ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 6896 226170 92717 2026-07-15T09:55:51Z Gill jassu 619 226170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Satdeep Gill" /></noinclude>ਗਲੀ ਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਗੁੰਡੇ ਹੀ ਗੈਂਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਹਾਲਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋ ਗੈਂਡੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਾਟਕ 'ਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਾਸਲਾ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅੰਦਰ ਘੱਟਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ੀਰੋ ਨੂੰ ਹੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗੈਂਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਡਰ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹੈ' ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਪਰ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਸਦੀ ਗਰੰਟੀ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਰਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਹਜ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੈਂਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੋਂ, ਖ਼ਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਨਾਇਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾਰੂ' ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੋਲ ਵੀ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude>{{rh||5|}}</noinclude> e60t03giugaom1ior16fsm38lkv36ii 226171 226170 2026-07-15T09:56:21Z Gill jassu 619 226171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Satdeep Gill" /></noinclude>ਗਲੀ ਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਗੁੰਡੇ ਹੀ ਗੈਂਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਹਾਲਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋ ਗੈਂਡੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਾਟਕ 'ਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਾਸਲਾ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅੰਦਰ ਘੱਟਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ੀਰੋ ਨੂੰ ਹੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗੈਂਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਡਰ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹੈ' ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਪਰ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਸਦੀ ਗਰੰਟੀ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਰਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਹਜ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੈਂਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੋਂ, ਖ਼ਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਨਾਇਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾਰੂ' ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੋਲ ਵੀ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude>{{rh||5|}}</noinclude> pooqc1wpzncnew4fgwb6w35z1sy233l 226172 226171 2026-07-15T09:56:53Z Gill jassu 619 226172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Satdeep Gill" /></noinclude>ਗਲੀ ਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਗੁੰਡੇ ਹੀ ਗੈਂਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਹਾਲਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋ ਗੈਂਡੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਾਟਕ 'ਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਾਸਲਾ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅੰਦਰ ਘੱਟਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ੀਰੋ ਨੂੰ ਹੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗੈਂਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਡਰ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹੈ' ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਪਰ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਸਦੀ ਗਰੰਟੀ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਰਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਹਜ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੈਂਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੋਂ, ਖ਼ਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਨਾਇਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾਰੂ' ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੋਲ ਵੀ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude>{{rh|||5}}</noinclude> cbfwruaz5g1e2zjdyhwqfvfiev2lwyn 250 6897 226178 23450 2026-07-15T10:00:39Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 226178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{center|<poem>{{x-larger|ਪਾਤਰ ਸੂਚੀ}} ਜੀਨ ਬੇਰੰਜਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੁੱਢਾ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਾਲਕਣ ਵੇਟਰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ ਡੇਜ਼ੀ ਡਯੂਡਾਰਡ ਬੋਟਾਰਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਬਿਊਫ਼ ਪੈਪਿਲੋਂ ਫਾਇਰ-ਮੈਨ</poem>}}<noinclude>{{rh|||7}}</noinclude> 7h9xn0fllo7d0xbkz103v78l41e0c39 250 6899 226173 90604 2026-07-15T09:57:54Z Gill jassu 619 [[Special:Contributions/Arsh randiala|Arsh randiala]] ([[User talk:Arsh randiala|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/90604|90604]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ 226173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gill jassu" /></noinclude>ਦੇ ਮਗਰ ਲੁਕੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਾਤਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <br> {{gap}}ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੀ ਕਿਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸੱਜਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕੁਆਰਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ `ਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਸੱਜਰੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਥਲੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਮੁਹਰੇ ਬੋਕਵਚ ਹੋ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਡੀਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <br> {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਆਇਨੰਸਕੋ ਦੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ’ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡੀਕਿਆ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਟਲਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਦਲਵੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪੜ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ-ਸਮਾਜੀ ਹਾਲੜਾਂ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਪਿਛਲੇ ਦੋਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ ਹਨ। ਸੋ ਹੁਣ ਹੋਰ ਟਾਲਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਧੱਕਾ ਸੱਤਦੀਪ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਛਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਉਸਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਸੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕੋ ਮਸਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਆਖ਼ਿਰ ਗ਼ਲਤ ਜਾਂ ਸਹੀ ਮੈਂ ਮੌਲਿਕ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਖ਼ੁਦ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਘੁੰਡ ਹਟਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੀੜ ਤਾਈਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ’ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹੋਣੀ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਗੇਂਡਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਚ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਹਾਲੀ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਲੇਖ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ’ਚ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਦੂਰੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਗੈਂਡਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਫੇਰ ਹੋਰ ਨੇੜੇ, ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਰ ਬਿਲਿਡਿੰਗ, ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਗਲੀ ਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਗੈਂਡੇ ਹੀ ਰੈੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋ ਗੰਡੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਫੜੀ<noinclude>{{rh||4/ਗੈਂਡੇ|}}</noinclude> jtiy02wsoh9hd231c0sqn3dtvbyszjr 226174 226173 2026-07-15T09:58:19Z Gill jassu 619 Replaced content with "" 226174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gill jassu" /></noinclude><noinclude>{{rh|||6}}</noinclude> 6f1do5ttz4p24x2tgo40w2aq4dwkuv4 226175 226174 2026-07-15T09:58:49Z Gill jassu 619 226175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gill jassu" /></noinclude>{{dhr|30em}}<noinclude>{{rh|||6}}</noinclude> 4yxxrya1xo4nvx6s4irdf8qhf75zvax 226176 226175 2026-07-15T09:59:04Z Gill jassu 619 226176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gill jassu" /></noinclude>{{dhr|50em}}<noinclude>{{rh|||6}}</noinclude> 45v9rl8z1v7p53ui8ye3car2xk2nhj4 250 6901 226179 92716 2026-07-15T10:02:08Z Gill jassu 619 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 226179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gill jassu" /></noinclude>ਜਨ ਬੇਰੰਜਰ ਜੋਨ ਬੇਰੰਜਰ ਜਨ : ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਓਂਗੇ ਪਿਆਸ ਓਨੀ ਭੜਕੇਗੀ; ਪਾਪੂਲਰ ਸਾਇੰਸ ਇਹੋ ਦੱਸਦੀ ਏ ਸਾਨੂੰ... : ਜੇ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲ ਬਣਾ ਲੈਣ ਏਨੀਂ ਗਰਮੀ ਤਾਂ ਨਾ ਪਏ, ਨਾਲੇ ਪਿਆਸ ਵੀ ਘੱਟ ਲੱਗੇ। : (ਉਸਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਉਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਬੇਰੋਜਰ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ! : : ਬਰੰਜਰ ਜੋਨ : : ਬੇਰੰਜਰ ਜੋਨ ਬੋਰੰਜਰ : ਜੇਨ ਬੇਰੰਜਰ : ਜੇਨ ਬੇਰੰਜਰ : ਜਨ ਬੇਰੰਜਰ ਜੇਨ ਬੇਰੰਜਰ ਜਨ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ, ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ,,, ਸਭ ਸਮਝਦੈਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਤੂੰ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ... ਜਿਹੜਾ ਰੇਤਲੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਮੱਚ ਰਿਹਾ, ਇਸਦੀ ਪਿਆਸ ਕਦੇ ਬੁਝ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਰੇਤੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ (ਟੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਤੇਰੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਐ ਭਾਈ। : ਤੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਇੰਜ ? ਮੈਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ? : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ,, ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਂ ਮੈਂ। ਬੈਠਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ, ਡਿਗੂੰ ਡਿਗੂੰ ਕਰਦਾ ਪਿਆਂ। ਲਗਦੈ ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹੈਂ, ਉਬਾਸੀਆਂ ਤੇ ਉਬਾਸੀਆਂ ਮਾਰ ਰਿਹੈਂ, ਬਕਾਵਟ ਨਾਲ ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਈ ਪਈ। ਓ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਜ਼ਰਾ....ਖਿਲਰੇ... : ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੜਾਂਦ ਮਾਰਦਾ ਪਿਐਂ ਤੂੰ। ਹਾਂ ... ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ, ਥੋੜਾ ਹੈੱਗ-ਓਵਰ ਐ ਰਾਤ ਦਾ : ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਇਹੋ ਹਾਲ ਐ, ਬਾਕੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡੋ। : ਨਹੀਂ ਰੋਜ਼ ਥੋੜੀ,,, ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ... ਦਫ਼ਤਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਟਾਈ, ਟਾਈ ਕਿਧਰ ਗਈ? ਲਗਦੈ, ਮਦਹੋਸ਼ੀ 'ਚ ਕਿਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਣੀ। : (ਗਲੇ ਨੂੰ ਟੋਂਹਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਹਾਂ; ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ! ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕੀਤਾ ਮੈਂ... ਕਿਥੇ ਸੁੱਟ ਬੈਠਾਂ ? : ਬੇਰੰਜਰ : ਜੇਨ : : (ਕੋਟ ਦੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਟਾਈ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ) ਇਹ ਲੈ, ਲਾ ਲੈ ਇਸਨੂੰ। ਓ ਬੈਂਕ ...ਯੂ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਖਿਆਲ ਰਖਦੈਂ... (ਟਾਈ ਬੰਨਦਾ ਹੈ) (ਬੋਰੰਜਰ ਬੇਢੱਬੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਾਈ ਬੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਵਾਲ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਖਿਲਰੇ ਪਏ (ਬੇਰੰਜਰ ਵਾਲਾਂ 'ਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਫੇਰਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਲੈ.. ਕੰਘੀ ..! (ਦੂਜੀ ਜੇਬ ਚੋਂ ਕੰਘੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। (ਕੰਘੀ ਵੜਦੇ ਹੋਏ) ਬੈਂਕ ਯੂ। (ਬੇਮਨਾ ਜਿਹਾ ਕੰਘੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੇਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਤੂੰ! ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ! (ਅੰਦਰਲੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬੋਰੰਜਰ 10<noinclude>{{rh||8/ਗੈਂਡੇ|}}</noinclude> paksv01ggell86vjx3fq5ohqrzooopd 250 16741 226168 223355 2026-07-15T09:50:13Z Gill jassu 619 226168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{xx-larger|{{center|'''ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ'''}}}} {{gap}}ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨ। ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ 'ਚੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ 'ਚੋਂ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੁਨੀ, ਨਾਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਭਾਵ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਥਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਉਹ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ-ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚਲੀ ਮਨੋ-ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਭ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੀਨ ਫ਼ਰਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮਸਲਨ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ 'ਤੇ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਦਾ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। ਸੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁੜ ਉਸਾਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਢਿੱਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ'ਚ 'ਵਿਯੋਗ-ਸਿਰਜਣ’(Alienation), ਐਂਟੀ-ਹੀਰੋ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਗੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਟ ਤੇ ਥੀਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਸੀਂ ‘ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਗੋਦੋ' ਦੀ ਉਸ ਲੰਬੀ ਸਪੀਚ ਦੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਕਟ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰੂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਊਲਜਲੂਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ<noinclude>{{rh|||3}}</noinclude> 1t41cztm4x8813i8zzzj5ae9ks2k9y4 226169 226168 2026-07-15T09:50:27Z Gill jassu 619 226169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ'''}}}} {{gap}}ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨ। ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ 'ਚੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ 'ਚੋਂ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੁਨੀ, ਨਾਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਭਾਵ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਥਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਉਹ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ-ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚਲੀ ਮਨੋ-ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਭ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੀਨ ਫ਼ਰਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮਸਲਨ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ 'ਤੇ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਦਾ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। ਸੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁੜ ਉਸਾਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਢਿੱਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ'ਚ 'ਵਿਯੋਗ-ਸਿਰਜਣ’(Alienation), ਐਂਟੀ-ਹੀਰੋ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਗੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਟ ਤੇ ਥੀਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਸੀਂ ‘ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਗੋਦੋ' ਦੀ ਉਸ ਲੰਬੀ ਸਪੀਚ ਦੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਕਟ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰੂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਊਲਜਲੂਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ<noinclude>{{rh|||3}}</noinclude> mgn7vpk7i1sg0gx1jphd26z7xf0wk63 250 16746 226167 201932 2026-07-15T09:49:30Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 226167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕੋਮੇ ਤੇ ਡੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸਤਹੀ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਦੇ ਮਗਰ ਲੁਕੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਾਤਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸੱਜਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕੁੰਆਰਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਸੱਜਰੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਥਲੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਬੇਕਵਚ ਹੋ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਡੀਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਆਇਨੈਸਕੋ ਦੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ` ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡੀਕਿਆ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਟਲਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਦਲਵੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪੜ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ-ਸਮਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ ਹਨ। ਸੋ ਹੁਣ ਹੋਰ ਟਾਲਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਧੱਕਾ ਸੱਤਦੀਪ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਛਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਉਸਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਸੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕੋ ਮਸਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਆਖ਼ਿਰ ਗ਼ਲਤ ਜਾਂ ਸਹੀ ਮੈਂ ਮੌਲਿਕ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਖ਼ੁਦ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਘੁੰਡ ਹਟਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੀੜ ਤਾਈਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ' ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਣੀ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਗੈਂਡਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਚ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਹਾਲੀ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਲੇਖ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਤੋਰ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਦੂਰੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਗੈਂਡਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਫੇਰ ਹੋਰ ਨੇੜੇ, ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਰ ਬਿਲਿਡਿੰਗ, ਹਰ ਘਰ, ਹਰ<noinclude>{{rh|||4}}</noinclude> hifyujvyh5ckinxfsm1jo84o75go0nk 250 16753 226180 47498 2026-07-15T10:08:13Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 226180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude> {{center|{{xxx-larger|ਐਕਟ ਪਹਿਲਾ}} {{xx-larger|ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ}}}} {{gap}}ਦਰਮਿਆਨੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਚੌਂਕ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗਰਾਉਂਡ ਫਲੋਰ ’ਤੇ ਕਿਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਸ਼ਟਰ ਉਪਰ ‘ਐਪੀਕੇਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਗੁੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਿੜਕੀਆਂ ਮੰਚ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਕਾਨ ਅਪ-ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ, ਵਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਹੇ। ਦੂਰ ਘਰ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕਿਸੇ ਚਰਚ ਦੀ ਮੀਨਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਮੰਚ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲੀ ਜਾਂਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਤਿਰਛਾ ਕੈਫ਼ੇ ਦਾ ਫਰੰਟ ਹੈ। ਕੈਫ਼ੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖਿੜਕੀ ਮੰਚ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕੈਫ਼ੇ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ ਤਾਈਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਖ਼ਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਧੂੜ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਹੈ ਤੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੈ ਤੋਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਰਸੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠਣਗੇ। {{Left|(ਦੂਰੋਂ ਚਰਚ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪਰਦਾ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਛਿਣ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਦਾ ਉੱਠਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਇੱਕ ਹੱਥ ’ਚ ਸਮਾਨ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਤੇ ਬਗਲ ’ਚ ਬਿੱਲੀ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੱਜਿਓਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ)|3em}} {{overfloat left|ਮਾਲਕਣ:|depth=1em}}{{left|ਓਹ! ਏਨੂੰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਖ਼ੂਨ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਮੇਰਾ। (ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਸਾਡੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪੈਰ ਪਾਉਣਾ ਛੱਡ ਈ ਦਿੱਤਾ ਇਹਨੇ ... ਘਮੰਡਣ। (ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ|3em}}<noinclude>{{rh|||8}}</noinclude> niw8t3ya29uoeqmuhlvnyg9rxivv1ot 226181 226180 2026-07-15T10:09:48Z Gill jassu 619 226181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude> '''{{center|{{xxx-larger|ਐਕਟ ਪਹਿਲਾ}}''' '''{{xx-larger|ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ}}}}''' {{gap}}ਦਰਮਿਆਨੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਚੌਂਕ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗਰਾਉਂਡ ਫਲੋਰ ’ਤੇ ਕਿਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਸ਼ਟਰ ਉਪਰ ‘ਐਪੀਕੇਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਗੁੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਿੜਕੀਆਂ ਮੰਚ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਕਾਨ ਅਪ-ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ, ਵਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਹੇ। ਦੂਰ ਘਰ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕਿਸੇ ਚਰਚ ਦੀ ਮੀਨਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਮੰਚ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲੀ ਜਾਂਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਤਿਰਛਾ ਕੈਫ਼ੇ ਦਾ ਫਰੰਟ ਹੈ। ਕੈਫ਼ੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖਿੜਕੀ ਮੰਚ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕੈਫ਼ੇ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ ਤਾਈਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਖ਼ਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਧੂੜ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਹੈ ਤੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਹੈ ਤੋਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਰਸੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ’ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠਣਗੇ। {{Left|(ਦੂਰੋਂ ਚਰਚ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪਰਦਾ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਛਿਣ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਦਾ ਉੱਠਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਇੱਕ ਹੱਥ ’ਚ ਸਮਾਨ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਤੇ ਬਗਲ ’ਚ ਬਿੱਲੀ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੱਜਿਓਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ)|3em}} {{overfloat left|ਮਾਲਕਣ:|depth=1em}}{{left|ਓਹ! ਏਨੂੰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਖ਼ੂਨ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਮੇਰਾ। (ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਸਾਡੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪੈਰ ਪਾਉਣਾ ਛੱਡ ਈ ਦਿੱਤਾ ਇਹਨੇ ... ਘਮੰਡਣ। (ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ|3em}}<noinclude>{{rh|||8}}</noinclude> abct4nwj9xb3kwp7gz5otolaecly1b4 250 16758 226177 137347 2026-07-15T09:59:37Z Gill jassu 619 Replaced content with "" 226177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude><noinclude>{{c|7/ਗੈਂਡੇ}}</noinclude> a7kavsd7gyea5pt4vwzmpatpmz0s8yj 250 19473 226098 50431 2026-07-14T18:46:17Z Parmjit kaur rao 477 226098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ - ( ੯੩ ) , ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਗ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਮੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਬਸੰਤ ਮਾਲ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਭੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਦਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਚੋ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬ ਨ ਕcਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> lc8s6c4g2jixt46fcagre2mwg5gnl1d 226099 226098 2026-07-14T18:49:28Z Parmjit kaur rao 477 226099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ - ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਬਸੰਤ ਮਾਲ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਭੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਦਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਚੋ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬ ਨ ਕcਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> hausqyaucl05infvnnsne8aprwln6kg 226100 226099 2026-07-14T18:50:16Z Parmjit kaur rao 477 226100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਬਸੰਤ ਮਾਲ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਭੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਦਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਚੋ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬ ਨ ਕcਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 615nlorwbkl9s1d6gm7rombyngxk88w 226101 226100 2026-07-14T18:51:32Z Parmjit kaur rao 477 226101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਭੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਦਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਚੋ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬ ਨ ਕcਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> a7on2xu22ztl1680bcz79h1ugqxssrj 226102 226101 2026-07-14T18:57:30Z Parmjit kaur rao 477 226102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬ ਨ ਕcਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 9vlybvscq02fus6wsqil4jjyqqobyxv 226103 226102 2026-07-14T19:03:05Z Parmjit kaur rao 477 226103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬੀ ਨ ਕਰੇਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ ਪਿਆਰ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੇਗ ਸਾਨ ਈਸ਼ਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੈ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> mu2rjbxy3ebayqbw7zruaw22y2sqc2o 226104 226103 2026-07-14T19:06:05Z Parmjit kaur rao 477 226104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬੀ ਨ ਕਰੇਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪਿਆਰੀ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੋਗ ਜਾਨ ਈਸ਼੍ਵਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੋ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ "॥ ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਭ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> munvrvopfy4j00qr0oy412n8zxte6xt 226105 226104 2026-07-14T19:08:04Z Parmjit kaur rao 477 226105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬੀ ਨ ਕਰੇਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪਿਆਰੀ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੋਗ ਜਾਨ ਈਸ਼੍ਵਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੋ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ "॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਤ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਫੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੋਂਦੀ ਹੈ ॥ ਪਲਕ ਗੁਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> ny1hz54jclms1wc2o4myxnb1z08uwot 226106 226105 2026-07-14T19:09:32Z Parmjit kaur rao 477 226106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬੀ ਨ ਕਰੇਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪਿਆਰੀ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੋਗ ਜਾਨ ਈਸ਼੍ਵਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੋ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ "॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਤ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਰੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੈਦੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀੜ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0q991p8nldau0fqgj155mhhiza8sb0b 226107 226106 2026-07-14T19:10:00Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 226107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੯੩ )}}}}</noinclude>________________ {{xx-larger|ਗਾਕਰ ਮੰਗਲ ਚਾਰ ॥ ਕਰੇਂ ਸਭੀ ਵਹ ਹਿਤ ਮੁਝੇ ਜੋ ਕਰਤੇ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ, ਲੋਗਨ ਮਾਹੇਂ ਉਜਲੀ ਕਬ ਕਰਸੇਂ ਕਰਤਾਰ ॥}} {{gap}}ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ੧ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੂੰਡਿਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਅਪਨੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਬਸਤ੍ਰ ਧਨ ਆਦਿਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਸਖੀ ! ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਡੀ ਸਿਆਨੀ ਹੋਕੇ ਏਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੀ ਤੇਰੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੋਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਭਲਾ ! ਇਸਦੀ ਤਸੀਰ ਦੁਧ ਤੇ ਪੈਕੇ ਬਾਲਕ ਲਈ ਖਰਾਬੀ ਨ ਕਰੇਗੀ ? ਸਿਆਨੇ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦਖਾਓਨ ਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪਿਆਰੀ ! ਕੀ ਭਲਾ ਤੂੰ ਅਪਨੇ ਅਖਾਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਖ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭੋਗ ਜਾਨ ਈਸ਼੍ਵਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਹੈ ਓਹੋ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ "॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾ-ਬਸੰਤ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਨੀ ਹਾਂ ਬਥੇਰਾ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨੀ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਓਹੋ ! ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਕੜਾਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨੱਕ ਮੁੰਹ ਵੱਟਕੇ ਰੋਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੋਏਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਉਠਾਕੇ ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੈਦੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗਣ ! ਜਦ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਬੀਤ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> b1chv9j6sex8dmh4h18g58a0wbhy3g1 250 22164 226077 53270 2026-07-14T12:03:33Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 226077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੮}}</noinclude>ਬਿਚਰੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਬਿਦਿਆ ਸੋਧੈ ਤਤੁ ਲਹੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਬਿਦਿਆ ਬਿਕ੍ਰਦਾ ਬਿਖੁ ਖਟੇ ਬਿਖੁ ਖਾਇ॥ ਮੂਰਖੁ ਸਬਦੁ ਨ ਚੀਨਈ ਸੂਝ ਬੂਝ ਨਹ ਕਾਇ॥੫੩॥ ਪਾਧਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੀਐ ਚਾਟੜਿਆ ਮਤਿ ਦੇਇ॥ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਹੁ ਨਾਮੁ ਸੰਗਰਹੁ ਲਾਹਾ ਜਗ ਮਹਿ ਲੇਇ॥ ਸਚੀ ਪਟੀ ਸਚੁ ਮਨਿ ਪੜੀਐ ਸਬਦੁ ਸੁ ਸਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਪੜਿਆ ਸੋ ਪੰਡਿਤੁ ਬੀਨਾ ਜਿਸੁ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਗਲਿ ਹਾਰੁ॥੫੪॥੧॥ {{center|ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੧ ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਿਧ ਸਭਾ ਕਰਿ ਆਸਣਿ ਬੈਠੇ ਸੰਤ ਸਭਾ ਜੈਕਾਰੋ॥ ਤਿਸੁ ਆਗੈ ਰਹਰਾਸਿ ਹਮਾਰੀ ਸਾਚਾ ਅਪਰ ਅਪਾਰੋ॥ ਮਸਤਕੁ ਕਾਟਿ ਧਰੀ ਤਿਸੁ ਆਗੈ ਤਨੁ ਮਨੁ ਆਗੈ ਦੇਉ॥ ਨਾਨਕ ਸੰਤੁ ਮਿਲੈ ਸਚੁ ਪਾਈਐ ਸਹਜ ਭਾਇ ਜਸੁ ਲੇਉ॥੧॥ ਕਿਆ ਭਵੀਐ ਸਚਿ ਸੂਚਾ ਹੋਇ॥ ਸਾਚ ਸਬਦ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਕੋਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਵਨ ਤੁਮੇ ਕਿਆ ਨਾਉ ਤੁਮਾਰਾ ਕਉਨੁ ਮਾਰਗੁ ਕਉਨੁ ਸੁਆਓ॥ ਸਾਚੁ ਕਹਉ ਅਰਦਾਸਿ ਹਮਾਰੀ ਹਉ ਸੰਤ ਜਨਾ ਬਲਿ ਜਾਓ॥ ਕਹ ਬੈਸਹੁ ਕਹ ਰਹੀਐ ਬਾਲੇ ਕਹ ਆਵਹੁ ਕਹ ਜਾਹੋ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੇ ਸੁਣਿ ਬੈਰਾਗੀ ਕਿਆ ਤੁਮਾਰਾ ਰਾਹੋ॥੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਬੈਸਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਰਹੀਐ ਚਾਲਹਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਏ॥ ਸਹਜੇ ਆਏ ਹੁਕਮਿ ਸਿਧਾਏ ਨਾਨਕ ਸਦਾ ਰਜਾਏ॥ ਆਸਣਿ ਬੈਸਣਿ ਥਿਰੁ ਨਾਰਾਇਣੁ ਐਸੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪਾਏ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਸਚੇ ਸਚਿ ਸਮਾਏ॥੩॥ ਦੁਨੀਆ ਸਾਗਰੁ ਦੁਤਰੁ ਕਹੀਐ ਕਿਉ ਕਰਿ ਪਾਈਐ ਪਾਰੋ॥ ਚਰਪਟੁ ਬੋਲੈ ਅਉਧੂ ਨਾਨਕ ਦੇਹੁ ਸਚਾ ਬੀਚਾਰੋ॥ ਆਪੇ ਆਖੈ ਆਪੇ ਸਮਝੈ ਤਿਸੁ ਕਿਆ ਉਤਰੁ ਦੀਜੈ॥ ਸਾਚੁ ਕਹਹੁ ਤੁਮ ਪਾਰਗਰਾਮੀ ਤੁਝੁ ਕਿਆ ਬੈਸਣੁ ਦੀਜੈ॥੪॥ ਜੈਸੇ ਜਲ ਮਹਿ ਕਮਲੁ ਨਿਰਾਲਮੁ ਮੁਰਗਾਈ ਨੈ ਸਾਣੇ॥ ਸੁਰਤਿ ਸਬਦਿ ਭਵ ਸਾਗਰੁ ਤਰੀਐ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੇ॥ ਰਹਹਿ ਇਕਾਂਤਿ ਏਕੋ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਆਸਾ ਮਾਹਿ ਨਿਰਾਸੋ॥ ਅਗਮੁ ਅਗੋਚਰੁ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਏ ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੋ॥੫॥ ਸੁਣਿ ਸੁਆਮੀ ਅਰਦਾਸਿ ਹਮਾਰੀ ਪੂਛਉ ਸਾਚੁ ਬੀਚਾਰੋ॥ ਰੋਸੁ ਨ ਕੀਜੈ ਉਤਰੁ ਦੀਜੈ ਕਿਉ ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਦੁਆਰੋ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਚਲਤਉ ਸਚ ਘਰਿ ਬੈਸੈ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੋ॥ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ ਕਰਤਾ ਲਾਗੈ ਸਾਚਿ ਪਿਆਰੋ॥੬॥ ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਰਹਹਿ ਨਿਰਾਲੇ ਰੂਖਿ ਬਿਰਖਿ ਉਦਿਆਨੇ॥ ਕੰਦ ਮੂਲੁ ਅਹਾਰੋ<noinclude></noinclude> 2kly3836ky4243x511fszbecqduf11t 250 22169 226078 53275 2026-07-14T12:34:19Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 226078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੯}}</noinclude>ਖਾਈਐ ਅਉਧੂ ਬੋਲੈ ਗਿਆਨੇ॥ ਤੀਰਥਿ ਨਾਈਐ ਸੁਖੁ ਫਲੁ ਪਾਈਐ ਮੈਲੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕਾਈ॥ ਗੋਰਖ ਪੂਤੁ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਬੋਲੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਬਿਧਿ ਸਾਈ॥੭॥ ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਨੀਦ ਨ ਆਵੈ ਪਰ ਘਰਿ ਚਿਤੁ ਨ ਡੋਲਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮਨੁ ਟੇਕ ਨ ਟਿਕਈ ਨਾਨਕ ਭੂਖ ਨ ਜਾਈ॥ ਹਾਟੁ ਪਟਣੁ ਘਰੁ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਇਆ ਸਹਜੇ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੋ॥ ਖੰਡਿਤ ਨਿਦ੍ਰਾ ਅਲਪ ਅਹਾਰੰ ਨਾਨਕ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੋ॥੮॥ ਦਰਸਨੁ ਭੇਖ ਕਰਹੁ ਜੋਗਿੰਦ੍ਰਾ ਮੰਦਾ ਝੋਲੀ ਖਿੰਥਾ॥ ਬਾਰਹ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਸਰੇਵਹੁ ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਇਕ ਪੰਥਾ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਮਨੁ ਸਮਝਾਈਐ ਪੁਰਖਾ ਬਾਹੁੜਿ ਚੋਟ ਨ ਖਾਈਐ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਇਵ ਪਾਈਐ॥੯॥ ਅੰਤਰਿ ਸਬਦੁ ਨਿਰੰਤਰਿ ਮੁਦ੍ਰਾ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਦੂਰਿ ਕਰੀ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨਿਵਾਰੈ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁ ਸਮਝ ਪਰੀ॥ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਭਰਿਪੁਰਿ ਰਹਿਆ ਨਾਨਕ ਤਾਰੈ ਏਕੁ ਹਰੀ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ਪਰਖੈ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਤ ਖਰੀ॥੧੦॥ ਊਂਧਉ ਖਪਰੁ ਪੰਚ ਭੂ ਟੋਪੀ॥ ਕਾਂਇਆ ਕੜਾਸਣੁ ਮਨੁ ਜਾਗੋਟੀ॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸੰਜਮੁ ਹੈ ਨਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੧੧॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਗੁਪਤਾ ਕਵਨੁ ਸੁ ਮੁਕਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਜੁਗਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਆਵੈ ਕਵਨੁ ਸੁ ਜਾਇ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਗੁਪਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੁਕਤਾ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਬਦਿ ਸੁ ਜੁਗਤਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਬਿਨਸੈ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ॥੧੩॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਖੋਇਆ ਕਿਉ ਕਰਿ ਲਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਨਿਰਮਲੁ ਕਿਉ ਕਰਿ ਅੰਧਿਆਰਾ॥ ਇਹੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੈ ਸੁ ਗੁਰੂ ਹਮਾਰਾ॥੧੪॥ ਦੁਰਮਤਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਖੋਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਾਧਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਅੰਧੇਰਾ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਹਉਮੈ ਮੇਟਿ ਸਮਾਇ॥੧੫॥ ਸੁੰਨ ਨਿਰੰਤਰਿ ਦੀਜੈ ਬੰਧੁ॥ ਉਡੈ ਨ ਹੰਸਾ ਪੜੈ ਨ ਕੰਧੁ॥ ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਘਰੁ ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੇ ਭਾਵੈ ਸਾਚਾ॥੧੬॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣ ਗ੍ਰਿਹੁ ਤਜਿਓ ਉਦਾਸੀ॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਇਹੁ ਭੇਖੁ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਸਾਥੁ ਲੰਘਾਵਹੁ ਪਾਰੇ॥੧੭॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਖੋਜਤ ਭਏ ਉਦਾਸੀ॥ ਦਰਸਨ ਕੈ ਤਾਈ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਕਿ ਦੀ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰੇ॥੧੮॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਪੁਰਖਾ ਜਨਮੁ ਵਟਾਇਆ॥ ਕਾਹੇ ਕਉ ਤੁਝੁ<noinclude></noinclude> 4upn8p6sy9cqco4cj0fah7k7z3kpsmm 226079 226078 2026-07-14T12:35:29Z Kuldip DMW 2077 226079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੯}}</noinclude>ਖਾਈਐ ਅਉਧੂ ਬੋਲੈ ਗਿਆਨੇ॥ ਤੀਰਥਿ ਨਾਈਐ ਸੁਖੁ ਫਲੁ ਪਾਈਐ ਮੈਲੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕਾਈ॥ ਗੋਰਖ ਪੂਤੁ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਬੋਲੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਬਿਧਿ ਸਾਈ॥੭॥ ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਨੀਦ ਨ ਆਵੈ ਪਰ ਘਰਿ ਚਿਤੁ ਨ ਡੋਲਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮਨੁ ਟੇਕ ਨ ਟਿਕਈ ਨਾਨਕ ਭੂਖ ਨ ਜਾਈ॥ ਹਾਟੁ ਪਟਣੁ ਘਰੁ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਇਆ ਸਹਜੇ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੋ॥ ਖੰਡਿਤ ਨਿਦ੍ਰਾ ਅਲਪ ਅਹਾਰੰ ਨਾਨਕ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੋ॥੮॥ ਦਰਸਨੁ ਭੇਖ ਕਰਹੁ ਜੋਗਿੰਦ੍ਰਾ ਮੰਦਾ ਝੋਲੀ ਖਿੰਥਾ॥ ਬਾਰਹ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਸਰੇਵਹੁ ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਇਕ ਪੰਥਾ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਮਨੁ ਸਮਝਾਈਐ ਪੁਰਖਾ ਬਾਹੁੜਿ ਚੋਟ ਨ ਖਾਈਐ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਇਵ ਪਾਈਐ॥੯॥ ਅੰਤਰਿ ਸਬਦੁ ਨਿਰੰਤਰਿ ਮੁਦ੍ਰਾ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਦੂਰਿ ਕਰੀ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨਿਵਾਰੈ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁ ਸਮਝ ਪਰੀ॥ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਭਰਿਪੁਰਿ ਰਹਿਆ ਨਾਨਕ ਤਾਰੈ ਏਕੁ ਹਰੀ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ਪਰਖੈ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਤ ਖਰੀ॥੧੦॥ ਊਂਧਉ ਖਪਰੁ ਪੰਚ ਭੂ ਟੋਪੀ॥ ਕਾਂਇਆ ਕੜਾਸਣੁ ਮਨੁ ਜਾਗੋਟੀ॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸੰਜਮੁ ਹੈ ਨਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੧੧॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਗੁਪਤਾ ਕਵਨੁ ਸੁ ਮੁਕਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਜੁਗਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਆਵੈ ਕਵਨੁ ਸੁ ਜਾਇ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਗੁਪਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੁਕਤਾ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਬਦਿ ਸੁ ਜੁਗਤਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਬਿਨਸੈ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ॥੧੩॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਖੋਇਆ ਕਿਉ ਕਰਿ ਲਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਨਿਰਮਲੁ ਕਿਉ ਕਰਿ ਅੰਧਿਆਰਾ॥ ਇਹੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੈ ਸੁ ਗੁਰੂ ਹਮਾਰਾ॥੧੪॥ ਦੁਰਮਤਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਖੋਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਾਧਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਅੰਧੇਰਾ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਹਉਮੈ ਮੇਟਿ ਸਮਾਇ॥੧੫॥ ਸੁੰਨ ਨਿਰੰਤਰਿ ਦੀਜੈ ਬੰਧੁ॥ ਉਡੈ ਨ ਹੰਸਾ ਪੜੈ ਨ ਕੰਧੁ॥ ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਘਰੁ ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੇ ਭਾਵੈ ਸਾਚਾ॥੧੬॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣ ਗ੍ਰਿਹੁ ਤਜਿਓ ਉਦਾਸੀ॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਇਹੁ ਭੇਖੁ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਸਾਥੁ ਲੰਘਾਵਹੁ ਪਾਰੇ॥੧੭॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਖੋਜਤ ਭਏ ਉਦਾਸੀ॥ ਦਰਸਨ ਕੈ ਤਾਈ ਭੇਖ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਕਿ ਦੀ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰੇ॥੧੮॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਪੁਰਖਾ ਜਨਮੁ ਵਟਾਇਆ॥ ਕਾਹੇ ਕਉ ਤੁਝੁ<noinclude></noinclude> izojlo10fx1wulpff89hu6uwh1m74nq 226080 226079 2026-07-14T12:36:36Z Kuldip DMW 2077 226080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੩੯}}</noinclude>ਖਾਈਐ ਅਉਧੂ ਬੋਲੈ ਗਿਆਨੇ॥ ਤੀਰਥਿ ਨਾਈਐ ਸੁਖੁ ਫਲੁ ਪਾਈਐ ਮੈਲੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕਾਈ॥ ਗੋਰਖ ਪੂਤੁ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਬੋਲੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਬਿਧਿ ਸਾਈ॥੭॥ ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਨੀਦ ਨ ਆਵੈ ਪਰ ਘਰਿ ਚਿਤੁ ਨ ਡੋਲਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮਨੁ ਟੇਕ ਨ ਟਿਕਈ ਨਾਨਕ ਭੂਖ ਨ ਜਾਈ॥ ਹਾਟੁ ਪਟਣੁ ਘਰੁ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਇਆ ਸਹਜੇ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੋ॥ ਖੰਡਿਤ ਨਿਦ੍ਰਾ ਅਲਪ ਅਹਾਰੰ ਨਾਨਕ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੋ॥੮॥ ਦਰਸਨੁ ਭੇਖ ਕਰਹੁ ਜੋਗਿੰਦ੍ਰਾ ਮੰਦਾ ਝੋਲੀ ਖਿੰਥਾ॥ ਬਾਰਹ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਸਰੇਵਹੁ ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਇਕ ਪੰਥਾ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਮਨੁ ਸਮਝਾਈਐ ਪੁਰਖਾ ਬਾਹੁੜਿ ਚੋਟ ਨ ਖਾਈਐ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਇਵ ਪਾਈਐ॥੯॥ ਅੰਤਰਿ ਸਬਦੁ ਨਿਰੰਤਰਿ ਮੁਦ੍ਰਾ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਦੂਰਿ ਕਰੀ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨਿਵਾਰੈ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁ ਸਮਝ ਪਰੀ॥ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਭਰਿਪੁਰਿ ਰਹਿਆ ਨਾਨਕ ਤਾਰੈ ਏਕੁ ਹਰੀ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ਪਰਖੈ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਤ ਖਰੀ॥੧੦॥ ਊਂਧਉ ਖਪਰੁ ਪੰਚ ਭੂ ਟੋਪੀ॥ ਕਾਂਇਆ ਕੜਾਸਣੁ ਮਨੁ ਜਾਗੋਟੀ॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸੰਜਮੁ ਹੈ ਨਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੧੧॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਗੁਪਤਾ ਕਵਨੁ ਸੁ ਮੁਕਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਜੁਗਤਾ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਆਵੈ ਕਵਨੁ ਸੁ ਜਾਇ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਗੁਪਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੁਕਤਾ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਬਦਿ ਸੁ ਜੁਗਤਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਬਿਨਸੈ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ॥੧੩॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਖੋਇਆ ਕਿਉ ਕਰਿ ਲਾਧਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਨਿਰਮਲੁ ਕਿਉ ਕਰਿ ਅੰਧਿਆਰਾ॥ ਇਹੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੈ ਸੁ ਗੁਰੂ ਹਮਾਰਾ॥੧੪॥ ਦੁਰਮਤਿ ਬਾਧਾ ਸਰਪਨਿ ਖਾਧਾ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਖੋਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਾਧਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਅੰਧੇਰਾ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਹਉਮੈ ਮੇਟਿ ਸਮਾਇ॥੧੫॥ ਸੁੰਨ ਨਿਰੰਤਰਿ ਦੀਜੈ ਬੰਧੁ॥ ਉਡੈ ਨ ਹੰਸਾ ਪੜੈ ਨ ਕੰਧੁ॥ ਸਹਜ ਗੁਫਾ ਘਰੁ ਜਾਣੈ ਸਾਚਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੇ ਭਾਵੈ ਸਾਚਾ॥੧੬॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣ ਗ੍ਰਿਹੁ ਤਜਿਓ ਉਦਾਸੀ॥ ਕਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਇਹੁ ਭੇਖੁ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਸਾਥੁ ਲੰਘਾਵਹੁ ਪਾਰੇ॥੧੭॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਖੋਜਤ ਭਏ ਉਦਾਸੀ॥ ਦਰਸਨ ਕੈ ਤਾਈ ਭੇਖ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਹਮ ਵਣਜਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰੇ॥੧੮॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਪੁਰਖਾ ਜਨਮੁ ਵਟਾਇਆ॥ ਕਾਹੇ ਕਉ ਤੁਝੁ<noinclude></noinclude> hulc3481uubxkbolkr7fse0crl6nh5c 250 22174 226081 53280 2026-07-14T12:44:54Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 226081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੪੦}}</noinclude>ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਖਾਈ॥ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਪਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਦੰਤਾ ਕਿਉ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚਾ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ॥੧੯॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਜਨਮੇ ਗਵਨੁ ਮਿਟਾਇਆ॥ ਅਨਹਤਿ ਰਾਤੇ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ॥ ਮਨਸਾ ਆਸਾ ਸਬਦਿ ਜਲਾਈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਪਾਈ॥ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਮੇਟੇ ਖਾਈਐ ਸਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਤਾਰੇ ਤਾਰਣਹਾਰੁ॥੨੦॥ ਆਦਿ ਕਉ ਕਵਨੁ ਬੀਚਾਰੁ ਕਥੀਅਲੇ ਸੁਨ ਕਹਾ ਘਰ ਵਾਸੋ॥ ਗਿਆਨ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਕਵਨ ਕਥੀਅਲੇ ਘਟਿ ਘਟਿ ਕਵਨ ਨਿਵਾਸੋ॥ ਕਾਲ ਕਾ ਠੀਗਾ ਕਿਉ ਜਲਾਈਅਲੇ ਕਿਉ ਨਿਰਭਉ ਘਰਿ ਜਾਈਐ॥ ਸਹਜ ਸੰਤੋਖ ਕਾ ਆਸਣੁ ਜਾਣੈ ਕਿਉ ਛੇਦੇ ਬੈਰਾਈਐ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਮਾਰੈ ਤਾ ਨਿਜ ਘਰਿ ਹੋਵੈ ਵਾਸੋ॥ ਜਿਨਿ ਰਚਿ ਰਚਿਆ ਤਿਸੁ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੈ ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੋ॥੨੧॥ ਕਹਾ ਤੇ ਆਵੈ ਕਹਾ ਇਹੁ ਜਾਵੈ ਕਹਾ ਇਹੁ ਰਹੈ ਸਮਾਈ॥ ਏਸੁ ਸਬਦ ਕਉ ਜੋ ਅਰਥਾਵੈ ਤਿਸੁ ਗੁਰ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਈ॥ ਕਿਉ ਤਤੈ ਅਵਿਗਤੈ ਪਾਵੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਗੈ ਪਿਆਰੋ॥ ਆਪੇ ਸੁਰਤਾ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬੀਚਾਰੋ॥ ਹੁਕਮੇ ਆਵੈ ਹੁਕਮੇ ਜਾਵੈ ਹੁਕਮੇ ਰਹੈ ਸਮਾਈ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਸਾਚੁ ਕਮਾਵੈ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਸਬਦੇ ਪਾਈ॥੨੨॥ ਆਦਿ ਕਉ ਬਿਸਮਾਦੁ ਬੀਚਾਰੁ ਕਥੀਅਲੇ ਸੁੰਨ ਨਿਰੰਤਰਿ ਵਾਸੁ ਲੀਆ॥ ਅਕਲਪਤ ਮੁਦ੍ਰਾ ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਬੀਚਾਰੀਅਲੇ ਘਟਿ ਘਟਿ ਸਾਚਾ ਸਰਬ ਜੀਆ॥ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਅਵਿਗਤਿ ਸਮਾਈਐ ਤਤੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸਹਜਿ ਲਹੈ॥ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਕਾਰ ਨ ਕਰਣੀ ਸੇਵੈ ਸਿਖੁ ਸੁ ਖੋਜਿ ਲਹੈ॥ ਹੁਕਮੁ ਬਿਸਮਾਦੁ ਹੁਕਮਿ ਪਛਾਣੈ ਜੀਅ ਜੁਗਤਿ ਸਚੁ ਜਾਣੈ ਸੋਈ॥ ਆਪੁ ਮੇਟਿ ਨਿਰਾਲਮੁ ਹੋਵੈ ਅੰਤਰਿ ਸਾਚੁ ਜੋਗੀ ਕਹੀਐ ਸੋਈ॥੨੩॥ ਅਵਿਗਤੋ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਉਪਜੇ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਰਗੁਣੁ ਥੀਆ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਪਰਚੈ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਈਐ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਸਮਾਇ ਲੀਆ॥ ਏਕੇ ਕਉ ਸਚੁ ਏਕਾ ਜਾਣੈ ਹਉਮੈ ਦੂਜਾ ਦੂਰਿ ਕੀਆ॥ ਸੋ ਜੋਗੀ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣੈ ਅੰਤਰਿ ਕਮਲੁ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ਥੀਆ॥ ਜੀਵਤੁ ਮਰੈ ਤਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਸੂਝੈ ਅੰਤਰਿ ਜਾਣੈ ਸਰਬ ਦਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਤਾ ਕਉ ਮਿਲੈ ਵਡਾਈ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਸਰਬ ਜੀਆ॥੨੪॥ ਸਾਚੌ ਉਪਜੈ ਸਾਚਿ ਸਮਾਵੈ ਸਾਚੇ ਸੂਚੇ ਏਕ ਮਇਆ॥ ਝੂਠੇ ਆਵਹਿ ਠਵਰ ਨ ਪਾਵਹਿ ਦੂਜੈ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਭਇਆ॥ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਮਿਟੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਆਪੇ ਪਰਖੈ ਬਖਸਿ ਲਇਆ॥ ਏਕਾ<noinclude></noinclude> bpotfbr4tph36ijybc7x2kcxm50eh7f 250 25697 226082 143284 2026-07-14T14:11:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ |9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|ਹੇਅਰੇ||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> rfxuuam0uod50jydyruqc630gc6dhaq 226083 226082 2026-07-14T14:12:43Z Harchand Bhinder 2624 226083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ|{{right|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ}}|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> t1wiulhr9sqjabsbpizysyt1x5e0i0c 226084 226083 2026-07-14T14:13:41Z Harchand Bhinder 2624 226084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> fp3020n21vps6fpxusiv6rt4hrn7rq3 226085 226084 2026-07-14T14:14:10Z Harchand Bhinder 2624 226085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> 7t62xnioj4gbvs8qoq5zaweapnb5a82 226086 226085 2026-07-14T14:14:44Z Harchand Bhinder 2624 226086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> kyusl1a4ybu83m646oig7pjoui0iqma 226089 226086 2026-07-14T14:22:38Z Harchand Bhinder 2624 226089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||........... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||........... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||........... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||........... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||........... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||........... 178}}<noinclude></noinclude> ihc7el5tc361thlglz6vt620bzrgbb8 226090 226089 2026-07-14T14:23:36Z Harchand Bhinder 2624 226090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||...................... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||........... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||...................... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||...................... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||...................... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||...................... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||...................... 178}}<noinclude></noinclude> is15y8veteylj7knssjtedu139uq06q 226091 226090 2026-07-14T14:24:01Z Harchand Bhinder 2624 226091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||...................... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||...................... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||...................... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||...................... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||...................... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||...................... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||...................... 178}}<noinclude></noinclude> qq6xk2dh692vl7hdagqr805llyvowyo 226092 226091 2026-07-14T14:25:52Z Harchand Bhinder 2624 226092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {{rh|ਦੋ ਸ਼ਬਦ||-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|9}} {{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਣਥਕ ਪਾਂਧੀ|-ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ |11}} {{rh|'''ਸੁਹਾਗ'''||21}} {{rh|ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ||34}} {{rh|'''ਘੋੜੀਆਂ'''||55}} {{rh|ਘੋੜੀ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਰਾਵਲੀ ||70}} {{rh|'''ਸਿਠਣੀਆਂ'''||85}} {{rh|ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ||103}} {{rh|ਜੰਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ||106}} {{rh|ਲਾੜਾ ਲਾਡਲਾ ਨੀ||...................... 111}} {{rh|ਕੁੜਮ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗਾ||131}} {{rh|ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ||136}} {{rh|ਸਤਨਾਜਾ||...................... 144}} {{rh|'''ਹੇਅਰੇ'''||151}} {{rh|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਕੀ ਲਾਵਾਂ||...................... 162}} {{rh|ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ||165}} {{rh|ਪੈਸਾ ਵੀ ਕਰਲੀਂ ਬਾਬਾ ਠੀਕਰੀ||...................... 171}} {{rh|ਭੈਣ ਕਸੀਦੇਦਾਰ||...................... 173}} {{rh|ਉਤਰ ਭਾਬੋ ਡੋਲਿਓਂ||...................... 176}} {{rh|ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਲੜੀ||...................... 178}}<noinclude></noinclude> cidps5zmushlssmnp4fa6aq9emkjx4c 250 25698 226093 143285 2026-07-14T14:33:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh|ਰੁੁੱੱਸਿਿਆ ਹੈ ਭਗਵਾਨ||180}} {{rh|ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜਿਆ||181}} {{rh|ਖੋਗੀ ਜੀਜਾ ਆਰਸੀ||184}} {{rh|ਨਵੇਂ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆਏ ||187}} {{rh|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ||195}} {{rh|ਸਾਨੂੰ ਵਾਸ਼ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵੇ ||211}} {{rh|'''ਗਿੱਧਾ'''||227}} {{rh|'''ਜਾਗੋ'''||243}} {{rh|ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ ||249}} {{rh|'''ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ'''||258}} {{rh|ਚੋਂਦੇ ਚੋਂਦੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਵਾਂ||265}} {{rh|'''ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ ਲੇਖਕ'''||270}}<noinclude></noinclude> npfw8m98kj2bxs81qa6yg7pjatwywxa 226095 226093 2026-07-14T14:34:29Z Harchand Bhinder 2624 226095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh| ਰੁੁੱੱਸਿਆ ਹੈ ਭਗਵਾਨ||180}} {{rh| ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਿਓਰਾ ਜੰਨ ਚੜਿਆ||181}} {{rh| ਖੋਗੀ ਜੀਜਾ ਆਰਸੀ||184}} {{rh| ਨਵੇਂ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆਏ ||187}} {{rh| ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ||195}} {{rh| ਸਾਨੂੰ ਵਾਸ਼ਨਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਵੇ ||211}} {{rh|'''ਗਿੱਧਾ'''||227}} {{rh|'''ਜਾਗੋ'''||243}} {{rh| ਮੇਲਣੇ ਨੱਚ ਲੈ ਨੀ ||249}} {{rh|'''ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ'''||258}} {{rh| ਚੋਂਦੇ ਚੋਂਦੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਵਾਂ||265}} {{rh|'''ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ ਲੇਖਕ'''||270}}<noinclude></noinclude> t0vw1n0srfg0h0lvmrhyyu7f4qafkcn 250 28391 226124 137087 2026-07-15T07:14:38Z Harchand Bhinder 2624 226124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude><center>{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}} {| |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪ੍ਰਵੇਸ਼|ਪ੍ਰਵੇਸ਼]] {{gap|3em}}||{{gap|7em}} -ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ || 9 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਲੰਮੀ ਰੇਸ ਵਾਲ਼ਾ ਘੋੜਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਲੰਮੀ ਰੇਸ ਵਾਲ਼ਾ ਘੋੜਾ]] || {{gap|5em}}-ਡਾ. ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ || 13 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੂਰਨ ਭਗਤ|ਪੂਰਨ ਭਗਤ]] || || 21 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੁੂ|ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੁੂ]] || || 29 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ|ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] || || 37 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ|ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ]] || || 48 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ|ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ]] || || 56 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ|ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ]] || || 61 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰੁੂਪ ਬਸੰਤ|ਰੁੂਪ ਬਸੰਤ]] || || 71 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ|ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ]] || || 85 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ|ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ]] || || 94 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ|ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ]] || || 105 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ]] || || 113 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ|ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ]] || || 120 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ|ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ]] || || 128 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ|ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ]] || || 135 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ|ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ]] || || 143 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ|ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ]] || || 148 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੂਚੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ|ਸੂਚੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ]] || || 155 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ|ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]] || ............. || 159 |} </center><noinclude></noinclude> 5gkqduoiysz1gvv2hxc49eyqqqmprom 226125 226124 2026-07-15T07:16:09Z Harchand Bhinder 2624 226125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude><center>{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}} {| |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪ੍ਰਵੇਸ਼|ਪ੍ਰਵੇਸ਼]] {{gap|3em}}||{{gap|4em}} -ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ || 9 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਲੰਮੀ ਰੇਸ ਵਾਲ਼ਾ ਘੋੜਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਲੰਮੀ ਰੇਸ ਵਾਲ਼ਾ ਘੋੜਾ]] || {{gap|5em}}-ਡਾ. ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ || 13 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੂਰਨ ਭਗਤ|ਪੂਰਨ ਭਗਤ]] || || 21 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੁੂ|ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੁੂ]] || || 29 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ|ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] || || 37 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ|ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ]] || || 48 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ|ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ]] || || 56 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ|ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ]] || || 61 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰੁੂਪ ਬਸੰਤ|ਰੁੂਪ ਬਸੰਤ]] || || 71 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ|ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ]] || || 85 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ|ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ]] || || 94 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ|ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ]] || || 105 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ]] || || 113 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ|ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ]] || || 120 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ|ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ]] || || 128 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ|ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ]] || || 135 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ|ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ]] || || 143 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ|ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ]] || || 148 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਸੂਚੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ|ਸੂਚੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ]] || || 155 |- | [[ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ/ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ|ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]] || ............. || 159 |} </center><noinclude></noinclude> 5dh9spf9k9jy64ziqhjkvgqz21d96vz 250 28514 226087 224076 2026-07-14T14:21:31Z Harchand Bhinder 2624 226087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|{{x-larger|'''ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ'''}}}} {{overfloat left|depth=1em|16.}} ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਵਗੀ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਲ਼ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਖੋਂ ਬੋਲਿਆ ਕਦੇ ਨਾ ਕੱਢੀ ਗਾਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|17.}} ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਵੀਰਾ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਪੰਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਜ਼ ਤੀਸ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਾ ਜਰਮਿਆਂ ਜਿਹੜਾ ਕਰੇ ਅਸਾਡੀ ਰੀਸ {{overfloat left|depth=1em|18.}} ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੰਨੀਂ ਗਜ਼ ਚਾਰ ਐਡਾ ਜੱਗ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਕਰੇ ਵਿਚਾਰ {{overfloat left|depth=1em|19.}} ਜਿੱਦਣ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਰਮਿਆਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖਾਧੀ ਖੰਡ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰਾ ਚੋ ਚੋ ਪੈਂਦਾ ਰੰਗ {{overfloat left|depth=1em|20.}} ਹਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਾਂ ਵੀਰਾ ਵੇ ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣਾਵਾਂ ਵੇ ਖੀਰ ਕੜਛੀ ਕੜਛੀ ਵੰਡ ਕੇ ਵੀਰਨ ਮੇਰਿਆ ਤੇਰਾ ਜਗ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ</poem>}}<noinclude>{{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸਗਨਾ ਦੀ/165}}</noinclude> 2uybbsq2evo8zhj8idkmmzc1fhsq3ab 250 28520 226088 224081 2026-07-14T14:22:18Z Harchand Bhinder 2624 226088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|depth=1em|41.}} ਜਦੋਂ ਵੇ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੱਬੀ ਜਵੈਣ ਬਹੁ ਲਿਆਂਦੀ ਵਿਆਹ ਕੇ ਤੇ ਨਫੇ 'ਚ ਲਿਆਇਆ ਨੈਣ {{overfloat left|depth=1em|42.}} ਡੱਬੀਏ ਚਿਤਰਮ-ਚਿਤਰੀਏ ਭਰੀਏ ਅਤਰ ਫਲੇਲ ਵੀਰਨ ਫੁੱਲ ਗ਼ੁਲਾਬ ਦਾ ਭਾਬੋ ਲਗਰ ਦੀ ਵੇਲ {{overfloat left|depth=1em|43.}} ਡੱਬੀ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਕੰਚ ਦੀ ਵਿਚ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀ ਡਲ਼ੀ ਵੀਰ ਜੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਭਾਬੋ ਚੰਬੇ ਦੀ ਡਲੀ {{overfloat left|depth=1em|44.}} ਅੱਠ ਜਿੰਦੇ ਨੌਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਕੁੰਜੀ ਕੁੰਜੀ ਤੌਰ ਡਰਦੀ ਹੇਰਾ ਨਾ ਲਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਖਲੋਤੇ ਕੋਲ਼ {{overfloat left|depth=1em|45.}} ਅੱਠ ਜਿੰਦੇ ਨੌਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਟੋਲ਼ ਹੇਅਰੇ ਬਥੇਰੇ ਜਾਣਦੀ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਖੜੋਤੇ ਕੋਲ {{xx-larger|.}}</poem>}}<noinclude>{{center| ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾ ਦੀ/170}}</noinclude> q7kz0sy2sx3g71g73q5u438kkz3edko 250 28783 226111 69328 2026-07-15T04:29:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਨਾਂ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਜਨਮ:12 ਜੂਨ, 1935 ਜਨਮ ਸਥਾਨ: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਾਪੇ: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ) ਸਥਾਈ ਪਤਾ: ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401 ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ਵਿੱਦਿਆ : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ 1978 ਅਕਾਦਮਕ: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980) 2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30 ਜੂਨ, 1993 3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ 4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) 1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ: 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ 2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ 3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ: 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> 0r12w75igtmhtwfgdzkrivicmbrssei 226112 226111 2026-07-15T04:42:15Z Harchand Bhinder 2624 226112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} ਨਾਂ{{rh|:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ||}} ਜਨਮ:12 ਜੂਨ, 1935 ਜਨਮ ਸਥਾਨ: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਾਪੇ: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ) ਸਥਾਈ ਪਤਾ: ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401 ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ਵਿੱਦਿਆ : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ 1978 ਅਕਾਦਮਕ: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980) 2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30 ਜੂਨ, 1993 3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ 4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) 1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ: 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ 2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ 3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ: 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}} {{rh|{{{}}}|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270|{{{270}}}}}</noinclude> 4v6t0kalwn0jgqv32a7cy4o0epqyxks 226113 226112 2026-07-15T05:29:41Z Harchand Bhinder 2624 226113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{rh|ਨਾਂ |: ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|}} {{rh|ਜਨਮ |:12 ਜੂਨ, 1935|}} {{rh|ਜਨਮ ਸਥਾਨ{{gap}}|: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ |}} {{rh|ਮਾਪੇ {{gap}} |: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ)|}} {{rh|ਸਥਾਈ ਪਤਾ: |ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401|}} {{rh||ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 |}} {{rh|ਵਿੱਦਿਆ| : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ)|}} {{rh|ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ|: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ|}} {{rh||1978|}} {{rh|ਅਕਾਦਮਕ|: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ|}} {{rh||(1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980)|}} {{rh||2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੰਜਾਬ|}} {{rh||ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30|}} {{rh||ਜੂਨ, 1993 |}} {{rh||3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ,|}} {{rh||ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ |}} {{rh||4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ|}} {{rh||ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ)|}} {{rh||1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ|}} {{rh|ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ|: 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ|}} {{rh||2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ|}} {{rh||3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ|}} {{rh|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ |: 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|}} {{rh||2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ|}} {{rh||ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ |}} {{rh||ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ |}} {{rh||ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।|}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> s353ieqp9ao0pa85ts9498vlcmg1chy 226114 226113 2026-07-15T05:46:56Z Harchand Bhinder 2624 226114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{rh|ਨਾਂ{{gap}}{{gap}}{{gap}}: ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ||}} {{rh|ਜਨਮ {{gap}}{{gap}}:12 ਜੂਨ, 1935||}} {{rh|ਜਨਮ ਸਥਾਨ{{gap}}: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ||}} {{rh|ਮਾਪੇ {{gap}}{{gap}}: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ)||}} {{rh|ਸਥਾਈ ਪਤਾ {{gap}}:ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ||}} {{rh|ਵਿੱਦਿਆ{{gap}} : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ)||}} {{rh|ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}}: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}1978||}} {{rh|ਅਕਾਦਮਕ{{gap}}: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}(1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980)||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੰਜਾਬ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਜੂਨ, 1993 ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ,||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ)||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ||}} {{rh|ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ{{gap}}: 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ||}} {{rh|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}} : 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।||}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> 2wm9moxdlsrrkfqik1ml6bl8aih6r9y 226115 226114 2026-07-15T05:47:47Z Harchand Bhinder 2624 226115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{rh|ਨਾਂ{{gap}}{{gap}}{{gap}}: ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ||}} {{rh|ਜਨਮ {{gap}}{{gap}}:12 ਜੂਨ, 1935||}} {{rh|ਜਨਮ ਸਥਾਨ{{gap}}: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ||}} {{rh|ਮਾਪੇ {{gap}}{{gap}}: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ)||}} {{rh|ਸਥਾਈ ਪਤਾ {{gap}}:ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ||}} {{rh|ਵਿੱਦਿਆ{{gap}} : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ)||}} {{rh|ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}}: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}1978||}} {{rh|ਅਕਾਦਮਕ{{gap}}: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}(1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980)||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੰਜਾਬ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਜੂਨ, 1993 ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ,||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ)||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ||}} {{rh|ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ{{gap}}: 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ||}} {{rh|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}} : 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ||}} {{rh|{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।||}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> 18pok9rszm0aw2n80ug4bwmuw10tzpl 226116 226115 2026-07-15T06:49:41Z Harchand Bhinder 2624 226116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਨਾਂ{{gap}}{{gap}}{{gap}}:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਜਨਮ {{gap}}{{gap}}: 12 ਜੂਨ, 1935 ਜਨਮ ਸਥਾਨ{{gap}}: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਾਪੇ {{gap}}{{gap}}: ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ) ਸਥਾਈ ਪਤਾ {{gap}}:ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401 {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ਵਿੱਦਿਆ{{gap}}{{gap}} : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}}: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}1978 ਅਕਾਦਮਕ{{gap}}: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ {{gap}}{{gap}}{{gap}}(1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980) {{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੰਜਾਬ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30 {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਜੂਨ, 1993 {{gap}}{{gap}}{{gap}}3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ {{gap}}{{gap}}{{gap}}4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) {{gap}}{{gap}}{{gap}}1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ : 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ {{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ {{gap}}{{gap}}{{gap}}3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ : 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ {{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> al8u4twgfsgj09m2w7lp7d3sa2f6ooq 226117 226116 2026-07-15T06:56:54Z Harchand Bhinder 2624 226117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਜੀਵਨ-ਬਿਊਰਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਨਾਂ{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਜਨਮ {{gap}}{{gap}}{{gap}}: 12 ਜੂਨ, 1935 ਜਨਮ ਸਥਾਨ{{gap}}{{gap}}: ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਾਪੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}} : ਸ. ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ) ਸਥਾਈ ਪਤਾ {{gap}}{{gap}}: ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) 141401 {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}} ਫੋਨ: 01628-224704, ਮੋਬਾ. 94630-34472 ਵਿੱਦਿਆ{{gap}}{{gap}}{{gap}} : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ{{gap}}{{gap}}: ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}1978 ਅਕਾਦਮਕ{{gap}}{{gap}}: 1. ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}(1-2-1978 ਤੋਂ 31-3-1980) {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ "ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੰਜਾਬ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ), ਅਪੈਲ 1980 ਤੋਂ 30 {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਜੂਨ, 1993 {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}3. ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}4. ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}1-7-1993 ਤੋਂ 31-12-1996 ਤਕ ਹੋਰ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ : 1. ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}3. ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਫੋਕ ਮਿਉਜ਼ਿਕ, ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ : 1. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}2. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਈ ਦਰਜਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। </poem>}}<noinclude> {{center|ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ/270}}</noinclude> clnvp82p0atgfc017d7dqo2acifzc4l 250 42486 226126 103966 2026-07-15T07:20:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਨੇ ਬਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਬੂਟ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹੀ ਨੱਪਿਆ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਬੂਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।' ਫਿਰ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਅਖੀਰੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਬਾਬਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, 'ਉਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਗਾਹਕ ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਵੀ ਦੰਗੇ ਮੁਛਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਇਕ ਦੋ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬੂਟ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰ, ਪਰ ਮੈਥੋਂ ਬਜ਼ਾਹੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰੋ, ਪਰ ਸੋਹਣਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਾਂ ਪੈਸੇ ਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਭਾਵੇਂ ਬੂਟ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਦਾ ਸਸਤਾ-ਮੇਲ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਲ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਬੜਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੈ ਪਈ ਲਾਗੀਆਂ ਲਾਗ ਲੈ ਲੈਣਾ ਏ, ਪਰਾਈ ਧੀ ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਰੰਡੀ ਬਹਿ ਜਾਏ।' {{gap}}ਸਾਤੋਂ ਤਾਂ ਜੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਗਾਹਕ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਬੜਾ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਜਾਣੇ! ਸਾਨੂੰ ਇਹੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਏਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੱਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਭਾੱ ਭੀ ਬੜੇ ਘਟਾ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਲੇਖੇ ਪੁੱਗਦੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ?' {{gap}}ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਚਨਚੇਤ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਬੁੱਢਾ ਜਾਪਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੰਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬਜ਼ਾਰੀ ਬੂਟ ਖਰੀਦਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਭੀ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਇੰਨਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਈ<noinclude>{{left|੫੮}}</noinclude> rikgw3jqj3s9lrbj6mk5kdyoh8yloj4 250 42487 226127 103969 2026-07-15T07:21:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਸਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੂਟ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। {{center|੩}} {{gap}}ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਉਧਰੋਂ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸੇ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਉਤੇ ਬੜਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਈਨਬਰਡ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਬੂਟ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਬੋਰਡ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਬੂਟ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਵੱਲ ਪਏ ਸਨ। ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਬੋ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੂਟ ਲਿਸ਼ਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਬੂਟ ਬਹੁਤ ਪੱਕੇ ਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਟ ਦੋ ਸਾਲ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਜੇ ਨਵਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ। <poem>{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਬੂਟ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੜੇ ਚਿਰਾਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਬੂਟ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਸਿਆਂ ਲਈ ਬੂਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਾਏ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬੂਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਆਪ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ,'ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।' {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਕਿੱਸਾ ਛੋਹ ਨਾ ਬਹੇ। ਮੈਂ ਗੱਲ ਟਾਲਣ ਲਈ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ, 'ਤੁਸਾਂ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ?' {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਠਰ੍ਹਮੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਕਰਾਇਆ ਬਹੁਤਾ ਸੀ! ਮੰਦੇ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ਨੇ। ਸੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਬੂਟ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ?' {{gap}}ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਸਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੜ ਕੇਵਲ ਦੇ ਬੂਟਾਂ ਦੀ </poem><noinclude>{{right|੫੯}}</noinclude> hq7o6166knzc50mjd1p6d4lr6zw1kt9 250 42488 226128 103972 2026-07-15T07:21:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਬਣਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਤੇ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮੜੇ ਦਾ ਟੋਟਾ ਸੀ। <poem>{{gap}}ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਣਾਓ ਜੀ, ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?' {{gap}}‘ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਉਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਮਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਓਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਾ ਮਰਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਭਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।' {{gap}}ਉਹ ਬੋਲਿਆ, 'ਹਾਂ ਜੀ ਵਿਚਾਰਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਬੂਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।' ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ। ਉਥੇ ਬਾਲ ਉਨੇ ਕੁ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਕਾਨ ਖੁੱਸਣ ਦੀ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰੀ ਗਈ! ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੂਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?' ਉਸ ਨੇ ਹਥਲਾ ਚਮੜਾ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਚਮੜਾ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।' {{gap}}ਮੈਂ ਦੋ ਕੁ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕਈ ਸਾਤੇ ਲੰਘਣ ਪਿਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੂਟ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਚੰਗੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਵਰਤਦਾ ਸਾਂ ਓਨੇ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਨਿਕਲਦੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ! ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਹੀ ਗਿਆ। ਮੈਂ ੬੦ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਛੱਡ ਕੇ </poem><noinclude>{{left|੬੦}}</noinclude> kmbvtty9g0meybdbk704o1qea02fe46 250 42490 226129 104034 2026-07-15T07:21:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਿਆ ਸਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੋਂ ੭੫ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਨੂੰ ਆ ਵੇਖਿਆ। ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਉਹ ੧੫ ਵਰ੍ਹੇ ਜਿੰਨਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿਵਾਣਿਆਂ ਹੀ ਨਾ। <poem>{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਗੰਗਾ ਦੀਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਬੂਟ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਬੂਟ ਓਦੋਂ ਦਾ ਹੀ ਰੋਜ਼ ਪਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਅਜੇ ਭੀ ਇਹ ਨਵੇਂ ਨਕੋਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।' {{gap}}ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰੇ ਬੂਟਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਟੋਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਅੱਡੀ ਵਲੋਂ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ! ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।' {{gap}}'ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਮੇਚੇ ਆਏ ਸਨ।' {{gap}}ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, 'ਹੋਰ ਜੋੜਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਣਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।' {{gap}}ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬੂਟ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।' {{gap}}ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਮੇਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਰ ਜ਼ਰੂਰ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਕਾ ਖਿਚਿਆ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਣ ਉਚਾਣ ਨੂੰ ਜਾਚਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਤਾਂਹ ਤਕਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਂ ਖਬਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ਇੰਨਾ ਲਿੱਸਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਉਸ ਵਲ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਣ ਤੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਇਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਆਸ ਲਾਹ ਬੈਠਾ ਸਾਂ; ਜੋ ਇਕ ਦਿਨ ਓਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪੁਜੇ। ਮੈਂ ਚਾਰੇ ਜੋੜੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਏ। ਮੈਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰੀਂ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਮੇਚੇ ਆਉਣ ਵਿਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਿਚ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚ ਓਹ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਣੇ ਸਭ ਬੂਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ। ਇਕ ਬੂਟ ਦੇ ਤਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਿਧਾ</poem><noinclude>{{right|੬੧}}</noinclude> 6fzm0fnp88j354mgze50bpfrz5piyeh 250 42534 226130 104038 2026-07-15T07:21:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿਹਾ ਬਿਲ ਅੜੁੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜਿਆ, ਸਗੋਂ ਛੇਈਂ ਮਹੀਨੀਂ ਕੱਠਾ ਲੇਖਾ ਕਰੀਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੰਘਦਿਆਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਸਹਿਜ-ਭਾ ਨਾਲ ਆਪੇ ਦੇ ਆਈਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਸੁਝ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਲੋੜ ਪਈ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੌਕਰ ਹੱਥ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। <poem>{{gap}}੧੦ ਕੁ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਉਧਰੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸ ਚਲੀਏ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬੂਟ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਦ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਤੇ ਦਾ ਬੋਰਡ ਉਥੇ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਥੇ ਬੂਟ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਪਏ ਸਨ ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਫਿਰ ਇਕੋ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਸਾਫ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਿਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਗੰਗਾ ਦੀਨ ਅੰਦਰ ਹੈ?' {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਨਹੀਂ ਜੀ, ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ ਕਰੋ। ਇਹ ਦੁਕਾਨ ਅਸਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਬੋਰਡ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੂਟ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ ਕਰੋ।' {{gap}}'ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੀਨ?' {{gap}}'ਉਹ ਤਾਂ ਮਰ ਗਿਆ!’ {{gap}}‘ਮਰ ਗਿਆ! ਉਹ ਕਦੋਂ? ਅਜੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬੂਟ ਮੰਗਵਾਏ ਹਨ।' {{gap}}'ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਭੁੱਖਾ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਹਕੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਘਟ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੂ। ਉਹ ਬੂਟ ਏਨੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਈਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਲਾ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਇਉਂ ਉਸ ਦੇ ਗਾਹਕ ਸਾਰੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾ ਪੈਸਿਆਂ ਖੁਣੋਂ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਜਿਹੇ ਬੂਟ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਦੇਖੋ ਨਾ ਜੀ, ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਏ। ਉਸ </poem><noinclude>{{left|੬੨}}</noinclude> 2m2riv7m3juv0czkm27q2489nu18iz3 250 42535 226131 104041 2026-07-15T07:21:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚਮੜਾ ਬੜਾ ਕੀਮਤੀ ਵਰਤਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਲਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਏਦਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਪਿਆ ਹੈ?' ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ।' {{gap}}ਉਹ ਜਵਾਨ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ{{bar|2}}'ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਉਹ ਬੂਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਮਰਦੇ ਦਮ ਤੋੜੀ ਵਿਚਾਰਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਕੋਈ ਸੋਝੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰੇ ਦੇ ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਵਟਕ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਚਮੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਏਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜੀਂਦਾ ਰਿਹਾ? ਉਹ ਬੜਾ ਹੀ ਅਨੋਖਾ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਬੂਟ ਤਾਂ ਡਾਢੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦਾ।' {{gap}}ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਂ ਬੂਟ ਡਾਢੇ ਪੱਕੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।' ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਮੁੜ ਪਿਆ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜੋ ਉਹ ਗੱਭਰੂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਤਰ ਰਹੇ ਅੱਥਰੂ ਵੇਖ ਲਵੇ।<noinclude>{{right|੬੩}}</noinclude> ng22sd4hwcl99tahkcb4ouj6dfe8vtv 250 42536 226132 104044 2026-07-15T07:21:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ'''}}}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਲਈ, ਵੀ ਖਾਸ ਲਗਨ ਸੀ। ਤੁਖਾਰੀ ਛੰਦ ਮਹਲਾ ੧ ਤੋਂ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਲਗੇ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਭੀ ਖਿਆਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਚ ਮੀਟਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਨਕਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬਚਪਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਦਿਆਂ ਕੜਕਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਕਿਧਰੇ ਲੰਮੇ ਪਿਆਂ-ਪਿਆਂ ਬੀਂਡਾ ਬੋਲਦਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ('ਟੀਡੁ ਲਵ ਮੰਝਿ ਬਾਰ)।’ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਮਗਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ‘ਬਾਰ' ਵਿਚ ਵਣ ਦਾ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ ('ਬਨ ਫੁਲੇ ਮੰਝ ਬਾਰਿ') ਜਾਂ ਹੁਣ ਉਥੇ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਘਾਹ ਨੇ ਬੁੰਬਲ ਕਢੇ ਹੋਣੇ ਨੇ (‘ਕੁਕਹ ਕਾਹ ਸਿ ਫੁਲੇ') ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਭੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਕਣਕ, ਕਪਾਹ ਤੇ ਗੰਨੇ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਵਤਨ-ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਘਰੋਗੀ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੋਗੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਘਰੋਗੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਸਾਡਾ ਕੌਮੀ ਆਚਰਣ ਬਣਦਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਉਸਰਦੀ ਅਤੇ ਨਿਸਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਤ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਬਿਗਾਨੀ ਕੌਮ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਲ੍ਹੇ ਝਲਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ<noinclude>{{left|੬੪}}</noinclude> m1trngoafj8v3rngevdgprlso3qvj41 250 42538 226133 104050 2026-07-15T07:21:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੌਮੀ ਫਰਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:{{bar|3}} {{Block center|<poem>ਖਤ੍ਰੀਆ ਤੇ ਧਰਮ ਛੋਡਿਆ ਮਲੇਛ ਭਾਖਿਆ ਗਹੀ॥ ਸ੍ਰਿਸਿਟ ਸਭ ਇਕ-ਵਰਨ ਹੋਈ ਧਰਮ ਕੀ ਗਤਿ ਰਹੀ।।</poem>}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛਤਰੀਆਂ ਦੀ ਉਸ ਗੁਲਾਮੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੁਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਮਲੇਛ' ਆਖਣ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾ ਲੈਣੀ। {{gap}}ਛਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲੀ ਏਕਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: {{center|"ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ ਸੰਜਮੁ ਤੁਰਕਾ ਭਾਈ॥" }} {{gap}}ਭਾਵ ਘਰਾਂ ਅਦਰ ਬਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਾਲੀ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਬਣਾ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸਰਕਾਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਲਈ ਲੋਕੀਂ ਕੋਟ ਪਤਲੂਨ ਕੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਓਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਕੌਮ ਗੈਰਤ ਤੋਂ ਹੀਣੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ: "ਨੀਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਿ ਹੋਵਹਿ ਪਰਵਾਣ।" {{gap}}ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਢੁਕਣ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਸ ਬਣਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਬਕਰਾ ਖਾਣਾ। {{Block center|<poem>"ਅਭਾਖਿਆ ਕਾ ਕੁਠਾ ਬਕਰਾ ਖਾਣਾ॥ ਚਉਕੇ ਉਪਰਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਜਾਣਾ।। ਦੇ ਕੇ ਚਉਕਾ ਕਢੀ ਕਾਰ॥</poem>}}<noinclude>{{right|੬੫}}</noinclude> 4e2c1ufeisws1y14ixehw0dr5xr82po 250 42540 226134 104054 2026-07-15T07:22:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਉਪਰਿ ਆਇ ਬੈਠੇ ਕੂੜਿਆਰ॥ ਮਤੁ ਭਿਟੈ ਵੇ ਮਤੁ ਭਿਟੈ ਇਹੁ ਅੰਨੁ ਅਸਾਡਾ ਫਿਟੈ॥"</poem>}} {{gap}}ਲੋਕੀਂ ਏਡੇ ਨਿੱਘਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ (ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਿਸਟਰ ਅਖਵਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਬੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਅਖਵਾਣ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਭਾਵ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। {{center|'ਘਰਿ ਘਰਿ ਮੀਆ ਸਭਨਾਂ ਜੀਆਂ ਬੋਲੀ ਅਵਰ ਤੁਮਾਰੀ॥ (ਬਸੰਤ)}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੌਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਬਚਾਣ ਦਾ ਫਿਕਰ ਸੀ। ਉਂਜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਚੋਖੀ ਕਦਰ ਸੀ। ਜਦ ਬਾਬਰ ਨੇ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਕੀ ਹਿੰਦੂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਬੁਰੀ ਬਾਬ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਕ ਸੱਚੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਵਾਕਰ ਜਿਥੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ‘ਖੂਨ ਕੇ ਸੋਹਲੇ' ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀਆਂ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{center|'ਇਕਨਾ ਵਖਤ ਖੁਆਈਅਹਿ ਇਕਨਾ ਪੂਜਾ ਜਾਇ'॥ {ਆਸਾ)}} {{gap}}ਭਾਵ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨੀ ਮਿਲੀ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਘੁਸ ਗਈ। ‘ਥਾਨ ਮੁਕਾਮ ਜਲੇ ਬਿਜ ਮੰਦਰ' (ਆਸਾ)। ਭਾਵ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤਕੀਏ ਕੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸਾੜੇ ਗਏ ਤੇ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮੰਦਰ ਸਾੜੇ ਗਏ। 'ਇਕਨਾ ਪੇਰਣ ਸਿਰ-ਖੁਰ ਪਾਟੇ ਇਕਨਾ ਵਾਸ ਮਸਾਣੀ' (ਆਸਾ)। ਭਾਵ ਮੁਸਲਮਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰਕੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤਕ ਫਾੜੇ ਗਏ (ਬੇਪਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ), ਅਤੇ ਹਿੰਦਵਾਣੀਆਂ ਸਿਰੋ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। 'ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਬ੍ਰਾਮਣਾ ਕੀ ਗਲ ਥਕੀ ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ। ਮੁਸਲਮਾਣੀਆਂ ਪੜਹਿ-ਕਤੇਬਾ ਕਸਟ ਮਹਿ ਕਰਹਿ ਖੁਦਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ। ਜਾਤਿ ਸਨਾਤੀ ਹੋਰ ਹਿਦਵਾਣੀਆਂ ਏਹ ਭੀ ਲੇਖੇ ਲਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ (ਤਿਲੰਗ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀਆਂ ਉਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਤੇ ਉਪਰੰਤ ਹਿੰਦਵਾਣੀਆਂ ਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਿਥੇ<noinclude>{{left|੬੬}}</noinclude> rtdfvfp5t738k5ipoa18jn8run3yqso 250 42541 226135 104056 2026-07-15T07:22:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਭੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਹਮਦਰਦੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੱਚਾ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕਦਾ ਅਤੇ ਪਿਠ ਪਿਛੇ ਕਾਇਰਾਂ ਵਾਕਰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕਢਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਬਰ-ਵਾਣੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੇ ਜਬਰ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>'ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ਰੰਗਿ ਰਵਾਈ ਬੈਠਾ ਵੇਖੋ ਵਖਿ ਇਕੇਲਾ॥ ਸਚਾ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਤਪਾਵਸੁ ਸਚੜਾ ਨਿਆਉ ਕਰੇਗੁ ਮਸੋਲਾ॥ ਕਾਇਆ ਕਪੜ ਟੁਕੁ ਟੁਕੁ ਹੋਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਮਾਲਸੀ ਬੋਲਾ॥ ਆਵਨਿ ਅਠਤਰੈ ਜਾਨਿ ਸਤਾਨਵੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਠਸੀ ਮਰਦ ਕਾ ਚੇਲਾ॥ ਸਚ ਕੀ ਬਾਣੀ ਨਾਨਕੁ ਆਖੇ ਸਚ ਸੁਣਾਇਸੀ ਸਚ ਕੀ ਬੇਲਾ’॥ (ਤਿਲੰਗ)</poem>}} {{gap}}ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲੋ! ਜਿਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਲੁਕਾਈ ਵਖੋ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਲਾ ਰਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਬੈਠ ਕੇ ਇਹ ਖੇਡ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੱਚੇ ਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁਕਮ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗੂ ਲੀਰਾਂ ਲੀਰਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਇਸ ਅਗੰਮੀ ਵਾਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ। ਮੁਗਲ ਸੰਮਤ ੧੫੭੮ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ੧੫੯੭ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਦ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਵਰਗਾ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਧਮਕੇਗਾ। ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਖਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਸੁਨਾਉਣ ਦਾ ਇਹੋ ਵੇਲਾ ਹੈ। (ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਬਾਬਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ?) {{gap}}ਸੱਚਾ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਜਿਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਣ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੁਲਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦਾ। ਜਦ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਖਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਗੁਰੂ ਜੀ! ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀ ਇਤਨੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਉਂ ਹਾਰ ਗਏ?" ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਈ ਵੇਰ ਪੁਛਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਛਿਆ ਜਾਏਗਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਖੋ-<noinclude>{{right|੬੭}}</noinclude> hb2ce5k9ak6vkgbegzajvem4inw9f47 250 42551 226136 104120 2026-07-15T07:22:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੱਖ ਲੋਕ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦਵਾਸੀ ਨੇਕ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਪਰ ਜਥੇਬੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਾਰ ਗਏ। (ਦੇਖੋ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ ਲਿਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ।) ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਕੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਉਂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: {{center|"ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਿ ਖੁਆਏ ਕਰਤਾ ਖੁਸਿ ਲਏ ਚੰਗਿਆਈ'॥ (ਆਸਾ)}} {{gap}}ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਨੋ ਆਪ ਭੁਲਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਨੇਕੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੇਕੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਦਗੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਜਹੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ: {{center|'ਰਤਨ ਵਿਗਾੜਿ ਵਿਗੋਏ ਕੁਤੀਂ ਮੁਇਆਂ ਸਾਰ ਨ ਕਾਈ'॥(ਆਸਾ) }} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੀਨੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੇ ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਘਟੇ ਕੌਡੀ ਰੇਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਅੜੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੀਮਤੀ ਦੇਸ਼ ਐਵੇਂ ਹੀ ਖੁਹਾ ਬੈਠੇ ਹਨ) ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੇਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਕਲ ਕਾਤੀ ਰਾਜੇ ਕਾਸਾਈਂ' ਜਾਂ ‘ਲਬੁ ਪਾਪੁ ਦੋਇ ਰਾਜਾ ਮਹਿਤਾ’ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਰਜਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 'ਅੰਧੀ ਰਈਯਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਾਹਿ ਭਰਿਹਿ ਮੁਰਦਾਰ’ (ਵਾਰ ਆਸਾ)। ਭਾਵ ਰਈਯਤਿ ਬੇਸਮਝੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਦਮ ਭਰਦੀ ਹੈ! ਇਹੋ ਜਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਭੇਡਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਵਾਕਰ ਹੀਣੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀ ਗਾਈਆਂ ਵਾਕਰ ਕੱਟੇ ਵੱਢੇ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ: {{Block center|<poem>ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੁ ਡਰਾਇਆ॥ ਆਪੈ ਦੋਸੁ ਨ ਦੇਈ ਕਰਤਾ ਜਮੁ ਕਰਿ ਮੁਗਲੁ ਚੜਾਇਆ॥ ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕੁਰਲਾਣੇ ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦੁ ਨ ਆਇਆ॥੧॥ </poem>}}<noinclude>{{left|੬੮}}</noinclude> mhixbhwsp3cavlz8v01ftd1pfd6dlb5 250 42552 226137 104122 2026-07-15T07:22:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਸਭਨਾ ਕਾ ਸੋਈ॥ ਜੇ ਸਕਤਾ ਸਕਤੇ ਕਉ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਮਨਿ ਰੋਸੁ ਨ ਹੋਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਕਤਾ ਸੀਹੁ ਮਾਰੇ ਪੈ ਵਗੈ ਖਸਮੈ ਸਾ ਪਰਸਾਈ'॥ (ਆਸਾ)</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਤਾਰ! ਕੀ ਐਸੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਨਿਰਾ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੈਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਭੀ ਸੈਂ। ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਹੋਣ ਦਿਤੋਈ? ਜੇਕਰ ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੋਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਜੇ ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜ ਕੇ ਹਾਰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਰਾ ਗਾਈਆਂ ਦਾ ਵੱਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭੇੜ ਇਕ-ਪਾਸਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਉਸ ਵੱਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਪੁਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਸੈਂ? {{gap}}ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀ ਇਕ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਵਾਂਗ ਨਿਹੱਥੇ ਤੇ ਨਿਤਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੇਰ ਆ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਕਈਆਂ ਨੇ ਜਤਨ ਕੀਤੇ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਜਾਤਿ-ਪਾਤਿ ਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉਸਾਰ ਕੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਕਿਲਾ-ਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਮੁਦਤਾਂ ਤੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਰੂ ਖੇਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਜਦ ਭੀ ਇਹ ਗਊਆਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਦਾਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਇਕ ਸੱਚੇ ਆਗੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਾਉ ਦਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਕਿ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਾ-ਆਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰ ਸਕਣ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸੇ ਕੌਮੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਾਣੀਆਂ ਗਊਆਂ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਓਪਰੋਥਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਅਮਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਤਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸੰਨ ੧੮੯੯ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਹਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ‘ਸਿੰਘ’ ਸਜ ਗਏ, ਭਾਵ ਗਊਆਂ ਸ਼ੇਰ ਬਣ ਗਈਆਂ। {{rule|4em}}<noinclude>{{right|੬੯}}</noinclude> laxva1exq7xsws92ogv129vu027anla 250 42553 226138 104125 2026-07-15T07:22:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਲਕਾ'''}}}} {{center|(ਨਲਕੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ)}} {{gap}}ਮਿਤਰੋ! ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਕੰਧ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਾਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਇਕ ਨੁੱਕਰੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਕ ਟੰਗ ਦੇ ਭਾਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁਬਦੇ ਤੀਕ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੀਕ ਖੜੋਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ! ਇਕੱਲਾ ਤਾਂ ਰੱਬ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮੇਰੇ ਦਰਦੀ ਤੇ ਸਹਾਈ ਹਨ। ਕਈ ਬੁਰੇ ਹਾਲ ਤੇ ਬੌਂਕੇ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਸਰਾਣੇ ਆ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਧਿਕਾਰੇ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਨਾਹ, ਦੇਣੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵੱਡਭਾਗੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਤੇ ਬੋਝੇ ਵਿਚ ਗਾਜਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਤੇ ਝੂਰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਚੋਰ-ਅੱਖੀਂ ਮੇਰੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਲ ਤਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤਰਸ ਦਾ ਸੋਮਾ ਫੁਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦਾ ਹੀਆ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਪੀ ਘੜੀ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ (ਜੋ ਔਹ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਕਦਾ ਹੈ) ਤੌਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ ਦੂਰ ਪਰੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨਸਾਨ! ਬਸ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੋ ਘਾਟਾ ਹੈ<noinclude>{{left|੭੦}}</noinclude> rn8z6twial4rbzv0g1ar3919uiyx6y1 250 42554 226139 104128 2026-07-15T07:22:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇ ਉਹ ਹੈ ਇਕਰਾਰ ਤੋੜਨਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁਢ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਡੇਰੇ ਹਜ਼ਰਤ ਆਦਮ ਨੇ ਇਕਰਾਰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟੇ ਰੋਲਿਆ। ਹੇ ਮਨੁੱਖ! ਜੇ ਤੂੰ ਵਜਾ ਦਾ ਗੁਣ ਕਾਇਮ ਰਖਦੋਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰਣ ਹਸਤੀ ਹੋਂਦੇ। {{gap}}ਆਹ! ਮੇਰੇ ਉੱਚਾ ਸਿੱਧਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤ! ਹੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੰਧਾਊ! ਕੀ ਤੂੰ ਏਦਾਂ ਹੀ ਗੁਮਰਾਹ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਰਹੇਂਗਾ? ਤੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਭੁੱਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ! ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਤੇਥੋਂ ਅਭੋਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੂੰ ਆਪ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਤੂੰ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇਸ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਦਲੇ ਸਹੇੜੀਆਂ ਹਈਆਂ ਹਨ, ਯਾਦ ਰੱਖ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਾਉਣਗਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭੁੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜੇਂਗਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਲੰਮਾ ਚੋੜਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ। ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮਿੱਤਰੋ! ਇਹ ਗੁਣਗੁਣੇ ਬੜੀ ਵਿਸ ਘੋਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਨੱਕ ਵਿਚ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿਠੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮੇਰੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਲਈ ਇਕ ਵਡੇ ਦਫਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਾ-ਪੁਰਾ ਗਾਲੜੀ ਹੀ ਨਾ ਸਮਝਣਾ। ਰਤਾ ਮੇਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਦੇ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਚੂੰਡਣ ਚੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਭੀ ਨਾ ਲਭੇ। ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਜੇ। ਹਰ ਇਕ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰਦਾਰ ਹਾਂ। ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹਾਂ! ਰਾਤ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਜ਼ਹਬੀ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਦੁਕਾਨ ਖੁਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੌਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਲੱਤ ਦੇ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅਥੱਕ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਦਿਨੇ ਆਪਣੇ ਸਖੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਲੁਟਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੁਲੇ ਭਟਕਿਆਂ ਲਈ ਰੋ ਰੋ ਕੇ<noinclude>{{right|੭੧}}</noinclude> 6sb0io21i66ek1e0ngqh891auujpbo3 250 42555 226140 104132 2026-07-15T07:23:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, "ਹੇ ਸੱਚੇ ਮਾਲਕ! ਆਪਣੇ ਨਿਤਾਣੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੇਹ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਸੁਣ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਅ ਲੇ ਭਰ-ਭਰ ਪੀਣ ਤੋਂ ਹਟਾ।" {{gap}}ਮੈਂ ਇਕ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹ ਅਪੜ ਕੇ ਕਬੂਲ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਦੇਖ ਕੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਿਮਾਣੇ ਦੇ ਕੀਰਨਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਕ! ਆਦਮੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਬੂਲ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋ ਦੀ ਥਾਂ ਹਲੀਮੀ ਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਆਏਗੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੀ ਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਇਸ ਤੋਂ ਭਜ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਤਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਹ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਦਵਾਈ ਕਰਾਏ। ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੁਲਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ, ਸਫਾਈ ਦਾ ਦਰੋਗਾ, ਨਗਰ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਾਖਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵੀ ਨਾਂ ਰਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਸੁਟਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਨਸਾਫ ਕਾਹਦਾ? ਕਿਉਂਕਿ (ਇਹ ਇਕ ਭੇਦ ਹੈ) ਅਗਲੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਾਂ। ਦੂਜੇ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਤਾਂ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਮਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਖ਼ਬਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਮਿਠੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨ ਵੋਟਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਐਵੇਂ ਕਦਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਹੀਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। {{gap}}ਆਹ ਵੇਖ, ਮੇਰਾ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ! ਅਜੇਹੀ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਪਨਾਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੇਖੋ ਲੋਕ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਗ ਹਨ! ਔਹ ਵੇਖ ਇਕ ਆਦਮੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾਈ, ਪਾਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਮੇਰੀ ਵਲ<noinclude>{{left|੭੨}}</noinclude> m9by2l98abjh02wacqcw6pli6jtw9n4 250 42561 226141 104134 2026-07-15T07:23:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਤਲਾ ਛੱਪਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਕਿੰਨਾ ਘੱਟਾ ਉਸ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਉਡ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਉਹ ਕੁਝ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਬਰੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਉਤੇ ਝੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿੰਨੇ ਆਦਮੀ ਇਸ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਦ-ਪਰਹੇਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਆਪ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਬੀਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਦੋਸ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭੀ ਭੰਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਭੁੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹੀਂ ਆਪ ਤੇਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਝੁੱਗਾ ਆਪ ਉਜਾੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪੇ ਦੋ-ਹੱਥੜਾ ਮਾਰ ਮਾਰ ਪਿਟਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਆ ਮਿੱਤਰਾ! ਕਚਹਿਰੀਓ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਆਇਆ ਏਂ? ਗਵਾਹ ਚੰਗੇ ਭੁਗਤੇ? ਖੀਸਾ ਹੌਲਾ ਹੌਲਾ ਕਿਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ? (ਸਬਰ ਕਰ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੁਛਣ ਦਿਹ) ਕੀ ਵੱਡੀ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਸੀ ਜੋ ਏਧਰ ਆ ਨਿਕਲਿਓਂ? ਉਫ! ਨਿਰਾਸਤਾ! ਰਕਮ ਵੀ ਭੰਗ ਦੇ ਭਾੜੇ ਗਈ, ਗਵਾਹ ਵੀ ਉਲਟੇ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇੰਤਕਾਲ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਬੋਤਲ ਕੀ ਕੀ ਚੰਨ ਚਾੜ੍ਹੇ। ਕਿੰਨੇ ਆਦਮੀ ਇਸ ਬੋਤਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਕਿੰਨੇ ਇਸ ਅਥਾਹ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਗੋਤਾ ਖਾ ਕੇ ਗਰਕ ਹੋ ਗਏ! ਕਿੰਨੇ ਇਸ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮੁੜ ਪਾਰ ਨਾ ਲਗੇ! ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੁੰਮੇਂਵਾਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੂੰ . . . ਤੂੰ......ਤੂੰ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਵਿਚਾਰੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਉਣ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਝੜੀਆਂ ਲਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰਖਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਵੇਖ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਤੀਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ! {{gap}}ਆ ਮਿੱਤਰਾ! ਆਪਣੀ ਤ੍ਰੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਵੇਖ, ਕਿੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਠਾ? ਜੋੜਾ ਲਾਹ, ਬਾਹਵਾਂ ਉਤਾਂਹ ਟੰਗ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣ। ਵੇਖ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਿਆਂ ਥਕੇਵਾਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਨਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਹੁਣ ਰਤਾ ਅਰਾਮ ਕਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ<noinclude>{{right|੭੩}}</noinclude> sqqos5p7xnso1vm9gpzap2n1l8udb4j 250 42563 226142 104135 2026-07-15T07:23:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਉਗੁਣਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਉਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ। ਰਤਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰੀਂ, ਵਿਚਾਰੇ ਖੋਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਲਗੀ ਬੁਝਾ ਲੈਣ ਦਿਹ। {{gap}}ਵੇਖ, ਔਲੂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਤਾ ਚਿਰਾਂ ਦਾ ਤਿਹਾਇਆ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਤਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਭਾਈ ਤੂੰ ਪਸ਼ੂ ਹੈਂ। ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਕਿ ਤੂੰ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਅ ਕੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਸਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਖੋਤਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤੂੰ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਵੱਲ ਪਾਰਖੂ ਸਿਰ ਨਾਲ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਤਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲਾ ਲੱਭਾ ਹੈ! ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਆਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅਕਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਫੋਲਦਾ ਮੇਰੇ ਪਾਣੀ, ਮੇਰੇ ਠੰਢੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮੌਲਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਜ਼ਰਾ ਲੱਕ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾ। {{gap}}ਔਹ ਵੇਖੋ, ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਦੋਸਤ ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਡਾ ਹਸੂੰ-ਹਸੂੰ ਕਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ! ਬਸਤਾ ਕੱਛ ਵਿਚ ਹੈ। ਏਧਰ ਆ ਮਿੱਤਰਾ, ਬਸਤਾ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਦੇ! ਸ਼ਾਲਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਧੋਂਦਾ। ਤੇਰੇ ਨਿੱਕੇ ਬੁਕ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਊ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ! ਇਉਂ ਨਾ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਢਿਡ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਲਾਹ, ਸੰਗਲੀ ਖੋਲ੍ਹ ਤੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨੱਕ ਥਲੇ ਕਰ। ਲੈ ਹੁਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਾਣੀ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਰੱਜ ਕੇ ਪੀ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਘੁਟ ਕੇ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦਾ। ਮੌਜਾਂ ਮਾਣ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਲੁੱਟ, ਆਦਮੀ ਦੇ ਬੱਚੇ! ਤੇਰਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿਹਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੁੰ<noinclude>{{left|੭੪}}</noinclude> qor7jduds4raqcyhkaqj44htesj89zh 250 42567 226143 104140 2026-07-15T07:23:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੁਣ ਬਚਨ ਦਿਹ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸੂਮ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਪਲੀਤ ਨਾ ਕਰੇਂਗਾ। ਤੇਰੀ "ਹਾਂ" ਉਤੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ" ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ, ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਫਾਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ ਖਾਨਾ-ਖਰਾਬ ਤੈਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘ੍ਹੇਰੀ ਵਿਚ ਫਸਾ ਕੇ ਕਲਪਾਏਗੀ? ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਚੰਗਾ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ! ਮੇਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਬੂਟੇ! ਜਾਹ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਧ ਤੇ ਫੁੱਲ। {{gap}}ਔਹ ਇਕ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਹੁਰੀਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ! ਦਾੜ੍ਹੀ ਸਫ਼ਾ-ਚੱਟ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ! (ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ)। ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ! ਭਰਾਵਾ! ਆ, ਵੇਖ ਅੱਗ ਪਈ ਵਰ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਨੌਰ ਤੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਏਨੇ ਚਿਰਾਕੇ ਦਰਸ਼ਨ? ਕਦੇ ਕਦੇ ਭੁਲ ਚੁਕ ਕੇ ਹੀ ਫੇਰਾ ਪਾ ਜਾਇਆ ਕਰ! ਆਹ! ਇਹ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਸੁਹੱਪਣ! ਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਰੰਗ! ਹੇ ਭਾਰਤ! ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ! ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਪੱਟੀ ਮੇਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ! ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਉਤੇ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ? ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਆਹ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਇਸ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬੇਸਮਝ ਵਾਸੀ ਦੀ ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਆਹ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੈ? ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਾਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹੋਣਗੇ। {{gap}}ਆ ਭਲਿਆ ਜਵਾਨਾ ਆ। ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਉਤੇ! ਜੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਜਾਣਦੇਂ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੱਕ ਨਮੂਜ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿਆਲੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਕੀ ਪਿਆ ਹੈ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ? ਇਹ ਨਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਕੜਵਾਹ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਿਰਣਾ ਮੁਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਨਫ਼ਾ ਦੇਵੇਗੀ? ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜੋ ਕਈ ਦਿਲ ਸਾੜੂ ਹੌਂਕਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਆਪਣੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਮੂਰਖਪੁਣੇ ਅਤੇ ਬੇਸਮਝੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੁਆਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਲਾਭ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਆ! ਬਾਜ਼ ਆ! ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਨਿਤ ਦੀ ਭਿਛਿਆ ਮੰਗਣ ਲਈ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ,<noinclude>{{right|੭੫}}</noinclude> piyqu2gfq3ooiygvcy8car4vu8h71ec 250 42568 226144 104142 2026-07-15T07:23:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁਰੇ ਦੁਰੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਲੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}‘ਸ਼ਰਾਬ'! ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜੁੱਸਾ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਥਾਂ ਇਕ ਲੱਤ ਦੇ ਭਾਰ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਅੱਜਕੱਲ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡਿਠੀ। ਕਿਉਂ ਸੰਗਦਾ ਹੈਂ? ਆ, ਠੰਡਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਪੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠਾਰ। ਇਥੇ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ? ਇਸ ਦਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਭੜੂਏ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਤੇ ਸੌਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਏਨਾ ਸੰਕੋਚ! ਰੱਬਾ! ਮੁਫ਼ਤ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਏਨੀ ਬੇਕਦਰੀ! ਪਰਮਾਤਮਾ! ਜੇ ਹਰ ਰੁਤੇ ਚੰਬੇ ਮੋਤੀਏ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਖਿੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਢੰਡੋਰਾ ਪਿਟ ਦਿਆ ਕਰੇਂ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਵੇਲੇ ਫ਼ਲਾਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਹਸਦੀ ਖੇਡਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਡੇਰੇ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਪਿਛੇ ਹਰ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਗਾਹ ਛੱਡੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਰਖਦੋਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਕਦਰ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ। ਸੁਨਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਸ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਦੀ ਹੈ ਪਾਣੀ ਉਪਰ ਵੀ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਐਸ਼ ਲੁਟਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦਾਤ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ। {{gap}}ਹੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਖੀਵੇ ਲੋਕੋ! ਹੋਸ਼ ਕਰੋ, ਸੰਭਲੋ। ਹਾਲਾਂ ਵੀ ਡੁਲ੍ਹੇ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ। ਉਸ ਮਾਲਕ ਦੇ ਕਰੜੇ ਡੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਓ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਜਿਨਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੋ।<noinclude>{{left|੭੬}}</noinclude> 6nsfonnqbcs7gwvfud6olu53n5gyq4n 250 42570 226145 104146 2026-07-15T07:23:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਭਾਅ'''}}}} {{gap}}ਮੇਰਾ ਸੁਭਅ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੁਝ ਅਜੇਹਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਲਾਈ ਗੱਲੀਂ ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਠ ਚੱਲੀ। ਮੈਂ ਜਣੇ ਖਣੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇਕ ਉੱਘਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,'ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਜਾਣੂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।' ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕੁਝ ਅਨੋਖਾ ਜਿਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਦੁਖੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂਕੱਢਦਾ, ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿੰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਭੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਤਰਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਦੁਖੀਏ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣੋਂ ਭੀ ਨਾ ਟਲਦਾ। ਦਾਨੀ ਬੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੁਕਵਾਂ। ਜਿਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਭਾ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਮਨਾ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਦਾ। {{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਣੀ ਨਾਲ ਘੜੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਉ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਘੜੀ ਵੀਣੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਉਂਗਲਾ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਖ ਨਾ ਲਵੇ। ਵਕਤ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਹ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਘੜੀ ਨੰਗੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਕੱਜ ਲੈਂਦਾ। ਜੇ ਘੜੀ ਉਸ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਘੜੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਕੱਢਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾ ਵਕਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿਖਾਣ ਲਈ ਕੁੜਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਟੰਗੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ<noinclude>{{right|੭੭}}</noinclude> 6da2e1sndlzrt27rmrjbe178hiyn6lh 250 42571 226146 104149 2026-07-15T07:23:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਦੰਦ ਦਾ ਕੰਘਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੱਗੋਂ ਬਾਹਰ ਨੰਗਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਦੁਆਨੀ ਦੁਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲੇ ਵਿਖੌਣ ਲਈ ਪਤਲੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਾਲਾ ਥੱਲੇ ਲਮਕਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਥਾਹਰੋਂ ਇਹ ਦਿਸੇ ਕਿ ਨਾਲਾ ਜੰਮੂੂ ਜਾਂ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਚੀਚੀ ਵਿਚ ਮੁੰਦਰੀ ਹੋਵੇ ਸਹੀ, ਬਸ ਹਰ ਗਲੇ ਉਹ ਚੀਚੀ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕਰ ਵਿਖਾਣਗੇ। ਲੋਕੀਂ ਕਿਸੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਚੰਦਾ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛੇਤੀ ਛਪਵਾ ਦੇਣਾ। ਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਹੀ ਅਜੇਹਾ ਡਿੱਠਾ ਜੋ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਖਾ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਜੇਹੀਆਂ ਸ਼ੁਕੀਨੀਆਂ ਵਿਖਾਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦ ਸੰਗ ਆਉਂਦੀ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ ਉਹ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਜਾਣੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਧੇ ਮੱਥੇ ਕੂੰਦਾ ਵੀ ਨਾ। ਲੋਕੀਂ ਇਕ ਪੈਸਾ ਦੇ ਕੇ ਸੌ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਘੜੀ ਭਰ ਬੋਲ ਚਾਲ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰਾਤ ਹੀ ਦੱਸੇ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸੜਿਆ ਬਲਿਆ ਤੇ ਕੰਜੂਸ ਆਦਮੀਂ ਕਹੇ। {{gap}}ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਭੀ ਇਕ ਵਾਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਉਲਟ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ: ਜਦ ਕਦੇ ਉਹ ਵਪਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਉਲਟ ਬੋਲਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਝ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਪੁੱਤਰ ਧੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਜੋ ਉਸ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਡਾਢੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਨੂੰ ਮੱਸਿਆ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਰਿਆ। ਗੱਡੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮਿਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਭੀ ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਉਲਟ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਖਬਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਭੜੱਕੇ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਕੀ<noinclude>{{left|੭੮}}</noinclude> pqczhul5kcg3p9007wj3hrl38sbs1uc 250 42575 226147 104153 2026-07-15T07:24:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਬਰੇ ਲੋਕੀਂ ਕਿਉਂ ਐਨੇ ਪੈਸੇ ਖ਼ਰਚ ਕੇ ਐਡੀ ਐਡੀ ਦੂਰੋਂ ਭੱਜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਭਲੇਮਾਣਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਬਦਮਾਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਕਿ ਸੁਖ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਭੀੜ ਭੜੱਕੇ ਤੇ ਧੱਕੇ ਧੋੜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਰ ਜਾਣ। ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇ ਨਾ ਖੀਸੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਾ ਭੀੜ ਭੜੱਕੇ ਵਿਚ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਮਰਨ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਤੇ ਭੀੜ ਹਟੀ ਤਾਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਣਾ ਏ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਤ ਹੀ ਪੈ ਜਾਵੇ।" ਪਲ ਕੁ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ, 'ਹੋਰ ਦੇਖੋ: ਇਹ ਲੋਕੀਂ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਕਿੱਡੇ ਕੁ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣਗੇ! ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਭੀੜ ਹੈ!" {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਖੁੜਕ ਗਈ। ਉਹ ਗੋਹਲਵੜ ਵਰਪਾਲ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਉਤਰਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਜ਼ਨਾਨਾ ਡੱਬੇ ਵੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਫਲ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਦੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੜ ਕੇ ਪੁੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮੋਕਲਾ ਹੋ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਫੇਰ ਉਹੋ ਚੱਕੀ ਝੋ ਦਿੱਤੀ{{bar|3}}"ਹੇ ਰੱਬਾ ਦੇਖੋ ਜੀ ਕਿੰਨੀ ਭੀੜ ਹੈ! ਕਿਤੇ ਤਿਲ ਸਿੱਟਿਆਂ ਭੁੰਜੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਲੋਕੀਂ ਬਾਹਰ ਲਮਕੇ ਪਏ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਉਤਾਂਹ ਗੱਡੀ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗੱਡੀ ਫਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਅਜੇਹੀ ਭੀੜ ਵੇਲੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣਾ ਕਿਧਰ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ?" {{gap}}ਗੱਡੀ ਤੁਰ ਪਈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਚਰਚਾ ਅਜੇ ਕਦੋਂ ਕੁ ਮੁਕਣੀ ਸੀ ‘ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਚਿਮਟਾ ਵੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਮੁੰਡਾ ਸੀ, ਜੋ ਗਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਗੀਤ ਮੁਕਾਇਆ, ਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਲਈਂ ਹੱਥ ਅੱਡੇ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੇ ਕਦੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕੇ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਉਠਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਥਾਈਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਚੌਰ-ਅੱਖੀਂ<noinclude>{{right|੭੯}}</noinclude> f11kgxlf91ocy1e77k0t99prkz8dna8 250 42577 226148 104156 2026-07-15T07:24:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਚੁਆਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗੂੰ ਗੁਸੈਲਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਨ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਉਤਰ ਗਿਆ। <poem>{{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ--ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਇੱਦਾਂ ਪੈਸੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ-ਤੇ ਜੇਹੜੇ ਯਤੀਮ ਹੋਣ? {{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ-ਉਹ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਜਾਣ। ਉਥੇ ਰੋਟੀ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਏ! ਨਾਲੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਗਿਲਤੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਤ ਤੇ ਯਤੀਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਲੇਮਾਣਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਚੋਖੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਗੂੰ "ਸਿਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੁੰਡਾ ਤੇ ਹਾਥੀ ਫਿਰੇ ਲੁੰਡਾਂ", ਮਾਪੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੇਮੁਹਾਰੇ ਪਏ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਮਾਕੂ ਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਜੂਆ ਖੇਡਦੇ ਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਤੱਕ ਤੋਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਟਲਦੇ। ਇਹੋ ਜੇਹੇ ਕਈ ਖੀਸੇ ਕੱਟਦੇ ਫੜੇ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਮੈਥੋਂ ਨਿਖੜ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਮਿਲਾਂਗੇ।" ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੋਂ ਸਾਂ! ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਬਚਾ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਸਣੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਹ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਭੀ ਪਿੱਛੇ ਸਾਂ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਜੋ ਮੰਗਤਾ ਆਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਨਾ, ਦੁਆਨੀ, ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਈ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਬੈਠਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਰਤਾ ਪਰੇਡੇ ਨਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਟੱਬਰ ਪੌਣੇ ਵਿਚੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹ ਭੀ ਨਹਾ ਬੈਠਾ। ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਠਹਿਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਣੇ ਟੱਬਰ ਭੀੜ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਧੱਕਮਧੱਕਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੂਜਨੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਹੱਸਣੋਂ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਕਿ ਹੁਣੇ ਉਹ ਭੀੜ ਭੀੜ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਪਿਆ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਭਾਵੇਂ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏ ਭੀੜ ਹਟੀ</poem><noinclude>{{left|੮੦}}</noinclude> kqmiua7urtbhciu8kx3aax12m0mm557 250 42579 226149 104158 2026-07-15T07:24:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਏ" ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੂ ਉਡੀਕਿਆ ਤੇ ਧੁਸ ਦੇਈ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਅਸੀਂ ਲੋਢੇ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਆ ਮਿਲੇ। {{gap}}ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਇਕ ਲੂਲ੍ਹਾ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਆ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਮਾਰਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਜਾਹ, ਭਾਈ ਜਾਹ, ਐਵੇਂ ਕੰਨ ਨਾਂ ਖਾਹ। ਕੁਝ ਹੱਥੀਂ ਕਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਦਰਜ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਅੱਜ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਗੱਡੀ ਆਈ। ਚੜ੍ਹੇ। ਇਕ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਲਈ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਯਤੀਮਾਂ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਫੋਲ ਫੋਲ ਸੁਣਾਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਯਤੀਮ ਸਨ। ਉਹ ਕਰੁਣਾ-ਰਸ-ਭਰੇ ਗੀਤ ਗਾਣ। ਇਧਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੁਮਲਾਉਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਅੱਖਾਂ ਉਹਦੀਆਂ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮੈਥੋਂ ਲੁਕਾਣ ਲਈ ਉਠਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਮੂੰਹ ਪੂੰਝੀ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਦੂਕੜੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਪਾ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਦੇਖੋ ਜੀ, ਇਹ ਆਪ ਕੇਹੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੋਖਾ ਰੁਪਿਆ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਫੇਰ ਭੀ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਗੇ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਖਾਣ ਜੋਗੀ ਕਣਕ ਹੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਬਣ ਕੇ ਕੱਪੜਾ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" {{gap}}ਅੰਮਿਤਸਰ ਉਤਰੇ ਤਾਂ ਜੀ ਆਈ. ਪਈ ਚਲੋਂ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਹੀ ਹੋ ਆਈਏ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ! ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੌਕਰ ਲੱਡੂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ! ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਜੀ ਸਵੇਰੇ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਹੁਕਮ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਹਲਵਾਈ ਨੇ ਹੁਣੇ ਬਣਾਏ ਨੇ। ਇਥੇ ਵੰਡਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੈਂ! ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਦਾਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ?" ਨੌਕਰ ਬੋਲਿਆ, "ਜੀ ਆਹ ਦੋਵੇਂ ਕਮਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ੧੦੦੦) ਖ਼ਰਚ ਕੇ ਪੁਆਏ<noinclude>{{right|੮੧}}</noinclude> 9hr88uen3ue495cefnqjcc8c9umgke9 250 42596 226150 104316 2026-07-15T07:24:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਹਨ। ਹਰ ਦਿਨ ਦਿਹਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਰ ਸਾਲ ੧੦੦) ਵੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।" {{gap}}ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਕਮਰਿਆਂ ਉਤੇ ਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹੀ ਦੋ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। </poem><noinclude>{{left|੮੨}}</noinclude> eyt7s351qw6x8dsmg0pdlpwghesotf8 250 42597 226151 104318 2026-07-15T07:24:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ'''}}}} {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਸਾਂਝ-ਸੰਝਾਲੀ ਦਾ ਮਸਲਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਤੌਰ ਕੌਮ ਦੇ ਅਸੀਂ ਓਨਾ ਚਿਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਕੋਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਖਵਾ ਸਕਦੇ{{bar|2}}ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਲੀ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਅਚਨਚੇਤ ਲੋੜ ਜਾਂ ਭੀੜ ਸਮੇਂ ਨਿਰੇ ਝਟ ਟਪਾਊ ਨੀਤਕ ਸਿਰਜੋੜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੀ ਸੰਧੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੁਵੱਲੀ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪੇਉਂਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਬੂਟਾ ਨਿਸਰੇ ਅਤੇ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਤਕ ਇਸ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਜਿਤਨੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਤਨ ਸੀ, ਜੋ ‘ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਲਹਿਰ' ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਣ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣ ਸਾਂਝੇ ਕਸ਼ਟ ਦੀ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਢਲ ਕੇ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਲਈ ਇਕ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਏਸ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਤਾਂ ਅਤਿਅੰਤ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਭਲਾ ਕਰਨ ਦੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਬ੍ਰਿਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਧਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿਸਣ। ਨਾਲੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਲਈ ਕਸ਼ਟ ਝਲਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਹੀ ਐਸੇ ਹੋਣ ਕਿ ਇਹ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੌਕੇ ਬਣਾਣਾ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਵਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਆਣੀ ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਭੀੜਾਂ ਤੇ ਅਚਨਚੇਤੀ ਲੋੜਾਂ ਸਮੇਂ ਕੰਮ<noinclude>{{right|੮੩}}</noinclude> sj5eggefs9pxeiiodby0xosfif190nm 250 42598 226152 104341 2026-07-15T07:24:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਮੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਸਥਾਈ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਇਸ ਵਿਚ ਜੁੱਟਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਵਰਗੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਭੀ ਦਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਕ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਘਟ ਸ਼ਿਡਈ ਹੋ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਉਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੰਗ ਉਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਾਜਬੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਸਮਝ ਰਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਣ ਬੁਝਕੇ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਅਨਮਤੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਹੱਕ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਨੁਕਸਾਨ ਸਹਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਿੰਦੂ ਗਊ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਗਊ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਧਾਰਮਕ ਅਸੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਕ ਹੈ। ਜੇ ਓਹ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਇਸ ਹੱਕ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕਦੇ ਭੀ ਨਾ ਵਰਤਣ, ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਨਮਤੀ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਅੜਿੱਕਾ ਡਾਹੇ, ਤਦ ਓਹ ਮੂਤਾਣੇ ਹੋ ਖੜੋਣਗੇ। ਕਈਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਕਾਂ ਤੇ ਡੱਟ ਖਲੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚੋ ਖਿੱਚੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਕ ਧਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਛੱਡ ਦੇਣ ਉਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਬਲਕਿ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਬ੍ਰਿਤੀ ਬਦਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਹਿੰਦੂ ਹਵਨ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਊ ਬੱਧ ਕਰਨ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਨੱਕ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ! (ਇਉਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਵਰੇ ਗਊਆਂ ਘਟ ਮਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਵੈਂ ਕਿ ਨਿਰੋਲ ਮੁਸਲ ਮਾਨੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸੀਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਜਾ ਵਜਣ ਤੇ ਰੋਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦ ਮਸੀਤ, ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀਂਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਦਬ ਵਜੋਂ ਆਪੇ ਵਾਜਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਜਾਂ ਵਾਜੇ<noinclude>{{left|੮੪}}</noinclude> dpv4aoruwm02pqq19vbw9ddd2xmltzn 250 42599 226153 104343 2026-07-15T07:24:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਾਲੇ ਜਲੂਸ ਦਾ ਵਕਤ ਹੀ ਐਸਾ ਰਖਣ ਕਿ ਉਸ ਵਕਤ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਪੜ੍ਹੀ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧਾਰਮਕ ਹੁਲਾਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਅਦਬ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਸੋਹਣੇ ਭਰਾ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ! ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ: "ਦੇਹਰਾ ਮਸੀਤ ਸੋਈ, ਪੂਜਾ ਔ ਨਿਵਾਜ ਓਹੀ, ਮਾਨਸ ਸਬੈ ਏਕ ਪੈ ਅਨੇਕ ਕੋ ਪ੍ਰਮਾਉ ਹੈ।" {{gap}}ਤੀਜਾ ਇਕ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਉਪਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਬਿਨ੍ਹਾ ਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਸੰਗਠਨ ਜਾਂ ਤਨਜ਼ੀਮ ਵਿਚ ਪਰੋਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਬਚਾਉ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਆ ਈ ਨਾ ਪਏ, ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਫਿਰਕਾ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਤਕੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਰਕੇ ਢਲ ਢੁਲ ਕੇ ਇਕ ਕੋਮ ਬਣ ਜਾਣ। ਬਲਕਿ ਤੁਸਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਟੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਧਿਰ ਨੂੰ ਏਲਾਨੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਆਖਣ, ਦਾ ਹੀਆ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਇਹ ਰਾਇ ਬਣਾਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਤਨ ਹਿੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਚੀਨ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ, ਅਰਬ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਹਨ। ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਭੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਇਲਾਕੇ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਸਚ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖ਼ਿਆਲ ਰੋਗੀ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਇਹ ਰੋਗ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਤਨਜ਼ੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਿੱਟਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮ ਫ਼ਸਾਦ ਨਿਕਲਿਆ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕੌਮ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਿੰਦੂ ਭੀ ਹਨ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੀ, ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ<noinclude>{{right|੮੫}}</noinclude> eb0raqc1dg4podqzg3r3isxgbu8k0z7 250 42600 226154 104347 2026-07-15T07:25:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿ ਹਿੰਦ ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਅੱਖ ਹਿੰਦੂ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੀ ਅੱਖ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਇਕ ਅੱਖ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ, ਤਦ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਕੌਮ ਦਾ ਅੰਗ ਸਮਝਣ, ਅਤੇ ਨਿਰੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਲੜਨਾ ਤੇ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣਾ ਸਿਖਣ। {{center|੨}} {{gap}}ਇਹ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਜੇ ਤੀਕਣ ਇਸ ਔਕੜ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਕੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੌਮ ਨੇ ਲੱਭਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਰੋਮਨ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਤੇ ਪ੍ਰਾਟੈਸਟੈਂਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਫਿਰਕੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੀਆਂ ਤੇੜਾਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਰਹਿਣ 'ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਸਾਨੂੰ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸ ਦੀਆਂ ਤੇੜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਤੇੜਾਂ ਨਹੀਂ। ਓਹ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਕ ਯਕੀਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਰਹਿਣ ਬਹਿਣ, ਕਿਰਤ ਵਿਰਤ ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਣ ਜਾਂ ਮਹਿਸੂਸਣ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਖੇਵੇਂ ਮੇਟਣੇ ਔਖੇ ਨਹੀਂ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਕੇ ਇਕ ਕਰਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਹ ਔਕੜ ਕਈਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਹਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨੋਂ ਹੀ ਕੱਢ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਖਿੜੇ-ਮੱਥੇ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੂਲੋਂ ਕੱਟ ਹੀ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਅੱਠਵੀਂ ਤੋਂ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਸਪੇਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਦ ੧੮੪੨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਤੇ ਕਾਰਵਦਾ ਹਿਸਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹਕੂਮਤ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude>{{left|੮੬}}</noinclude> 6uxs1lyvi5jijjkoit9filftvkg2239 250 42601 226155 104349 2026-07-15T07:25:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਡਰੀ ਸਭਿੱਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾਏ। ਈਸਾਈ ਹਾਕਮ ਆਪਣੀ ਪਾਲਿਸੀ ਐਸੀ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਈਸਾਈਆਂ ਵਿਚ ਰਚ ਮਿਚ ਕੇ ਇਕ ਰਲਵੀਂ ਕੌਮ ਦਾ ਹਿਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਪੇਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਪੁਜਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਈਸਾਈਆਂ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਅਗਾਹਾਂ ਲੰਘੈ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਐਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਈਸਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਰੱਖ ਲਓ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਨਾ ਬਦਲੋ। ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਮਤ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਓ, ਜਾਂ ਬਿਸਤਰਾ ਬੋਰੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਕੇਹਾ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ ਏਕਤਾ ਵਰਤਾਉਣ ਦਾ! ਸਪੇਨ ਤੇ ਪਰਤਗਾਲ ਵਿਚ ਏਹ ਤਰੀਕਾ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ੧੨੯੦ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਆਏ ਭੀ, ਤਾਂ ਚਿਰਾਂ ਤੀਕ ਪੂਰਾ ਹਕ ਨਾ ਲੈ ਸਕੇ। ਅੰਤ ੧੮੫੮ ਵਿਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ੧੭੯੦ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ੧੮੯੧ ਵਿਚ. ਪਰ ਇਹ ਹਕ ਮੁੜ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਖੋਹ ਲਏ। ਇਹ ਵਿਚਾਰੇ ਹੁਣ ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਧੱਕੇ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਲੇ ਈਸਾਈ ਆਪਣੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਧੋਣ ਇਉਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ ਜਾਵੇ! ਪਰਾਏ ਹੱਡੇ ਅੰਮਾ ਦਾਤੀ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਦੁਖੜੇ ਰੂਸ ਪੋਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੀਆ, ਹੰਗਰੀ 'ਚ ਸਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕਿਆ? ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕੀਂ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਾਮ ਉਤਨਾ ਕੁ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਇਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ। ਤੁਰਕ ਲੋਕ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਕੰਡਾ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਅੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਇਕ ਹੋਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਸੋ ਉਹ ਛੇਤੀ<noinclude>{{right|੮੭}}</noinclude> c7i5m79avimsuu103q755f2czur3yx5 250 42602 226156 104352 2026-07-15T07:25:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜੁੱਲਾ ਲਾਹ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੁਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਂਗ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਯੂਰਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਸਕਣ! ਕਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ ਤੇ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕ ਭੀ ਦੂਰੋਂ ਚਲ ਕੇ ਮਰਾਕੋ ਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਫ਼ਿਆਂ, ਗਲੀਚਿਆਂ, ਪਰਦਿਆਂ, ਪਿਰਚਾਂ ਪਿਆਲੀਆਂ, ਚਾਹਾਂ ਤੇ ਕਾਹਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਫ਼ਖਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਸੇ ਸਭਿੱਤਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਅਰਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਰੀਝ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਅਰਬੀ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਯੂਰਪੀਨ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪਗੜੀ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਲੈ ਆਸਾਮ ਬੰਗਾਲ ਤਕ ਫੈਲਾਇਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿੱਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਸਭਿੱਤਾ ਦਾ ਮੇਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕ ਇਕ ਸਭਿੱਤਾ ਦੀ ਭਾਂਜ ਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਦਾਬਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸੁਲਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਧਿਰ ਦੂਜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ। {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿਥੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਜਾਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇਕਮਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿੱਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਡਰੀ ਸਭਿੱਤਾ ਵਾਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਉਥੇ ਭੀ ਇਹੋ ਜਹੀ ਔਕੜ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਪਰੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮੇਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰੋਂ ਹੀ ਕੱਢ ਦਿਓ। {{center|੩}} {{gap}}ਹੱਛਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਔਕੜ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਬਹੁੜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ<noinclude>{{left|੮੮}}</noinclude> jt5bht5tvf18q3p9nqwthhqgfjam0ry 250 42603 226157 104355 2026-07-15T07:25:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਤਿਹਾਸ ਭੀ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ? ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜਤਨ ਭੀ ਰੁਕ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਿਸਫਲ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਉਸ ਪਾਲਿਸੀ ਵੱਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਅਚਾਰੀ ਤੋਰ ਤੇ ਇਕ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੀ। ਇਸ ਆਸ਼ੇ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰੁਚੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬਿਗਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਐਸੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਜਣ ਨਿਕਲਦੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਹੇੜੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਪੈਂਤੜਾ ਲੱਭਦੇ ਜਿਸ ਉਤੇ ਅਸਲੀ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਇਆਂ ਦੀ ਮਿਲੋਣੀ ਬਝ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਜਤਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਦਈਏ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੱਢਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਸੀ ਸਾਂਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਰੱਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸਤਿਆ ਪੀਰ' ਰਖਿਆ। ਸਾਧੂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਵੇਦ ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਮਤ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਿਚ ਸਾਂਝ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਨੇ ਇਹੋ ਜਹੀ ਸਾਂਝੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ। ਸਰਹਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਿਆਜ਼ੀਦ ਨੇ ‘ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਲੰਗੀ ਫਿਰਕਾ ਚਲਾਇਆ। ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਦੀਨ-ਇਲਾਹੀਂ' ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗੀਆਂ-ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਤਨ ਬਿਰਥੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਜਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ-ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰੋ ਚਲਾਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ<noinclude>{{right|੮੯}}</noinclude> jaeau3kpmt9btwy94kiy5c7dknznki9 250 42604 226158 104356 2026-07-15T07:25:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਪਾਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਜੀਵਨ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਇਕੇ ਵਾਹੇ ਵਿਚ ਨਾ ਚਲਾ ਸਕਿਆ। ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਉਪਰਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੇ ਉਹ ਠੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਧਵਾਟੇ ਨਾ ਵਿਚਲਾ ਦਿੰਦੇ। {{gap}}ਇਸ ਕੰਮ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਖੇਵਿਆਂ ਤੇ ਵਿੱਥਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਸਨ, ਇਕ ਪੈਂਤੜੇ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਲੋਕੀਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਤੇ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਪੜ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਇੰਨੇ ਤੜਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਬਿਠਾਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਝਟ ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਉਂ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਕਹੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਹੁਨਰ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਤੇ ਕੋਮਲਤਾਈਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਅਪੜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੇ ਬੀਬੇ ਤੇ ਸੁਲੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਿੰਦ ਦਾ ਇਮਾਰਤੀ ਹੁਨਰ’ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: "ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਖਪਾਤ ਦੇ ਅਪਣਾਕੇ ਫਿਰਕੂ ਵੱਟਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ।" ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਦੌਨੀ, ਫੌਜੀ, ਨਕੀਬ ਖ਼ਾਨ ਆਦਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਲਮਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਉਲਥਾਣ ਤੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰੇ ਕੀਤਾ। ਨਵਾਜ਼, ਜੈਸੀ ਆਦਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਜ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ ਢੁਕਵੇਂ ਬੱਧੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਹਿੰਦੁ ਕਵੀ ਭੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹਿੰਦੁਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਬੋਲੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਉਰਦੂ' ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਕਵਾਰਗੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{left|੯੦}}</noinclude> se2n1qmpiyi4cm6n46e6bfu81hzxw0u 250 42605 226159 104357 2026-07-15T07:25:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰਚਣ ਮਿਚਣ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਬਣੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼ਕਲ ਫੜੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਰਗੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਚਾਂਦ (੧੧੯੩), ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ (੧੩੨੫), ਕਬੀਰ (੧੪੪੦-੧੫੧੮), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (੧੪੬੯੧੫੮), ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ (੧੬੨੩), ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲੀਆਂ। ਬ੍ਰਿਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਬਿਆਨ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਰਬੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇ। ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ‘ਆਜ਼ਾਦ’ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਬਿ-ਹੱਯਾਤਿ' ਵਿਚ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਿਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਵੇਰਵੇ ਦਸਕੇ ਚਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਅਸਲ ਦੀ ਨਿਕੀ ਜਿਹੀ ਗਰੀ ਉਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਖੋਪਾ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵੇਰ ਗਰੀ ਲੱਭਣੀ ਹੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਬਾਹਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਉ ਤੇ ਨਿਭਾਉ 'ਚ ਮੂਰਤਕ (Sculptural) ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਵਾਂਗੂ ਮੂਰਤਕ (Picturesque} ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਅਰ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ (ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ} ਇਉਂ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਚੰਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਚਰਾਂ। ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣ ਆ ਗਏ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਬੋਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਜੇਕਰ ਅਕਬਰ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇ ਕਸ਼ੀਦੇ ਦੀ ਚੇਟਕ ਨਾ ਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੁਹੰਮਦ ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਮਸਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ, ਹਾਲੀ ਤੇ ਨਜ਼ੀਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਰਦੂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਚੌਖਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਬਕ ਬੋਲੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਿਟ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੂਲਿਕ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਮਲਦੀ, ਤਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਓਪਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਖੇੜ ਰੱਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਨਾਮਦੇਵ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਜੇ ਭੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਮਝ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਤਰ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਸਾਡੇ<noinclude>{{right|੯੧}}</noinclude> kkv9wy6yfxjxjby134mj1jtgiycosr1 250 42606 226160 104358 2026-07-15T07:25:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਜਾ ਪਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਬੀਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ। ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਜੋ ਏਕਤਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। {{gap}}ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤੇ ਮਿਲਵੇਂ ਹੁਨਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਲ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਰ ਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾ-ਰਸ ਵਿਚ ਪਰਦੇਸੀ ਸਨ, ਪਰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਰਗੂਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਹੁਨਰਾਂ ਲਈ ਓਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਸੀ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਮਾਰਤੀ ਹੁਨਰ ਵਿਚ ਬਲਕਿ ਰਾਗ ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਕੌਮੀ ਤਰਜ਼ ਕੱਢੀ. ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੋਕਦਾਰ ਸਿਖਰ ਲੈ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੁਜਾਰੀ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਮਾਇਤ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਦੀ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਤਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਬਣਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਸਿਖਰ ਦੀ ਛਾਂ ਗੁੰਬਦ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ ਪਰ ਗੁੰਬਦ ਭੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ ਤੇ ਨਾ ਏਡੀ ਭਰਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਵਲ ਖਾ ਕੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕੰਵਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕਲਾ ਦੇ ਪੰਜਰਤਨੀ ਖ਼ਿਆਲ ਮੂਜਬ ਗੁੰਬਦਾਂ ਭੀ ਇਕ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੋਟੀ ਸਿਖਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮੂਰਤਕ ਢਾਂਚੇ ਉਤੇ ਅਰਬ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਗਲਦਾਰ ਕਾਨਸਾਂ ਤੇ ਛੱਜਿਆਂ ਉਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਕਰਾਨਚੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦਾ ਅਤੇ ਪਉੜੀਆਂ ਉਤੇ ਹੌਦੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕੱਜਣ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹ ਆਗਰੇ ਤੇ ਫਤ੍ਵੇਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਤਰਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਪੈ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਕਬਰੀ ਤਰਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਭੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਤਰਜ਼ ਵਿਚ<noinclude>{{left|੯੨}}</noinclude> bbdg32ie06p6gsexjyh5osilnceb8g8 250 42607 226161 104359 2026-07-15T07:25:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫ਼ਰਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਕੇ ਨਰੋਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਉਣਾ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੁਨਰ ਵਿਚ ਉਹ ਖੱਪਾ ਫੇਰ ਆਣ ਪਿਆ ਜਿਸ ਉਤੇ ਅਕਬਰ ਨੇ ਪੁਲ-ਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਕਲਾ-ਬੁਧਿ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿਚ ਗਈ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਚਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਬੱਝ ਤੁਰੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੀਤਿਆਂ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਆਜ਼ਾਦ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨੇ ਚਲਦਾ ਰੱਖਿਆ। {{gap}}ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਤਾਨ ਸੈਨ ਜਿਹੇ ਰਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮੋੜ-ਤੋੜ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਵਿਚ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਲਟਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਉਸ ਉਤੇ ਇਹ ਦੂਸ਼ਣ ਲਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਪਰਦਾਈ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਗ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਰਾਹੇ ਪਾਇਆ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਰਸ ਨੂੰ ਭੀ ਸੂਤ ਬਹਿ ਸਕੇ। ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਭੀ ਕੁਝ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਅਜੇਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਝੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਪਾ ਦੇਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਘ ਹਿੰਢੋਲ ਆਦਿ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਐਸੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਭੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜ ਭੁੰਨ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਜੋਗਾ ਹੀ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਇਸ ਲਈ ਦੀਪਕ, ਜੋਗ ਆਦਿ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸੰਤ, ਗੌੜੀ ਆਦਿ ਸੰਜੀਦਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਜੋਸ਼ ਦੁਆਣ ਲਈ ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂਜ ਲਿਸ਼ਕਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ। ਆਸਾ, ਤਿਲੰਗ ਆਦਿ ਸਰਹੱਦੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਹੁਨਰੀ ਮੇਲੇ ਕੀਤੇ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਅਰਬੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਭੀ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।<noinclude>{{right|੯੩}}</noinclude> ed5ca65mkz8l6ng4us6lvtbcfh61gkp 250 42608 226162 104364 2026-07-15T07:25:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{gap}}ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਔਖਾ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਮੇਲ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸੂਫ਼ੀ ਮਤ ਵਾਲੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਭੀ, ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਅਸਰ ਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਰੌ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਘੇ ਅੰਗ ਇਹ ਸਨ:{{bar|3}} {{gap}}(੧)ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ। {{gap}}(੨) ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਪਾਤ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਭਾਈਚਾਰਾਮੰਨਣਾ। {{gap}}(੩) ਧਰਮ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ। {{gap}}(੪) ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਸਰਬ ਸਾਂਝੇਗੁਰੂ ਜਾਂ ਪੀਰ ਦੀ ਲੋੜ। {{gap}}(੫) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਂ ਇਬਾਦਤ ਲਈ ਵਰਤਣਾ। {{gap}}ਰੱਬ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਭੀ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਿਲਸਫੇ ਵਾਲਾ ਨਿਰੀ ਇਕ ਨਿਰਗੁਣ ਮਨੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕੋਈ ਦੂਰ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਬੈਠੀ ਪਰੇ-ਪਰੇਰੀ ਹਸਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਖਿਆਲ ਇਹ ਬਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵਸਦੀ ਰਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ।</poem> {{Block center|<poem>‘ਕੋ ਕਹਤੋ ਸਭ ਬਾਹਰਿ, ਕੋ ਕਹਤੋ ਸਭ ਮਹੀਅਉ॥ ਬਰਨੁ ਨ ਦੀਸੈ ਚਿਹਨੁ ਨੇ ਲਖੀਐ, ਸੁਹਾਗਨਿ ਸਾਤਿ ਬੁਝਹੀਅਉ॥੧॥ ਸਰਬ-ਨਿਵਾਸੀ ਘਟਿ ਘਟਿ ਵਾਸੀ, ਲੇਪੁ ਨਹੀਂ ਅਲਪਹੀਅਉ॥ ਨਾਨਕੁ ਕਹਤ ਸੁਨਹੁ ਰੇ ਲੋਗਾ, ਸੰਤ ਰਸਨ ਕੋ ਬਸਹੀਅਉ॥੨॥ {{gap|20em}}(ਜੈਤਸਰੀ ਮ: ੫} </poem>}}<noinclude>{{left|੯੪}}</noinclude> 7ndaxo1qa6ijrc4wtngd3gzsoyk0tuv 250 42609 226163 104432 2026-07-15T07:26:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪਸਰ ਗਏ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੇ ਮਤ-ਭੇਦ ਦੇ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮਿਟਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਆਪੋ ਵਿਚ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਕਿਡੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਬਿਤਾਂਦੇ ਸਨ। ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਇਤਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕੋਈ ਸੰਗ ਨਾ ਜਾਪੀ। {{center|੪}} {{gap}}ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਆਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜੇਕਰ ਅਸਾਂ ਇਕ-ਮੁੱਠ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਇਕ ਜ਼ਬਾਨ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਨਰੋਲ ਹਿੰਦੂ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਛੁੱਟੜ ਲਫ਼ਜ਼ ਭਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਅਜੇਹੀ ਪੁੱਠ ਚਾੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਕਤਰਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਲਈ ਇਹ ਦਾਹਵਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਕੌਮੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਢਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਵਾਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਖ ਸਕਣ। {{gap}}ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਜਖਣ-ਪਰਖਣ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣ। ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਫਿਰਕੂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{right|੯੫}}</noinclude> kv8dhu0vegxos9g3ot1y9zr6gr9pp26 250 42610 226164 104435 2026-07-15T07:26:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਉਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਨੇ ਹਿੰਦੂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਿਤਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ? ਕਿਤਨੇ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਅਰਬੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ ਆਈ, ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਭਿੰਨ ਭੇਤ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਕਿ ਅਸ਼ਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਕਿਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਨਮਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸੁੰਨੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਵਹਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਝਗੜਾ ਹੈ? ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਇਕ ਉੱਘਾ ਹਿੰਦੂ ਲੀਡਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਬਾਟੇ ਵਿਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਚੰਗੇ ਨੇਕ-ਦਿਲ ਹਿੰਦੂ ਸੱਜਣ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਨੇ ਕੁ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ? ਕਿਤਨੇ ਕੁ ਹਿੰਦੂ ਸੱਜਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਕ ਦੂਜੇ ਬਾਬਤ ਕਿਤਨੇ ਕੋਰੇ ਤੇ ਬੇਖ਼ਬਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ? {{gap}}ਫਿਰ ਦੇਖੋ ਅਸੀਂ ਹੁਨਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਕਿਤਨੇ ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿਚੂ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ! ਸਾਹਿੱਤ ਵਾਂਗੂ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹੁਨਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਡਿਆਂ ਨੇ ਰਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਰਕੰਦ ਜਾਂ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੀ ਜਾਂ ਮਥਰਾ ਬਿੰਦਰਾਬਨ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ, ਆਸ਼ਰਮ, ਹੋਰ ਪਬਲਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਿਰੋਲ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਕਲ ਦੀਆਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਦੇ ਸਿਖਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਸਤੇ ਬਰਕਮਾਸਤਰੀ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਡਾਟਾਂ ਦਾ ਰੋਲਾ ਤਾਂ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਕਮਾਨੀਦਾਰ ਡਾਟਾਂ ਤੇ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ,<noinclude>{{left|੯੬}}</noinclude> kcpwjf7j94yavnzrmx5tvkfbj8dij7w 250 42611 226165 104439 2026-07-15T07:26:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਉਸਾਰਗੀਰੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਮਨੋ-ਬਿਰਤੀ ਮੁਸੱਵਰੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਚਿਤਰਕਾਰ, ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਾਧਿ-ਬਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਨਿਰੋਲ ਹਿੰਦੂ ਬਿਰਤੀ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਪਲਾਤਾ-ਪਲਾਤਾ ਰੰਗ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਤਰਜ਼ ਨਿਰੋਲ ਹਿੰਦੁ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਹਿੰਦ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਅਖਵਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਵਿਚ ਬਰਕਰਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਅਸਰ ਨੇ ਲਿਆਂਦੀ · ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਚੁਗਤਾਈ ਵਰਗੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਸੱਵਰ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਰਗੀ ਡੂੰਘਿਆਈ ਨਾ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰਾ ਭਾਵ ਸਤ੍ਹਾ ਉਤੇ ਹੀ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਰਦਾਰ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਟਾਵੇਂ-੨ ਸਿਖ ਮਸੱਵਰ ਦੋਹਾਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਮੁਸੱਵਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਵੇਂ-੨ ਯੂਰਪੀ ਢੰਗ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ, (ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਜਾਂ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਉਘਾੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿਚ ਵੀ ਓਹੀ ਵਖੇਵਾਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਉਪਨਿਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਾਣ ਇਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਤੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਓਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਖਿਆਲ ਰਲਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸੰਧੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਫਲਸਫਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਚਲਣਾ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹਨਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹਰ ਇਕ ਧਿਰ ਆਪਣਾ ਵਖਰਾ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਕਾਇਮ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਮਿਲੌਣੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆ ਜਾਏ। ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਾਹ, ਵਿਦਿਆ, ਹੁਨਰ ਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ<noinclude>{{right|੯੭}}</noinclude> hszuyzkddzvq6fs42xofv66p4v77p1b 250 42612 226166 104443 2026-07-15T07:26:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਰਖਣ ਵਿਚ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਗਿਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ! ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇਕ ਅਜੇਹੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗੂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਿੱਛਾ ਫੋਲ ਫੋਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਿੜ੍ਹਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਸਹੇੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੇਡਾ ਖੁਸ਼ ਸਾਂ! ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਪੇਕੇ ਵਸਦੀ ਸਾਂ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਔਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ! ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਕਲੇ ਗੁਲ-ਛਰੇ ਉਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਇਹ 'ਮੁੜ ਕੰਵਾਰੀ' ਬਣ ਕੇ ਪੇਕੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਹੀ ਜਾਚਾਂ ਸਿੱਖਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।<noinclude>{{left|੯੮}}</noinclude> feoap2rwh5bmud5iw90nmnty2mlywgl 250 45271 226120 118682 2026-07-15T07:04:37Z Harchand Bhinder 2624 226120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{dhr|13em}} {{center|<poem>{{gap}}{{xx-larger|ਜੂਠ}} {{larger|ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</poem>}} {{dhr|3em}}<noinclude></noinclude> 4yo8gm8oz2zvce7hr855giyk6xocqfm 226121 226120 2026-07-15T07:05:14Z Harchand Bhinder 2624 226121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{dhr|16em}} {{center|<poem>{{gap}}{{xx-larger|ਜੂਠ}} {{larger|ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</poem>}} {{dhr|3em}}<noinclude></noinclude> cgul45sffppukp2gqrn7ej9oego0b6s 226122 226121 2026-07-15T07:05:45Z Harchand Bhinder 2624 226122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{dhr|19em}} {{center|<poem>{{gap}}{{xx-larger|ਜੂਠ}} {{larger|ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</poem>}} {{dhr|3em}}<noinclude></noinclude> r5yr77yk6rxcxgvgcc44jggojlwgmmk 250 45273 226123 133807 2026-07-15T07:10:19Z Harchand Bhinder 2624 226123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|ਜੂਠ}} {{larger|ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}} {{dhr|8em}} {{larger|ਬਲਰਾਮ}} {{dhr|5em}}}} {{Css image crop |Image = ਜੂਠ_ਤੇ_ਹੋਰ_ਨਾਟਕ_–_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 5 |bSize = 548 |cWidth = 110 |cHeight = 100 |oTop = 535 |oLeft = 225 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 264yb9q6xxhc755y8ib8krtkr0u2c8s 250 52051 226182 160025 2026-07-15T11:51:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੫ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਨਿੱਘੀ ਸ਼ੋਖੀ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਸ਼ਰਮਾਂ, ਲਾਸਾਂ ਪੈਣ, ਜੇ ਪਾਵੇ ਨਰਮਾਂ! ਅੰਬਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਉੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ, ਨਿਉਂ ਕੇ ਰਹਿਣ ਜ੍ਯੋਂ ਕਰ ਡਾਲੀ! ਹਸਦੀ ਰਸਦੀ ਚੰਦ ਪੇਸ਼ਾਨੀ, ਕੰਵਲ ਲਕੀਰਾਂ ਵੱਟ ਨੂਰਾਨੀ! ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਦਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਊਆਂ ਵਾਲੀ ਹਥ ਵਿਚ ਮਾਲਾ! ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਓਹ ਸ਼ਰਮ ਹਜ਼ੂਰੀ, ਨਿਕਲੇ ਗੱਲ ਨ ਮੂੰਹੋਂ ਪੂਰੀ! ਸਚ ਦੇ ਸੱਚੇ ਗੱਲਾਂ ਢਲੀਆਂ, ਜ੍ਯੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਖਿਲਾਰਨ ਕਲੀਆਂ! ਭਲਿਆਈ ਵਿਚ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਬੁਰਿਆਈ ਤੋਂ ਹਰਦਮ ਡਰਨਾ! ਛੋਟੀ ਉਮਰਾ 'ਅਕਲ ਵਡੇਰੀ', ਜ੍ਯੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨਾਪੇ ਵਿਚ ਘੇਰੀ! ਸਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਅਣਖ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਰੱਤੀ ਭਰ ਏਹਸਾਨ ਨ ਸਹਿਣਾ! ਪੀੜ ਪਰਾਈ ਅੰਦਰ ਮਰਨਾ, ਦੁਖ ਗ਼ੈਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧਰਨਾ! ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਬਹਿਣਾ, ਵਾਂਗ ਕੰਵਲ ਦੇ ਸੁਥਰੇ ਰਹਿਣਾ! </poem>}}<noinclude></noinclude> 8bvuhyoybg4e6g6uoeiitva27daqqnn 250 52052 226183 160026 2026-07-15T11:51:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੫੧)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਹਾਇ ਓਹ ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਪ੍ਯਾਰਾ, ਗੁੰਮ ਹੋਯਾ ਏ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ! ਆਣ ਪਵੇ ਜਦ ਓਹਦਾ ਝੌਲਾ, ਰੋ ਕੇ ਕਰ ਲਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੌਲਾ! ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਪਿਆਰਾ, ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਰਿਆ ਸਾਰਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਡਰਦਾ, ਤਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਯਾਰ ਨ ਕਰਦਾ! ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਏਹ ਫੁੱਲ ਨਿਰਾਲੇ, ਬਿਨ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਓਂ ਭੜਕਾਂ ਵਾਲੇ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਰਦਮ ਡਰੀਏ, ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਯਾਰ ਨ ਕਰੀਏ! {{xx-larger|{{center|'''ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੀ ਈਰਖਾ'''}}}} ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਬੜਾ ਨਿਰਾਲਾ, ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ, ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ! ਸਾਫ਼ ਮਹੱਲੇ ਨਿਰਮਲ ਗਲੀਆਂ, ਗਿਰਦਬਗਿਰਦ ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਵਲੀਆਂ। ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬੜੇ ਰੰਗੀਲੇ, ਬਾਂਕੇ, ਟੇਡੇ, ਛੈਲ, ਛਬੀਲੇ! </poem>}}<noinclude></noinclude> ke4rien3wdttc1hrgaa2yzfvks3ytvt 250 52054 226184 160027 2026-07-15T11:51:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੫੨ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> *ਮੁਸ਼ਕਨ ਮੈਦੇ ਤਲ ਤਲ ਖਾਵਨ, ਮਖ਼ਮਲ ਰੇਸ਼ਮ ਪੱਟ ਹੰਡਾਵਨ! ਉਹਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਲੇ ਅੰਦਰ, ਬਿਨ ਤਾਜੋਂ ਇੱਕ ਰਹੇ ਸਕੰਦਰ! ਵੱਡੀ ਉਮਰਾ ਬੁੱਢਾ ਠੇਰਾ, ਬੱਗੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨੂਰੀ ਚੇਹਰਾ! ਆਜਜ਼, ਅਣਖੀ, ਦਰਦੀ, ਦਾਨੀ, ਸੁਘੜ, ਸੁਚਿੱਤ੍ਰ, ਸਾਊ, ਗਿਆਨੀ! ਫੱਟ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਲੱਗੇ, ਲਹੂ ਤਤੀਰੀ ਉਹਨੂੰ ਵੱਗੇ! ਪੀੜ ਪਰਾਈ ਅੰਦਰ ਮਰਦਾ, ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪੂੰ ਜਰਦਾ! ਮਾੜੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਮ ਕਮਾਵੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਨੀਵੇਂ ਜਾਵੇ! ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਅਜਿਹੀ ਦੁੜਾਵੇ, ਹਰ ਪਰਿਹਾ ਖੜਪੈਂਚ ਬਣਾਵੇ! ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਯਾ ਐਸਾ ਨਾਵਾਂ, ਧੁੰਮ ਪਈ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਰਾਵਾਂ! ਕੰਮ ਕਰੇ ਤਰਖਾਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਮਣਕੇ ਦੀ ਫੇਰੇ ਮਾਲਾ! {{smaller|*ਬੇਗਮੀ।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> jvjbux6qk50dlze976ne1dxuwk28a6j 250 52055 226185 160028 2026-07-15T11:51:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੫੩ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ! ਰੱਬੀ ਖ਼ੌਫ਼ੋਂ ਹਰਦਮ ਡਰਦਾ! ਘਰੋਂ ਕਦੀ ਜੇ ਬਾਹਰ ਆਵੇ, ਵਾਂਗ ਚੰਦਰਮਾ ਇਜ਼ਤ ਪਾਵੇ! ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਕਰਨ ਸਲਾਮਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਬਣਿਆ ਉਹਦਾ ਕਾਮਾਂ! ਓਥੇ ਹੀ ਇਕ ਮਾਯਾਧਾਰੀ, ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਸੀ ਬੜਾ ਹੰਕਾਰੀ! ਲਹੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਰ ਮੋਯਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਣ ਵਾਲਾ! ਮਾਨ ਮਾਯਾ ਦੇ ਡੁੱਬਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਥੂ ਥੂ ਕਰਦਾ ਉਠਦਾ ਬਹਿੰਦਾ। ਮੰਗਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਧੱਕੇ, ਦੌਲਤ ਰੋੜ੍ਹੇ ਤੀਏ ਛੱਕੇ+! ਲੈਣ ਉਧਾਰ ਕੋਈ ਜੇ ਆਵੇ, ਦੂਣੀ ਚੌਣੀ ਰਕਮ ਲਿਖਾਵੇ! ਜੋ ਜੀ ਚਾਹੇ ਬ੍ਯਾਜ ਲਗਾਵੇ, ਕੁੱਲਾ ਕੋਠਾ ਕੁਰਕ ਕਰਾਵੇ! ਦੇਖ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਏਹੋ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਦਮ ਕਹਿੰਦਾ:- {{smaller|+ਜੂਆ}} </poem>}}<noinclude></noinclude> 406og8378tki64w8rfwbf4sfgal6y0g 250 52056 226186 160029 2026-07-15T11:51:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੫੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem> 'ਦੇਖੋ ਜੀ, ਮੈਂ ਮਾਯਾ ਧਾਰੀ, ਮਿਲਖ ਜਗੀਰ ਮੇਰੀ ਹੈ ਭਾਰੀ! ਓਹ ਤਰਖਾਣ ਗ਼ਰੀਬ ਨਿਕਾਰਾ, ਡੰਗ ਬਡੰਗੀ ਕਰੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ! ਕਰਨ ਸਲਾਮਾਂ ਓਹਨੂੰ ਸਾਰੇ, ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਜਾਵਨ ਵਾਰੇ! ਓਹਦੀ ਐਡੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹੋਈ, ਮੇਰੀ ਵਾਤ ਨ ਪੁੱਛੇ ਕੋਈ! ਦੌਲਤ ਮੇਰੀ ਕੰਮ ਨ ਆਈ, ਮੈਨੂੰ ਜੱਸ ਨ ਮਿਲਿਆ ਰਾਈ! ਏਹ ਸਿਆਪੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਰਦਾ, ਓਹਦੇ ਸਾੜੇ ਹਰਦਮ ਮਰਦਾ! ਇਕ ਦਿਨ ਕਰਨਾ ਐਸਾ ਹੋਯਾ, ਰੱਬ ਸਬੱਬ ਅਜੇਹਾ ਢੋਯਾ! ਬੁੱਢੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਯਾ, ਕੋਲ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਆਣ ਖਲੋਯਾ! ਡਿੱਠਾ ਓਹਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝਾ, ਜ੍ਯੋਂ ਮੈਦੇ ਵਿਚ ਮੱਖਣ ਗੁੱਝਾ! ਆਰੀ ਫੜਕੇ ਅੰਜ ਚਲਾਵੇ, ਦਿਲੋਂ ਬਖ਼ੀਲੀ ਵੱਢ ਗੁਆਵੇ! ਲੱਕੜ ਤੇ ਜਦ ਤੇਸਾ ਮਾਰੇ! ਲੋਭ ਕ੍ਰੋਧ ਛਿੱਲੇ ਤਦ ਸਾਰੇ! </poem>}}<noinclude></noinclude> gy35zciwg3ko88odmba7qr7crgsd43u 250 52058 226187 160030 2026-07-15T11:51:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੫੫ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਰੰਦਾ ਲੈਕੇ ਜਦੋਂ ਚਲੌਂਦਾ, ਸੀਨਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਬਣੌਂਦਾ! ਗੁਣੀਆਂ ਪਕੜ ਸਫ਼ਾਈ ਵੇਖੇ, ਗੁਣ ਔਗੁਣ ਦੇ ਕਰਦਾ ਲੇਖੇ! ਸੂਰਤ ਨਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਪਾਵੇ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹੇ ਲਾਵੇ! ਚੱਪੂ ਚੌਰਸ ਜਿਹਾ ਚਲਾਵੇ, ਲੱਕੜ ਅੰਦਰ ਵੇਲਾਂ ਪਾਵੇ! ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਮੁੜ੍ਹਕੀ ਹੋਯਾ ਹੋਯਾ, ਜੁੱਸਾ ਕੁੱਲ ਡਬੋਯਾ ਹੋਯਾ! ਹਰ ਹਰ ਕਤਰਾ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਵਾਲਾ, ਬਣਿਆ ਹੈਸੀ ਮੋਤੀ ਮਾਲਾ! ਜਦ ਏਹ ਡਿੱਠਾ ਮਾਯਾ ਧਾਰੀ, ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਏਹ ਗਲ ਵਿਚਾਰੀ:-- ਲੱਕੜ ਉੱਤੇ ਜਿਹਾ ਕੁਸਾਲਾ, ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਮੇਹਨਤ ਵਾਲਾ ਹੈ! ਤਾਂ ਏਹ ਬੂਟੇ ਉਕਰੇ ਜਾਵਣ, ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਸੋਭਾ ਪਾਵਣ! ਐਪਰ ਦਿਲ ਏਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਕੋਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਨਿਰਾਲੇ! ਨਾਮ ਉਕਰਨਾ ਓਹਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਫਲ ਲਿਆਉਣੇ ਹੋਨ ਕਰੁੱਤੇ! </poem>}}<noinclude></noinclude> 99h5mdigvdpl1lgz6ltmxotbk28yvuc 250 52059 226188 160031 2026-07-15T11:51:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੫੬ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਵੇਖ ਏਹਨੂੰ ਮੈਂ ਕ੍ਯੋਂ ਹਾਂ ਸੜ ਦਾ? ਪੈਰ ਏਹਦੇ ਜਾ ਕ੍ਯੋਂ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ? ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਯਾ, ਤੋਬਾ ਕੀਤੀ, ਢਾਡਾ ਰੋਯਾ! ਛੱਡੇ ਸਾਰੇ ਭੈੜੇ ਚਾਲੇ, ਕੰਮ ਫੜੇ ਸਭ ਬਾਬੇ ਵਾਲੇ ! ਸਾਫ਼ ਬਣਾਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਥੇਵਾ, ਉੱਕਰ ਲੀਤੀ ਉਸ ਤੇ ਸੇਵਾ! ਪੰਡ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਇਹ ਚਾਉਣੀ ਔਖੀ, ਸ਼ੋਹਰਤ ਪਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ! {{c|-:0:--}} {{c|{{xx-larger|ਔਕੜਾਂ}}}} ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਵਹਿਣ ਆ ਕੇ ਡੋਬ ਦੇਂਦੇ ਜੀਅ ਮੇਰਾ, ਬਣਕੇ ਹੰਝੂ ਅੱਖੀਆਂ 'ਚੋਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! ਵੇਖੋ ਲੋਕੋ ! ਸੜਨ ਲੱਗੀ ਪੈਲੀ ਮੇਰੀ ਮੀਂਹ ਅੰਦਰ, ਗੜੇ ਵਾਂਗੂੰ ਸੱਧਰਾਂ ਤੇ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! ਆਉਂਦੀਏ ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਕਲੇਜੇ ਧੁਖ ਉੱਠਦੀ ਏ, ਆ ਆ ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਜਦੋਂ ਬਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! </poem>}}<noinclude></noinclude> 5fk2jrhzvbt6jvtmdpdu09xkbf4rjqb 250 52061 226189 160032 2026-07-15T11:52:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੫੭)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਲੇਹ ਦੇ ਇਹ ਕੰਡੇ ਮੈਨੂੰ ਚੰਬੜੇ ਨੇ 'ਜਹੇ ਆ ਕੇ, ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਲਾਹਵਾਂ ਮਗਰੋਂ ਨਾ ਲਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! ਮਾਸਾ ਮਾਸ ਛੱਡਿਆ ਨਾ ਛੱਡੀ ਮੇਰੀ ਰੱਤ ਰੱਤੀ, ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਏਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕਿਉਂ ਹਰਾਸਿਆ ਏਂ ਰੱਬ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਡੋਰੀ, ਸਦਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਔਕੜਾਂ! {{c|{{xx-larger|ਦੂਈ ਦਾ ਬੁਲਬੁਲਾ}}}} ਸ਼ੌਂਕੀ ਬੰਸਰੀ ਦਾ ਨੰਦ ਲਾਲ ਮੇਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ ਨੀ ਕਿਹੜੀ ਵਲ ਗਿਆ ਜੇ? ਹੈਂ ਹੈਂ! ਵੇਖੋ ਨੀ! ਹੁਣੇ ਸੀ ਕੋਲ ਮੇਰੇ, ਹੁਣੇ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਓਹ ਛਲ ਗਿਆ ਜੇ! ਲੱਭੋ! ਫੜੋ !! ਨੀ ਸਾਂਵਲਾ ਕਾਨ੍ਹ ਮੇਰਾ, ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਲ ਗਿਆ ਜੇ! ਕੱਜਲ ਭਿੰਨੇ ਵਿਖਾਲਕੇ ਨੈਣ ਤਿੱਖੇ, ਪੁੜੀ ਜਾਦੂ ਦੀ ਧੂੜਕੇ ਚਲ ਗਿਆ ਜੇ! ਨਹੀਂ ! ਨਹੀਂ !! ਨੀ ਛੱਡਕੇ ਚੰਦ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਵੇ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਖੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ ਅੰਦਰ। ਉਲਟੀ ਚਾਲ ਨ ਡਿੱਠੀ ਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਆਕਾਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ! </poem>}}<noinclude></noinclude> r2hr04ce4hy9o2yn3i761c2pdv2vi4i 250 52063 226190 160033 2026-07-15T11:52:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੫੮)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਦੇਹ ਸਰੂ ਦੇ ਬੂਟਿਆ ਵੇ, ਕਿਰਪਾ ਨਾਥ ਮੇਰਾ ਕਿਹੜੇ ਦਾ ਗਿਆ ਏ? ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਏ ਤੇਰੀ ਦੇਹੀ ਤੇ ਵੀ, ਸਾਇਆ ਲੰਘਦਾ ਲੰਘਦਾ ਪਾ ਗਿਆ ਏ! ਤੇਰੇ ਝੁਲਣ ਤੋਂ ਨਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ, ਪਿਉਂਦ ਲਗਨ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਲਾ ਗਿਆ ਏ! ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕੁੱਠੜੀ ਨੂੰ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਕੀ ਪੱਟੀ ਪੜ੍ਹਾ ਗਿਆ ਏ? ਜੇ ਤੂੰ ਦੱਸੇਂਗਾ ਗੈਂਦੇ ਦੇ ਹਾਰ ਗੁੰਦ ਗੁੰਦ, ਤੇਰੇ ਸੀਸ ਤੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਧਰਾਂਗੀ ਮੈਂ! ਮਾਲਾ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਕੜਕੇ ਹੱਥ ਅੰਦਰ, ਜਾਪ ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਕਰਾਂਗੀ ਮੈਂ! ਲੋਏ ਚੰਨ ਦੀ ਏ ਨੀ ਤੂੰਹੇਂ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ, ਕਿੱਧਰ ਗਏ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਲੋਣੇ ਮੇਰੇ! ਝਾਕੀ ਫੁੱਲ ਤਰੇਲ ਦੀ ਫੇਰ ਵੇਖੀਂ, ਪਹਿਲੇ ਵੇਖ ਲੈ ਪਾਪਣੇ ਰੋਣੇ ਮੇਰੇ! ਧਾਗੇ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਵੇਖ ਓਧਰ, ਏਧਰ ਹੰਝੂ ਵੀ ਵੇਖ ਪਰੋਣੇ ਮੇਰੇ! ਓਧਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਖੇਹਨੂੰ ਦਾ ਵੇਖ ਰਿੜ੍ਹਨਾ, ਏਧਰ ਆਹਾਂ ਦੇ ਵੇਖ ਨੀ ਟੋਣੇ ਮੇਰੇ! ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜੇ ਮੇਲ ਦੇਵੇਂ, ਹੋਵੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ਦੀ ਗੋਤ ਅੰਦਰ! </poem>}}<noinclude></noinclude> nrj3qv3u2f0pcemychdsxlu37wn4f3v 250 52065 226191 160034 2026-07-15T11:52:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੫੬)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ, ਤੇਰੀ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਦੀ ਜੋਤ ਅੰਦਰ! ਰੇਖਾ ਸੀਤਲੇ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਏ, ਜਮਨਾ ਭੁੱਲ ਗਈ ਓਹਦੀ ਪਛਾਨ ਤੈਨੂੰ। ਜੀਹਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਛੁਹਣ ਦਾ ਜੱਗ ਅੰਦਰ, ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਕੋਲੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਾਨ ਤੈਨੂੰ। ਨਾਗ ਕੱਢਕੇ ਤੇਰੀਆਂ ਲਿਟਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਵਾਦਾਨ ਤੈਨੂੰ। ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾ ਗਈ ਏ, ਜਿਦ੍ਹੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤਾਨ ਤੈਨੂੰ। ਤੈਨੂੰ ਓਸੇ ਹੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਹੈ ਨੀ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਣੇ ਨੇ ਫੁੱਲ ਮੇਰੇ। ਓਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੋਮੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦਸੀਂ, ਹਾੜੇ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਕ ਗਏ ਬੁਲ੍ਹ ਮੇਰੇ! ਪਰਮ ਪਿਆਰੀਏ ਵਾਏ ਨੀ ਹੈਂ ਤੂੰ ਤੇ, ਛੋਹ ਕੇ ਟੀਸੀ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੋਰ ਮੁਕਟ ਸਿਆਮ ਦਾ ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਬੜੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਾਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ, ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੀ। ਸੱਚ ਪੁਛੇਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਹੈਂ ਦੁਮੂੰਹੀ ਲੜਾਉਣ ਵਾਲੀ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 8wz6h5mb9mxgeaufr0nvqk6hmswdqad 250 52066 226192 160035 2026-07-15T11:52:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੦ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਏਸ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਵਾਂ, ਓਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਹੁੰ ਤੈਨੂੰ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਨੀ ਚੰਦ ਇਕਾਦਸੀ ਦਾ, ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਜੇ ਓਸ ਦਾ ਨਹੁੰ ਤੈਨੂੰ। ਸ਼ਾਮਾਂ ! ਏਹ ਕੀ ਕਿਹਾ ਈ ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ? ਫੂਕ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮਾਰਕੇ ਕੰਨ ਅੰਦਰ? ਤੇਰੀ ਵਾਂਸ ਦੀ ਮੱਟੀ ਨੇ ਤੀਰ ਲਖਾਂ, ਮਾਰੇ ਰਾਧਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ। ਨਾੜ ਨਾੜ ਹੈ ਜਮਨਾਂ ਦੀ ਤੜਫ ਉੱਠੀ, ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਤਨ ਅੰਦਰ। ਸੁਰਾਂ ਘੱਤਕੇ ਗੋਕਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਈ ਬਿੰਦਰਾ ਬਨ ਅੰਦਰ। ਮਾਲਾ ਬਣੀ ਸਵਾਸਾਂ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ, ਜਪਾਂ ਦਿਨ ਰਾਤੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਪਿਆਰੇ। ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਬਿੰਦ, ਮੋਰ ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਰਾਧੇ ਸ਼ਾਮ ਪਿਆਰੇ। ਆਓ ! ਛੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ ਉਰ੍ਹੇ ਆਓ, ਕਾਹਨੂੰ ਦੂਰ ਖਲੋਤੜੇ ਹੱਸਦੇ ਓ। ਮਿਰਗ ਨੈਣੀ ਦੇ ਨੈਣ ਪਥਰਾਉਣ ਲਗੇ, ਮੋਰ ਮੁਕਟ ਦਾ ਦਰਸ ਹੁਣ ਦੱਸਦੇ ਓ। ਲੱਭ ਲਿਆ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਭਾਵੇਂ, ਜਾਓ ਜਾਓ ਨਿਸ਼ੰਗ ਜੇ ਨੱਸਦੇ ਓ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 9wx291lwoxpxxg8klsg6s0a3lu9m2yg 250 52068 226193 160036 2026-07-15T11:52:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੧)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਹੈ ਜਗ ਚੌਖਟਾ ਆਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ, ਜ਼ੱਰੇ ਜ਼ੱਰੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਓ। ਜਾਓ ਦਮ ਮਾਰੋ ਕਾਲੀ ਨਾਗ ਅੱਗੇ, ਏਸ ਡੇਢ ਗਿਠ ਨਾਪ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਣਾਂ ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਕੰਮ ਲਵਾਂਗੀ ਆਪ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦਾ। ਸਖੀਓ ਮੇਰੀਓ! ਰਾਧਾਂ ਨ ਕਹੋ ਮੈਨੂੰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਲਬੂਤ ਵਿਚ ਪਈ ਜੇ ਨੀ। ਅੱਗੇ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੀ ਲੱਭਦੀ ਸਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪ ਕਿ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਨੀ। ਟੁੱਟਾ ਬੁਲਬੁਲਾ ਦੂਈ ਦੀ ਵੀ ਨਿਕਲੀ, ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਇਕ-ਮਈ ਜੇ ਨੀ । ਆਖਣ ਲਗ ਪਏ ਲੋਕ ਸੁਦਾਇਣ ਮੈਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸੁੱਧ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਲਈ ਜੇ ਨੀ। ਡਿੱਠਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਣਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਰਾਧਾਂ ਨੇ ਅਖੀਆਂ ਨੇ। ਲੋਭ ਕੰਸ ਨੂੰ ਟੁਰੀ ਜਦ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਮਾਰਨ, ਝੁਰਮਟ ਪਾ ਲਿਆ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੇ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 7yhyuefd6el9be1gvr76ygu61toeld8 250 52069 226211 160146 2026-07-15T11:54:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੯)}}</noinclude>{{xx-larger|{{center|'''ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਅਪੀਲ'''}}}} {{center|<poem>ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਕਮਾ! ਸਦਾ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਵੱਸੇਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੜਾ ਸੁਣੀ ਬਿਆਨ ਮੇਰਾ। ਜੰਮੀਂ ਘਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਸਾਊਆਂ ਦੇ, ਕੀਤਾ ਮਾਪਿਆਂ ਬੜਾ ਧੁਮਾਨ ਮੇਰਾ:- ਕੁੱਛੜ ਮਾਂ ਦੀ, ਗੱਦ ਪੰਘੂੜਿਆਂ ਦੀ, ਮੋਤੀ ਵਾਂਗਰਾਂ ਚਮਕਿਆ ਸ਼ਾਨ ਮੇਰਾ। ਬੈਠੀ, ਰਿੜ੍ਹੀ, ਖਲੋਤੜੀ, ਤੁਰੀ, ਨੱਸੀ, ਓੜਕ ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ ਨਧਾਨ ਮੇਰਾ। ਸਈਆਂ, ਗੁੱਡੀਆਂ, ਪੀਂਘ, ਪਟੋਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ, ਫੇਰ ਵੱਸਿਆ ਨਵਾਂ ਜਹਾਨ ਮੇਰਾ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿਮੀਂ ਸੀ +ਖੇਨੂੰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਹੈਸੀ ਥਾਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆਂ ਅਸਮਾਨ ਮੇਰਾ। ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਓਦੋਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ, ਓਸ ਵੇਲਿਓਂ ਨਿੱਜ ਵਿਛੁੰਨੀਆਂ ਮੈਂ। ਸੋਹਣੀ ਉਮਰ ਸੀ ਬੋਦਿਆਂ ਪਲਕਿਆਂ ਦੀ, ਵਾਲ ਵਾਲ ਹੁਣ ਗ਼ਮਾਂ ਪਰੁੰਨਿਆਂ ਮੈਂ।</poem>}} {{rule}} +ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਹਨੂੰ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਥਾਲ ਜੇਹਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> o5vh62zicde3u5fqapnl0nfnx08g9g1 250 52070 226212 160147 2026-07-15T11:55:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੦)}}</noinclude>{{center|<poem>ਓੜਕ ਵੰਡ ਪਟੋਲ੍ਹੜੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ, ਕੱਢਣ ਲੱਗ ਪਈ ਚੋਲੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਮੈਂ। ਪਾਣੀ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਾ ਪਾਕੇ, ਮਾਂ ਪਿਓ ਹੋਂਵਦਾ ਰਿਹਾ ਕੁਰਬਾਨ ਮੇਰਾ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਤਰ ਛਾਂ ਮਿੱਠਿਆਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ, ਬੂਟਾ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਯਾ ਜਵਾਨ ਮੇਰਾ। ਅੰਤ ਘੜੀ ਕੁੜਮਾਈ ਦੀ ਆਣ ਢੁੱਕੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਜਿਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਰਹੇ, ਸੋਘੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੱਜ ਓਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੌਂਕ ਫੁੱਲ ਪਾ ਸਗਨ ਦੇ ਤੱਤੜੀ ਨੂੰ, ਸਿਰ ਤੇ ਪਿੱਟਣਾ ਉਮਰ ਦਾ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਿੱਤ ਦਾਜ ਦਿੱਤੀ ਐਡੀ ਪੇਕਿਆਂ ਨੇ, ਘਰ ਕੁੜਮ ਦਾ ਬੂਹੇ ਤਕ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲੀ ਤੋੜ ਸੰਜੋਗ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ, ਲੈਕੇ ਚੱਲਿਆ ਕੰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਮੇਰਾ। ਰਹਿ ਗਏ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਸਾਕ ਸਾਰੇ, ਹੋਯਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਨਾਜ਼ਾ ਰਵਾਨ ਮੇਰਾ। ਮੇਰੀ ਡੋਲੜੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ, ਗਿਰਦੇ ਆਣਕੇ ਵਹੁਟੀਆਂ ਬਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਧਾਈਆਂ ਨੇ ਝੜੀ ਲਾਈ, ਸਹੁਰੇ ਸਰੂਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 6bwqiqxjhlrn2xh9lwns8hachyfxlmm 250 52071 226207 160140 2026-07-15T11:54:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੭੫ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਛੇੜ ਛੇੜ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖੜੇ ਤੇ, ਠੇਡੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਗਾਵੇ ਪਿਆ ਡੇਰ ਦਾ। ਨਿੱਛਾਂ ਤੈਨੂੰ ਭੋਲਿਆ ਓ ਐਵੇਂ ਪਈਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਬਾਗ਼ੇ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਹੈ ਕਨੇਰ ਦਾ। ਨੂਰ ਦੇ ਸਰੂਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਟ ਹੋਕੇ ਏਸ ਵੇਲੇ, ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਪੱਛ ਦਿਤਾ ਕੰਡਿਆਂ ਨੇ ਬੇਰ ਦਾ। ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੀ ਜੂਹ ਸਾਰੀ, ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣਾ ਇਹ ਸ਼ੇਰ ਦਾ। ਕਾਵਾਂ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਤੂੰ ਨੇ, ਜੱਗ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਰੌਲਾ ਤੇਰ ਮੇਰ ਦਾ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਗੁਆਚਾ ਹੋਇਆ ਖਿੱਧੋ ਵੀ ਹੈ ਲੱਭ ਪਿਆ, ਅੰਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਨੂਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਕੇਰਦਾ। ਮਾਰ ਮਾਰ ਬਰਛੀਆਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਈ, ਖੂਹਾਂ ਖੱਡਾਂ ਮੋਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਘੇਰਦਾ। ਪਿੰਜ ਪਿੰਜ ਰੂੰ ਵਾਂਗੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਧੂੰ ਵਾਂਗੂੰ, ਫਿਰ ਗਿਆ ਪਲੂ ਸਾਰੇ ਜੱਗ ਤੇ ਦਲੇਰ ਦਾ । ਫੁੱਲਾਂ ਸਿਰ ਛਤਰ ਝੁਲਾਕੇ ਜ਼ਰੀ ਬਾਦਲੇ ਦਾ, ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਦੱਸਿਆ ਫੁਲੇਰੇ ਦੀ ਚੰਗੇਰ ਦਾ। ਉੜ ਉੜ ਮੋਤੀ ਸੁੱਚੇ ਚੁਗ ਲੈ ਤ੍ਰੇਲ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨੂੰ ਹੈ ਅੰਬਰੋਂ ਉਲੇਰਦਾ। ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਲੀੜੇ ਤੇ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਹੈ ਦਾਨੀਆਂ ਦਾ, ਸੂਰਜ ਦਿਉਤਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਰੱਬੀ ਮਾਲਾ ਫੇਰਦਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> anv0kwrtgxmvqvvpkqbhk7w5qyucax8 250 52072 226202 160135 2026-07-15T11:53:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੭੦)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਅਗ੍ਹਾਂ ਜਾਕੇ ਫੇਰ ਡਿੱਠਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮੈਂ, ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿੰਨੇ ਬਾਲ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ । ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਦਾਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਫੜਕੇ ਕਮਾਨ ਹੱਥ, ਤੀਰ ਪਿਆ ਮਾਰਦਾ ਸੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਪਸਾਰ ਵਿੱਚ। ਅਕਲਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਬਿਰਾਜਦਾ ਨਿਗਾਹ ਪਿਆ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਅੰਗੂਠ ਰੱਖ ਡੁੱਬਿਆ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ। ਦੇਵੀ ਇਲਮ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦੀ ਬੈਠੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਵੇਖੀ, ਸੌ ਸੌ ਨੁਕਤੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵਿੱਚ। ਕਾਲੇ ਜਹੇ ਦੁਪੱਟੜੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਪਾਕੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, ਬਰਖਾ ਦੇਵੀ ਰੋਂਵਦੀ ਸੀ ਆਪਣੀ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ। ਫੁੱਲ ਦਾ ਬਣਾਯਾ ਤਖਤ, ਤਾਜ ਸੀ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ, ਵੇਖਿਆ ਬਸੰਤ ਰਾਜਾ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ । ਜ਼ੁਹਦ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਗ੍ਹਾਂ ਜਾ ਵੇਖੀ, ਕੁੱਲੀ ਘੱਤੀ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ। ਪਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦੀ ਅੰਤ ਬੈਠੀ ਜਾ ਡਿਠੀ, ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਪਰ ਓਹਦੇ ਜੱਗਦੇ ਖਲਾਰ ਵਿੱਚ। ਸੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਸਨ ਓਸਨੇ ਬਹਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਡਾਢੇ ਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ। ਹੁਕਮ ਜਦੋਂ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਦਿਲ ਹੁਰਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਤੇ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਜਾ ਬੈਠੀਆਂ ਸਤਾਰ ਵਿੱਚ। ਸੌ ਸੌ ਨੈਂ ਵਗ ਪਈ ਦਰਦ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਾਲੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਜਹੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਿੱਚ। </poem>}}<noinclude></noinclude> pibsqbor7kldl1h9b3bcredckj74xny 250 52073 226203 160136 2026-07-15T11:53:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੭੧)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਤਾਰ ਤਾਰ ਬੋਲੀ ਕਰਤਾਰ ਤੂੰਹੀਂ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਪਦਾ ਨਹੀਂ ਗੁਣ ਕੋਈ ਏਸ ਔਗਣਹਾਰ ਵਿੱਚ। ਹੁਸਨ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਓਨ੍ਹੇ ਕੱਢ ਲੀਤੇ, ਮਾਰੀ ਇੱਕ ਤਾਨ ਐਸੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮਲ੍ਹਾਰ ਵਿੱਚ। ਬੂਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸੁਰਗਾਂ ਦੇ ਭਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਮੈਲ ਭਿੰਨੀ ਗੋਦੜੀ ਦੇ ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਲੰਗਾਰ ਵਿਚ। ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੋਕੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਕੈਂਸੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਟੁਨਕਾਰ ਵਿੱਚ। ਅਰਸ਼ ਸਣੇ ਅੰਬਰਾਂ ਦੇ ਖੀਵਾ ਹੋਕੇ ਝੂਲਦਾ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਵਿਚਾਰੇ ਹੈਸਨ ਭਲਾ ਕਿਹੜੀ ਡਾਰ ਵਿੱਚ। ਤਾਰਿਆਂ ਅੰਗਿਯਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨੱਚ ਨੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, +ਜ਼ੁਹਰਾ ਵੀ ਏ ਮਸਤ ਹੋਕੇ ਉੱਚੀ ਜਹੀ ਪੁਕਾਰ ਵਿੱਚ। ਕਾਗ ਹੈ ਬਨੇਰੇ ਬੈਠਾ ਦੌਲਤਾਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦਾ, ਉੱਡ ਜਾਵੇ ਹੁਸਨ ਵੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਿੱਚ। ਹੁਸਨ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕੋਲੋਂ ਚੰਗੀ ਰਾਗ ਵਿੱਦਯਾ ਏ, ਤੈਨੂੰ ਆਖਾਂ ਬੰਦਿਆ ਮੈਂ ਲੱਖ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਈ ਜੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੋੜਨਾ ਏਂ, ਵਰ ਲੈ ਹਕੂਮਤ ਤਾਂ ਜੱਗ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ। ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰੀਂ ਨਾਲੇ ਮਾੜਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰੀਂ, 'ਸ਼ਰਫ਼' ਨਾਲੇ ਲੱਗ ਜਾਵੀਂ ਪਾਪ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ। +ਸ਼ੁੱਕਰ ਸਤਾਰਾ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਨਾਲ ਨਾਚ ਤੇ ਰਾਗ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। </poem>}}<noinclude></noinclude> bt8aeqy2jejhj2ap2gnk6tr054ab1k7 250 52074 226213 160148 2026-07-15T11:55:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੧)}}</noinclude>{{center|<poem>ਭਖੀਆਂ ਚੂਣੀਆਂ ਚਾਉ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਸੱਸ ਨਣਾਨ ਦੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਰ ਸਾਹੁਰੇ ਵੱਸਦੀ ਰੱਸਦੀ ਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਸੱਸ ਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੱਥੀਂ ਛਾਂ ਕਰ ਕਰ, ਰੱਖੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਮੇਰਾ। ਸਿਰੋਂ ਲਾਹ ਦੁਪੱਟੜਾ ਝਾੜਦੀ ਰਹੇ, ਪੀੜ੍ਹਾ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਣਾਣ ਮੇਰਾ। ਹੁਣ ਵੀ ਅੱਖੀਆਂ ਮੀਟਕੇ ਪਈ ਵੇਖਾਂ, ਨਕਸ਼ਾ 'ਕੰਤ-ਪ੍ਰੇਮ' ਦੇ ਖ਼ਵਾਬ ਦਾ ਮੈਂ। ਹਰਦਮ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਮੁੱਖ ਮੇਰਾ, ਓਹਦੇ ਲਈ ਸਾਂ ਸਫ਼ਾ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੈਂ। ਘੁੰਡੀ ਗਲਮੇ ਦੀ ਵਾਂਗ ਅੱਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦੱਸਾਂ, ਨੁਕਤਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਮੈਂ। ਹੈਸੀ ਬੂੰਦ ਤ੍ਰੇਲ ਦੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਓਹ, ਓਹਦੇ ਲਈ ਸਾਂ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਮੈਂ। ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾਣਦੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀ ਮੈਂ, ਬਣਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਸੁਰਗ ਮਕਾਨ ਮੇਰਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਬੱਤੀਆਂ ਦੰਦਾਂ 'ਚੋਂ ਆਖਦੀ ਸਾਂ, ਸੋਈ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬੋਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਮੇਰਾ। ਅੱਚਨਚੇਤ ਨਸੀਬਾਂ ਨੇ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਬਾਜ਼ੀ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਗਈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> rjj5mb80euv6yb1a1jisa55wpj12z13 250 52075 226204 160137 2026-07-15T11:54:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੭੨ )}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਸੁੰਦਰ ਅੱਥਰੂ}}}} {{Block center|<poem> ਹੰਝੂ ਓਸ ਮਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਯਾਰੇ, ਫੇਰ ਗਏ ਨੇ ਦਿਲ ਤੇ ਆਰੇ। ਡਿੱਗੇ ਨੇ ਇਹ ਹੰਝੂ ਪ੍ਯਾਰੇ, ਯਾ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟੇ ਤਾਰੇ? ਲੜੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਪਰੋਤੀ, ਯਾ ਏਹ ਓਦੋਂ ਵਧ ਗਏ ਮੋਤੀ? ਯਾ ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਮਸੀ ਹੀਰੇ, ਚੜ੍ਹ ਚਰਖੀ ਤੇ ਗਏ ਨੇ ਚੀਰੇ। ਆਹਲਣਿਆਂ ਚੋਂ ਮਾਰ ਉਡਾਰੀ, ਖ਼ੁਮਰੇ ਗੈ ਯਾ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਤਾਰੀ? ਯਾ ਨਰਗਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੁਬਕੇ, ਡਿੱਗੇ ਹੈਨ ਤਰੇਲੀ ਤੁਬਕੇ। ਯਾ ਦੋ ਭਰੇ ਗਲਾਸ ਗੁਲਾਬੀ, ਪੀਣ ਲਗੇ ਸਨ ਪਕੜ ਸ਼ਰਾਬੀ । ਕਤਰਾ ਕਤਰਾ ਰੋੜ੍ਹ ਵਗਾਯਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਵੇ ਨਸ਼ਾ ਸਵਾਯਾ। ਯਾ ਨਰਮੇ ਦੇ ਟੀਂਡੇ ਤਿੜਕੇ, ਫੁੱਟੀ ਫੁੱਟੀ ਡਿੱਗੀ ਖਿੜ ਕੇ। </poem>}}<noinclude></noinclude> t88xgimj6b2s1c9fbcp6n3ug2b8mg5x 250 52076 226205 160138 2026-07-15T11:54:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੭੩ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਯਾ ਹਾਸੇ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ, ਟੁੱਟੇ ਦੋ ਗਲੋਬ ਨਿਰਾਲੇ। ਯਾ ਏਹ ਫਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ, ਯਾ ਏਹ ਬੀਜ ਬੀਜ ਦੇ ਫੁੱਟੇ। ਯਾ ਏਹ ਸੱਚੀ ਰਾਮ ਕਹਾਣੀ, *ਕੱਚ ਵਗਾਯਾ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ। ਦਰਦ ਦਿਲੀ ਯਾ ਆਯਾ ਢਲ ਕੇ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣ ਬਣ ਮੂੰਹ ਤੇ ਡਲ੍ਹਕੇ। ਦੋਹਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕਰਨ ਸਫ਼ਾਈ, ਯਾ ਇਹ ਨਿਕਲ ਹਕੀਕਤ ਆਈ। ਯਾ ਏਹ ਜਹੁਰੀ ਕਰ ਕਰ ਹੱਲੇ, ਲਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਖਣ ਚਲੇ, ਯਾ ਏਹ +ਪੁਤਲੀਆਂ ਖੇਲ ਵਿਖਾਏ। ਬਿਦਕੇ ਖੇਹਨੂੰ ਰੇੜ੍ਹ ਵਗਾਏ। ਯਾ ਏਹ ਦੋ ਫ਼ਰੰਗੀ ਕੱਠੇ, ਉਡਨ ਖਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਢੱਠੇ। ਯਾ ਦੋ ਬੱਦਲ ਕੈਰੇ ਕੈਰੇ, ਜਲ ਥਲ ਕਰ ਗਏ ਰੋਹੀਆਂ ਮੈਰੇ। ਯਾ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਪ੍ਯਾਰੀ, ਛੰਭੋਂ ਨਿਕਲੀ ਮਾਰ ਉਡਾਰੀ। {{smaller|*ਝੂਠ। +ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> 1qvz97n1pvelbbt8bynk0aqxy94f3e9 250 52077 226214 160149 2026-07-15T11:55:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੨)}}</noinclude>{{center|<poem>ਘੇਰਾ ਗ਼ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਯਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਾਂਗੂੰ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਨੱਥ ਗਈ। ਖੋਹਿਆ ਰੱਬ ਨੇ ਕੌਂਤ ਸੁਲਤਾਨ ਮੇਰਾ, ਰਾਜ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੱਥ ਗਈ। ਲੀੜੇ ਪਏ ਰੰਡੇਪੇ ਦੇ ਤਨ ਮੇਰੇ, ਸ਼ਾਲ ਸਗਨਾਂ ਦੀ ਸੀਸ ਤੋਂ ਲੱਥ ਗਈ। ਝੱਖੜ ਗ਼ਮਾਂ ਦਾ ਝੁੱਲਿਆ ਜਿਹਾ ਆਕੇ, ਹੋਯਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਬੋਲ੍ਹ ਵੈਰਾਨ ਮੇਰਾ। ਫੱਕਾ ਛੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਗੀ ਮਰਨ ਫ਼ਾੱਕੇ, ਐਸਾ ਰੱਬ ਹੋਯਾ ਕਹਿਰਵਾਨ ਮੇਰਾ। ਭੁੱਲਾ ਸੱਸ ਨੂੰ ਹੇਜ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਮਾਰਦੀ ਕੁੱਟਦੀ ਸੀ। ਸਿਰ ਧੋਣ ਦਾ ਹੈਸਾਂ ਜੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੀ, ਫੜ ਫੜ ਮੇਢੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਪੁੱਟਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੂੰਹੋਂ ਉਭਾਸਰਾਂ 'ਹਾਏ ਮਾਂ ਜੀ', ਸਗੋਂ ਘੰਡੀਓਂ ਪਕੜਕੇ ਘੁੱਟਦੀ ਸੀ। ਲੋਕੀ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ਼ੇਰ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਓਹ ਉੱਠ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜੁੱਟਦੀ ਸੀ। ਲਾ ਲਾ ਲੂਤੀਆਂ ਛਿੱਬੀਆਂ ਦੇ ਦੇ ਕੇ, ਦਿੱਤਾ ਤੋੜ ਨਿਣਾਨ ਨੇ ਮਾਨ ਮੇਰਾ। ਊਜਾਂ ਮੇਹਣਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰ ਖਾ ਖਾ ਕੇ, ਹੋਯਾ ਸਰੂ ਸਰੀਰ ਕਮਾਨ ਮੇਰਾ।</poem>}}<noinclude></noinclude> fm5dm6gh743inho17zazpi9au91ijf1 250 52078 226206 160139 2026-07-15T11:54:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|੨੭੪}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਯਾ ਬੰਦੂਕ ਦੁਨਾਲੀ ਚੱਲੀ, ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਜਿਸ ਆਕੇ ਸੱਲੀ। ਏਹਨਾਂ 'ਜਿਹਾ ਤਰੌਂਕਾ ਲਾਯਾ, ਗੁੱਸਾ ਮੇਰਾ ਕੁੱਲ ਬੁਝਾਯਾ। ਜੇ ਓਹ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਨ ਜਾਂਦੇ ਪੂੰਝੇ, ਫਿਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੂੰਝੇ। {{c|{{xx-larger|ਸਵੇਰ}}}} ਉੱਠ ਸ਼ੇਰਾ ਸੁੱਤਿਆ ਵਗੁੱਤਿਆ ਓ ਨੀਂਦ ਦਿਆ, ਨੂਰੀ ਸਮਾਂ ਲੱਭਨਾ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਇਹ ਉਸ਼ੇਰ ਦਾ। ਪੱਲਾ ਲਾਹਕੇ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀਆਂ ਨੂੰ, ਘੁੰਡ ਕਿਵੇਂ ਲੱਥਦਾ ਹੈ ਵੇਖ ਲੈ ਹਨੇਰ ਦਾ। ਲੁਕੀ ਜਾਂਦੇ ਤਾਰੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਮਾਰੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਕਰਨਾ ਛਟਾਕੀਆਂ ਨੇ ਟਾਕਰਾ ਕੀ ਸੇਰ ਦਾ। ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਉਸ਼ੇਰ ਦਾ ਏਹ ਕੋਕਾ ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਦਾ ਏ, ਮਾਰ ਮਾਰ ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਹੈ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਖਲੇਰਦਾ। ਤੇਰੇ ਜਹੇ ਖੀਵਿਆਂ ਤੇ ਅਕਲੋਂ ਵਗੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਇਕ ਬੁੱਲਾ ਏਦਾਂ ਪੁਰੇ ਦਾ ਪਰੇਰਦਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> fmxujvr5r4i4iun21asd95wx5rqiaei 250 52079 226215 160150 2026-07-15T11:55:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੩)}}</noinclude>{{center|<poem>ਬੁਰਕੀ ਵੱਧ ਜੇ ਖੰਨੀਓਂ ਕਦੀ ਮੰਗਾਂ, ਫ਼ਾਕੇ ਲੰਘਦੇ ਸਨ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਡੰਗ ਮੈਨੂੰ। ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਿਧਰੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ, ਮਾਰ ਗਿਆ ਸੀ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦਾ ਨੰਗ ਮੈਨੂੰ। ਮੋਈ ਮਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਉੱਤੋਂ ਲੇਖ ਭੀ ਏਦਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਮੈਨੂੰ। ਕਦੀ ਭੁੱਲ ਜੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਵਾਂ, ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਰੇ *ਸਪੋਲੀਆ ਡੰਗ ਮੈਨੂੰ। ਜੇਕਰ ਪੜ੍ਹਾਂ ਨਮਾਜ਼, ਦੁਆ ਮੰਗਾਂ, ਹੋਵੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਗੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਮੇਰਾ। ਹੈਸੀ ਮੁਲਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਮਸੀਤ ਤੀਕਰ, ਓਹ ਵੀ ਟੁੱਟਿਆ ਹੱਮਾਂ ਗੁਮਾਨ ਮੇਰਾ। ਪੇਕੇ ਘਰ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀ। ਵੇਂਹਦੀ ਹਾਲ ਅੱਜ ਧੀ ਲਡਿੱਕੜੀ ਦਾ, ਜੇਕਰ ਜੀਂਵਦੀ ਜੱਗ ਤੇ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਤੇ ਕਬਰ-ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬੀ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਪਿਓ ਦੀ ਕਦੀ ਸੀ ਛਾਂ ਹੁੰਦੀ। ਡਾਢ ਵੀਰ ਦੀ ਆਸਰਾ ਭੈਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਥਿੜੇ ਹੋਏ ਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ। </poem>}} {{rule}} *ਸੱਪ ਦਾ ਬੱਚਾ।<noinclude></noinclude> 4hjdkoxndaseq4o478w6ynwmqfzy0ex 250 52080 226216 160151 2026-07-15T11:55:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੪)}}</noinclude>{{center|<poem>ਲਗਰ ਟਿੰਗ ਨਾਂ ਦਿੱਸੇ ਕੋਈ ਦਰਦੀਆਂ ਦੀ, ਮੌਤ ਤੋੜਿਆ ਜੇਹਾ ਤਰਾਨ ਮੇਰਾ। ਟੁੰਡ ਮੁੰਡ ਕੋਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ, ਏਦਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਖੜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੇਰਾ। ਜਾਵੇ ਜਾਨ ਨਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹ ਆਵੇ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦੀ ਭੈਣ ਬਣ ਗਈ। ਫਿੱਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਰਦ ਬਿਨ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਪੀ ਪੀ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਘੁੱਟ ਨਸ਼ੈਣ ਬਣ ਗਈ। ਹੋਰ ਕੰਮ ਦੀ ਰਹੀ ਨ ਸੜਨ ਬਾਝੋਂ, ਉਜੜੇ ਖੂਹ ਦੀ ਨਿਰੀ ਲਟੈਣ ਬਣ ਗਈ। ਦੀਵਾ ਅਕਲ ਦਾ ਗ਼ਮਾਂ ਨੇ ਗੁੱਲ ਕੀਤਾ, ਲੱਗੀ ਬਕੜਵਾਹ ਕਰਨ ਸੁਦੈਣ ਬਣ ਗਈ। ਤੋੜ ਤਾਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ, ਲੱਗਾ ਰੂਹ ਸੀ ਉੱਡਕੇ ਜਾਨ ਮੇਰਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਕੜ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਦੇ ਜੁਰਮ ਅੰਦਰ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ ਪੁਲਸ ਚਲਾਨ ਮੇਰਾ। ਅੱਗੋਂ ਹਾਕਮ ਨੇ ਏਹੋ ਨਿਆਂ ਕੀਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਂ ਮੈਂ ਗਈ ਬਹਿਸ਼ਤ ਨ ਰਹੀ ਦੋਜ਼ਖ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ++ਐਰਾਫ਼ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। </poem>}} {{rule}} ++ਦੋਜ਼ਖ ਤੇ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਚਦਾਰ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ।<noinclude></noinclude> j3jnziludvnqflii3rt83llxr3wwwid 250 52081 226194 160037 2026-07-15T11:52:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੧੬੨ )}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਚਨਾਰ ਦੀ ਅੱਗ}}}} {{Block center|<poem> ਅਸਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਾ, ਬੋਲ ਘੱਟ, ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਅਤਾਰ ਬੰਦ। ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਰੋਣਾ ਤੇਰਾ, ਢਾਉਂਦਾ ਏ ਦਿਲ ਪਿਆ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਵਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਫੁਹਾਰ ਬੰਦ। ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਫਿਰ, ਹੋਵੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀ ਆਬ ਦੂਣੀ, ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਪਾਣੀ ਓਹਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਝਲਾਰ ਬੰਦ। ਸਾੜ ਰੱਖ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਤੇ ਉਂਜ ਟਹਿਕਦਾ ਰਹੁ, ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ 'ਚ ਰੱਖਦਾ ਚਨਾਰ ਬੰਦ। ਘਾਬਰੀਂ ਨਾ ਪਿਆ ਐਵੇਂ ਔਕੜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ, ਪੱਤ-ਝੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਰੱਬ ਨੇ ਬਹਾਰ ਬੰਦ। ਪਾਲਾ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਝਦਾ ਜੇ ਹੋਵੇ ਕਦੀ ਕਰਨੀਆਂ ਦਾ, ਕਰੇਂ ਕੰਬਲ ਦਿਲ ਦੇ ਤੋਂ ਕਮਲਿਆ ਮੁਘਾਰ ਬੰਦ। ਨੇਕੀਆਂ ਵਿਹਾਜ ਹੁਣੇ ਦਮ ਤੇਰੇ ਚੱਲਦੇ ਨੇ, ਫੇਰ ਕੇੜ੍ਹੇ ਕੰਮ ਜਦੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਬੰਦ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਅੱਜ ਕੱਲ ਤੇ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰ ਓਹੋ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਵਿੰਗੇ ਚਿੱਬੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲਿਖ ਲਵੇ ਚਾਰ ਬੰਦ। </poem>}}<noinclude></noinclude> jcgq7swr1i8ut1rzuimeu0iex40vpfq 250 52082 226217 160152 2026-07-15T11:55:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੫)}}</noinclude>{{center|<poem>ਲਾਕੇ ਟਿੱਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕੁੱਲ ਓਹਨੇ, ਕਰੜੀ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਜੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਸੱਚ ਪੁਛੇਂ, ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਜਾਨ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤੀ ਭਾਰਤ ਮਾਤ ਦੇ ਤਾਜ ਦੀ ਕਸਮ ਮੈਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਦੁੱਖਾਂ 'ਚ ਲਓ ਇਮਤਿਹਾਨ ਮੇਰਾ। ਕਰੇ ਬੱਤੀ ਕਰੋੜ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਅੰਦਰ। ਨਾਂ ਕੋਈ ਟਾਕਰਾ ਕਦੀ ਇਨਸਾਨ ਮੇਰਾ। ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੋ ਵਰਿਹਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਏਹ ਜ਼ੇਰ ਹੈ ਇੱਕ ਸਤ ਸੌ ਤੀਹ ਦਿਨ ਦੀ ਚੱਕੀ ਝੌਵਨੀ ਇਹ, ਮੇਰੇ ਵਿੰਗਿਆਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਫੇਰ ਹੈ ਇੱਕ ਪੀਹਣਾ ਜੇਹਲ ਦੇ ਮਣਾਂ ਮੂੰਹ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਹੰਝੂ ਦੇ ਬੋਹਲ 'ਚੋਂ ਸੇਰ ਹੈ ਇੱਕ ਰਾਤਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਜੇਹਲ ਨਿਵਾਸ ਦੀਆਂ, ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੇਰੀ ਉਸ਼ੇਰ ਹੈ ਇੱਕ ਛੇਤੀ ਹੁਕਮ ਹਜ਼ੂਰ ਸੁਣਾਓ ਮੈਨੂੰ, ਨਿਕਲੇ ਘੁੱਟਿਆ ਹਿਰਖ ਅਰਮਾਨ ਮੇਰਾ। ਕਿਤੇ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਵੀ ਭੁੱਲਣਾ ਨਾਂ, ਕਰਨਾ ਫੈਸਲਾ ਨੋਕ ਜ਼ਬਾਨ ਮੇਰਾ। ਲਿਖਿਆ ਜੱਜ ਨੇ ਬੜੀ ਦੁਖਿਆਰ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਐਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜੋ ਅਕਲਮੰਦ ਹੋਵੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> s2sj9tcl0ga7zr41wkwb0v2vsqwszqb 250 52083 226195 160128 2026-07-15T11:52:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੬੩ )}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਕਿਸਮਤ}}}} {{Block center|<poem> ਵਾਹ ਓ ਰੱਬਾ ! ਵਾਹ ਓ ਰੱਬਾ। ਕਲਮ ਤੇਰੀ ਨੂੰ ਨੂਰੀ ਛੱਬਾ। ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਜਾਵਾਂ ਸਦਕੇ ਤੇਰੇ? ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਤੂੰ ਸੋਹਣੇ ਮੇਰੇ। ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਭੂਕਾਂ, ਤਬ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਵਾਂਗ ਮਲੂਕਾਂ। ਲੂਣ ਮਿਰਚ ਵਿੱਚ ਅੱਧ-ਵਰਿਤਾ, ਭਰ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕੜਛਾ ਦਿੱਤਾ। *ਢੱਕਾਂ ਜੇਹੀ ਅਲੂਣੀ ਭਾਜੀ, ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁਹਲ ਮਿਜ਼ਾਜੀ। ਲਾਵਾਂ ਹਰਦਮ ਟਿੱਲ ਬਤੇਰਾ, ਸੌਰੇ ਕਿਵੇਂ ਨਸੀਬਾ ਮੇਰਾ। ਪਰ ਓਹ ਸਗੋਂ ਵਿਗੜਦਾ ਜਾਵੇ, ਵੈਦੇ-ਅਬਦਨ ਦੂਣੇ ਪਾਵੇ । ਫੁੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੇ ਪਾਵਾਂ, ਮਾਰੇ ਡੰਗ ਓਹਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ। ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਜੇ ਸੋਨਾ ਆਵੇ, ਓਹ ਭੀ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਹੋ ਜਾਵੇ। {{smaller|*ਕੈਦੀਆਂ ।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> evca6r3ys6ui0r96zzklk8ylu6c6v3n 250 52084 226196 160129 2026-07-15T11:52:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੪ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਮਿੱਟੀ ਹੋਰ ਮਸੀਬਤ ਪੌਂਦੀ, ਬਣ ਅਠੂਹੇਂ ਡੰਗ ਚਲੌਂਦੀ। ਨੈਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਜੇਕਰ ਜਾਵਾਂ, ਜਾ ਸਵਾਲ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਾਵਾਂ। ਐਸ ਵੇਲੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਬੁਰਿਹਾਲਾ, ਪੈਸਾ ਦੇ ਇਕ ਚਾਨੇ ਈ ਵਾਲਾ। ਜੇ ਓਹ ਬੈਠੀ ਹੋਇ ਕਿਨਾਰੇ, ਵੇਖ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਟੁੱਬੀ ਮਾਰੇ। ਜੇ ਕਿਧਰੋਂ ਇਕ ਪੈਸਾ ਮਿਲਦਾ, ਮਿਟ ਜਾਵੇ ਕੁਝ ਸੰਸਾ ਦਿਲਦਾ। ਕਈ ਦਲੀਲਾਂ ਚਿੱਤ ਦੁੜਾਵੇ, ਹਾਏ ਏਹ ਕਿਤੇ ਗਵਾਚ ਨ ਜਾਵੇ। ਪਲ ਪਲ ਵੇਖਾਂ ਮਲ ਮਲ ਅੱਖਾਂ, ਮੁੱਠਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਘੁਟ ਘੁਟ ਰੱਖਾਂ। ਉਹ ਭੀ ਭਾਗ ਮੇਰੇ ਦਾ ਪੱਤਾ, ਮੁਠ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਏਡਾ ਤੱਤਾ। ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਾਵੇ, ਓੜਕ ਕਿਧਰੇ ਗੁਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਾਰੇ ਕਿਧਰੇ ਆਪ ਘੁਝਾਨੀ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ਮ ਦੀ ਰਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ। ਏਹੋ ਜੇਹਾ ਭਾਗ ਬਣਾਯਾ, ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਖਿਆਲ ਨਾ ਆਯਾ ? </poem>}}<noinclude></noinclude> 07aumnmgd3nnattfwbnnrynaggz30dy 250 52085 226197 160130 2026-07-15T11:52:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੫)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਦੋਂ ਭੁਲਾਯਾ ਹੋਯਾ, ਹੁਸਨ ਨਗਰ ਸਾਂ ਆਯਾ ਹੋਯਾ। ਵੇਂਹਦਾ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਰੇ, ਜਾਂਦਾ ਤੇਰੇ, ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ। ਨੈਣ ਕਟਾਰ ਬਣਾਏ ਤੇਰੇ, ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਦੇ ਵਲ ਪਾਏ ਤੇਰੇ। ਸਿੱਧੇ ਕੱਦ ਬਣਾਏ ਹੋਏ, ਖ਼ਾਲ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਪਾਏ ਹੋਏ। ਅਲਫ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਤਰੇ ਡੋਲ੍ਹੇ, ਨੂਰੀ ਨੁਕਤੇ-ਕਾਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਤੂੰ ਫੜ ਪਿੱਛੋਂ ਕਲਮ ਚਲਾਈ, ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਈ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ ਕੋਲ ਖਲੋਤਾ, ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ। ਕਲਮ ਤੇਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਗਵੌਂਦਾ, ਸ਼ਾਹੀ ਤੇਰੀ ਡੋਲ੍ਹ ਵਿਖੌਂਦਾ। ਪਾੜ ਸਟੇਂਦਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾਰਾ, ਇਕ ਇਕ ਪੁਰਜ਼ਾ ਬਣਦਾ ਤਾਰਾ। ਯਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗ ਬਣੌਂਦੋਂ, ਯਾ ਨਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਔਂਦੋਂ! ਹੁਣ ਤੇ ਹਰ ਦਮ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂ, ਡਰਦਾ ਤੈਥੋਂ ਦਮ ਨਾ ਮਾਰਾਂ! </poem>}}<noinclude></noinclude> owf4weh5rfvbeiutwuywthmjlg615n3 250 52086 226218 160144 2026-07-15T11:55:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੬)}}</noinclude>{{center|<poem>ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਔਕੜਾਂ ਕਰਨ ਹੱਲੇ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਓਹ ਮਗਨ ਅਨੰਦ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਦਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹੋਏ ਮੋਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਫ਼ਜ਼ ਅੰਦਰ ਅਰਥ ਬੰਦ ਹੋਵੇ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਅੰਦਰ, ਪਤੀਬਰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਚੰਦ ਹੋਵੇ। ਕਾਇਰ ਦਿਲ ਗ੍ਰਿਹਸਤ 'ਚੋਂ ਫੇਲ ਹੋਈਓਂ, ਹੈ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅੱਜ ਪਹਿਚਾਨ ਮੇਰਾ। 'ਸਿਦਕ' 'ਲਾਜ' ਕਰਵਾਯਾ ਹੈ ਬਰੀ ਤੈਨੂੰ, ਪਰ ਇਹ ਯਾਦ ਰਹੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਮੇਰਾ।</poem>}} {{center|-- ੦ --}} {{xx-larger|{{center|'''ਮੁਰਸ਼ਦ'''}}}} {{center|<poem>ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਐਸਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਯਾ। ਰੇਤ ਛਲੇ ਦੇ ਖੋਜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਮੇਰਾ ਕਿਬਰ ਗੁਆਯਾ। ਹੋਰ ਅਚੰਭਾ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ ਮੈਨੂੰ ਜੱਗੋਂ ਬਾਹਰਾ। "ਸ਼ਰਫ਼" ਮੇਰੇ ਗਲਮੀਨੇ ਅੰਦਰ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਸਮਾਯਾ।</poem>}} {{center|{{bar|3}}}} {{center|<poem>ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਹਿਣ ਨਿਮਾਣੇ ਬਣਕੇ ਰਬਦੇ ਖਾਸ ਪਿਆਰੇ। ਬਾਤਨ ਦੇ ਵਿਚ ਏਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੋਂ ਕੁਦਰਤ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੇ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 0r8jqi9oiqp0b0vfnog3bxir0g7orif 250 52087 226198 160131 2026-07-15T11:53:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੬)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਮਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੁਸੀਬਤ ਪਾਵੇਂ, ਏਨੇ ਤੋਂ ਭੀ ਕਿਤੇ ਰਖਾਵੇਂ। ਹੁਣ ਸਭ ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ਰਮਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਜਿੱਦਾਂ ਚਾਹੇਂ ਰੱਖੀਂ ਮੈਨੂੰ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਤੇਰਾ ਇਕ ਅਦਨਾ ਬੰਦਾ, ਗਲੇ ਗੁਲੱਮ ਤੇਰੇ ਦਾ ਫੰਧਾ । {{c|{{xx-larger|ਫੁੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ}}}} ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਹਾਰ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀ, ਪਲ ਪਲ ਯਾਦ ਆਵੇ ਤੇਰਾ ਆ ਜਾਣਾ। ਗੂੜੀ ਨੀਂਦਰੇ ਸਬਜ਼ਿਆਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਟੁੰਬ ਟੁੰਬ ਕੇ ਪੈਰ, ਜਗਾ ਜਾਣਾ। ਨਾਜ਼ਕ ਕੂਲੀਆਂ ਸੁਹਲ ਹਰਿਆਵਲਾਂ ਦਾ, ਸੁੰਦਰ ਮਖ਼ਮਲੀ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਿਛਾ ਜਾਣਾ। ਸਾਡੇ ਬਾਗ਼ ਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਲੰਘਦੀ ਨੇ, ਜਾਦੂ ਨਿਗਹ ਦਾ ਜੇਹਾ ਚਲਾ ਜਾਣਾ। ਦੀਦੇ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਕੂਬਲਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਦੇ, ਨਾਜ਼ਕ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਜਾਣਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> lel8scnr0glf2502fb8xsjarqiq1h9h 250 52088 226199 160132 2026-07-15T11:53:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੩੬੭)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਫਿਰਨਾ ਉੱਡਦੀ ਕਿਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਣਕੇ, ਬਣਕੇ ਰੰਗ ਤੇ ਕਿਤੇ ਸਮਾ ਜਾਣਾ। ਬੂਹਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਕਿਤੇ ਆਕੇ, ਕਿਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਲਾ ਜਾਣਾ। ਕਿਧਰੇ ਹੰਸਣਾ ਚੰਬੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੜਕੇ, ਕਿਤੇ ਨਰਗਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਜਾਣਾ। ਕਿਧਰੇ ਦੰਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ, ਖਿੜ ਖਿੜ ਮੋਤੀਏ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾ ਜਾਣਾ। ਕਿਤੇ ਝੁੱਗੀ ਬਣਾਉਣੀ ਰਾਖਿਆਂ ਦੀ, ਕਿਤੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬੁਲਬੁਲ ਦਾ ਢਾ ਜਾਣਾ। ਬਣਕੇ ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਜਿਗਰ ਦੀ ਗੱਲ ਖ਼ੂਨੀ, ਕਿਤੇ ਲਾਲਾ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਣਾ। ਜੀਭਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾ ਜਾਣਾ । ਮੈਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹੜੀ ਉਮਰ 'ਚ ਮੋਹਨ ਬਦਲੇ, ਕਈਆਂ ਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਰਚਾ ਜਾਣਾ । ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜ਼ਾਲਮੇ ਨੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਹ ਦਗ਼ਾ ਕਮਾ ਜਾਣਾ। ਪਹਿਲੋਂ ਚਾੜ੍ਹਕੇ ਉਚੀਆਂ ਟੀਸੀਆਂ ਤੇ, ਫੇਰ ਖ਼ਾਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੁਲਾ ਜਾਣਾ। ਤੇਰੇ ਹਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਆਂਉਂਦਾ, ਹੁੰਦਾ ਯਾਦ ਜੇ ਤੇਰਾ ਰੁਆ ਜਾਣਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 0x3xj57hcxzrqqcu2jjeiay1cyf5ulj 250 52089 226219 160145 2026-07-15T11:55:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੭)}}</noinclude>{{center|<poem>ਸੁੱਟ ਰਸਾਇਨ ਨਿਗ੍ਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਤ ਸੋਨਾ ਕਰਦੇ, 'ਸ਼ਰਫ਼' ਵਿਖਾਵਨ ਇਕ ਤਿਲ ਅੰਦਰ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਸਤਾਰੇ।</poem>}} {{center|{{bar|3}}}} {{center|<poem>ਜਿਉਂ ਕਰ ਬੇੜੀ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ, ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਕਾਰੇ। ਆਪ ਰਹੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਗਲਦੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰੇ, ਓਹਧੇ ਵਾਂਗੂੰ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਆਪ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਜਹੇ ਲਖ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਨੇ ਕਰਦੇ ਪਾਰ ਉਤਾਰੇ,</poem>}} {{center|{{bar|3}}}} {{center|<poem>ਖ਼ਾਲ ਸੁੰਦ੍ਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਖ਼ਿਆਲ ਰੰਗੇ, ਰੰਗ ਵਾਲੜੇ ਕੱਪੜੇ ਸ਼ਾਲ ਰੰਗਣ। ਵਸਮੇਂ, ਮਹਿੰਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖ਼ਿਜ਼ਾਬ ਲਾ ਲਾ, ਬੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਰੰਗਣ। ਕਿਰਨਾਂ ਸੂਰਜੀ ਅੰਬਰੋਂ ਕਿਰ ਕਿਰ ਕੇ, ਹੀਰੇ, ਪੰਨੇ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਣ। ਹੁੰਦੇ ਰੰਗ ਇਹ ਅੰਤ ਪਰਾਹਵਣੇ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਡੇ ਸੰਭਾਲ ਰੰਗਣ। ਪਿਆਰੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕੋਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਹੇ ਨਿਗ੍ਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗਣ। 'ਸ਼ਰਫ' ਮਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਭੀ ਲੱਥਦੀ ਨਹੀਂ, ਚਾੜ੍ਹ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਐਸੀ ਕਮਾਲ ਰੰਗਣ।</poem>}}<noinclude></noinclude> q6empk46zl4jpf4mo0uv2vc1tkbpqi4 250 52090 226220 136454 2026-07-15T11:56:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੮)}}</noinclude>{{xx-larger|{{center|'''ਕੁਰਬਾਨੀ'''}}}} {{center|<poem>ਦਮ ਦਿੱਤਿਆਂ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਦੱਮ ਮਿਲਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਦੱਮ ਦੇ ਢੋਏ ਨਹੀਂ ਢੋਏ ਜਾਂਦਾ। ਬਾਝ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰੋਣੇ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ। ਦਰਦ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਛੇਕ ਪੈਦਾ, ਛੇਕ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਮੋਤੀ ਪਰੋਏ ਜਾਂਦੇ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਦਾ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੋਂ, ਕੌਮੀ ਅਣਖ ਦੇ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ।</poem>}} {{center|{{bar|3}}}} {{center|<poem>ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਕੌਮ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ, ਆਕੇ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵੱਗਦੀ ਏ। ਓਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ, ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਸ਼ ਨਾਂ ਸੀਸ ਤੇ ਪੱਗ ਦੀ ਏ। ਘਰ ਉਜੜਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ, ਬੱਤੀ ਮੇਮ ਦੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੱਗਦੀ ਏ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਖ਼ੂਨ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨੁਚੜ ਜਾਂਦੇ, ਮਹਿੰਦੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਲੱਗਦੀ ਏ।</poem>}}<noinclude></noinclude> ri2hrlwpj23foavpxs17mauehpfvsup 250 52091 226201 160133 2026-07-15T11:53:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੮)}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਹੁਸਨ ਹਕੂਮਤ}}}} {{Block center|<poem> ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਅਚਰਜ ਇੱਕ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਨਾਵਨਾ ਹਾਂ, ਜੇਹੜਾ ਤੁਸਾਂ ਸਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ। ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਛਪਾਯਾ ਹੋਇਆ ਹੈਸੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਹੁਸਨ ਰੱਖਯਾ ਏ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਜੰਗ ਦੇ ਬਪਾਰ ਵਿੱਚ। ਦੱਸੋ ਤੁਸੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਹੜੀ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਲਵਾਂ? ਲਾਭ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਹੈਣ ਜਾਚੋ ਕੇਹੜੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ। ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਮੱਤੂ ਹੋਇਆ ਸੌ ਗਿਆ ਮੈਂ, ਮੰਗ ਉਹਦੀ ਰੱਖਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਪਟਾਰ ਵਿੱਚ। ਵੇਂਹਦਾ ਵੇਂਹਦਾ ਸੁਫਨੇਦੇ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣੇ, ਥਕ ਟੁੱਟ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ। ਡਿਠਾ ਓਥੇ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗੋ, ਸੋਈ ਓਥੋਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਹੇਰ ਫੇਰ ਰਤੀ ਨਾਂ ਸੀ ਹੱਕ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ। ਦਿੱਤਿਆਂ ਵੀ ਹੋਵੇ ਚੌਣੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ੈ ਓਥੇ, ਡਿੱਠਾ ਇਹ ਵਧੀਕ ਵਾਧਾ ਹਰੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ। ਜੰਗ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਡਿੱਠਾ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਮੈਂ, ਖ਼ੂਨੀ ਨੈਂ ਵਗਦੀ ਸੀ ਓਹਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 9uq3b9rpzejzeg17iud10kdn8z5zymb 250 52092 226200 160134 2026-07-15T11:53:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੬੯)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਸੀਸ ਰੱਖ ਜਿਹੜਾ ਓਹਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਬਣਦੀ ਹਕੂਮਤ ਓਹਦੀ ਬਾਂਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ। ਫੇਰ ਦੇਵੀ ਜਾ ਦੇਖੀ ਰਾਜ ਤੇ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੀ, ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਮਾਨ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ। *ਲੱਛਮੀ ਨੇ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ ਭੋਂ ਸੀ ਬਨਾਈ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰਤਾਈ ਝੱਲਦੀ ਸੀ ਪੱਖਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ। ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਹੁਸਨ ਵਾਲੀ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਜਾ ਵੇਖੀ, ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਜੋਬਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਖ਼ੁਮਾਰ ਵਿੱਚ । ਜ਼ੋਰ, ਰਾਜ, ਮਾਯਾ, ਤਿੰਨੇ ਇਕੋ ਈ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਰੁੜ੍ਹ ਪੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਓਹਦੇ ਕੱਜਲੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ । ਰੂਹ ਕਈਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਨ ਅੰਬਰਾਂ ਤੋਂ, ਓਹਦੇ ਇੱਕੋ ਦੰਦ ਦੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚ । ਚਿਰੇ ਹੋਏ ਸਿੱਪ ਜਹੀਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਜੇ ਹੱਸ ਪੈਣ, ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਸੇ ਕੱਲਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰ ਵਿੱਚ। ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰੁੱਕੇ ਪਏ ਰੜਕਦੇ ਸਨ, ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਗਜਰਿਆਂ ਦੀ ਚੁਭਵੀਂ ਛਣਕਾਰ ਵਿੱਚ। ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਨੱਥਲੀ ਅਦਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਦੀ, ਕੀਲਿਆ ਸੀ ਜੱਗ ਸਾਰਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕਾਰ ਵਿੱਚ । ਚੌਧਵੀਂ ਦਾ ਚੰਦ ਓਹਦੀ ਸਾਦਗੀ 'ਚ ਲੁਕਯਾ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੀ ਓਸ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ। *ਦੌਲਤ, ਮਾਇਆ। </poem>}}<noinclude></noinclude> nlayefed84dpnlpiwxql0phz23zrc26 250 52093 226208 160141 2026-07-15T11:54:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੭੬)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਤਿੱਖੀ ਤਿੱਖੀ ਅੱਖੇ, ਨਾਲੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨੂਰੀ ਦੇ +ਟੇਰੇ ਉੱਤੋਂ ਨਾਲੇ ਕਿਰਨਾਂ ਅਟੇਰਦਾ! ਉੱਠ ਉੱਠ ਲੁੱਟਦੇ ਪਏ ਰੱਬ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ, ਰਾਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਭ ਲੀਤਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਢੇਰਦਾ! ਛੋਲ੍ਹੀ ਛੋਲ੍ਹੀ ਜਾਗ ਤੂੰ ਭੀ ਪੀਆ ਨੂੰ ਰਿਝਾ ਪਿਆਰੇ, ਘਾਪਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਓਂ ਪਿੱਛੋਂ ਏਹ ਵੇਰ ਦਾ! ਜਾਹ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਪੁੱਛ ਵੇਖ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਕੇਡੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਏ ਜਾਗਣਾ ਸਵੇਰ ਦਾ! {{c|{{xx-larger|ਸਾੜੇ}}}} ਏਹ ਜਗ ਜਿਊਣਾ ਚਾਰ ਦਿਹਾੜੇ , ਕਾਹਨੂੰ ਪਾਵੇਂ ਐਡੇ ਛਾੜੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਰਹਿਸੀ ਏਥੇ ਤੇਰਾ, ਅੱਭਰ ਮਾਰੇਂ ਐਡੇ ਧਾੜੇ । ਉੱਚਿਆਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆ ਬੀਬਾ, ਨਜ਼ਰ ਕਰੇਂ ਜੇ ਤੂੰ ਪਿਛਵਾੜੇ। ਵਿਚ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਜਾਪਨ, ਤੇਰੇ ਜਹੇ ਕਈ ਲਾੜੀਆਂ ਲਾੜੇ। +ਟੇਰਾ ਜਿਹਦੇ ਉਤੇ ਸੂਤ ਦੀਆਂ ਅੱਟੀਆਂ ਪਾਕੇ ਅਟੇਰਦੇ ਨੇ । </poem>}}<noinclude></noinclude> 61e8e0ohottpirtks8awvgjpdxt8pmj 250 52094 226221 159850 2026-07-15T11:56:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੯)}}</noinclude>{{center|<poem>ਬਹੁਤੇ ਦੁੱਖ ਓਹ ਝੂਲਦੇ ਦੇਸ਼ ਬਦਲੇ, ਬੰਦੇ ਕੌਮ ਦੇ ਜੇਹੜੇ ਦਲੇਰ ਹੁੰਦੇ। ਇੱਟਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇ ਬੇਰ ਹੁੰਦੇ। ਕੌਣ ਪੁੱਛਦਾ ਕਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿੱਧੜਾਂ ਨੂੰ, ਕੈਦ ਪਿੰਜਰੇ ਬਾਜ਼ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਹੁੰਦੇ। ਕਤਰੇ ਲਹੂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਕੇ, 'ਸ਼ਰਫ਼' ਮੋਤੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਨੇ ਫੇਰ ਹੁੰਦੇ। ਜ਼ੁਲਮ ਜਬਰ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜੇ, ਜਾਕੇ ਜੇਹੜੀ ਕਾਨੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ, ਜੇਹੜੀ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨੀ! ਦੇਸ਼, ਕੌਮ ਦੇ ਪੈਰੋਂ ਜੇਹੜੀ, ਸੰਗਲ-ਗੁਲਾਮੀ ਲਾਹੇ, ਜੱਗ ਅੰਦਰ ਓਹ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਪਿਆਰੇ, ਦੇਵੀ ਹੈ ਕੁਰਬਾਨੀ।</poem>}} {{center|--(0)--}} {{xx-larger|{{center|'''ਚਕਵੀ-ਚਕਵਾ'''}}}} {{center|<poem>ਵੈਰਨ ਸ਼ਾਮ ਕਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਈ, ਪਾਈ ਜਿਸਨੇ ਆਣ ਜੁਦਾਈ। ਜੂਹ ਸੁੰਞੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ ਕਰਦੀ, ਮੈਂ ਇਕਲਾਪੀ ਜਾਨੀ ਡਰਦੀ। ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਆਰੇ, ਮੈਂ ਰੋਵਾਂ ਤੇ ਹਸਦੇ ਤਾਰੇ।</poem>}}<noinclude></noinclude> q1atm47rolaylfhe1qise9bbsm6mhdv 250 52095 226209 160142 2026-07-15T11:54:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੭੭ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਪੰਡ ਹਿਰਸਾਂ ਦੀ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁਕਕ, ਉਮਰ ਗਵਾਵੇਂ ਭੰਗ ਦੇ ਭਾੜੇ। ਆਪੇ ਸਾਰੇ ਪਰਖ ਲਵੇਂਗਾ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਗੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਤਾੜੇ। ਵੇਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਲੂਸੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੇਰੇ ਸਾੜੇ। ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਹੈਂ ਬਦੀਆਂ ਕਰਦਾ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੈਣ ਦੁਗਾੜੇ। ਪਰਖੇ ਜਾਸਨ ਅਮਲ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਝੂਠੇ ਜਾਣ ਨਾ ਇਹ ਅਵਾੜੇ। 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕਰੀਂ ਇਕ ਯਾਦ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ, ਮਗਰੋਂ ਲਾਹ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁਆੜੇ । {{c|{{xx-larger|ਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ}}}} ਲੋਹਾ ਅਸਲ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ ਦੂਹਰਾ, ਅਸਲ ਨਸਲ ਦੇ ਆਦਮੀ ਝੁੱਕਦੇ ਨੇ । ਵੇਲਾ ਘੁੱਸਿਆ ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੱਥ ਆਵੇ, ਚੱਲੇ ਤੀਰ ਨਾਂ ਚਿੱਲਿਓਂ ਰੁੱਕਦੇ ਨੇ। ਔਖੀ ਬਣੀ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਖੀਆਂ ਤੇ ਪਹਿਲੋਂ ਚੁੱਕਦੇ ਨੇ। </poem>}}<noinclude></noinclude> q7nrwzyk7uev9yzjunsqivscdc5avxp 250 52096 226210 160143 2026-07-15T11:54:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੨੭੮)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਨਾਂ ਕਰਨ ਇਕਰਾਰ ਪੂਰੇ, ਕੀਤੇ ਸਖ਼ਨ ਤੋਂ ਮਰਦ ਨਾਂ ਉੱਕਦੇ ਨੇ। ਉਮਰ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਤਾਂ ਵੀ, ਝੱਟੇ ਜਾਂਵਦੇ ਨਾਲ ਨਾਂ ਬੁਕ ਦੇ ਨੇ। ਕਿੱਲ ਵਾਂਗਰਾਂ ਸੀਨੇ 'ਚ ਖੁਭ ਜਾਂਦੇ, ਬੋਲ, ਸ਼ੇਅਰ ਹੁੰਦੇ ਜਿਹੜੇ ਠੁੱਕ ਦੇ ਨੇ। ਸੱਤ ਸੱਤ ਪੜਦੇ ਭਾਵੇਂ ਪਾਉਣ ਅੱਖਾਂ, ਹੰਝੂ ਦਰਦ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾਂ ਲੁੱਕ ਦੇ ਨੇ। ਜਦੋਂ ਬੂਹੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ, ਓਦੋਂ ਢੋ ਸੁਲੱਖਣੇ ਢੁੱਕਦੇ ਨੇ । ਚੂਹਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਨਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ, ਐਵੇਂ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਵੱਢਦੇ ਟੁੱਕਦੇ ਨੇ। ਦੌਲਤ, ਦੰਮ ਤਾਂ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਘਟਣ ਦੋਵੇਂ, ਇਲਮ, ਅਕਲ ਨਾਂ ਵਰਤਿਆਂ ਮੁੱਕਦੇ ਨੇ। ਬੁੱਝੇ ਅੱਗ ਨਾਂ ਮੀਹ ਵਿਚ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ, ਲੋ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਂ ਸੁੱਕਦੇ ਨੇ। ਮੂਰਖ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਲਬੇੜ ਲੈਂਦੇ, 'ਸ਼ਰਫ਼' ਚੰਨ ਵੱਲੇ ਜਿਹੜੇ ਥੱਕਦੇ ਨੇ । </poem>}}<noinclude></noinclude> 1f6qiay99kiw0gypcddnoosxu4gbag1 250 52099 226229 159989 2026-07-15T11:58:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ਓ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਲੁਕ ਛਿਪਕੇ ਹਾਂ ਸਮਾ ਲੰਘਾਂਦੇ, ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਚੁਕਦੇ, ਨਹੀਂ ਚੁਰਾਂਦੇ! ਸਗਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤਰ ਲਗਾਈਏ, ਖਿੜ ਖਿੜਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਰਚਾਈਏ! ਸਾਨੂੰ ਛੋਹਕੇ ਜਿੱਧਰ ਜਾਵੇਂ, ਓਧਰ ਹੀ ਤੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਪਾਵੇਂ! ਬੇਫ਼ੈਜ਼ੇ ਕੁਝ ਫ਼ੈਜ਼ ਪਛਾਣੀਂ, ਬੇਦਰਦੇ ਕੁਝ ਦਰਦ ਸਿਆਣੀਂ! ਰੱਬ ਦੇ ਖੌਫ਼ੋਂ ਹਰ ਦਮ ਡਰ ਨੀ, ਜ਼ੁਲਮ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੇ ਨਾ ਕਰ ਨੀ! ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਾਉਣੀ ਹਾਰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹਾਰ ਨਸੀਬਾਂ ! ਹੋ ਸੁਦੈਣ , ਫਿਰੇਂਗੀ ਭੌਂਦੀ, ਘੱਟਾ ਮਿੱਟੀ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪੌਂਦੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਠੋਂ ਖਾ ਖਾ ਝਾੜਾਂ, ਸਿਰ ਪਾੜੇਂਗੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ, ਹਾੜੇ ਪਾਏ:- 'ਨਾ ਕਰ ਐਡਾ ਜ਼ੁਲਮ ਹਵਾਏ!' </poem>}}<noinclude></noinclude> 8nf4185mhwt2bsz5bhs8tdojhsaqr7m 250 52101 226228 159990 2026-07-15T11:58:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ਅ )}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਚਨਾਰ ਦੀ ਅੱਗ}}}} {{Block center|<poem> ਅਸਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਾ, ਬੋਲ ਘੱਟ, ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਅਤਾਰ ਬੰਦ! ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਰੋਣਾ ਤੇਰਾ, ਢਾਉਂਦਾ ਏ ਦਿਲ ਪਿਆ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਵਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਫੁਹਾਰ ਬੰਦ! ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡੁਲ੍ਹਾ ਫਿਰ, ਹੋਵੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀ ਆਬ ਦੂਣੀ, ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਪਾਣੀ ਓਹਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਝਲਾਰ ਬੰਦ! ਸਾੜ ਰੱਖ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਤੋਂ ਉਂਜ ਟਹਿਕਦਾ ਰਹੁ, ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ 'ਚ ਰੱਖਦਾ ਚਨਾਰ ਬੰਦ! ਘਾਬਰੀਂ ਨਾ ਪਿਆ ਐਵੇਂ ਔਕੜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ, ਪੱਤ-ਝੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਰੱਬ ਨੇ ਬਹਾਰ ਬੰਦ ! ਪਾਲਾ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਝਦਾ ਜੇ ਹੋਵੇ ਕਦੀ ਕਰਨੀਆਂ ਦਾ, ਕਰੇਂ ਕੰਲਲ ਦਿਲ ਦੇ ਤੋਂ ਕਮਲਿਆ ਮੁਘਾਰ ਬੰਦ! ਨੇਕੀਆਂ ਵਿਹਾਜ ਹੁਣੇ ਦਮ ਤੇਰੇ ਚੱਲਦੇ ਨੇ, ਫੇਰ ਕੇੜ੍ਹੇ ਕੰਮ ਜਦੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਬੰਦ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਅੱਜ ਕੱਲ ਤੇ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰ ਓਹੋ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਵਿੰਗੇ ਚਿੱਬੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲਿਖ ਲਵੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ! </poem>}}<noinclude></noinclude> 0642m1hsxoierrxzz37d8xi25k7wnnz 250 52102 226227 159991 2026-07-15T11:58:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|( ੧੯੭}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਧੀ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਮਾਂ}}}} {{Block center|<poem> ਉੱਠ ਉੱਠ ਧੀਏ ਕੁਰਬਾਨ ਤੇਰੀ ਨੀਂਦ ਉੱਤੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅੱਜ ਅੰਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇਰੀ! ਗੋਡੇ ਗੋਡੇ ਦਿਨ ਉੱਤੋਂ ਚੜ੍ਹ ਆਯਾ ਵੇਖ ਤੇ ਸਹੀ, ਅਜੇ ਤਾਈਂ ਲੱਥਦੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੀਏ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਤੇਰੀ? ਗੋੱਲੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਪਈ ਜਗਾਵਨੀਆਂ, ਵੇਖ ਕੇਡੀ ਭਾਂਵਦੀ ਏ ਮੈਨੂੰ ਸਰਦਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਖੋਲ੍ਹ ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਆਂ ਤੂੰ ਵੇਖ ਲੈ ਸ਼੍ਹਜ਼ਾਦੀਏ ਨੀ, ਵੇਖਦੀਏ ਰਾਹ ਤੇਰਾ ਬਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਜੰਦਰਾ ਤੇ ਮਾਰ ਓਹਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈ ਨਿਸ਼ੰਗ ਚੱਲ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਈ ਹੋਈਏ ਨੀ ਧੀਏ ਅਲਮਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਸਾਂਭ ਸੂਤ ਸੋਹਣੀਏਂ ਨੀ ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕੱਠੀ ਖੇਡ ਇਹ ਖਿਲਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਵਿੰਨਿ੍ਹਆ ਕਰੋਸ਼ੀਏ ਨੇ ਦਿਲ ਸਾਡਾ, ਵੇਖ ਵੇਖ ਪਿੱਟੀਏ ਨੀ ਪੱਟ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਜਦੋਂ ਸਈਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਅੱਖ ਉੱਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸੂਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਤੈਨੂੰ ਈ ਸੁਹੰਢਣਾ ਏਹ ਹੋਵੇ ਬੱਚੀ ਦਾਜ ਤੇਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਫੱਬਦੀ ਨਹੀਂ ਗੋਟਾ ਤੇ ਕਨਾਰੀ ਤੇਰੀ! </poem>}}<noinclude></noinclude> 58gdykxzw2hn9q5oqsgceua00v7xz7e 250 52103 226233 159854 2026-07-15T11:58:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੩)}}</noinclude>{{center|<poem>ਬੁੱਲ ਫੁੱਲ ਅਨਾਰ ਦੇ ਦੰਦ ਚੰਬਾ, ਸੋਹਣੀ ਨਰਗਸੀ ਖੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਮਸਤ ਬੈਠੀਆਂ, ਹੁਸਨ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉੱਤੇ, ਖੰਭ ਭੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿਲਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਜਿਵੇਂ ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੁਸਨ ਦਾ ਹੈਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਚਿੱਟੀ ਚੀਰਨੀਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਨਹਿਰ ਨਿਕਲੀ, ਚੀਰ ਚੀਰ ਆਂਦੀ ਕਾਲੀ ਧਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਸੁੰਦਰ ਬੇੜੀਆਂ ਤਰਦੀਆਂ ਆਬਨੂਸੀ, ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਵੇਂ ਹੁਸਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਸੁੰਦਰ ਜਾਦੂੜਾ ਘੱਤ ਕੱਜਲੇ ਦਾ, ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਕਰਨ ਖ਼ਵਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਪਕੜ ਪਕੜਕੇ ਚੰਦ ਇਹ ਦੂਜ ਵਾਲੇ, ਕਿਧਰੇ ਕਰਨ ਕਮਾਨ ਤੱਯਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਤੀਰ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਨਿਗਾਹ ਅੰਦਰ, ਕਰਨ ਸੀਨਿਓਂ ਪਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖੀਆਂ? ਧਾਰ ਸੁਰਮੇ ਦੀ, ਪੱਟ ਦੀ ਬਨੇ ਪੇਟੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਜਾਲ ਰੇਸ਼ਮੀ, ਘੱਤਕੇ ਲਾਲ ਡੋਰੇ, ਕਰਨ ਹਰਨ ਦੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਪਾਕ ਬੀਵੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜਦੋਂ ਹੋਵਣ, ਜਾਪਣ ਸ਼ਰਮ ਹਜ਼ੂਰ ਸਰਕਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! </poem>}}<noinclude></noinclude> bmtirq0ur22fukmwy6bcz7j5ewda6m3 250 52104 226226 159992 2026-07-15T11:58:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੯੮)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਘੀ ਜੇੜ੍ਹੀ ਛੱਡ ਆਈਓਂ, ਸੀਨੇ ਸਾਡੇ ਚੀਰਦੀ ਓਹ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਆਰੀ ਤੇਰੀ! ਫੁੱਲ ਜੇਹਾ ਮੁੱਖ ਤੇਰਾ ਸਰੂ ਕੱਦ ਵਾਲੀਏ ਨੀ, ਪੱਤੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਸਾਨੂੰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਸਾਂਭੀ ਐਸੀ ਛੇਤੀ ਹੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਵਣਜਾਰੀ ਏ ਤੂੰ, ਰਹਿ ਗਈ ਵੰਗਾਂ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੀ ਪਈ ਮੁਨਿਆਰੀ ਤੇਰੀ! ਜੋੜੇ ਕਈ ਲਾਹੁੰਦੀ ਤੇ ਪਾਉਂਦੀ ਸੈਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕੋ ਹੀ*ਪੁਸ਼ਾਕ ਹੁਣ ਕਿਕੂੰ ਬਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇਰੀ! ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਭਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਗੁੱਡੀ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਪੱਕਿਆਂ ਚੁਬਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਏ ਨੀ, ਵਾ ਨਾਲ ਢੱਠਦੀਏ ਗਜ਼ ਦੀ +ਅਟਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਸੋਹਣੀ ਧੌਣ ਵਾਲੀਏ! ਕਬੂਤਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ, ਅੱਚਨਚੇਤ ਕੁੱਠ ਗਈ ਤਿੱਖੜੀ ਉਡਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀਂ ਮਿੱਟੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਕੀਕਰ ਝੱਲਦੀਏ, ਫੁੱਲ ਨਾ ਸਹਾਰਦੀ ਸੀ ਦੇਹ ਜੋ ਪਿਆਰੀ ਤੇਰੀ। ਕਾਲੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਸੁੰਞੀ, ਚੰਦ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ ਨੀ, ਘੂਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ 'ਚ ਕੀਕੂੰ ਬੀਤੇ ਸਾਰੀ ਤੇਰੀ? ਮੋਏ ਹੋਏ ਸੱਪ ਤੇਰੇ ਦਿੱਸਦੇ #ਸਪਾਧਣੇ ਨੀਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਗੁੱਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਵਾਰੀ ਤੇਰੀ! </poem>}} *ਕਫ਼ਨ +ਕਬਰ #ਸਪੇਰਨ।<noinclude></noinclude> s7f7tw38beonf1g0ikbls19joyigoxb 250 52105 226225 159993 2026-07-15T11:57:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੯੯)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਸੌ ਸੌ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਸੀ ਨੂੰ ਮਨਾਂਵਦੇ ਸਾਂ, ਏਥੇ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਏ ਦੱਸ ਦਿਲਦਾਰੀ ਤੇਰੀ? ਕੰਮ ਕਾਜ ਵੱਲੋਂ ਜੇ ਤੂੰ ਰੁੱਸੀਏਂ ਸੁਚੱਜੀਏ ਨੀ, ਕਰ ਲਾਂ ਗੀ ਆਪ ਈ ਮੈਂ ਬਹੁਕਰ ਬੁਹਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਚੱਲ ਧੀਏ ਘਰ ਚੱਲ ਓਪਰੇ ਜਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ, ਕੱਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਚੰਗਾ ਉਮਰ ਏ ਕਵਾਰੀ ਤੇਰੀ! ਸਾਡੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜੰਮਕੇ ਨਾਂ ਛਲ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੇਹਲੀਏ ਨੀ, ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਣੀ ਏ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਵਾਰੀ ਤੇਰੀ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਜੇਤੂੰ ਹੁਣ ਭੀ ਨਾਂ ਗਈਓਂ ਉੱਠ ਨਾਲ ਮੇਰੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਈ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਅੰਮਾਂ ਦੁਖਿਆਰੀ ਤੇਰੀ! </poem>}}<noinclude></noinclude> lkjy04vtc2hxnvw2n5mb90yhe8k4slf 250 52106 226224 159994 2026-07-15T11:57:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੩੦੦)}}</noinclude>{{c|{{xx-larger|ਦੋ ਮਜ਼ਦੂਰ}}}} {{Block center|<poem> ਪਹਿਲਾ ਬੋਲਿਆ ਯਾਰ ਕੀ ਹਾਲ ਦੱਸਾਂ, ਸੁੰਞੇਂ ਮਹਿੰਗ ਨੇ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ! ਏਧਰ ਅੱਜ ਕਰਖਾਨੇ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ, ਛਾਂਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਏਲਾਨ ਕੀਤਾ! ਦਿੱਤੀ ਤੋੜ ਤਨਖਾਹ ਹੈ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ, ਸਰਵਿਸ ਵੱਲ ਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ! ਹਫ਼ਤਾ ਇੱਕ ਜਰਮਾਨੇ ਦਾ ਹੋਯਾ ਅੱਭਰ, ਗਿਆ ਲੇਟ ਨਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ! ਮਾਰ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟੀ ਬੁੱਢਿਆਂ ਦੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭੀ ਏਹੋ ਅਹਿਸਾਨ ਕੀਤਾ! ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ ਬੋਨਸ ਭੀ ਘੁੱਟ ਬੈਠੇ, ਏਸ ਸੱਟ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਕਮਾਨ ਕੀਤਾ! ਕੀਤੀ ਬੰਦ ਤਰੱਕੀ ਹੈ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ, ਓਵਰ ਟਾਈਮ ਨਾਲੇ ਬੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ! ਜ਼ਰਦਾ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾ ਗਏ ਕੁੱਲ +ਭੱਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਜੱਗ ਅੰਦਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ! {{smaller|+ਸਫ਼ਰ ਖ਼ਰਚ ।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> 21pv7oulpzw973dtqgzgvkih6p5qc30 250 52107 226223 159995 2026-07-15T11:57:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੩੦੧)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਫੱਟੜਾਂ ਦਾ, ਮੁਰਦਾ ਅੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੈਸਨ, ਕਾਲ-ਐਲਾਉਂਸ ਦੇ ਦੋ ਮਿਲਦੇ, ਅੱਗੋਂ ਲਈ ਉਹ ਬੰਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ! ਡਿਊਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਨਾਲੇ ਦਸ ਘੰਟੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਤੰਗ ਲੁਹਾਰ ਤਰਖਾਨ ਕੀਤਾ! ਛੁੱਟੀ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਐਡੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਮਾਨ ਕੀਤਾ ! ਹੁੰਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਪਾਸ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਨੇ, ਨੌਕਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿੱਜ ਗੁਮਾਨ ਕੀਤਾ! ਪੜ੍ਹੇ ਕੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਨਾਂ ਕੰਮ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਕੱਲ ਫ਼ਰਮਾਨ ਕੀਤਾ! ਮਾਰ ਲਿਆ ਹੈ ਸਾਈਕਲ ਐਲਾਉਂਸ ਨਾਲੇ, ਬੜੇ ਦਿਨ ਇਹ ਐਤਕੀਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ! ਅੱਗੋਂ ਵਾਸਤੇ ਰੇਟ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ, ਇਹ ਭੀ ਮਰਦਿਆਂ ਅਸਾਂ ਪਰਵਾਨ ਕੀਤਾ! ਡੈਮਫੂਲ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਹਾਰ ਪਾ ਪਾ, ਸਭਨਾਂ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਮਾਨ ਕੀਤਾ! ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਠੁੱਡ ਦੀ ਢੁੱਡ ਵੱਜੇ, ਵੈਰੀ ਢਿੱਡ ਨੇ ਪਸੂ ਇਨਸਾਨ ਕੀਤਾ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਐਸੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਕਰਾਂ ਸਦਕੇ, ਆਦਮ ਜੂਨ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹੇ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤਾ! </poem>}}<noinclude></noinclude> nts86jskdwpxzbfj69swioiwq4puvo2 250 52108 226232 159855 2026-07-15T11:58:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੪)}}</noinclude>{{center|<poem>ਦੋਹਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਹੋਂਵਦੇ *ਸੱਠ ਟੋਟੇ, ਜਦੋਂ ਹੱਸਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅੱਖੀਆਂ, ਨੱਚਨ, ਸੱਧਰਾਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਬਣ ਬਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਲਾਡ ਪ੍ਯਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਆਲੇ ਭੋਲੜੇ ਭਾ, ਇਹ ਖੋਭ ਦੇਵਣ, ਕਦੀ ਜਿਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਟਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਭਰੀ ਪਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਚੁੱਪ ਕੀਤੀਆਂ ਏਹ, ਲੈਣ, ਸੈਨਤਾਂ ਨਾਲ ਵੰਗਾਰ ਰੱਖੀਆਂ! ਤਾਰੇ ਤੋੜਕੇ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਕਦੀ ਅਰਸ਼ੋਂ, ਚੰਚਲ ਤਿੱਖੀਆਂ ਸ਼ੋਖ ਉਡਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਕਦੀ ਭੁੱਲੀਂ ਨਾਂ ਵੇਖਕੇ ਲੜਦੀਆਂ ਨੂੰ, ਮੇਲ ਸੁਲਹ ਦੇ ਕਰਨ ਇਕਰਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਸੱਤਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਿੱਚਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਹ ਦੀ ਸੁੱਟਕੇ ਖੋਜ ਉੱਤੇ, ਲੈਣ ਡਾਚੀ ਦੀ ਮੋੜ ਮੁਹਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਮਾਨ ਦੀ ਦਿਸੇ ਸੂਰਤ, ਇਹ ਉਹ ਹੈਨ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਜਿਹੜਾ ਇਹਣਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਭੁਲ ਜਾਵੇ,</poem>}} {{rule}} *ਤਿੱਬ ਯੂਨਾਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਲ ਦੇ ਤੀਹ ਟੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 7f9ijxp4wd1cuymd4jkvt6mh0snv5jq 250 52109 226222 159996 2026-07-15T11:57:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੩੦੨ )}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਮੇਰਾ ਦੁਖੜਾ ਸੁਣੀਂ ਹੁਣ ਕੰਨ ਧਰਕੇ, ਤੂੰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾ ਲਿਆ ਏ! ਏਸ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਲ ਹਮਾਤੜਾਂ ਨੂੰ, ਫੜਕੇ ਛੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਧਾਲਿਆ ਏ। ਇੱਕੋ ਕੁੱਲਾ ਸੀ ਸੀਸ ਲੁਕਾਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਚ ਵੱਟ ਚਰੋਕਣਾ ਖਾ ਲਿਆ ਏ! ਖੋਭੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੀਕ ਧਸਿਆ, ਬੋਬਾ ਸੀਸ ਤੇ ਬੜਾ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਏ! ਲਾਂਘਾ ਨਾਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਲੰਘਦਾ ਨਹੀਂ, ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਭੀ ਬੜਾ ਘਟਾ ਲਿਆ ਏ! ਕਰਕੇ ਬੁੱਚੀ ਬਿਠਾਈ ਭਰਜਾਈ ਤੇਰੀ, ਨੱਕ ਕੰਨ ਸਾਰਾ-*ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਲਿਆ ਏ! ਹੈਸਨ ਨੱਤੀਆਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੰਨ ਪਾਈਆਂ, ਜਾਕੇ ਅਜ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਏ! ਜੀਆ ਜੰਤ ਸੀ ਕੱਲ ਦਾ ਸਭ ਫ਼ਾਕੇ, ਵੇਚ ਵਾਚ ਕੇ ਟੁੱਕ ਖੁਆਲਿਆ ਏ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸਤਰ ਲੁਕਾਣ ਜੋਗਾ, ਪਿਛਲਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕੁੱਲ ਹੰਡਾ ਲਿਆ ਏ! ਬਿਜਲੀ ਕਾਲ ਨੇ ਹੈ ਜਦ ਦੀ ਆਣ ਡੇਗੀ, ਦੀਵਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਂ ਬਾਲਿਆ ਏ! {{smaller|*ਗਿਰੋ।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> pndgj4ux7eft4q0kobp7sw4j3aig9n9 250 52110 226230 159988 2026-07-15T11:58:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੨੯੬)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਐਵੇਂ ਮਾਰੇਂ ਪਈ ਚਪੇੜਾਂ, ਨਾਜ਼ਕ ਜੁੱਸੇ ਪੈਣ ਤਰੇੜਾਂ! ਐਡ ਸਾਨੂੰ ਧੱਪੇ ਲਾਏ, ਚੇਹਰੇ, ਸਾਡੇ ਲਾਲ ਬਣਾਏ! ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਧੱਕੇ ਮਾਰੇਂ, ਫੇਰੇ ਪਾਉਂਦੀ ਮੂਲ ਨਾ ਹਾਰੇਂ, ਬੇਸ਼ਰਮੇ ! ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਾ ਖਾਵੇਂ, ਖ਼ਾਕ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਪਈ ਉਡਾਵੇਂ! ਫਿਰਦੀ ਰਹਿਨੀਏਂ ਨਿੱਤ ਅਵਾਰਾ, ਤੈਥੋਂ ਤੰਗ ਬਾਗ ਹੈ ਸਾਰਾ! ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਏਹ ਸਦਾ ਜਵਾਨੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਹੋਈਓਂ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨੀ! ਅਸੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵਖਤਾਂ ਮਾਰੇ, ਚਹੁੰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਾਂ ਵਣਜਾਰੇ! ਵਹਿਮ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ, ਇੱਟ ਅਸਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਹੋਈ! ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਡਾ ਡੇਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਬਾਰਕ ਤੇਰਾ! ਰੱਬ ਸਬਬ ਜਦੋਂ ਕਰ ਦੇਸੀ, ਤੁਰ ਜਾਵਣਗੇ ਇਹ ਪ੍ਰਦੇਸੀ! ਖ਼ਬਰੇ ਤੋੜ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੜਨਾ ਖ਼ਬਰੇ ਟਾਹਣੀਓਂ ਥੱਲੇ ਝੜਨਾ! </poem>}}<noinclude></noinclude> aebgt10ayr07rx81wfsgpst62ivi5wa 250 52111 226231 159857 2026-07-15T11:58:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੫)}}</noinclude>{{center|<poem>ਵੇਚਣ ਓਸਨੂੰ *ਮਿਸਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! ਫਿਰ ਫਿਰ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬੱਗੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਇਹ, ਪਈਆਂ ਗਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹੈਨ ਸੰਸਾਰ ਅੱਖੀਆਂ! 'ਸ਼ਰਫ਼' ਇਹੋ ਜਹੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਨੇਹਮਤ, ਜਿਹੋ ਜਹੀਆਂ ਏਹ ਹੈਨ ਸਰਕਾਰ ਅੱਖੀਆਂ!</poem>}} {{center|--0--}} {{xx-larger|{{center|'''ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ'''}}}} {{center|<poem>ਤੂੰ ਜੋ ਐਡਾ ਆਢਾ ਲਾਯਾ? ਦੱਸ ਤੇਰਾ ਕੀ ਅਸਾਂ ਗਵਾਯਾ? ਚੜ੍ਹੋ ਖਤੀ ਤੂੰ ਐਡੀ ਕੀਤੀ, ਪਕੜ ਤਲਾਸ਼ੀ ਸਾਡੀ ਲੀਤੀ! ਹਰ ਇਕ ਸਾਡੀ ਗਠੜੀ ਫੋਲੀ, ਮੀਟੀ ਮੁੱਠ ਪੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਲ੍ਹੀ! ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਦੋਸ਼ ਨਿਤਾਰੇ, ਝਸੇ ਦੇਵੇਂ ਹੁਝਕੇ ਮਾਰੇਂ!</poem>}} {{rule}} *ਯੂਸਫ਼ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖਕੇ ਹੰਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਵਿਕਣ ਜਾ ਪਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮੁੱਲ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਂ ਦੇ ਸਕੇ। ਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਕਰਨੀ ਐਸੀ ਹੋਈ ਕਿ ਮਿਸਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਮੁਲ ਇਕ ਬੁੱਢੀ ਨੇ ਸੂਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਇਕ ਅੱਟੀ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਵੇਖਕੇ ਓਹਦਾ ਘੁਮੰਡ ਟੁੱਟਾ ਤੇ ਓਹਨੇ ਤੋਬਾ ਕੀਤੀ।<noinclude></noinclude> b9rozpwxic229zhjli3gpydmn3cu91l 250 71484 226094 225836 2026-07-14T14:34:05Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 226094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਜਾਮਨ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 70 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ-ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅੰਬ ਅਤੇ ਮੋਲਸਿਰੀ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਫਲ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲੇ ਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਮਨ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਰਾਜੰਬੂ। ਹਿੰਦੀ- ਜਾਮੁਨ। ਮਰਾਠੀ-ਜਾਂਬੁਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਜਾਂਬੂ। ਬੰਗਾਲੀ- ਬੜਜਾਮ, ਕਾਲਜਾਮ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਜਾਂਬੁਲ ਟ੍ਰੀ (Jambul Tree)। ਲੈਟਿਨ-ਜੁਜੇਨਿਆ ਜਾਂਬੋਲੇਨਾ (Eugenia Jambolana)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਮੁਨ ਮਧੁਰ, ਕੁੜੱਤਣ, ਸਵਾਦ ਵਾਲੀ, ਰੁੱਖੀ, ਭਾਰੀ, ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਤ ਕਾਰਕ, ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਲ ਬੰਨਣ ਵਾਲੀ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਲਨ, ਜਲਾਬ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਸ਼ੂਗਰ, ਪੇਚਿਸ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਤਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਵੀਰਜ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਮਨ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟ 14 ਤੋਂ 19.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 0.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ 0.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ ਲਵਨ 0.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰੇਸ਼ਾ-0.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ 83.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਲੋਹਾ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਦੇ ਤੱਤ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਰਾਲ ਐਲਬਯੂਮਿਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਜਾਮਨ ਤੋਂ 62 ਕੈਲੋਰੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਜਾਮਨ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਵਿਚ 'ਜੰਬੋਲਿਨ' ਨਾਂ ਦਾ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਟਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਮਰੀਜਾਂ ਨੂੰ ਗੁਠਲੀ ਦਾ ਚਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਗੁਠਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਜਾਮਨ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗੈਸ, ਬੁਖਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਕਫ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜਾਮਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਾ ਲੂਣ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਸੌਂਫ ਦੇ ਚੂਰਨ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਾਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਬ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 60<noinclude></noinclude> 2lc5hmq3pc90p4dvjs96cqmud0zm039 250 71485 226109 215713 2026-07-15T02:32:12Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 226109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਜੈਫਲ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਜੈਫਲ ਦਾ ਦਰਖਤ ਜਾਵਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸੁਮਾਤ੍ਰਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਆਦਿ ਦੀਪਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਦਰਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਸਦਾ ਬਹਾਰ, ਸੋਹਣਾ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ, 30 ਤੋਂ 80 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਰਮ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਝੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, 3-4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਡੇਢ ਇੰਚ ਚੌੜੇ, ਜਾਮਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਛੋਟੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਲੰਬਾ, ਗੋਲ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਅਮਰੂਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਦਾ ਛਿਲਕਾ 'ਜਾਵਿਤ੍ਰੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਜਾਰ ਵਿਚ ਜੈਫਲ ਬੀਜਾਵਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਨੂੰ ਜੈਫਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਜਾਤੀਫਲ। ਹਿੰਦੀ-ਜਾਏਫਲ। ਮਰਾਠੀ-ਜਾਤੀਫਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਜਾਏਫਲ। ਬੰਗਾਲੀ- ਜਾਤੀਫਲ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਨਟ ਮੇਗ (Nut Meg)। ਲੈਟਿਨ- ਮਿਰਿਸਿਟਕਾ ਫ੍ਰੇਗਰੇਨਸ (Myristica Fragrans)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈ ਫਲ ਰਸ ਵਿਚ ਕੌੜਾ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਤੇਜ, ਹਲਕਾ, ਰੁਚੀਕਾਰਕ, ਚਟਪਟਾ, ਗ੍ਰਾਹੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਚਕ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਫਿੱਕਾਪਨ, ਟੱਟੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਅਤੇ ਕਾਲਿਮਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਦਮਾ, ਖੰਘ, ਹਿਚਕੀ, ਨਪੁਸਕਤਾ, ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਪਿੱਠ ਦਰਦ, ਠੰਡ, ਜੁਕਾਮ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਛਾਲੇ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 61<noinclude></noinclude> k2gt6xgl6vj6quuzmd9u1xpk3xqmkmq 250 71486 226110 215714 2026-07-15T02:40:46Z Amritpal Aman 2020 226110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{gap}}ਜੈਫਲ ਦਾ ਤੇਲ ਤੇਜ, ਉਤੇਜਨਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਜੀਰਨ, ਪੇਚਿਸ, ਜੀਰਣ, ਅਤਿਸਾਰ, ਦੰਤ ਫੂਲ, ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਾਦ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਜੈਫਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੈਫਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗ੍ਰਾਫੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਜਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਪਾਚਕ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਹੈਜਾ, ਪਲੀਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਫਲ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਕਾਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਇਹ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਠੀਆ, ਤਿੱਲੀ ਅਤੇ ਯੁਕਤ ਦੀ ਸੋਜ, ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਗੈਸ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਲਕਵਾ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ 6 ਤੋਂ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮਿਰਿਸਿਟਸੀਨ ਅਤੇ ਮਿਰਿਸਿਟਕ ਐਸਿਡ, ਡੀ-ਕੈਫੀਨ, ਡੀ-ਪਾਏਨੀਨ, ਜੂਜਿਨਾਲ, ਜਿਰੇਨਿਆਲ ਸੇਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਤੇਲ 38 ਤੋਂ 43 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਲਸਰਾਇਡ ਰਾਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਤੇਲ ਦਾ ਸਾਬਨ ਵਰਗੇ ਬੱਟੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ 7.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਸਟਾਚਰ 14.6 ਤੋਂ 24.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ, 26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਥਿਰ ਤੇਲ, 26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੇਕਿਟਨ ਏਮਾਇਲੋਡੇਕਿਸਟਨ ਅਤੇ ਰਾਲੀਅ ਰੰਜਕ ਤਰਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੁਕਸਾਨ {{gap}}ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਰੋਜਾਨਾ ਜੈਫਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਮੂੜਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਵੀਰਜ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾਪੁਸਕਤਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 62<noinclude></noinclude> k5rokb51sdgceay1asjutwr6srqgghl 250 73345 226108 225177 2026-07-15T00:42:43Z Taranpreet Goswami 2106 226108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2401:4900:92D0:ABD8:FAB8:2342:7899:20E" /></noinclude>رباعیات عمر خیام هر چند که از گناه به خته وشت نومید نیم جوبت پرستان برند اما سحرے کہ میرم از محمودی کے خا تم ویست مر معشوق به روز پیشت رہا کے گرد مشروع زشت نامست پوست چون در کت شاہد ہی نظامت پیوست شیخ است و حراست خوشم می آید در است که تا هرچه هر است نوشت خوشم ہے تیرا مراد از باده هرگاه آسمان شق شود. مجله ستار با تاریک شتو ناز و معرصات جمع عرب پینے میدان ۱۲ در منيا الفضا وبائی الخ ای گناہ قتل کر دیا بیب کدام چندین هم مال د سرت دنیا نیست هرگز دیدی کسی که جا و ید بریست این یک نفسی که در نت عازت است با عمارتی عاریتی باید ز نیست الصنا روزی که شوران استان انت واندم که بو داوا لنجوم اندرت شن دان تو تا بیرم اندر عرصات کو بم صنما پاتے ذنب فیک بگیرم تقصیر له کار تو نیک است به ندی توفیت در سر بر و به رقص بنتونیت تسلیم در پنا پیش کن و شاد بری را چون نیک و با جهان به تدبیری نیست بون اما کمیاب چون مردن تو مردن مبارکی است کمیبا زیر این چه چارگی است دریچارگی خونی و نجاستی پشتی رگ و پوست در کار نبود این جب غمخوار گیا نجاست العنا ای مرد خرد حدیث فردا پوست در و پر زدن ان بنجنها پوست امروز چنین مرکز روند نشان داد که به جهان چنین یک نفرست قیامه که خیمهای حکمت میدوخت در کوره رفتار و ایین رفت او دنیا کا پیوست ستقراض اہل طناب عمرش جو برید دلال قصت برایگانش بفروخت تقام و قضا طاح نام Digitized by Google<noinclude></noinclude> 0ltx22oofti2bwutlowoikqe24e8932 250 73374 226096 2026-07-14T17:19:05Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "THE GAZETTE OF ANY उक्त नियमों से निगम 4 के नियम (2) 4. हाँ कही भी आजा 5.नगम मे स्थापना 10 मेरा कथानका उक्त नियमों में 11 में के राषि एवम् निर्मित 11.12 में ना श परीमान् नियमों में विराम 17 हां कहीं भी..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 226096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>THE GAZETTE OF ANY उक्त नियमों से निगम 4 के नियम (2) 4. हाँ कही भी आजा 5.नगम मे स्थापना 10 मेरा कथानका उक्त नियमों में 11 में के राषि एवम् निर्मित 11.12 में ना श परीमान् नियमों में विराम 17 हां कहीं भी आए के स्थान पर -25016/1/2014-com- द मिनार के राजपत्र के [5] [2008 द्वारा किए 9501) म्बर 2010 1964) 12 जनवरी, 2011: सा.का.नि.7512.2017) 16, 2013, 420 16, 2014; 41, 83100 21 in, 2014 23 दिगंबर 2014 और ना कर 2201 23 मार्च, 2015 के द्वारा किए गए। MINISTRY OF ROAD TRANSPORT AND HIGHWAYS NOTIFICATION New Delhieth 2 G.SR. 985- oxene of the mower cord lysection of the Naal Highways, Net, For 38 t 1910s, the Cemal Government houby hes he fattowing tus fur send te Natrumal Duration of Clove20008 Short life and concent)) These may be volted the Nitumut Highways For Dr. Rotes al Collatum Amendem Hul 74<noinclude>{{rh||74}}</noinclude> 4v7f3x1zstbxxh8mbkv5cpkm1l6eisq 250 73375 226097 2026-07-14T17:19:20Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "They shall come to the National Habways the ane of deir publication in the Official Cou e Dimation of Ransund Calfactions les 2004 Berater ted in as the said neile For cane (bb), the falling class still be subtily "FASTag lane of for plaza" is an ex tune the fee purement f wels fined was "PASTag or any such stanse shall h In the aid rides in rule in Auto (2) the word "The rate of fee, the wools "The shall heichstitused. be in the sat nekes, sule f..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 226097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>They shall come to the National Habways the ane of deir publication in the Official Cou e Dimation of Ransund Calfactions les 2004 Berater ted in as the said neile For cane (bb), the falling class still be subtily "FASTag lane of for plaza" is an ex tune the fee purement f wels fined was "PASTag or any such stanse shall h In the aid rides in rule in Auto (2) the word "The rate of fee, the wools "The shall heichstitused. be in the sat nekes, sule for the well place wherever they war, the wysplaza" shall In the sand des in role for die wandell plas" whenever they oueur, the unis "Tee plaza" shall be the said roles inde for din "u plata" whetero the sides is 10 for the well plat wherever they wont fee plaza" shill te mbu In the sad s B the brackets and figndal, adame In the said re shall be substituted. 10. the following case shall be inversely pay degand del disability ared for me of a parien saling from physical nul 12, foc the pedo "hx plata?" whatever they encur, the "pl" to the true 17, for the words "bill grizza" whenever they ucise, ther words "plan" shall be solded [NH-25011/20114-Tell (VII) LEENA NANDAN, Sexy Sushion (1) published Note: The pncipal males were goed in de Getic of Ida, Pars I. Sective in the Chart of Insule GSR No 18(Elated the December 20 and opently amended vide E dad the 3 December 2010 GSR N. 15IE dun the 12 Tamary, 2011 ESN 75 dated the 12 October 2011; GER N77, dand the (6 December 2013 GR No, dated the 10 Fammary, 2014; 5 No 83 dated the 21 November 2014 GSR No 12) dad 20 December 2014 und GSR 222E1, dined 2 Man 2015 75<noinclude>{{rh||75}}</noinclude> occqnjdz6npvdmijwmfn2gd9msspb7e 250 73376 226118 2026-07-15T07:03:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਜੂਠ_ਤੇ_ਹੋਰ_ਨਾਟਕ_–_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 1 |bSize = 548 |cWidth = 428 |cHeight = 835 |oTop = -1 |oLeft = 23 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{center|ਕਵਰ}}</noinclude> h0p923ys4gyuxnamv8in233rdwyqzk1 226119 226118 2026-07-15T07:03:54Z Harchand Bhinder 2624 226119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਜੂਠ_ਤੇ_ਹੋਰ_ਨਾਟਕ_–_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 1 |bSize = 548 |cWidth = 528 |cHeight = 835 |oTop = -1 |oLeft = 23 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{center|ਕਵਰ}}</noinclude> 1gdklzshfxe37363sdj82bv14si1k04