚੈਨ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਰਾਂ ਮਿੱਚ ਚੰਗੇ ੨ ਘਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਲਾਲਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਕਿਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਿਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਾ ਥਕਾਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ॥ {{c|{{xx-larger|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਕੋਮਾਂ}}}} {{gap}}ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਥੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰੰਹਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਕੂੜ ਹੈ, ਏਹ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਜਿਹਾਕੁ ਤੁਸੀ ਅਗਲੀ ਸੰਥਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋਗੇ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਥੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਅਰ ਪਹਲੇ ਆਰਯ ਸਦਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੋਮਾਂ ਇੱਥੇ ਵਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਓਹ ਇੱਲ ਦਾ ਨਾਉਂ<noinclude></noinclude> q4br7doo14noseuwt0j44zm9vlirc55 250 50915 225846 145219 2026-07-13T10:50:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੦੮)}} ਕੋਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਚਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਇਤਹਾਸ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਾਵਣੀ ਲਈ ਬੇ ਉਕਰੇ ਪਥਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੇ ਟਿੱਲੇ ਛਡ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਰਦੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਂਡੇ, ਹਥਿਆਰ, ਤੇ ਗਹਣੇ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂਥੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੈੜੇ ੨ ਭਾਂਡੇ ਠਪਣੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ॥ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੋਂ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਮਾਂ ਵਸਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਬੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ। ਸਨ, ਚਮਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕੁਹਾੜੇ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਿਆਂ ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੀਆਂ ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ॥ {{gap}}ਜਦ ਆਰਯ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਅਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਪੁਰ ਬਿਜਧੀ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਉਪਜਾਊ ਮਦਾਨ ਛੱਡਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਟ ਲੈਣੀ ਬਣੀ, ਅੱਜ ਤੀਕ ਏਹ ਕੋਮਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਰਯਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਸ ਕਰਕੇ ਸੱਦਿਆ, ਅਰ ਹੋਰ ਕਈ<noinclude></noinclude> laelvabop104rt6wak4wg06luu68gp8 250 50916 225847 145220 2026-07-13T10:51:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੯)}} ਬੁਰੇ ੨ ਨਾਉਂ ਧਰੇ, ਜਿਹਾਕੂ ਸੂਦ, ਰਾਖਸ਼ ਜੱਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਉਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ ਆਦਿ। {{gap}}ਇਸ ਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਮਝ ਬੈਠੋ ਕਿ ਏਹ ਕੋਮਾਂ ਨਿਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਵਹੂਸ ਹੀ ਸਨ, ਵੇਦ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਕੋਟ ਤੇ ਨੱਥੇ ਗੜੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੋਥੀਆਂ ਥੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ੨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਿੜ੍ਹ ਸਨ, ਤੇ ਆਰਯ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਕ ਬੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਓਹ ਧਰਮੀ ਰੀਤਾਂ ਬੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਅੰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਕ : ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਤ ਹੈ, ਕਿ ਓਹ ਆਪਣੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਗਹਣੇ ਪਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਓਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁਜਣਗੇ, ਇਹੋ ਤਾਂਬੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅੱਜ ਕਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਜਿਹਾਕੁ ਅਸਾਂ ਹੁਣੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਏਹ ਕੋਮਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵਡੀਆਂ ੨ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਲੀ ਤਿਬਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੀ ਟੋਲੀ, ਏਹ ਹਿਮਾਲਯਾ ਦੇ ਹੇਠ ਤੇ ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੀ ਕਲ ਰੀਟੋਲੀ ਇਹ ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ<noinclude></noinclude> 8d79pz1ihxnla4vzn8qq4v9xs0z3mwg 250 50917 225848 145221 2026-07-13T10:51:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੦)}} ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੂਰਬੋਤਰੀ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੀਜੀ ਦਗਵੜੀ ਜੋ ਦੱਖਣ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਟੋਲੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਾਝਾਂ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਹਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਖੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੋਥੀ ਦੀ ਪੋਥੀ ਲੋੜੀਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਜੀਆਂ ਦਾ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਸਮਾਚਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਨਾਵਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਕਲਕੱਤਿਓ ੧੪੦ ਮੀਲ ਪਛੜੱਤਰ ਵੱਲ ਸੰਥਾਲ ਕੋਮ ਦੇ ਪਰਗਣੇ ਹਨ, ਪਹਲੇ ਏਹ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਪਾਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਾੜੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਾਨਣੂ ਚੌਧਰੀ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਵੱਸਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਥੋਂ ਇੱਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਰ ਜਦ ਤੀਕ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ {{gap}}ਹਿੰਦੁਆਂ ਵਾਝੁ ਸੰਥਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਤ ਕਬੀਲੇ ਹਨ, ਕਿ ਆਪਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਉ ਦੀ ਉਲਾਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਸਦਾ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,<noinclude></noinclude> g32f8t9q7cp48lfdt5jecak4vydzmgo 250 50918 225849 145222 2026-07-13T10:51:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੧)}} ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਕਰੜਾ ਡੰਡ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਡੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਲੇ ਜਦ ਬਾਲਕ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਹ ਇਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿਤਾ ਪੁ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਹੱਥ ਰੱਖਕੇ ਕੁਲਦੇਉ (ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਦੇਉਤਾ) ਦਾ ਨਾਉਂ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਫੂਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾੜਨਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣ ਥੋਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਜੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਵਾੜਨਾ, ਇਹ ਰੀਤ ਪੰਜਵੇਂ ਵਰੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ " ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ ਤੇ ਮਿ ਭਾਂਵੇ ਕਿਸੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋਣ ਕਠੇ ਹੋਕੇ ਖਾਣੇ ਪੁਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਬਾਲ ਦੀ ਬਾਂਹ ਪੁਰ ਦਾਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੌਥੀ ਰੀਤ ਪਨਾਉਣ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੀਕ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸੰਥਾਲ ਤੀਮੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਰੀਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਥੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਕੋਮ ਵਿੱਚੋਂ<noinclude></noinclude> efixtppw69bgoo1epne2rh1tu6qxnas 250 50919 225850 145223 2026-07-13T10:51:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੨)}} ਕਢਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਛੇਵੀਂ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੋਟੇ ਦਮੋਦਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਕੇ ਪਿ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਂਦੇ(੨੧੨) ਕਢਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਛੇਵੀਂ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੋਟੇ ਦਮੋਦਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਕੇ ਪਿ ਵਿੱਚ ਰਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੇਉਤਿਆਂ ਵਾਣੂ ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੇ ਦੇਉਤੇ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਕਸਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਰਣ ਭਾਂਵੇ ਇਹ ਹੋਊ, ਕਿ ਆਰਯ ਕੋਮ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਹਜਾਰਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦਿੱਤੇ, ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਗੱਲ ਘਰ ਕਰ ਗਈ, ਕਿ ਦੇਉਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਖ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉ ਜੋ ਜਰਵਾਣੇ ਗਰੀਬਾਂ ਪੁਰ ਕਸ਼ਟ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਉਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਓੜਕ ਹਨ, ਅਰ ਸਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਿਛ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਲ ਢਲ ਤੇ ਫੁੱਲ, ਪਹਲੇ ਏਹ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਥੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਮਲਾ ਮਾਫ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।। {{gap}}ਉੜੀਸਾ ਦੇਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਂਡਾ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਪੂਰ<noinclude></noinclude> 5so3oy54hnhujdnvz48yfuic1njk4nt 250 50920 225851 145224 2026-07-13T10:51:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੩)}} ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਵਡਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਆਪਣੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਤੇ ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਘਰ ਦੀ ਵਡੀ ਬੁੱਢੀ ਤੀਮੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇਕਠੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਉ ਦੇ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਿਲਕੀਅਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਦ ਪਿਉ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਜਮੀਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਮੀਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।। {{gap}}ਇਸ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਬੀਲੇ ਹਨ, ਅਰ ਹਰ ਕਬੀਲੇ ' ਵਿੱਚ ਕਈ ਘਰਾਣੇ, ਜਿਕੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਕੁਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਵਡੇ ਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬਹੁਤਾ ਪਹਲੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਜੋਗ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧੀ ਗਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਨਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਡਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਰ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਵਡੇ ਪਾਸੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।। {{gap}}ਜਦ ਤੀਕ ਇਸ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਰਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਕਿਸੇ<noinclude></noinclude> hmlkrfubgyhxyhvcrk41cihh1nkjul7 250 50921 225852 145225 2026-07-13T10:51:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੪)}} ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਦਾ ਤਾਂ ਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸਾਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਹ ਕਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਡੰਗਰ ਦੇਕੇ ਚੱਟੀ ਨਾ ਭਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫੱਟਦਾ, ਉਸ ਪੁਰ ਇਹ ਕਰ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਤੀਕ ਘਾਉ ਵਾਲਾ ਰਾਜੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਸ ਦੇ ਪੀਣ ਖਾਣ ਦਾ ਖਰਚ ਪੱਲਿਓਂ ਭਰੇ, ਚੋਰ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦਾ ਮਾਲ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸੰਥਾਲਾਂ ਵਾਂਝੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥੀ ਇਹ ਸਜਾ ਡਾਢੀ ਕਰੜੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ॥ {{gap}}ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਆਉਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੁਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੁਹਾਂ ਝਗੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਜਿੱਤਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੱਚਾ ਜਾਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁਦਾਲਜ਼ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾ ਲੋਹਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਪਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਸਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਚਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਝੂਠਾ, ਕਦੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਝਗੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋੜ ਕਿੱਲੀ ਦੀ ਖਲ, ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ਜਾਂ ਕੀੜੀ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਪੁਰ ਸੁਗੰਦ ਦਿੰਦੇ<noinclude></noinclude> 6yq7gcpnf9gemeaic74984sh04dinop 250 50922 225853 145226 2026-07-13T10:51:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੫)}} ਸਨ, ਕਿਉ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਇਸ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋਂ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਜੰਮ ਕੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲ ਸਾੜ ਕੇ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਖੇਤ ਬੀਜਦੇ ਸਨ, ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਬਲਤਾਈ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾ ਵੱਸੇ, ਸੰਥਾਲਾਂ ਵਾਂਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਰ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੂਜੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਧਾ ਦਸਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਵਰੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜਦ ਤੀਕ ਉਹ ਜੁਆਨ ਹੋਵੇ, ਵਹੁਟੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਹਲਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹ ਕੋਮ ਬੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਉਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਥੋਂ ਵਡੀ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਰੇ ਖੇਤ ਬੀਜਣ ਤੇ ਵਢਣ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਏਹ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਮ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦਾਨ ਦੇਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਲੈਣਾ, ਇਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> ekj7qbzqw03x56wsq27ul4n9hm426zc 250 50923 225854 145227 2026-07-13T10:51:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੬)}} ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਚੂੜੇ ਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਆਦਿਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਓਹ ਪਹਾੜਾਂ ਪੁਰੋਂ ਰੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਏਹ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰਨ ਥੋਂ ਪਹਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੂਬ ਖੁਆਉਂਦੇ ਪਿਆਉਂਦੇ, ਅਰ ਆਗਤ ਭਾਗਤ ਕਰਦੇ, ਅਰ ਬਲੀ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਅਸਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੱਲ ਦੇਕੇ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਅਰ ਤੇਰਾ ਖੂਨ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫੇਰ ਉਸਦਾ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਸਣ, ਭਈ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਪਰਸਿੰਨ ਹੋਵੇ, ਅਰ ਖੇਤ ਖੂਬ ਫਲਣ, ਪਰ ਜਦ ਥੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਰਾਜ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਏਹ ਨਿਰਦਯਤਾ ਦੀਆਂ ਬਲੀਆਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਉੜੀਸੇ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਮ ਜਵਾਂ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੀਕ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ ਕਿ ਬਿਛਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਪਹਨਦੀ ਸੀ, ਅਰ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤਨਾ ਮੁਢੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਮੱਧ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲੀ ਵਜੋਂ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੋਮ ਜੋ ਗੋਂਡ ਅਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਬੁਧਿਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ<noinclude></noinclude> e0pxhhbyit8i66eg0kitgxss5yk1wsn 250 50924 225855 145228 2026-07-13T10:52:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੭)}} ਮਾਰੀ ਕੋਮ ਦਾ ਜੇ ਉਸ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਹੈ, ਕਿ ਓਪਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਪਣੇ ਛੱਪਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਨੱਸਦੇ ਹਨ, ਵਰੇ ਦੇ ਵਰੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਆਦਮੀ ਮਾਮਲਾ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੱਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੜਦਾ, ਬਾਹਰ ਖਲੋਕੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰੀ ਚੁੱਪ ਕੀਤੇ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਨੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।। {{gap}}ਨਰਬਦਾ ਤੇ ਤਾਪਤੀ ਦੇ ਬਨਾਂ, ਬਿੰਧਿਆਚਲ ਦਿਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਇੰਦੌਰ ਅਰ ਗੁਲਿਯਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਭੀਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੋਕ ਠਿੰਗਣੇ ਤੇ ਚਤੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਤੰਤਾ ਦੇ ਪੇਮੀ, ਅੱਖਾਂ ਥੋਂ ਦਨਾਈ ਤੇ ਰੀਡ ਪੁਣਾ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਭੀਲ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਰਾਜ ਪੁਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਲੱਟ ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਠੱਗ ਤੇ ਡਾਕੂ ਉਘੇ ਸਨ, ਭਾਂਵੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਸੂਰਬੀਰ ਹਨ, ਪਰ ਟਾਕਰਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਝੱਟ ਉਠ ਨੱਸਦੇ ਹਨ, ਡਾਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਜਾ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਵਡਾ ਕਸ਼ਟੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਓਹ ਸਾਲਸੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ॥<noinclude></noinclude> mzch1zsp6m35a5glthsmus37viw4hzx 250 50925 225856 145229 2026-07-13T10:52:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੮)}} {{gap}}ਭੀਲ ਦੇ ਘਰ ਬਾਲ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਅਜਿਹਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੀ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ, ਕਦੀ ੨ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬੀ ਇਕੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਾ, ਮੰਗਲ ਸੈਨ, ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਉਣ ਰਾਮ ਆਦਿਕ ਨਾਉਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਹੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਤਾਂ ਤੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗਾਤਾਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁੜਮਾਈ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਪਿਉ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਜਦ ਉਹ ਵਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਗੋਤਮ ਜੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡਾ ਦੇਉਤਾ ਹੈ, ਅਰ ਰੀਤਾਂ ਬਾਹਲਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਾਕੁਰੀਢ ਦਿਵਾ ਲਾਵਾਂ ਆਦਿ।। {{gap}}ਭੀਲ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਹੋਲੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਤੇ ਦੁਸਹਰਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਡਾ ਭਰਾ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਾੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਥਹੁਧਾ ਦੋਂ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ<noinclude></noinclude> fi4hwtct5cqjs1mcvo40dttw31kgay3 250 50926 225857 145230 2026-07-13T10:52:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੧੯)}} ਨਹੀਂ, ਓਹ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਪਾਰਬਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਭੀਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਡੰਡ ਬਾਹਲਾ ਚੱਟੀ ਦਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਲੇ ਏਹ ਲੋਕ ਡਾਕਾਂ ਮਾਰਕੇ ਪੇਟ ਪਾਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਅਨਾਜ ਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜਾਰਾ ਤੋਰਦੇ ਹਨ, ਘਾਹ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਟੋਕਰੇ ਪੜਦੇ ਤੇ ਪੱਖੇ ਆਦਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂ ਬਾਝ ਹੋਰ ਬੀ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰਯਾ ਕੋਮਾਂ ਵਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਹਲੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੁਰਾਨੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦਰਾਵੜ ਸੀ, ਅਰ ਇੱਸੇ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਏਹ ਕੋਮਾਂ ਉਜਾਗਰ ਹਨ! ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਤੇਲਗੂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਕਨਾਰੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਲ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਡੀ ਉੱਤਮ, ਠੇਠ, ਤੇ ਵਿੱਦੜਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਥੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਯ ਕੋਮ ਦੇ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਥੋਂ ਪਹਲੋਂ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਬੁੱਧਮਾਨ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਨ॥<noinclude></noinclude> oa0rqfdj5wtx38oslr8b86fiphxflms 250 50927 225858 145232 2026-07-13T10:52:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੦)}} {{c|{{xx-larger|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ}}}} {{c|{{xx-larger|ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ}}}} {{gap}}ਸੰ: ੫20 ਈ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਦੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਆਏ, ਅਰਥਾਤ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਮਤ ਦੇ ਕਰਤਾ ਮੁਹੱਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੈ ਜਨਮ ਲੀਤਾ, ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਅਰਬਵਾਸੀ ਨਿਰੇ ਅੜਬ ਤੇ ਵਹੂਸ਼ ਸਨ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਹਿੱਤੇ ਆਈ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਪੁਰ, ਅਰ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬੀ ਢੇਰ ਦੇਸਾਂ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗਾ ਧਨ ਉਪਜਾਊ ਦੇਸ ਬਿਜੇਤਾ ਹੱਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਖੋਂ ਕਦ ਬਚਦਾ ਸੀ, ਅਜੇ ਮੁਹੱਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਨਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੇ ਜਿਤਿਆ, ਪਰ ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਦੇ ਖੁਹਾ ਬੈਠੇ, ਫੇਰ ਡੇਢ ਸੌ ਵਰੇ ਤੀਕ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਪੱਛਮ ਵਲ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਰ ਕੁਝ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਬੀ ਵਡੇ ੨ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਜੋ ਜਾਨ ਤਲੀ ਪੁਰ ਧਰ ਕੇ ਲੜਦੇ ਸਨ।<noinclude></noinclude> m04zjmnalimb5rjxp4tujk1mlqgxpgo 250 50928 225859 145234 2026-07-13T10:52:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੧)}} {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਡੇ ਜੱਥੇ ਸਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜ ਪੂਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਮਧਰਦੇਸ ਅਰਥਾਤ ਅਜਕਲ ਦੇ ਪਛਮੋ ਦੇਸ ਪੁਰ ਬੀ ਰਾਜ ਪੁਤ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਬੰਗਾਲੇ ਵਿਚ ਪਾਲ ਘਰਾਣਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਏਹ ਵਡੇ ੨ ਰਾਜ ਸਨ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਛੋਟੇ ੨ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ੨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦ ਲੜਾਈ ਭੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇੱਸੇ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਲੇ ਪਹਿਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਵਡਾ ਔਖ ਹੋਇਆ, ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਤੁਸਾਂ ਨਾਸਰਦੀਨ ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਤੇ ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ ਨਵੀ ਦਾ ਹਾਲ ਪੜਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਕੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਹਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੁਰ ਹੱਲੇ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਮਹਮੂਦ ਮਥਰਾ ਤੇ ਕਨੌਜ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾ, ਪਰ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਹਾਂ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ, ਅਰ ਡੇਢ ਸੌ ਵਰੇ ਤੀਕ ਗਜ਼ਨਵੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਗਜਨਵੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਗੌਰੀ ਘਰਾਣੇ ਦਿਆਂ ਦੋਂ ਪਾਤਸਾਹ ਨੂੰ ਪਾਤਸਾਹਤ ਮਿਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਡਾ ਭਰਾ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> 3ilaj6834sejen8nlz9n9e8lz3e2g9n 250 50929 225860 145241 2026-07-13T10:52:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੨)}} ਤਖਤ ਪੁਰ ਬੈਠਾ, ਅਰ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮੁਹੱਮਦ ਗੌਰੀ ਨੈ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੀਤੀ, ਤੇ ਹਿੰਦ ਪੁਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ੧੧੬੧ ਈ: ਸੰ: ਵਿੱਚ ਥਨੇਸਰ ਦੇ ਮਦਾਨ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਿਥੀਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਵਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ, ਦੂਜੇ ਵਰੇ, ਫੇਰ ਵਡੀ ਤਿਅਰੀ ਨਾਲ ਆਏ, ਇਧਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚ ਫੁਟ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੈਚੰਦ ਕਨੌਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰਥੀਰਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਕੀਤੀ,ਅਰ ਏਕੇ ਦੇ ਟੁਟਨ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ, ਅਰ ਪ੍ਰਿਥੀਰਾਜ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੁਹੱਮਦ ਗੌਰੀ ਨੈ ਵਧ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਸਾਂਭ ਲੀਤੀ, ਅਰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਧਾਵੇ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਕਨੌਜ ਦਾ ਕਿਲਾ ਲੁੱਟਿਆ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਮਦੀ ਹੀ ਮੁਹੱਮਦੀ ਪਸਰ ਗਏ। {{gap}}ਮੁਹੱਮਦ ਗੌਰੀ ਨੈ ਮਹਮੂਦ ਵਾਧੂ ਲੁਟ ਮਾਰ ਪੁਰ ਹੀ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਜੋ ਦੇਸ ਜਿੱਤਦਾ ਗਿਆ, ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਬਾਨ੍ਹਣੂ ਬੰਨਦਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸਦੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦੇ ਅੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦੇਸ ਪੁਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ<noinclude></noinclude> 6o3uacs4wlv2cc5b99v5pyh1zt9evg4 250 50930 225861 145243 2026-07-13T10:53:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੩)}} ਲੀਤਾ, ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੁਤਬ ਦੀਨ ਏਬਕ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਅਰ ਚੁਰਾਸੀਆਂ ਵਰਿਆਂ ਤੀਕ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਇਸਨੂੰ ਗੁਲਾਮਾ (ਦਾਸਾਂ) ਦਾ ਘਰਾਣਾ ਕੰਹਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਕੁਤਬ ਦੀਨ ਮੁਹੱਮਦ ਗੌਰੀਦਾ ਦਾਸ ਸੀ, ਇਸ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਬ ਥੋਂ ਵਡਾ ਪਾਤਸਾਹ ਸ਼ਮਸ਼ ਦੀਨ ਅਲਤਮਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਥੋਂ ਬੰਗਾਲੇ ਤੀਕ ਅਰ ਅਜਮੇਰ ਤੇ ਗਵਾਲਰ ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਸਬ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਦੀ ਧੀ ਰਜ਼ੀਆ ਬੇਗਮ ਗੱਦੀ ਪੁਰ ਬੈਠੀ, ਇਹ ਤੀਮੀ ਵੱਡੀ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧਿ ਮਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਗੱਦੀ ਪਰ ਬੈਠੀ ਸੀ ਕਿ ਅਮੀਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਬਾਜੇ ਕੰਮਾਂ ਥੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਤਖਤ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ। {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਤੀਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਪੁਰ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਦਾਸ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਖਿਲਜਿਆਂ ਦਾ ਤੀਹ ਵਰੇ ਤੀਕ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਅਰ ਤਿੰਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਡਾ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਸੂਬੇ ਜਿੱਤੇ ਜਾਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਰਲਣ<noinclude></noinclude> ktdufaa9k5onzl9h4z9l6jelf42hgw7 250 50931 225862 145244 2026-07-13T10:53:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੪)}} ਲੱਗੇ ਤਲੰਗਾਨਾ, ਖਾਨਦੇਸ ਤੇ ਦੇਵਗੜ ਫਤੇ ਹੋਏ, ਅਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਾਸ ਕਾਫੂਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਚੋਂ ਹੋਕੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਪਾਤਸਾਹ ਦੇ ਬੁਢੇ ਵਾਰੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾ ਹੋਇਆ ਅਰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਬਥੇਰੇ ਕਿਲੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। {{gap}}ਖਿਲਜੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਤੁਗਲਕ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਆਜ ਹਿੰਦੂ ਅੱਕੀ ਹੋਏ, ਕਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਇਸ ਵਰੇ ਇਕ ਕਿਲਾ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਦੂਜੇ ਵਰੇ ਇਕ ਸੂਬਾ ਸੁਤੰਤਹੋ ਗਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਥਾਂ ਬਾਝ ਇਕ ਹੋਰ ਹੋਣੀ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੁਰ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ, ੧੩੯੯ਈ: ਸੰ: ਵਿੱਚ ਓਹ ਪਰ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਅਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਫੀਲ ਕੋਲ ਮਹਮੂਦ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਤਾਂਝ ਦੇ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਲਈ, ਪਰ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਨਾ ਚਾਹਿਆ ਇੱਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਮਧਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਵਾਚ ਗਿਆ।<noinclude></noinclude> 0d6mf1lfyv3nfa7w4babjuqjd8glnoc 250 50932 225863 145245 2026-07-13T10:53:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੫)}} {{gap}}ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੀਕ ਤਾਂ ਤੁਗਲਕ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫੇਰ ਸਾਦਾਤ ਤੇ ਲੋਦੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਮੱਲੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਮੀਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਬਹੁਤਾ ਵਡੇ ੨ ਸੂਬੇਵਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜੇ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਸਨ, ਅਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇ ਰਾਜ ਅੱਡ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਠੀ ਉਸ ਦੀ ਮੱਝ ਵਾਲਾ ਲੇਖਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਥਾ ਜਿਸ ਦੀ ਚੈ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਮੱਲ ਬੈਠਾ। {{gap}}ਇੱਸੇ ਸਮੇਂ ੧੫੨੬ ਈ: ਸੰ: ਵਿਚ ਬਾਥਰ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿਤਿਆ ਅਰ ਤੈਮੂਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋਗਿਆ, ਇਸ ਸੂਰਬੀਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਤੁਸਾਂ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਵਿਚ ਪੜਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਰਾਜ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿ ਇਹ ਚੜਦੀ ਕਲਾਂ ਕਰ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਪੁਤੁ ਹਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੀਕ ਤਾਂ ਹਮਾਯੂੰ ਦੁਖ ਤੇ ਕਸ਼ਟ ਭੋਗਦਾ ਐਵੇਂ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਛੇਕੜ ਈਰਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਥੋਂ ਦੇ ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਰੁਪੈ ਤੇ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਸਹਾਯਤਾ<noinclude></noinclude> 2hzu1zy99vp7l6ju8ikmmwnc2w1etwr 250 50933 225864 145248 2026-07-13T10:53:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੬)}} ਕੀਤੀ, ਅਰ ਹਮਾਯੂੰ ਨੇ ਗੁਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਫੇਰ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਹਮਾਯੂੰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅਕਬਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਬ ਥੋਂ ਵਡਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਕੰਧਾਰ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਬੰਗਾਲੇ ਤੀਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਤਲੰਗਾਨਾ ਖਾਨਦੇਸ ਅਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੀ ਇਸਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨਿਰਾ ਦੇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਬਾਣੂ ਬੀ ਵਡੀ ਬੁੱਧਿ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਬੱਧਾ, ਦੇਸ ਨੂੰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸਥਾਪਨ ਕੀਤੇ, ਜਗੀਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਲਬ ਦਿੱਤੀ, ਪਰਜਾ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕੁਤਵਾਲੀ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ, ਨਿਆਉ ਲਈ ਕਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਵਾਈ, ਅਰ ਹਾਲੇ ਦੇ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਏ, ਨਾਲੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਨਜਰ ਵੇਖਿਆ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾਕ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਡੇ ੨ ਹੁੰਦੇ ਦਿਤੇ, ਗੱਲ ਕੀ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਓੜਕ ਸੀ, ਅਰ ਪਰਜਾ ਸੁਖੀ ਸੀ। {{gap}}ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੀ ਰਾਜ ਤਾਪ ਚੰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਾਹਜਹਾਨ ਨੈ<noinclude></noinclude> f7vyfuuy4thtoc7tw0t8zjpdh3b2toj 250 50934 225865 145256 2026-07-13T10:54:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੭)}} ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਿੱਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਰ ਕੰਧਾਰ ਤੇ ਬਲਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੈ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ੨ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ ਬਣਵਾਏ, ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਜਾਮਿਆ ਮਸੀਤ ਅਰ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ੨ ਲੋਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਹਜਾਨੀ ਉਸਾਰੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਇਕ ਕਹਾਉਤ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੁੰਡੇ ਅਰ ਬੀਜਾ ਪੁਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕੀਤਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਇੱਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਰਿਆ, ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ ਇੰਨਾਂ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਉਦ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਔਖਾ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਉਤੇ ਨਿਹਚਾ ਨ ਸੀ, ਅਰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਿਨਾ ਅਕੀਨ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ, ਇਸ ਥੋਂ ਬਾਝ ਔਰੰਗ ਜ਼ੇਬ ਬਾਹਲਾ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਧਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਪੈ ਗਈ, ਇਸ ਪੁਰ ਹਨੇਰ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਡਾਢਾ ਸਤੁ ਸੀ, ਜੱਜੀਆ ਜੋ ਅਕਬਰ ਨੇ ਲਾਹਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੈ ਫੇਰ ਲਾ ਦਿਤਾ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ<noinclude></noinclude> h0lmaz1ev12wafwflw3rmcdq4o7hc89 250 50935 225866 145263 2026-07-13T10:54:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੮)}} ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋਰੋ ਜੋਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਫਲ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਜ ਪੁਤਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਉਧਰ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੇ ਘਮਸਾਨ ਚੌਦਾਂ ਪਾ ਦਿਤੀ ਖਾਨਦੇਸ ਦੇ ਦਖਣ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰ ਧਾੜ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਛੇਕੜ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ, ਅਰ ਦਖਣ ਦੇ ਬਾਜਿਆਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਚੌਥ ਦੇਣੀ ਪਈ, ਹੌਲੀ ੨ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਪੁੱਤ ਪੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਰਹਟੇ ਇਡੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਏ। {{gap}}ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਚੌਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਪਾਊਂ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ, ਅਰ ਇਥੋਂ ਰਾਜ ਹੋਰ ਬੀ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਛੇਕੜ ਵਡਾ ਪੁਗੱਦੀ ਪੁਰ ਬੈਠਾ, ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਚੱਕਿਆ, ਅਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲਗੀਆਂ, ਇਧਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਉਧਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਲੁਟ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੁਰ ਕੁਝ ਗਹੁ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ<noinclude></noinclude> nkwn96lojlsmc8ko1c6rumvsad2rmg6 250 50936 225867 145267 2026-07-13T10:54:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੯)}} ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲੜਾਈ ਲਗੀ ਰੰਹਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਮੁਹੱਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਜ਼ਾਮਉਲ ਮਲਕ ਦੱਖਣ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਸਫਜਾਹ ਅਵਧ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਬਣ ਬੈਠੇ, ਇਧਰ ਈਰਾਨੋਂ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਤੇ ਕਤਲਾਮ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੁਹੱਮਦ ਸ਼ਾਹ ਥੋਂ ਪਿਛਲੇ ੩ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇ ਚਾਰ ਵਾਰੀ , ਅਹਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਹੱਲੇ ਕਰਕੇ ਦੇਸ ਦਾ ਲੁਟ ੨ ਕੇ, ਸੱਤੜਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਧਰ ਮਰਹਟਿਆਂ ਨੈ ਮਦਾਨ ਖਾਲੀ ਦੇਖਿਆ, ਅਰ ਦੇਸ ਪਰ ਦੇਸ ਜਿਤਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਤੀਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਰੁਹੇਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਡ ਖੱਪ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਰ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਅੱਡ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਮਾਤ ਸਨ, ਸ਼ਹਰ ਦੀ ਸਫੀਲੋਂ ਬਾਹਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਧਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰਜਾ ਦੇ ਬੁਰੇ ਹਾਲ ਤੇ ਬਾਂਕੇ ਦਿਹਾੜੇ, ਨਾ ਜਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਮਾਲ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਜੋ ਆਇਆ ਸੋ ਲੁਟ ਲੈ ਗਿਆ ਕੋਈ ਪੁਛਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਨੇਰ ਸਾਈਂ ਦਾ ਕਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਹ ਬਾਥਰ ਜਿਹੇ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਰੱਖੀ, ਅਕਬਰ ਅਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ<noinclude></noinclude> g9d20d0q3k428p2j3kpiwv6bmz282j3 250 50937 225868 145269 2026-07-13T10:54:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੦)}} ਜਿਹੇ ਬੱਧਿਮਾਨਾ ਨੈ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਦਿ ਆਲ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਇਸ ਦੁਖੀ ਸਮੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਾ ਪੁਰ ਕਿਰਪਾ ਕੀੜੀ ਕਿ ਅੰਗੇਜ ਦਖਣ ਅਰ ਬੰਗਾਲੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਏ, ੧੮੦੩ ਈ: ਸੰ: ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਰ ਹੋਈ, ਮਰਹਟਿਆਂ ਦਾ ਬਲ ਘਟਿਆ, ਜੱਟਾਂ ਤੇ ਰੁਹੇਲਿਆਂ ਦੇ ਝੰਮੇ ਲਿਆਂ ਤੇ ਲੁਟਾਂ ਮਾਰਾਂ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੈ ਖਲਾਸੀ ਪਾਈ, ਅਰ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਦੇ ਨਿਆਯ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰੰਹਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਤੈਮੁਰੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸੋਂ ਇੰਗਲਸ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਰ ਦਿਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਤੇ ਪਤਸ਼ਾਹਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਨੀ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪਰ ਛੇਕੜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰਸ਼ਾਹ ੧੮੫੭ ਈ: ਸੰ: ਦੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਆਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ, ਅਰ ਕੈਦ ਹੋਕੇ ਰੰਗੂਨ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਉਥੋਂ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਗਮਨ ਕਰ ਗਏ।<noinclude></noinclude> 2plpplkmkxfddsltcnzv3pjd0v8nj7u 250 50938 225869 145270 2026-07-13T10:55:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੧)}} {{c|{{xx-larger|ਸੁਸੀਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ}} {{c|ਉੱਦਮੀ ਚਪੜਾਸੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ}}}} {{gap}}ਸਿਮਲੇ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਨ, ਮੋਹਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉੱਚੇ ੨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕੀ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਜਿੱਥੇ ਤੀਕ ਨਜੀਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਜੀਆਂ ਪੁਰ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਬਨ ਛਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਰ ਹਰਿਆਊਲ ਲਹ-ਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਜੀਆਂ ਨੰਗ, ਧੜੱਗੀਆਂ ਲਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਦੂਰੋਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਨਾਲਾ ਵਡੇ ਜੋਰ ਦਾ ਵਗਦਾ ਹੈ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਚਿੱਟੇ ੨ ਗੋਲ ੨. ਪੱਥਰ ਪਏ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਤੀ ਦੀ ਆਬ ਇਸ ਅੱਗੇ ਤਾਬ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਅਰ ਪੀਓ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਠੰਡਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਮਾ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ<noinclude></noinclude> q5brtfix78ptk89n0dg3k4g51spm3j1 250 50939 225870 145272 2026-07-13T10:55:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੨)}} {{gap}}ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਪੱਕਣ ਦਾ ਧੂੰਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਤੀਕ ਖੇਤ ਬੀਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਧਾਨਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਉਲ ਕਿਹੀ ਲਹਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਕੇ ਅੱਖਾਂ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਧਰੇ ਗਊ ਬਲਦ ਚਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਧਰੇ ਕਿਰਸਾਣਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਔਹ ਦੇਖੋ ਦੁਰੋਂ ਇੱਕ ਭੀੜਾ ਰਸਤਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੱਕਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਝ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਕਿਰਸਾਣ ਉੱਸੇ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਦੀ ਇਕੱਲੇ ਕਦੀ ਦੁਕੱਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੌਲੀ ੨ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਂਵੇ ਪਿੱਠ ਪੁਰ ਭਾਰ ਹੈ, ਅਰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ੨ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ॥ {{gap}}ਆਓ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲੀਏ, ਉਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਉੱਦਮੀ ਚਪਰਾਸੀ ਹੈ, ਕਿ ਸਿਮਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰ ਹੈ, ਲੋਂ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਚੌੜੀ ਸ਼ਿਲਾ ਪੁਰ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਹੋਰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੰਝ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਰੋਜ ਰਾਤ ਕਿਉਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> n0k8hl8euue5i40ltx8ts4e6kdxk6m3 250 50940 225871 145275 2026-07-13T10:57:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੩)}} {{gap}}ਕਿਉਂ ਭਾਈ ਉੱਦਮੀ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਪੁਰ ਕੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਅਰ ਤੈਨੂੰ ਰੋਜ ਇੰਨਾਂ ਚਿਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਪੁਰ ਪੌਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਲੇਟਾਂ ਬੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਮੈਂ ਸਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਛੇ ਸੱਤ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ, ਪੰਜ ਵਜੇ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇੰਨਾਂ ਭਾਰ ਰੋਜ ਚੁੱਕਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਹਾਂ, ਹੌਲੀ ੨ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਘਰ ਆਉਂਦੇ ੨ ਰਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਕਿਉਂ ਬਈ ਏਹ ਸਿਲਾਂ ਰੋਜ ਕਿਉਂ ਇਡੀ ਦੂਰੋਂ ਚਕ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਬੀ ਤਾਂ ਸਭਨੀ ਪਾਸੀਂ ਪਹਾੜ ਹੀ . ਪਹਾੜ ਖੜੇ ਹਨ, ਮਹਾਰਾਜ ਏਹ ਸਲੇਟਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ੨ ਤੇ ਘੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂਗਾ, ਸਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਸਸਤਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਮੁੱਲ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾਂ ਘਰ ਢਹ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ, ਮਜੂਰਾਂ ਥੋਂ ਦੁਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਤੀਹ ਚਾਲੀਹ ਰੁਪੈ ਮਜੂਰੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਹਾਂ, ਇਤਨਾ ਰੁਪਯਾ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ, ਦਫਤਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਦੋ ਤਿੰਨ ਸਿਲਾਂ ਰੋਜ ਪਿੱਠ ਪੁਰ ਬੰਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਚਵਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਪੱਥਰ<noinclude></noinclude> lgs42oto438f4tg2gx6leesell905v4 250 50941 225872 145280 2026-07-13T10:57:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੪)}} ਇਕੁਰ ਹੀ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹਨ।। {{gap}}ਓਹੋ, ਭਾਈ ਉੱਦਮੀ! ਦਿਨ ਭਰ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਥੋਂ ਰੋਜ ਇੰਨਾ ਭਾਰ ਢੋ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਬੜੇ ਵਡੇ ਪੁਰਖਾਰਥੀ ਹੋ, ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਬਾਲ ਨਿੱਕੇ ੨ ਹਨ, ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਪਵੇਗੀ, ਅਰ ਘਰ ਨਾ ਬਣੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਣਗੇ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਾਮ ਲਈ ਧੁੱਪ, ਛਾਂ, ਹਨੇਰੀ, ਮੀਂਹ ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਚੇਤੇ ਤਾਂ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੁਖ ਲਈ ਪਿਉ ਨੇ ਰੋਜ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇੰਨਾ ਦੁਖ ਪਾਕੇ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਅਰਆਪਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਛਡ ਗਿਆ।। {{gap}}ਵਾਹ ਭਈ ਉਦਮੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ, ਕਿ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਪੂਜਣਗੇ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਪਾਲ ਪਿਉ ਉਲਾਦ ਵਾਸਤੇ ਇਡੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦੀ ਭੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਕੀ ਪੋਤੇ ਤੇ ਪੜੋਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਰਨਗੇ॥ {{gap}}ਸਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਥੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਦਾਯਕ ਨਹੀ ਹੈ, ਕੀ ੨ ਕਸ਼ਟ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਅਰ ਦੁਖ ਨਾ<noinclude></noinclude> fqnb4j4x3rylrpwkveb4v492vdiof84 250 50942 225873 145281 2026-07-13T10:57:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੫)}} ਪਾਉਣ, ਫੇਰ ਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਥੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਣ, ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਹਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਲਿਆਈ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਚੰਗੇ ਬੱਚੇ ਓਹੋ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਪੁਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਮਝਦੇ ਹਨ॥ {{Block center|<poem>ਚੰਗੇ ਕਹੀਏ ਬਾਲ ਓਹੋ ਹੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮੰਨਣ, ਭਲ ਮਣਸਊ ਤੇ ਨੇਕੀ ਬੁਧਿ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਨ ਉਜਾਗਰ ਅੰਤ ਸੁਰਗਨੂੰ ਜਾਨ, ਵਡੀ ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। ਇਹ ਨੇਕੀ ਹੈ ਪਾਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਓਹੋ, ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰਲਖ ਨਿਆਮਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। ਪਾਲਿਆ ਪੋਸਿਆ ਸਾਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਸਹਕੇ ਦੁਖ ਹਜਾਰਾਂ, ਜੋਗ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਿਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਧਰਮ ਹੈ ਬੇਲੀ? ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛੇ, ਤੁਰਤ ਓਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। ਗੁਰਦੇਵ ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਪਿਤਾ ਆਪ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਬੈਕੁੰਠ ਦੁਨੀ ਦਾ ਸਚ ਪੁਛੋ ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> o4hq7094hfav3uopkwfl1nyk9gy53nv 250 50943 225874 145285 2026-07-13T10:57:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੬)}} {{c|{{xx-larger|ਕਸਰਤ ਦੇ ਗੁਣ}}}} {{gap}}{{gap}}ਕਹਾਉਤ ਹੈ ਕਿ ਦੇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਹਜਾਰ ਨਿਆਮਤ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਰੋਗਤਾ ਥੋਂ ਵਧਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਉਤ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀ ਈਸ਼ਰ ਦਾਤ ਬ੍ਰਿਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਰ ਪਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਤੇ ਧਨ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਚੌਕੁੰਟ ਵਿੱਚ ਧੁੰਮ ਗਏ, ਪਰ ਜੇ ਸਰੀਰ ਅਰੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਕੰਮ, ਜਦ ਸਦਾ ਸਿਰ ਪੀੜ ਰਹੀ, ਤੋ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾ ਪਚਣ ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਦਾ ਗਿਲਾਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵਿਦਿਆ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਉ, ਤੇ ਧਨ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੋਂਦੀ ਛੱਤ ਪੁਰ ਧਰੋਗੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੀ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਰ ਸੁਖ ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਕੋਹ ਨੱਠੇਗਾ॥ {{gap}}ਇਸ ਥਾਂ ਤੁਸੀ ਦੇਖ ਸੱਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਰੋਗਤਾ ਆਦਮੀ ਲਈ ਕਿੱਡੀ ਲੋੜੀਦੀ ਹੈ, ਨਿਰੀ ਲੋੜੀਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਵਸਰ ਹੈ, ਅਰੋਗਤਾ ਨਾ ਹੋਉ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕੇਗਾ, ਇੱਕ ਦੇਹ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾਈ ਹਜਾਰ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਦੇਹ ਨਤਾਕਤ ਰਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਨਾ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾ<noinclude></noinclude> 787lt9nddz9hg3ip3todd8xql4jv91l 250 50944 225875 145286 2026-07-13T10:57:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੭)}} ਪਚਾ ਸਕੇਗਾ, ਨਾ ਦਿਲ ਲਾਕੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਨਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਢਿੱਲਾ ਤੇ ਹਡ ਰੁਖ ਹੁੰਦਾ ਜਾਏਗਾ॥ {{gap}}ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਅਰੰਭ ਥੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਨਿਰੀ ਅਰੋਗਤਾ ਪੱਕੀ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸਦਾ ਵਧੀਕ ਰਹੇ, ਤੁਸੀ ਪੁੱਛੋਗੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਚੀਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਕਸਰਤ ਨਾਲ, ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਤੇ ਮਨ ਖਿੜਿਆ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਖੁਬ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚਦਾ ਹੈ, ਨਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਖੁੱਲੇ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰ ਹੈ, ਦੇਹ ਦੇ ਪੱਠੇ ਚੰਗੇ ਵਧਦੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਿੰਡਾ ਤਿਆਰ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਬਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਰੋਗ ਦਾ ਦੁਖ ਘਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਤਿੰਨ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਮਰ ਵਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹੋਊ, ਬਾਲ ਲੰਮੇ, ਲਾਲ ਸੇਉ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਤਕੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰੋਗੀ ਬੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਅਵਸਥਾ ਬੀ ਵਡੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> td1xihize9twehvphz2bkks1w12jnok 250 50945 225876 145289 2026-07-13T10:57:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੩੮)}} ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸ਼ਹਰੀਏ ਨਿੱਕੀ ਡੀਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਰੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਲਾ ਲੱਗਾ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜਰੀ ਪੌਣ ਭੁੱਖਣ ਲਈ ਬਾਹਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਰਾਂ ਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਉ ਜੋ ਵਸੋਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੌਣ ਬਾਹਲਾ ਮਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਕੇ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਕਿ ਪੇਂਡੂਆਂ ਵਾਂਙ ਤਕੜੇ ਅਰੋਗ ਰਹੋ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਜਾਂ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਠੰਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਵਸੋਂ ਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਘੰਟਾ ਦੋ ਘੰਟੇ ਫਿਰ ਆਇਆ ਕਰੋ, ਖੁੱਲੇ ੨ ਚੌੜੇ ਮਦਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਗੇ, ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੇ ਖੇਤ, ਸਾਵੇ ੨ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ ਅਰ ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਪਰਚੇਗਾ, ਮਨ ਥੀ ਪਰਸਿੰਨ ਰਹੇਗਾ, ਸਜਰੀ ਪੌਣ ਬੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ, ਅਰ ਅਰੋਗਤਾ ਬੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। {{gap}}ਪੜ੍ਹ ਲਿਖਕੇ ਜਦ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਦਰੱਸੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਟੜੇ ਮਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ ਕਰੋ, ਕਬੱਡੀ ਜਾਂ ਦੋ ਪੱਟੀ ਖੇਡਿਆ ਕਰੋ, ਵਡੀਆਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਥਕੇਵਾਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਿੰਨ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਹਥ ਪੈਰ<noinclude></noinclude> 73bv1657cut929wu6utpl8d8a7qqhj9 250 50946 225877 145294 2026-07-13T10:58:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੩੯)}} ਖੁੱਲਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਲ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਝ ਕਸਰਤ ਕਰਕੇ ਘਰ ਜਾਓ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਓਗੇ, ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਪਚਾ ਬੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕੋਗੇ॥ {{gap}}ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਕਸਰਤ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤ ਹੈ ਕਿ ਅਰੋਗਤਾ ਰੱਖਣ ਤੇ ਬਲ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਥਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਪਾਸੋਂ ਗਠ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਸਰਤ ਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਬਕੇਵੇਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਤਕੜਿਆਂ ਤੇ ਸਿੰਨ ਬਣਾਕੇ ਫੇਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਬਲ ਉਸ ਵਿਚ ਉਤਪੱਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{c|{{xx-larger|ਮੁਨਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ}}}} {{gap}}ਸੈਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਝ ਨੂੰ ਘੜੀ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਆਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਜਾਰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਚ ਫਿਰੇ, ਚੌਂਕ ਵਡੀ ਸੋਹਣੀ ਡੋਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਕ ਅਰਧ ਗ੍ਰਿਤ ਹੈ,<noinclude></noinclude> 5mcmrnbb4dtk5d02fcasfjnuj3elyye 250 50947 225878 145295 2026-07-13T10:58:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੦)}} ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਬਜਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਹਨ ਅਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਈ ਟੋਪੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੁਨਿਆਰ ਆਦਿਕ ਬੈਠ ਦੇ ਹਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਲਕਾ ਦੇ ਬਾਗ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਹਰੇ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਅਤੇ ਫਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਾਵੇ ੨ ਛ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਚੌਂਕ ਤੇ ਬਜਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਚੌੜੀ ਸੜਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ, ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰੋੜਾਂ ਤੇ ਕੰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਥੱਗੀਆਂ ਤੇ ਬਹਿਲਾਂ ਆਦਕ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹਿਰ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਟ ਕੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਨਾਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਵਡਾ ਚੰਗਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੜਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਮੁਨਾਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਰ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਪੁਰ ਸੈਂਕੜੇ ਛਾਬੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਕਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੋਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਸੈਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੀਆਂ ਮਾਸ਼ਕੀ ਬੀ ਆਪਣਾ ਕਟੋਰਾ ਅਚਰਜ ਸੁਰੀਲੇ ਛਨਕਾਰ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਜਾਰਾਂ ਬਾਂਕੇ ਤੇ ਛੈਲ ਛਬੀਲੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸੋਟੀ ਰੁਮਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਟਹਲਦੇ ਫਿਰਦੇ<noinclude></noinclude> hyuhvkulo2d3j4iztczo4580sbmn7yl 250 50948 225879 145297 2026-07-13T10:58:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੧)}} ਹਨ, ਬੱਗੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਬਹਲਾਂ ਆਦਿਕ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਘਮਸਾਨ ਚੌਦਾਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ, ਹਟੋ ਬਚੋ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀ ਜਦ ਖਲੋਕੇ ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨਸ਼ਰ ਦਾ ਉੱਠਣ ਤੇ ਪੈਰ ਦਾ ਤੁਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਪਰ ਸੱਚ ਪੁਛੋ ਤਾਂ ਅੱਜ ਅਸੀ ਬਜਾਰ ਦੀ ਸੈਲ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਸਗੋਂ ਨਾਲਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ਾਲਚੰਦ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਲਈ ਅਸਾਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਆਓ ਚਲੀਏ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਹਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰੀਏ, ਗਲੀ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਚੌੜਾ ਜਿਹਾ ਮਦਾਨ ਹੈ, ਅਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਹਾਏ ਮਾਨ ਘਰ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਬੂਹਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਸ ਵਿਚ ਤਖਤ ਪੋਸ ਪੁਰ ਬੈਠਾ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਹੁੱਕਾ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਭਾਈ ਗੁਪਾਲਾ ਮੁਨਸੀ ਸਾਹਿਬ ਘਰ ਹੀ ਹਨ ਆਈਏ ਮਹਾਰਾਜ ! ਸੁਨਸ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨਖਾਨੇ ਵਿਚ, ਬੈਠੇ ਹਨ। {{gap}}ਬੂਹੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਮਨ ਆਪ ਥੋਂ ਆਪ ਬਾਗ ੨ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬਗੀਚਾ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ<noinclude></noinclude> 9ocv4t55svaigjgzqpf2xd61m1rxz9x 250 50949 225880 145303 2026-07-13T10:58:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੨)}} ਦੀ ਭਿੰਨੀ ਸੁਰੀਧਿ ਅਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਉਤ, ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੰਡ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਭੀੜੀ ੨ ਲਾਲ ਪੱਥਰੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਹਨ, ਅਰ ਸਫਾਈ ਇੱਡੀ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਪੱਤ੍ਰ ਤਕ ਪਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।। {{gap}}ਵਿਹੜੇ ਥੋਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ ਕੇ ਵਡੇ ਦਲਾਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਬੂਤਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਸ ਪੁਰ ਹੁਣੇ ਛਣਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸੁਗੰਧ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਰੌਸ ਪੁਰ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜੇ ਰਖੇ ਹਨ, ਸਾਮਣੇ ਦਲਾਨ ਵਿਚ ਚਿੱਟੀ ਚਾਨਣੀ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੰਧਾ ਤੇ ਛੱਤ ਨਾਲ ਕਿਧਰੇ ੨ ਵਡੀ ਦਰੇਈ ਨਾਲ ਮੂਰਤਾਂ ਤੇ ਬਲੌਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸਜਾਉਟ ਹੈ, ਕੰਧ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਇਕ ਦੋ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਰ ਇਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਮਣੇ ਕਲੀਚਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਰ ਵਡਾ ਤਕੀਆ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਚੀਜ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਸਫਾਈ ਕੁਟ ੨ ਕੇ ਭਰੀ ਹੈ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਮ ਤੇ ਦੇਸੀ ਅਜਿਹੀ ਉੱਤਮ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕਦੀ ਸੁਥਰੇ ਪਨ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਆਖ ਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸਫਾਈ ਤੇ ਕੂਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭੀ<noinclude></noinclude> h5wr3ud1280mot42ki3czp4h38d9ib7 250 50950 225881 145305 2026-07-13T10:58:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੩)}} ਔਖ ਨਹੀਂ ਜੋ ਚੀਜ ਜਿੱਥੇ ਚੁਕੋ ਕੰਮ ਹੋਏ ਤੇ ਫੇਰ ਉਥੇ ਹੀ ਰਖ ਦਿਓ, ਇਸ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਕਦੀ ਘਮਸਾਨ ਚੌਦੇ ਨਹੀ ਮਚਦੀ, ਅਰ ਸਫਾਈ ਇਕ ਆਮਤੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬੀ ਆਨੰਦ ਰੰਹਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬੀ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਗਹਮਾਂ ਗਹਮ ਰੰਹਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਮੰਗਲ ਤੇ ਕੁਸਲ ਰੰਹਦਾ ਹੈ ਅਰ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਪੁਰ ਬੈਠਕੇ ਗਠ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਮੁਨਸੀ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਅੱਸੀਆਂ ਪਚਾਸੀਆਂ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਧੌਲੇ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਰੰਗ ਅਨਾਰ ਦਿਆਂ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਭੂ ਭਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਫਰਕ ਪਿਆਨਾ ਕੋਈ ਦੰਦ ਗਾ, ਦੇਹ ਦਾ ਬਲਜਿਉਂ ਕਾ ਤਿਉਂ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਹੋ ਤਾਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੈਂਡਾ ਕੁਝ ਚੀਜ ਨਹੀ ਸਮਝਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਸੂਹਾ, ਉਸ ਪੁਰ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕੀਲੀ ਦਾੜੀ, ਅਰ ਚਿਹਨ ਚੱਕ ਥੋਂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪ੍ਰਟਦਾ ਹੈ, ਤਕੀਆ ਲਾਏ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਰ ਪੋਥੀ ਹਥ ਵਿਚ ਲਈ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਖਲੋ ਗਏ, ਆਈਏ ੨ ਇਧਰ ਆਈਏ, ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਨਿਰੇ ਪੁਰੇ ਈਦ ਦੇ ਚੰਦ ਹੋ ਗਏ ਕਦੀ<noinclude></noinclude> 5yfkvjlb78yzodk42ejrjpxdkeraxjh 250 50951 225882 145309 2026-07-13T10:59:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੪)}} ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਮੁਨਸੀ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਧੰਧੇ ਕਦ ਵਿਹਲ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਨਹੀਂ। ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਡੇ ਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹਨ। {{gap}}ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ, ਬੱਚਾ, ਬੁੱਢਾ ਜੁਆਨ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਸਭ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸੀਲ ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਹਰ ਜਣੇ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਬਾਣੀ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸਦਾ ਜਸ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਪੁੱਛੀਏ ਤਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਈ; ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਜਰੂਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੰਕਾਰੀ ਸਮਝਣਗੇ, ਅਰ ਲੋੜ ਥੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਗੇਗਾ, ਮਿੱਤ੍ਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣੋ ਅਵਾਜ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਵੈਰੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਢਵੇਂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਹੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਆਦਮੀ ਸਿੰਨ ਰੰਹਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਊ ਜੋ ਮੁਨਸ਼ੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮੀ ਨਾਉਂ ਥੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਢੇਰ ਚਿਰ ਤੀਕ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਡੇ ੨ ਦਿਆਂ ਪੁਰ ਰਹੇ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਤੇ ਪਰਜਾ ਸਦਾ<noinclude></noinclude> lvm7dqe9fd2l7c38acly8bzrdszjesp 250 50952 225883 145311 2026-07-13T10:59:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੫)}} ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅSਪਣੀ ਕੰਹਣੀ ਤੇ ਕਰਣੀ ਦੁਹਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਬਾਹਲਾ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਚ ਬੋਲਨਾ, ਤੇ ਨੀਅਤ ਸਾਫ ਰੱਖਣੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵਾਧਾ ਪਾਇਆ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਾਉ ਕਾਲਵਸ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਚੇਤੇ ਰਹੇਗਾ; ਉਹ ਸੁਫਨੇ ਵਿੱਚ ਬੀ ਝੂਠ ਲਿਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਅਰ ਬਿਧਰਮੀ ਦਾ ਦਾਗ ਕਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਟਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਇੱਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਮ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਸੱਕੇ ਤਾਂ ਕੰਨੀ ਨਹੀਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਮਝੈਤਾਂ ਤੇ ਨੀਵਿਆਂ ਪੁਰ ਉਹ ਸਦਾ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਬੀ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਵਡਾ ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਇੱਕ ਵਡੀ ਇੰਗਲਸ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਬਾਝ ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਬੀ ਡਿੱਠਾ ਹੈ, ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੂ ਅੱਸੀਆਂ ਵਰਿਆਂ ਥੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਜੇਹੇ ਹੀ ਹੱਟੇ ਕੱਦੇ ਤੇ ਜੁਆਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਅੱਜ<noinclude></noinclude> jdakv3bzemoq8uzhew8791v9ip5dncf 250 50953 225884 145313 2026-07-13T10:59:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੬)}} ਕੱਲ ਦੇ ਜੁਆਨਾਂ ਦੀ ਬੀ ਉਹ ਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕਰਣ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਪਹਲੇ ਤਾਂ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੁਰੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਵਡਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਥਾਂ ਪੁਰ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਉਜਲੇ ਬਸ ਤਰ ਪਹਨ ਦੇ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਸਾਦਾ ਤੇ ਹੌਲਾ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਬਿਨਾਗਾ ਦੋ ਚਾਰਮੀਲ ਤੁਰ ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੱਜਰੀ ਪੌਣ ਖੁੱਲੇ ਮਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਭੱਖਦੇ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਵੇਲਾ ਬੰਨ ਛਡਿਆ ਹੈ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਸੌਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਭੋਜਨ ਪਾਉਂਦੇਹਨ, ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਹੀ ਕੰਮ ਧੰਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਉਸ ਥਾਂ ਕਦੀ ਕੰਡ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਨਾ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪੁਰ ਸਿੱਟਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਣਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਰੰਹਦਾ ਅਰ ਸਦਾ ਅਰੋਗ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਲੀ ਰੰਹਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਹੁਣ ਤੀਕ ਮੁਣਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਡੀ ਸਿੰਨਤਾਈ ਅਰ ਜੱਸ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਹੈ, ਅਰ ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਜੱਸ ਥਾਂ ਬਾਝ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਲੋੜੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧਕੇ ਪਰਸਿੰਨ<noinclude></noinclude> bwgc1vli63mlu5j0j1k5xc1a5u6h28g 250 50954 225885 145317 2026-07-13T10:59:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੨)}} ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪ ਸਿੰਨ ਰਹਣ, ਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੁਸੀ ਬੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ਾਲ ਚੰਦ ਵਾਧੂ ਆਨੰਦ ਤੇ ਨੇਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਉ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਰੱਖੋ। <poem>ਚਾਲ ਚਲੀ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਉਮਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸੰਗ ਬੀਤੇ। ਭਲੇ ਕਰੀਂ ਉਹ ਕੰਮ ਹੈਂ ਤੂੰ ਮੋਇਆਂ ਮਗਰੋਂ ਚੀਤੇ। ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ ਜਸ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਨਾਮ ਤੇਰੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਜਗ ਵਿਚ ਥਾਉਂ ਥਾਂਈ ਪਈ ਹੋਵੇ।</poem> {{gap}}ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਸ਼ਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਧਾਰੋ, ਅਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਹਨ। {{c|{{xx-larger|ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪਰਜਾ।}}}} {{gap}}ਦੇਖੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਪੰਜੀ ਮੁੰਡੇ ਹਨ, ਬਾਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਲੇ ਮਾਨਸ ਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੰਹਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਬਾਜੇ ਖਚਰੇ ਬੀ ਹਨ ਅਰ ਆਪਣੀ ਖਚਰ ਵਿੱਦੜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ<noinclude></noinclude> ahqbw4yl21hvi2rl6ur5b2jt3yob4bi 250 50955 225886 145318 2026-07-13T10:59:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੮)}} ਨੂੰ ਅਕਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਜੇ ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਰਲਕੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੈਠੇ, ਅਰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਓ ਜਾਂ ਆਪ ਤੁਹਾਡਾ ਉਸਤਾਦ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚੁਣੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਆਉਂ ਕਰੇ ਜੋ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਲੁਚ ਪੁਨਾ ਕਰਣ ਜਾਂ ਖੱਪ ਪਾਉਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਕਰੇ ਅਰ ਜਮਾਤ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰੱਸੇ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਉਹੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬੀ ਇਹੋ ਹੈ, ਇੱਨਾਂ ਫਰਕ ਜਰੂਰ ਹੋਊ, ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਸੀਕਾਰ ਮਦਰੱਸੇ ਦੇ : ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵੀਹ ਪੰਜੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪੁਰ ਹੈ, ਔਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਵਸੀਕਾਰ ਵਡੇ ਵਡੇ ਦੇਸਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਪੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੇ ਅਕਲੈਯੇ ਨਾ ਸਨ, ਜਿਹੇ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਹਨ, ਨਾ ਵਡੇ ੨॥ ਸ਼ਹਰਾਂ ਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਹਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਕਾਰੀ ਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜੇ ਸਨ, ਨਾ ਵਿਹਾਰ ਕਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਰਖਦੇ ਸਨ ਨਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਵਰਗੇ ਅਰਾਮ ਚੈਨ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਅਰ ਰਿੱਛਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਤੇ<noinclude></noinclude> qd7j6hwzk6mgfglnrc854eoxxml1d4j 250 50956 225887 145321 2026-07-13T10:59:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੪੯)}} ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨਦੇ ਬਨ ਦੇ ਕੰਦ ਮੂਲ ਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਦਰ ਪੂਰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਜੇ ਆਦਮੀ ਹੋਰਨਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਬਲੀ ਬਹਾਦਰ ਜਾਂ ਬੁਧਿਮਾਨ ਹੋਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਪਹਿਰਣ ਪਚਰਣ, ਜਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਬਣਾ ਲੱਈਆਂ, ਅਰਥਾਤ ਓਹ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਮਾਲ ਵਾਲੇ ਬਣਗਏ, ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਪਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਲ ਮਤੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੋਹ ਨ ਲਵੇ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਕਲ ਨਾਲ ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਕਮਾਉਣ, ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਰਹਣ, ਅਰ ਉਹੋ ਉਸ ਥਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ, ਤੁਸੀ ਸੋਚ ਸੱਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਵਡੇ ਅਨਰਥ ਤੇ ਅਨਿਆਉਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਖਾਣ ਦਿੰਦੇ, ਅਰ ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਚੰਗੀਆਂ ੨ ਚੀਜਾਂ ਖੋਹ ਲਿਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋੜ ਪਈ ਕਿ ਇੱਕ ਥਾਂ ਦੇ ਰਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜੱਥੇ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ<noinclude></noinclude> 0q67uvgkai6j3bxhnr25zdpawyg7p4o 250 50957 225888 145327 2026-07-13T10:59:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੦)}} ਹਾਕਮ ਬੀ ਸਥਾਪਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨੇ, ਭਈ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰਹਣ। {{gap}}ਪਹਲੇ ਪਹਲ ਹਰੇਕ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਹਾਕਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਰ ਉਹੋ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਬੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਉਲਾਦ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਕਈ ੨ ਘਰਾਣੇ ਬਣ ਗਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਅੱਡ ਹਾਕਮ ਬਣ ਗਏ, ਇੱਕ ਉਲਾਦ ਦੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਚੋਂ ਕੋਮਾਂ ਬਣ ਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕੁਰ ਹੋਲੀ ੨ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਅਰ ਜਿਕੁਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨਣ ਲਈ ਬੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ, ਇਕੁਰ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਬਣੇ, ਅਰ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਕੌਮ ਦੇ ਹੋਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਵਸੀਕਾਰ ਸੀ, ਬਾਹਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਹੀ ਹਾਕਮ ਬਣਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਇਕੁਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਨੀਹ ਪਈ, ਪਰ ਜਿਉਂ ੨ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ ਹਰ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਢੰਗ ਥੀ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> 0zj4vvj0iz9vegg9it0xhsrajgf8ann 250 50958 225889 145328 2026-07-13T10:59:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੧)}} ਸ੍ਵਾਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਕਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁਛ ਸਕਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਰ ਹੁਣ ਤੀਕ ਥੀ ਰੂਮ ਈਰਾਨ ਤੇ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਾਜ ਦਾ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ ਬਾਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਰ ਪਰਜਾ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਿਨਾ ਉਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਬਾਜੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਾ ਆਪ ਹੀ ਹਾਕਮ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਹਰ, ਨਗਰ, : ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਕੱਠੇ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਚੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਵਕੀਲ ਪੰਚੈਤ ਵਿਚ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਦੋ ਚਾਰ ਵਰੇ ਜਾਂ ਵਧੀਕ ਚਿਰ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰੋਮਣੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਥਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸਾਰੇ ਰਲਕੇ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਚੈਤੀ ਰਾਜ ਆਖਦੇ ਨਹ। {{gap}}ਪਰ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਪਰਜਾ ਦੇ ਜਾਨ<noinclude></noinclude> jpxh3uixk6r7wn08ssl7mcftjkxiv0x 250 50959 225890 145330 2026-07-13T10:59:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੨)}} ਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ, ਅਰ ਅਰਾਮ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸੱਮਿਆਨ ਕਰਨ, ਨਿਆਉਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਤੇ ਕਚਹਰੀਆਂ, ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਚਕਾਰਾਂ ਲਈ ਠਾਣੇ ਤੇ ਕੁਟਵਾਲੀਆਂ ਥਾਪਣ, ਕਨੂਨ ਬਣਾਉਣ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੰਡ ਦੇਣ, ਦੇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਨਾ ਨੌਕਰ ਰੱਖਣ, ਗਦਰ ਤੇ ਬਲਵੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣ, ਭਈ ਅਮਨ ਚੈਨ ਰਹੇ, ਡਾਕ ਘਰਾਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਬਾਣੂ ਬੰਨਣ, ਮਿਣਤੀ ਤੋਂ, ਤੋਲ, ਰੁਪੈ ਪੈਸੇ ਅਦਿ ਸਿੱਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ ਚਲਾਉਣ, ਅਦਿ, ਅਦਿ,। {{gap}}ਤੁਸੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਏਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇਕੱਲਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਰ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਬੰਦੋਬਸਤਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਹ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਦਾਰ ਥਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਾਕੁ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਅਰ ਯੁਤ ਰਾਜ ਰਾਜੇ ਕੈਸਰ ਹਿੰਦ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਇਬ ਸੀਯੁਤ ਵਾਈਸਰਾਇ ਜੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਥੇ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਲਫਟਿਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਜਾਂ ਚੀਫ<noinclude></noinclude> 1lumpa6y8pky8eumh95q67gpfr3c776 250 50960 225891 145332 2026-07-13T11:00:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੩)}} ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹਨ, ਹਰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਮਿਸਨਰੀ ਵਿਚ ਕਈ ਜ਼ਿਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਥਾਪਨ ਹਨ, ਹਰ ਜਿਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ੨ ਤਸੀਲਾਂ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ੨ ਥਾਣੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਜਾਮ ਤਸੀਲਦਾਰ ਤੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਅੱਡ ੨ ਅਫਸਰ ਹਨ, ਕਿ ਕੰਮ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੋਈ ਉਪਾਧ ਖੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}ਜਿਕੁਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ, ਕਿ ਪਰਜਾ ਦੀ ਜਾਨ ਮਾਲਦੀ ਰਾਖੀ ਦੇ ਸੱਮਿਆਨ ਪੂਰੇ ਕਰੇ, ਇਕੁਰ ਪਰਜਾ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ , ਕਿ ਕਨੂਨਾਂ ਤੇ ਨੇਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੇ ਤੇ . ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਾਰ ਰਹੇ ਸੁਭ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵਡਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੁਭ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ੨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗੀਰਾਂ, ਨਾਉਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। {{c|{{xx-larger|ਮੋਹਨ ਤੇ ਅੰਨੇ ਫਕੀਰ ਦੀ ਕਹਾਨੀ।}}}} {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮੋਹਨ ਆਪਣੇ ਲੱਲੇ ਨਾਲ ਬਜਾਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੂਰੋਂ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਉਸਦੀ ਕੰਨੀ ਪਈ ਬਾਥਾ ਅੱਖਾਂ<noinclude></noinclude> ei4503a1u8um97tum67z23ybd6in15z 250 50961 225892 145335 2026-07-13T11:00:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੪)}} ਬੜੀ ਨਿਆਮਤ! ਮੋਹਨ ਨੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਹ ਅਵਾਜ ਸੁਣੀ ਫੇਰ ਅਚਰਜ ਹੋਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਏਹ ਕੌਣ ਆਦਮੀ ਉੱਚੀ ੨ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਵਡੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਦੇਖ ਭਾਲ ਕੇ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਠੰਡੇ ਖਾਕੇ ਡਿੱਗੀਏ, ਬਲਦਾਂ ਘੋੜਿਆਂ, ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾਂ ਲੜਨ, ਅਰ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਖੂਹ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਕੇ ਜਾਨ ਗਵਾਈਏ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਚਾਨਣੇ ਦਾ ਭੇਦ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਵਸਤ ਭਲਿਆਈ ਬੁਰਿਆਈ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਕੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਧੰਧੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਜ ਅਟਕ ਜਾਣ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਉੱਚੀ ੨ ਕਹਣਾ “ਅੱਖਾਂ ਵਡੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ ਮੁਢੋਂ ਹੀ ਨਿਸਫਲ ਹੈ॥ {{gap}}ਲਾਲਾ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ ਅਰ ਬੋਲੇ, ਅੰਤ ਇਹ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਕੰਹਦਾ ਹੋਊ ਨਾ, ਆਓ ਇਸ ਥੋਂ ਪੁੱਛੀਏ! ਫੇਰ ਮਲੂਮ ਹੋਊ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹਾਕਾਂ ਅਫਲ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਹਕੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਅਰ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਪਾਟੇ ਚੀਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਬੈਠਾ<noinclude></noinclude> e569zb005yllgxemzw275eyprplj50m 250 50963 225893 145338 2026-07-13T11:00:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੫)}} ਹੈ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਢਿਲਕ ਗਈ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਨਿਰਬਲਤਾ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਟਪਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਾਸ ਇਕ ਡੰਗੋਰੀ ਰਖੀ ਹੈ, ਅਰ ਇਕ ਹੱਥ ਅਗੇ ਪਸਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਕੁਝ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸਦੀ ਤੋਤਕੜੀ ਇਹੋ ਉਚਰਦੀ ਹੈ “ਬਾਬਾ ਅੱਖਾਂ ਬੜੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ" {{gap}}ਮੋਹਨ ਦੇ ਲਾਲੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਬੁਢੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਬਾਬਾ ਸਾਡਾ ਮੁੰਡਾ ਅਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਵਡੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇਥੇ ਬੈਠਾ ਡੰਡ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਬੁਢੇ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੀਤਾ, ਅਰ · ਆਖਿਆ ਹਾਂ, ਮਲਮ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਸੋਸ ਸੋਚਦਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖੋ ਅੰਨਾ ਹਾਂ, ਅਰ ਦੁਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਮੇਰੇ ਭਾਣੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਲਾਠੀ ਟਿਕਾ ੨ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਹੋ ਡਰ ਰੰਹਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੰਡਾ ਖਾਕੇ ਡਿਗ ਨਾ ਪਵਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਨ ਲਗ ਬੈਠੇ, ਨਾ ਮੈਥੋਂ ਮਿਹਨਤ ਮਜ਼ੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਟੀ ਕਮਾ ਕੇ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਥੇ ਸੜਕ ' ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਰੰਹਦਾ ਹਾਂ, ਅਰ ਹੋਕਾ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ<noinclude></noinclude> 9ek8c5jx4zzzoe0oqn5yv1guauckl5l 250 50964 225894 145341 2026-07-13T11:00:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੬)}} ਕਰੁਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਯੂ ਮੇਰੀਆਂ ਥੀ ਅਖਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਭਿਛਿਆ ਨਾ ਮੰਗਦਾ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤਰਸ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਦੋ ਪੈਸੇ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਟੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭੁਖਿਆਂ ਹੀ ਦਿਨ ਬੀਤਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਫਕੀਰ ਨੇ ਫੇਰ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ, ਅਰ ਕੇ ਕਿਹਾ “ਬਾਥਾ ਅੱਖਾਂ ਬੜੀ ਨਿਆਮਤ ਹਨ"॥ {{gap}}ਲਾਲਾ ਜੀਨੇ ਮੁਸਕੜਾ ਕੇ ਪੁਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਆਖਣ ਨੂੰ ਨਿਸਫ਼ਲ ਨਾ ਕਹੋ ਗੇ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਪਰਮੇਸਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਨਿਆਮਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਤੀ ਅਰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਅਖਾਂ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਨਹੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਵਾਹ ਲਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਮਿਹਨਤ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੇ, ਇੱਸੇ ਤਰਾਂ ਲੁਲੇ ਲੰਗੇ, ਮਾਂਦੇ ਤੇ ਮੁਥਾਜ ਬੀ ਖਰੈਤ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਵਿਆਂ ਨਾ ਰਖੋ ਈਸ਼ਰ ਇਸ ਗਲ ਥੋਂ ਪਰਸਿੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦਰ ਭਰੇਗਾ ਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸੀਸ<noinclude></noinclude> 7w5d8pynairc0euzb7zwsy9etu6icpa 250 50965 225895 145347 2026-07-13T11:00:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੭)}} ਦੇਣ ਗੇ ਅਰ ਰੱਬ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਣਗੇ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੀ ਜਾਏਗੀ।। <poem>"ਧਨਵਾਦ ਨਿਆਮਤ" ਦਾ ਜੇ ਕੋਈ ਮਤਬਲ ਭਾਲੇ, ਤੁਰਤ ਓਸਨੂੰ ਦਿਆਂ ਸੁਣਾ ਮੈਂ ਇਹੋ ਅਰਬ ਸੁਖਾਲੇ। ਦੇਵੇ ਜੇ ਰਬ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬੀ ਦੇ, ਰੱਬ ਦਿਤੀ ਸਮਰਥਾ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅਪਨੇ ਪਿਛੇ ਕਰੇਂ। ਹੱਕਦਾਰ ਜੋ ਦਾਨ ਤੇਰੇ ਦੇ ਦੇਈਂ ਦਾਨ ਉਨ ਤਾਈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਰਗਾਹ ਰੱਬਦੀ ਹੋਵੇਂ ਹਕਦਾਰ ਤੂੰ ਭਾਈ।</poem> {{gap}}ਮੋਹਨ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਟੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਸੋ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪੁਰ ਗਿਆ, ਅਰ ਅੰਨੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਮੁਲ ਲੈ ਆਇਆ, ਫਕੀਰ ਨੈ ਭੋਜਨ ਪਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਰ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲੀਤਾ, ਉਸ ਦਿਨ ਚੋਂ ਮੋਹਨ ਨੈ ਨੇਮ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਅੰਨੇ, ਲੰਗੇ, ਰੋਗੀ, ਮੁਥਾਜ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 2hkp4gor21iqloe33gomr5tbnnrhm0a 250 50966 225896 145353 2026-07-13T11:00:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੮)}} {{c|{{xx-larger|ਛੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ}}}} {{c|{{xx-larger|(ਉਮੈਦ ਬਗੀਚੀ)}}}} {{c|{{xx-larger|ਦੇਯਾ ਛੰਦ}}}} (੧) ਕੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਮੂਲ ਜਿਸਦਾ ਵਡਾ ਪਿਆਰਾ ਭਾਈ ਓੜਕ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਵਾਲਾ ਸੋ ਕੀ ਆਖ ਸੁਣਾਈ, ਹੋਵੇ ਮੂਲ ਓਸੀਦਾ ਚੰਗਾ ਹਰਖ ਅਨੰਦ ਦੇ ਨਾਲੇ ਓੜਕ ਜਿਸਦਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੰਹਪਰਸਿੰਨ ਦਿਖਾਲੇ (੨) ਦਿੜਤਾ ਹੋਵੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿਸਥੋਂ ਆਪੇ ਕੰਮ ਪਏ ਹੋਵਣ ਪੁਰਖਾਰਥ ਸੁਭਾਉ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਬੰਨ ਲਕ ਤੁਰਤ ਖਲੋਵਨ, ਢੱਠੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਧੀਰਜ ਖੜਾ ਤੁਰਤ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਿਸਕਰ ਭੇਦ ਜਾਣ ਖੁਲ ਸਾਰੇ ਖੜਾ ਤੁਰਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। (੩) ਹੋਇ ਧਨੰਤਰ ਰੋਗੀ ਭਾਣੇ ਚਿਤਵਤ ਹੀ ਦੁਖ ਨਾਹੀ ਦੁਖੀਆਂ ਦਰਦਵੰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਦਨ ਕਰੇ ਦੂਰ ਖਿਨ ਮਾਹੀ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੇਇ ਧਿਰਾਸ ਸਦਾਹੀ, ਏਹੋ ਹੀ ਕੰਮ ਜਿਸਦਾ ਰਖੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਨੰਦ ਸਦਾਹੀ ਸਭਨੂੰ ਖਿਆਲ ਉਸੀਦਾ। (੪) ਸਦਾ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਦਿਲ ਰਖਣੀ ਕਰਕੇ ਉਮਰ ਬਿਤਾਵੇ ਸਾਰੇ ਧੰਧੇ ਜਗ ਦੇ ਜਿਤਨੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਬਨ ਆਵੇ,<noinclude></noinclude> ti18aflead3qiu0jmsu36xju58qa5fn 250 50967 225897 145356 2026-07-13T11:00:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੫੯)}} ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਸਾਧੂ ਅਗੂਆ ਬਣੀ ਰਹੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਯਾ ਕਰੇ ਰਹ ਸੰਗ ਹਰ ਕਿਸੀ ਦੁਖੜੇ ਦੂਰ ਧਕੇਲੇ। (੫) ਖੁਸ਼ੀ ਜੰਦੇ ਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕੁੰਜੀ ਨਾਉਂ ਰਖਾਇਆ ਆਸਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਉਮੈਦ ਸਭੀ ਨਰ ਭੀਖਣ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ, ਜੀਉਣ ਨਾਮ ਬਗੀਚੇ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣੋ ਸੁੰਦਰ ਮੇਵਾ ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬੱਸ ਹੈ ਉਸ ਪੁਰ ਜਾਣਤ ਕੋਈ ਭੇਵਾ॥ (੬) ਦੁਖੀਆਂ ਦਰਦਵੰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੇ ਜਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਰੀ ਕਰਣ ਯਾਦ ਸੁਖ ਸਾਲੀ, ਕਹੋਨ ਕਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਡੇਰਅਡਿਆ ਹੋਯਾ ਕਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਕਰਕੇ ਪਯਾਰ ਸਮੋਯਾ। (੭) ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਭ ਇਸਥੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁਣ ਦਿਲ ਕਰਕੇ ਜਿਤੇ ਗਰੀਬ ਕੰਗਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਜੀਵਣ ਆਸਾ ਧਰਕੇ, ਲਗੀ ਰਹਤ ਹੈ ਅੱਖ ਕਿਸੇਦੀ ਦੇਸ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦੁਜਾ ਦੇਖਤ ਹੱਥ ਸਖੀ ਵਲ ਕੌਡੀ ਹਿਤ ਹੋ ਆਤਰ। (੮)ਇਕ ਉਡੀਕਣ ਸ਼ਾਮ ਦੇਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਲੁਟਾਂਗੇ ਲੋਟੀ ਇੱਕ ਉਡੀਕਣ ਰੱਬਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਇੱਕ ਵਿਲਾਇਤ ਸੱਤੇ ਚਾਹੁਣ ਜਿੱਤ ਅਸੀਂ ਘਰ ਆਈਏ ਇੱਕ ਇੰਉ ਚਾਹੁਣ ਛਡਕੇ ਧੰਧੇ ਗੁਦਰੀ ਖਫਨੀ ਪਾਈਏ।<noinclude></noinclude> bqb9th3eezwy5qmv9kksbrn6qjvx8id 250 50968 225898 145357 2026-07-13T11:01:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੦)}} (੯) ਦੇਖੋ ਜਿਤਨੇ ਹੈਨ ਸੁਦਾਗਰ ਆਸਾ ਰੱਖਣ ਸਾਰੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰ ਵਪਾਰਾਂ ਦਾ ਜਗ ਲਾਭ ਵਿਚਾਰਣ ਹਾਰੇ, ਲਦਕੇ ਮਾਲ ਫਿਰਣ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਦੇ ਵਣਜ ਵਿਹਾਰਾ ਜਾਨ ਜੋਖੋਂ ਦਾ ਕਰਦੇਸੌਦਾ ਬੀਮੇ ਕਈ ਪਰਕਾਰਾਹਾ। (੧੦) ਝੱਲਣ ਦੁਖ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਰ ਚਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰ ਆਸਾ ਕਰ ਜੀਉ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਣ ਖੁਸ਼ੀ ਮਤਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਕੇਹੇ ਓਹ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਥੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਸਖਤੀ ਦਾ ਮੁੜ ਅੰਤ ਅਨੰਦ ਮਨਾਵਣ। (੧੧) ਡੂੰਘੀ ਸੋਚੋ ਦੇਖੋ ਹਾਲਤ ਸਾਹਿਬ ਹਨ ਜੋ ਫਿਰੰਗੀ ਕਰਣ ਪਰਿਮ ਜਤਨ ਘਨੇਰਾ ਲੈਣ ਲਾਭ ਰੰਗ ਰੰਗੀ ਕੋਹ ਹਜਾਰਾਂ ਲੰਘ ਪ੍ਰਥੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿਸ ੨ ਪਾਸੇ ਕੇਉਲ ਅਗੂਆ ਆਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ ਆਂਦਾ ਰਾਸੇ (੧੨) ਆਸਾ ਸਦਾ ਵਧਾਯਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਛ ਕੰਮ ਉਠਾਇਆ ਅਗੇ ੨ ਲਾਗੀ ਆਸਾ ਪਿਛੇ ਕੰਮ ਨਿਬਾਹਇਆ, ਏਹ ਨ ਹੁੰਦੀ ਫੇਰ ਕਦੀ ਨਾ ਛਡ ਵਤਨ ਨੂੰ ਟੁਰਦੇ ਲੰਡਨਜੇਹਾ ਹਰ ਸੁਹਾਵਣ ਤਯਾਗਨ ਦਿਲਥੀ ਕਰਦੇ (੧੩) ਏਡੀ ਦੂਰ ਛੱਡ ਘਰ ਅਪਣਾ ਕਿੰਉਕਰ ਇੱਥੇ ਆਵਣ ਕਰਕੇ ਵਡੇ ਮਾਰ ਕਾਰੇ ਫਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਣ<noinclude></noinclude> imfetm14zcdcwk2trb2cl5h5ayr7iic 250 50969 225899 145363 2026-07-13T11:01:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੧)}} <poem>ਕਹੋ ਇੰਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਫੇਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਏਹ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਆਸਾਥੋਂ ਗੁਣ ਜਾਪਤ। (੧੪) ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਸੁਖਦਾਈ ਕੀਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਂਦੇ ਅਮਨ ਅਮਾਨ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੀਕਰ ਆਕਰ ਸੋਂਹਦੇ, ਸਭ ਕੁਛ ਆਸਾ ਹੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋਤ ਭਾਵਣੀ ਪੂਰੀ ਇਸਹੀ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਵਣ ਖਾਵਣ ਕੁਟ ੨ ਚੂਰੀ। {{c|{{xx-larger|ਚੌਪਈ}}}} (੧੫)ਕਰਤ ਆਸ ਥੋਂ ਪੈਲੀ ਕਿਸਾਨ। ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਰਖ ਇਹਸਾਨ। ਕਰਦਾ ਕਿਸ ਮਿਹਨਤ ਸੰਗ ਖੇਤੀ। ਕਰਤ ਕਮਾਈ ਦੁੱਖਾਂ ਸੇਤੀ। (੧੬)ਬੀਜਤ ਕਦੀ ਧਰਾ ਵਿੱਚ ਧਾਨੀ। ਕਦੀ ਦੇਤ ਤਿੰਹ ਲਕ ਬੰਨ ਪਾਨੀ। ਰੰਹਦਾ ਉਸਕਰ ਸਦ*ਦਿਲਸ਼ਾਦ! ਲੈਂਦਾ ਓੜਕ ਅਪਣੀ ਮੁਰਾਦ॥</poem> {{rule}} *ਪ੍ਰਸਿੰਨ<noinclude></noinclude> 95qzrj5763l178smsg3mtitpckyi16t 250 50970 225900 145365 2026-07-13T11:01:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੨)}} {{c|{{xx-larger|ਦੁਵੈਯਾ ਛੰਦ}}}} {{Block center|<poem>ਪਕਕੇ ਤਯਾਰ ਖੇਤ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਦੇਖ ਲਵੇ ਜਦ ਸਾਰਾ। ਲਾਵੇ ਕਰ ਸਵਧਾਨ ਜਾਇਕੇ ਕੱਟ ਲਵੇ ਇੱਕ ਵਾਰਾ। ਗਾਹਉਡਾਇ ਬੋਹਲ ਕਰ ਅਦਾ ਵੇਚਵੱਟਕੇ ਰੁਪਈਏ। ਦਿੰਦਾ ਸਾਹ ਆਪਣੇ ਤਾਂਈ ਹੋਰ ਮਾਮਲਾ ਚਹੀਏ। ਪੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਜੇਕਰ ਆਸ ਨ ਹੋਵੇ। ਲਵੇ ਨ ਨਾਂਉ ਪੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਣੇ ਥੋਂ ਹਥ ਧੋਵੇ। ਕਰਦਾ ਜਤਨ ਕਿਵੇਹਾ ਔਖਾ ਆਸਾ ਵੰਦ ਵਿਚਾਰਾ। ਸਹਿੰਦਾ ਝਿੜਕਾਂ ਝੰਬਾਂ ਚਾਹੇ ਪੰਡਤ ਬਣਾ ਕਰਾਰਾ॥ ਵਿਦਯਾ ਪੜੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਕਰ ੨ ਜਤਨ ਬਥੇਰੇ। ਕੇਡੇ ਵਡੇ ਦੁਖ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਝਾਗੈ ਸੰਝ ਸਵੇਰੇ। ਪਰ ਆਸਾ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਖੇ ਸੰਨ ਅਨੰਦਤ। ਇੱਸੇ ਲਈ ਕਸ਼ਟ ਵਡ ਸੰਹਦਾਰਖਦਾ ਆਸ ਅਨਿੰਦਿਤ। ਚਾਹ ਵਧਾਵੇ ਉਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਿਤ ੨ ਕਰ ੨ ਤਾਜੀ। ਵਿਦਯਾ ਦੇ ਉਹ ਲਾਭ ਦਿਖਾਵੇ ਹੁੰਦੀ ਬੇ ਮੁਹਤਾਜੀ। ਏਹ ਨ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੜਾ ਪੜ੍ਹੇ ਨ ਕੋਈ। ਏਹ ਨ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹ ਨਿਰਾਸ ਸਭ ਕੋਈ। </poem>}}<noinclude></noinclude> oau0fnrt2r83ltkfc59qlg9rs54luv9 250 50971 225901 145370 2026-07-13T11:01:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੩)}} {{Block center|<poem>ਵਡਿਆਈਆਂਹਨਜਿੰਨੀਆਂ ਜਗ ਵਿੱਚ ਸਭੇਇਸਥੋਂਹੋਯਾ। ਪ੍ਰਪਤ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਇੱਸੇ ਹੀ ਥਾਂ ਹੋਈਆਂ ਨਵੀਂ ਨਰੋਯਾ। ਖੁਸ਼ੀਆਂਇਸਦੀਆਂਕਿਥੋਂਕਕਹਕਰਅਸੀਸੁਣਾਈਯੇ। ਵਡਿਆਈਆਂ ਨੂੰਕਿਥੋਂ ਤੀਕਰ ਕਰ ਪਰਤੱਖ ਦਿਖਾਈਯੇ॥ ਕੋਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਮਨ ਇੱਛਾ ਰਹੇ ਸਰੀਰ ਅਰੋਗਾ। ਕੋਈ ਚਾਹੇ ਮੇਰੀ ਆਯਸ ਮੰਨਣ ਸਾਰੇ ਲੋਗਾ। ਜਗਤ ਪਤਿਸਾ ਪ ਪੱਤਰੇ ਚਾਹੁਣ ਕਈ ਰੰਗੀਲੇ। ਕਈ ਪਰਲੋਕ ਸੁਧਾਰਣ ਕਾਰਣ ਢੂੰਢਣ ਮੁਕਤ ਵਸੀਲੇ। ਏਥੋਂ ਦਾ ਕਈ ਮਨਸਬ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁਣ ਰਾਤ ਦਿਹਾੜੇ। ਕੇਈ ਬ੍ਰਹਮ ਗਯਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕੇ ਚਾਹੁਣ ਛਡਣ ਪਵਾੜੇ। ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਧਨ ਵਡਿਆਈ ਆਦਰ ਪੈਸਾ ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਸੁਰਗ ਦਾ ਦੁਨੀਯਾਂ ਥੋਂ ਹਥ ਧੋਵੇ। ਭੰਬੀ ਰੱਬ ਦੀ ਕਰੇ ਬੇਨਤੀ ਰਖ ਆਸਾ ਇਸ ਧਨ ਦੀ। ਓਹ ਬਖਸ਼ਿੰਦ ਦਯਾਲ ਖਿਮਾਨਿਧ ਬੁਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਮਨਦੀ। {{c|{{xx-larger|ਨਯਾਂਊਂ ਅਤੇ ਦਯਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦ}}}} ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਕੇ ਦਯਾ ਨੇ ਕਹੀ ਜਾਉ ਸੰਗ ਬਾਤ। ਦੁਨਿਯਾ ਵਿੱਚ ਤਵ ਨਾਮ ਬਡ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਭਾਤ। </poem>}}<noinclude></noinclude> tuekm7yy9u0oc01aus1ndpeblg78dxw 250 50972 225902 145376 2026-07-13T11:01:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੪)}} {{c|{{xx-larger|ਨਿਸਾਨੀ ਛੰਦ}}}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਨਾਉਂ ਥਾਂ ਹੈ ਅਚਰਜ ਭਾਰੀ। ਖੂਬੀ ਤੇਰੀ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਚਾਹਤ ਵਾਰੀ। ਨਹੀਂ ਮਿਠਾਈ ਮਿਤ੍ਰ ਸੰਗ ਕੁਝ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸੇ ਸਾਨੂੰ। ਅਪਨ ਬਿਗਾਨੇ ਏਕ ਸਮ ਸਭ ਭਾਸਨ ਤੈਨੂੰ। ਮਿੜ੍ਹ ਦੇਤ ਨ ਲਾਭ ਨਾ ਸਨ ਦੁਖ ਚੈਨੂੰ। ਫਾਹੇ ਦੇਣੇ ਆਦਮੀ ਹੈ ਆਦਤ ਤੇਰੀ। ਚੜ੍ਹਣ ਹਜਾਰਾਂ ਸੂਲੀਆਂ ਪਰ ਖਾਤਰ ਤੇਰੀ! ਜਾਨ ਮਾਲ ਨਮਰੂਦ ਦਾ ਹੈਂ ਸਕਲ ਵੰਬਾਯਾ। ਫਿਰ ਫਿਰਊਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤੈ ਚਾਇ ਡੁਬਾਯਾ। ਲੰਕਾ ਸਾੜੀ ਜਾਇਕੇ ਕਿਸ ਬਾਣੋਂ ਤੇਰੇ। ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਫੌਜਨਾਲਇਹ ਕਰਤਬ ਤੇਰੇ। ਬੰਦੀ ਖਾਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਤੈਹੀ ਪੂਰੇ। ਕੈਦੀ ਸੱਭੇ ਰੁੱਧ ਨੂੰ ਗਾਵਨ ਦੁਖ ਝੂਰੇ। ਤੇਰੀ ਆਗਯਾ ਥੋਂ ਕਟੇ ਸਿਰ ਲੱਖ ਕਰੋੜਾਂ। ਦੇਸ ਨਿਕਾਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਕਿ ਜੋੜਾਂ। </poem>}}<noinclude></noinclude> fh98yz09rsoyu1w97ymmgzizzissuic 250 50973 225903 145379 2026-07-13T11:01:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੫)}} {{Block center|<poem>ਦਯਾ ਨ ਤੋਰ ਸੁਭਾਉ ਵਿੱਚ ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਗਡਿਆਂ। ਛੋਟਿਆਂ ਪੁਰ ਕ੍ਰਿਪਾਨਹੀਂ ਹੈ ਅਦਬਨਵਡਿਆਂ। ਰੰਕ ਰਾਉ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇੱਕ ਸਮਾਨਾ। ਥਰ ੨ ਕੰਬਣ ਮਿਤ ਪਏ ਅਰ ਸਤ੍ਰ ਨਾਨਾ॥ ਸੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸਿਆਣੂਆਂ ਅਨਜਾਣ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ॥ ਯਾਰ ਨ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਿਰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਤ੍ਰ॥ ਤੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੈ ਰਈ ਨ ਰਾਈ॥ ਖੁੱਲਾ ਬੱਧਾ ਇੱਕ ਸਾ ਤੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਈ॥ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਵੇਂ। ਕਈ ਵਰਿਹਾਂ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਕ ਰੁਲਾਵੇਂ। ਵਰਤਾਵਾ ਤੇਰਾ ਵੱਖਰਾ ਇਸ ਜਗ ਥੋਂ ਨਜ਼ਾਰਾ। ਕੋਰਾ ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਜਗ ਸੁਨਿਆ ਨ ਨਿਹਾਰਾ॥ ਰਬ ਜਾਣੇ ਨਿਜ ਹਠ ਤੇ ਕਦੀ ਆ ਥੀ ਜਾਵੇ। ਪਿਉ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੁਤ ਦਾ ਚਾ ਗਲਾ ਕਟਾਵੇ। ਓਹ ਨਯਾਂਉ ਇਸ ਜੋਰ ਪੁਰ ਹੈ ਤੇਰਾ ਦਾਵਾ। ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਜੜ ਚੈਨ ਦੀ ਜਗ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਵਾ॥ ਤੂੰ ਮਿਤਾਂ ਦਾ ਰਖਤ ਹੈ ਘਾਇਲ ਦਿਲ ਭਾਰਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਭਾਸਦਾ ਓਪਰਾ ਦੁਪਿਆਰਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> qtqk2wzjcryaealdjg54gosc3p7z1u3 250 50974 225904 145384 2026-07-13T11:02:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੬)}} {{Block center|<poem>ਦਯਾ ਨਾਮ ਹੈ ਖਾਸ ਮਮ ਕੰਮ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨਾ। ਉਜੜੇ ਥੇਹ ਵਸਾਵਾਂਫਿਰਦੀਅਸਰਦੀਸਰਨਾ। ਰਬ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦਾਤ ਦਾ ਮੈ ਖਰਾ ਬਹਾਨਾ। ਕਾਰ ਰਵਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿੱਚ ਮੈ ਹਾਂ ਇਕਾਨਾ। ਉਜਰ ਮੇਰੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਣ ਕਬੂਲੇ। ਅਪਰਾਧੀ ਬੀ ਬਖਸ਼ੀਅਨ ਓਹ ਜਾਵਣ ਫੂਲੇ। ਮੇਰੇ ਸੀਲ ਸੁਭਾਉ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਪਰਾਧੀ। ਹਤਿਆਰੇ ਪੁਰ ਥੀ ਕਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨ ਸਾਧੀ। ਦੁਖ ਕਿੱਕਰ ਮੇਰੇ ਸਾਮਨੇ ਉਲਟੇ ਹੋ ਜਾਵਣ। ਆਵਣ ਰੋਂਦੇ ਪਿੱਟਦੇ ਹਸਦੇ ਸਿੰਧਾਵਣ। ਸੀਲ ਨਿੰਮਤਾ ਦਾਨ ਪੁੰਨ ਹਿਤ ਕੋਮਲਤਾਈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨੌਕਰ ਭਾਈ। ਜਦ ਉਦਾਰਤਾ ਦੀ ਨਦੀ ਮਮ ਠਾਠਾ ਮਾਰੇ। ਨਸਦੇ ਨਾ ਉੱਮੈਦ ਹੋ ਗਮ ਸਾਰੇ ਭਾਰੇ। ਮੈਂ ਹੀਂ ਮਿੱਸਰ ਦੇਸ ਥੋਂ ਯੂਸਫ਼ ਛੁਡਵਾਯਾ। ਡੁਬਦਾ *ਪੋਤ ਅਯੂਬ ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਯਾ॥ {{rule}} * ਜਹਾਜ </poem>}}<noinclude></noinclude> kbeio7l94ualcecwx4uxy2yrfipmcf5 250 50975 225905 145391 2026-07-13T11:02:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੭)}} {{Block center|<poem> ਮੈਂਹੀ ਸਭ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਸਾਥੀ। ਮੇਰੇ ਬਿਨ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਤ ਨ ਪਾਥੀ। ਮਾਂ ਪਿਉ ਮੋਆਂ ਮਹਿੱਟਰਾਂ ਜਾਂ ਦਿਯਾਂ ਦਿਲਾਸਾ। ਰੰਡੀਆਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਰਖ ਦਿਯਾਂ ਧਰਾਸਾ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਦਮ ਥਾਂ ਬਣਾ ਨਾਮੂਨਾ ਆਦਮ। ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਪਸਰੀ ਘਣੀ ਆਦਮੀਯਤ ਆਲਮ॥ ਨਹੀਂ ਤ ਆਦਮੀ ਪਾਪ ਦਾ ਹੈ ਪੁਤਲਾ ਭਾਰੀ। ਮੇਰੇ ਬਿਨ ਕੀ ਕਰ ਸਕਤ ਕੋਊ ਨਰ ਨਾਰੀ। ਬੇੜਾ ਜਦ ਫਿਰਊਨ ਦਾ ਹੋ ਗਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਤਦ ਰੋਇ ਰਹੀ ਸੀ। {{c|{{xx-larger|ਦੋਹਾ}}}} ਅਹੋ ਜਾਂਉ ਤਵ ਜਿਹੇ ਜਗ ਜੇ ਹੁੰਦੇ ਦੋ ਚਾਰ॥ ਲੁਟ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਕਦੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਬਾਗ ਬਹਾਰ। {{c|{{xx-larger|ਨਿਸਾਨੀ ਛੰਦ}}}} ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਇਹ ਦਯਾ ਥੋਂ ਤਾਂਨਾ ਵਡ ਭਾਰਾ। ਤਦੋਂ ਨਯਾਉਲਗਾ ਹੋਣ ਕੁਝ ਬਚਨ ਕਰਾਰਾ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> myc3jquljz762wtkpwmozerom8vws3x 250 50976 225906 145410 2026-07-13T11:02:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੮)}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਨੇਕੀ ਤੋ ਕੋਈ ਕੌਣ ਮੁਕਰਣ ਜੋਗਾ। ਚੰਗੀ ਜਗਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਭਲ ਦਰਸਨਜੋਗਾ। ਪਰ ਤੂੰ ਦਯਾ ਨ ਮੰਨਣੀ ਗਲ ਬੁਰੀ ਅਸਾਡੀ। ਕਰੇ ਨ ਜਗ ਬਦਨਾਮ ਅਤੇ ਨੇਕੀ ਜੁ ਤੁਹਾਡੀ। ਮੰਨਿਆਂ ਅਸਾਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ ਇੱਕ ਚੀਜ ਚੰਗੇਰੀ। ਪਰ ਉਹ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਗੁਣਕਾਰ ਵਧੇਰੀ। ਖੋ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਿਯਾ ਆਪ ਬਦਨਾਮ ਬੀਤਾ। ਆਫਤ ਦੇਹੀ ਮਿਸਬਚਨਇਹ ਪਹਨਕਾਲੇ। ਇਸ ਤੇਰੀ ਹੁਣ ਦਯਾ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰ ਗਾਲੇ॥ ਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਤੂੰਹੀ ਕਹੇਂ ਡਰ ਕਿਸੇ ਨ ਕੇਰਾ। ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹੇਂ ਕਰੋ ਚਾਹੋ ਜੇੜਾ। ਤੇਰੇ *ਪਰਨੇ ਚੋਰੀਆਂ ਕਰ ਚੋਰ ਨ ਡਰਦੇ। ਲੀਤੇ ਫਿਰਣ ਉਚੱਕਿਆਂ ਹਨ ਲੁਟਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਜਿਤਨੇਜਗਵਿੱਚ ਧਾੜਵੀ ਤੂੰ ਸਭਨਸਹਾਇਕ॥ ਜਿਤਨੇ ਡਾਕੂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਦੀ ਨਾਇਕ। </poem>}} {{rule}} *ਆਸੇ<noinclude></noinclude> 70pr6so9ykoyv84efpmemo7ev9azgtm 250 50977 225907 145412 2026-07-13T11:02:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੬੬)}} {{Block center|<poem>ਹੋਇਆ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਰੀ। ਜਾਣੋ ਅਜ ਕਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਜੜ ਭਾਰੀ॥ ਪਿਉਦਾ ਕਿਹਾ ਨ ਮੰਨਦੇ ਪੁਤ ਸਿਖ ਮਤਵਾਲੇ। ਨੌਕਰ ਦੇਣ ਰਸੀਦ ਨਾ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਟਾਲੇ। ਮੁੰਡੇ ਕੁਝ ਨਾ ਮੰਨਦੇ ਭਾਈ ਦੀ ਘੁਰਕੀ। ਲੁੱਚੇ ਕਰਣ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਏਵੇਂ ਇੱਕ ਬੁਰਕੀ। ਵਿੱਚ ਕਚਹਰੀ ਦੇਖ ਲੈ ਅਮਲੇ ਦਾ ਵਿਹਾਰਾ॥ ਸਮਝ ਦੀਵਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿ ਇੱਕ ਖੁਲਿਆ ਬਾਜਾਰਾ। ਚਿਡ ਨੂੰ ਘੁਟਕੇ ਫਿਰਣਤਿਹ ਨਿਜ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ। ਮੂੰਹ ਖੋਲੇ ਬੈਠੇ ਛਕਣ ਸਭ ਅਮਲੇ ਵਾਲੇ। ਨਹੀਂ ਹਾਕਮਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਸੰਗ ਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਪੁਛਣਪਹਲਇਜਹਾਰਵਿੱਚਕੀਲਿਆਯਾਮਾਲਾ ਸਭਨੀ ਪਾਸੀਂ ਛੁੱਟ ਰਹੇ ਦੱਲਾਲ ਵਿਚਾਲੇ। ਹਥੀਂ ਦੁਹੀਂ ਲੁਟੀਵਦੇ ਪਏ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ। ਇੰਉ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਯਾ! ਹਰਤਨ ਅਮੋਲੇ। ਨੇਕੀ ਥੋੜੀ ਤੋਹ ਵਿੱਚ ਅਵਗੁਣ ਦੇ ਟੋਲੇ। ਏਕ ਧਾੜਵੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕੈਦੋਂ ਛੁਟਵਾਵੇਂ। ਕਈਆਂ ਵੀਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਵੰਞਾਵੇਂ। </poem>}}<noinclude></noinclude> laq9o3t3qa7v0mmjwt4rrag6jmrrcef 250 50978 225908 145420 2026-07-13T11:02:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੦)}} {{Block center|<poem>ਪਿਉ ਦੀ ਘੁਰਕੀ ਥਾਂ ਜੁ ਤੂੰ ਪੁਤ ਨੂੰ ਬਚਵਾਵੇਂ। ਮੁਰਖ ਰਖਣਾ ਓਸਨੂੰ ਮਾਨੋ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ। ਹਥ ਜੁ ਤੂੰ ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਉਠਣੇ ਨਾ ਦੇਵੇਂ। ਬੀਜ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬੁਰਿਆਈ ਥੋਵੇਂ: ਮਿੱਠੀਆਂ ਗਲਾਂਤੇਰੀਆਂਪਰਇਖਦੀਆਂਭਰੀਆਂ। ਹਨ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਪਰਣਾਮੋ ਛੁਰੀਆਂ। ਜੇਤੂੰ ਮੋਰ ਕਨੂਨ ਪੁਰ ਚਲਦੀ ਹੇ ਦਇਆ। ਅਪਨ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਥੋਂ ਕਦੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਪਿਆ। ਬੇ ਹਾਜ਼ ਹਾਂ ਮੈ ਘਣਾ ਪਰ ਜੌਹਰ ਮੇਰਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਦੂਖਣ ਸਮਝਦੀ ਉਹ ਭੂਖਣ ਮੇਰਾ। ਸਚਿਆਈ ਜੋ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤ ਮੇਰੀ। ਨੜਾਉ ਕਹੇ ਜਗ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖੋਇ ਬਥੇਰੀ। ਸਮਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਕਹੇ ਜਗ ਮੇਰਾ ਵਰਤਾਰਾ। ਵਡੇ ਭਾਗ ਉਸ ਦੇਸ ਦੇ ਜਿਹ ਰਾਜ ਹਮਾਰਾ। ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਥੇਹ ਵਸਾਏ। ਮੈਂ ਹੀ ਜਗ ਇਖਬਾਰ ਦੇ ਸੋਹੰ ਕਰਾਏ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਹੁਕਮੋਂ ਬਣੀ ਸਭ ਕੌਂਸਲ ਪੂਰੀ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਹੁਕਮੋਂ ਬਣੇ ਸਭ ਰਾਜ ਜਮੂਰੀ। </poem>}} {{rule}} * ਪੰਚਾਯਤੀ ਰਾਜ<noinclude></noinclude> b5enhh0jd1esv9hwrymdovdzcghmcjj 250 50979 225909 145423 2026-07-13T11:02:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੦੧)}} {{Block center|<poem>ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਇਸ ਜਗਤ ਥੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸੀ ਰਾਜਾ। ਕਰੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੂਰ ਜਗ ਭਏ ਸੁਖੀ ਸਮਾਜਾ॥ ਲੱਖਾਂ ਸਭਾ ਬਿਠਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਮੈਂ। ਰਾਹ ਸੁਝਾਏ ਭੁਲਦੇ ਹਰ ਭੇਸਾਂ ਦੇ ਮੈਂ। ਹੁਕਮ ਕਨੂਨੀ ਕਿਸੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਕੈਦੀ ਹੋਗਾ। ਨਾਮ ਰਾਜ ਪੰਚਾਯਤੀ ਇਹ ਸਭਨਾਂ ਜੋਗਾ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਜੁਲਮ ਦਾ ਹੇ ਦਯਾ ਨ ਸੰਗੀ। ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਅਪਿ ਨਹਿੰ ਹਾਂ ਮੈਂ *ਅੰਗੀ। ਸਿਰ ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਚਕਿਆ ਮੈਂ ਭੰਨ ਗਵਾਯਾ। ਬੇੜਾ ਭਰਿਆ ਪਾਪ ਦਾ ਮੰਝ ਧਾਰ ਡੁਬਾਯਾ॥ ਲੰਹਦੇ ਚੜਦੇ ਸਕਲਜੁਗ ਹੁਣਹੁਕਮ ਅਸਾਡਾ। ਜਿਸਨੈ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਚਟ ਟੁਟਿਆ ਭਾਂਡਾ। ਮੇਰੀ ਅਕਲ ਨ ਉੱਕਦੀ ਕਦਹੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ। ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਬੈਠਦਾ ਮੇਰਾ ਹਰ ਵੇਲੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਓਜਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦਿਖਾਂਦਾ। ਵਾਰ ਨ ਫਿਰ ਹਾਬੀਲ ਪੁਰ ਕਾਬੀਲ ਚਲਾਂਦਾ। </poem>}} {{rule}} * ਅੰਗ ਵਾਲਾ ਪਖ ਵਾਲਾ<noinclude></noinclude> 8sr2qtij3h9t95p7fccn85x83vuvv9a 250 50980 225910 145425 2026-07-13T11:03:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੨)}} {{Block center|<poem>ਚਲਦਾ ਜਿੱਥੇ ਹੁਕਮ ਮਮ ਹੇਦਯਾ ਬਚਨ ਸੁਨ॥ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਕਛੂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਗੁਨ। ਉੱਥੇ ਹਠ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹ ਨਹ ਵੈਰ ਗੁਜਾਰਾ। ਨਹੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਾਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੀਤ ਪਿਆਰਾ। ਸੁਤੰਤਤਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਉੱਥੇ ਹੈ ਜਾਰੀ। ਬਾਤਸ਼ਾਹ ਥੋਂ ਰੰਕ ਤਕ ਕੋਈ ਦਮ ਨਹ ਮਾਰੀ। ਕੰਹਦਾ ਮਕਰਹ ਟੇਡਪਨ ਤੂੰ ਚਲ ਮੈਂ ਆਯਾ। ਵਲੀਏਛਲੀਏਪਲਕਵਿੱਚਕੋਈਰਹਣਨਪਾਯਾ ਭਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡਰ ਰਾਜ ਅਸਾਡੇ। ਹੋਣ ਕਨੌਡੇ ਪਾਪ ਤੇ ਰਹ ਡਰਨ ਦੁਰਾਡੇ॥ ਸੱਤੀਂ ਪੜਦੀ ਭੀ ਕੋਈ ਲੁਕ ਪਾਪ ਕਮਾਵੇ। ਅੱਜ ਨ ਹੋਇਆ ਕਲ ਤਕ ਉਘਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਏਥੇ ਪੈਰੀ ਪਾਪ ਦਾ ਬੂਹੇ ਤੇ ਕੰਧਾ। ਭਾਈ ਨੂੰ ਭਾਈ ਕਦੀ ਨਿਜ ਦੇਤ ਨ *ਕੰਧਾ॥ ਚਾਰੇ ਪੱਲੇ ਸਾਫ ਜੋ ਅਵਗੁਣ ਤੋਂ ਹੋਵੇ। ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਖ ਵੈਰੀ ਹੋਵੇ। </poem>}} {{rule}} * ਮੋਢਾ<noinclude></noinclude> q5ls95e38ouoa23c9wpcwy7rl6s9zyb 250 50981 225911 145428 2026-07-13T11:03:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੧੭੩)}} {{Block center|<poem>ਰਾਜਾ ਪਰਜਾਥੋਂ ਨਿਡਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਯਾਂ ਵੱਸੇ। ਚੋਰੋਂ ਡਰੇ ਨ ਸ਼ਾਹ ਥੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੱਸੇ ਵੱਸੇ। ਵੈਰੀ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਥੋਂ ਉਹ ਨਿੱਡਰ ਰੰਹਦਾ। ਖੁੱਲਾਪਨ ਇਖਬਾਰ ਦਾ ਤਿਹ ਕੁਝ ਨ ਕੰਹਦਾ। ਚਤਰਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਧੇ ਪਾਵਾਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਥਾਂ ਦਿਖਲਾਵਾਂ। ਬੇਹੁਨਰਾ ਹੋ ਕਿਸੇ ਮਤ ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਦਿਖਾਵੇ। ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਹੋਣ ਨ ਪਾਵੇ। ਪੱਛਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਥੋਂ ਉਸਤਾਦਨਡਰਦਾ। ਗਲਤੀਪੁਰਸਾਗਿਰਦਨਿਜਕਦੀਹਠਨ ਧਰਦਾ। ਮੁਖ ਥੋਂ ਸਿਆਣਾ ਸੁਣੇ ਗਲ ਚੰਗੀ ਕੋਈ। ਲਾਭਵੰਦ ਅਤ ਜਾਣਕੇ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਓਈ। ਚਾਕਰ ਅਪਣੇ ਖਸਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੁਲ ਜਾਵੇ। ਬਿਨ ਮਿੰਦੇ ਹੋਣ ਥੋ ਕੁਝ ਬਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇ। ਜੁਲਮਨ ਰੱਤੀਕਰਸਕਣ ਗਾਹਕਪੁਰ ਬਣੀਏ। ਤਕੜੀ ਕਾਣ ਨ ਰੱਖਦੇ ਤੋਲ ਪੂਰਾ ਮਿਣੀਏ। ਬੈਲ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਕਛੂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਆਰਾ। ਘੋੜਾ ਸੁਧ ਨ ਖਾਂਵਦਾ ਚਾਬਕ ਅਸਵਾਰਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 1kp0zyrz1zz930ux6emzkcuiu0q1q7g 250 50982 225912 145431 2026-07-13T11:03:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੪)}} {{Block center|<poem>ਲੈਣ ਵਡਿਆਂ ਥੋਂ ਵਡੇ ਹੁਣ ਕਾਰ ਬਰਾਬਰ। ਮਾਰੀ ਪੂਰੀ ਲਹੁਤ ਮਾਜੂਰ ਘਰੋ ਘਰ ਲੈਣ ਮਿਹਨਤੀ ਜੇਤੜੇ ਅਤ ਸੁਖ ਅਰਾਮਾ। ਫਿਰਦੇ ਖਾਰ ਦਰਿਦੀ ਆਲਸੀ ਨਿਕਾਮਾ॥ ਭਾਗਵਾਨ ਨਿਰਭੈ ਵਸਨ ਚੋਰਾਂ ਥੋਂ ਗਾਹਲੇ। ਬਲੀ ਨ ਨਿਰਬਲ ਨੂੰ ਕਦੀ ਡਾਟੇ ਕਿਸ ਵੇਲੇ। ਚੰਗਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨੀਏ ਮੰਦਾ ਮੰਦ ਜਾਹਰ॥ ਇੱਟਨ ਘਟਇੱਕ ਲੱਗਦੀ ਮੇਣਤੀ ਥੋਂ ਬਾਹਰ। ਝੂਠੇ ਸਚਿਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕ ਬਦਲਣ ਭੇਸਾ॥ ਖੋਟਾ ਵਿੱਚ ਬਜਾਰ ਦੇ ਸਕ ਚਲਤ ਨ ਪੈਸਾ। ਜਿੱਧਰ ਜਾਕੇ ਦੇਖੀਏ ਸੁਖ ਚੈਨ ਦਿਸਾਵਤ॥ ਝਗੜਾ ਮੇਰੀ ਹਦ ਥੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਵਤ॥ ਜਿਸਰਾਜਾਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁਰਹੁਕਮਨਚਲਦਾ। ਵਾਗਾਂਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੁਲਮ ਦੇ ਜੋ ਚਹੇ ਸੋ ਕਰਦਾ। ਓਸੇ ਹੀ ਥਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਪਯਾਰੇ ਦੁਖ ਦੇ। ਈਸਾ ਵਰਗੇ ਨਬੀ ਬਡ ਸੂਲੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ। ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਨ ਆਗਿਆ ਕਾਰੀ। ਵਾਂਗੂ ਲਛਮਣ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨ ਬਿਪਤਾ ਧਾਰੀ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> rkzoepvlly4tsrc0usl6iw6rkdtmo1c 250 50983 225913 145440 2026-07-13T11:03:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੫)}} {{Block center|<poem>ਮੰਨ ਰਖਿਆ ਜਿਸ ਕੌਮ ਨੇ ਔਲਾਦ ਰਸੂਲਾਂ। ਪੜਾਸੇ ਮਰਦੇ ਕੋਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦੁਖ ਝੂਲਾ। ਵਾਂਗ ਜਕਰੀਆਂ ਰੱਬ ਦੇ ਜੋ ਹੈ ਪਯਾਰੇ! ਸਿਰ ਓਹਨਾਂ ਤੇ ਜੁਲਮ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਆਰੇ। ਸੁਕਰਾਤ ਜਿਹੇ ਹਾਕੀਮਨੂੰ ਚਾਜਹਰਪਿਲਾਵਣ। ਯੂਸਫ ਜਿਹੇ ਭਿਰਾਉ ਨੂੰ ਬਡ ਦਗਾ ਦਿਖਾਵਣ। {{c|{{xx-larger|ਦੋਹਾ}}}} ਥਾਤ ਚੀਤ ਜਦ ਨਕਾਂਉ ਦੀ ਬਸ ਪੁਰ ਆਈ ਠੀਕ॥ ਦੈਵ ਨੇਤ ਸੋ ਅਕਲ ਤਿਹ ਪਹੁੰਚੀ ਆਣ ਤਕੀਕ॥ {{c|{{xx-larger|ਨਿਸਾਨੀ ਛੰਦ}}}} ਪੰਜ ਨਿਸਾਨੀ ਛੰਦ ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੁਝ ਝਗੜਾ ਡਿੱਠਾ। ਆਪੋ ਅਪਣੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਓਹ ਮੰਨਣ ਮਿੱਠਾ। ਦਯਾ ਨਉ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਚਲ ਹੈਂ ਤੂੰ ਕੌਣਾ। ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਨਉ ਦਾ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ ਭੈਣਾ। ਸਿਰ ਥੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੀਕ ਜਦ ਰਿਲਸੁਣੀ ਅਕੁਲ ਨੈ। ਉਤਰ ਦਿੱਤੋਸੁ ਤੋਲਕੇ ਨਹ ਪਾਵਤ ਦਲ ਨੈ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 90mvfa332wjjsgrngw0akm0ge3we2xy 250 50984 225914 145445 2026-07-13T11:03:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੬)}} {{Block center|<poem>ਜੌਹਰ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਜਿਸਦੇ ਹੈ ਇੱਕੋ ਖਾਣੀ। ਇੱਕਬੋ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਤੁਮ ਸਭ ਜਾਣਤ ਪ੍ਰਾਣੀ। ਸੱਚ ਕਹਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣ ਦਯਾ ਕੁਝ ਝੂਠ ਨ ਜਾਣੀ॥ ਬਾਝ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੂੰ ਜੇ ਨਕਾਂਉ ਨ ਜਾਣੀ। ਸੁਣ ਤੂੰਨਯਾਉਨ ਵਾਲ ਭਰ ਮੈਂ ਪਰਕ ਕਹਾਂਗੀ। ਮੰਧੀ ਅਖ ਸਮ ਦਯਾ ਬਿਨ ਤੂੰ ਸਚ ਕਹਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਖ ਪੂੰਜੀ ਵਾਲੇ। ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛਬ ਦੇਤ ਨਿਰਾਲੇ। ਚੁਕਦਾ ਝਗੜਾ ਇੰਉ ਸੁਣੋ ਜੇ ਮੇਰੀ ਮੰਨੋ। ਨਾਂ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਹੈ ਮੱਥਾ ਭੰਨੋ। ਬਿੰਦਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਿਆਰ ਦਿਖਾਵਾਂ। ਕੰਨ ਕਰੋ ਦਿਲ ਦੇ ਸੁਣੋ ਮੈਂ ਕਹਕੇ ਜਾਵਾਂ। ਜਾਤਾ ਸੀ ਬੁਧਮਾਨ ਹੋ ਕੰਮ ਕਰਤ ਭਲੇਰੇ॥ ਪਰ ਮੈ ਲੀਤਾ ਪਰਖ ਹੁਣ ਲੜਵੈਯੇ ਢੇਰੇ। ਮੂਲੋਂ ਭੇਦ ਨ ਕੁਝ ਹੈ ਕਿੰਉ ਮਾਰਤ ਟਕਰਾਂ। ਕਿਉ ਇੱਕੋ ਹੋ ਝਗੜਦੇ ਲੜਦੇ ਸਮ ਕੁਕੜਾਂ। ਓਹੋ ਇੱਕੋ ਚੀਜ ਹੈ ਜੋ ਨਕਾਂਉ ਕਹਾਵੇ॥ ਦੁਖੀ ਦੁਹਾਈ ਸੁਣਨ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਦਿਖਾਵੇ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 5cmg7tpdf7yom1c117ehc4kn2oruxst 250 50985 225915 145450 2026-07-13T11:03:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੨)}} {{Block center|<poem>ਦਯਾ ਨਾਮ ਹੈ ਓਸਦਾ ਸੁਣੇ ਜੁਲਮ ਪੁਕਾਰਾ॥ ਜਾਲਮ ਨੂੰ ਡੰਡ ਦੇਵਣਾ ਇਹ ਜਾਂਉ ਨਿਤਾਰਾ। ਓਹੀ ਦਯਾ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਕੁਝ ਮਾਰ ਕਦੀ ਹੋ। ਓਹੀ ਅੰਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਪੁਚਕਾਰ ਕਦੀ ਹੋ। ਓਹੀ ਦਯਾ ਕਿ ਘੁਰਕੀਆਂ ਹੈ ਪਯਾਰ ਕਿਥਾਉ॥ ਕਿਧਰੇ ਚਾਨਣ ਅਗਨ ਕਹ ਦੀਦਾਰ ਸਦਾਉ॥ ਕਿਧਰੇ ਯੂਰਤ ਮਿਹਰ ਦੀ ਉਹ ਪਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਕਿਧਰੇ ਪੜਦੇ ਕਹਰ ਦੇ ਉਹ ਛਪ ਖਲੋਵੇ। ਕਿਧਰੇ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦਾ ਮਜਾ ਉਹ ਦਿੰਦੀ ਪੂਰਾ। ਕਿਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਸ ਦੇ ਕੰਮ ਰਖਤ ਅਧੂਰਾ। ਏਹੋ ਕਿਰਪਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਓੜਕ ਸਮਝਾਯਾ। ਸ਼ੇਖ ਫਰੂਕ ਨੇ ਪੁਤ ਦਾ ਚਾ ਗਲਾ ਕਟਾਯਾ। ਏਹੋ ਕਿਰਪਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਹੋਯਾ ਪੁਤ ਮੁਰਦਾ। ਲਗਾ ਕਲੇਜੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਛੀ ਦਾ ਦਰਦਾ॥ ਏਹੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਘਾਇਲ ਕਿਸ ਥਾਂਈ। ਏਹੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਭਰਾਉ ਦੀ ਫਿਰ ਜਖਮਾਂ ਤਾਂਈ। ਦਯਾਨੜਾਂਉ ਨੂੰ ਅਕਲ ਨੈ ਜਦ ਆਖ ਸੁਣਾਯਾ॥ ਸਾਖੀ ਹਾਲੀ ਹੋਇਆ ਹਰਿ ਚਰਨ ਮਨਾਯਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> kd8xiostev5n4hkucdoykykx6l0twt4 250 50986 225916 145456 2026-07-13T11:03:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੭੮)}} {{Block center|<poem> ਦੁਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਹੀ ਗਲ ਮੁਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਮੰਨੇ ਹੋਇ ਲਚਾਰ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਬੰਨੀ ਪਾਲੀ॥ {{c|{{xx-larger|ਦੋਹਾ}}}} ਵਧਕੇ ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਮਾਨੋ ਸਨ ਇੱਕ ਰੂਪ। ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲ ਪਰਸ ਪਰਹੋਵਤ ਏਕ ਅਨੂਪ॥ {{c|{{xx-larger|ਬੁਲਬੁਲ ਤੇ ਵਿਟਾਣਾ}} (ਕ੍ਰਿਤ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ)}} {{c|{{xx-larger|ਦੋਹਾ}}}} ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੀ ਪਿੰਡ ਥਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੂਰ॥ ਹੁਤੋ ਬਾਗ ਸੁੰਦਰ ਤਹਾਂ ਫੂਲੋਂ ਸੇ ਭਰਪੂਰ॥ ਏਕ ਦਿਵਸ ਉਸ ਬਾਗ ਮੇਂ ਬੈਠੀ ਬੁਲਬੁਲ ਆਇ॥ ਗਾਵਤ ਆਸਾ ਭੈਰਵੀ ਦੀਨਾ ਦਿਵਸ ਬਿਤਾਇ॥ ਸੰਝ ਭਈ ਯਾ ਨ ਕੁਝ ਕੀਨਾ ਭੂਖ ਬਿਹਾਲ। ਦੂਰ ਧਰਾ ਪੂਰ ਤਾੜਿਆ ਇਕ ਚਮਕਤਾ ਲਾਲ। ਮਾਰ ਉਡਾਰੀ ਬਿਰਛ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚੀ ਜੁਗ ਨੂੰ ਪਾਸ॥ ਮਨ ਮੇਂ ਇਹ ਆਸਾ ਹੁਤੀ ਕਰੂ ਇਸੇ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> qvpv04xm78lb5cf7457uskd7cwz85sl 250 50987 225917 145461 2026-07-13T11:03:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੨੯)}} {{Block center|<poem>ਜੁਗਨੂੰ ਨੈ ਜਦ ਜਾਨਿਆਂ ਇਹ ਲੈਗੀ ਮੁਹਿ ਖਾਹ। ਹਾਥ ਜੋੜ ਇੰਉ ਬੋਲਿਆ 'ਜਰਾ ਦੇਰ ਲੈ ਸਾਹ। ਦੇਖ ਬਡਾਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਜਿਨ ਮਾਥ। ਮੁਝਕੋ ਦੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਹ ਤੁਝੇ ਰਾਗ ਗੁਨ ਸਾਬ। “ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਮਮ ਚਾਨਣਾ ਮੈ ਸਲਾਹੀ ਤਵ ਰਾਗ। "ਸਮਝ ਸਿਆਣਪ ਹੈ ਇਹੀ ਪ੍ਰਭਦੀ ਸਿਫਤੀ ਲਾਗ। “ਤੂੰ ਗਾਵਤ ਹੈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੀ ਚਮਕਤ ਰਾਤ॥ "ਇਮ ਕੰਮ ਪ੍ਰਭੁਨੈ ਕੀਆ? ਕਿਸੋਭਾ ਪਾਵੈ ਰਾਤ।" ਜਦ ਚਮਕੀਲੇ ਕੀਟ ਦੀ ਲੀ ਬੁਲਬੁਲ ਸੁਣ ਕੂਕ॥ ਉਡੀ ਤੁਰਤ ਔ ਭੁੱਖ ਕੀ ਰਹੀ ਨਾ ਰੰਚਕ ਹੂਕ। ਤਾਤ ਪਰਜ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਸੁਣੋ ਕਾਨ ਦੇ ਮੀਤ॥ ਝਗੜੇ ਝਾਝੇ ਛੋੜ ਕੇ ਕਰੋ ਸਭਨ ਸੇ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਬਿਨੈ ਕਰਤ ਹੈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਹੋ ਬੀਰ ਸਮ ਬੀਰ। ਕਰੋ ਰਾਤ ਨਹ ਕਿਸੂ ਸੇ ਬਨੋ ਖੀਰ ਔ ਨੀ। </poem>}} {{rule}} * ਖੀਰ ਦੁਧ, ਤੇ ਨੀਰ ਪਾਣੀ, ਅਰਥਾਤ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰੋ ਜਿਹੀ ਦੁਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੈ ॥<noinclude></noinclude> i4fad7bjisgmooofgoyoqj9tu58j24l 250 50988 225918 145464 2026-07-13T11:04:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੮੦)}} {{c|{{xx-larger|ਹਜੂਰੀ ਬਾਗ ਦੀ ਸੈਰ ਸ੍ਰੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕੈਸਰਹਿੰਦ}}}} {{c|{{xx-larger|ਦੋਹਾ}}}} {{Block center|<poem>(੧) ਮਹਾਰਾਨੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਭਾਰਤੇਰੀ ਸਾਰ। ਲੰਡਨ ਸ਼ਾਮਨਿ ਮਾਥ ਸਦ ਰਖਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਰਬਾਰ॥ (੨) ਜਗ ਰਖਕ ਧਰਮਨ ਪਰਮ ਨਈ ਨੀਤ ਅਗਾਰ। ਕਿਧੋਂ ਫੇਰ ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਲਿਆ ਜਗਤ ਅਵਤਾਰ। (੩) ਜਿਮ ਮਹਾਰਾਨੀ ਰਾਜ ਮੇਂ ਡੁਬਤ ਕਬੀ ਨ *ਭਾਨ। ਤਿਮ ਫੈਸਰਹਿੰਦ ਸੁਜਸ ਸਸਿ ਅਨਿਸਦਿਪਤ ਮਹਾਂਨਾਂ (੪) ਅਗਲੇ ਭੂਪਨ ਸੇ ਦਿਯਾ ਪ੍ਰਜਹ ਅਨੰਦ ਅਪਾਰ॥ ਦੇਖੋ ਤਾਰ ਬਹਾਰ ਪੁਨ ਮੌਜ ਰੇਲ ਕੀ ਸਾਰ॥ (੫) ਆਤ ਯਾਦ ਮਹਮੂਦ ਜਦ ਕਾਂਪਤ ਹਿੰਦ ਤਮਾਮ॥ ਕੀਏ ਕਤਲ ਲਖ ਹਿੰਦੂ ਜਦ ਘਾਟਾ ਪਰਾ ਗੁਦਾਮ॥</poem>}} {{rule}} * ਸੂਰਜ<noinclude></noinclude> 9i6eeueafrqrspzvyrwmuzfbmdnwxqu 250 50989 225919 145469 2026-07-13T11:04:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 225919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|(੨੮੧)}} <poem>(੬) ਦਸਰਥ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਕਯੋਂ ਰਾਖਤ ਬੀਚ *ਸਨੇਹ॥ ਦੋਉ ਹੋਤ ਤੇ ਜਥੇ ਆਤ ਭਰਤ ਤ ਗੇਹ॥ (੭) ਅਬ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਰਾਜ ਮੇਂ ਕਹਾਂ ਖਾਰ ਕੀ ਬਾਤ॥ ਫੂਲ ਪਾਤ ਅਪਿ ਜੁਰਮ ਕਰ ਚੁਭਾ ਨ ਕਾਹੂ ਗਾਤ। (੮}ਅਪਨੇ ੨ ਧਰਮ ਮੇਂ ਕਰਤ ਉੱਨਤੀ ਲੋਕ॥ ਆਜਾਦੀ ਅਖਬਾਰ ਕੀ ਦਈ ਸਭਨ ਬਿਨ ਸੋਕ॥ (੬) ਜਿਨ ਗੰਥਨ ਕੇ ਲਿਖਨ ਪਰ ਹੁਤੇ ਖਰਚ ਕਈ ਸਾਲ। ਸਾਗ ਪਾੜ ਕੇ ਭਾਉ ਅਬ ਮਿਲਤ ਗੰਥ ਤਤ ਕਾਲ॥ (੧੦) ਹਿੰਦ ਈਸਾਈ ਸਿਖ ਪੁਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਹਾਨ। ਮਹਾਰਾਨੀ ਜੁਗ ਨੈਨ ਸਮ ਦੇਖਤ ਸਕਲ ਜਹਾਨ। (੧੧) ਗਲੀ ਗਲੀ ਮੇਂ ਤਿਯਨ ਕੀ ਰਚੀ ਭਲੀ ਚਟਸਾਲ। ਅਕਬਰ ਬਿਕੁਮ ਦਿਤ ਗ੍ਰਿਪ ਕੀਨਾ ਕਿਸੂ ਨਾ ਖਯਾਲ। (੧੨) ਲਹਰ ਬਹਰ ਨਹਰਨ ਘਨੀ ਜੰਗਲ ਮੰਗਲ ਰੂਪ॥ ਏਕ ਘਾਟ ਪਾਨੀ ਪਿਯਤ ਅਜਾ ਸਿੰਘ ਬਲ ਰੂਪ॥ (੧੩) ਰੰਥ ਬਢਨ ਡਰ ਸੇ ਕਿਯਾ ਮੈਂ ਬਡ ਯਹਾਂ ਸਮਾਸ॥ ਡਿਪਟੀ ਆਯਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਖੋ ਜੁਬਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼॥</poem> {{rule}} * ਤੇਲ<noinclude></noinclude> i7uo4reloiik6mg5qvmp22fufcbxadj 250 71482 225652 225360 2026-07-12T14:01:23Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 225652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਾਉਣ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਢਿੱਡ 'ਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਫਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀਲੇਪਨ ਵਿਚ ਹਰਾ, ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ, ਕੌੜਾ, ਤਿੱਖਾ, ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਜੰਮ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਜਟਾਮਾਂਸਿਕ ਅਤੇ ਜਟਾਮਾਂਸੋਨ ਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਟਾਮਾਂਸੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਅਨੀਂਦਰਾਪਨ, ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਬੰਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣਾਂ- ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਦਿਲ ਘਬਰਾਉਣਾ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਜਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਆਉਣਾ, ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਨਾ ਸਹਿਣਯੋਗ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 58<noinclude></noinclude> rnw730ixylg4zqrgm0zdeobpkrkpckm 250 71483 225681 215711 2026-07-12T14:06:33Z Amritpal Aman 2020 225681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਜਮਾਲਘੋਟਾ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਪੰਜਾਬ, ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਚੀਨ ਵਿਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਕਿਸਮ ਦਾ 15 ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟਾ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ, ਚੀਕਨੇ, ਪਤਲੇ, ਤਿੱਖੇ, 3 ਤੋਂ 5 ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਆਯਤਾਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਕ ਫਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਜਯਪਾਲ। ਹਿੰਦੀ-ਜਮਾਲਘੋਟਾ। ਮਰਾਠੀ-ਜਮਾਗੋਟਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਨੇਪਾਲੋ। ਬੰਗਾਲੀ- ਜਯਪਾਲ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਪਰਗੇਟਿਵ ਫੋਟੋਨ (Purgative Croton)। ਲੈਟਿਨ- ਕ੍ਰੋਟੋਨ ਟੈਗਲਿਯਮ (Croton Tiglium) ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘਾਟਾ ਰਸ ਵਿਚ ਕੌੜਾ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਤੇਜ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਚਣ ਵਾਲਾ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਨਾਮਰਦੀ, ਗੰਜਾਪਨ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਲੋਦਰ, ਦਿਮਾਗੀ ਬੁਖਾਰ, ਕਬਜ਼, ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸੋਜ, ਬ੍ਰੇਨ ਹੈਮਰਜ਼, ਕਾਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਪੱਥਰੀ, ਆਮ ਬੁਖਾਰ, ਬਿੱਛ ਦੇ ਕੱਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਚੌਥੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਵਧ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜ਼ਹਿਰਬਾਦ ਨੂੰ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਲਗਮ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੀਆ, ਢੂਹੀ ਦਰਦ, ਪੱਥਰੀ, ਅਪਦੰਸ਼, ਜਲੋਦਰ, ਕਬਜ਼ ਆਦਿ ਵਿਚ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 30 ਤੋਂ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਟਨ ਰੇਜਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਕਤ ਤੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ 5-10 ਟੁੱਟੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 59<noinclude></noinclude> 023ykjm9fvkdz8yeric68ldtxi4rlo2 225835 225681 2026-07-13T07:54:37Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 225835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਜਮਾਲਘੋਟਾ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਪੰਜਾਬ, ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਚੀਨ ਵਿਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਕਿਸਮ ਦਾ 15 ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟਾ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ, ਚੀਕਨੇ, ਪਤਲੇ, ਤਿੱਖੇ, 3 ਤੋਂ 5 ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਆਯਤਾਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਕ ਫਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਜਯਪਾਲ। ਹਿੰਦੀ-ਜਮਾਲਘੋਟਾ। ਮਰਾਠੀ-ਜਮਾਗੋਟਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਨੇਪਾਲੋ। ਬੰਗਾਲੀ-ਜਯਪਾਲ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਪਰਗੇਟਿਵ ਕ੍ਰੋਟੋਨ (Purgative Croton)। ਲੈਟਿਨ-ਕ੍ਰੋਟੋਨ ਟਿਗਲਿਯਮ (Croton Tiglium) ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਰਸ ਵਿਚ ਕੌੜਾ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਤੇਜ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਚਣ ਵਾਲਾ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਨਾਮਰਦੀ, ਗੰਜਾਪਨ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਲੋਦਰ, ਦਿਮਾਗੀ ਬੁਖਾਰ, ਕਬਜ਼, ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸੋਜ, ਬ੍ਰੇਨ ਹੈਮਰਜ਼, ਕਾਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਪੱਥਰੀ, ਆਮ ਬੁਖਾਰ, ਬਿੱਛ ਦੇ ਕੱਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਚੌਥੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਵਧ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜ਼ਹਿਰਬਾਦ ਨੂੰ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਲਗਮ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੀਆ, ਢੂਹੀ ਦਰਦ, ਪੱਥਰੀ, ਅਪਦੰਸ਼, ਜਲੋਦਰ, ਕਬਜ਼ ਆਦਿ ਵਿਚ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਲਘੋਟਾ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 30 ਤੋਂ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਟਨ ਰੇਜਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਕਤ ਤੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ 5-10 ਟੁੱਟੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 59<noinclude></noinclude> se4hacecmjrna1cjo593ivod6v5m4no 250 71484 225836 215712 2026-07-13T07:56:37Z Amritpal Aman 2020 225836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਜਾਮਨ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 70 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ-ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅੰਬ ਅਤੇ ਮੋਲਸਿਰੀ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਫਲ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲੇ ਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਮਨ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਰਾਜੰਬੂ। ਹਿੰਦੀ- ਜਾਮੁਨ। ਮਰਾਠੀ-ਜਾਂਬੁਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਜਾਂਬੂ। ਬੰਗਾਲੀ- ਬੜਜਾਮ, ਕਾਲਜਾਮ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਜਾਂਬੁਲ ਟੀ (Jambul Tree)। ਲੈਟਿਨ-ਜੁਜੇਨਿਆ ਜਾਂਬੋਲੇਨਾ (Eugenia Jambolana)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਮੁਨ ਮਧੁਰ, ਕੁੜੱਤਣ, ਸਵਾਦ ਵਾਲੀ, ਰੁੱਖੀ, ਭਾਰੀ, ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਤ ਕਾਰਕ, ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਲ ਬੰਨਣ ਵਾਲੀ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਲਨ, ਜਲਾਬ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਸ਼ੂਗਰ, ਪੇਚਿਸ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਤਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਵੀਰਜ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਮਨ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟ 14 ਤੋਂ 19,7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 0.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ 0.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ ਲਵਨ 0.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰੇਸ਼ਾ-0.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ 83.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਲੋਹਾ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਦੇ ਤੱਤ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਰਾਲ ਐਲਬਯੂਮਿਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਜਾਮਨ ਤੋਂ 62 ਕੈਲੋਰੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਮਨ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਵਿਚ ‘ਜੰਬੋਲਿਨ` ਨਾਂ ਦਾ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਟਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਮਰੀਜਾਂ ਨੂੰ ਗੁਠਲੀ ਦਾ ਚਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਗੁਠਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਮਨ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗੈਸ, ਬੁਖਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਕਵ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜਾਮਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਾ ਲੂਣ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਸੌਂਫ ਦੇ ਚੂਰਨ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਾਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਬ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ -60<noinclude></noinclude> iwpx4gm5pvb82fvuw37v8sv9gqi149l 252 72973 225829 221663 2026-07-13T06:28:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 225829 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1927 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 8="ਕਵਰ" 9="ਸਮਰਪਣ" 10="3" 2="ਮੁਖਬੰਧ" 3="ਅ" 4="ੲ" 5="ਸ" 6="ਹ" 7="ਕ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} h99b0velbmdcrcd64a34nkjsn61ks1x 250 73367 225649 2026-07-12T13:44:58Z Nav.Sarao 2712 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 225649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nav.Sarao" />{{center|ਅਨੰਦੁ}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤ ਪਾਇਆ ਸਹਜ ਸੇਤੀ ਮਨਿ ਵਜੀਆ ਵਾਧਾਈਆ॥ ਰਾਗ ਰਤਨ ਪਰਵਾਰ ਪਰੀਆ ਸਬਦ ਗਾਵਣ ਆਈਆ॥ ਸਬਦੋ ਤ ਗਾਵਹੁ ਹਰੀ ਕੇਰਾ ਮਨਿ ਜਿਨੀ ਵਸਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਅਨੰਦੁ ਹੋਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥੧॥ [ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੩</poem>}}<noinclude></noinclude> i8osmwi1qib95alwoj2m2uzqcsvub1j 225650 225649 2026-07-12T13:50:30Z Tamanpreet Kaur 606 225650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nav.Sarao" />{{center|'''{{x-larger|ਅਨੰਦੁ}}'''}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤ ਪਾਇਆ ਸਹਜ ਸੇਤੀ ਮਨਿ ਵਜੀਆ ਵਾਧਾਈਆ॥ ਰਾਗ ਰਤਨ ਪਰਵਾਰ ਪਰੀਆ ਸਬਦ ਗਾਵਣ ਆਈਆ॥ ਸਬਦੋ ਤ ਗਾਵਹੁ ਹਰੀ ਕੇਰਾ ਮਨਿ ਜਿਨੀ ਵਸਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਅਨੰਦੁ ਹੋਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥੧॥ [ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੩</poem>}}<noinclude>{{rh||੧੨|}}</noinclude> 2u08u20pifcaf4b5kihbix4bmtbv7u5 225651 225650 2026-07-12T13:55:44Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 225651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|'''{{x-larger|ਅਨੰਦੁ}}'''}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ {{gap|4em}}ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤ ਪਾਇਆ ਸਹਜ ਸੇਤੀ {{gap|4em}}ਮਨਿ ਵਜੀਆ ਵਾਧਾਈਆ॥ ਰਾਗ ਰਤਨ ਪਰਵਾਰ ਪਰੀਆ {{gap|4em}}ਸਬਦ ਗਾਵਣ ਆਈਆ॥ ਸਬਦੋ ਤ ਗਾਵਹੁ ਹਰੀ ਕੇਰਾ {{gap|4em}}ਮਨਿ ਜਿਨੀ ਵਸਾਇਆ॥ ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਅਨੰਦੁ ਹੋਆ {{gap|4em}}ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ॥੧॥ {{gap|7em}}[ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੩</poem>}}<noinclude>{{rh||੧੨|}}</noinclude> r7o1thu4yamynfqp7a0sui90ukzz4ji 250 73368 225730 2026-07-12T14:15:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਹੋਇਆ ਸੀ । ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨਜੀਤ ਜਗਾਣ ਆਈ ਸੀ । ਸੁਣ ਲਿਆ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ, ਬਾਕੀ ਜੁਆਬ ਆਉਣ ਤੇ। ਅਗੇ ਹੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ.......... ੧੧੩" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਸੀ । ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨਜੀਤ ਜਗਾਣ ਆਈ ਸੀ । ਸੁਣ ਲਿਆ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ, ਬਾਕੀ ਜੁਆਬ ਆਉਣ ਤੇ। ਅਗੇ ਹੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ.......... ੧੧੩<noinclude></noinclude> meok8x6nd1j9jd44qq0op6gstxphqb2 225731 225730 2026-07-12T14:17:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 225731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨਜੀਤ ਜਗਾਣ ਆਈ ਸੀ। ਸੁਣ ਲਿਆ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ, ਬਾਕੀ ਜੁਆਬ ਆਉਣ ਤੇ। ਅਗੇ ਹੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{center|ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ..........}}<noinclude>{{right|੧੧੩}}</noinclude> 0tmorv2tgyyq205o1wnmbj5dys91ozx 250 73369 225732 2026-07-12T14:18:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 225732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 73370 225733 2026-07-12T14:19:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 225733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 828 73371 225834 2026-07-13T06:41:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 "== Documentation == The module provides functions to fetch from wikidata labels, aliases or sitelinks for specific [[d:Help:Items|item]] in specific language. Each function can be called both from Lua and from Wikitext templates. Used by {{tl|Label}} template. ===getLabel=== This function returns a label translated to desired language and linking to desired project, created based on wikidata ;Call from template <code><nowiki>{{#invoke:Wikidata..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 225834 wikitext text/x-wiki == Documentation == The module provides functions to fetch from wikidata labels, aliases or sitelinks for specific [[d:Help:Items|item]] in specific language. Each function can be called both from Lua and from Wikitext templates. Used by {{tl|Label}} template. ===getLabel=== This function returns a label translated to desired language and linking to desired project, created based on wikidata ;Call from template <code><nowiki>{{#invoke:Wikidata label|getLabel |item=<''item ID''> |lang=<''language''> |link=<''link type''> |capitalization=,''capitalization style''> }} </nowiki></code> ;Calls from Lua <code><nowiki>require('Module:Wikidata label')._getLabel( item, [lang] , [link_type] , [capitalization] )</nowiki></code> ;Inputs {| class ="wikitable" |- ! scope="col" | Name ! scope="col" | Function ! scope="col" | Default |- | item | Wikidata item ID number in form "Q" + item number.<br/>Also works with Wikidata properties if you use "P"+number. | (required field) |- | lang | {{Language-code-documentation}} | <code><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code> |- | link | link type:<br/>'''wikipedia''' will try to link to Wikipedia (does not work for properties)<br/>'''wikidata''' to Wikidata<br/>'''commons''' to Commons (does not work for properties)<br/>'''-''' means no link.<br/>The code will try first the link of your choice then if not possible it will fallback and try linking to Wikipedia, and if that is not possible than to Wikidata. | wikipedia |- | capitalization | can be:<br/>'''uc''': upper case<br/>'''lc''': lower case<br/>'''ucfirst''': upper case for the first letter<br/>'''lcfirst''': lower case for the first letter<br/>'''none''': to leave it as is | none |} ===sitelinks=== This function returns a list of sitelinks for a single project organized by language ;Call from template <code><nowiki>{{#invoke:Wikidata label|sitelinks |item=<''item ID''> |project=<''project''> }} </nowiki></code> ;Calls from Lua <code><nowiki>require('Module:Wikidata label')._sitelinks( item, project )</nowiki></code> ;Inputs {| class ="wikitable" |- ! scope="col" | Name ! scope="col" | Function |- |item |Wikidata item ID number in form "Q" + item number or entity class |- |project |"wikipedia" (or "wiki"), "wikisource", "wikiquote", "wikibooks", "wikinews", "wikiversity", "wikivoyage", "wiktionary", etc. |} ;Output: *for '''sitelinks''' a comma separated list *for '''_sitelinks''' a lua table ===aliases=== This function returns a list of aliases for a single language ;Call from template <code><nowiki>{{#invoke:Wikidata label|aliases |item=<''item ID''> |lang=<''language''> }} </nowiki></code> ;Calls from Lua <code><nowiki>require('Module:Wikidata label')._aliases( item, lang )</nowiki></code> ;Inputs {| class ="wikitable" |- ! scope="col" | Name ! scope="col" | Function |- |item |Wikidata item ID number in form "Q" + item number or entity class |- |lang |Language code |} ;Output: *for '''aliases''' a comma separated list *for '''_aliases''' a lua table m88hsig2cmq1cfub5fdcuuig58v59p8