Mikrobiologia/Historia odkryć mikrobiologicznych

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>plwikibooks</dbname>
    <base>https://pl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wikipedysta</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja wikipedysty</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Dyskusja Wikijuniora</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mikrobiologia/Historia odkryć mikrobiologicznych</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1785</id>
    <revision>
      <id>560713</id>
      <parentid>323292</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1999" sha1="riwcvjlulq80irvneopvgwsdukbasyx" xml:space="preserve">Badania o drobnoustrojach zaczęto stosunkowo późno, jednak od wieków ludzie nieświadomie hodowali drobnoustroje: przemysł alkoholowy-piwo, wino, mleczarstwo, w kuchni-przetwory, drożdżaki, zakwasy-spulchnienie pieczywa. Do XIX w. dla ludzi było pewne, że myszy powstają ze szmat, żaby z mułu, a właściwością mięsa jest gnicie.
[[Plik:Zacharias.jpg|thumb|Zacharias Janssen]]

* 1590 – [[w:Zacharias Janssen|Zacharias Janssen]] wspólnie z ojcem Hansem skonstruowali pierwszy mikroskop
* 1665-1667 – pierwsze obserwacje mikroskopowe – R. Hook
* 1676 r – A. Leeuwenhoek skonstruował mikroskop powiększający trzystukrotnie i obserwował drobnoustroje występujące w wodzie, w rożnych wyciągach z tkanek roślinnych i zwierzęcych.

W połowie XIX w. L.Pasteur stworzył podwaliny dla mikrobiologii. Wykazał znaczenie mikroorganizmów.Pasteur pierwszy wykazał, ze drobnoustroje wywołują fermentacje.To on pierwszy opracował metodę zwalczania mikroflory za pomocą wysokiej temperatury-i nazwał to pasteryzacją. Wykazał,że teoria samorództwa jest fałszywa-udowodnił, iż w powietrzu występują bakterie. Pasteur wynalazł również szczepionkę przeciw wściekliźnie.

J. Lister - zastosował metodę rozcieńczeń

[[Plik:RobertKoch cropped.jpg|thumb|Robert Koch]]
1882 – [[w:Robert Koch|Robert Koch]] odkrył z pomocą mikroskopu bakterie gruźlicy. Później sformułował też [[w:Postulaty Kocha|swoje postulaty]]&lt;ref&gt;praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003. {{ISBN|83-7350-029-4}}.&lt;/ref&gt; Zajmował się również systematyką bakterii; metodami hodowli ''Mycobacterium'' ''tuberculosis'' (gruźlica), ''Vibrio'' Cholerae (cholera); zastosował barwniki anilinowe; wprowadził żelatynę i agar;

&lt;!-- {{Cytuj książkę  | nazwisko = praca zbiorowa  | imię =  | tytuł = Tablice biologiczne| data = 2003 | wydawca = Wydawnictwo Adamantan | miejsce = Warszawa | isbn = 83-7350-029-4 | strony =  }} --&gt;

{{Przypisy}}</text>
      <sha1>riwcvjlulq80irvneopvgwsdukbasyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piwowarstwo domowe/Źródła</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2912</id>
    <revision>
      <id>560722</id>
      <parentid>90477</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="sftofxr3wkq5elihs0m9ursx812ziil" xml:space="preserve">{{OzdobnaNawigacja|
Podrecznik= [[Piwowarstwo domowe]]|
PoprzStrona=[[Piwowarstwo domowe/Słowniczek|Słowniczek]]|
ObecnaStrona=Źródła|
NastStrona=[[Piwowarstwo domowe/O podręczniku|O podręczniku]]
}}

==Książki==

* Zdzisław T. Nowicki, 1997, ''Domowe piwa, cydry, wina, nalewki, likiery, kremy'', wyd. Galion Gdynia i BEJ Service Warszawa, {{ISBN|83-86948-03-05}}
* Ziemowit Fałat, 2004, ''Jak warzyć piwo. Praktyczny poradnik krok po kroku'', wyd. Polskie Browary, Strzyżów, {{ISBN|83-921108-0-3}}
* Grzegorz Sieczkowski, 2005, ''Piwo klasztorne i domowe'', wyd. Baobab, Warszawa, {{ISBN|83-89642-07-7}}
* Wolfgang Vogel, 2008, ''Piwo warzone w domu'', Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2008, {{ISBN|978-83-7073-630-9}}

==Strony internetowe==

* [http://www.browar.biz www.browar.biz] - doskonałe źródło informacji o warzeniu piwa, forum, artykuły, sklep
* [http://www.browamator.pl www.browamator.pl] - sklep internetowy oferujący praktycznie wszystko co potrzebne do warzenia piwa
* [http://biowin.pl biowin.pl] - tu także warto zajrzeć poszukując sprzętu czy surowców do produkcji piwa
* [http://www.muntons.pl/ www.muntons.pl] - sklep internetowy, głównie do warzenia z gotowców i ekstraktów słodowych
* [http://www.wes.com.pl/ www.wes.com.pl] - Wytwórnia Ekstraktów Słodowych - sklep internetowy, przepisy, forum
* [http://www.piwo.org/ www.piwo.org] - trochę informacji o warzeniu domowymi sposobami

==Inne przydatne adresy==
''w języku angielskim''
* [http://www.brewingtechniques.com/ www.brewingtechniques.com] - internetowy magazyn o browarnictwie
* [http://www.byo.com/ www.byo.com] - kolejny magazyn z dużą ilością informacji
* [http://www.brew-beer.com/ www.brew-beer.com] - dużo informacji o warzeniu piwa
** [http://www.brew-beer.com/breweries.htm www.brew-beer.com/breweries.htm] - zaawansowane systemy do warzenia piwa
* [http://www.voresoel.dk www.voresoel.dk] - Open Source Beer, czyli przepis na piwo na licencji Creative Commons.
* [http://www.google.com/search?hl=en&amp;hs=Sel&amp;q=home+breweries google.com] - ''home breweries'' w wynikach wyszukiwania googli

Poza tym warto przeszukać internet po hasłach: &quot;browarnictwo domowe&quot;, &quot;piwowarstwo&quot;, &quot;piwo domowe&quot; itp. Znajdziemy na pewno mnóstwo przydatnych adresów i informacji.</text>
      <sha1>sftofxr3wkq5elihs0m9ursx812ziil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IRC/O podręczniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6158</id>
    <revision>
      <id>560691</id>
      <parentid>467132</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="osaw0tzetr9m10xnsb0dibbzejesqh8" xml:space="preserve">== Autorzy ==
Użytkownicy, którzy mieli istotny wkład w powstanie tego podręcznika:
* [[Wikipedysta:Polimerek|Polimerek]]
== Źródła polskojęzyczne ==
# Grzegorz Popczyk, Marek Wyszyński, ''IRC w systemach UNIX i Windows'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-73-0}}
# Marianne Pyra, ''IRC'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-65-X}}
# [http://www.irc.pl/ Różni autorzy, dokumentacja zawarta na stronie www.irc.pl]
# Artykuł [[w:IRC|IRC]] w polskiej Wikipedii
# [http://www.michu.pl/irc.php Strona Michu o skryptach i botach]
# [http://www.bury.atobie.net/yaho/Tematy.htm Strona Irc4All]
# [http://www.mirc.pl/index.php strona mirc.pl]
# [http://www.mi.com.pl/artykul.php?id=254 Robert Kopaczewski, ''Boty, czyli ircowi strażnicy'', czasopismo INTERNET, 10/2002]
# [http://pccentre.pl/Article1830.htm Bartosz Kulis, ''Co o IRC-owym bocie wiedzieć należy?'', PC Centre, 4 stycznia 2004]
# [http://web.archive.org/20070311092947/members.fortunecity.com/poloniaundernet/komendy.html Opis komend Undernetowego serwisu X na stronie kanału #polonia]

== Źródła anglojęzyczne ==
# [http://www.irchelp.org/irchelp/ircprimer.html Nicolas Pioch, Owe Rasmussen, Michelle A. Hoyle, Joseph Lo, A Short IRC Primer, 1997]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/irctutorial.html Ronald van Loon, IRC Tutorial, 2004]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/misc/ccosmos.html Anonimowi autorzy, The IRC Command Cosmos, an advanced guide to IRC commands, Edition 2.2, August 2002]
# Khaled Mardam Bey, Help do programu mIRC, ver. 6.1, 2003
# RFC 2813 , RFC 2812, RFC 2811, RFC 2810, RFC 1459
# [[w:en:Category:IRC|Liczni autorzy, artykuły w kategorii &quot;IRC&quot; w angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/rfc/ctcpspec.html Klaus Zeuge, Troy Rollo, Ben Mesander, The Client-To-Client Protocol, 1994]
# [[w:en:Direct Client-to-Client|Liczni autorzy, artykuł &quot;Direct Client-to-Client&quot; z angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.cotse.com/desperado/irc/bots.html An Introduction to IRC Bots z coste.com]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=586382 Real hacker start their own IRC networks, tekst na stronie everything2.com]
# [http://www.fas.org/irp/news/2000/02/000223-hack3.htm David Brumley, Tracking Hackers on IRC, 2000]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/mirc/bestscript.htm JoJo, Selecting A Script, tekst na stronie irchelp.org]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=1459117 Opis skryptu 7thSphere na stronie everything2.com]
# [http://zine.dal.net/previousissues/issue22/botnet.php Curve, ''Just What Is a Botnet?'', The DALnet Ezine]
# [http://www.ircbeginner.com/ircinfo/undernet-history.html Mandar Mirashi - Mmmm, ''The History of Undernet'', sierpień 1993]
# [http://cservice.undernet.org/ Oficjalna strona Undernet CSservice]
# Anonimowi autorzy, Pomoc on-line serwisów freenode
# [http://www.quakenet.org/ Oficjalna strona QuakeNetu]

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|IRC|[[../Autorzy/]]|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>osaw0tzetr9m10xnsb0dibbzejesqh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560736</id>
      <parentid>560691</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="2706rphm9o8l8zgf1wd0x6noo8zyqy6" xml:space="preserve">== Autorzy ==
Użytkownicy, którzy mieli istotny wkład w powstanie tego podręcznika:
* [[Wikipedysta:Polimerek|Polimerek]]
== Źródła polskojęzyczne ==
# Grzegorz Popczyk, Marek Wyszyński, ''IRC w systemach UNIX i Windows'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-73-0}}
# Marianne Pyra, ''IRC'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-65-X}}
# [http://www.irc.pl/ Różni autorzy, dokumentacja zawarta na stronie www.irc.pl]
# Artykuł [[w:IRC|IRC]] w polskiej Wikipedii
# [http://www.michu.pl/irc.php Strona Michu o skryptach i botach]
# [http://www.bury.atobie.net/yaho/Tematy.htm Strona Irc4All]
# [http://www.mirc.pl/index.php strona mirc.pl]
# [http://www.mi.com.pl/artykul.php?id=254 Robert Kopaczewski, ''Boty, czyli ircowi strażnicy'', czasopismo INTERNET, 10/2002]
# [http://pccentre.pl/Article1830.htm Bartosz Kulis, ''Co o IRC-owym bocie wiedzieć należy?'', PC Centre, 4 stycznia 2004]
# [http://web.archive.org/20070311092947/members.fortunecity.com/poloniaundernet/komendy.html Opis komend Undernetowego serwisu X na stronie kanału #polonia]

== Źródła anglojęzyczne ==
# [http://www.irchelp.org/irchelp/ircprimer.html Nicolas Pioch, Owe Rasmussen, Michelle A. Hoyle, Joseph Lo, A Short IRC Primer, 1997]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/irctutorial.html Ronald van Loon, IRC Tutorial, 2004]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/misc/ccosmos.html Anonimowi autorzy, The IRC Command Cosmos, an advanced guide to IRC commands, Edition 2.2, August 2002]
# Khaled Mardam Bey, Help do programu mIRC, ver. 6.1, 2003
# {{rfc|2813}} , {{rfc|2812}}, {{rfc|2811}}, {{rfc|2810}}, {{rfc|1459}}
# [[w:en:Category:IRC|Liczni autorzy, artykuły w kategorii &quot;IRC&quot; w angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/rfc/ctcpspec.html Klaus Zeuge, Troy Rollo, Ben Mesander, The Client-To-Client Protocol, 1994]
# [[w:en:Direct Client-to-Client|Liczni autorzy, artykuł &quot;Direct Client-to-Client&quot; z angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.cotse.com/desperado/irc/bots.html An Introduction to IRC Bots z coste.com]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=586382 Real hacker start their own IRC networks, tekst na stronie everything2.com]
# [http://www.fas.org/irp/news/2000/02/000223-hack3.htm David Brumley, Tracking Hackers on IRC, 2000]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/mirc/bestscript.htm JoJo, Selecting A Script, tekst na stronie irchelp.org]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=1459117 Opis skryptu 7thSphere na stronie everything2.com]
# [http://zine.dal.net/previousissues/issue22/botnet.php Curve, ''Just What Is a Botnet?'', The DALnet Ezine]
# [http://www.ircbeginner.com/ircinfo/undernet-history.html Mandar Mirashi - Mmmm, ''The History of Undernet'', sierpień 1993]
# [http://cservice.undernet.org/ Oficjalna strona Undernet CSservice]
# Anonimowi autorzy, Pomoc on-line serwisów freenode
# [http://www.quakenet.org/ Oficjalna strona QuakeNetu]

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|IRC|[[../Autorzy/]]|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2706rphm9o8l8zgf1wd0x6noo8zyqy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560739</id>
      <parentid>560736</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="hx5kqg0qsi6rcdpzowxzrirv3xn27dr" xml:space="preserve">== Autorzy ==
Użytkownicy, którzy mieli istotny wkład w powstanie tego podręcznika:
* [[Wikipedysta:Polimerek|Polimerek]]
== Źródła polskojęzyczne ==
# Grzegorz Popczyk, Marek Wyszyński, ''IRC w systemach UNIX i Windows'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-73-0}}
# Marianne Pyra, ''IRC'', Wydawnictwo Helion, 1997, {{ISBN|83-86718-65-X}}
# [http://www.irc.pl/ Różni autorzy, dokumentacja zawarta na stronie www.irc.pl]
# Artykuł [[w:IRC|IRC]] w polskiej Wikipedii
# [http://www.michu.pl/irc.php Strona Michu o skryptach i botach]
# [http://www.bury.atobie.net/yaho/Tematy.htm Strona Irc4All]
# [http://www.mirc.pl/index.php strona mirc.pl]
# [http://www.mi.com.pl/artykul.php?id=254 Robert Kopaczewski, ''Boty, czyli ircowi strażnicy'', czasopismo INTERNET, 10/2002]
# [http://pccentre.pl/Article1830.htm Bartosz Kulis, ''Co o IRC-owym bocie wiedzieć należy?'', PC Centre, 4 stycznia 2004]
# [http://web.archive.org/20070311092947/members.fortunecity.com/poloniaundernet/komendy.html Opis komend Undernetowego serwisu X na stronie kanału #polonia]

== Źródła anglojęzyczne ==
# [http://www.irchelp.org/irchelp/ircprimer.html Nicolas Pioch, Owe Rasmussen, Michelle A. Hoyle, Joseph Lo, A Short IRC Primer, 1997]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/irctutorial.html Ronald van Loon, IRC Tutorial, 2004]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/misc/ccosmos.html Anonimowi autorzy, The IRC Command Cosmos, an advanced guide to IRC commands, Edition 2.2, August 2002]
# Khaled Mardam Bey, Help do programu mIRC, ver. 6.1, 2003
# {{RFC|2813}} , {{RFC|2812}}, {{RFC|2811}}, {{RFC|2810}}, {{RFC|1459}}
# [[w:en:Category:IRC|Liczni autorzy, artykuły w kategorii &quot;IRC&quot; w angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/rfc/ctcpspec.html Klaus Zeuge, Troy Rollo, Ben Mesander, The Client-To-Client Protocol, 1994]
# [[w:en:Direct Client-to-Client|Liczni autorzy, artykuł &quot;Direct Client-to-Client&quot; z angielskiej Wikipedii]]
# [http://www.cotse.com/desperado/irc/bots.html An Introduction to IRC Bots z coste.com]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=586382 Real hacker start their own IRC networks, tekst na stronie everything2.com]
# [http://www.fas.org/irp/news/2000/02/000223-hack3.htm David Brumley, Tracking Hackers on IRC, 2000]
# [http://www.irchelp.org/irchelp/mirc/bestscript.htm JoJo, Selecting A Script, tekst na stronie irchelp.org]
# [http://www.everything2.com/index.pl?node_id=1459117 Opis skryptu 7thSphere na stronie everything2.com]
# [http://zine.dal.net/previousissues/issue22/botnet.php Curve, ''Just What Is a Botnet?'', The DALnet Ezine]
# [http://www.ircbeginner.com/ircinfo/undernet-history.html Mandar Mirashi - Mmmm, ''The History of Undernet'', sierpień 1993]
# [http://cservice.undernet.org/ Oficjalna strona Undernet CSservice]
# Anonimowi autorzy, Pomoc on-line serwisów freenode
# [http://www.quakenet.org/ Oficjalna strona QuakeNetu]

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|IRC|[[../Autorzy/]]|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hx5kqg0qsi6rcdpzowxzrirv3xn27dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IRC/Protokół i jego odmiany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6243</id>
    <revision>
      <id>560737</id>
      <parentid>222474</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18512" sha1="by3h6pnvfp7vgaz3r2jcz892atx6f3e" xml:space="preserve">Z technicznego punktu widzenia IRC jest jednym z protokołów internetowych. Jest on nawet wpisany do typów [[:w:pl:MIME|MIME]] i specyfikacji [[:w:pl:URI|URI]], dzięki czemu można np. tworzyć na stronach WWW linki w postaci: irc://adres.serwera/#kanał, po których kliknięciu uruchamia się klient IRC (o ile jest poprawnie zainstalowany) i automatycznie wchodzi na dany kanał.

IRC jest o tyle dziwnym protokołem, że jego oficjalnych specyfikacji zawartych w odpowiednich dokumentach RFC ({{rfc|1459}}, {{rfc|2810}}, {{rfc|2811}}, {{rfc|2812}}, {{rfc|2813}}) nikt dokładnie nie przestrzega, tzn. aktualnie ani większość oprogramowania tworzącego serwery, ani większość klientów IRC nie stosuje się dokładnie do odpowiednich RFC, co powoduje, że w praktyce w sieciach IRC występuje wiele jego mutacji.

Protokół IRC jest otwartym protokołem tzw. warstwy aplikacyjnej [[:w:pl:TCP|TCP]] z możliwością stosowania też połączeń [[:w:pl:SSL|SSL]]. Jest to protokół typu &quot;plaintext&quot;, tzn. podobnie jak to jest w przypadku protokołu &quot;mail&quot;, teoretycznie można go stosować przy pomocy każdego rodzaju programu, który posiada zdolność przesyłania strumienia bajtów do serwera. Np: można by, znając na pamięć odpowiedni ciąg komend i znaków, połączyć się z serwerem IRC przy pomocy dowolnego programu do [[:w:pl:telnet|telnetu]], choć oczywiście w praktyce taki sposób korzystania z IRC byłby szalenie uciążliwy. Protokół IRC opiera się na nieco tylko zmodyfikowanym zestawie znaków [[w:pl:ASCII|ASCII]], co powoduje, że stosowanie znaków diakrytycznych (np. tzw. pliterek) wymaga stosowania po stronie klienta różnego rodzaju tricków, np kodowania jednego znaku diakrytycznego dwoma znakami ASCII.

O ile protokół komunikacji między serwerem i klientem jest w zasadzie zbliżony we wszystkich odmianach IRCd, poczynając od jego wersji 2.8, o tyle protokół komunikacji między serwerami różni się dość zasadniczo w różnych mutacjach IRCd. Najczęściej stosowane są TS5 (''Timestamp 5''), P10 i ND/CD (''Nick Delay/Channel Delay''), choć wiele sieci celowo implementuje protokoły zupełnie nietypowe (np: QuakeNet) i nawet nie publikuje ich dokładnej specyfikacji, aby utrudnić potencjalne ataki na serwery. Powoduje to, że różne mutacje serwerów IRC są zwykle z sobą niekompatybilne, choć niektóre z nich (np: IRC-hybrid) można przy pomocy specjalnych modułów dostosować do określonego protokołu. Istnieją też tzw. serwery mostkujące, umożliwiające w ograniczonym stopniu zestawianie sieci z różnych mutacji IRCd, pozostawiają one jednak wiele do życzenia i nie są w praktyce stosowane.

Ze względu na to, że oficjalne specyfikacje protokołu i tak nie są przestrzegane, aby omówić różnice między różnymi jego wariantami spotykanymi w istniejących sieciach, najlepiej jest opisać możliwości tzw. IRC demonów (w skrócie '''IRCd''') - programów, które pełnią rolę serwerów IRC.

== IRCd - historia i współczesność ==
Pierwotny demon serwerowy IRC został napisany przez Jarkko Oikarinena w 1989 r. Znany jest pod nazwą '''ircd'''. Pierwotna wersja ircd miała liczne wady, często się zawieszała i nie miała opracowanego skutecznego systemu wymiany danych między serwerami, na skutek czego niemożliwe było skonstruowanie sieci liczącej więcej niż 3 serwery. Właściwy rozwój IRC zaczął się dopiero od '''IRCd 2.2''', który został napisany przez Markku Savela z pomocą  Oikarinena. IRC z tamtych czasów był pod wieloma względami zupełnie różny od tego, który znamy obecnie.  Np: kanały nie miały nazw tylko numery, a wyboru kanału dokonywano na podstawie jego topicu, który wyświetlał się po użyciu komendy list. Długość nicków była ograniczona do 3 znaków. Później, używanie 3-literowych nicków, gdy dłuższe już były dozwolone, było symbolem tego, że należy się do starej elity pionierów IRC.

Wersje od 2.3 do 2.5 były rozwijane przez ciągle spierających się z sobą właścicieli spontanicznie powstających serwerów IRC, co powodowało chaos w kodzie i ciągłe zmany kierunku rozwoju tego oprogramowania. W tym czasie istniała w zasadzie tylko jednak sieć IRC, która miała charakter zupełnie otwarty, to znaczy każdy kto dał radę postawić serwer mógł się przyłączyć nim do pozostałych. Spowodowało to jednak, że topologia sieci była całkowicie chaotyczna i wiele osób stawiało serwery tylko po to, aby uzyskać status IRCopa i móc przejąć tym sposobem jakiś kanał. W 1990 r. powstała organizacja o nazwie '''EFnet''', która ustanowiła pierwsze reguły określające zasady przyłączania kolejnych serwerów do sieci i narzucająca rodzaj kodeksu IRCopa, zakazującego mu pewnych działań. Grupa serwerów, które znalazły się poza EFnetem utworzyła '''A-net''' (Anarchy net), która jednak z powodu kompletnego chaosu i sporów, wkrótce zanikła. 

Wersja '''IRCd 2.5''' została gruntownie uporządowana już w ramach EFnetu. Dodano w niej możliwość tworzenia kanałów posiadających nazwy tekstowe (pierwotnie jako znaku kanału używano &quot;+&quot; a nie &quot;#&quot;) i wydłużono nazwy nicków do 8 znaków. Wzrastająca popularność EFnetu powodowała jednak, że sieć ta bardzo cierpiała na częste splity i trudności z zalogowaniem się do serwerów, gdyż tempo powstawania kolejnych serwerów było wolniejsze od wzrostu użytkowników. 

W trakcie pracy nad '''IRCd 2.7''' w 1992 r., część właścicieli serwerów EFnetu zdecydowała się stworzyć odrębną sieć, początkowo tylko po to aby testować w niej nowe rozwiązania techniczne, nazbyt nowatorskie aby je od razu zaimplementować w EFnecie. Testowy IRCd uzyskał nazwę '''icru''' i był od tej pory rozwijany niezależnie. Ze względu na to, że nowa sieć zyskała sporą popularność, zdecydowano się jej nie zamykać po zakończeniu prac na IRCd 2.7. Undernet do dzisiaj ma charakter sieci &quot;dla wtajemniczonych&quot;, w której testuje się rozmaite, techniczne nowinki. M.in. to właśnie w tej sieci wprowadzono po raz pierwszy '''[[IRC/Dodatkowe serwisy|serwisy]]''' umożliwiające rejestrację kanałów i nicków, które w odróżnieniu od innych sieci nie są oparte na osobnym module dołączanym do głównego oprogramowania, lecz są weń integralnie włączone. W icru po raz pierwszy zaimplementowano też bramkę zwaną '''CSservice''' - umożliwiającą zarządzanie serwisami rejestrującym przez stronę WWW.

'''IRCd 2.8''' był przełomową wersją demona, gdyż poza Undernetem, został on zaakceptowany przez wszystkie większe sieci IRC i prawie wszystkie późniejsze wersje IRCd wywodzą się z 2.8 i są z nią zazwyczaj wstecznie zgodne. Lista komend dopuszczalna w IRCd 2.8 stała się swoistym kanonem, który jest zaimplementowany we wszystkich klientach IRC. W ramach IRCd 2.8 wprowadzono dłuższe, 16-znakowe nazwy kanałów i nicków, przyjęto znak &quot;#&quot; jako wyróżnik zwykłych kanałów &quot;!&quot; dla kanałów szczególnie chronionych i &quot;&amp;&quot; dla kanałów lokalnych - funkcjonujących tylko w ramach jednego serwera. 

W 1996 nastąpił tzw. wielki split, który spowodował podzielenie się EFnetu na sieć głównie amerykańską (zwaną dalej EFnetem) oraz &quot;resztę świata&quot; (głównie Europę), która nazwała się '''IRCnetem''', nawiązując tym do pierwotnej idei Oikarinena. Obie te sieci uważają się za bezpośrednie potomkinie sieci założonej przez Oikarinena i odsądzają od czci drugą stronę, choć obecnie te stare spory straciły już na ostrości. Źródłem sporu były z jednej strony kontrowersje wokół dalszego rozwoju IRCd, a z drugiej strony dyskusje na temat kodeksu dla IRCopów i ustalenia ściślejszych zasad przyłączania nowych serwerów. 

W ramach IRCnetu ustalono dość ścisłe regulaminy dla właścicieli serwerów, oraz podjęto prace nad ustanowieniem &quot;oficjalnej&quot; specyfikacji protokołu IRC, co zaowocowało wydaniem serii dokumentów RFC,  na podstawie których działa IRCnet. Pozostałe duże sieci IRC ignorują jednak RFC IRCnetu. W ramach IRCnetu ustanowiono oficjalną grupę programistów, którzy rozwijają w kontrolowany sposób IRCd, wypuszczając kolejne jego oficjalne wersje, przy czym wszyscy właściciele serwerów mają w tej sieci obowiązek unacześniania swojej wersji oprogramowania pod groźbą odłączenia. W ramach IRCnetu rozwijana jest tzw. główna linia IRCd, która jest numerowana poczynając od 2.8, a więc 2.9, 2.10, 2.11 itd. Ta linia IRCd ma ściśle zdefiniowany protokół komunikacji między serwerami, który uniemożliwia przyłączanie do nich serwerów spoza tej serii.

W EFnecie pozostawiono większą swobodę działania programistów. Powstały tam dwie odmiany IRCd 2.8 - 2.8+CS i 2.8+th, które funkcjonowały równolegle. Później, włączono do kodu 2.8-th pewne fragmenty CS i powstał w ten sposób '''IRCd-hybrid''' - który jest nadal rozwijany przez duży zespół programistów. IRCd-hybrid posiada nieco inny schemat flag niż &quot;kanoniczny IRCd 2.8&quot;, umożliwia zaimplementowanie flagi tzw &quot;półopa&quot; oraz posiada możliwość dołączania modułów zmieniających protokół komunikacji między serwerami oraz dodawanie do sieci różnych wariantów serwisów dodatkowych. IRCd-hybrid, mimo że wywodzi się z EFnetu, rozwija się w oderwaniu od konkretnej sieci, próbując ustanowić ponadsieciowy standard. Jego mutacje z różnymi modułami komunikacyjnymi i serwisowym są rozwijane w ramach samych sieci. M.in:
*'''IRCd-rathbox''' - obecnie zalecany IRCd EFnetu
*'''IRCd-hyperion''' - na którym działa '''Freenode'''
*'''IRCd-bahamout''' - na którym działa '''DALnet'''
i wiele innych

Oprócz tych dwóch głównych historycznych linii rozwojowych IRCd, które wszystkie są oparte na licencji GPL,  istnieją też demony IRC, które były tworzone od zera bez korzystania z kodu objętego tą licencją. Zalicza się do nich m.in:
*'''UnrealIRCd''' i '''QuakeIRCd''' - na których działa '''QuakeNET'''
*'''IRCX''' - na którym działa korporacyjna sieć IRC '''Microsfotu''' i którą Microsoft oferuje też w wolnej sprzedaży
*'''ConferenceRoom'''  produkcji '''Webmaster Inc''' - komercyjna wersja IRC przeznaczona głównie do używania przez bramki WWW oparte na apletach Java, sprzedawana razem z narzędziami do tworzenia profesjonalnie wyglądających bramek IRC
i wiele innych.

Schemat rozwojowy IRCd wywodzącego się z pierwotnego demona Oikarinena można przedstawić następująco:

 ircd (Oikarinen, 1989)
              |
             IRCd 2.2 (Oikarinen, Savela, 1990)
              |
             IRCDd 2.2-2.5 (liczni, spontaniczni deweloperzy, 1990-1993)
              |
             IRCDd 2.5+ (EFnet team, 1992-1993)
              |
             IRCDd 2.6-2.7 (EFNet team, 1993-1995) -&gt; icru 2.1-2.7 (Undernet team, 1992-)
              |
             IRCd 2.8 (wersja EFNet, 1996) -&gt; IRCd 2.8-2.11 (IRCNet, 1996-) 
              |
             IRCd 2.8+CS (Comstud, 1995) i IRCd 2.8+th (Taner, 1995)
                                     |
             IRCd-hybrid (Jon 'Rodder' Lusky i Diane 'Dianora' Bruce, 1996) 
                    |                |               |            |
                IRCd-rathbox     IRCd-hyperion  IRCd-bahamout    wiele innych...
                 (EFnet)           (Freenode)    (DALnet)

== IRCd a klienty ==

Ze względu na to, że generalnie różne mutacje IRCd stosują nieco odmienne protokoły IRC, może się zdarzyć, że Twój klient będzie miał kłopoty ze współpracą z daną siecią. Ze względu na mnogość IRCd i klientów trudno jest dokładnie podać, które klienty nie współpracują z którymi sieciami. W przypadku wyboru danego klienta do danej sieci warto w pierwszej kolejności poczytać, co o tym piszą na jej stronie WWW. Oprócz tego do niekompatybilnych klientów IRC istnieją często specjalne łatki lub skrypty, które dostosowują ich działanie do danej sieci.

Ogólnie można powiedzieć, że:
*W zasadzie wszystkie aktualne wersje popularnych klientów IRC obsługują sieci, których IRCd wywodzą się z wersji 2.8 lub są zgodne z IRCd-hybrid.
*Część popularnych klientów ma problemy z łączeniem się z Undernetem - ze względu na jego niezgodność z IRCd 2.8 - do niektórych z nich są jednak dostępne łatki.
*Niektóre rodzaje serwerów tworzonych od zera wymagają dodania do klienta specjalnie przygotowanej łatki lub skryptu, bez którego z serwerem nie da się połączyć.

; Rada : pomocą w ustaleniu czy nasz klient będzie kompatybilny z daną siecią służyć może porównanie tabeli w rozdziale [[IRC/Klienty|Klienty]] i tabeli na końcu tego rozdziału.

Mając już kompatybilnego z daną siecią klienta możemy mimo to natknąć się na problem z połączeniem z serwerem z przyczyn niezależnych od tej kompatybilności. Najczęściej spotykane problemy to:
*'''Zły nasz adres''': serwer odpowiada: ''You are not authorized to use this server''. Adres może być &quot;zły&quot; z powodu:
**jest z zakresu niedozwolonego dla danego serwera (np: serwer warszawa.irc.pl akceptuje tylko adresy z centralnej i północnej Polski);  rozwiązanie: poszukać właściwego dla nas serwera danej sieci (np: na jej stronie WWW)
**adres nie ma zwrotnego DNS - niektóre serwery odrzucają połączenia z tego rodzaju adresów, aczkolwiek jest to coraz rzadsze, ze względu na rozpowszechnienie się adresów NAT i dynamicznych, które z zasady nie mają zwrotnego DNS; z naszej strony nie da się tego problemu rozwiązać, chyba że zmienimy dostarczyciela internetu lub poprosimy obecnego o przyznanie nam stałego numeru IP ze zwrotnym DNS, co jednak może być niewykonalne dla niego
**mamy adres [[:w:pl:Ipv6|Ipv6]] - a IRCd serwera nie potrafi rozpoznawać tego rodzaju adresów; należy albo poszukać serwera danej sieci, który radzi sobie z adresami Ipv6, albo zmienić naszego dostarczyciela internetu lub poprosić go o przyznanie nam numeru Ipv4, co może się jednak okazać dla niego niewykonalne. 
*'''Zły adres serwera''': nasz klient pisze: ''Unable to resolve IRC server name''
**wpisaliśmy po prostu zły adres serwera do komendy &quot;/server&quot;; trzeba go wpisać starannie jeszcze raz
**serwer używa adresu Ipv6 a nasz klient lub pierwotny serwer DNS naszego dostarczyciela internetu nie umie obsługiwać tego rodzaju adresów; sprawdzić czy nasz klient obsługuje Ipv6, jeśli tak to jedyna rada zmienić dostarczyciela internetu lub poszukać innego serwera danej sieci
**po prostu nie mamy połączenia z internetem; rozwiązanie: sprawdzić kable, sprawdzić konfigurację sieciową naszego komputera; sprawdzić czy ostatnio zapłaciliśmy rachunek za internet itp.
*'''Problemy z łącznością''': nasz klient pisze &quot;Connection timed out&quot;. Dzieje się tak wtedy, kiedy klient znajduje serwer, wysyła do niego prośbę o połączenie i nie dostaje żadnej odpowiedzi
**łącze między nami i serwerem jest zbyt powolne albo nie można go skutecznie zestawić; można poszukać innego serwera sieci, który może ma lepsze połączenie z nami
**nasz dostarczyciel internetu zablokował w ogólnej [[:w:pl:zapora sieciowa|zaporze sieciowej]] możliwość korzystania z portów w typowym zakresie dla IRC (6660-9); należy się o to spytać administratora i ew. zmienić dostarczyciela internetu - niektóre serwery dla tego rodzaju użytkowników udostępniają nietypowe porty, o czym można zwykle przeczytać na stronie WWW danej sieci
**sami zablokowaliśmy sobie możliwość korzystania z IRC przez np. restrykcyjne ustawienia naszej prywatnej zapory sieciowej; należy wtedy po prostu zmienić te ustawienia.

== Lista znanych IRCd ==
{| style=&quot;font-size: 85%; text-align: center;&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IRCd
! Twórcy/&lt;br&gt;Obsługiwana sieć
! Źródło
! Język&lt;br&gt;programowania
! Pierwsze&lt;br&gt;wydanie
! Ostatnie&lt;br&gt;wydanie
! Licencja&lt;br&gt;udostępniana
|-
! [http://bahamut.dal.net/ Bahamut]
| DALnet
| DreamForge i Hybrid
| C
| 2002
| bahamut-1.8(03)
| GPL
|-
! [http://www.blah.ch/chaosircd/ chaosircd]
| Roman Senn
| napisane od zera
| C
| 2003
| ?
| GPL
|-
! [http://www.conferenceroom.com/ ConferenceRoom]
| WebMaster Incorporated
| Od zera
| C++
| 1996
| ConferenceRoom/3.0
| komercyjny
|-

! dancer-ircd
| Freenode (obecnie porzucony)
| Hybrid 6
| C
| ?
| (zastąpiony przez hyperion-ircd)
| GPL
|-

! DreamForge IRCd
| DALnet (obecnie porzucony)
| ?
| C
| ?
| (Wymieniony na bahamuta)
| GPL
|-

! [http://www.microsoft.com/poland/exchange/default.mspx Microsoft Exchange]
| Microsoft
| IRCX
| C (Theorised)
| 1997
| (~6.0.6249.0 / Service Pack 3 ?)
| komercyjny
|-
! [http://freenode.net/hyperion.shtml hyperion-ircd]
| Freenode
| hybrid6-dancer-ircd
| C
| 2002
| hyperion-1.0.2(230)
| GPL
|-

! [http://www.ignition-project.com/ ignitionServer]
| The Ignition Project
| Pure-IRCD (VB6 version)
| Visual Basic
| 2004
| ignitionServer-0.3.6-P1.20050515
| GPL
|-

! [http://www.inspircd.org/ InspIRCd]
| [http://www.chatspike.net ChatSpike], Brain, Craig, et al.
| Od zera
| C++
| 2002
| InspIRCd-1.0.4
| GPL
|-

! [http://www.irc.org/ IRCD]
| IRCnet
| oryginalny ircd
| C
| 1988
| irc2.11.1p1
| GPL
|-

! [http://ircd-hybrid.com/ IRCD-Hybrid]
| IRCD-Hybrid Development Team
| irc2.8 (IRCD)
| C
| ?
| ircd-hybrid-7.2.1
| ?
|-

! [http://www.ircd-ratbox.org/ ircd-ratbox]
| EFnet
| 2.8/hybrid
| C
| ?
| ircd-ratbox-2.1.8
| GPL
|-

! [http://coder-com.undernet.org/ ircu]
| Undernet Coder Committee
| irc2.7 (IRCD)
| C
| 1993
| ircu2.10.12.04
| GPL
|-

! [http://www.ircxpro.com/ IRCXpro Server]
| IRCXpro, Microsoft
| IRCPlus
| Visual Basic
| ?
| ?
| komercyjny
|-
! [http://evilnet.sourceforge.net/ Nefarious IRCu]
| Evilnet Development, AfterNET
| ircu2
| C
| 2004
| u2.10.11.07+Nefarious(0.4.0)+[1.347]
| GPL
|-
! [http://software.pt-link.net/ PTlink IRC Server]
| PTlink IRC Software
| ircd-hybrid6
| C
| 2001 (v.6)
| Hybrid6/PTlink6.19.6
| GPL
|-

! [http://sourceforge.net/projects/quakeircd QuakeIRCd]
| QuakeNet developement team
| UnrealIRCd
| C
| 1997
| QuakeIRCd-1.8 
| GPL
|-
! [http://www.unrealircd.com/ UnrealIRCd]
| UnrealIRCd Team
| DreamForge
| C
| 1999
| Unreal3.2.5
| GPL
|-

! [http://www.shadow-realm.org/ UltimateIRCd]
| ShadowRealm Creations
| DreamForge
| C
| ?
| UltimateIRCd(Tsunami)-3.0(01)
| GPL
|-
|}
&lt;small&gt;Źródło: Wikipedia-en: [[:w:en:Comparison_of_IRCds|Comparison_of_IRCds]]&lt;/small&gt;

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|IRC|[[../Skrypty i boty/]]|[[../Dodatkowe serwisy/]]}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>by3h6pnvfp7vgaz3r2jcz892atx6f3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560740</id>
      <parentid>560737</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18512" sha1="09jh0vbfy9nosqzcxltisj6qbzzjfrc" xml:space="preserve">Z technicznego punktu widzenia IRC jest jednym z protokołów internetowych. Jest on nawet wpisany do typów [[:w:pl:MIME|MIME]] i specyfikacji [[:w:pl:URI|URI]], dzięki czemu można np. tworzyć na stronach WWW linki w postaci: irc://adres.serwera/#kanał, po których kliknięciu uruchamia się klient IRC (o ile jest poprawnie zainstalowany) i automatycznie wchodzi na dany kanał.

IRC jest o tyle dziwnym protokołem, że jego oficjalnych specyfikacji zawartych w odpowiednich dokumentach RFC ({{RFC|1459}}, {{RFC|2810}}, {{RFC|2811}}, {{RFC|2812}}, {{RFC|2813}}) nikt dokładnie nie przestrzega, tzn. aktualnie ani większość oprogramowania tworzącego serwery, ani większość klientów IRC nie stosuje się dokładnie do odpowiednich RFC, co powoduje, że w praktyce w sieciach IRC występuje wiele jego mutacji.

Protokół IRC jest otwartym protokołem tzw. warstwy aplikacyjnej [[:w:pl:TCP|TCP]] z możliwością stosowania też połączeń [[:w:pl:SSL|SSL]]. Jest to protokół typu &quot;plaintext&quot;, tzn. podobnie jak to jest w przypadku protokołu &quot;mail&quot;, teoretycznie można go stosować przy pomocy każdego rodzaju programu, który posiada zdolność przesyłania strumienia bajtów do serwera. Np: można by, znając na pamięć odpowiedni ciąg komend i znaków, połączyć się z serwerem IRC przy pomocy dowolnego programu do [[:w:pl:telnet|telnetu]], choć oczywiście w praktyce taki sposób korzystania z IRC byłby szalenie uciążliwy. Protokół IRC opiera się na nieco tylko zmodyfikowanym zestawie znaków [[w:pl:ASCII|ASCII]], co powoduje, że stosowanie znaków diakrytycznych (np. tzw. pliterek) wymaga stosowania po stronie klienta różnego rodzaju tricków, np kodowania jednego znaku diakrytycznego dwoma znakami ASCII.

O ile protokół komunikacji między serwerem i klientem jest w zasadzie zbliżony we wszystkich odmianach IRCd, poczynając od jego wersji 2.8, o tyle protokół komunikacji między serwerami różni się dość zasadniczo w różnych mutacjach IRCd. Najczęściej stosowane są TS5 (''Timestamp 5''), P10 i ND/CD (''Nick Delay/Channel Delay''), choć wiele sieci celowo implementuje protokoły zupełnie nietypowe (np: QuakeNet) i nawet nie publikuje ich dokładnej specyfikacji, aby utrudnić potencjalne ataki na serwery. Powoduje to, że różne mutacje serwerów IRC są zwykle z sobą niekompatybilne, choć niektóre z nich (np: IRC-hybrid) można przy pomocy specjalnych modułów dostosować do określonego protokołu. Istnieją też tzw. serwery mostkujące, umożliwiające w ograniczonym stopniu zestawianie sieci z różnych mutacji IRCd, pozostawiają one jednak wiele do życzenia i nie są w praktyce stosowane.

Ze względu na to, że oficjalne specyfikacje protokołu i tak nie są przestrzegane, aby omówić różnice między różnymi jego wariantami spotykanymi w istniejących sieciach, najlepiej jest opisać możliwości tzw. IRC demonów (w skrócie '''IRCd''') - programów, które pełnią rolę serwerów IRC.

== IRCd - historia i współczesność ==
Pierwotny demon serwerowy IRC został napisany przez Jarkko Oikarinena w 1989 r. Znany jest pod nazwą '''ircd'''. Pierwotna wersja ircd miała liczne wady, często się zawieszała i nie miała opracowanego skutecznego systemu wymiany danych między serwerami, na skutek czego niemożliwe było skonstruowanie sieci liczącej więcej niż 3 serwery. Właściwy rozwój IRC zaczął się dopiero od '''IRCd 2.2''', który został napisany przez Markku Savela z pomocą  Oikarinena. IRC z tamtych czasów był pod wieloma względami zupełnie różny od tego, który znamy obecnie.  Np: kanały nie miały nazw tylko numery, a wyboru kanału dokonywano na podstawie jego topicu, który wyświetlał się po użyciu komendy list. Długość nicków była ograniczona do 3 znaków. Później, używanie 3-literowych nicków, gdy dłuższe już były dozwolone, było symbolem tego, że należy się do starej elity pionierów IRC.

Wersje od 2.3 do 2.5 były rozwijane przez ciągle spierających się z sobą właścicieli spontanicznie powstających serwerów IRC, co powodowało chaos w kodzie i ciągłe zmany kierunku rozwoju tego oprogramowania. W tym czasie istniała w zasadzie tylko jednak sieć IRC, która miała charakter zupełnie otwarty, to znaczy każdy kto dał radę postawić serwer mógł się przyłączyć nim do pozostałych. Spowodowało to jednak, że topologia sieci była całkowicie chaotyczna i wiele osób stawiało serwery tylko po to, aby uzyskać status IRCopa i móc przejąć tym sposobem jakiś kanał. W 1990 r. powstała organizacja o nazwie '''EFnet''', która ustanowiła pierwsze reguły określające zasady przyłączania kolejnych serwerów do sieci i narzucająca rodzaj kodeksu IRCopa, zakazującego mu pewnych działań. Grupa serwerów, które znalazły się poza EFnetem utworzyła '''A-net''' (Anarchy net), która jednak z powodu kompletnego chaosu i sporów, wkrótce zanikła. 

Wersja '''IRCd 2.5''' została gruntownie uporządowana już w ramach EFnetu. Dodano w niej możliwość tworzenia kanałów posiadających nazwy tekstowe (pierwotnie jako znaku kanału używano &quot;+&quot; a nie &quot;#&quot;) i wydłużono nazwy nicków do 8 znaków. Wzrastająca popularność EFnetu powodowała jednak, że sieć ta bardzo cierpiała na częste splity i trudności z zalogowaniem się do serwerów, gdyż tempo powstawania kolejnych serwerów było wolniejsze od wzrostu użytkowników. 

W trakcie pracy nad '''IRCd 2.7''' w 1992 r., część właścicieli serwerów EFnetu zdecydowała się stworzyć odrębną sieć, początkowo tylko po to aby testować w niej nowe rozwiązania techniczne, nazbyt nowatorskie aby je od razu zaimplementować w EFnecie. Testowy IRCd uzyskał nazwę '''icru''' i był od tej pory rozwijany niezależnie. Ze względu na to, że nowa sieć zyskała sporą popularność, zdecydowano się jej nie zamykać po zakończeniu prac na IRCd 2.7. Undernet do dzisiaj ma charakter sieci &quot;dla wtajemniczonych&quot;, w której testuje się rozmaite, techniczne nowinki. M.in. to właśnie w tej sieci wprowadzono po raz pierwszy '''[[IRC/Dodatkowe serwisy|serwisy]]''' umożliwiające rejestrację kanałów i nicków, które w odróżnieniu od innych sieci nie są oparte na osobnym module dołączanym do głównego oprogramowania, lecz są weń integralnie włączone. W icru po raz pierwszy zaimplementowano też bramkę zwaną '''CSservice''' - umożliwiającą zarządzanie serwisami rejestrującym przez stronę WWW.

'''IRCd 2.8''' był przełomową wersją demona, gdyż poza Undernetem, został on zaakceptowany przez wszystkie większe sieci IRC i prawie wszystkie późniejsze wersje IRCd wywodzą się z 2.8 i są z nią zazwyczaj wstecznie zgodne. Lista komend dopuszczalna w IRCd 2.8 stała się swoistym kanonem, który jest zaimplementowany we wszystkich klientach IRC. W ramach IRCd 2.8 wprowadzono dłuższe, 16-znakowe nazwy kanałów i nicków, przyjęto znak &quot;#&quot; jako wyróżnik zwykłych kanałów &quot;!&quot; dla kanałów szczególnie chronionych i &quot;&amp;&quot; dla kanałów lokalnych - funkcjonujących tylko w ramach jednego serwera. 

W 1996 nastąpił tzw. wielki split, który spowodował podzielenie się EFnetu na sieć głównie amerykańską (zwaną dalej EFnetem) oraz &quot;resztę świata&quot; (głównie Europę), która nazwała się '''IRCnetem''', nawiązując tym do pierwotnej idei Oikarinena. Obie te sieci uważają się za bezpośrednie potomkinie sieci założonej przez Oikarinena i odsądzają od czci drugą stronę, choć obecnie te stare spory straciły już na ostrości. Źródłem sporu były z jednej strony kontrowersje wokół dalszego rozwoju IRCd, a z drugiej strony dyskusje na temat kodeksu dla IRCopów i ustalenia ściślejszych zasad przyłączania nowych serwerów. 

W ramach IRCnetu ustalono dość ścisłe regulaminy dla właścicieli serwerów, oraz podjęto prace nad ustanowieniem &quot;oficjalnej&quot; specyfikacji protokołu IRC, co zaowocowało wydaniem serii dokumentów RFC,  na podstawie których działa IRCnet. Pozostałe duże sieci IRC ignorują jednak RFC IRCnetu. W ramach IRCnetu ustanowiono oficjalną grupę programistów, którzy rozwijają w kontrolowany sposób IRCd, wypuszczając kolejne jego oficjalne wersje, przy czym wszyscy właściciele serwerów mają w tej sieci obowiązek unacześniania swojej wersji oprogramowania pod groźbą odłączenia. W ramach IRCnetu rozwijana jest tzw. główna linia IRCd, która jest numerowana poczynając od 2.8, a więc 2.9, 2.10, 2.11 itd. Ta linia IRCd ma ściśle zdefiniowany protokół komunikacji między serwerami, który uniemożliwia przyłączanie do nich serwerów spoza tej serii.

W EFnecie pozostawiono większą swobodę działania programistów. Powstały tam dwie odmiany IRCd 2.8 - 2.8+CS i 2.8+th, które funkcjonowały równolegle. Później, włączono do kodu 2.8-th pewne fragmenty CS i powstał w ten sposób '''IRCd-hybrid''' - który jest nadal rozwijany przez duży zespół programistów. IRCd-hybrid posiada nieco inny schemat flag niż &quot;kanoniczny IRCd 2.8&quot;, umożliwia zaimplementowanie flagi tzw &quot;półopa&quot; oraz posiada możliwość dołączania modułów zmieniających protokół komunikacji między serwerami oraz dodawanie do sieci różnych wariantów serwisów dodatkowych. IRCd-hybrid, mimo że wywodzi się z EFnetu, rozwija się w oderwaniu od konkretnej sieci, próbując ustanowić ponadsieciowy standard. Jego mutacje z różnymi modułami komunikacyjnymi i serwisowym są rozwijane w ramach samych sieci. M.in:
*'''IRCd-rathbox''' - obecnie zalecany IRCd EFnetu
*'''IRCd-hyperion''' - na którym działa '''Freenode'''
*'''IRCd-bahamout''' - na którym działa '''DALnet'''
i wiele innych

Oprócz tych dwóch głównych historycznych linii rozwojowych IRCd, które wszystkie są oparte na licencji GPL,  istnieją też demony IRC, które były tworzone od zera bez korzystania z kodu objętego tą licencją. Zalicza się do nich m.in:
*'''UnrealIRCd''' i '''QuakeIRCd''' - na których działa '''QuakeNET'''
*'''IRCX''' - na którym działa korporacyjna sieć IRC '''Microsfotu''' i którą Microsoft oferuje też w wolnej sprzedaży
*'''ConferenceRoom'''  produkcji '''Webmaster Inc''' - komercyjna wersja IRC przeznaczona głównie do używania przez bramki WWW oparte na apletach Java, sprzedawana razem z narzędziami do tworzenia profesjonalnie wyglądających bramek IRC
i wiele innych.

Schemat rozwojowy IRCd wywodzącego się z pierwotnego demona Oikarinena można przedstawić następująco:

 ircd (Oikarinen, 1989)
              |
             IRCd 2.2 (Oikarinen, Savela, 1990)
              |
             IRCDd 2.2-2.5 (liczni, spontaniczni deweloperzy, 1990-1993)
              |
             IRCDd 2.5+ (EFnet team, 1992-1993)
              |
             IRCDd 2.6-2.7 (EFNet team, 1993-1995) -&gt; icru 2.1-2.7 (Undernet team, 1992-)
              |
             IRCd 2.8 (wersja EFNet, 1996) -&gt; IRCd 2.8-2.11 (IRCNet, 1996-) 
              |
             IRCd 2.8+CS (Comstud, 1995) i IRCd 2.8+th (Taner, 1995)
                                     |
             IRCd-hybrid (Jon 'Rodder' Lusky i Diane 'Dianora' Bruce, 1996) 
                    |                |               |            |
                IRCd-rathbox     IRCd-hyperion  IRCd-bahamout    wiele innych...
                 (EFnet)           (Freenode)    (DALnet)

== IRCd a klienty ==

Ze względu na to, że generalnie różne mutacje IRCd stosują nieco odmienne protokoły IRC, może się zdarzyć, że Twój klient będzie miał kłopoty ze współpracą z daną siecią. Ze względu na mnogość IRCd i klientów trudno jest dokładnie podać, które klienty nie współpracują z którymi sieciami. W przypadku wyboru danego klienta do danej sieci warto w pierwszej kolejności poczytać, co o tym piszą na jej stronie WWW. Oprócz tego do niekompatybilnych klientów IRC istnieją często specjalne łatki lub skrypty, które dostosowują ich działanie do danej sieci.

Ogólnie można powiedzieć, że:
*W zasadzie wszystkie aktualne wersje popularnych klientów IRC obsługują sieci, których IRCd wywodzą się z wersji 2.8 lub są zgodne z IRCd-hybrid.
*Część popularnych klientów ma problemy z łączeniem się z Undernetem - ze względu na jego niezgodność z IRCd 2.8 - do niektórych z nich są jednak dostępne łatki.
*Niektóre rodzaje serwerów tworzonych od zera wymagają dodania do klienta specjalnie przygotowanej łatki lub skryptu, bez którego z serwerem nie da się połączyć.

; Rada : pomocą w ustaleniu czy nasz klient będzie kompatybilny z daną siecią służyć może porównanie tabeli w rozdziale [[IRC/Klienty|Klienty]] i tabeli na końcu tego rozdziału.

Mając już kompatybilnego z daną siecią klienta możemy mimo to natknąć się na problem z połączeniem z serwerem z przyczyn niezależnych od tej kompatybilności. Najczęściej spotykane problemy to:
*'''Zły nasz adres''': serwer odpowiada: ''You are not authorized to use this server''. Adres może być &quot;zły&quot; z powodu:
**jest z zakresu niedozwolonego dla danego serwera (np: serwer warszawa.irc.pl akceptuje tylko adresy z centralnej i północnej Polski);  rozwiązanie: poszukać właściwego dla nas serwera danej sieci (np: na jej stronie WWW)
**adres nie ma zwrotnego DNS - niektóre serwery odrzucają połączenia z tego rodzaju adresów, aczkolwiek jest to coraz rzadsze, ze względu na rozpowszechnienie się adresów NAT i dynamicznych, które z zasady nie mają zwrotnego DNS; z naszej strony nie da się tego problemu rozwiązać, chyba że zmienimy dostarczyciela internetu lub poprosimy obecnego o przyznanie nam stałego numeru IP ze zwrotnym DNS, co jednak może być niewykonalne dla niego
**mamy adres [[:w:pl:Ipv6|Ipv6]] - a IRCd serwera nie potrafi rozpoznawać tego rodzaju adresów; należy albo poszukać serwera danej sieci, który radzi sobie z adresami Ipv6, albo zmienić naszego dostarczyciela internetu lub poprosić go o przyznanie nam numeru Ipv4, co może się jednak okazać dla niego niewykonalne. 
*'''Zły adres serwera''': nasz klient pisze: ''Unable to resolve IRC server name''
**wpisaliśmy po prostu zły adres serwera do komendy &quot;/server&quot;; trzeba go wpisać starannie jeszcze raz
**serwer używa adresu Ipv6 a nasz klient lub pierwotny serwer DNS naszego dostarczyciela internetu nie umie obsługiwać tego rodzaju adresów; sprawdzić czy nasz klient obsługuje Ipv6, jeśli tak to jedyna rada zmienić dostarczyciela internetu lub poszukać innego serwera danej sieci
**po prostu nie mamy połączenia z internetem; rozwiązanie: sprawdzić kable, sprawdzić konfigurację sieciową naszego komputera; sprawdzić czy ostatnio zapłaciliśmy rachunek za internet itp.
*'''Problemy z łącznością''': nasz klient pisze &quot;Connection timed out&quot;. Dzieje się tak wtedy, kiedy klient znajduje serwer, wysyła do niego prośbę o połączenie i nie dostaje żadnej odpowiedzi
**łącze między nami i serwerem jest zbyt powolne albo nie można go skutecznie zestawić; można poszukać innego serwera sieci, który może ma lepsze połączenie z nami
**nasz dostarczyciel internetu zablokował w ogólnej [[:w:pl:zapora sieciowa|zaporze sieciowej]] możliwość korzystania z portów w typowym zakresie dla IRC (6660-9); należy się o to spytać administratora i ew. zmienić dostarczyciela internetu - niektóre serwery dla tego rodzaju użytkowników udostępniają nietypowe porty, o czym można zwykle przeczytać na stronie WWW danej sieci
**sami zablokowaliśmy sobie możliwość korzystania z IRC przez np. restrykcyjne ustawienia naszej prywatnej zapory sieciowej; należy wtedy po prostu zmienić te ustawienia.

== Lista znanych IRCd ==
{| style=&quot;font-size: 85%; text-align: center;&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! IRCd
! Twórcy/&lt;br&gt;Obsługiwana sieć
! Źródło
! Język&lt;br&gt;programowania
! Pierwsze&lt;br&gt;wydanie
! Ostatnie&lt;br&gt;wydanie
! Licencja&lt;br&gt;udostępniana
|-
! [http://bahamut.dal.net/ Bahamut]
| DALnet
| DreamForge i Hybrid
| C
| 2002
| bahamut-1.8(03)
| GPL
|-
! [http://www.blah.ch/chaosircd/ chaosircd]
| Roman Senn
| napisane od zera
| C
| 2003
| ?
| GPL
|-
! [http://www.conferenceroom.com/ ConferenceRoom]
| WebMaster Incorporated
| Od zera
| C++
| 1996
| ConferenceRoom/3.0
| komercyjny
|-

! dancer-ircd
| Freenode (obecnie porzucony)
| Hybrid 6
| C
| ?
| (zastąpiony przez hyperion-ircd)
| GPL
|-

! DreamForge IRCd
| DALnet (obecnie porzucony)
| ?
| C
| ?
| (Wymieniony na bahamuta)
| GPL
|-

! [http://www.microsoft.com/poland/exchange/default.mspx Microsoft Exchange]
| Microsoft
| IRCX
| C (Theorised)
| 1997
| (~6.0.6249.0 / Service Pack 3 ?)
| komercyjny
|-
! [http://freenode.net/hyperion.shtml hyperion-ircd]
| Freenode
| hybrid6-dancer-ircd
| C
| 2002
| hyperion-1.0.2(230)
| GPL
|-

! [http://www.ignition-project.com/ ignitionServer]
| The Ignition Project
| Pure-IRCD (VB6 version)
| Visual Basic
| 2004
| ignitionServer-0.3.6-P1.20050515
| GPL
|-

! [http://www.inspircd.org/ InspIRCd]
| [http://www.chatspike.net ChatSpike], Brain, Craig, et al.
| Od zera
| C++
| 2002
| InspIRCd-1.0.4
| GPL
|-

! [http://www.irc.org/ IRCD]
| IRCnet
| oryginalny ircd
| C
| 1988
| irc2.11.1p1
| GPL
|-

! [http://ircd-hybrid.com/ IRCD-Hybrid]
| IRCD-Hybrid Development Team
| irc2.8 (IRCD)
| C
| ?
| ircd-hybrid-7.2.1
| ?
|-

! [http://www.ircd-ratbox.org/ ircd-ratbox]
| EFnet
| 2.8/hybrid
| C
| ?
| ircd-ratbox-2.1.8
| GPL
|-

! [http://coder-com.undernet.org/ ircu]
| Undernet Coder Committee
| irc2.7 (IRCD)
| C
| 1993
| ircu2.10.12.04
| GPL
|-

! [http://www.ircxpro.com/ IRCXpro Server]
| IRCXpro, Microsoft
| IRCPlus
| Visual Basic
| ?
| ?
| komercyjny
|-
! [http://evilnet.sourceforge.net/ Nefarious IRCu]
| Evilnet Development, AfterNET
| ircu2
| C
| 2004
| u2.10.11.07+Nefarious(0.4.0)+[1.347]
| GPL
|-
! [http://software.pt-link.net/ PTlink IRC Server]
| PTlink IRC Software
| ircd-hybrid6
| C
| 2001 (v.6)
| Hybrid6/PTlink6.19.6
| GPL
|-

! [http://sourceforge.net/projects/quakeircd QuakeIRCd]
| QuakeNet developement team
| UnrealIRCd
| C
| 1997
| QuakeIRCd-1.8 
| GPL
|-
! [http://www.unrealircd.com/ UnrealIRCd]
| UnrealIRCd Team
| DreamForge
| C
| 1999
| Unreal3.2.5
| GPL
|-

! [http://www.shadow-realm.org/ UltimateIRCd]
| ShadowRealm Creations
| DreamForge
| C
| ?
| UltimateIRCd(Tsunami)-3.0(01)
| GPL
|-
|}
&lt;small&gt;Źródło: Wikipedia-en: [[:w:en:Comparison_of_IRCds|Comparison_of_IRCds]]&lt;/small&gt;

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|IRC|[[../Skrypty i boty/]]|[[../Dodatkowe serwisy/]]}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>09jh0vbfy9nosqzcxltisj6qbzzjfrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jidysz/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9898</id>
    <revision>
      <id>560692</id>
      <parentid>526880</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="qfvpyw7l6vl0w4ldpieklv4wz3s290l" xml:space="preserve">== Bibliografia ==
=== Historia ===
* '''Shmeruk''' Chone, ''Historia literatury Jidysz'', Wrocław, Ossolineum 1992 ({{ISBN|83-04-03991-5}})

=== Słowniki ===
* '''Weinreich''' Uriel, ''Modern English-Yiddish Yiddish-English Dictionary'', New York, YIVO (1968) 1990 ({{ISBN|0-914512-45-5}})
* '''Шапиро''' Моисей Альтерович, ''Русско-еврейский (идиш) словарь'', Москва, Русский язык 1989 ({{ISBN|5-200-00427-6}})
* '''Makosz''' Julia, ''Słownik polsko-jidysz jidysz-polski'', Kraków, Szolem Alejchem 2007 ({{ISBN|978-83-914036-5-5}})

==== Źródła uzupełniające ====
* '''Mark''' Aron, ''Pełny słownik polsko-żydowski - Zestawiony według najnowszych źródeł'', Warszawa, Achisefer 1929
: '''reprint:''' ''Słownik polsko-jidysz'', Kraków, Austeria 2007, Wydanie I ({{ISBN|978-83-89129-38-3}})

=== Podręczniki ===
* '''Weinreich''' Uriel, ''College Yiddish'', New York, YIVO 1949
* '''Geller''' Ewa, ''Jidysz - język Żydów polskich'', Warszawa, PWN 1994 ({{ISBN|83-01-11267-0}})
* '''Sitarz''' Magdalena Joanna, ''Jidysz - podręcznik nauki języka dla początkujących'', Kraków, UJ 1995 ({{ISBN|83-233-0865-9}}) ([http://fzp.jewish.org.pl/podrecznik_jidysz.pdf PDF])</text>
      <sha1>qfvpyw7l6vl0w4ldpieklv4wz3s290l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki w obrazkach/Linki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10137</id>
    <revision>
      <id>560738</id>
      <parentid>218687</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19938" sha1="g7xwcoe2zx312rrzj4a9iikgrr8eu9l" xml:space="preserve">[[Image:Editing-toolbar-example1.png|thumb|300 px|'''Rys. 27''': Tworzenie linku wewnętrznego z użyciem ikonki i zaznaczania myszką zostało opisane w ''[[MediaWiki w obrazkach/Piszemy od podstaw nieduży artykuł|Piszemy od podstaw nieduży artykuł]]'']]

'''Linki''' stanowią bardzo istotną część stron pisanych w MediaWiki, która odróżnia je od wydawnictw papierowych. W większości serwisów istnieją regulacje, które mówią co i jak linkować. Większość tych regulacji sugeruje linkowanie obfite, ale &quot;z głową&quot;. Nadmierna liczba linków powoduje, że tekst źle się czyta, a zbyt mała ich ilość powoduje, że między stronami nie powstaje naturalna sieć powiązań, co może utrudnić czytelnikowi wyszukiwanie informacji za pomocą surfowania.

Technicznie linki wstawia się za pomocą specjalnego wikikodu, który jest przez oprogramowanie zamieniany automatycznie na odpowiednie tagi języka XHTML, które są wysyłane do przeglądarki WWW czytelnika. Dzięki temu, użytkownik MediaWiki może tworzyć linki bez jakiejkolwiek znajomości języka XHMTL.

:''Aby lepiej zrozumieć tę część podręcznika warto zapoznać się najpierw z rozdziałem [[MediaWiki w obrazkach/Linki i wolne surfowanie|Linki i wolne surfowanie]]''.

&lt;noinclude&gt;
__TOC__
&lt;/noinclude&gt;

Wszystkie linki w MediaWiki tworzy się za pomocą  podwójnych lub pojedynczych '''nawiasów kwadratowych'''. W standardowych ustawieniach są one widoczne na stronach jako zmiana koloru fragmentu tekstu stanowiącego link. W niektórych projektach niektóre linki tworzą się też automatycznie po rozpoznaniu przez oprogramowanie określonego tekstu jako prawdopodobny link.

== Linki wewnętrzne ==
'''Linki wewnętrzne''' kierują do innych stron w ramach tego samego serwisu. Tworzy się je za pomocą '''podwójnego''' nawiasu kwadratowego.

W najprostszym przypadku link wewnętrzny tworzy się przez zawarcie w podwójnych kwadratowych nawiasach tytułu linkowanej strony. 

Przykładowy kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[IRC]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:
:[[IRC]]

Gdy link kieruje do strony, która jeszcze nie istnieje, będzie on '''czerwony,''' a nie niebieski.

Przykładowy kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[niemamnie]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:
:[[niemamnie]]

Link można utworzyć nie tylko z jednego słowa, ale z całej frazy. 

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[MediaWiki w obrazkach]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:
:[[MediaWiki w obrazkach]]

Jeśli istnieje potrzeba zrobienia linku ze słowa lub frazy, które nie odpowiadają ściśle tytułowi linkowanej strony należy zastosować następujący schemat kodu:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[tytuł hasła|to co się ma pokazać na ekranie jako link]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

[[Image:KB United States.svg|thumb|250 px|right|'''Rys. 26''': Typowa klawiatura stosowana w Polsce. '''Pipe''' znajduje się nad klawiszem &quot;enter&quot;]]
:''Znak &quot;|&quot; jest to tzw '''pipe''', który w typowej klawiaturze znajduje się zaraz nad klawiszem &quot;enter&quot; i aby go wywołać należy przycisnąć &quot;shift&quot;. (patrz ''rys. 26'')

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[MediaWiki w obrazkach|Powrót do spisu treści tego podręcznika]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:
:[[MediaWiki w obrazkach|Powrót do spisu treści tego podręcznika]]

W języku polskim, w którym słowa często się odmienia, mechanizm ten jest szczególnie przydatny, gdyż umożliwia linkowanie z odmienionych słów.

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[angielski|angielskiego]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:
:[[angielski|angielskiego]]

Warto zauważyć, że akurat w tym przypadku można się posłużyć trikiem, który upraszcza nieco kod. Trik ten polega na napisaniu końcówki odmiany poza podwójnym nawiasem:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[angielski]]ego&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

co da taki sam efekt jak poprzedno:
:[[angielski]]ego

gdyż oprogramowanie automatycznie obejmuje kolorem linku całe słowo, nawet jeśli tylko jego część jest zawarta w kwadratowych nawiasach. 

Trik ten można jednak stosować wyłącznie do linkowania pojedynczych słów, w których nieodmieniony rdzeń odpowiada ściśle tytułowi strony. Np: nie da się tego samego zrobić ze słowa &quot;Biochemii&quot;, gdy linkowana strona nazywa się &quot;biochemia&quot;.

Linki wewnętrzne mogą też kierować do określonych '''sekcji''' strony. Tworzy się je za pomocą dodania na końcu tytułu strony znaku &quot;#&quot; (krzyżyk) po którym pisze się tytuł sekcji.

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[MediaWiki w obrazkach/Linki#Zastosowanie dwukropka|Przejdź do rozdziału &quot;Zastosowanie dwukropka&quot;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da taki efekt:

:[[MediaWiki w obrazkach/Linki#Zastosowanie dwukropka|Przejdź do rozdziału &quot;Zastosowanie dwukropka&quot;]]

== Przekierowania ==
'''Strony przekierowujące''' (ang. ''redirect'') upraszczają nieco życie z linkami wewnętrznymi poprzez automatyczne przenoszenie czytelnika pod właściwy adres. 

Aby utworzyć przekierowanie:
*należy utworzyć czerwony link w wyjściowej stronie,
*kliknąć na ten link, co spowoduje przeniesienie do '''okna edycji''',
*napisać w tym oknie, na samym jego początku:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[tytuł strony]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::gdzie oczywiście pod &quot;tytuł strony&quot; należy podstawić właściwą nazwę strony, do której chce się przekierować.
*nie pisać na stronie już '''nic więcej''' i kliknąć &quot;zapisz&quot;.

Przekierowania są szczególnie przydatne, gdy w serwisie istnieją strony, które mogą mieć alternatywne, ale '''poprawne''' tytuły. Np. jeśli istnieje strona &quot;Polskie Towarzystwo Chemiczne&quot;, to być może warto zrobić przekierowania z &quot;PTChem&quot; i &quot;PTCH&quot; , dzięki czemu będzie można używać te skróty jako linki w innych stronach bez konieczności ciągłego pisania pełnej nazwy.

Na przykład zamiast:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[Polskie Towarzystwo Chemiczne|PTCH]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

można po zrobieniu strony przekierowującej napisać:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[PTCH]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

Dodatkową zaletą stron przekierowujących jest to, że są one '''indeksowane''' przez wewnętrzną wyszukiwarkę. Dzięki temu czytelnik po wpisaniu do wyszukiwarki skrótu &quot;PTCH&quot; i naciśnięciu &quot;przejdź&quot; będzie automatycznie kierowany na stronę &quot;Polskie Towarzystwo Chemiczne&quot;.

Wadą stron przekierowujących jest jednak tworzenie chaosu i ryzyka, że kiedyś w przyszłości przekierowanie to może się okazać błędne. Np. po powstaniu strony o tytule &quot;Polskie Towarzystwo Chirurgiczne&quot;, ktoś może wstawić do innej strony na tematy medyczne linki &quot;PTCH&quot;, a czytelnik zostanie błędnie przekierowany do strony o &quot;Polskim Towarzystwie Chemicznym&quot;.

Remedium na to jest zamienianie stron przekierowujących na '''strony ujednoznaczniające''', które zawierają listę stron o podobnym tytule. Nie dzieje się to jednak automatycznie, dlatego w wielu obszernych serwisach opartych na MediaWiki zdarzają się błędne przekierowania, o których istnieniu zapomnieli nawet ich autorzy. Strony ujednoznaczniające tworzy się zupełnie zwyczajnie - po prostu wpisuje się do nich listę linków do stron o podobnym tytule z minimalnym opisem, która co zawiera.

;Jak wyedytować przekierowanie : Strona z przekierowaniem może być edytowana tak samo jak każda inna. Jednak ze względu na to, że po jej wczytaniu następuje natychmiastowy przeskok do strony docelowej nie ma jej jak &quot;zatrzymać&quot; na ekranie. Aby wrócić do strony z przekierowaniem ze strony docelowej należy kliknąć na specjalny mały link znajdujący się w tej sytuacji zaraz pod tytułem strony docelowej o treści &quot;(Przekierowano z...}&quot;.

;Uwaga! : Załóżmy że chcemy utworzyć stronę '''A''', do której dodajemy przekierowującą stronę '''B''' i '''C''', lecz musimy strzec przekierowania do przekierowania, gdyż nie zostaniemy przekierowani.

== Linki zewnętrzne ==
'''Linki zewnętrzne''' mogą kierować do dowolnej strony WWW w Internecie. Zwykle są one stosowane w przypisach przy podawaniu źródeł, z których czerpało się pisząc swoją stronę w serwisie opartym na MediaWiki.

W najprostszym wariancie link zewnętrzny tworzy się po prostu przez wpisanie pełnego adresu docelowej strony WWW (tzw. '''URI''')

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;http://www.pajacyk.org.pl&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

co da efekt:
:http://www.pajacyk.org.pl

Wadą zewnętrznych linków bezpośrednich jest to, że wyglądają one brzydko w tekście strony, zwłaszcza jak adresy URI są bardzo rozbudowane i długie. Z tego względu często lepiej jest stosować linkowanie z użyciem nawiasów kwadratowych, które umożliwiają ukrycie &quot;brzydkiego&quot; adresu URI. Linki zewnętrzne tworzy się, w odróżnieniu od linków wewnętrznych za pomocą pojedynczych nawiasów kwadratowych. 

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[http://www.pajacyk.org.pl]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

da efekt:
:[http://www.pajacyk.org.pl]

Jak widać, oprogramowanie zamieniło długi adres w liczbę w kwadratowych nawiasach, co przypomina trochę '''przypis'''. Gdy na jednej stronie występuje więcej takich linków oprogramowanie automatycznie nadaje im kolejne numery.

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[http://www.pajacyk.org.pl][http://www.pajacyk.org.pl]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

co da efekt:
:[http://www.pajacyk.org.pl][http://www.pajacyk.org.pl]

Jak widać, oprogramowanie MediaWiki nie potrafi przypisać stałego numeru do kolejnych linków kierujących w to samo miejsce, lecz nadaje im kolejne numery niezależnie od tego, czy są to linki w to samo miejsce czy w inne.

Mechanizm tworzenia linków zewnętrznych umożliwia także &quot;podmienianie&quot; adresów URI dowolnymi słowami lub frazami. Wikikod, który to umożliwia ma następującą postać:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[adres_strony Opis strony]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
Jak widać między adresem strony i opisem musi być jedna '''spacja''' a nie znak &quot;|&quot; (pipe) jak to jest w przypadku linków wewnętrznych.

Przykład:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[http://www.pajacyk.org.pl Kliknij w pajacyka i pomóż głodnym dzieciom]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

co da taki efekt:
:[http://www.pajacyk.org.pl Kliknij w pajacyka i pomóż głodnym dzieciom]

Mechanizm linków wewnętrznych umożliwia linkowanie nie tylko do stron WWW, ale też do innych miejsc w Internecie.

Przykłady:
*link do adresu E-mail:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[mailto:zarzad@wikimedia.pl napisz do nas]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; 
:efekt: 
:[mailto:zarzad@wikimedia.pl napisz do nas] 
*link do kanału [[IRC]]:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[irc://irc.freenode.org/polska wejdź na kanał #polska]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
:efekt:
:[irc://irc.freenode.org/polska wejdź na kanał #polska]
*link do dokumentu tekstowego:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikimedia/pl/3/38/Ulotka_PR_low_Q.pdf Zobacz ulotkę promocyjną Stowarzyszenia Wikimedia Polska]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
:efekt:
:[http://upload.wikimedia.org/wikimedia/pl/3/38/Ulotka_PR_low_Q.pdf Zobacz ulotkę promocyjną Stowarzyszenia Wikimedia Polska]
Oprogramowanie MediaWiki, aby odróżnić linki do różnych miejsc w Internecie, automatycznie dodaje do nich małą ikonkę kojarzącą się z ich zawartością.

;Uwaga : W większości serwisów link zewnętrzny do plików z obrazkami nie wyświetla tego obrazka lecz zamiast tego wyświetla link do niego. Wynika to faktu, że umieszczanie obcych obrazków we własnym serwisie poprzez link do nich może naruszać prawa autorskie właściciela tych obrazków.

;Druga uwaga : W odróżnieniu od linków wewnętrznych, oprogramowanie nie sprawdza czy linki zewnętrzne  kierują do istniejących stron. Dlatego wszystkie linki zewnętrzne są wyświetlane na niebiesko.

== Interwiki ==

[[Image:Pl Interwiki links.png|thumb|200 px|'''Rys. 28''': Narzędzia (2) i linki interwiki (1)]]

'''Linki interwiki''' służą do bezpośredniego kierowania do stron na zaprzyjaźnionych serwisach opartych na MediaWiki. Mimo, że są to w zasadzie linki zewnętrzne, wyglądają one na stronie tak jakby były linkami wewnętrznymi. 

Ogólny wikikod linków interwiki ma następującą postać:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[xx:yy:Nazwa_hasła]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
:gdzie xx:yy - to specjalny skrót oznaczający określony zaprzyjaźniony serwis MediaWiki.

Linki interwiki istnieją w dwóch rodzajach. Pierwszy dotyczy analogicznych stron w międzynarodowych projektach, z których każda wersja językowa stanowi osobny serwis wiki. W ten sposób funkcjonują niemal wszystkie projekty realizowane w ramach Fundacji Wikimedia. Linki te wykorzystują dwu lub trzyliterowy kod języków (np: '''en:''', '''pl:'''). Linki te nie są widoczne w tekście strony, lecz są wyróżniane w osobnej sekcji włączonej na sam dół menu (1 na ''rys. 28'') i to niezależnie od tego gdzie się je umieści w tekście. Zazwyczaj jednak grupuje się je wszystkie u samego dołu lub góry strony.

Przykładowy kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[pl:Rower]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

Innym rodzajem linków interwiki są te, które kierują do innych serwisów w tym samym języku. Np. w projektach Wikimedia, skrót &quot;w:&quot; kieruje zwykle do Wikipedii.

Np:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[w:Rower|Rower]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

spowoduje wyświetlenie linku:
:[[w:Rower|Rower]]
który, jeśli znajduje się na którymś z polskojęzycznych serwisów Wikimedia, będzie kierował do hasła &quot;Rower&quot; w polskiej Wikipedii, a jeśli w którymś z francuskojęzycznych do Wikipedii po francusku.

Przykładowy kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[w:en:Bicycle|Rower]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
który w tekście hasła wygląda tak samo jak poprzedni:
:[[w:en:Bicycle|Rower]]
kieruje jednak do odpowiedniego hasła w angielskiej Wikipedii.

Listę skrótów zaprzyjaźnionych serwisów MediaWiki muszą stworzyć administratorzy danego projektu. Można w ten sposób &quot;łączyć&quot; z sobą dowolne projekty oparte na tym oprogramowaniu.

== Kategorie ==
Co to są '''kategorie''' i do czego służą można przeczytać w rozdziale [[MediaWiki w obrazkach/Szukanie po kategoriach|Szukanie po kategoriach]]. 

Linki do kategorii mają podwójne znaczenie:
*tworzą na samym dole tekstu link do odpowiedniej strony kategorii
*przypisują artykuł do danej kategorii.

Linki do kategorii tworzy się bardzo prosto:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Nazwa_kategorii|Indeks]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; 
:gdzie: &quot;Nazwa_kategorii&quot; to tytuł tej kategorii, a &quot;Indeks&quot; to dowolny tekst, na podstawie którego oprogramowanie ustali miejsce strony na liście danej kategorii. 

Np: kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kategoria:MediaWiki|Linki]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; 

umieszczony na tej stronie, utworzył widoczny u jej dołu link do kategorii &quot;MediaWiki&quot; i jednocześnie przypisał tę stronę do tej kategorii, przy czym strona ta znajdzie się na liście tej kategorii pod literą &quot;'''L'''&quot;.

Gdy pominie się w kodzie linku do kategorii parametr &quot;indeks&quot; strona zostanie zindeksowana na podstawie jej tytułu.

Indeks w postaci znaku &quot;!&quot; i &quot;*&quot; powoduje, że dana strona znajdzie się u szczytu listy, ponad normalną listą alfabetyczną.

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kategoria:MediaWiki|*]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; 
gdyby był wstawiony do tekstu tej strony umiejscowił by ją u szczytu kategorii &quot;MediaWiki&quot;, nawet jakby tytuł tej strony zaczynał się na literę &quot;Z&quot;.

Jeden artykuł może mieć dowolną liczbę kategorii. 

;Uwaga : Strony kategorii tworzą się '''same'''. Wystarczy przypisać kilka haseł do nie istniejącej jeszcze kategorii, aby oprogramowanie samo ją utworzyło. Zadaniem użytkownika jest tylko przypisanie  nowej kategorii do kategorii wyższych.

Strukturę kategorii tworzy się dopisując po prostu na stronie kategorii linki do odpowiednich kategorii wyższych.

Np: dodanie linku 
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Internet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; 
na stronie kategorii &quot;MediaWiki&quot; przypisze ją do kategorii &quot;Internet&quot;.

Wstawiając linki kategorii do stron kategorii, można tworzyć dowolną, hierarchiczną ich strukturę.

== Zastosowanie dwukropka ==
'''Dwukropek''' umiejscowiony na początku kodu linku '''interwiki''', '''kategorii''' a także kodu umieszczenia '''obrazka''', powoduje że zamieniają się one w zwykłe linki, co umożliwia ich wplatanie w tekst.

Np. kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[:en:bicycle|rower]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
da taki efekt:
:[[:en:bicycle|rower]]
czyli zwykły link w tekście a nie link umieszczony na dole menu. Link ten będzie kierował do strony &quot;Bicycle&quot; na równoległym serwisie anglojęzycznym, do tego w którym ten link jest wstawiony.


Kod:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Kategoria:MediaWiki]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
da taki efekt:
:[[:Kategoria:MediaWiki]]
i jest to link do kategorii &quot;MediaWiki&quot; ale nie wyświetlający się na dole strony, tylko w miejscu w którym występuje w tekście i '''nie przypisujący''' danej strony do tej kategorii.

== Linki tworzone automatycznie ==
Oprogramowanie MediaWiki można tak skonfigurować, aby automatycznie rozpoznawało pewne skróty i tworzyło z nich odpowiednie linki automatycznie. Można w ten sposób np. tworzyć linki do książek za pomocą numerów [[w:ISBN|ISBN]] i do dokumentów [[w:RFC|RFC]].

Przykład:
:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{rfc|234}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
utworzy taki link:
: {{rfc|234}}
który kieruje do zewnętrznego dokumentu odpowiedniego RFC umieszczonego na serwerze [[w:IETF|IETF]].

== Przypisy (opis działania) ==
Ostatnią odmianą linków są '''przypisy'''. Przypisy mają nieco inną postać od reszty linków, gdyż opierają się na systemie bardziej przypominającym tagi XHTML niż typowy '''wikikod'''. System wstawiania przypisów w MediaWiki jest wysoce niedoskonały oraz mało intuicyjny, dlatego być może w kolejnych jej wersjach zostanie radykalnie zmieniony. 

Mechanizm przypisów umożliwia tworzenie numerowanego systemu odwołań z tekstu głównego do tekstu przypisów, które można umieścić na dole strony. Odwołania do przypisów w tekście głównym przyjmują formę liczb umieszczonych w kwadratowych nawiasach i w górnym indeksie tak jak na końcu tego zdania.&lt;ref&gt;Przykładowy przypis&lt;/ref&gt; Po kliknięciu w tę liczbę oprogramowanie automatycznie przenosi czytelnika na dół strony do tekstu przypisu. Teksty przypisów są umieszczane w takiej kolejności jak pojawiają się w tekście głównym i są pisane nieco mniejszą czcionką od tekstu głównego. Przed ich numerem znajduje się mała strzałka do góry, po której kliknięciu można  z powrotem wrócić do miejsca odwołania w tekście głównym.

Przypisy w tekście głównym umieszcza się w następujący sposób:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;Tekst główny.&lt;ref&gt;Tekst przykładowego przypisu&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

co da taki efekt:

:Tekst główny.&lt;ref&gt;Tekst przykładowego przypisu&lt;/ref&gt;

Jak widać, tekst przypisu trzeba umieszczać między tagami &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; w tekście głównym, co nie jest zbyt intuicyjnie, zwłaszcza dla osób, które są przyzwyczajone do stosowania przypisów w edytorach tekstu.

W tekstach przypisów można bez przeszkód umieszczać dowolne linki.

Przykład:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;Tekst główny.&lt;ref&gt;Przypis z linkiem wewnętrznym: ([[IRC]]) oraz zewnętrznym [http://www.pajacyk.org pajacyk org]&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

i rezultat:

Tekst główny.&lt;ref&gt;Przypis z linkiem wewnętrznym: ([[IRC]]) oraz zewnętrznym [http://www.pajacyk.org pajacyk org]&lt;/ref&gt;

Przypisy automatycznie nie pojawiają się na dole strony. Aby je tam ujrzeć (albo w dowolnym, innym miejscu na stronie) należy wstawić kod:

:&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

i tam, gdzie ten kod się pojawi, tam pojawi się lista przypisów, choćby to nawet był środek tekstu.

W wielu projektach tworzony jest specjalny [[MediaWiki w obrazkach/Szablony|szablon]], który ładniej formatuje teksty przypisów oraz dodaje automatycznie odpowiednią sekcję. W polskojęzycznych serwisach szablon ten nazywa się zwykle &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{przypisy}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;, a wynik jego działania można obejrzeć poniżej:

{{przypisy}}

&lt;noinclude&gt;

== Źródła ==
*[http://www.mediawiki.org/wiki/Help:Links Help:Link] w mediawiki.org
*[[:w:Wikipedia:Tabela metod tworzenia linków|Tabela metod tworzenia linków]] z Wikipedii

{{Nawigacja|MediaWiki w obrazkach|
  [[MediaWiki w obrazkach/Podstawy formatowania tekstu|Podstawy formatowania tekstu]]|
  [[MediaWiki w obrazkach/Wstawianie obrazków|Wstawianie obrazków]]|
}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7xwcoe2zx312rrzj4a9iikgrr8eu9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pszczelarstwo/Pasieka/Marzec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13652</id>
    <revision>
      <id>560723</id>
      <parentid>550748</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16562" sha1="g3aqgcjjogjrj8fu217h2sguoi0nzxw" xml:space="preserve">
&lt;noinclude&gt;{{NawigacjaG
   | 1 = Pszczelarstwo
   | 2 = [[Pszczelarstwo/Pasieka/Luty|Luty]]
   | 3 = [[Pszczelarstwo/Pasieka/Kwiecień|Kwiecień]]
}}&lt;/noinclude&gt;

== Rozwój rodziny pszczelej w marcu ==
{{Plik|plik=Apis mellifera on Crocus.jpg|auto=tak|opis=Pszczoły i krokusy}}

Coraz dłuższe dnie, wzrastająca temperatura i własny rytm biologiczny rodzin pszczelich sterują ich rozwojem na przedwiośniu. Dłuższe dni są dla pszczół sygnałem, że należy rozpocząć okres intensywnego wychowu młodego pokolenia. Wprawdzie pierwszy [[Pszczelarstwo/Biologia/Rozwój|czerw]] pojawia się w [[Pszczelarstwo/Biologia/Gniazdo|gnieździe]] już w [[Pszczelarstwo/Pasieka/Styczeń|styczniu]] i w [[Pszczelarstwo/Pasieka/Luty|lutym]], ale jego ilość jest znikoma. Dopiero w marcu matka zaczyna intensywniej [[Pszczelarstwo/Biologia/Składanie jajeczek|czerwić]]. Nadmierny chłód może jednak spowodować zahamowanie lub nawet chwilowe zaprzestanie [[Pszczelarstwo/Biologia/Składanie jajeczek|czerwienia]] przez królową. Przedwiosenne ocieplenie, a potem powrót zimy powoduje, że pszczoły ponownie zbijają się w kłąb, a czerw może ulec częściowemu oziębieniu i zamarciu.

[[Pszczelarstwo/Biologia/Gniazdo|Gniazdo]], początkowo niewielkie, położone w centrum [[Pszczelarstwo/Biologia/Zimowla|kłębu zimowego]], zaczyna powoli zajmować coraz większą powierzchnię. Ilość wygryzających się w marcu młodych pszczół rekompensuje jedynie ginące [[Pszczelarstwo/Biologia/Robotnica#Pszczoły_zimowe|pszczoły zimowe]]. Dopiero w [[Pszczelarstwo/Pasieka/Kwiecień|kwietniu]] zacznie ich w ulu przybywać.

W pobliżu czerwiu pszczoły [[Pszczelarstwo/Biologia/Gniazdo#Temperatura|utrzymują temperaturę]] 34-35°C. Ogrzanie i wykarmienie młodego pokolenia wymaga dużych ilości energii. Rodziny pszczele spożywają na przedwiośniu średnio [[Pszczelarstwo/Statystyki#Pokarm| 8 do 10 kg pokarmu]], a więc największą część zimowych zapasów.

== Pierwszy wiosenny przegląd rodzin pszczelich ==
Kiedy temperatura osiągnie powyżej 12°C pszczoły masowo wylatują z uli, aby się opróżnić czyli wydalić kał, który całą zimę magazynowały w [[Pszczelarstwo/Biologia/Odwłok|odwłoku]]. Pierwsze wyloty po zimie nazywane są [[Pszczelarstwo/Pasieka/Luty#Oblot oczyszczający|oblotem wiosennym lub oczyszczającym]]. Zazwyczaj już na podstawie lotów pszczół (albo ich braku) możemy stwierdzić, czy wszystkie rodziny na pasieczysku przeżyły miesiące zimowe i w jakim są stanie.

W taki ciepły, słoneczny dzień można już dokonać pierwszego wstępnego przeglądu rodzin pszczelich. Jeżeli aura w marcu jest wyjątkowo niekorzystna, to z przeglądem należy poczekać. Pierwszy wiosenny przegląd należy rozpocząć od rodzin wykazujących nieprawidłowości. Przegląd powinien odbywać się sprawnie, aby nie [[Pszczelarstwo/Choroby/Zaziębienie#Sposoby zapobiegania zaziębieniu czerwiu|oziębić gniazda]]. Widoczne na górnych ramkach pszczoły wskazują na usytuowanie gniazda. Ramek znajdujących się w tym obrębie absolutnie nie należy teraz ruszać, aby nie zakłócić pszczołom ich naturalnego rozwoju. Warto jednak rzucić okiem na brzegowe ramki gniazda, by stwierdzić obecność otwartego i zakrytego czerwiu. Jeżeli ten czerw jest, to jest też obecna matka i nie ma żadnej potrzeby szukania jej. Brak czerwiu może być oznaką bezmateczności, ale może zimna aura opóźniła rozpoczęcie lub przerwała składanie jajeczek przez matkę. Sprawdzić należy również ramki od zewnątrz graniczące z gniazdem - jeżeli są puste, to należy je wyjąć, a ramki z zapasami pokarmu dosunąć do gniazda. 

=== Ocena siły rodzin ===
{{Plik|plik=2013_03_05_hberg.JPG|auto=tak|opis=Przegląd wiosenny}}

; Ilość obsadzanych plastrów 
[[Pszczelarstwo/Hodowla/Siła rodziny|Siłę rodzin]] można ocenić na podstawie obsadzanych plastrów obsadzanych &quot;na czarno&quot;. Pomocne w tej czynności są [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Wkładka|wkładki dennicowe]], na które spadają drobiny wosku pochodzącego z odkrywania komórek z zapasami pokarmu i inne odpadki. Ułożenie tych drobin wyraźnie wskazuje na ilość uliczek obsadzanych przez pszczoły. Korzystając z [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Wkładka|wkładek kontrolnych]] należy je umieścić w ulu co najmniej na dwa-trzy dni przed kontrolą. W innym przypadku informację na temat obsadzanych uliczek można otrzymać dopiero po zajrzeniu do korpusu gniazdowego. 

Słabą jest rodzina, która na początku marca zajmuje mniej niż 3 [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Ramka#Wymiary ramek i powierzchnie plastrów|ramki Dadanta]] lub mniej niż 4 [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Ramka#Wymiary ramek i powierzchnie plastrów|ramki mniejszych wymiarów]]{{RN|''Monatsbetrachtung März'', Die Biene 2010/3}}. Bez pomocy pszczelarza taka rodzina z reguły nie da rady rozwinąć się na tyle, by później móc wykorzystać pożytek.  


; Wyrównywanie siły rodzin w pasiece
Brat Adam{{RN|Brat Adam, ''Moja gospodarka pasieczna'', Stróże 2009, {{ISBN|978-83-924214-4-3}}}} uważał wyrównywanie siły rodzin pod koniec marca za jedną z najważniejszych czynność w pasiece, która w efekcie ułatwiała pracę pszczelarza przez cały sezon. Rodziny o porównywalnym stopniu rozwoju są warunkiem płynnego przebiegu prac w pasiece, bez konieczności traktowania każdego ula w sposób indywidualny. Mając więcej stanowisk, tak jak w przypadku pasieki w Buckfast Abbey za czasów Brata Adama, można nadmiar czerwiu i pszczół z jednej pasieki dodać do słabszych rodzin na na innych stanowiskach. W innym przypadku pszczoły lotne powróciłyby do swojego ula, a wyrównania siły w pasiece można by dokonać dopiero później, gdy w ulach jest więcej młodych pszczół. 


; Łączenie słabych rodzin na przedwiośniu
Problem słabych lub słabszych rodzin wczesną wiosną jest rozwiązywany w różny sposób. W zasadzie istnieją dwa poglądy na ten temat. Pierwszy to opinia, że słabsze rodziny i tak nie osiągną odpowiedniej siły, by stać się w tym sezonie rodziną produkcyjną, a nakład pracy jest nieopłacalny. Zwolennicy tej teorii łączą słabsze rodziny z silniejszymi, likwidując matkę. Warunkiem jest oczywiście, że likwidowana rodzina jest '''zdrowa''', a słabość wynika z błędów pszczelarza popełnionych przed [[Pszczelarstwo/Pasieka/Zimowla#Przygotowanie do zimowli|zazimowaniem]] (dopuszczenie do nadmiernego porażenia warrozą, skąpe zakarmienie, wadliwe ułożenie gniazda, nieszczelny ul) lub z przyczyn niezależnych od niego (niepokojenie pszczół przez dzięcioły, matka pszczela niskiej jakości). Szczególnie wadliwa matka pszczela jest powodem, dla którego należy ją usunąć, a pszczoły wykorzystać do wzmocnienia innej rodziny.

Inna teoria twierdzi, że łączenie słabych rodzin, obsadzających mniej niż 4 uliczki, nie jest konieczne. Jeżeli matka pszczela jest sprawna, to słabą rodzinę można ustawić na silną, oddzielając je [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Krata|kratą odgrodową]]. Obu królowym z reguły nie zagraża niebezpieczeństwo, a silniejsza rodzina &quot;wzmocni&quot; słabszą. Po ok. 4-5 tygodniach rodziny należy rozdzielić{{RN|[https://www.uni-hohenheim.de/bienenkunde/jahrbericht.htm Liebig, G., ''Doppelvolk-Beriebsweise'', Uni Hohenheim, 2003]}}. Może się jednak zdarzyć, że niesprawna lub chora matka słabej rodziny zginie.

; Ścieśnianie gniazda

=== Ocena stanu zdrowotnego rodzin pszczelich ===
; Symptomy typowych chorób wiosennych
Przeglądając rodziny pszczele należy zwrócić uwagę na symptomy chorobowe ([[Pszczelarstwo/Choroby/Grzyby|grzybicy]] czerwiu i pszczół oraz [[Pszczelarstwo/Choroby/Nosemoza|nosemozy]]. Kał na plastrach może na przykład wskazywać na nosemozę lub biegunkę zakaźną. W przypadku podejrzenia lub stwierdzenia choroby i możliwości jej leczenia należy podjąć odpowiednie działania. Stopień porażenia [[Pszczelarstwo/Choroby/Warroza|warrozą]] można stwierdzić na podstawie naturalnego osypu pasożyta zbierającego się na wkładkach dennicowych. Niektóre publikacje dopuszczają wykonanie zabiegu warrozobójczego w rodzinach mocno porażonych, na przykład opryskanie [[Pszczelarstwo/Choroby/Warroza#Kwas_mlekowy|kwasem mlekowym]]&lt;ref&gt;[http://www.biavl.dk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=112&amp;Itemid=50 ''Meet one Danish beekeeper'', Danmarks Biavlerforening, 2007]&lt;/ref&gt;.

; Śmierć głodowa
Częstą przyczyną śmierci rodzin pszczelich na przedwiośniu jest śmierć głodowa. Typowym przejawem zagłodzenia są martwe pszczoły tkwiące w pustych komórkach plastra.

; Oznaki [[Pszczelarstwo/Biologia/Bezmateczność|bezmateczności]]

; Prace z ulem, w którym rodzina się osypała
Przede wszystkim należy szczelnie zamknąć wylotek do ula z osypanymi pszczołami, aby inne pszczoły nie mogły się do niego dostać i zarazić ewentualną chorobą. Przyczynę śmierci pszczół należy koniecznie wyjaśnić, a w przypadku choroby podjąć odpowiednie działania zapobiegające eskalacji na całą pasiekę. W razie wątpliwości należy przesłać próbkę martwych pszczół, resztek pokarmu itp. do badania laboratoryjnego. Osypane pszczoły należy spalić, a zawartość skażonych ramek wytopić.
Ul i wszystkie jego części zdezynfekować.

=== Ocena ilości zapasów pokarmowych ===
; Wczesnowiosenne dokarmianie w przypadku braku zapasów
W marcu i kwietniu rodzina pszczela zużywa bardzo dużo energii do ogrzewania gniazda i wychowu nowego pokolenia. W tym okresie spożywa największą [[Pszczelarstwo/Statystyki#Pokarm|część zimowych zapasów]]. W tych miesiącach pszczoły będą jeszcze potrzebowały ok. 5 kg pokarmu&lt;ref&gt;[http://www.wodr.poznan.pl/ ''Początek sezonu pszczelarskiego w pasiece'', WODR Poznań, 2006]&lt;/ref&gt;. Sytuacja pokarmowa staje się szczególnie krytyczna w przypadku długo utrzymującej się zimy, gdy zapasy pokarmu są ciągle intensywnie wykorzystywane do utrzymania stałej temperatury [[Pszczelarstwo/Biologia/Zimowla|kłębu zimowego]]. Im rodzina pszczela jest silniejsza, tym więcej pokarmu potrzebuje. Niedostateczne [[Pszczelarstwo/Pasieka/Karmienie#Zakarmianie jesienne|zakarmienie jesienią]] będzie przyczyną braku pokarmu na wiosnę.

Jak tylko dni zrobią się cieplejsze, należy przeprowadzić kontrolę zapasów.

Stosunkowo pewną metodą oceny ilości zapasów pokarmu jest [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Waga|zważenie]] uli i porównanie ich ciężaru z zapiskami dokonanymi podczas ważenia jesiennego. Doświadczony pszczelarz potrafi ocenić ciężar ula (w kategoriach &quot;ciężki-lekki&quot;) unosząc go lekko. Sam ciężar ula nie daje jednak pewności, czy zapasy są dla pszczół dostępne, ponieważ grzejąc czerw pszczoły nie odstąpią od komórek, w których się znajduje i nie potrafią skorzystać z pokarmu w ramkach oddalonych od gniazda. Posuwając się za zapasami w trakcie zimy i później szczególną trudność sprawia pszczołom przejście do następnej uliczki. W razie uzasadnionych wątpliwości lepiej jest krótko zajrzeć do ula, mimo niskiej temperatury, niż narazić pszczoły na śmierć głodową. Otwarcie ula przy temperaturze poniżej 10 stopni nie jest rozwiązaniem idealnym ze względu na oziębienie gniazda, ale wykonane szybko może być lepsze, niż nie wykonane w ogóle. Zaleta jest jedynie to, ze pszczoły będące jeszcze w kłębie nie będą się rozlatywać. W razie potrzeby należy spróbować dokarmić pszczoły. Zalecane jest dowieszenie jednej-dwóch ramek z pokarmem, na przykład zabranych rodzinom, które mają ich nadmiar. W skrajnych przypadkach wyczerpania się zapasów zimowych spróbować dokarmić pszczoły. Można to zrobić podając pszczołom własny, nieco rozcieńczony woda, letni miód w godzinach przedwieczornych. Do tego celu można ustawić do góry nogami słoik z przykrywka z niewielkimi dziurkami. W żadnym przypadku nie należy używać obcego miodu, by nie narażać pasieki na przywleczenie [[Pszczelarstwo/Choroby/AFB|zgnilca amerykańskiego]]. Można tez zastosować [[Pszczelarstwo/Pasieka/Karmienie|ciasto, gotowy syrop lub roztwór cukru]]. Ciasto kładziemy bezpośrednio na ramki, a syrop lub roztwór cukru można podać podobnie jak własny miód. Dokarmianie przy pomocy [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Podkarmiaczka|podkarmiaczki ramkowej]] w tym okresie najczęściej nie daje rezultatu{{r|refIB}}.

; Zerwanie kontaktu z pokarmem
Czasem utrzymujące się chłody powodują, że [[Pszczelarstwo/Biologia/Zimowla|kłąb zimowy]], a tym samym gniazdo, znajdzie się na skrajnych plastrach i straci kontakt z zapasami w innej części ula. Takie niebezpieczeństwo grozi przede wszystkim rodzinom słabym. Ponieważ rodzina ta jest praktycznie skazana na śmierć głodową, można spróbować delikatnie przesunąć kłąb w kierunku zapasów, tak aby pszczoły miały znowu bezpośredni kontakt z zapełnionymi plastrami. 

; Zapotrzebowanie na [[Pszczelarstwo/Rośliny/Pyłek|pyłek]]
Wiosenne zapotrzebowanie na pyłek jest pokrywane w dużej mierze zapasami [[Pszczelarstwo/Rośliny/Pyłek|pierzgi]] zgromadzonymi późnym latem i jesienią ubiegłego roku. Niedostatki pyłku powodują słaby rozwój rodziny pszczelej na przedwiośniu, ponieważ pokarm bogaty w białko, jakim jest pyłek, jest niezbędny pszczołom karmicielkom do wydzielania [[Pszczelarstwo/Produkty/Mleczko|mleczka pszczelego]].

* Wczesnowiosenne [[Pszczelarstwo/Pasieka/Karmienie#Karmienie pobudzające|karmienie pobudzające]] jest zbędne, jeżeli pszczelarz zadbał poprzedniego roku o wystarczające zakarmienie rodzin pszczelich.

→ [[Pszczelarstwo/Statystyki#Pokarm|Orientacyjne zapotrzebowanie na pokarm]]

=== Przygotowanie pasieczyska ===
* Podjęcie decyzji o przygotowaniu [[Pszczelarstwo/Pasieka/Poidło|poidła]]
* Czyszczenie [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Dennica|dennic]] i otworów wylotowych lub wymiana dennic
** Możliwość opuszczenia ula pszczoły natychmiast wykorzystują na znoszenie wody i oczyszczanie [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Dennica|dennic]] z [[Pszczelarstwo/Biologia/Zimowla|osypu zimowego]] i wszelkich nagromadzonych w czasie zimy odpadków. Pszczelarz może wyręczyć pszczoły w tej czynności dokonując wymiany [[Pszczelarstwo/Sprzęt/Dennica|dennic]].

=== Rośliny pszczele kwitnące w marcu ===
{{Plik|plik=Apis mellifera on eranthis.jpg|auto=tak|opis=Pszczoła zbierająca pyłek z rannika zimowego}}

Wychowanie nowego pokolenia pszczół wymaga dużych nakładów energii. Z jednej strony larwy potrzebują dużo pokarmu białkowego, a z drugiej strony trzeba im zapewnić stałą temperaturę w gnieździe. Z tego powodu pszczelarz powinien zadbać o dostatek wcześnie kwitnących roślin pyłkodajnych w pobliżu pasieki. Do takich należą [[Pszczelarstwo/Rośliny/Rannik|rannik zimowy]] (''Eranthis hyemalis''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Śnieżyczka|śnieżyczka]] (''Galanthus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Wrzosiec|wrzosiec krwisty]] (''Erica carnea''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Ciemiernik|ciemiernik]] (''Helleborus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Szafran|szafran]] (''Crocus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Hepatica|przylaszczka pospolita]] (''Hepatica nobilis''),  [[Pszczelarstwo/Rośliny/Tussilago|podbiał pospolity]] (''Tussilago farfara''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Leucojum|śnieżyca wiosenna]] (''Leucojum vernum'') czy [[Pszczelarstwo/Rośliny/Lamium|jasnota]] (''Lamium''). Wokół pasieki nie powinno też zabraknąć pożytecznych dla pszczół krzewów i drzew: [[Pszczelarstwo/Rośliny/Wierzba|iw]] (''Salix caprea''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Leszczyna|leszczyn]] (''Corylus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Olsza|olsz]] (''Alnus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Dereń|dereni]] (''Cornus mas''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Taxus|cisów]] (''Taxus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Populus|topoli]] (''Populus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Ulmus|wiązów]] (''Ulmus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Crataegus|głogu]] (''Crataegus''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Śliwa|śliwy tarniny]] (''Prunus spinosa''), [[Pszczelarstwo/Rośliny/Róża|dzikich róż]] ani [[Pszczelarstwo/Rośliny/Acer|polnych klonów]] (''Acer campestre'').

→ [[Pszczelarstwo/Rośliny/Tabela|Tabela roślin pszczelarskich]]

{{Definicja|'''&quot;Jak pszczoły na wiosnę z ula wcześnie wylatują, mróz na drzewach w maju nam zwiastują.&quot;'''}}

{{Przypisy|
{{o|n=refIB|r={{Pszcz IB|podstrona=E6E868DBA675872EC12576E400291D73/$FILE/infobrief_2010_04.pdf|nazwa=''Infobrief (Porady pszczelarskie w jęz. niemieckim)''|numer=04/2010}}}}
}}</text>
      <sha1>g3aqgcjjogjrj8fu217h2sguoi0nzxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magnetyczny rezonans jądrowy w chemii organicznej/Literatura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14109</id>
    <revision>
      <id>560709</id>
      <parentid>193739</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="j03t0zd4tn75z1l8xgiq88vlp0ibeoq" xml:space="preserve">=== Literatura ===
{{wikipedia|Magnetyczny rezonans jądrowy}}
{{wikipedia|Skróty literowe w technikach NMR}}

P. W. Atkins, ''Chemia Fizyczna'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, rozdział 18, str. 509-547 {{ISBN|83-01-13502-6}}.

Rewelacyjny podręcznik do chemii fizycznej z dobrze napisaną częścią o podstawach NMR. Bardzo szkoda, że kiedy męczyłem się z &quot;ChF&quot; na politechnice, nie było jeszcze tej książki w polskim wydaniu.

J. Sadlej, '' Spektroskopia Molekularna'', Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 2002, str. 337-412, {{ISBN|83-204-2705-3}}.

Dobry rozdział o rezonansie NMR stanowiący wprowadzenie do zagadnień technik spektroskopowych NMR.

=== Literatura w języku angielskim ===
[http://www.cis.rit.edu/htbooks/nmr/bnmr.htm The Basics of NMR, J. P. Hornak, Ph. D., Copyright © 1997-99]

Ciekawy internetowy podręcznik wprowadzający do technik NMR zarówno od strony techniki, jak i zastosowań chemicznych.

[http://arrhenius.rider.edu/nmr/NMR_tutor/pages/nmr_tutor_home.html NMR-CPT Tutorial]

Internetowy podręcznik NMR Anity Brandolini i Aleksa Grushowa związanych z NMR-Collaborative Training Project (NMR-CTP). Poza podstawami NMR trochę informacji na temat zagadnień związanych z przygotowaniem pomiarów NMR.

[http://www.ch.ic.ac.uk/local/organic/nmr.html  NMR Spectroscopy Principles and Application]

Sześć wykładów o podstawach i zastosowaniach NMR autorstwa prof. Henry'ego Rzepy z Imperial College.

=== Wikipedia angielskojęzyczna ===
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_magnetic_resonance Hasło: Nuclear Magnetic Resonance]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Proton_NMR  Hasło: Proton NMR]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Carbon-13_NMR  Hasło: Carbon-13 NMR]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_shift  Hasło: Chemical shift]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Protein_NMR  Hasło: Protein nuclear magnetic resonance spectroscopy]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Solid_State_NMR Hasło: Solid-state nuclear magnetic resonance]

=== Linki zewnętrzne ===
# [http://www.chem.ucalgary.ca/courses/351/Carey5th/Ch13/ch13-0.html] Rozdział podręcznika do chemii organicznej poświęcone zastosowaniom nowoczesnych technik NMR w chemii organicznej. Na stronach Uniwersytetu w Calgary. (W języku angielskim)
# [http://nmr.chem.umn.edu/] Strony laboratorium NMR na Uniwersytecie Minesota, USA. Trochę ciekawych informacji praktycznych o technikach stosowanych w NMR. (W języku angielskim)

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Magnetyczny rezonans jądrowy w chemii organicznej|
[[Magnetyczny rezonans jądrowy w chemii organicznej/NMR metodami chemii kwantowej|Przewidywanie parametrów NMR metodami chemii kwantowej]]|
[[Magnetyczny rezonans jądrowy w chemii organicznej/Czasopisma fachowe|Czasopisma fachowe]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j03t0zd4tn75z1l8xgiq88vlp0ibeoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matematyka ubezpieczeń życiowych/Literatura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14510</id>
    <revision>
      <id>560711</id>
      <parentid>485276</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="aiizwrz1283p2v8j9taodwf2dihwne1" xml:space="preserve">{{T|Matematyka ubezpieczeń życiowych/Nawigacja}}
__NOTOC__
== Literatura ==
# Bowers N.L.J., Gerber H.U., Hickman J.C., Jones D.A., Nesbit C.J.: ''Actuarial Mathematics.'' Itasca: The Society of Actuaries, 1986. {{ISBN|0-938959-10-7}}.
# Gerber H.U: ''Life Insurance Mathematics'', Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York 1995. {{ISBN|0-387-52944-6}}.
# Skałba M.: ''Ubezpieczenia na życie'', Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1999. {{ISBN|83-204-2460-7}}.

== WWW ==
=== Powiązane tematycznie hasła Wikipedii ===
* [[w:Matematyka ubezpieczeniowa|Matematyka ubezpieczeniowa]]
* [[w:Aktuariusz|Aktuariusz]]
* [[w:Intensywność umieralności|Intensywność umieralności]]
* [[w:Prawo umieralności de Moivre'a|Prawo umieralności de Moivre'a]]
* [[w:Prawo umieralności Makehama-Gompertza|Prawo umieralności Makehama-Gompertza]]
* [[w:Prawo umieralności Weibulla|Prawo umieralności Weibulla]]
* [[w:Oczekiwana dalsza długość trwania życia|Oczekiwana dalsza długość trwania życia]]

=== Egzaminy aktuarialne w sieci ===
* http://www.wne.uw.edu.pl/old/edukacja_aktuarialna/egz_aktu/
* http://www.knf.gov.pl/dla_rynku/egzaminy/Aktuariusze_egzaminy/Egzaminy_aktuarialne/index.html
* http://forum.actuary.pl/viewforum.php?f=8
* http://www.aktuariusze.net.pl

=== Strony różne ===
* [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_trwanie_zycia_01_lifetables1990-2006.xls.xls Tablice trwania życia]
* [http://www.lex.pl/serwis/du/2003/2054.htm][http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&amp;id=WDU20032112054&amp;type=2&amp;name=ATTDI81S] – Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie zakresu obowiązujących tematów egzaminów aktuarialnych oraz trybu przeprowadzania tych egzaminów (Dz. U. z dnia 12 grudnia 2003 r.)
* [http://www.casact.org/pubs/proceed/proceed49/49123.pdf] – artykuł na temat notacji aktuarialnej</text>
      <sha1>aiizwrz1283p2v8j9taodwf2dihwne1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chemia organiczna/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15401</id>
    <revision>
      <id>560680</id>
      <parentid>115857</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="ove1916i8juhmaawbirx5szfymq4whv" xml:space="preserve">'''Lista źródeł, z których skorzystano podczas tworzenia niniejszego podręcznika.'''

===Książki===
*John McMurry: ''Chemia organiczna''. Tomy 1-5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. {{ISBN|83-01-14406-8}} (Tomy 1-5)
*Ewa Białecka-Florjańczyk, Joanna Włostowska: ''Chemia organiczna''. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2005. {{ISBN|83-204-3063-1}}
*Maria Trześniewska-Wilk, Mirosław Dziankowski: ''Chemia organiczna dla techników chemicznych''. Włocławek: Państwowe Wydawnictwa Szkolnictwa Zawodowego, 1970.

===Strony internetowe===
*[http://pl.wikipedia.org/ polska Wikipedia]
*[http://chemfan.pg.gda.pl Chemfan.pl]
:*[http://chemfan.pg.gda.pl/Publikacje/feromony.html Feromony]
*[http://www.ciop.pl Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy]
:*[http://www.ciop.pl/13760 Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne] (plik PDF)
*Mgr farm. Maciej Bilek: [http://www.wsse.krakow.pl/Files/Attachments/phpObN8Xl_WWA.doc WWA-Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne] (plik Microsoft Word)
&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Chemia organiczna|[[../Słownik pojęć/]]|}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ove1916i8juhmaawbirx5szfymq4whv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Bar/Archiwum/4</title>
    <ns>4</ns>
    <id>15411</id>
    <revision>
      <id>560679</id>
      <parentid>506411</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94681" sha1="ew57f72c5gubsuksnej7mrsyldii5vn" xml:space="preserve">{{Wikibooks:Bar/Archiwum}}

==Wzory==
Jeszcze jedną rzeczą jaką zaobserwowałem u edytujących Wikibooks jest pomijanie znaków interpunkcyjnych po wzorach matematycznych. We wszelkiego rodzaju profesjonalnych publikacjach wzory matematyczne choć wyodrębnione graficznie są jednak częścią zdania. Powinno to więc wyglądać tak:
: Tu mamy zdanie, w którym wprowadzamy wzór stanowiący, że
::&lt;math&gt;a=b.&lt;/math&gt;
: A tu następne zdanie rozpoczęte z wielkiej litery.
lub tak
: Tu mamy zdanie, w którym wprowadzamy wzór stanowiący, że
::&lt;math&gt;a=b,&lt;/math&gt;
:gdzie &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; oznacza... (tu kontynuujemy zdanie rozpoczęte przed wzorem)
Jeszcze inny bzdurny przykład to wzory z klamerkami
:&lt;math&gt;a=
 \begin{cases}
  0&amp;\text{dla}\quad x\in A,\\
  1&amp;\text{dla}\quad x\notin A.
 \end{cases}
&lt;/math&gt;
Na te znaki pewnie mało kto zwraca uwagę, ale mimo wszystko wydaje mi się, że można by było trzymać się tych zasad. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:42, 13 cze 2008 (CEST)

Sprawa wygląda tak jak już pisałem wcześniej: Wikibooks nie jest wydawnictwem - to [[w:Wiki]]. Stąd też '''główną zasadą''' jest tzw. ''{{topopraw}}''. Nie każdy piszący u nas wie jak nawet w pełni używać TeXa, a co dopiero pisać wzory zgodnie ze standardami wydawniczymi. U nas liczy się wiedza którą masz do przekazania w danej dziedzinie. Jeśli źle postawisz kropkę, zrobisz błąd - to przynajmniej zadbaj aby treść była merytorycznie trafna i poprawna - a na pewno znajdzie się ktoś doświadczony kto poprawi. Jeśli zobaczysz brak kropki, błąd ortograficzny - to sam popraw. Ot co. Dla wielu osób i tak ogromnym szokiem i skokiem umiejętności jest poznanie zakamarków edycji wzorów. Więc nie można każdego bić po rękach za to że pisze tak jak w setkach podręczników było to pisane. Sam właśnie zajrzałem do 20 pozycji - główne te merytoryczne pierwowzory (sprzed 40/20 lat - najlepsze źródła wiedzy) nie miały przecinków ani kropek. Tylko w nowych komercyjnych pracach odtwórczych (w tym tysiącpięścetnej reedycji wydania starej książki) wydanych jakoś po 2002 roku spotkałem tego typu niuanse. Po prostu - takie aspekty w stosunku do właściwej treści są mało istotne - szczególnie, że przez kilkadziesiąt lat pokolenia wychowały się na książkach, gdzie kropki czy przecinka na koniec linkijki z równaniem nie pisano. W zasadzie pisanie znaków interpunkcyjnych we wzorach nie jest wskazane w naukach ścisłych dot. nowoczesnej technologii i rynku IT bowiem przykładowo &lt;math&gt;a=c \cdot b.&lt;/math&gt; dla kształconych w tych kierunkach oznaczać może synonim przypisania ''a'' wyniku metod iteracyjnych operacji mnożenia każdego elementu składowego ''b'' z elementem ''c''. I oficjalnie preferowany jest - nawet uważany przez niektórych za bardziej profesjonalny - opis indeksowany równań (wtenczas nie można wprowadzać interpunkcji do równań). Łączymy tutaj wielu ludzi, ich wiedzę i umiejętności, ale nie możemy od nich oczekiwać znajomości wszystkiego. W Wiki nie chodzi o to by zakazywać ludziom pisać, bo robią błędy ortograficzne (no chyba, że biorą się za pisanie poradnika do gramatyki i ortografii), nie potrafią edytować wzorów tak jak w komercyjnym wydawnictwie, albo nie znają jakiegoś afrykańskiego języka. Łączymy ludzi, wiedzę, pokolenia uzupełniające swoją wiedzę. To też droga otwarta - możesz napisać poradnik o edycji wzorów - pozycja mile widziana. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:46, 14 cze 2008 (CEST)
:Nie chodziło mi o zakazywanie, nakazywanie czy cośkolwiek podobnego tylko o dopisanie tych uwag do ogólnych zaleceń edycyjnych. O ile treść poszczególnych zwykłych stron Wikibooks edytowałbym bez wahania o tyle w przypadku czegoś co ma służyć za wzorzec wolałbym takie zmiany przedyskutować co niniejszym czynię. Co do podręcznika zasad składu dorzuciłem już stosowną propozycję, ale na razie mam jeszcze co robić w tym co zacząłem. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 09:14, 16 cze 2008 (CEST)

:BTW Nie wiem co masz na myśli pisząc &quot;opis indeksowany równań&quot;. Z tego co mi wiadomo to możliwość pomyłki o jakiej piszesz raczej nie występuje bo równania matematyczne wyglądają zupełnie inaczej od algorytmów pseudokodu w którym takie konwencje są stosowane. Inaczej tego typu rzeczy są też oznaczane. Wzory występują w tekście lub są wyśrodkowane (często z dodatkową numeracją). Fragmenty pseudokodu są opisywane tak jak rysunki i nie występują jako elementy tekstu ciągłego. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 11:21, 16 cze 2008 (CEST)

Jeśli chodzi o elementy równań jako wtrąceń do tekstu, to owszem - zasady interpunkcji jak najbardziej. Tylko zwracam uwagę - na tendencję, co jak i dlaczego. Wiele książek - szczególnie tych dobrych źródeł wiedzy z których czerpały pokolenia i możliwe że cześć naszych autorów, nie posiada znaków interpunkcyjnych przy równaniach itp. - choć jest to głównie faktem raczej tego, że pochodzą sprzed 30 lat - ale to szczegół ;). Faktycznie w nowoczesnym druku jest tendencja do stylistycznej i przesadnej poprawności interpunkcyjnej - ale nie zawsze idzie to w parze z treścią. Na Wikibooks nie ma wielu użytkowników, a i samo ukierunkowanie projektu czyni wszelkie procesy powstawania artykułów czy rozdziałów obfitych w treść - żmudnymi. A skoro ani czytelnicy nie przywiązują większej wagi do interpunkcji we wzorach, to i autorzy początkowo starają się w ogóle skupić - niczym malarze - przede wszystkim na zarysowaniu głównego szkicu, a nie doborze ramy. Przykładem może być choćby troszeczkę nieskładnie jeszcze powstająca [[Analiza matematyczna]] autorstwa Yuska, gdzie w zasadzie niektóre wzory wołają o pomstę. Nie chodzi tutaj o to, że się nie zgadzam, bo i popieram - tylko zwracam uwagę, że po prostu nie ma komu tego robić - bo mało osób się na tym zna, a te które się ewentualnie znają starają się inwestować czas w tworzenie innych podręczników. Z podanych wyżej przykładów wynikało raczej, że chodzi wydzielanie równań do nowego wiersza i dochowanie tamtejszej interpunkcji niż pisanie w tekście ciągłym. Faktycznie jest to wskazane, ale nie ma co robić afery - a dyskusję raczej można byłoby prowadzić na stronach zaleceń. Jeśli chodzi o indeksowanie z kolei - chodziło mi właśnie tą numerację - miałem na myśli zwykłe przypisanie wzorom odpowiednich indeksów np. (12.1.45) - bo i w fachowym podręczniku (nie skrypcie) łatwiej powoływać się będzie na wzór o tym numerze, aniżeli parokrotnie go przytaczać przy każdej okazji wyprowadzenia czegoś pokrewnego. Wtenczas znaki interpunkcyjne są najczęściej pomijane. Niestety problemem MediaWiki  jest chwilowo brak możliwości tworzenia automatycznych indeksów tego typu - i trzebaby było ew. wstawiać je ręcznie. Co do nomenklatury - nie tylko fragmenty pseudokodu - spotyka się oznaczenia liczb np. z I=1. jest czasem - nieczęsto, ale mimo to spotykanym skrótem w miernictwie dotyczącym rzędu dokładności, i inne. Dlatego warto byłoby sprecyzować co jak i kiedy powinno być używane. Co do zaleceń, to lepiej przygotować najpierw jakiś konkretny projekt i potem go obgadać na odpowiedniej stronie dyskusji - w końcu to Wiki, zalecenia robimy wspólnie, na stronach zaleceń. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 19:04, 16 cze 2008 (CEST)

:Problemy z numeracją wzorów matematycznych na Media Wiki to tylko symptom problemów ogólniejszej natury. Warto zwrócić uwagę na to, że oprogramowanie wiki choć do celów tworzenia encyklopedii i słowników nadaje się świetnie to do pisania książek już niestety raczej średnio. Przyczyna tego jest prosta. Hasło encyklopedyczne to twór relatywnie niewielki i przeznaczony raczej do przeczytania niż do wydrukowania. Książka zaś to większe dzieło drukowane, wymagające bardziej zaawansowanego formatowania, często uzależnionego od treści.

:Pozwolę sobie teraz na chwilę wizjonerstwa. Tym co wg mnie byłoby lepszym rozwiązaniem to połączenie LaTeX-a z mechanizmami Wiki. (Być może byłoby to coś co przechowywałoby kod LaTeX-owy, i z niego generowało kod HTML-owy.) Polegałoby tak jak w przypadku wiki to na łatwości edycji kodu umieszczonego na serwerach. Różnica polegałaby jednak na sposobie prezentacji. Wyświetlane byłyby kolejne strony PDF-ów wynikowych. Hasło powinno być hasłem a książka książką. Bezpostaciowy HTML dobry jest tam gdzie mamy krótkie teksty nie przeznaczone do druku. To co ma być drukowane powinno być do druku przygotowane a więc przede wszystkim powinien być przemyślany podział na strony. Powinno być przemyślane łamanie w wiersze. Innymi słowy powinien być wykonany pełny skład dzieła.

:To co jest obecnie jest jedynie połową tego scenariusza. Owszem edycja jest prosta i każdy może coś poprawić i dorzucić. Owszem, można udostępnić ładnie złożone PDF-y czytelnikowi. Słabym punktem tego całego procesu jest właśnie to co trzeba zrobić pomiędzy jednym a drugim. Za pomocą Wiki nie da się zapisać tego wszystkiego co musi znaleźć się w kodzie LaTeX-a. Narzędzia generujące kod LaTeX-owy choć bardzo dobre nie wykonają wszystkiego za człowieka. Co najważniejsze, czytelnik który chce mieć aktualną wersję PDF-a świeżo zmodyfikowanego podręcznika musi mieć LaTeX-a i narzędzie do wygenerowania kodu. To trochę kłopotliwe, a wymarzyć można sobie sytuację w której wszystko to dzieje się niejako &quot;w locie&quot;.

:Tak już zupełnie na marginesie jakie jest twoim zdaniem obecnie rozróżnienie między skryptami a podręcznikami akademickimi? Bo ja obecnie patrząc na to wszystko to co jest wydawane uważam, że różnica ta uległa generalnie rzecz biorąc zatarciu. Dawniej, owszem można było poznać skrypt na pierwszy rzut oka po jego toporności. Teraz różnica polega głównie chyba na rozmiarach kręgu odbiorców, bo jakościowo skrypty przestały już odbiegać od zwykłych podręczników a niekiedy nawet je wyprzedzają. 

:Wyjaśnić też chciałbym, że zasady stosowania interpunkcji we wzorach nie zmieniły się od lat i jak były stosowane w czasach gdy o składzie komputerowym nawet nie myślano tak są stosowane do dziś. Pierwszy lepszy przykład z lat pięćdziesiątych: [http://matwbn.icm.edu.pl/ksiazki/mon/mon27/mon2701.pdf] (z całej serii [http://matwbn.icm.edu.pl/ksspis.php?wyd=10&amp;jez=pl]). [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 19:24, 16 cze 2008 (CEST)

== Standardy PDF - odsłona druga ==

Kompromisowa propozycja standardów dla plików PDF
* format papieru: zalecany A4, dopuszczalny A5
* stopień pisma: 12pt, 12dd, 14pt, 14dd
* wymiary kolumny dla składu jednołamowego: 35 em na 30-40 wierszy tekstu
* wcięcie akapitowe: 1,5 em
* brak odstępu międzyakapitowego
* Zalecane kroje: szeryfowe o wysokiej czytelności (Computer Modern, Latin Modern, Times New Roman, Palatino)
* marginesy wewnętrzny i zewnętrzny powinny być równe lub wewnętrzny niewiele szerszy od zewnętrznego
* strona tytułowa (okładka) nie numerowana, bez żywej paginy

Podręczniki powyżej 20 str.
* w paginie górnej na str. parzystych tytuł rozdziału
* w paginie górnej na str. nieparzystych tytuł sekcji
* pagina górna odzielona odstępem lub linią od reszty kolumny
* pomijana pagina górna przy kolumnach spuszczonych i dolna przy kolumnach niepełnych

Podręczniki poniże 20 str.
* brak żywej paginy lub pagina obecna na wszystkich stronach części głównej tekstu

Wybrałem 14pt idąc tropem koncepcji przeskalowywania na A5. (14pt po przeskalowaniu wygląda jak 10pt). 35 em to maksimum tego co jestem w stanie zaakceptować, a 2cm marginesu to od drugiej strony minimum. Jeśli ktoś jednak woli to można zastosować pismo o stopniu 12 pt, a nawet używać miar Didota. (Czy ktokolwiek dostrzeże różnicę?)

W oparciu o istniejące wzorce zaprojektowałem styl dla stron otwierających rozdziały.

Przykład z zastosowaniem stopnia 14pt - [http://delimata.republika.pl/pdf/esperanto14.pdf]
Ten sam przykład w postaci nadającej się do zrobienia broszurki - [http://delimata.republika.pl/pdf/ESPERANTO14_book.pdf] Jeśli się spodoba to uploaduję. Oczywiście jest to na razie trochę taki szkic. Jest tam parę rzeczy jeszcze do poprawienia, ale tworząc tę wersję skupiałem się na tym co budziło kontrowersje. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 20:31, 16 cze 2008 (CEST)

== Złamanie praw autorskich ==

Podczas poszukiwań dotyczących świadomego śnienia trafiłem tego samego dnia na świetną książkę w wikibooks:
http://en.wikibooks.org/wiki/Lucid_Dreaming
tłumaczoną na polski pod adresem:
http://pl.wikibooks.org/wiki/Świadome_śnienie

oraz na e-book sprzedawany pod adresem:
http://swiadome-snienie.zlotemysli.pl/

Już samo przejrzenie spisu treści tego e-booka nie pozostawia wątpliwości, że jest on niemal całkowicie tłumaczeniem angielskiej wersji książki z wikibooks.
Autor owego e-booka podpisuje się jednak pod nim swoim nazwiskiem i zarówno w samym e-booku jak i na stronie, na której jest on sprzedawany nie znalazłem najmniejszej wzmianki o tym, skąd pochodzą informacje w nim zawarte.

Nie jestem czynnym użytkownikiem wikibooks i mam nadzieję, że jest to odpowiednie miejsce na tego typu informację.

Pozdrawiam,
Bartek
--[[Specjalna:Wkład/62.21.72.72|62.21.72.72]] 23:41, 22 cze 2008 (CEST)

== Strona główna ==
Może zaproponować i wybrać nowe podręczniki, do prezentowania ich na [[Wikibooks:Strona główna|Strona główna]]? Od 2007 (2006) powstało kilka nowych, ciekawych wkładów. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 11:19, 3 lis 2008 (CET)
:z ciekawszych (bardziej lub mniej) podręczników z ok. 2008 powstały: [[Pszczelarstwo]], [[Liczby zespolone]], [[Fizyka teoretyczna]], [[Optymalizacja systemu Windows XP]], [[Matematyka ubezpieczeń życiowych]], [[Fotografia]], [[Wikijunior:Alfabet zwierząt]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 16:42, 3 lis 2008 (CET)
::Z tego co widzę, to w czasach starożytnych gumisiów wybierano to gdzieś tutaj [[Wikibooks:Nowy podręcznik miesiąca]]. Jest też strona, która powstała rok temu [[Wikibooks:Polecane książki]]. Gdzie więc teraz zaproponować te wymienione wyżej pozycje, aby były wśród poleconych? ;) Warto to zrobić dla uatrakcyjnienia Wikibooks - w końcu najczęściej się tu wchodzi przez stronę główną. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 10:05, 4 lis 2008 (CET)

Z podręczników, które można dodać do &quot;polecane książki&quot;:
* Pszczelarstwo - rozwijający się
* Fotografia - ostatnio rozwijający się
* Porozumieć się bez przemocy - podręcznik &quot;dla każdego&quot;
* OpenOffice.org - podręcznik warty rozwijania
* Darmowe oprogramowanie - nie zawiera wartości edukacyjnych, ale wydaje się, że zawiera informacje przydatne
* Fizyka teoretyczna - dużo materiału, jedynie 'język' troche odbiega od 'utworów literackich'...
* Matematyka ubezpieczeń życiowych -dość świeży
Pewnie są też inne ciekawe, te mi wpadły w oko. 
Może ktoś pomoże wybrać? ;) można dodać nowe ramki (jest 5 ramek &quot;polecane książki&quot;), albo zastąpić stare wpisy (odświeżyć) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:44, 8 lis 2008 (CET)

== Numerowanie rozdziałów ==
Czy jest jakiś szablon, który numeruje kolejne rozdziały w następujący sposób:

&lt;nowiki&gt;{{Rozdział|To jest przykładowy rozdział|1.1}}&lt;/nowiki&gt;,

Co powinno dać:

&lt;nowiki&gt;
==1.1 To jest przykładowy rozdział==
&lt;/nowiki&gt;

albo coś w tym rodzaju. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] 19:05, 23 lis 2008 (CET)

: Nie ma, to zresztą byłby zły szablon, bo komplikowąłby tylko prostą sprawę. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 00:36, 24 lis 2008 (CET)

:Przecież rozdziały są same numerowane w spisie treści... dziwnie by wyglądało, gdyby było w spisie 
::1.1 1.1 nazwa działu 
:Żeby rozróżniać działy (przejrzystość moduły), to mozna np. używać dużych (=) i bardzo małych (====) rozdziałów. Jeśli konieczne jest numerowanie, można rozdziały numerować ręcznie, a spis treści zrobić samemu (&lt;nowiki&gt;__NOTOC__ + własne [[strona#dział|dział]]&lt;/nowiki&gt;)--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 04:25, 24 lis 2008 (CET)

== Aktywowanie  ''mój brudnopis'' w menu na górze po prawej ==
Na wikipedii jest w menu ''mój brudnopis'',jak poniżej:
 
''moja dyskusja'' ''mój brudnopis'' ''preferencje'' ''obserwowane'' ''moje edycje'' ''wyloguj''

Czy da się tak zrobić w wikibooks.pl też był ''mój brudnopis'', a teraz tego niema, czy możecie włączyć tą możliwość dla mojego konta, by ''mój brudnopis'' pojawił się na górnej części przeglądarki po prawej.
Dotychczas brudnopis uruchomiałem w sposób pokrętnym po przez włączanie edycji, a później na  brudnopis, a ja chcę by była jak na Wikipedii. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] 21:40, 8 lis 2008 (CET)

:Napiszę swoje przypuszczenia i swoje zdanie: strona &quot;mój brudnopis&quot; nie różni się niczym od pozostałych, nawet jakbyś stworzył moduł we własnej przestrzeni (tzn. np.: [[Wikipedysta:Persino/notatki]], czy [[Wikipedysta:Persino/Brudnopis]]). Możesz taki moduł stworzyć a link zapisać np. na swojej stronie (jak np. moje [[Wikipedysta:Lethern/Podręcznik]]). Używanie brudnopisu niczym się nie różni od edycji na artykułach. Jeśli zrobisz 1000 edycji, to zawalą one stronę &quot;ostatnie zmiany&quot;, jak i &quot;historia zmian&quot;, bez względu czy robisz to w brudnopisie, na stronie moduły czy na własnym module :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:50, 8 lis 2008 (CET)

== Kolorowanie składni - nowe języki ==
Przydała by się obsługa django template + html, django template + xml oraz kolorowanie sesji z interaktywnego interpretera pythona w tagu source. Składnia templatek django jest podobna (a nawet taka sama) jak składnia Jinja. Z góry dziękuję i proszę o ew. informację o dodaniu na adres email stogurs &lt;małpka&gt; gmail.com --[[Wikipedysta:Stogu|Stogu]] 22:53, 7 lis 2008 (CET)
: Nie mamy możliwości zmiany kodu, więc nie jesteśmy w stanie w znaczniku &lt;nowiki&gt;&lt;source&gt;&lt;/nowiki&gt; dodawać kolorowanie nowych języków.   --[[User:Piotr|Piotr]] &lt;sup&gt;[[User talk:Piotr|@]]&lt;/sup&gt; 22:17, 8 lis 2008 (CET)

== SVG w ramach MediaWiki ==

Przygotowując przykłady do [[Wikipedysta:Delimata/Brudnopis/Metapost|planowanego podręcznika do MetaPost-a]] natrafiłem na takie zjawisko związane z renderowaniem grafik PNG na podstawie SVG. Ilustrują to następujące linki:
[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/MP-Kepler.svg/600px-MP-Kepler.svg.png]
[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0b/MP-Kepler.svg]. Widać wyraźnie, że kropka oznaczająca Słońce nie pojawia się na grafikach PNG. Plik SVG jest poprawny (przechodzi walidację na stronie W3C). Na innych grafikach z kropkami również jest problem. Czy ktoś wie coś więcej o tym problemie? Jak go ewentualnie ominąć? Nie sposób przecież zilustrować np. polecenia &quot;dotlabel&quot; nie pokazując kropki tworzonej za jego pomocą. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 22:17, 28 lip 2008 (CEST)

Problem ukryty jest gdzieś w skrypcie &quot;thumb&quot;. Bowiem nawet przeskalowany SVG traci kropkę [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/MP-Kepler.svg/600px-MP-Kepler.svg]. Myślę że musiałbyś zgłosić to na BugZilli, oraz porozmawiać z ludźmi z MediaWiki. Co do problemów z SVG możesz też zahaczyć ludzi z Commons - więcej ich siedzi przy grafikach i może udało się im znaleźć jakieś tymczasowe rozwiązania na tego typu problemy. Może oni będą mogli odpowiedzieć na to pytanie. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:29, 28 lip 2008 (CEST)
:Nie będę się spierał co do natury problemu, ale to co wskazałeś choć ma rozszerzenie svg jest w istocie plikiem png co sprawdziłem po prostu go zapisując i podglądając zawartość. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 23:19, 28 lip 2008 (CEST)
No tak, faktycznie. Zapomniałem że wszystkie miniaturki są przerabiane. Zgłoś to na [[mw:Bugzilla|BugZillę]] (ostatnie błędy SVG to [[mediazilla:14336|14336]], [[mediazilla:6250|6250]], [[mediazilla:5792|5792]], [[mediazilla:6417|6417]] - ale raczej problemów z kropkami nie było - ze strzałkami były: [[mediazilla:5325|5325]]). [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 00:35, 29 lip 2008 (CEST)
::Na razie próbuję wyszukać co dokładnie w SVG nie jest obsłużone. Znalazłem podobną rzecz z trójkącikami [[mediazilla:5163|5163]]. Natomiast obejściem problemu będzie pewnie uploadowanie własnych png. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:34, 29 lip 2008 (CEST)
Błąd zgłosiłem. ([[mediazilla:15041|15041 Incorrect rendering SVG images]]) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:58, 8 sie 2008 (CEST)

==Wstawianie spisu treści==
Jak wstawić tylko spis treści  ze artykułu A do artykułu B.

23:27, 2 lis 2008 (CEST).

== ISBN ==
Mam taką sugestię aby sprawić by strona na wikibooks na którą trafia czytelnik po kliknięciu na nr isbn (np. {{ISBN|0-938959-10-7}}) wyglądała podobnie jak na wikipedii (np. [http://pl.wikipedia.org/wiki/Specjalna:Ksi%C4%85%C5%BCki/8320428874]). Nie mam nic przeciwko linkom do księgarni internetowych, ale hasło &quot;''Think free. Learn free.''&quot; wg mnie lepiej pasuje do bibliotek. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:55, 13 cze 2008 (CEST)

== Nowe klasy ==

Witam. Mam takie pytanie. Od dłuższego czasu na &quot;większych&quot; projektach Wikibooks używane są dobre klasy class &quot;NavFrame&quot; (en) oraz &quot;headerbleu&quot; (fr) - przykład użycia na [[:fr:Accueil/Nouveautés]]. Czy można byłoby je zaimportować do nas? [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:42, 24 kwi 2008 (CEST)
Adminów proszę o zerknięcie i pozytywne rozpatrzenie mojej prośby na [[Dyskusja MediaWiki:Common.css]]. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 13:21, 11 maj 2008 (CEST)
:Nie wiem czy to jest to co miałeś na myśli, ale właśnie kombinuję nad jakimś fajnym szablonem nawigacyjnym i dorobiłem się jak dotąd takiego [[Wikipedysta:Delimata/Brudnopis#Eksperymenty z szablonami nawigacyjnymi|prototypu]]. Chciałbym poznać wasze zdanie odnośnie sensowności takiego szablonu. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 18:40, 2 cze 2008 (CEST)

Chodziło mi o coś pokrewnego, ale raczej w stylu: [[:en:Editing_Wikitext/Templates_A101#The_Basic_Drop-Box]]. I opisanych poniżej. Niestety coś któregoś składnika zabrakło bo u nas nie chce hulać tak jak tam i tu się dziwię (choć dopiero zaczynam poznawać ten język [CSS] - i nie bardzo się w nim orientuję jeszcze). [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:17, 2 cze 2008 (CEST)
:No rzeczywiście ładniejsze. W sumie to z tym szablonem chciałbym osiągnąć taki efekt, by w formie zwiniętej były tylko numerki i czarny trójkącik, a w formie rozwiniętej bez numerków taki szablon nawigacyjny jak już mam (plus oczywiście ten trójkącik w górę). Nie wiem tylko czy takie cudo byłoby możliwe. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 22:47, 2 cze 2008 (CEST)
Trójkąciki i etc. działają, po zaimportowaniu klas z en.wiki. Jednak rozwijanie nie współdziała - chociaż powinno - w końcu szablon~y dynamiczne się zwijają i rozwijają również i u nas. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:28, 3 cze 2008 (CEST)
:A w Firefox 3.0 te nowe wynalazki w moim szablonie przestały działać. :( [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 19:32, 18 cze 2008 (CEST)

== Make ==

Wszędzie po programowaniu pęta się make a nigdzie nie jest dość poważnie traktowany (coś a la byle żeby na bieżące potrzeby działało) , perl pomaga w zip-ach czy obsłudze svn , językach które teoretycznie nie wymagają go , dokumentacji etc. Więc co komu potrzebne i wymagane i piszę(my) książkę wyczerpującą zagadnienie :D
[[Make]] i [[Dyskusja:Make|jego dyskusja]]. Czekam do jutra do 20 potem biorę się do pracy. --[[Wikipedysta:SQLek|SQLek]] 22:47, 28 lut 2009 (CET)

:Ciężkim językiem napisałeś te zdania, więc w domysłach rozumiem, że chcesz napisać nowy podręcznik i pytasz o pomysły innych ; ) Najlepiej by było, żebyś wlazł na jakąś społeczność / grupę dyskusyjną i tam popytał ludzi, ponieważ na Wikibooks jest mało osób, które jednocześnie a)programują b)znają make c)zdążą to przeczytać. 
:Dodam jeszcze, że jeśli coś chcesz pisać -możesz to pisać na brudno, na WikiBooks masz cały czas możliwość zmiany struktury, układu, treści, nazwy podręcznika, wszystkiego... I nadal polecam rozejrzeć się po zewnętrznych stronach, może ściągniesz kogoś do wikibooks :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:31, 28 lut 2009 (CET)

== Mandalorinie ==

Mam pytanko- czy można tworzyć podręcznik o świecie gwiezdnych wojen lub czymś z tym związanym? Osobiście chce napisać podręcznik o mandalorianach.Yu jest link na Ossusa:[http://www.ossus.pl/biblioteka/Mandalorianie], lecz tam jest tego nie wile. Posiadam większą wiedzę lecz nie potrafię tego streścić do wymagań ossusa, a chce stworzyć książkę. Mam też gotową okładkę. 
'''Pozdrawiam''' [http://www.ossus.pl/biblioteka/Archiwista:Droid_Bojowy| Droid Bojowy]16:40, 14 sty 2009 (CEST)

== Okładki książek ==

Chciałbym się podzielić dzisiejszą obserwacją. Pokazywałem podręcznik na Wikibooks z okładką osobie, która nigdy z Wikibooks nie korzystała. Pierwsze co zrobiła chcąc przejść dalej to było kliknięcie na obrazek, który przeniósł ją na stronę licencji. Tam nie wiedziała kompletnie co zrobić. Ostatnio na Wikipedii pojawiło się ogłoszenie o atrybucie dla grafik (''&lt;nowiki&gt;Linki do grafik mają dwa nowe parametry. jeden z nich to link pozwalający na linkowanie grafiki do wskazanej strony bez używania dziwnych kombinacji z użyciem CSSa lub &lt;imagemap&gt;&lt;/nowiki&gt;''). Może warto by było ją zastosować i kierować po kliknięciu na okładkę do spisu treści, bo Wikibooks piszemy też dla początkujących. Podręcznikiem jaki pokazałem było MediaWiki w obrazkach, zdecydowanie skierowany do początkujących. Rozważcie tą zmianę, a wymogi licencyjne można zachować dając link pod spodem. Rozważcie to i można by chyba puścić bota (ktoś pewnie ma takiego, jak nie to można poprosić kogoś na Wikipedii) --[[Wikipedysta:Wyksztalcioch|wyksztalcioch]] 23:05, 10 gru 2008 (CET)

:Jestem za ; ) Tylko osobiście nie orientuję się na Wikipedii... ale jak nie będzie komu zrobić to sam zgłoszę ;p Inni wikibooks users - pewnie też popierają? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:50, 10 gru 2008 (CET)
::Macie jakąś listę książek z okładkami? --[[Wikipedysta:Wyksztalcioch|wyksztalcioch]] 15:11, 11 gru 2008 (CET)

::Mogę na szybko (i z mojej wiedzy) odpowiedzieć, że nie ma czegoś takiego. Jedyna reguła to taka, że okładki są pod linkiem NazwaPodręcznika/Okładka. Oprócz tego linki zewnętrzne (np. z Księgozbioru) ''powinny'' linkować właśnie do okładki. (podobnie powinno być z kategoriami) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 16:04, 11 gru 2008 (CET)

Jestem przeciw używaniu dodatkowych parametrów do grafik. Jeśli już chcemy zrobić obrazek klikalnym, lepiej użyć rozszerzenia imagemap, żeby dodać ikonkę &quot;i&quot; z informacjami o grafice - w ten sposób zachowane zostaną wymogi prawne.
&lt;imagemap&gt;
Image:Okładka-Mediawiki w obrazkach-przód.png|150px
default [[MediaWiki w obrazkach]]
&lt;/imagemap&gt;
--[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 19:05, 13 gru 2008 (CET)

Ja chciałem zrobić to tak: &lt;nowiki&gt;[[Image:Okładka-Mediawiki w obrazkach-przód.png|150px|link=MediaWiki w obrazkach|thumb|Link do licencji obrazka]]&lt;/nowiki&gt;, ale że nie działa, to chyba trzeba zrobić tak jak ty mówisz. --[[Wikipedysta:Wyksztalcioch|wyksztalcioch]] 21:24, 14 gru 2008 (CET)

== Wikimania 2009: Scholarships ==
'''{{#language:en}}''': Wikimania 2009, this year's global event devoted to [[foundation:Home|Wikimedia]] projects around the globe, is now accepting '''applications for scholarships''' to the conference.  This year's conference will be handled from August 26-28 in [[w:Buenos Aires|Buenos Aires]], [[w:Argentina|Argentina]].  The scholarship can be used to help offset the costs of travel and registration.  For more information, check the official [[wm2009:Scholarships|information page]].  Please remember that the [[wm2009:Call for Participation|Call for Participation]] is still open, please submit your papers!  Without submissions, Wikimania would not be nearly as fun! - [[Wikipedysta:Rjd0060|Rjd0060]] 04:25, 9 kwi 2009 (CEST)

'''{{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}}''': Organizatorzy tegorocznej konferencji Wikimania 2009 (26-28 kwietnia w [[w:Buenos Aires|Buenos Aires]]) poświęconej projektom [[foundation:Home|Wikimedia]] przyjmuje podania o dofinansowania. Więcej informacji uzyskają Państwo na [[wm2009:Scholarships|oficjalnej stronie poświęconej &quot;stypendiom&quot;]]. Zapisy na konferencję są wciąż otwarte, więc chętnych do udziału w konferencji zapraszamy do zapisania się na stronie [[wm2009:Call for Participation]]. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:55, 10 kwi 2009 (CEST)

== Nowe logo ==

Mamy nowe logo: [[Wikibooks/Logo]]. Jakie są wasze odczucia? --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:18, 3 gru 2008 (CET)

== [[chapter:Wikiwarsztaty Wrocław|Wikiwarsztaty Wrocław]] ==

W lutym/marcu planuję zorganizowanie we Wrocławiu Wikiwarsztatów obejmujących prezentację wszystkich polskojęzycznych projektów Wikimedia. Szukam też kogoś stąd. Gdyby ktoś był chętny przyjechać i zaprezentować proszę wpisać się na listę na wiki stowarzyszenia. W czwartek na spotkaniu zarządu SWP będę prosił również o przeznaczenie pieniędzy na zwrot kosztów przejazdu dla prezenterów. Gdyby ktoś był chętny to również proszę o sygnał. Ewentualnie, jeśli nie ma nikogo chętnego to proszę o przygotowanie prezentacji, którą będzie mógł przedstawić na warsztatach ktoś nie wikibooksowy. Szukam też kogoś do zaprezentowania Wikimedia Commons. Będę prosił również o ustawienie w sitenoticu informacji o warsztatach - bez promocji nikt nowy się nie zjawi. Wydaje mi się, że jest to jedna z niewielu okazji, by promować projekty siostrzane, dlatego liczę na entuzjazm i zaangażowanie z Waszej strony. --[[Wikipedysta:Wyksztalcioch|wyksztalcioch]] 21:44, 7 gru 2008 (CET)

== Ktoś książki musi kupić, aby ktoś nie musiał kupować ich :) ==
No, żeby się nie pogmatwać. Stowarzyszenie Wikimedia Polska może dofinansować zakup odpowiednich materiałów potrzebnych do rozwijania/poprawiania Wikibooks. W końcu podręczniki też tworzy się opierając je na jakiejś literaturze. jeżeli czegoś potrzebujecie wpisujcie zapotrzebowanie na stronę [[chapter:Wikikonkurs/książki]]. Tam krótko opisałem, jak to wygląda w praniu - właściwie złożenie propozycji, odpowiedź zarządu, zakup, zwrócenie kasy. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 10:05, 4 lis 2008 (CET)

== Wikimania 2009 ==

'''{{#language:en}}''': Wikimania 2009, this year's global event devoted to [[foundation:Home|Wikimedia]] projects around the globe, is accepting submissions for presentations, workshops, panels, posters, open space discussions, and artistic works related to the Wikimedia projects or free content topics in general. The conference will be held from '''August 26-28''' in [[w:Buenos Aires|Buenos Aires]], [[w:Argentina|Argentina]]. For more information, check the official [[wm2009:Call for Participation|Call for Participation]]. [[Wikipedysta:Cbrown1023|Cbrown1023]] 19:33, 22 lut 2009 (CET)

'''{{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}}''': Otwarto zapisy na [[w:Wikimania|Wikimanię]] [http://wikimania2009.wikimedia.org/wiki/Portal 2009] - coroczną konferencję i spotkanie poświęcone projektom [[foundation:Home|Wikimedia]] z całego świata, które odbędzie się w dniach '''26-28 kwietnia''' w [[w:Buenos Aires|Buenos Aires]] ([[w:Argentyna|Argentyna]]). Przyjmowane są konspekty prezentacji, warsztatów, przemówień, dyskusji, plakatów i prac artystycznych związanych z projektami Wikimedia oraz inną tematyką &quot;wolnych treści&quot;. Dalsze informacje uzyskać można na oficjalnej stronie [[wm2009:Call for Participation|Wezwanie do współuczestnictwa]]. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:56, 22 lut 2009 (CET)

== Urodziny Wikibooks ==
Hej. 24 stycznia przypadają 5. urodziny polskich Wikibooks. Co tu mozna zrobić? Wiem, że każdy jeśli jest czymś zajęty, to najczęsniej pisaniem własnego podręcznika. Ale jeśli Wikibooks nie będzie spopularyzowane, to mało kto do tych podręczników będzie zaglądał. 
*Dobrze byłoby przygotować jakiś komunikat dla prasy i przygotować może nawet jakąś stronę na tę okazję, np. [[Wikibooks:5 lat polskich Wikibooks]]
**A w tym - o pdf, o nowym logo, o nowych podręcznikach, jakie powstają w ostatnim czasie
*[[Wikibooks:Polecane książki]] - tu bym dodał te, które rozwijacie, a których tam nie ma:
**[[Pszczelarstwo]] - nieskończona, ale te, które są prezentowane na [[Wikibooks:Strona główna|Strona główna]] tez nie wszystkie są skończone, np. [[Ekoogrodnictwo]]
**[[Fizyka teoretyczna]] - [[Matematyka dla liceum]] też ma jeszcze sporo czerwonych linków, a jest polecana.
*[[Wikibooks:Strona główna]] - w boxie z wybranymi książkami z księgozbioru jest kilka oznaczonych ikonkami medali, ale na stronie polecanych jest więcej i chyba nie wszystkie się powtarzają. Trzeba by przemyśleć, co tam mogłoby być.
*Może utworzenie jakiejś strony [[Wikibooks:Potrzebne podręczniki]], gdzie można by zgłaszać to, czego się potrzebuje - potem można by chociaż paru wikipedystów mających wiedzę w danej dziedzinie zaprosić?
**Znalazłem [[Wikibooks:Propozycje tematów]] - tytuł jak na Wikipedii, ale szukałem wcześniej powyższego tytułu :) [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 22:52, 18 sty 2009 (CET)
*Poszukać belfrów na Wikipedii, a najlepiej osób, które mają doświadczenie w tworzeniu podręczników...
*Odświeżyć [[Wikibooks:Portal użytkowników]] - napis &quot;Wkładem miesiąca stycznia 2007 roku została książka MediaWiki w obrazkach...&quot; nieco straszy
**Oo,. znalazłem [[Szablon:Do zrobienia]] - chyba też zapomniany.

'''Przez wakacje akcja z Wikibooksami nawet się udała i parę osób przyszło tu i napisało nieco modułów. Co wy na to?''' 

Ale, by nie być gołosłownym - może postaram się też dać coś od siebie - [[Dziennikarstwo]], albo chociaż [[Dziennikarstwo internetowe]]. Mogę też polatać po kategorii [[:Kategoria:Meta-strony Wikibooks]] - widzę, że są meta-strony nieskategoryzowane. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 13:12, 18 sty 2009 (CET)

: W lipcu już pisałem artykuł [[Wikibooks:Piąte urodziny]] ;-) Chodziło o piąte urodziny całości Wikibooks. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 21:41, 18 sty 2009 (CET)
:: Jasne, można odświeżyć dane - pociągnąć tabelkę poza 2004 :), może parę opisów na bazie biuletynu ;) + info o nowym logo i może coś [http://stats.wikimedia.org/wikibooks/EN/TablesPageViewsMonthly.htm o czytelnikach]? ;) Coś jest jednak w statsach Zachte pomieszane - wg nich na pl books jest za październik nieco ponad 1500 stron :/ [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 22:26, 18 sty 2009 (CET)
::Statsy odświeżone: [[Wikibooks:Statystyki]]

: Trochę jestem w tyle, jeśli chodzi co się dzieje na projekcie. Może by z okazji 5 rocznicy zorganizować akcję poprawiania błędów na Wikibooks? --[[User:Piotr|Piotr]] &lt;sup&gt;[[User talk:Piotr|@]]&lt;/sup&gt; 11:04, 20 sty 2009 (CET)

== Trzeci numer biuletynu ==
Hej. czy ktoś mógłby parę słów o tym, co nowego w Wikibooks puścić do biuletynu [[chapter:Biuletyn/1-2009 (3)]]? Poza tym wybierzcie spośród siebie admina. Takie strony jak [[Pszczelarstwo/Choroby/Askoferioza]] (które sami zgłaszacie) wiszą tygodniami ;) [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 08:48, 14 sty 2009 (CET)
:P.S. Jeśli jeszcze nie macie kalendarza... [[:Plik:Kalendarz Wikimedia 2009.pdf|tu jest do ściągnięcia]] :). 24 stycznia są urodziny polskich Wikibooks. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 08:54, 14 sty 2009 (CET)

== Czy wyprzedziliśmy Japonię? ==

Gdy piszę te słowa na naszej stronie głównej stoi liczba 3136, a na japońskiej 3116 (patrz [http://translate.google.com/translate?u=http%3A//ja.wikibooks.org/wiki/%25E3%2583%25A1%25E3%2582%25A4%25E3%2583%25B3%25E3%2583%259A%25E3%2583%25BC%25E3%2582%25B8&amp;hl=en&amp;langpair=auto|pl&amp;tbb=1&amp;ie=UTF-8]). Czy nie powinniśmy zatem &quot;podskoczyć&quot; o oczko wyżej na stronie http://www.wikibooks.org/? [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 14:18, 10 lip 2008 (CEST)
: Ta strona jest ręcznie aktualizowana, i to niezbyt często. Trzeba ładnie poprosić o zmianę i poczekać. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 15:35, 10 lip 2008 (CEST)
: Aha, nie napisałem, co i jak. Wchodzimy na meta na [[meta:Wikibooks|Wikibooks]], klikamy na &quot;www.wikibooks.org template&quot;, tam na stronie dyskusji są instrukcje co dalej. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 15:36, 10 lip 2008 (CEST)

Wyścig dalej trwa! 25 piątego kolejne święto pl.wikibooks.org! Prześcignęliśmy już Japonię o ok. 40 modułów. Do Włochów brakuje nam ok. 250! Aktualizacja na stronach ''wikibooks.org'' następuje z opóźnieniem - odpowiedzialni za zmiany zabezpieczają się terminowo - oczekując przewagi większej i pewniejszej niż kilkanaście modułów. W niedługim czasie może uda mi się utworzyć już gotowy 32 stronicowy podręcznik, dokończyć [[Sygnalizacja kolejowa|Sygnalizację kolejową]], czy popracować z [[OpenOffice.org]] - do edycji których gorąco zachęcam - potrzebni są tam również graficy - miło by było żeby byli zaznajomieni z grafiką wektorową [[SVG]] i obsługą np. [[Inkscape]] lub [[OpenOffice.org/Draw]] czy po prostu [[GIMP]]a. Jeśli znajdę chwilkę czasu - może i [[Liczby zespolone]] ułoży się tak jak trzeba. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 13:02, 18 lip 2008 (CEST)
:Z czasem u mnie różnie bywa, z zapałem do pracy też, ale mam pewną koncepcję podręcznika systemu [[w:MetaPost|MetaPost]] nastawionego na tworzenie ilustracji do tekstów matematycznych na Wikipedii/Wikibooks. Ilustracje takie prócz profesjonalnego wyglądu mają tę zaletę, że wszelkie etykiety na rysunkach są tworzone za pomocą TeX-a/LaTeX-a a zatem wyglądają dokładnie identycznie jak we wzorach jakimi są opisywane. A potrzeba pokazania jak tworzy się ilustracje do tekstów matematycznych moim zdaniem istnieje bo w wielu miejscach występuje jeszcze prowizorka. ([[:Grafika:Matematyka dla liceum-nierwyk-wykr1.png|przykład 1]] vs. [[:Grafika:Kochanski-2.svg|przykład 2]]) Stety albo niestety na angielskim wikibooks takiego podręcznika jeszcze nie ma. Ten byłby więc w pewnym sensie pionierski. Będę wdzięczny za wszelkie uwagi i sugestie na ten temat. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 23:20, 21 lip 2008 (CEST)
::Wg [http://s23.org/wikistats/wikibooks_html.php?sort=good_desc licznika] do Włochów brakuje nam poniżej setki, a Japończyków już grubo przegoniliśmy (może ktoś napisać mail czy coś z aktualizacją wikibooks.org?) ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:47, 25 lip 2008 (CEST)
:Poprawki linkujących i nawigacji Letherna i utworzone przez MonteChristofa ( ;o) ) nowe moduły OpenOffice pomogły podnieść nasz licznik. Dodatkowo kończę tworzyć książeczkę [[Wikijunior:Alfabet zwierząt]]. W zasadzie brakuje już niecałe 70 modułów. Więc może uda się co nieco wyłuskać? [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:30, 25 lip 2008 (CEST)

== 5 urodziny Wikibooks.pl ==

Hmm. Udało mi się w miarę wykończyć 'urodzinową' polskojęzyczną książeczkę [[Wikijunior:Alfabet zwierząt]]. Tak się zastanawiam czy nie można byłoby przy okazji 5 urodzin nie można byłoby ogłosić małego konkursu na uzupełnienie ostatniej, brakującej grafiki w książce: &quot;Y jak Yyy?&quot;. ;o) [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 19:04, 25 lip 2008 (CEST)
:Mnie się narzuca od razu
:[[Grafika:Yeti ill artlibre jnl.png|center|thumb|Yeti]][[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 22:21, 28 lip 2008 (CEST)
:: Ale to żadne zwierzę. :) Wydaje mi się, że jeżeli nie zapożyczymy nazwy z innego języka to trzeba będzie tę literkę po prostu pominąć. Ewentualnie można wstawić tam tego yeti, ale będzie to takie troszkę naciągane i trzebaby dodać wtedy jakąś adnotację. --[[Wikipedysta:Vatzec|Vatzec]] 23:50, 18 lis 2008 (CET)

== wakacje z Wikipedią, wakacje z Wikibooks ==
Hej, wymyślcie jakieś zadania na Wikipedii, które łączyłoby się z Wikibooks - i z pilniejszych (dla Heraklesa) i dla nowicjuszy - to byłoby związane z urodzinami i byłoby w drugim tygodniu lipca. [[w:Dyskusja Wikipedii:Wakacje z Wikipedią|Dyskusja Wikipedii:Wakacje z Wikipedią]]. --[[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 19:15, 20 cze 2008 (CEST)

No to może najprostsze i najbardziej oczywiste zadanie, pododawania w obrębie Wikipedii we właściwych miejscach szablonów odsyłających do podręczników Wikibooks. W różnych miejscach takie szablony już są ale zapewne jeszcze nie wszędzie gdzie powinny. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 23:21, 20 cze 2008 (CEST)

: Dorzuciłem propozycje w [[w:Dyskusja Wikipedii:Wakacje z Wikipedią#8-14 lipca]]. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:33, 9 lip 2008 (CEST)

== Wykłady/warsztaty ==
Hej, widzę, ze booksy nabrały tempa. Nadal namawiam, by szerzej je zaprezentować na konferencji w Rabce. [[chapter:Konferencja Wikimedia Polska 2008/Zgłoszenia prezentacji i warsztatów|Konferencja Wikimedia Polska 2008/Zgłoszenia prezentacji i warsztatów]]. Pozdro [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 20:05, 2 maj 2008 (CEST)

Ubolewam nad faktem, lecz nie dam rady w tym roku dojechać na Rabkę. Niemniej zachęcam innych chętnych podizelić się swoim doświadczeniem, przynajmniej do przybycia na zlot. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:00, 3 maj 2008 (CEST)

: Tak w ogóle, ktoś z Wikibooks poza mną będzie na konferencji? --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 22:30, 6 maj 2008 (CEST)
:Będę z Tobą duchem... ^_^ [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:49, 10 maj 2008 (CEST)

== News o 3k? ==
Chcecie na Wikinews? :) Potrzebowałbym tylko jakichś danych, albo napiszcie. Być może dołączy tu pewna grupa... ;) [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 08:56, 30 maj 2008 (CEST)

Chcemy ;o) ... (Choć jest małe ale.) ;p P.S. Jakie dane - wymiary, wiek? → [[Wikibooks:Statystyki]], może Derbeth znajdzie czas zaktualizować na Maj/Czerwiec? [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:19, 30 maj 2008 (CEST)

:: Chcemy, ale 3k może być trochę później, bo zacząłem kasować eki :) Statystyki zrobię. Tylko że dla mnie sam artykuł &quot;3 tysiące modułów&quot; to trochę mało, żeby wypromować serwis (&quot;phi, co to jest 3 tysiące, Wikipedia ma sto razy więcej&quot;). Żeby news miał moc przebicia trzeba coś więcej. Ja proponuję krótki wywiad z [[User:Ptj|Ptj-tem]], który ostatnio na liście Stowarzyszenia bardzo pochlebnie wypowiadał się o Wikibooks. Ptj autorytetem jest, jakby opowiedział krótko np. dlaczego uważa, że Wikibooks jest bardziej atrakcyjne dla naukowców niż Wikipedia, to byłoby super. Jeszcze do tego jakiś chwytliwy tytuł (&quot;Założyciel polskiej Wikipedii: &gt;&gt;to Wikibooks jest projektem bliższym naukowcom&lt;&lt;&quot;) i będzie już zupełnie, zupełnie inaczej. Czyli: piszemy króciutki wywiad (5 pytań?) na temat Wikibooks, dla którego pretekstem jest 3k artów. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 20:53, 30 maj 2008 (CEST)

:No no no, widzę że Derbeth zasuwa pełną parą. co do &quot;phi, co to jest 3 tysiące, Wikipedia ma sto razy więcej&quot; - to nie liczy się ilość, chociaż 3k to już niemal jak Japończycy ;o). Należy uwzględnić, że Wikibooks ma zupełnie inne cele niż Wikipedia i warto aby to zaznaczyć ładnie w artykule. A z czekaniem nie ma problemu, nigdzie się nam nie śpieszy - nie nabijamy licznika botami - jak to czasami bywało na encyklopedii ;o). [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:03, 30 maj 2008 (CEST)

Ale musimy się dostosować do poziomu przeciętnego zjadacza newsów: bardzo wiele osób tak właśnie pomyśli, jeśli w tytule newsa będzie &quot;Wikibooks osiągnęło 3 tysiące artykułów&quot;. Musimy zdać sobie sprawę, że Wikibooks jest projektem mało znanym ogółowi, więc nie ma co się dziwić, że ludzie nie zrozumieją &quot;specyfiki Wikibooks&quot;. 3 tysiące to nie jest żadna liczba, lepiej się nią zbyt głośno nie chwalić (bo okrągła też nie jest). Nadaje się na pretekst do napisania czegoś o Wikibooks i tyle. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:49, 30 maj 2008 (CEST)

No to ile to zmienić tytuł na &quot;3 tysiące rozdziałów/modułów Wikibooks&quot; ;o). To już są kwestie techniczne tekstu, który będzie właśnie dobrym miejscem na przybliżanie podstawowej wiedzy o Wikibooks niezaznajomionym. A 3 tysiące to całkiem spora liczba - bo nadal jesteśmy w pierwszej dziesiątce, a trzecie pod względm wielkości pt.Wikibooks ma 5k. Dlatego mówię aby może poczekać z tym - bo nigdzie się nam nie śpieszy, a i możemy się wstrzymać o te 50 modułów - i napisać że pl.Wikibooks prześcignęło tą Japonię (3k042)... Więc to jest podwójne święto :&gt; Ale nie siłujmy się specjalnie z tym. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 00:34, 31 maj 2008 (CEST)

: Myślę, że mało czujesz marketing i reklamę. Nikomu nie będzie się chciało nawet otworzyć artykułu o x tysiącach stron na jakimś nieznanym projekcie. Musi być jakiś haczyk w artykule, żeby ludziom chciało się go czytać. Ok, możemy niby zrobić tylko o tym newsa, ale dla mnie to raczej strata czasu. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 00:38, 31 maj 2008 (CEST)

:Kto czyta ten czyta. Dodatkowo mam z tego zajęcia audytoryjne (w końcu studiuję m.in. komunikację medialną) i staram się bardziej praktycznie podchodizć niż teoretyzować. Wychodząc z założenia, że ludzie totalnie nie wiedzą kim jesteśmy - tym bardziej klikną zaciekawieni tekstem o jakimś Wikibooks by sie dowiedzieć co to za jegomoście. Wikinews posiada specyficzną publikę, i to zupełnie pominąłeś  rozważaniach ;o). Ale nie ma się co spierać. Lepiej robić te newsy o naszych sukcesach niż totalnie stwierdzać &quot;jesteśmy mali i niepotrzebni, nasze sukcesy są małe i nic nam się nie chce, więc po co to&quot;. Każda pozytywna forma obecności Wikibooks w innych mediach lub przekazach informacyjnych w moim mniemaniu jest pożądana. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 01:05, 31 maj 2008 (CEST)

Ciekawostka - dla fanów statystyki. Hehe. W czerwcu 2005 roku serwis pl.wikibooks posiadał już podnad 330 modułów w 11 działach tematycznych. Rok później (2006) liczba modułów zbliżała się już do 1500. Niestety kolejny rok nie był pomyślny - do czerwca roku 2007 udało się dobić mniej niż 500 kolejnych modułów. W tym roku sięgamy 3000. Można powiedzieć, że tempo nie jest oszałamiające, jednak na pewno nie można powiedzieć że drastycznie spadło. Mam nadzieję że okres stagnacji mamy za sobą i uda się pchnąć tutaj troszkę życia, by utrzymać tempo na kolejne lata. Okres 2006-2007 był również mniej łaskawy dla en.wiki - przybyło w tamtym okresie jedynie ok. 2 tysięcy artykułów - w odróżnieniu od minionego roku gdzie wkład był ponad dwukrotnie większy. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:18, 1 cze 2008 (CEST)

Proponuję to zrobić jak w profesjonalnych mediach. Jeden artykuł o 3k i drugi mu towarzyszący - wywiad z Ptj. Derbeth, jak byś mógł na żywo (choć nie koniecznie) ;) [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]]

: No właśnie nie za bardzo mam czas, a poza tym uważam, że lepiej, żeby wywiad zrobił ktoś spoza Wikibooks, bo jak dwóch ludzi z Wikibooks rozmawia ze sobą, to jest to trochę nie w zgodzie z zasadami sztuki dziennikarskiej. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 01:19, 5 cze 2008 (CEST)

Wytrzymamy do 10 lipca, nie tworząc nowych rozdziałów? ^_^ Wiem debilna inicjatywa. Ale miło by było gdyby nam się udało połączyć 3k, z naszymi urodzinami ('''10 lipca'''), oraz doskokiem do Japonii (3.1k). W zanadrzu trzymam już książkę co ma 33 moduły. Tylko wstrzymuję się z nią do okolic 10 lipca. (1. teraz sesja; 2. miło by było jakbyśmy mieli takie potrójne święto). Czy admini mogliby oczyścić kategorię EK? Ona fałszuje o ponad 10 stron :/ i zawyża licznik. Zgodnie z inicjatywą prosiłbym użytkowników o pisanie '''nowych''' stron '''w swoich brudnopisach'''!! (stare i tak są już policzone, więc można je dalej swobodnie rozwijać). Następnie na początku lipca przeniesiemy wszystkie nasze brudnopisy do przestrzeni głównej. Dzięki tej kumulacji otrzymamy potrójne święto. :) Kto jest za? [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:30, 11 cze 2008 (CEST)

::Ja tam mogę się wstrzymać. Nie spodziewam się by na moje teksty czekał ktoś z niecierpliwością. ;) Co do urodzinowego tłumaczenia to należałoby się zastanowić nad pytaniem co konkretnie miałoby nim być. Swoją książeczkę zaczynałem zresztą właśnie w brudnopisie. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:56, 11 cze 2008 (CEST)

: Modułów jest 2999, może być problem z utrzymaniem tej liczby przez 8 dni. Możliwe, że nie będzie źle świętować dwa razy (oddzielnie), może akurat w różnych dniach różni ludzie zajrzą i natkną się na newsy o Wikibooks. Co do urodzin, na głównej stronie widnieje data &quot;Istniejemy od 24 stycznia 2004 roku&quot;, troche mylnie ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:00, 2 lip 2008 (CEST)

::No, jest już 3 000. Z artem na Wikinews można się wstrzymać do urodzin - uściślając - urodzin ogólnych (czyli powołania pierwszego Wikibooks), polskie booksy powstały pół roku później :). Potrzebne będą statsy, wykresy, porównania z projektami w innych językach. Wywiadu z ptj nie udało mi się załatwić :( więc może wam kilka podrzucę ;) [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 10:28, 4 lip 2008 (CEST)
:I gdzie te ogłoszenia i fajerwerki? Na wikipedii ledwo co jest, na wikinews chyba nic nie ma ;] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:53, 14 lip 2008 (CEST)

::Fajerwerki były, tylko że przespałeś. Trzeba było uczestniczyć to byś wiedział, a wiedzieli nieliczni &gt;:P. 3k połączyliśmy z urodzinami - a newsy o urodzinach są - bez trudu można sobie pogooglać, albo wykopać na wykopie. Oficjalnie od nas masz prasówkę: [[Wikibooks:Piąte urodziny]], oprócz Wikinews ([[n:Wikibooks ma 5 lat]]) - cytowany w serwisie wiadomości wyszukiwarki netsprint. Napisały o nas również inne media które łatwo się googla - między innymi znane OSnews, Dziennik Internautów oraz prywatne blogi. Co do fajerwerków - tak naprawdę świętujemy cały miesiąc bowiem 25 lipca też jest kolejna rocznica polskiej edycji Wikibooks. Można z tego względu spotkać się większą grupą, lub posiedzieć i poedytować Wikibooks, a jest co robić ;o). A może oba - spotkać się by posiedzieć i poedytować ^^? [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:25, 16 lip 2008 (CEST)

== Standardy PDF-ów ==
Chciałbym inspirowany głosem MonteChristofa podjąć dyskusję na temat standardów PDF-ów. Myślę, że warto wypracować pewne wzorce.
Pierwszą kwestią którą chciałbym podjąć są rozmiary kolumny. Ja przyjąłem rozmiary kolumny takie jak są stosowane w wydawnictwie z którym współpracuję (czyli w UWND AGH). Widać jednak, że rozmiary te nie są zbyt praktyczne w przypadku powszechnie stosowanego formatu A4 powstają dość duże marginesy co dla zwykłego użytkownika oznacza marnotrawstwo papieru. Z drugiej strony zbyt duża ilość znaków (słów) w wierszu powoduje, że taki tekst trudniej się czyta. Potrzebny jest więc kompromis. Podobnych kwestii które warto by było ustandardyzować jest pewnie więcej. Zapraszam więc do dyskusji na ten temat. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 13:27, 10 cze 2008 (CEST)

Przykładowymi praktykami, których stosowanie możnaby '''odradzać''' to:
* łączenie wcięcia akapitowego z odstępem międzyakapitowym (jak to ma miejsce w PDF-ie o zielnikach)
* pomijanie spuszczenia kolumny otwierającej rozdział (tamże)
* pozostawianie paginy górnej na stronach z kolumnami spuszczonymi i paginy dolnej przy kolumnach szpicowych (niepełnych) (tamże)
Z pewnością warto też zainteresować się standardami w zakresie wyglądu bibliografii.
[[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 13:52, 10 cze 2008 (CEST)

Do głowy przyszło mi jeszcze jakieś miejsce gdzie byłaby lista podręczników które ktoś chciałby widzieć w formacie PDF, choć brak mu czasu, umiejetności by zrobić to sam lub z innych przyczyn nie zrobi tego. Coś w stylu listy &quot;To do&quot;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 13:31, 10 cze 2008 (CEST)

:Jeśli chodzi o wzorce, to dyskusja będzie na pewno mile widziana. Jeśli chodzi o formatowania to proponuję raczej skupić się przede wszystkim na 2 formatach A4 i A5.
:Derbeth stworzył skrypcik LaTeX'a pozwalający na generowanie kodu, jednakże nie oznacza to że mamy już gotowca. Proces tworzenia wersji PDF jest zazwyczaj żmudny bo wymaga edycji i przemyśleń dla każdego podręcznika i każdej jego wersji z osobna.
:Co do rozmiarów, to proponowałbym przyjąć kwestie raczej procentowe, niż ilości punktów - rozwiąże to problematykę doboru formatów.
::Niestety ale do propozycji tej muszę się odnieść negatywnie. Pomyślmy. Określając procentowo szerokość łamu względem rozmiarów strony sprawiamy, że ilość znaków w wierszu zależy nie tylko od stopnia pisma ale także rozmiarów strony. Najlepszym rozwiązaniem jest albo przyjęcie ustalonych rozmiarów dla ustalonego formatu, albo określenie szerokości łamu w firetach (a więc de facto w wielokrotnościach stopnia pisma). Ponadto kwestia &quot;wyboru formatu&quot; w sytuacji gdy chyba każda drukarka potrafi sobie przeskalować wydruk jest problemem sztucznym. Co do uzasadnienia pierwszeństwa zasady ilości tekstu w wierszu względem zasad estetycznych określających szerokość marginesu to mogę uzasadnić to następująco. Pytanie pierwsze. Co jest najistotniejsze w książce tekst czy marginesy? Chyba każdy zgodzi się, że na tak postawione pytanie nie sposób odpowiedzieć inaczej niż &quot;tekst&quot; i to uzasadnia wtórny charakter rozmiaru marginesów. Dla kogo piszemy książki? Dla siebie czy dla czytelnika? Dla czytelnika, a więc to o czytelnika a nie o własną wygodę musimy dbać. Do czego służy tekst? Do czytania oczywiście. Czytelność jest więc ważniejsza niż &quot;upchanie maksymalnej ilości tekstu na jak najmniejszej powierzchni&quot;. To z kolei uzasadnia, że najlepszy jest taki rozmiar kolumny przy danym stopniu pisma przy którym czyta się to najlepiej. Tak na marginesie warto zauważyć, że przywoływany przez MonteChristofa wielołamowy (często błędnie zwany wielokolumnowym) skład gazetowy wynika właśnie z prymatu czytelności nad oszczędnością. Przy okazji nie można też zapomnieć o użytkownikach którzy czytają PDF-y na ekranie (są też tacy). Robert Chwałowski - autor książki pt. &quot;Typografia typowej książki&quot; w artykule [http://www.typografia.ogme.pl/index.php/artykusy-mainmenu-4/6-typografia-internetowa/6-451-czyli-typografia-bez-papieru] wskazuje, że o ile teksty na papierze czyta się najlepiej gdy wiersze zawierają 60-70 znaków, o tyle w przypadku zastosowań ekranowych najlepiej jest gdy mają 40-50 znaków. Zastosowana przeze mnie szerokość łamu nie jest więc wybrana przypadkowo pod natchnieniem chwili, tylko wynika z zasad ergonomii wypracowanych przez różne wydawnictwa i ujętych obecnie w reguły norm, przez całe wieki działalności wydawniczej. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 17:26, 10 cze 2008 (CEST)
:Sam przygotowywałem już projekt podręcznika PDF do piwowarstwa domowego, jednakże zawiesiłem go ze względu na spore braki w 2 głównych i kluczowych dla podręcznika działach - przynajmniej do czasu kiedy Warsz lub kto inny by je rozwinął, lub zarysował na tyle by je uzupełnić. Niemniej jednak przykładowo dla obecnej treści przyjąłem opcję doboru formatu A5 dla tego podręcznika, ze względu na charakter tekstu oraz rodzaj i rozmiary przygotowywanych treści wydawał mi się w miarę odpowiedni - z tym, że również i format dokumentu starałem się pozostawić nie jak obecnie A4 ale dobrany format dokumentu do A5. Daje to zawsze możliwość zwykłemu czytelnikowi wydruku stron &quot;2 na 1&quot; bez konieczności skalowania. Dzięki zastosowaniu formatu A5 stron dokumentu, w połączeniu z drugiem &quot;dwie na jedną&quot; zyskuje się możliwość uniknięcia wspomnianego wyżej marnowania papieru, jak również układ tekstu nie jest zanadto rozlany w tle.
::Wiele kwestii wspomnianych powyżej jest już rozwiązane w sterownikach drukarek. Jeśli ktoś jednak chce to można przygotować PDF-a który po wydrukowaniu na A4 i zgięciu w pół będzie tworzyć zgrabną broszurkę. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:42, 10 cze 2008 (CEST)
:Nikt nie powiedział, że nasze podręczniki muszą być utrzymane w starej, szerokiej formie. W przypadkach dużej ilości wąskiej treści (np. kody programów), zawsze można pomyśleć o łamaniu kolumn na styl prasowy (jak rubryki).
::Kody programów są dość często problematyczne. Często zdarza się, że niby cały kod jest wąski, ale jeden lub dwa wiersze są długie i musza być długie. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:24, 10 cze 2008 (CEST)
:Pomijanie odstępu pierwszego wiersza otwierającego kolumnę, może być eliminowane lub ograniczane, ale ta praktyka jest w miarę dobra w przypadku wizualnym. Wszystko zależy od treści. Wystarczy porównać stronę parzystą z nieparzystą i się szybko przekonać, że w niektórych rozwiązaniach zamieszczenie odstępu górnego powoduje niemiłe wrażenie niechlujnie złożonego tekstu. Lepiej podciągnąć więc słowo &quot;Rozdział&quot; na samą górę i wydzielić je optycznie od reszty kolumny zwiększonym odstępem po nagłówku.
::Tu się nie zgodzę. W tym względzie jestem zwolennikiem Polskiej Normy (i norm branżowych), która zaleca ustalenie opuszczenia na stronie otwierającej rozdział w granicach 1/3 - 1/4 wysokości kolumny (z zachowaniem tej samej wartości w obrębie dzieła). Strona otwierająca rozdział powinna w końcu różnić się od strony na której przypadkiem znalazł się początek sekcji. Ponadto na stronach otwierających rozdział norma zaleca nie umieszczanie paginy górnej. Chodzi właśnie o to by nie zaburzać białej przestrzeni sygnalizującej początek rozdziału.
::Wykaz użytecznych norm można znaleźć na stronie: [http://www.typografia.ogme.pl/index.php/podstawy-mainmenu-6/10-bibliografia/17-wykaz-norm] [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:24, 10 cze 2008 (CEST)
:Co do paginy, nie wiem co dokładnie masz na myśli, ale jeśli już w jednym podręczniku przyjęto konwencję pisania numerów stron na dole, to nie ma sensu nagle wyrzucać tego numeru na górę - bo czytelnik uzyska wrażenie że to tylko dlatego że się tekst nie mieścił. Natomiast mieszanie zwykłej paginy z żywymi paginami powinno odbywać się tylko wtedy kiedy ma to sens.
::Tutaj to ja nie wiem co masz na myśli. (a przeczytałem kilka razy) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 17:52, 10 cze 2008 (CEST)
:Jeśli chodzi o dopracowanie standardów powinniśmy rozpocząć z poglądem na tą stronę: [[Wikibooks:Podręczniki do druku]]. Następnie zaproponować jakieś wspólne rozwiązania i utworzyć projekt zaleceń [[Wikibooks:Tworzenie podręczników do druku]] - wspólny dla Wersji do druku, jak również PDF - oczywiście opisanych oddzielnie z nieznacznie odmiennymi zaleceniami.
::PDF-y i wersje HTML-owe &quot;do druku&quot; różnią się dość mocno możliwościami (w wersji HTML-owej trudniej zapanować nad układem tekstu, trudno nawet o dobre obustronne wyrównanie z prawidłowym dzieleniem wyrazów). Różny jest też sposób produkcji. (Poza tym czy chcesz zalecić pisanie html-owej niełamliwej spacji po słowach &quot;w&quot;, &quot;i&quot;, &quot;o&quot;, &quot;u&quot; itp. w kodzie wiki?) Nie wiązałbym więc tak bardzo zaleceń do obu wersji. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:45, 10 cze 2008 (CEST)
:Co do listy zapotrzebowania podręczników PDF, nie sądzę aby to było potrzebne - raczej nadużywane. Jak należy mniemać każdy skończony podręcznik będzie, w oczach innych, mile widziany z wersją do druku. Ale należy zachować przy tym zdrowy rozsądek i nie tworzyć wersji PDF podręcznikom, które nie przekroczyły jeszcze nawet 75% swojego bazowego układu - bo to czysty nonsens jest (zupełnie jakby drukarnia wydała książkę napisaną do połowy z adnotacją - przyjdź i kup za miesiąc jeszcze raz ale dokończoną). PDF to tylko opcja dodatkowa na Wikibooks. Jesteśmy tutaj przede wszystkim aby tworzyć i rozwijać podręczniki - a wersje PDF są zwieńczeniem dla pełnych podręczników posiadających już wersję gotową do druku - można powiedzieć jakby pierwszym możliwym ich wydaniem  postaci e-booka.
::Ja na PDF-y patrzę nieco inaczej. Dla mnie PDF to jedynie inna (zwykle ładniejsza) forma prezentacji treści. Nie traktuję niczego na Wikibooks ani na Wikipedii jako coś &quot;skończonego&quot;. Warto też zaznaczyć, że PDF-y jako format nie muszą wiązać się jednoznacznie z przeznaczeniem do druku. Po coś te hiperłącza i zakładki w końcu są. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 15:24, 10 cze 2008 (CEST)
:Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 14:31, 10 cze 2008 (CEST)

:Re: ''Niestety ale do propozycji tej muszę się odnieść negatywnie. Pomyślmy. Określając procentowo szerokość łamu względem rozmiarów strony sprawiamy, że ilość znaków w wierszu zależy nie tylko od stopnia pisma ale także rozmiarów strony. Najlepszym rozwiązaniem jest albo przyjęcie ustalonych rozmiarów dla ustalonego formatu, albo określenie szerokości łamu w firetach (a więc de facto w wielokrotnościach stopnia pisma). Ponadto kwestia &quot;wyboru formatu&quot; w sytuacji gdy chyba każda drukarka potrafi sobie przeskalować wydruk jest problemem sztucznym.'' &gt; Wcale nie takim sztucznym - przeskalowanie na drukarce odbywa się jako skalowanie obrazu. Przykładowo w PDFie na którym się opierałeś mieliśmy do czynienia co prawda jak mniemam ze stroną tekstu formatu A5 - ale zamieszczoną na stronie arkusza A4 - po przeskalowaniu typu &quot;dwa na jeden&quot; czytelnik drukujący domowym sumptem dostaje tekst pomniejszony na wąskim pasku z czego marginesy pola po przeskalowaniu wynosiły tyle że pomiędzy kolejnymi stronami wychodziła przestrzeń wolna rozmiarami kolejnej kolumny - to jest czyste marnotrawstwo. Pamiętajmy, że PDFy są przede wszystkim dla czytelników domowych - drukarnie tak czy siak będę tworzyły własne wersje, w procesie drukarskim - i tu ważniejsza jest dla nich &quot;wersja do druku&quot;, z której w szybki sposób da się wyciągnąć materiały bazowe.
:Re: ''Co do uzasadnienia pierwszeństwa zasady ilości tekstu w wierszu względem zasad estetycznych określających szerokość marginesu to mogę uzasadnić to następująco. Co jest najistotniejsze w książce tekst czy marginesy? /.../ Dla kogo piszemy książki? /.../ Czytelność jest więc ważniejsza niż &quot;upchanie maksymalnej ilości tekstu na jak najmniejszej powierzchni''. &gt; Podobnie mogę uzasadniać i ja, bo nie mówię o upychaniu tekstu na stronie. W twoim PDFie zastosowałeś  spuszczenie kolumny otwierającej rozdział - proponowałem je pominąć, dlatego, że czytelnik widząc nierównie dobrany tekst, otrzymuje wrażenie jakiegoś braku w książce. Mam świadomość że w niektórych drukarniach - szczególnie akademickich lub pomniejszych pobierających premię od ilości stron, stosowany jest właśnie taki styl - ale z tego co widzę tylko głównie w przypadku mało znaczących i odtwórczych skryptów. Biorąc resztę książek poważnego wydawnictwa (książek zawierających treść, nie pustosłowia) dobiera się również pod kontem estetycznym, z jednolicie dobranymi marginesami i zwróceniem uwagi na &quot;wagę&quot; stron - przynajmniej takie wrażenia można odnieść czytając pozycje naukowe wydawnictw zagranicznych. W Twoim PDF była jakoś zachwiana ta waga - maluteńki tekst &quot;Rozdział&quot; odsunięty o kilkadziesiąt punktów od poziomu początku kolumny, jaki miała poprzednia strona, może być ale warto by pomyśleć o stałej paginie dolnej w takich pozycjach. Bowiem niestety spuszczony nagłówek zdawał się być jakby zlepiony z resztą kolumny - szczególnie z większym od niego o 5 punktów faktycznym tytułem rozdziału - do tego doszedł ten przeraźliwy brak paginy górnej. Wystarczy tylko spojrzeć na stronę 8-9 i porównać ich układ, żeby zwykły czytelnik mógł zobaczyć, że &quot;coś tutaj jest nie tak&quot;. Szczególnie że 2 kolejne strony wyglądają w porządku, a kolejne 2 znowu jakoś dziwnie. Pracujemy na zbyt małych tekstach, którym bliżej do wydawnictw tekstów i referatów popularnonaukowych i moim zdaniem tak powinny być raczej traktowane, z małymi wyjątkami. W naszych podręcznikach pagina najczęściej ma charakter estetyczny, dlatego też może być pozostawiana w kolumnach spuszczonych - powołując się zarazem na szkolny charakter książek (względem PN).
:Mówiąc o ograniczeniu marginesów miałem na myśli wzięcie pod uwagę wszystkich aspektów doboru tekstu - tak również możliwość zwiększenia czcionki. Szczególnie kiedy mówiłem o procentowości - bo na oprogramowaniu MediaWiki, najczęściej dobiera się wszystkie parametry wielkości czcionek i kolumn względem nie ilości punktów ale procentów wielkości bazowych (Szerokości strony i podstawowego kroju czcionki = 12 pkt. jeśli dobrze pamiętam.
:Tak więc stosowanie zaleceń do wcięć i marginesów towarzyszących układom marketingowego wydania książki ze składem stosującym leciwe triki zwiększające cenę książki, po prostu nie leży w naszej gestii. PDFy co prawda powinny zachowywać minimum przyzwoitości drukarskiej. Jednakże gorąco uczulam nad określaniem ramowości dla każdej książki - bo to jest nonsensowne.
:Co do pozycji &quot;Typografia typowej książki&quot;, nigdzie nie powiedziałem że się z nią nie zgadzam - nawet u Ciebie w dyskusji wspomniałem, że skoro a propos Piwowarstwa (skoro siedzimy około tematu) już dobierałeś format arkusza na A4 to marginesy trzeba było ustawić dla A4 (nie A5) i zwiększyć rozmiar czcionki [w domyśle do takiego który pozwoli zachować rozsądny i czytelny układ treści - i zwracałem tu uwagę, że zamieszczanie treści formatu A5, na arkuszu A4 nie jest ani rozsądne ani czytelne]. Przypominam również, że wielkość spuszczenia mierzyło się od początku (góry) kolumny do tekstu podstawowego (czyli tytuł rozdziału musi być powyżej dolnej granicy spuszczenia) i z tego co pamiętam wielkość spuszczenia powinna być w granicach 1/5 (faktycznie nie przekraczająca 1/3) części kolumny. Co ciekawsze wielu z tych norm nie mogłem odnaleźć w spisie komitetu PN - czyżby zostały wycofane na europejskie? 
:W naszym przypadku - wolnych podręczników, z uwzględnieniem ich charakteru i celowości powstania, proponowałbym rozmiary spuszczenia najmniejsze z możliwych. Co do przeznaczenia PDF-ów to faktycznie nie są one przeznaczone jako takie do druku, ale raczej jako mobilne wersje off-line naszych książek. Po prostu e-booki. To że z założenia nie są skończone, nie oznacza, że musimy tego założenia nadużywać i koniecznie robić PDF każdej nienapisanej książce - z pustymi stronami - byle by był (takie wrażenie sprawia m.in. na dzień dzisiejszy ta wersja: [[Grafika:Matematyka ubezpieczeń życiowych.pdf]], posiadająca na 10.V.2008 niemal 20 pustych stron, miejscami tylko wypełnionych 2 linijkami tekstu: nr. rozdziału i tytułu, niemal na środku strony - nie prezentuje się paskudnie). Tego co jak co powinniśmy się wystrzegać. PDF jest zwieńczeniem książki, a nie jej początkiem.
:Ze względu na osobliwy charakter każdej książki, powinniśmy ująć raczej podstawowe/wyjściowe/bazowe zalecenia i porady do tworzenia e-książek, ale nie znowuż jakieś rygorystyczne przepisy normujące podręczniki.
:Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:58, 10 cze 2008 (CEST)

Piszesz bardzo rozwlekle, mało spójnie i ciężko się do tego odnieść zatem ujmę to w
punktach:

* tak zupełnie na marginesie chciałbym zwrócić uwagę na to, że książki składane przez Derbetha zachowują genralnie rzecz biorąc zasady określone w normach (wcięcie, opuszczenie, brak paginy górnej przy otwarciu rozdziału, brak paginy dolnej wszędzie a więc i w kolumnach niepełnych). Są to więc dobre przykłady dla kolejnych PDF-ów w ramach Wikibooks.
* bardzo dobrze, że zmiana formatu odbywa się poprzez przeskalowanie bo w ten sposób jest zachowana ilość tekstu w wierszu
* wersja do druku jest de facto niewygodna do druku (takie są niestety fakty), a uzyskiwane z nich wydruki mało estetyczne gdyby nie to nikt by nawet nie myślał o tworzeniu PDF-ów
* PDF który stworzyłem to strony formatu A4, złożone wg prawideł sztuki  (tak jak robię to dla wydawnictwa)
* faktem jest, że formaty książek zwykle są mniejsze niż A4 ale nie zmienia to powyższego faktu
* tekst nie jest &quot;nierówno spuszczony&quot; tylko zgodny z normą
* UWND AGH nie jest drukarnią (warto byś nauczył się terminologii związanej z procesem wydawniczym bo popełniasz w tym względzie rażące błędy obnażające twą niekompetencję)
* nie wiem jakiego wydawnictwa książki widywałeś ale mam przed sobą kilka publikacji bardzo poważnych wydawnictw takich jak Springer Verlag (w tej chwili konkretnie &quot;LIfe Insurance Mathematics&quot;) i wszędzie są spuszczenia
* UWND AGH nie publikuje pustosłowia (to odnośnie treści)
* UWND AGH było wielokrotnie nagradzane za szatę edytorską (to odnośnie formy)
* nie wiem co jest &quot;przeraźliwego&quot; braku paginy górnej ale tak &quot;przeraźliwe&quot; są normy i tak &quot;przeraźliwie&quot; składane są książki w poważnych wydawnictwach
* niczego nie dobiera się pod &quot;kontem&quot; tylko pod &quot;kątem&quot; (to tak w kwestii ortografii)
* pagina w książkach szkolnych jest czasem zachowywana ale ma to uzasadnienie koniecznością zachowania numeracji na wszystkich stronach. Tu tak niejest. Sytuacja jest typowa więc po raz kolejny odsyłam do Chwałowskiego 11.1.3 str. 55.
* uwagi o rzekomym zwiększaniu rozmiaru książki za pomocą &quot;leciwych trików&quot; są po prostu nie na miejscu zwłaszcza, że tak samo składa WNT, PWN, Springer Verlag, Elsevier i wiele innych nie tylko naukowych i popularnonaukowych z dziedziny nauk ścisłych. W książkach bardziej humanistycznych jest to samo. Przykład [http://www.tsengbooks.com/images/6394s.pdf]
* podaj przykład poważnej książki złożonej wg twoich zasad
* zdajesz się nie mieć pojęcia jak wygląda format A5. Uświadomić cię więc muszę, że jesteś w błędzie i publikacje składane wg zaleceń wydawniczych przybierają docelową formę arkuszy B5
* jeszcze raz podkreślam PDF nie jest żadnym zwieńczeniem, jest po prostu formą prezentacji treści. Formą co ważniejsze pod wieloma względami dużo lepszą niż HTML.
* co do wartości 1/5 to zauważ, że kilka norm jest sprzecznych w tym względzie z tego też względu powstała książka pana Chwałowskiego w której dokonano wyboru wartości typowych i tam znajdziesz 1/4 (punkt 5.3.3. str. 24)
* nie wiem co masz do wcięć skoro niemal wszystkie wydawnictwa w Polsce je stosują (chyba że znów mylisz pojęcia) (znów u Chwałowskiego 5.8.1. str. 26)
* apeluję na koniec o poskromienie nieco swego języka i wystrzeganie się nadmiernie emocjonalnej retoryki zwłaszcza takiej która może naruszać dobra osobiste różnych podmiotów gospodarczych
* apeluję o rozwagę w określaniu cudzych prac naukowych mianem odtwórczych zwłaszcza, że mowa m.in. o międzynarodowych periodykach w których publikują naukowcy z całego świata (Opuscula Mathematica [http://www.opuscula.agh.edu.pl/index.php?mm=2], Decision Making in Manufacturing and Services [http://www.dmms.agh.edu.pl/DMMS_Board.html]) oraz o monografiach naukowych takich jak notabene składane przeze mnie ''Brzychczy Stanisław. Infinite systems of parabolic differential-functional equations /Stanisław Brzychczy.Cracow :AGH University of Science and Technology Press,2006.{{ISBN|83-7464-045-6}}'' Łatwo jest bowiem przegrać proces cywilny, a nawet karny (art. 212 kk par. 1. i 2.)
* polecam twej uwadze również tak klasyczne pozycje jak Chicago Manual of Style
[[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 22:26, 10 cze 2008 (CEST)


Pozwolę sobie również odpowiedzieć w punktach - po kolei:
*** Ja zaś wetnę się ze swymi odpowiedziami pomiędzy twoje odpowiedzi (dla oszczędności miejsca)
[[Grafika:Skalowanie-rys.poglądowy.png|thumb|Pogląd: skalowanie do A4 z pseudo A5 (A5 na kartce A4) skalowane jest gorzej (większe straty) niż zwykłe A5 do A5, albo nawet A4 do A5]]
* bardzo dobrze, że zmiana formatu odbywa się poprzez przeskalowanie bo w ten sposób jest zachowana ilość tekstu w wierszu
** Nie kwestionuję sposobu skalowania jako takiego, tylko jego wykorzystania. Dla przykładu wyskalowaną do formatu A5 książkę wrzuciłeś na format A4. Czego nie powinniśmy robić właśnie ze względu na skalowanie - choćby dla tego że przy skalowaniu marnujesz tylko obszary papieru jak i oczy czytelnika. Może łatwiej zobrazuje to rysunek pt. &quot;Skalowanie&quot; - choć na szaro zaznaczyłem przykładowy dobór marginesów drukarki, to nie chodzi tu o nie, tylko dobór formatu do przygotowanej treści. Na szaro zaznaczyłem też obwódką rozmiar jaki miałaby Twoja strona w formacie A5. Problem w tym że w swoim układzie zmuszasz czytelników do kilkukrotnie większego zmniejszenia strony niż by się to odbywało przy doborze do formatu A4. Przy skalowaniu &quot;2 na 1&quot; z twojej opcji straty są znacznie większe niż by to było z formatu A5 - bo zmuszasz do skalowania z A4, jak widać na załączonym obrazku. Aby uniknąć strat - albo powinieneś dochować wierności formatu A5 - zmniejszając rozmiar strony, albo A4 - powiększając marginesy i czcionkę.
* wersja do druku jest de facto niewygodna do druku (takie są niestety fakty), a uzyskiwane z nich wydruki mało estetyczne gdyby nie to nikt by nawet nie myślał o tworzeniu PDF-ów
* PDF który stworzyłem to strony formatu A4, złożone wg prawideł sztuki  (tak jak robię to dla wydawnictwa)
** Pamiętaj że Wikibooks to nie wydawnictwo (przynajmniej jeszcze, hehe). Ludziom bardziej będzie zależało na czytelności, a przeskalowywanie, no niestety też jest kiepskie nawet jeśli wykonywane jest tylko na komputerze - bo przeglądarki PDF również stosują skalowanie procentowe widoku względem strony, a nie względem tekstu - więc stwierdzam, że margines o szerokości ponad 5 cm w jedną stronę jest po prostu zły.
*** Zły lub nie różnie na to można patrzeć. Kompromis jest jednak osiągalny. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* faktem jest, że formaty książek zwykle są mniejsze niż A4 ale nie zmienia to powyższego faktu
** dlatego też piszę, że nie wiem czy jest sens tworzyć sztuczne ramy względem tworzenia PDF, rozumiem że chodzi o profesjonalne podejście, ale bez przegięcia z tym, bowiem że żeby w pełni zachować profesjonalizm powinniśmy wtenczas również dodać markery marginesów wcięć itp. rzeczy (których zresztą zapomniałeś). Nasze PDFy są głównie e-bookami. Czyli skupiamy się w nich na jak najbardziej optymalnym przedstawieniu treści. Jeśli chciałbyś tworzyć PDFy edytosrkie/wydawnicze zawierające informacje o skalowaniach i druku - to na pewno nie w zwykłej kategorii wersji PDF - należałoby tą sekcję wydzielić jako podsekcję, a do tytułów podręczników dodać jakąś informację typu - wersja wydawnicza.
*** Niczego nie zapomniałem. Wersje przygotowywane dla wydawnictwa nie posiadają markerów. Co innego wersje przekazywane do drukarni. Tam różne takie rzeczy pojawiać się mogą. Ba. Bywają też jeszcze bardziej zaawansowane rzeczy jak wersje z separacją CMYK gdzie dla każdej barwy jest osobny plik. Nie o to jednak chodzi. Ja chcę tworzyć wersje przyjazne w czytaniu. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* tekst nie jest &quot;nierówno spuszczony&quot; tylko zgodny z normą
** Nie zmienia to faktu, że przy tym charakterze i tak małej objętości - i takim dobraniu rozmiarów tytułu &quot;Rozdział&quot; tekst wygląda na niezrównoważony. Chodzi mi po prostu o to by zapełnić czymś te luki - przez cały podręcznik, strona ma swoją optyczną bazę lub punkt zawieszenia. A tu nagle bez żadnej strony oddzielającej i rozpoczynającej nowy rozdział pojawia się strona pozbawiona zarówno bazy, jak i podwieszenia, dodatkowo sprawiająca wrażenie &quot;oklapłej&quot;. W takich przypadkach stosuje się jakieś &quot;zapełniacze&quot; w posaci albo żywej paginy, albo odmiennego stylu i wcięć tekstu. &quot;Podręcznik&quot; ''Piwowarstwo domowe'' możnaby więc spokojnie wyprodukować z parametrami dla broszury (gdzie spuszczanie nie jest konieczne, albo przynajmniej nie w tak zaawansowanej formie).
*** Żywa pagina nie jest &quot;zapełniaczem&quot;. Ma ona określoną funkcję. Chodzi o to by, otwierając kilkusetstronicowe dzieło w dowolnym miejscu, łatwo zorientować się co to za rozdział. Na stronie rozpoczynającej dany rozdział nie ma takiej potrzeby. Sugerujesz potrzebę optyczną. Nie wszyscy z Tobą by się zgodzili ale ok. To da się zrobić. Można zmienić styl rozdziałów tak by nie tworzyć drażniącej Cię pustej przestrzeni, a jednocześnie zachować niezbędne spuszczenie. (Ortografię litościwie poprawiłem) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* UWND AGH nie jest drukarnią (warto byś nauczył się terminologii związanej z procesem wydawniczym bo popełniasz w tym względzie rażące błędy obnażające twą niekompetencję)
** skąd mogę wiedzieć czy jest drukarnią czy nie jest - jeśli nawet nie wiem że to UWND AGH - w końcu wróżbitą nie jestem, a wcześniej nie mieliśmy przyjemności. &gt;:|
*** Jeśli coś ma w nazwie wydawnictwo a nie drukarnia to jest wydawnictwem a nie drukarnią. ;) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* nie wiem jakiego wydawnictwa książki widywałeś ale mam przed sobą kilka publikacji bardzo poważnych wydawnictw takich jak Springer Verlag (w tej chwili konkretnie &quot;LIfe Insurance Mathematics&quot;) i wszędzie są spuszczenia
** czytuję wiele, jeśli chodzi o Polskę głównie utożsamiał bym moje preferencje '''względem form druku''' do PWN, WSiP i Helion - bardzo dobrze przygotowane pozycje pod względem czytelności i dostosowania układu.
*** PWN, WSiP - ok, maja swoją renomę, Helion na renomę pracuje ale co do składu to miałbym parę zastrzeżeń. Głównie takie, że kopiuje bezrefleksyjnie typografię książek które tłumaczy. Książki takie wydawane są w stylu anglosaskim a ten nie zawsze jest zgodny z polskimi zwyczajami typograficznymi. To jest jednak trochę inna historia, niezwiązana z tą dyskusją [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* UWND AGH nie publikuje pustosłowia (to odnośnie treści)
** Co do treści to zależy od autora, a nie wydawnictwa ;o) choć raczej chodziło mi o znaczenie wydawnicze - dorabianie papieru byle więcej (często się spotyka małe książki posiadające 40 stron tekstu mniejszego od A5, a rozdzielane w taki sposób, że nagle mamy z tego 60. Wiele wydawnictw akademickich, szczególnie przy wydawaniu skryptów miało także takie wydania, nad czym studenci ubolewali (wiadomo koszta druku pustej strony).
*** Zależy albo nie zależy. Wydawnictwo nie musi zgadzać się na publikowanie byle czego. A wydawnictwa akademickie właśnie muszą wydawać oszczędnie bo jeśli studenci czegoś nie kupią (bo ich nie będzie stać) to kto? Natomiast podawane przeze mnie przykłady wydawnictw naukowych nie były skierowane do studentów tylko do ludzi zajmujących się daną dziedziną nauki. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* UWND AGH było wielokrotnie nagradzane za szatę edytorską (to odnośnie formy)
** Gratuluję. Nie przeczę, że jest zła, tylko może nie być najbardziej odpowiednia do oczekiwań czytelników. Inna sprawa tyczy się czytania książki papierowej, a inna PDFa.
*** Nie będę się czepiał semantyki bo domyślam się co chciałeś napisać. Co do różnic papieru i PDF-ów to jeszcze raz proponuję spojrzeć do artykułu Chwałowskiego na temat typografii tekstów przeznaczonych do czytania na ekranie. Tam kolumny powinny być jeszcze węższe niż na papierze, a jak mniemam właśnie zwężania kolumn chcesz uniknąć. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* nie wiem co jest &quot;przeraźliwego&quot; braku paginy górnej ale tak &quot;przeraźliwe&quot; są normy i tak &quot;przeraźliwie&quot; składane są książki w poważnych wydawnictwach
** normy są takie, że jakby się uprzeć to i tekst można dostosować jak się chce - w końcu jakby nie patrzeć najpopularniejsze wydawnictwa, jakoś nie koniecznie w swoich wydaniach trzymały wszystkie Twoje normy, i spuszczenia nie przekraczały tam nawet 1/5 kolumny, a paginy często pojawiały się w momencie spuszczeń - dla niwelacji efektu wrażenia luźnej, opadającej strony.
*** Nie wiem co konkretnie masz na myśli, ale szczerze wątpię by były to paginy. Jeśli są to poziome linie na wysokości paginy to mówiłbym raczej o wertykalnych ozdobnikach niż paginach, ale to kwestia terminologii. Co do norm to jest to tak, że w większości wydawnictw jest stosowana ale takiego obowiązku nie ma. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* niczego nie dobiera się pod &quot;kontem&quot; tylko pod &quot;kątem&quot; (to tak w kwestii ortografii)
** będziemy tutaj sobie wytykać przypadłości? Czy może zajmiemy się ważniejszymi sprawami?
*** Szczegół, ale wynikający z ogólnego wrażenia jakie zrobiła twoja krytyka. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* pagina w książkach szkolnych jest czasem zachowywana ale ma to uzasadnienie koniecznością zachowania numeracji na wszystkich stronach. Tu tak niejest. Sytuacja jest typowa więc po raz kolejny odsyłam do Chwałowskiego 11.1.3 str. 55.
** Czemu nie ma tej konieczności? Podobnie jest w przypadku ilustrowanych stron itp. pagina może być zdjęta, ale może też być zamieszczona. W stosunku do książek o rozległej treści faktycznie kasacje paginy w celu wydzielenia kolejnych rozdziałów są wskazane - ale w przypadku treści książki posiadającej 40 stron tekstu, w tym ok. 15 licencji lub pustych - staje się to po prostu dziwne. Dlatego też sztuczne zwiększanie objętości w małych podręcznikach, jest dyskusyjne, szczególnie, że równie dobrze można było ograniczyć to o ok. 10 stron - kasując 5cm marginesy, i dobierając ciągłość, charakterystyczną dla broszury.
*** Kompromis w tym względzie polegający na zróżnicowaniu zasad składu w oparciu o rozmiary pozycji prezentuję niżej. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* uwagi o rzekomym zwiększaniu rozmiaru książki za pomocą &quot;leciwych trików&quot; są po prostu nie na miejscu zwłaszcza, że tak samo składa WNT, PWN, Springer Verlag, Elsevier i wiele innych nie tylko naukowych i popularnonaukowych z dziedziny nauk ścisłych. W książkach bardziej humanistycznych jest to samo. Przykład [http://www.tsengbooks.com/images/6394s.pdf]
** Rozumiem o co Ci chodzi. Ale mamy do czynienia z wersjami raczej przeznaczonymi dualnie z jednej strony miło jeśli się jakieś wydawnictwo poświęci na wydrukowanie książki z Wikibooks, jednakże PDFy do tej pory tworzone były z myślą o e-bookach - wersji mobilnej książki przeznaczonej raczej dla wygody czytelnika. A te rządzą się swoimi prawami.
***Raczej nie wydadzą, ale to inna sprawa. A co do wygody czytelnika to przynajmniej widać, że chodzi nam o to samo. :) Tyle, że ja stawiam na zasady i ergonomię, a Ty na ekonomię. Kompromis jest osiągalny. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* podaj przykład poważnej książki złożonej wg twoich zasad
** Większość książek wydawanych przez PZWL teraz przychodził mi do głowy (ciągle mówimy o treściach książek o małej objętości), czy nawet &quot;Excel Tabele i wykresy przestawne&quot; z Helionu, którą przed chwilą trzymałem w rękach. Chodzi mi o stosowanie zamiast gołej kartki - czegoś w stylu &quot;Podstawy Techniki Cyfrowej&quot; A. Skorupskiego, WKŁ. 2004 (czyli po zmianach PN), czy w najbardziej ekstremalnym przypadku &quot;Teoretycznych podstaw techniki analogowej&quot; OW PWr 2006. Po prostu - nie mamy miejsca na bezpośrednie optyczne marnowanie papieru i dziury warto by czymś zrównoważyć - choćby poziomą linią.
*** Ale pozioma linia nie ma nic do spuszczenia które tak krytykujesz. Poza tym dlaczego mamy mówić tylko o książkach o niewielkiej objętości? Bo podręcznik zielników ma 13 stron z okładką? Książki na Wikibooks mają szansę być porządnymi podręcznikami. Poza tym jeśli istnieją aż takie kontrowersje to może wprowadzić osobne zalecenia dla kilkustronicowych broszurek a osobne dla takich które mają kilkadziesiąt i więcej? Nie jest to chyba tak całkiem nonsensowne bo gdy w kilkuset stronicowych publikacjach pomija się paginy na otwarciach rozdziałów to jest to co innego niż gdy z 13 stron połowa nie miałaby numerów. Może to jest droga do kompromisu? [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* zdajesz się nie mieć pojęcia jak wygląda format A5. Uświadomić cię więc muszę, że jesteś w błędzie i publikacje składane wg zaleceń wydawniczych przybierają docelową formę arkuszy B5
** dlatego każdemu czytelnikowi naszych e-booków będziemy kazali używać wersji e-booka z arkuszem B5 i koniecznością zoomowania każdej strony?
*** Jeszcze raz chciałbym zwrócić uwagę, że najistotniejsza jest dla mnie ergonomia czytania a nie ekonomia. Poza tym po to zaproponowałem tę dyskusję by wypracować kompromis. Jeśli to co zaproponowałem jest za wąskie ze względów ekonomicznych a to co Ty zaproponowałeś jest za szerokie ze względów ekonomicznych to trzeba znaleźć jakąś wartość po środku, która zapewne nie będzie idealna ale będzie możliwa do zaakceptowania [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* jeszcze raz podkreślam PDF nie jest żadnym zwieńczeniem, jest po prostu formą prezentacji treści. Formą co ważniejsze pod wieloma względami dużo lepszą niż HTML.
** Wikibooks jest troszeczkę inaczej pojmowane, nie jesteśmy wydawnictwem. Co prawda skupiamy ludzi którzy tworzą projekty książek, oraz czytelników, którzy je czytają przede wszystkim przez protokół http i nasze strony XHTML. A PDF jest u nas pojmowany jako zwieńczenie książki: wydanie czytelnikom mobilnego e-booka ukończonej wersji książki. I wydając niedokończone wersje - wprowadza się czytelników w błąd. Bowiem myślą oni, że podręcznik jest przepisywany z gotowej wersji PDF na Wikibooks, a tak nie jest - dlatego na en.wikibooks również, nie każdy podręcznik ma swoje wersje PDF. Stąd też moja propozycja względem Twojej inicjatywy - jeśli mamy tworzyć wersje PDF tylko do druku, to róbmy to, ale nie mieszajmy ich ze zwykłymi e-bookami. 
*** Zauważ, że PDF-y również podlegają wersjonowaniu. Nigdzie nie jest zapisane nic o zwieńczeniu. Dla mnie nie byłoby problemu wrzucać nowego PDF-a po każdej zmianie. Nie robię tego ze względu na miejsce na serwerach, bo PDF-y jako pliki są zapisywane w całości, a nie jako zmiana w istniejącej wersji. To właściwie jedyny problem. Nie stoi jednak nic na przeszkodzie generować nowego PDF-a co kilka tygodni czy miesięcy albo z chwilą osiągnięcia poszczególnych &quot;kamieni milowych&quot; [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* co do wartości 1/5 to zauważ, że kilka norm jest sprzecznych w tym względzie z tego też względu powstała książka pana Chwałowskiego w której dokonano wyboru wartości typowych i tam znajdziesz 1/4 (punkt 5.3.3. str. 24)
** Chcąc nie chcąc, tyczy się przede wszystkim drukowanej wersji książek. PDFy są dyskusyjne. Przejrzyj rynek PDF - nie ma w nich miejsca na marnowanie kartki. Każda strona zapełniona po brzegi. Czasem faktycznie niektóre e-książki wyglądają tak, że pożal się Boże, i dlatego inicjatywa zrobienia zaleceń edycyjnych względem PDF podoba mi się, ale nie od strony narzucania Polskich Norm dla wersji nieelektronicznych. Musimy się dostosować w taki sposób, aby rażąco nie łamać norm [serwery leżą w korei, zarząd w ameryce, lokalizacja softu polska] - wiec ciężko dobrać która norma jest najlepsza. W szczególności zważ na to, że większość tutejszych pozycji książkowych ma charakter broszurkowy (historycznie tak zaczynano nawet) - Piwowarstwo również. O ile w Matematyce będzie niejaki sens używania pełni zaleceń z PN, to względem Piwowarstwa - można byłoby raczej odpuścić z tonu. Chyba, że podręcznik rozwinąłby się znacznie o przepisy itp. To już inna sprawa, ale również dotyczyłaby przedstawienia całości podręcznika.
*** Oczywistym jest, że jeśli tekst jest po polsku to powinny być zachowane polskie normy i zwyczaje typograficzne. Publikacje po angielsku wydawane w Polsce są składane na sposób anglosaski (nawet przez wydawnictwa przyuczelniane). Rynek PDF-ów wygląda tak jak wygląda ponieważ PDF-y takie nie są tworzone w wydawnictwach tylko przez amatorów. PDF-y z wydawnictw to dokładne kopie tego co jest drukowane (np. proszę spojrzeć na książki wydawane przez Microsoft Press) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* apeluję na koniec o poskromienie nieco swego języka i wystrzeganie się nadmiernie emocjonalnej retoryki zwłaszcza takiej która może naruszać dobra osobiste różnych podmiotów gospodarczych
** o żadnym konkretnym podmiocie gospodarczym nie było do tej pory mowy, w ostatniej dyskusji zacząłeś wymieniać swoje wydawnictwo tylko.
*** Nie jest to moje wydawnictwo tylko wydawnictwo dla którego kilka książek w swym skromnym żywocie złożyłem. Jest ono również podmiotem gospodarczym, a podkopywanie zaufania potencjalnych czytelników może nieść za sobą skutki cywilno-prawne. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* apeluję o rozwagę w określaniu cudzych prac naukowych mianem odtwórczych zwłaszcza, że mowa m.in. o międzynarodowych periodykach w których publikują naukowcy z całego świata (Opuscula Mathematica [http://www.opuscula.agh.edu.pl/index.php?mm=2], Decision Making in Manufacturing and Services [http://www.dmms.agh.edu.pl/DMMS_Board.html]) oraz o monografiach naukowych takich jak notabene składane przeze mnie ''Brzychczy Stanisław. Infinite systems of parabolic differential-functional equations /Stanisław Brzychczy.Cracow :AGH University of Science and Technology Press,2006.{{ISBN|83-7464-045-6}}'' Łatwo jest bowiem przegrać proces cywilny, a nawet karny (art. 212 kk par. 1. i 2.)
** Jakby nie patrzeć, jeśli robisz &quot;Matematykę ubezpieczeń..&quot; bazując na wymionionej przez Ciebie książce - to to jest praca odtwórcza. Jeśli piszesz skrypt - to też jest praca odtwórcza, bo nic nowego nie wynalazłeś ani nie stworzyłeś. Dopiero pisząc podręcznik, w którym przedstawisz pełne tezy i dowody twierdzeń (a nie gotowe wzory) będzie inaczej.
*** Mowa była jednak nie o mojej skromnej osobie tylko o tym co wydaje UWND AGH. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)
* polecam twej uwadze również tak klasyczne pozycje jak Chicago Manual of Style
** Postaram się zwrócić na nie uwagę, kiedyś czytałem swego czasu Willeya i jakieś poradniki, ale ostatnio raczej GUST. Niemniej jednak przejrzę sobie co nieco z ChMoS. 
**Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 01:33, 11 cze 2008 (CEST)
*** Również pozdrawiam. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 08:40, 11 cze 2008 (CEST)


Przygotowałem styl mogący być zapowiadanym kompromisem między ekonomią a ergonomią. Premiera wkrótce. :) [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 09:15, 16 cze 2008 (CEST)</text>
      <sha1>ew57f72c5gubsuksnej7mrsyldii5vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fotografia/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15635</id>
    <revision>
      <id>560682</id>
      <parentid>141307</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="iphq7yfkenawdxbkk8mqsmpqs176r8g" xml:space="preserve">* Michael Freeman, ''Okiem Fotografa'', National Geographic 2008, {{ISBN|978-83-60006-63-4}}
* Michael Freeman, ''Kolor'', National Geographic 2008, {{ISBN|978-83-600006-64-1}}
* Bryan Peterson, ''Czas naświetlania bez tajemnic'', Galaktyka 2008, {{ISBN|978-83-7579-022-1}}
* Bryan Peterson, ''Ekspozycja bez tajemnic'', Galaktyka 2008, {{ISBN|978-83-7579-003-0}}
* Tom Ang, ''Fotografia cyfrowa - podręcznik'', Arkady 2004, {{ISBN|83-213-4317-1}}
* [http://www.galitz.co.il/en/articles/flash.shtml Roie Galitz, ''Flash – Let there be light!'']
* [http://www.swiergul.pl/foto/technikalia.html Adam Świergul, ''Technikalia'' - opisy technicznej strony tradycyjnej fotografii czarno-białej]
* [http://www.szerokikadr.pl/poradnik/ Poradnik ''Szeroki kadr'']
* [http://trurl.asua.org.pl/photo/books/calib/index.xml  Wojciech Gazda, ''Amatorska kalibracja monitora'', podręcznik on-line]
* Liczne artykuły z polskiej i angielskiej Wikipedii.

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|Fotografia|[[../Terminologia/]]}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iphq7yfkenawdxbkk8mqsmpqs176r8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Informatyka dla szkoły podstawowej</title>
    <ns>1</ns>
    <id>16028</id>
    <revision>
      <id>560690</id>
      <parentid>521268</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11186" sha1="hzmztztp01qxjunhkp9vxk0z83l2zse" xml:space="preserve">== Początek dyskusji ==

Niech autor lepiej się zastanowi, czym ten podręcznik różni się od innych podręczników (związanych z informatyką, choćby dla liceum). Bo nie ma sensu pisać o obsłudze Windowsa, emaila, OpenOffice / MS Office itp. w kilku podręcznikach. (można np. umieścić kilka linków do wybranych modułów innych podręczników, zamiast przepisywać istniejący już materiał. Pomocny może też być spis treści z jakiejś dostępnej książki o informatyce, dla Sz.Podst. czy gimnazjalnej czy podobne) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:18, 8 lis 2008 (CET)
  
Dobry pomysł z tymi linkami do innych podręczników, poszukam trochę i jak będe opisywał,   nową  lekcje to wstawie link (o ile będzie) ;-) [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] 12:12, 9 lis 2008 (CET)

== Lekcje ==

17 to trochę mało lekcji. Najpierw nalerzy się zastanowić dla których klas adresowana jest księszka. 1-3 czy 4-6?[[Wikipedysta:Matrix0123456789|Matrix0123456789]] 15:01, 1 mar 2009 (CET)
:Gdy ja zacząłem tworzyć ten podręcznik to miała być zaadresowana dla klas 4-6 (w innych klasach informatyki nie ma, więc po co pisać dla klas 1-3). A jeśli chodzi o lekcje to możesz dopisać, bo ja mam trochę materiałów już na ten poradnik. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] 12:48, 17 mar 2009 (CET)
::23 lekcje powinny starczyć, bo głównie na informatyce się robi rysunki w Microsoft Paint i dokumenty na Wordzie, ewentualnie gra się w internecie. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] 17:29, 11 kwi 2009 (CEST)

== Tekst ==

[[Informatyka dla szkoły podstawowej/Edytory tekstu]] zastąpi 3 artykuły: notatnik, WordPad i Word (zawiera ich treści). Zależy nam przecież, by uczniowie uczyli się kreatywnie myśleć, a nie tylko wyuczali na pamięć programu. [[Wikipedysta:Matrix0123456789|Matrix0123456789]] 21:08, 19 lip 2009 (CEST)

Dlaczego ktoś przywrócił [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Word]] do spisu treści?

== Braki w książce ==

Są tu zawarte informacje wyłącznie dla systemu M$ Windows. Uczeń szkoły podstawowej(i nie tylko) powinien poznać również inne systemy operacyjne i programy alternatywne do tych domyśnie będących w systemie. Powinna się tu znaleźć równierz informacje o Wolnym Oprogramowaniu.Powinny tu być nieco bardziej &quot;zaawansowane&quot; informacje m. in. podstawowa obsługa terminala(lub jak w windows sie to nazywa &quot;wiersza poleceń&quot;, informacje o systemie plików, czy rodzaje grafiki rastowej i wektorowej.

:Ale ważne, żeby nie uczyć niepotrzebnego, tylko to co jest użyteczne.

:W takim tempie zaczniemy uczyć dzieci w podstawówce pisać własne oprogramowanie i wydawać je na wolnej licencji... Obsługę terminala zostawmy jednak dla gimnazjum/liceum. Ale podstawy mogłyby być, tylko kto o tym napisze tak, żeby młody człowiek zrozumiał i był zainteresowany? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:34, 17 gru 2009 (CET)

::Jeśli w podstawówce uczyć takich rzeczy, to w liceum już będą tworzyć pewnie własne wyszukiwarki internetowe. Zgadzam się z teorią, żeby uczyć to co ważne. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] 13:41, 23 gru 2009 (CET)

* po pierwsze: proponuję podpisywać się pod wypowiedziami. Po drugie: proponuję sięgnąć do typowego podręcznika z informatyki do szkoły podstawowej, żeby wiedzieć na czym można się wzorować. Po trzecie i chyba najważniejsze: proponuję trzymać się podstawy programowej i programów nauczania. Bez sensu jest tworzyć coś, co nie ma związku z programem szkolnym, przecież to podręcznik! Tyle ode mnie. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:59, 27 cze 2010 (CEST)

* No ja mam swój podręcznik do informatyki (właściwie nie zabieram, bo z niego nie korzystamy - nawet z zeszytów... - co najwyżej w czasie awarii prądu :D) i był jeden moduł na temat systemów operacyjnych. Były screeny z Windowsa i linuksa (dokładnie auroksa - w nowszej wersji książki pokazali ubuntu) no i jest jedna linijka o Macu (przy wstępie).
IMO by się jednak w takim wypadku przydało - i tak całość książki będzie opisywać tylko Windowsa (XP lub Vistę), więc taka ciekawostka naprawdę by nie zaszkodziła, tym bardziej że przełamuje ten dziwny stereotyp okienek tekstowych.  Ale co do tego terminala, to muszę się sprzeciwić - większość przeciętnych użytkowników naprawdę miała by z tym kłopot - ja jako przeciętny użytkownik swojego Ubuntu najczęściej używam 3 komend. Myślę że by się zniechęcili do dalszej nauki o swoich komputerach, i korzystali tylko z tego co aktualnie wiedzą. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Marek H.]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 19:47, 6 cze 2011 (CEST)
Edit: Zauważyłem że wiele rzeczy które stworzyłem w swojej serii książek (komputer i internet w praktyce) można by połączyć. Pytanie tylko, jak to se sobą pogodzić...

== Fora i grupy dyskusyjne ==

Ten temat jest chyba zbędny - i tak co do forum nikt mnie w szkole nie uczył obsługi, a korzystałem z tego kiedyś. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 17:06, 24 kwi 2010 (CEST)

== Przydatne linki ==

Proponuje do każdego tematy dopisać listę adresów internetowych związanych z zagadnieniem poruszanym. Spotkałem to w wielu nowszych książkach.

== O &quot;książce&quot; ==
Przejrzałem kilka początkowych modułów i niestety to nawet nie ma znamion podręcznika informatyki.

Tak jak napisano już wyżej, podstawą do tworzenia podręcznika jest program, który wynika w podstawy programowej. Do tego informatyka jest szczególnym przedmiotem szkolnym, to tu mamy narzędzia do wykonywania ćwiczeń i musimy to wykorzystać. Oznacza to stosowanie w znacznym stopniu ćwiczeń praktycznych podczas nauczania i dochodzenie do umiejętności w wyniku wykonywania ćwiczeń.

W związku z tym podręcznik powinien być głównie zbiorem odpowiednio dobranych ćwiczeń. Wiadomości mają jedynie ugruntować to co wynikło z ćwiczeń. 

[[Wikipedysta:Stok|Stok]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Stok|dyskusja]]) 18:33, 19 lis 2010 (CET)

Zgodzę się, jednocześnie mam pewno &quot;ale&quot; - w przypadku podręczników edukacyjnych (dla szkół) możemy mieć dwa typy podręcznika. Podręcznik autorski i podręcznik na podstawie oficjalnego programu. Oba mają prawo bytu, nawet jednocześnie - po prostu jeden może być używany do nauki &quot;w domu&quot;, dla siebie, a drugi do nauki &quot;w szkole&quot;, na przedmiot informatyka. I wtedy ten pierwszy może zawierać więcej / mniej / ciekawostki, a ten drugi może być (marzenie) wysłany z próbą zaakceptowania przez MEN etc. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 21:50, 21 lis 2010 (CET)


== Koncepcja spisu treści == 

* Spis treści ściągnięty z książki {{ISBN|83-7361-708-6}} Niebieskie linki oznaczają przekierowania zewnętrznych źródeł. Sorki za nieco zaśmiecenia tym tekstem, materiał pprzyda się do jako wzór którym możemy się kierować, budując spis treści [[Wikipedysta:Kompowiec2|Marek H.]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 11:22, 10 gru 2011 (CET)
PS: Własną koncepcję wzorując się na tym co poniżej, wymyśliłem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Kompowiec2/Brudnopis&amp;oldid=176229 tutaj]. Nie zrobię innych zmian, dopóki ktoś się nie odezwie :)

===Wprowadzenie===
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Czym zajmuje się informatyka?|Czym zajmuje się informatyka?]]
# [[Komputer w praktyce/ABC zestawu komputerowego|Budowa zestawu komputerowego]]
# [[Komputer w praktyce/Pierwsze uruchomienie|Rozpoczęcie i zakończenie pracy z komputerem]]
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Podstawowe terminy|Podstawowe terminy używane podczas pracy z komputerem]]
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Zasady pracy na komputerze|Bezpieczna praca z komputerem]]
# [[Komputer w praktyce/Oprogramowanie|Komputer a prawo]]
# [[Microsoft Windows XP/Zabezpieczenia|Wirusy komputerowe i programy antywirusowe]]
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Regulamin|Regulamin szkolnej pracowni]]
===Środowisko pracy===
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Czym jest Windows?|Podstawowe info o popularnych OS]] (rozwinąć można do systemów linux i Mac - tam też jest rozpiska na ich temat w tym podręczniku)
# [[Informatyka dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Powłoka|Opis systemów Windows i Linux]]
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Pliki i katalogi|Pliki i katalogi]] (połączyć można w jedno moduły: Kosz, Mój komputer, folder, plik)
# [[Microsoft Windows XP/O programach|Korzystanie z wbudowanej pomocy]] (chodzi tylko o to na końcu)
# [[Microsoft Windows XP#Menu główne systemu|Akcesoria komputerowe]] czyli programy windows
===Nauka pisania na klawiaturze===
W oryginale:
# Budowa klawiatury
# Układ rąk na klawiaturze
# Ćwiczenia do nauki pisania (w mojej szkole do tego używali mistrza klawiatury)
Wszystko powyżej jest już [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Jak obsługiwać klawiaturę?|zrobione]]
===Podstawy edycji grafiki===
Oryginał:
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Edytory graficzne|Edytory graficzne]] (a dokładniej wstęp do rozdziału)
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Program Tux Paint|Program Tux Paint]]
# [[Informatyka dla szkoły podstawowej/Paint|Program Paint]]

===Podstawy edycji tekstu===
Oryginał:
# Edytory tekstu (znowu tylko wstęp)
# Przykłady edytorów (MS Office)
# Tworzenie dokumentów za pomocą edytora tekstu
# zapisywanie i otwieranie dokumentu tekstowego
# Operacja na blokach tekstu
# Formatowanie i modyfikacja dokumentu tekstowego
# Wstawianie rysunku do dokumentu tekstowego
# Numerowanie stron
# Wstawianie tabeli
# Ustawienie wydruku

Zostawiłem na czarnym, gdyż ten spis treści można jeszcze ułożyć pod Wikibooks (zbyt dużo modułów)
===Komputer w edukacji i rozrywce===
# Co to są multimedia?
# Multimedialne programy edukacyjne
# Edukacja w internecie
# Relaks z komputerem (gry)
===Arkusz kalkulacyjny===
# Uruchomienie i opis programu
# Zapisywanie i otwieranie plików arkusza
# Proste zastosowania
# Tworzenie prostego wykresu
# Ustawienie wydruku
===Prezentacja multimedialna===
# Charakterystyka programów
# Zasady tworzenia prezentacji multimedialnych
# Tworzenie prostej prezentacji

wreszcie to, co mamy w PL wikibooks:

===Internet jako źródło informacji===
# [[Internet w praktyce/Co to jest Internet?|co to jest internet?]]
# [[Internet w praktyce#Korzystanie z przeglądarek|Uruchomienie i obsługa przeglądarki internetowej]]
# Adres internetowy (czyli analiza &quot;kodu&quot; adresu. WTF?)
# [[Wikipedysta:Kompowiec2/Wszystko o Google/Jak zadawać pytania|Wyszukiwanie z użyciem wyszukiwarek internetowych]]
# [[Internet w praktyce#Poczta elektroniczna|E-mail]]
# [[w:Netykieta|Netykieta]]

===Komputer w naszym otoczeniu===
# Zastosowanie komputerów (bank, urząd pracy itd.)
# Urządzenia oparte na technologii komputerowej

uff, to wszystko. Można też rozważyć czy ćwiczenia i zadania mają być w każdym rozdziale na końcu, albo utworzenie następnego rozdziału o tym... (IMHO wolę to pierwsze)</text>
      <sha1>hzmztztp01qxjunhkp9vxk0z83l2zse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rachunkowość/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16248</id>
    <revision>
      <id>560724</id>
      <parentid>394280</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="6iksuzjiwktaxdxiu63zjdzyi4pbe8e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

'''Czym jest rachunkowość?'''
# FinDict.pl: [http://www.findict.pl/academy/rachunkowosc/podstawy_rachunkowosci/co_to_jest_rachunkowosc.php Co to jest rachunkowość] [dostęp 15 maja 2010]
# ''Podstawy Rachunkowości'', praca zbiorowa pod red. [[:w:Zbigniew Messner|Zbigniewa Messnera]] Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2003, {{ISBN|83-7246-243-7}}

'''Konta'''
# FinDict.pl: [http://www.findict.pl/academy/rachunkowosc/podstawy_rachunkowosci/konto/plan_kont.php Plan kont] [dostęp 8 maja 2010]
# ''Podstawy Rachunkowości'', praca zbiorowa pod red. [[:w:Zbigniew Messner|Zbigniewa Messnera]] Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2003, {{ISBN|83-7246-243-7}}

'''Rzeczowe aktywa trwałe'''
# ''Rachunkowość finansowa'', praca zbiorowa pod red. [[:w:Zbigniew Messner|Zbigniewa Messnera]], Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2006, {{ISBN|83-7246-907-5}}
# Magdalena Głębocka, Iwona Kumor, Lucyna Poniatowska, Marzena Strojek, ''Sprawozdawczość finansowa – zbiór zadań'', Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2009, {{ISBN|978-83-7246-515-3}}

'''Obrót towarowy'''
# Arkadiusz Tobiasz: [http://blog.tobiasz.org/2010/05/obrot-towarowy-pojecie-towarow Obrót towarowy: pojęcie towarów] [dostęp 8 maja 2010]
# Arkadiusz Tobiasz: [http://blog.tobiasz.org/2010/05/obrot-towarowy-tranzyt Obrót towarowy: tranzyt] [dostęp 18 maja 2010]
# Maryla Piotrowska: [http://ksiegowosc.infor.pl/rachunkowosc/ewidencja-ksiegowa/55843,0,Jak-ewidencjonowac-sprzedaz-za-posrednictwem-komisu.html Jak ewidencjonować sprzedaż za pośrednictwem komisu] [dostęp 2 lipca 2011]
# ''Rachunkowość finansowa'', praca zbiorowa pod red. [[:w:Zbigniew Messner|Zbigniewa Messnera]], Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2006, {{ISBN|83-7246-907-5}}

'''Ewidencja kosztów działalności przedsiębiorstwa'''
# ''Rachunkowość finansowa'', praca zbiorowa pod red. [[:w:Zbigniew Messner|Zbigniewa Messnera]], Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, 2006, {{ISBN|83-7246-907-5}}

&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6iksuzjiwktaxdxiu63zjdzyi4pbe8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Techniki manipulacji psychologicznej/O podręczniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16513</id>
    <revision>
      <id>560729</id>
      <parentid>473438</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="pvbp7z6t4ugknqspz7pdfd1hwsd94ev" xml:space="preserve">== Treść == 
{{wikipedia|Manipulacja_(psychologia)|manipulacji}}
Podręcznik niniejszy opisuje szczegółowo techniki i metody wywierania wpływu na ludzkie zachowanie, znane szerzej pod nazwą ''manipulacja''. Znajomość tych praktyk, wbrew pozorom szeroko stosowanych w różnych dziedzinach życia przez rozmaite organizacje, przedsiębiorstwa czy grupy polityczne, pozwoli nam przynajmniej częściowo wyzwolić się spod ich wpływu. Świadomość jest tutaj najskuteczniejszą bronią. 

== Jak pomóc w rozwoju ==
Chętnych i zainteresowanych rozwojem podręcznika zachęcam gorąco do współpracy, która jest tutaj mile widziana. Prosimy o zachowanie układu rozdziałów oraz zapoznanie się ze stylem podręcznika, ewentualne propozycje większych zmian można zgłaszać na stronie [[Dyskusja:Techniki manipulacji|dyskusji]]. Zadowoleni będziemy także z propozycji źródeł, zarówno stron internetowych jak i pozycji książkowych, z których można czerpać informacje związane z opisywanym tematem - proponujemy umieszczać takie propozycje na stronie [[Dyskusja:Techniki manipulacji/Bibliografia|dyskusji bibliografii]]. 

Jeśli znalazłeś jakiś błąd, a nie umiesz go poprawić, koniecznie powiadom o tym fakcie autorów tego podręcznika za pomocą strony dyskusji danego modułu książki. Dzięki temu przyczyniasz się do rozwoju tego podręcznika!

== Autorzy ==
* [[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]]

== Źródła ==
* [[w:Bert Hellinger|Bert Hellinger]], ''Sumienie miał czyste...'', Jacek Santorski 2006, {{ISBN|88-360-2079-8}}
* [[w:Edward Hall|Edward T. Hall]], ''Ukryty wymiar'', Muza SA 2003, {{ISBN|83-7319-418-5}}
* J.D. Fuentes, ''Gut impact'', Złote Myśli 2007, {{ISBN|978-83-7582-337-0}}
* [[w:Robert Cialdini|Robert B. Cialdini]], ''Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka'', GWP 2003, {{ISBN|83-85416-39-0}}
&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|Techniki manipulacji psychologicznej|[[../Niedostępność/]]|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pvbp7z6t4ugknqspz7pdfd1hwsd94ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SQL/Typy złączeń</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17383</id>
    <revision>
      <id>560727</id>
      <parentid>399044</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12823" sha1="0p1lu8qljqrlp42yl236mg1knxqh8ne" xml:space="preserve">== Typy złączeń, informacje wstępne ==
Złączenia możemy podzielić na wewnętrzne (INNER JOIN) oraz zewnętrzne (OUTER JOIN). Wewnętrzne złączenia (INNER JOIN) są domyślnym typem złączeń. Wyniki tych zapytań zawierają jedynie wiersze spełniające warunek.

Aby rozpocząć pracę z przykładami, zapoznajmy się z poniższymi tabelami, na podstawie których opisane są przykłady w dalszej części omawianego tematu.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Działy
! id_działu
! nazwa
! adres
|-
| 1
| Marketing
| Warszawa, Słoneczna 3
|-
| 2
| Księgowość
| Warszawa, Słoneczna 3
|-
| 3
| Administracja IT
| Warszawa, Słoneczna 3a
|-
| 4
| Programiści
| Bydgoszcz, Kwiatowa 16
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Pracownicy
! id
! imie
! nazwisko
! id_dzialu
! pensja
! projekt
|-
| 1
| Jan
| Kowalski
| 2
| 2600
| 
|-
| 2
| Adam
| Nowak
| 3
| 3100
| it1
|-
| 3
| Halina
| Szańska
| 4
| 1800
| 
|-
| 4
| Anna
| Ryś
| 3
| 3000
| 
|-
| 5
| Piotr
| Lis
| 4
| 2000
| p1
|-
| 6
| Paweł
| Lis
| 4
| 1800
| p2
|-
| 7
| Jan
| Nowikowski
| 1
| 2200
| it1
|-
| 8
| Adam
| Kot
| 4
| 1900
| p2
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Projekty
! p_id
! szef_projektu
! nazwa
! termin_oddania
|-
| it1
| 2
| Upgrade sprzętu
| 10.01.2009
|-
| p1
| 5
| Program magazynowy
| 1.08.2009
|-
| p2
| 8
| Statistica
| 20.02.2009
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Klienci
! k_id
! nazwa
! telefon
! prac_kontaktowy
|-
| 1
| Acme S.A.
| 123-456-78-89
| 7
|-
| 2
| Społem S.A.
| 333-444-55-66
| 5
|-
| 3
| Józef Miałkowski
| 607-607-60-77
| 7
|-
| 4
| Zenon Kruk
| (0-89) 545-03-43
|
|-
| 5
| Statics Sp.z o.o.
| (0-22) 213-432-54
| 8
|}
=== Wewnętrzne złączenia (INNER JOIN) ===
==== Notacja '''JOIN ON''' ====
W tej notacji w wersji podstawowej wpisujemy tabele w klauzuli FROM według schematu tabela1
JOIN tabela2 ON (warunek złączenia). W zależności od typu złączeń część ON (...) może zostać
pominięta bądź zastąpiona wyrażeniem USING (warunek złączenia), słowo kluczowe JOIN może
zostać rozszerzone do np. CROSS JOIN.
Wszystkie modyfikacje tej notacji zostaną zaprezentowane przy okazji omawiania typów złączeń.
UWAGA!!! Złączenie Natural Join oraz słowo kluczowe USING należą do Oracle i nie występują w MS SQL.
Generalna składnia jest następująca:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
SELECT tabela1.kolumna,tabela2.kolumna,...
FROM tabela1
[CROSS JOIN tabela2]
[NATURAL JOIN tabela2]
[JOIN tabela2 USING (nazwy_kolumn)]
[JOIN tabela2 ON (tabela1.kolumna = tabela2.kolumna)]
[LEFT|RIGHT|FULL OUTER JOIN tabela2 ON (tabela1.kolumna = tabela2.kolumna)];
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
SELECT p.nazwisko as Kierownik, p1.nazwa, p1.termin_oddania
FROM pracownicy p JOIN projekty p1
ON (p.id = p1.szef_projektu);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Złączenie typu '''INNER JOIN''' ====
Konstrukcja typu INNER JOIN jest złączeniem warunkowym o postaci:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
SELECT kolumna1, kolumna2, ...,kolumnaN
FROM tabela1 [INNER] JOIN tabela2
ON wyrażenie_warunkowe;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W zapytaniu słowo INNER jest opcjonalne. 
W wyniku tego złączenia pojawią się tylko te wiersze z tabela ''tabela1'' i ''tabela2'', które spełnią warunki wymienione po klauzuli ON.
Jest ona odpowiednikiem znanej instrukcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT kolumna1, kolumna2, ...,kolumnaN
 FROM tabela1, tabela2, ...,tabelaN
 WHERE warunki; 
&lt;/syntaxhighlight&gt;
==== Złączenie typu '''Self JOIN''' ====
O złączeniu Self JOIN mówimy, gdy po lewej i prawej stronie złączenia występuje ta sama tabela.
W tym typie złączeń za niezbędne uważa się użycie aliasów.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT d1.nazwa, d2.nazwa
 FROM dzialy d1 JOIN dzialy d2
 USING (adres)
 WHERE d1.nazwa != d2.nazwa;

 SELECT d1.nazwa, d2.nazwa
 FROM dzialy d1, dzialy d2
 WHERE d1.adres = d2.adres
 AND d1.nazwa != d2.nazwa;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Ostatnia linijka w kodzie zapobiega wyświetlaniu wierszy, w których w obu kolumnach będzie to
samo (sensem kodu jest wyświetlanie par tych oddziałów, co mają ten sam adres)

'''Inny przykład'''
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT k1.nazwa, k2.nazwa, k2.prac_kontakt
 FROM klienci k1 JOIN klienci k2
 ON (k1.prac_kontaktowy = k2.prac_kontaktowy)
 WHERE k1.nazwa != k2.nazwa;
 SELECT k1.nazwa, k2.nazwa, k2.prac_kontakt
 FROM klienci k1, klienci k2
 WHERE k1.prac_kontaktowy = k2.prac_kontaktowy
 AND k1.nazwa != k2.nazwa;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! nazwa
! nazwa
|-
| księgowość
| marketing
|-
| marketing
| księgowość
|}

==== Złączenie typu '''Equi-JOIN''' ====
Tak naprawdę jest to prawie każde złączenie które do tej pory rozpatrywaliśmy. Charakteryzuje się
tym, że w warunku złączenia (czy to występującym w klauzuli ON czy też w warunku WHERE)
występuje zwykły znak równości.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT p.nazwisko, p1.nazwa
 FROM pracownicy p JOIN projekty p1
 ON p.id = p1.szef_projektu;

 SELECT p.nazwisko, p1.nazwa
 FROM pracownicy p, projekty p1
 WHERE p.id = p1.szef_projektu;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
==== Złączenie typu '''Natural Join''' ====
Ze złączeniem naturalnym mamy do czynienia, gdy obie kolumny występujące w warunku
łączącym są tej samej nazwy. W przypadku tego typu złączenia możemy stosować jedną z czterech
możliwych notacji. Najczęściej polecaną notacją jest JOIN ... USING, zaś najbardziej odradzaną
jest notacja „NATURAL JOIN” gdyż może się trafić sytuacja gdy będzie więcej dopasowań kolumn
o tej samej nazwie niż jedna. Wówczas efekt jest nieokreślony (co w praktyce oznacza że każdy
dostawca baz danych ma swój własny tajny sposób poradzenia sobie z tym problemem).

UWAGA!!! Złączenie Natural Join oraz słowo kluczowe USING występuje w Oracle i PostgreSQL, nie występują w MS SQL.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;

 SELECT p.imie, p.nazwisko, d.nazwa
 FROM pracownicy p JOIN dzialy d
 ON p.id_dzialu = d.id_dzialu;

 SELECT p.imie, p.nazwisko, d.nazwa
 FROM pracownicy p JOIN dzialy d
 USING (id_dzialu);

 SELECT p.imie, p.nazwisko, d.nazwa
 FROM pracownicy p NATURAL JOIN dzialy d;

 SELECT p.imie, p.nazwisko, d.nazwa
 FROM pracownicy p, dzialy d
 WHERE p.id_dzialu = d.id_dzialu;

&lt;/syntaxhighlight&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! p.imie
! p.nazwisko
! d.nazwa
|-
| Jan
| Kowalski
| Księgowość
|-
| Adam
| Nowak
| Administracja IT
|-
| Halina
| Szańska
| Programiści
|-
| Anna
| Ryś
| Administracja IT
|-
| Piotr
| Lis
| Programiści
|-
| Paweł
| Lis
| Programiści
|-
| Jan
| Nowikowski
| Marketing
|-
| Adam
| Kot
| Programiści
|}

==== Złączenie typu '''Theta Join''' ====
Drugą stroną medalu dla równozłączeń są nierównozłączenia. Tym określeniem oznacza się
złączenia w których w warunku występuje inny symbol porównania wartości niż =, np. &gt;,
BETWEEN, !=

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;

 SELECT p1.nazwa, p2.nazwa, p2.termin_oddania
 FROM projekty p1 JOIN projekty p2
 ON (p1.termin_oddania &gt;= p2.termin_oddania)
 WHERE p1.nazwa = 'Statistica';

 SELECT p1.nazwa, p2.nazwa, p2.termin_oddania
 FROM projekty p1, projekty p2
 WHERE p1.termin_oddania &gt;= p2.termin_oddania
 AND p1.nazwa = 'Statistica';
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! p1.nazwa
! p2.nazwa
! p2.termin_oddania
|-
| Statistica
| Upgrade sprzętu
| 10.01.2009
|-
| Statistica
| Statistica
| 20.02.2009
|}

==== Złączenie typu '''Anti Join''' ====
Jest to szczególny przypadek nierównozłączeń, w którym łącznikiem jest operator !=

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT d1.nazwa, d2.nazwa
 FROM dzialy d1 JOIN dzialy d2
 ON d1.adres != d2.adres;

 SELECT d1.nazwa, d2.nazwa
 FROM dzialy d1, dzialy d2
 WHERE d1.adres != d2.adres;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Złączenie typu '''Semi Join''' ====
O złączeniu częściowym mówimy, kiedy w klauzuli SELECT danego złączenia wymieniamy
kolumny tylko z jednej z tabel. Ten typ złączenia służy głównie jako sposób filtrowania informacji.
Zamiast tego typu często w tym samym celu stosuje się podzapytania.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT p.imie, p.nazwisko
 FROM pracownicy p JOIN klienci k
 ON p.id = k.prac_kontaktowy
 WHERE k.k_id &gt;= 3;

 SELECT p.imie, p.nazwisko
 FROM pracownicy p, klienci k
 WHERE p.id = k.prac_kontaktowy
 AND k.k_id &gt;= 3;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Przykład
! imię
! nazwisko
|-
| Jan
| Nowikowski
|-
| Adam
| Kot
|}

Inny przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT p.imie, p.nazwisko
 FROM pracownicy p JOIN projekty p1
 ON p.id = p1.szef_projektu
 WHERE p1.termin_oddania &gt;= '01-JUL-2008';

 SELECT p.imie, p.nazwisko
 FROM pracownicy p, projekty p1
 WHERE p.id = p1.szef_projektu
 AND p1.termin_oddania &gt;= '01-JUL-2008';
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Złączenie typu '''CROSS JOIN''' ====
Złączenie CROSS JOIN jest to tzw. złączenie krzyżowe, którego ogólna postać wygląda następująco:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT kolumna1, kolumna2, ..., kolumnaN
 FROM tabela1 CROSS JOIN tabela2
&lt;/syntaxhighlight&gt;

gdzie N oznacza ostatnią kolumnę tabeli.

Wykonuje ono iloczyn kartezjański na podstawie łączonych tabel, inaczej mówiąc łączy każdy wiersz tabeli ''tabela1''
z każdym wierszem tabeli ''tabela2''. 
Jest ona odpowiednikiem znanej instrukcji:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT kolumna1, kolumna2, ...,kolumnaN
 FROM tabela1, tabela2
&lt;/syntaxhighlight&gt;

'''Przykład'''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;sql&quot;&gt;
 SELECT d.id_dzialu, p.p_id
 FROM dzialy d CROSS JOIN projekty p;

 SELECT d.id_dzialu, p.p_id
 FROM dzialy d, projekty p;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! id_dzialu
! p_id
|-
| 1
| it1
|-
| 2
| it1
|-
| 3
| it1
|-
| 4
| it1
|-
| 1
| p1
|-
| 2
| p1
|-
| 3
| p1
|-
| 4
| p1
|-
| 1
| p2
|-
| 2
| p2
|-
| 3
| p2
|-
| 4
| p2
|}

=== Zewnętrzne złączenia (OUTER JOIN) ===
==== Złączenie typu '''LEFT OUTER JOIN''' ====
Złączenie typu LEFT OUTER JOIN pozwala nam na uwzględnienie w wyniku danych, które nie posiadają swoich odpowiedników w złączanych tabelach.
Oznacza to, że jeśli w pierwszej tabeli pojawiają się wiersze, które nie posiadają odpowiedników w drugiej tabeli to zostaną wzięte pod uwagę podczas złączenia ale puste kolumny zostaną wypełnione wartościami NULL.

Konstrukcja typu LEFT OUTER JOIN:

 SELECT ''kolumna1, kolumna2, ..., kolumnaN''
 FROM ''tabela1'' LEFT [OUTER] JOIN ''tabela2''
 ON ''wyrażenie_warunkowe''

Słowo OUTER jest tutaj opcjonalne.

Przykład dla baz danych Oracle:

 SELECT ''k.nazwa, p.imie, p.nazwisko''
 FROM ''klienci k,pracownicy p''
 WHERE  ''k.prac_kontaktowy = p.id (+);''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! nazwa
! imie
! nazwisko
|-
| Acme S.A.
| Jan
| Nowikowski
|-
| Społem S.A.
| Piotr
| Lis
|-
| Józef Miałkowski
| Jan
| Nowikowski
|-
| Statics Sp.z o.o.
| Adam
| Kot
|-
| Zenon Kruk
| NULL
| NULL
|}

==== Złączenie typu '''RIGHT OUTER JOIN''' ====
Złączenie typu RIGHT OUTER JOIN działa analogicznie do LEFT OUTER JOIN ale w tabeli wynikowej uwzględnia wiersze z drugiej tabeli, które nie posiadają odpowiedników w pierwszej.

Konstrukcja typu RIGHT OUTER JOIN:

 SELECT ''kolumna1, kolumna2, ... , kolumnaN''
 FROM ''tabela1'' RIGHT [OUTER] JOIN ''tabela2''
 ON ''wyrażenie_warunkowe''

Słowo OUTER jest tutaj opcjonalne.

Przykład dla baz danych Oracle:

 SELECT ''k.nazwa, p.imie, p.nazwisko''
 FROM ''klienci k,pracownicy p''
 WHERE  ''k.prac_kontaktowy (+) = p.id;''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Wynik przykładu
! nazwa
! imie
! nazwisko
|-
| Acme S.A.
| Jan
| Nowikowski
|-
| Społem S.A.
| Piotr
| Lis
|-
| Józef Miałkowski
| Jan
| Nowikowski
|-
| Statics Sp.z o.o.
| Adam
| Kot
|-
| NULL
| Jan
| Kowalski
|-
| NULL
| Adam
| Nowak
|-
| NULL
| Halina
| Szańska
|-
| NULL
| Anna
| Ryś
|-
| NULL
| Paweł
| Lis
|}

==== Złączenie typu '''FULL OUTER JOIN''' ====
Złączenie obustronne jest w pewnym sensie sumą złączenia lewostronnego i prawostronnego.
Zawiera wszystkie wiersze obu złączonych tabel, w tym te które nie mają swoich odpowiedników.
W tym typie

 SELECT ''k.nazwa, p.imie, p.nazwisko''
 FROM ''klienci k'' FULL OUTER JOIN ''pracownicy p''
 ON ''(k.prac_kontaktowy = p.id);''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Przykład
! nazwa
! imię
! nazwisko
|-
| Acme S.A.
| Jan
| Nowikowski
|-
| Społem S.A.
| Piotr
| Lis
|-
| Józef Miałkowski
| Jan
| Nowikowski
|-
| Statics Sp.z o.o.
| Adam
| Kot
|-
| Zenon Kruk
| NULL
| NULL
|-
| NULL
| Jan
| Kowalski
|-
| NULL
| Adam
| Nowak
|-
| NULL
| Halina
| Szańska
|-
| NULL
| Anna
| Ryś
|-
| NULL
| Paweł
| Lis
|}

Inny przykład:

 SELECT ''p.nazwa as projekt, p.szef_projektu, k.nazwa, k.prac_kontaktowy''
 FROM ''projekty p'' FULL OUTER JOIN ''klienci k''
 ON ''(p.szef_projektu = k.prac_kontaktowy);''

== Bibliografia ==
* [[w:Marcin Lis|Marcin Lis]], ''PostgreSQL 8.3'', Gliwice, Helion, 2008 {{ISBN|978-83-246-0859-1}}.</text>
      <sha1>0p1lu8qljqrlp42yl236mg1knxqh8ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Gramatyka języka słowackiego/Fonetyka</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17810</id>
    <revision>
      <id>560684</id>
      <parentid>102814</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="cxqm3lzrj7a9idvfq9oljxte7nd54zj" xml:space="preserve">'''Poniżej poprawna treść i przypisy:'''
----------------------------------------


* Obecność iloczasu, tj. występowanie par samogłosek wymawianych długo i krótko.&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

* Spółgłoski zgłoskotwórcze ''l'' i ''r'' mogące w pewnych okolicznościach tworzyć sylaby. Również podlegają zjawisku iloczasu.&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

* Prawo rytmiczne, w myśl którego w jednym wyrazie dwie następujące po sobie sylaby nie mogą zawierać głosek długich. Gdyby zaszła taka sytuacja, następuje skrócenie drugiej sylaby: ''krásný'' → ''krásny''. Występują jednak wyjątki (nie podlegają prawu rytmicznemu), np.: ''prútie'', ''prútia'', ''prútím'', ''skálie'', ''skália'', ''skálím'', ''básní'', ''piesní'', ''páví'', ''pávieho'', ''páviemu'', ''pávích'', ''pávím'', ''líščí'', ''líščieho'', ''býčí'', ''býčieho'', ''zvážnieť'', ''zmúdrieť'', ''pálievať'', ''chránievať'', ''vábievať'',  ''vtáčí'', ''lístí'', ''tŕní'', ''námietka'', ''zásielka'', ''uzávierka'', ''súčiastka'', ''sídiel'', ''pásiem'', ''písiem'', ''čísiel'', ''tretíkrát'', ''niečích'', ''viacnásobný'', ''viackrát'', ''tisíckrát'', ''viacmiestny''.&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bakalová&quot;&gt;Veronika Bakalová, Jarmila Krajčovičová, Anton Bujalka, ''Slovenský jazyk pre 4. ročník základných škôl'', OG-Vydavateľstvo Poľana spol. s.r.o., Bratislava 2003, s. 35,131, {{ISBN|80-89002-70-6}}.&lt;/ref&gt;
  
* Silny podział na dialekty, niekiedy różniące się od siebie dość znacznie.&lt;ref name=&quot;Krajčovičová, Caltíková, Žigová&quot;&gt;Jarmila Krajčovičová, Milada Caltíková, Lucia Žigová ''Slovenský jazyk 6. Účebnica'', Vydal Orbis Pictus Istropolitana, spol. s.r.o., Bratislava 2004, s. 38, {{ISBN|80-7158-520-3}}.&lt;/ref&gt;

Język słowacki posiada 13 samogłosek, z czego 12 tworzy pary iloczasowe&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

W języku słowackim występują 4 dwugłoski , tzw. dyftongi&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;:

:ia, ie, iu, ô (uo)

Spółgłoski ''l'' i ''r'' mogą w niektórych sytuacjach zachowywać się jak samogłoski, tj. tworzyć sylaby. W takim użyciu zyskują one dodatkowo swe formy długie: ''ŕ'', ''ĺ''. Ta właściwość umożliwia tworzenie wyrazów, a nawet całych zdań nie posiadających ani jednej samogłoski, np.: ''krv'', ''vlk'', ''strč'', ''krk'', ''vrch'', ''prst'', ''tĺcť'', ''kŕč''&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

W języku słowackim występuje 11 spółgłosek miękkich: ''j'', ''č'', ''dž'', ''š'', ''ž'', ''c'', ''dz'', ''ň'', ''ď'', ''ť'', ''ľ''&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krajčovičová, Caltíková&quot;&gt;Jarmila Krajčovičová, Milada Caltíková, ''Slovenský jazyk 5. Účebnica'', Vydal Orbis Pictus Istropolitana, spol. s.r.o., Bratislava 2006, s. 6, {{ISBN|80-7158-701-X}}.&lt;/ref&gt;. Trzy ostanie nie pojawiają się w języku polskim, stąd ich opanowanie może zająć trochę czasu.


{{Przypisy}}

--[[Wikipedysta:SolLuna|SolLuna]] ( [[Dyskusja Wikipedysty:SolLuna|dyskusja]]) 18:20, 22 cze 2009 (CEST)</text>
      <sha1>cxqm3lzrj7a9idvfq9oljxte7nd54zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Gramatyka języka słowackiego/Pisownia</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17811</id>
    <revision>
      <id>560685</id>
      <parentid>514933</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="t02flz667541ysi9p6lta7q6d1jj01y" xml:space="preserve">'''Poniżej poprawna treść i przypisy:'''
----------------------------------------


Współczesny słowacki alfabet składa się z 46 liter (każda litera ma odpowiednie miejsce w rzędzie)&lt;ref name=&quot;Bakalová&quot;&gt;Veronika Bakalová, Jarmila Krajčovičová, Anton Bujalka, ''Slovenský jazyk pre 4. ročník základných škôl'', OG-Vydavateľstvo Poľana spol. s.r.o., Bratislava 2003, s. 10-11, {{ISBN|80-89002-70-6}}.&lt;/ref&gt;:

:a, á, ä, b, c, č, d, ď, dz, dž, e, é, f, g, h, ch, i, í, j, k, l, ľ, ĺ, m, n, ň, o, ó, ô, p, q, r, ŕ, s, š, t, ť, u, ú, v, w, x, y, ý, z, ž.&lt;ref name=&quot;Krajčovičová&quot;&gt;Jarmila Krajčovičová, Milada Caltíková, ''Slovenský jazyk 5. Účebnica'', Vydal Orbis Pictus Istropolitana, spol. s.r.o., Bratislava 2006, s. 2-9, {{ISBN|80-7158-701-X}}.&lt;/ref&gt;

:Litery q i w są używane tylko w wyrazach pochodzenia obcego, np.: Walter, watt, Quido&lt;ref name=&quot;Bakalová&quot;&gt;Veronika Bakalová, Jarmila Krajčovičová, Anton Bujalka, ''Slovenský jazyk pre 4. ročník základných škôl'', OG-Vydavateľstvo Poľana spol. s.r.o., Bratislava 2003, s. 10-11, {{ISBN|80-89002-70-6}}.&lt;/ref&gt;.

Spółgłoski miękkie: ''ť'', ''Ť''; ''ď'', ''Ď''; ''ľ'', ''Ľ''; ''ň'', ''Ň'' są oznaczone, tzw. znakiem miękkości. Nie wszędzie jest on jednak stosowany, ponieważ właściwości zmiękczające posiadają następujące samogłoski: ''i'', ''í'', ''e'' oraz dwugłoski, tzw. dyftongi: ''ia'', ''ie'', ''iu''&lt;ref name=&quot;Ivanová1&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková, ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;. Przykład: ''nedeľa'' → ''/ňeďeľa/'', ''diera'' → ''/ďiera/'', ''hadia'' → ''/haďia/'', ''šitiu'' → ''/šiťiu/''. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, kiedy tracą one tę zdolność:

:zaimki, np.: ''ten'', ''tento'', ''onen'', ''tej'', ''tí'', ''tie'', ''tejto'', ''títo'', ''tieto'', ''onej'', ''oní''&lt;ref name=&quot;Ivanová2&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

:wyrazy: ''teda'', ''vtedy'', ''odvtedy'', ''vtedajší'', ''teraz'', ''žiaden'', ''hoden'', ''pijatika'', ''terč'', ''vínečko'', ''jeden'', ''jedenásť''&lt;ref name=&quot;Ivanová&quot;&gt;Mária Ivanová-Šalingová, Samo Šaling, Zuzana Maníková, ''Slovenčina bez chýb'', Vydavateľstvo SAMO AAMM, Veľký Šariš 1998, s. 9-18, {{ISBN|80-967524-3-X}}.&lt;/ref&gt;

* konkretne wyrazy, np.: ''pravda'', ''polievka''&lt;ref name=&quot;Stano&quot;&gt;Mikuláš Stano, Ferdinand Buffa, ''Poľsko-slovenský a slovensko-poľský slovník'', Slovenské pedagogické nakladateľstvo, Bratislava 1988, s. 569.&lt;/ref&gt; 

{{Przypisy}}

--[[Wikipedysta:SolLuna|SolLuna]] ( [[Dyskusja Wikipedysty:SolLuna|dyskusja]]) 18:31, 22 cze 2009 (CEST)</text>
      <sha1>t02flz667541ysi9p6lta7q6d1jj01y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aneks/Gęstość i skład procentowy roztworów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18063</id>
    <revision>
      <id>560674</id>
      <parentid>522808</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47754" sha1="1831ksifo2dtmkxgzttv2yyqobnp25j" xml:space="preserve">'''UWAGA''' Wszystkie gęstości podano w g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, w odniesieniu do wody o temperaturze 4°C, chyba, że zaznaczono inaczej.

===Roztwory wodne alkoholu etylowego ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;etanolu
!Gęstość (20°C)
!Gęstość (25°C)
!Procent objętościowy&lt;br&gt;etanolu (20°C)
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,98938
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,98817
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,98187
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,98043
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,97514
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,97334
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,96864
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,96639
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,96168
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,95895
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,95382
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,95067
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,94494
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,94146
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,93518
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,93148
|style=&quot;text-align:center&quot; | 47,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,92472
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,92085
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,91384
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,90985
|style=&quot;text-align:center&quot; | 57,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,90258
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,89850
|style=&quot;text-align:center&quot; | 62,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,89113
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,88699
|style=&quot;text-align:center&quot; | 67,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,87948
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,87927
|style=&quot;text-align:center&quot; | 72,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,86766
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,85340
|style=&quot;text-align:center&quot; | 76,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,85564
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,85134
|style=&quot;text-align:center&quot; | 81,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,84344
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,83911
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,83095
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,82660
|style=&quot;text-align:center&quot; | 89,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81797
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81362
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81529
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81094
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81257
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80823
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80983
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80549
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80705
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80272
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80424
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79991
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80138
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79706
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79846
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79415
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79547
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79117
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79243
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,78814
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,78934
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,78506
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100,0
|}

===Roztwory wodne alkoholu metylowego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;metanolu
!Gęstość (15°C)
!Procent objętościowy&lt;br&gt;metanolu
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,99029
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,22
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,98241
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,35
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,97518
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,38
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,96814
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,96108
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30,19
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,95366
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,95
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,94570
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,59
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,93720
|style=&quot;text-align:center&quot; | 47,11
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,92815
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52,49
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,91852
|style=&quot;text-align:center&quot; | 57,71
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,90839
|style=&quot;text-align:center&quot; | 62,78
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,89781
|style=&quot;text-align:center&quot; | 67,69
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,88662
|style=&quot;text-align:center&quot; | 72,42
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,87507
|style=&quot;text-align:center&quot; | 76,98
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,86300
|style=&quot;text-align:center&quot; | 81,34
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,85048
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85,30
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,83742
|style=&quot;text-align:center&quot; | 89,45
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,82396
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93,19
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,82124
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93,91
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81849
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94,63
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81568
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,81285
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,02
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80999
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,70
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80713
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97,37
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80428
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,04
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80143
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79859
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99,35
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,79577
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00
|}

===Roztwory wodne kwasu solnego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu solnego
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;HCl w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0032
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,003
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0082
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,006
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0181
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,007
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0279
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,167
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0376
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,301
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0474
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,47
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0574
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,69
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0675
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14,59
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0776
|style=&quot;text-align:center&quot; | 17,24
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0878
|style=&quot;text-align:center&quot; | 19,58
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0980
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,96
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1083
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,38
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1187
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26,85
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1290
|style=&quot;text-align:center&quot; | 29,35
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1392
|style=&quot;text-align:center&quot; | 31,90
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1492
|style=&quot;text-align:center&quot; | 34,48
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1593
|style=&quot;text-align:center&quot; | 37,10
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1691
|style=&quot;text-align:center&quot; | 39,75
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1789
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42,44
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 38
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1885
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45,16
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1980
|style=&quot;text-align:center&quot; | 47,92
|}

===Roztwory wodne kwasu bromowodorowego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu bromowodorowego
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;HBr w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0723
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1579
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2580
|style=&quot;text-align:center&quot; | 37,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3150
|style=&quot;text-align:center&quot; | 46,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3772
|style=&quot;text-align:center&quot; | 56,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4446
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5173
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5953
|style=&quot;text-align:center&quot; | 87,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,6787
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,7675
|style=&quot;text-align:center&quot; | 114,9
|-
|}

===Roztwory wodne kwasu jodowodorowego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu jodowodorowego
!Gęstość (15°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;HI w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,77
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1758
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 31,77
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2962
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42,7
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4489
|style=&quot;text-align:center&quot; | 61,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 56,78
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,6998
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 61,97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8218
|style=&quot;text-align:center&quot; | 112,8
|-
|}

===Roztwory wodne kwasu siarkowego(VI)===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu siarkowego(VI)
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0051
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,005
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0118
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,024
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0184
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3,055
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0250
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,100
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0317
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,159
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0661
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,66
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1020
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16,53
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1394
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,79
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1783
|style=&quot;text-align:center&quot; | 29,46
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2185
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36,56
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2579
|style=&quot;text-align:center&quot; | 44,10
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3028
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52,11
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3476
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60,64
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3951
|style=&quot;text-align:center&quot; | 69,76
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4453
|style=&quot;text-align:center&quot; | 79,49
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4983
|style=&quot;text-align:center&quot; | 89,90
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5533
|style=&quot;text-align:center&quot; | 101,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,6105
|style=&quot;text-align:center&quot; | 112,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,6692
|style=&quot;text-align:center&quot; | 125,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,7272
|style=&quot;text-align:center&quot; | 138,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,7786
|style=&quot;text-align:center&quot; | 151,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8144
|style=&quot;text-align:center&quot; | 163,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8195
|style=&quot;text-align:center&quot; | 165,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8240
|style=&quot;text-align:center&quot; | 167,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8279
|style=&quot;text-align:center&quot; | 170,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8312
|style=&quot;text-align:center&quot; | 172,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8337
|style=&quot;text-align:center&quot; | 174,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8355
|style=&quot;text-align:center&quot; | 176,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8364
|style=&quot;text-align:center&quot; | 178,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8361
|style=&quot;text-align:center&quot; | 179,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8342
|style=&quot;text-align:center&quot; | 181,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,8305
|style=&quot;text-align:center&quot; | 183,1
|}

===Kwas siarkowy(VI) dymiący (oleum)===

'''UWAGA''' Gęstości wyznaczone względem wody o temperaturze 20°C.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;wolnego SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;wolnego SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,54
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,860
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,66
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,865
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,870
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,44
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,875
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,42
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,880
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 7,29
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,885
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,890
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 9,43
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,895
|style=&quot;text-align:center&quot; | 17,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,07
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,900
|style=&quot;text-align:center&quot; | 19,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,56
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,905
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 11,43
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,910
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,33
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,915
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,920
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,57
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,925
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,34
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,930
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25,65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,935
|style=&quot;text-align:center&quot; | 49,6
|-
|}

'''UWAGA''' Gęstości wyznaczone względem wody o temperaturze 15°C.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;wolnego SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
!Gęstość (15°C)
!Procent wagowy&lt;br&gt;całkowitej zawartości SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,888
|style=&quot;text-align:center&quot; | 83,46
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,920
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85,30
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,957
|style=&quot;text-align:center&quot; | 87,14
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,009
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90,81
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,020
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92,65
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,018
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94,48
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,990
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,18
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,984
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00
|-
|}

===Roztwory wodne kwasu azotowego(V)===

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu azotowego(V)
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0036
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,004
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0091
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,018
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0146
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3,044
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0201
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,080
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0256
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,128
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0543
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,54
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0842
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16,26
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1150
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,30
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1469
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28,67
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1800
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,40
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2140
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42,49
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2463
|style=&quot;text-align:center&quot; | 49,85
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2783
|style=&quot;text-align:center&quot; | 57,52
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65,50
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3393
|style=&quot;text-align:center&quot; | 73,66
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3667
|style=&quot;text-align:center&quot; | 82,00
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3913
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90,43
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4134
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,94
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4337
|style=&quot;text-align:center&quot; | 107,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4521
|style=&quot;text-align:center&quot; | 116,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4686
|style=&quot;text-align:center&quot; | 124,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4826
|style=&quot;text-align:center&quot; | 133,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4850
|style=&quot;text-align:center&quot; | 135,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4873
|style=&quot;text-align:center&quot; | 136,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4892
|style=&quot;text-align:center&quot; | 138,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4912
|style=&quot;text-align:center&quot; | 140,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4932
|style=&quot;text-align:center&quot; | 141,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4952
|style=&quot;text-align:center&quot; | 143,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4974
|style=&quot;text-align:center&quot; | 145,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5008
|style=&quot;text-align:center&quot; | 147,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5056
|style=&quot;text-align:center&quot; | 149,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5129
|style=&quot;text-align:center&quot; | 151,3
|}

===Roztwory wodne kwasu octowego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu octowego
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COOH w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9996
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9996
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0012
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,002
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0025
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3,008
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0040
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,016
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0055
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,028
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0125
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,13
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0195
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,29
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0263
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,53
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0326
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25,82
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0384
|style=&quot;text-align:center&quot; | 31,15
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0438
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36,53
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0488
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,95
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0534
|style=&quot;text-align:center&quot; | 47,40
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0575
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52,88
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0611
|style=&quot;text-align:center&quot; | 58,36
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0642
|style=&quot;text-align:center&quot; | 63,85
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0666
|style=&quot;text-align:center&quot; | 69,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0685
|style=&quot;text-align:center&quot; | 74,80
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0696
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80,22
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0700
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85,60
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0689
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90,86
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0661
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95,95
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0652
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96,93
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0643
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97,92
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0632
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98,88
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0619
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99,82
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0605
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0588
|style=&quot;text-align:center&quot; | 101,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0570
|style=&quot;text-align:center&quot; | 102,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0549
|style=&quot;text-align:center&quot; | 103,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0524
|style=&quot;text-align:center&quot; | 104,2
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0498
|style=&quot;text-align:center&quot; | 105,0
|}

===Roztwory wodne kwasu mrówkowego===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu mrówkowego
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;HCOOH w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0019
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,002
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0044
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,009
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0070
|style=&quot;text-align:center&quot; | 3,021
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0093
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,037
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0115
|style=&quot;text-align:center&quot; | 5,058
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0246
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,25
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0370
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,66
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0488
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,98
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0609
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26,52
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0729
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32,19
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0847
|style=&quot;text-align:center&quot; | 37,96
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0963
|style=&quot;text-align:center&quot; | 43,85
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1085
|style=&quot;text-align:center&quot; | 49,88
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1207
|style=&quot;text-align:center&quot; | 56,04
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1320
|style=&quot;text-align:center&quot; | 62,26
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1424
|style=&quot;text-align:center&quot; | 68,54
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1543
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75,03
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1655
|style=&quot;text-align:center&quot; | 81,59
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1769
|style=&quot;text-align:center&quot; | 88,27
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1860
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94,88
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1953
|style=&quot;text-align:center&quot; | 101,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2044
|style=&quot;text-align:center&quot; | 108,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 91
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2059
|style=&quot;text-align:center&quot; | 109,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2078
|style=&quot;text-align:center&quot; | 111,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 93
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2099
|style=&quot;text-align:center&quot; | 112,5
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2117
|style=&quot;text-align:center&quot; | 113,9
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2140
|style=&quot;text-align:center&quot; | 115,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2158
|style=&quot;text-align:center&quot; | 116,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 97
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2170
|style=&quot;text-align:center&quot; | 118,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2183
|style=&quot;text-align:center&quot; | 119,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 99
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2202
|style=&quot;text-align:center&quot; | 120,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2212
|style=&quot;text-align:center&quot; | 122,1
|}

===Roztwory wodne kwasu ortofosforowego(V)===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;kwasu ortofosforowego(V)
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0092
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,018
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0200
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,080
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0309
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,185
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0420
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,336
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0532
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,53
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1134
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,27
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1805
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,42
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,216
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42,56
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,254
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50,16
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,293
|style=&quot;text-align:center&quot; | 58,19
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,335
|style=&quot;text-align:center&quot; | 66,75
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,379
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75,85
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,426
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85,56
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 65
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,475
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95,88
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 70
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,526
|style=&quot;text-align:center&quot; | 106,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,579
|style=&quot;text-align:center&quot; | 118,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 80
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,633
|style=&quot;text-align:center&quot; | 130,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 85
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,689
|style=&quot;text-align:center&quot; | 143,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 90
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,746
|style=&quot;text-align:center&quot; | 157,1
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 92
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,770
|style=&quot;text-align:center&quot; | 162,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 94
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,794
|style=&quot;text-align:center&quot; | 168,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 96
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,819
|style=&quot;text-align:center&quot; | 174,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 98
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,844
|style=&quot;text-align:center&quot; | 180,7
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 100
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,870
|style=&quot;text-align:center&quot; | 187,0
|}

===Roztwory wodne amoniaku===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;amoniaku
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; w 1000 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9939
|style=&quot;text-align:center&quot; | 9,94
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9895
|style=&quot;text-align:center&quot; | 19,79
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9811
|style=&quot;text-align:center&quot; | 39,24
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9730
|style=&quot;text-align:center&quot; | 58,38
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9651
|style=&quot;text-align:center&quot; | 77,21
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9575
|style=&quot;text-align:center&quot; | 95,75
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9501
|style=&quot;text-align:center&quot; | 114,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9430
|style=&quot;text-align:center&quot; | 132,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9362
|style=&quot;text-align:center&quot; | 149,8
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9295
|style=&quot;text-align:center&quot; | 167,3
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9229
|style=&quot;text-align:center&quot; | 184,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9164
|style=&quot;text-align:center&quot; | 201,6
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9101
|style=&quot;text-align:center&quot; | 218,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,9040
|style=&quot;text-align:center&quot; | 235,0
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,8980
|style=&quot;text-align:center&quot; | 251,4
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 0,8920
|style=&quot;text-align:center&quot; | 267,6
|-
|}

===Roztwory wodne wodorotlenku sodu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;wodorotlenku sodu
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;NaOH w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0095
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,010
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0207
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,041
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0428
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,171
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0648
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,389
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0869
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,695
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1089
|style=&quot;text-align:center&quot; | 11,09
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1309
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,57
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1530
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16,14
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1751
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,80
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1972
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,55
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2191
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,38
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2411
|style=&quot;text-align:center&quot; | 27,30
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2629
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30,31
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2848
|style=&quot;text-align:center&quot; | 33,40
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3064
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36,58
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3279
|style=&quot;text-align:center&quot; | 39,84
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3490
|style=&quot;text-align:center&quot; | 43,17
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3696
|style=&quot;text-align:center&quot; | 46,57
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3900
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50,04
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 38
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4101
|style=&quot;text-align:center&quot; | 53,58
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4300
|style=&quot;text-align:center&quot; | 57,20
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4494
|style=&quot;text-align:center&quot; | 60,87
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 44
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4685
|style=&quot;text-align:center&quot; | 64,61
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 46
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4873
|style=&quot;text-align:center&quot; | 68,42
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 48
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5065
|style=&quot;text-align:center&quot; | 72,31
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5253
|style=&quot;text-align:center&quot; | 76,27
|-
|}

===Roztwory wodne wodorotlenku potasu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;wodorotlenku potasu
!Gęstość (15°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;KOH w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0083
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,008
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0175
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,035
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0359
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,144
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0544
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,326
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0730
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,584
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0918
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,92
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1108
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1299
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,82
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1493
|style=&quot;text-align:center&quot; | 19,70
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1688
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,04
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1884
|style=&quot;text-align:center&quot; | 23,77
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2083
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26,58
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2285
|style=&quot;text-align:center&quot; | 29,48
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2489
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32,47
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2695
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,55
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2905
|style=&quot;text-align:center&quot; | 38,72
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3117
|style=&quot;text-align:center&quot; | 41,97
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3331
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3549
|style=&quot;text-align:center&quot; | 48,78
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 38
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3769
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52,32
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3991
|style=&quot;text-align:center&quot; | 55,96
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4215
|style=&quot;text-align:center&quot; | 59,70
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 44
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4443
|style=&quot;text-align:center&quot; | 63,55
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 46
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4673
|style=&quot;text-align:center&quot; | 67,50
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 48
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4907
|style=&quot;text-align:center&quot; | 71,55
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5143
|style=&quot;text-align:center&quot; | 75,72
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 52
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5382
|style=&quot;text-align:center&quot; | 79,99
|-
|}

===Roztwory wodne węglanu sodu===

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;węglanu sodu
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;węglanu sodu w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0086
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,009
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0190
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,038
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0398
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,159
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0606
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,364
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0816
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,653
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1029
|style=&quot;text-align:center&quot; | 11,03
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1244
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,49
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1463
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16,05
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1682
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,50
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1905
|style=&quot;text-align:center&quot; | 31,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2132
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24,26
|}

===Roztwory wodne węglanu potasu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;węglanu potasu
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;K&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0072
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,007
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0163
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,033
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0345
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,138
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0529
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,317
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0715
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,572
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0904
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,90
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1096
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,32
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1291
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,81
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1490
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18,38
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1692
|style=&quot;text-align:center&quot; | 21,05
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1898
|style=&quot;text-align:center&quot; | 23,80
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2107
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26,64
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2320
|style=&quot;text-align:center&quot; | 29,57
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2536
|style=&quot;text-align:center&quot; | 32,59
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2756
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35,72
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,2979
|style=&quot;text-align:center&quot; | 38,94
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,3548
|style=&quot;text-align:center&quot; | 47,42
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4141
|style=&quot;text-align:center&quot; | 56,56
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 45
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,4759
|style=&quot;text-align:center&quot; | 66,42
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,5404
|style=&quot;text-align:center&quot; | 77,02
|-
|}

===Roztwory wodne chlorku sodu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;chlorku sodu
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;NaCl w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0053
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,005
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0125
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,025
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0268
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,107
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0413
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,248
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0559
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,447
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0707
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,71
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0857
|style=&quot;text-align:center&quot; | 13,03
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1009
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,41
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1162
|style=&quot;text-align:center&quot; | 17,86
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1319
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,37
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1478
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,96
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1640
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25,61
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1804
|style=&quot;text-align:center&quot; | 28,33
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1972
|style=&quot;text-align:center&quot; | 31,13
|-
|}

===Roztwory wodne chlorku potasu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;chlorku potasu
!Gęstość (20°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;KCl w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0046
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,005
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0110
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,022
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0239
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,096
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0369
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,221
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0500
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,400
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0633
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,63
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0768
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,92
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0905
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,27
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1043
|style=&quot;text-align:center&quot; | 17,67
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1185
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,13
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1328
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,66
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1474
|style=&quot;text-align:center&quot; | 25,24
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1623
|style=&quot;text-align:center&quot; | 27,90
|-
|}

===Roztwory wodne azotanu(III) sodu===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Procent wagowy&lt;br&gt;azotanu(III) sodu
!Gęstość (15°C)
!Liczba gramów&lt;br&gt;NaNO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; w 100 ml
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0058
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,006
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0125
|style=&quot;text-align:center&quot; | 2,025
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0260
|style=&quot;text-align:center&quot; | 4,104
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0397
|style=&quot;text-align:center&quot; | 6,238
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0535
|style=&quot;text-align:center&quot; | 8,428
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0675
|style=&quot;text-align:center&quot; | 10,68
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0816
|style=&quot;text-align:center&quot; | 12,98
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,0959
|style=&quot;text-align:center&quot; | 15,34
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1103
|style=&quot;text-align:center&quot; | 17,76
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1248
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20,25
|-
|style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|style=&quot;text-align:center&quot; | 1,1394
|style=&quot;text-align:center&quot; | 22,79
|}

===Źródła===
*Arthur Israel Vogel: ''Preparatyka organiczna''. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo - Techniczne, 1984. {{ISBN|83-204-0579-3}}


[[Aneks|&lt; Powrót (Aneks)]]</text>
      <sha1>1831ksifo2dtmkxgzttv2yyqobnp25j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Materiały</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18557</id>
    <revision>
      <id>560717</id>
      <parentid>521013</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="cv47ues06n6cd7nkilc2gkqyc2c24yw" xml:space="preserve">Podręcznik ten opierał się na tych materiałach:

*Der die das Neu Podręcznik do języka niemieckiego dla klasy IV autorstwa Marty Kozubskiej, Ewy Krawczyk i Lucyny Zastąpiło, wydawnictwo Szkolne PWN (www.wszpwn.com.pl) {{ISBN|83-7195-218-X}} Warszawa 2004
*Der die das Neu Podręcznik do języka niemieckiego dla klasy V autorstwa Marty Kozubskiej, Ewy Krawczyk i Lucyny Zastąpiło, wydawnictwo Szkolne PWN (www.wszpwn.com.pl) {{ISBN|978-83-7446-152-8}} Warszawa 2007
*[[Niemiecki|Moduł do języka niemieckiego znajdujący się u nas]]
*Zdjęcia pochodzące z serwisu [http://commons.wikimedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna Wikimedia Commons]
*[[w:Strona główna|Polskojęzyczna Wikipedia]]

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Autorzy/]]|
  [[../Jak korzystać z podręcznika/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cv47ues06n6cd7nkilc2gkqyc2c24yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Plan lekcji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20562</id>
    <revision>
      <id>560718</id>
      <parentid>520999</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="3e7lzn661u7bwwg5f8ge6i43e4lt6mc" xml:space="preserve">==Słowniczek==
* '''Polnisch''' - (język polski)
* '''Deutsch''' (język niemiecki)
* '''Englisch''' (język angielski)
* '''Mathematik''' (matematyka) (Uwaga! Często stosuje się także wersję Mathe, która znaczy tyle co nasza Matma &lt;ref&gt;Der die das Neu Podręcznik do języka niemieckiego dla klasy V autorstwa Marty Kozubskiej, Ewy Krawczyk i Lucyny Zastąpiło, wydawnictwo Szkolne PWN (www.wszpwn.com.pl) {{ISBN|978-83-7446-152-8}} Warszawa 2007&lt;/ref&gt;)
* '''Physik''' (fizyka)
* '''Biologie/Bio''' (biologia)
* '''Chemie''' (chemia)
* '''Erdkunde/Geografie''' (geografia)
* '''Geschichte''' (historia)
* '''Religion/Ethik''' (religia/etyka)
* '''Informatik''' (informatyka)
* '''Musik''' (muzyka)
* '''Kunst''' (plastyka)
* '''Sport''' (wychowanie fizyczne)

==Gramatyka==
*Pytania w języku niemieckim tworzymy: słowo pytające + czasownik + osoba + reszta. Na przykład:
**Wann hat Sandra Kunst?

==Tekst==
* Was hat jetzt Klasse 5a?
* Klasse 5a hat jetzt Mathematik.


* Welche Klasse hat jetzt Musik?
* Klasse 6c hat jetzt Musik?

==Ćwiczenia==
*Powiedz, jaki jutro będziesz miał plan lekcji. Jeżeli nie znasz jakiegoś słowa skorzystaj ze słownika.
*Powtórz sobie budowę rzeczowników złożonych ([http://pl.wikibooks.org/wiki/Niemiecki_dla_gimnazjum/Gry#Gramatyka lekcja, na której omawialiśmy materiał]) i przetłumacz:

die Polnischstunde&lt;br /&gt;
das Matheheft&lt;br /&gt;

&lt;small&gt;[[Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Plan lekcji/Odpowiedzi|Odpowiedzi do lekcji]]&lt;/small&gt;

{{przypisy}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Przedmioty/]]|
  [[../Jedzenie i picie/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3e7lzn661u7bwwg5f8ge6i43e4lt6mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia powszechna/O podręczniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20802</id>
    <revision>
      <id>560687</id>
      <parentid>474302</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7661" sha1="1iyaemtmfp2fmt3to8czea4e476p0sj" xml:space="preserve">= Historia ludzkości =
== Literatura ogólna ==
* Gryczyński Michał, ''Leksykon papieży'', Wydawnictwo &quot;Książnica&quot; Sp. z o.o., Katowice 2007, {{ISBN|978-83-7132-964-7}}.
* Praca zbiorowa, ''Oxford - Wielka Historia Świata'', Amercom SA, 2005, {{ISBN|83-7425-025-9}}.

== Prehistoria ==
=== Ewolucja człowiekowatych w miocenie i pliocenie ===
* {{Cytuj książkę|tytuł=Prawdziwa planeta małp|nazwisko=Begun|imię=David R.|rok=2017|wydawca=Prószyński i S-ka|miejsce=Warszawa|strony=|isbn=978-83-8123-000-1}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Człowiek. Biografia|nazwisko=Dunbar|imię=Robin|rok=2016|wydawca=Copernicus Center|miejsce=Kraków|strony=|isbn=978-83-7886-178-2}}

=== Paleolit ===
* {{Cytuj książkę|tytuł=Człowiek. Biografia|nazwisko=Dunbar|imię=Robin|rok=2016|wydawca=Copernicus Center|miejsce=Kraków|strony=|isbn=978-83-7886-178-2}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Ewolucja człowieka|nazwisko=Wolański|imię=Napoleon|rok=2012|wydawca=PWN|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-01-14864-5|tom=2|tytuł tomu=Ewolucja i dostosowanie biokulturowe}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Potęga mózgu. Jak ewolucja społeczna kształtowała ludzki umysł |nazwisko=Gamble |imię=Clive |nazwisko2=Gowlett |imię2=John |nazwisko3=Dunbar |imię3=Robin |rok=2017 |wydawca=Copernicus Center |miejsce=Kraków |isbn=978-83-7886-340-3}}

== Starożytność ==
=== Literatura ogólna ===
* ''Mitologia Egiptu i Starożytnego Wschodu'', WydawnictwoRTW Sp. z o.o., Warszawa 2004, {{ISBN|83-89200-33-3}}.&lt;ref&gt;Przygotowanie materiałów - Taracha Piotr, Opracowanie redakcyjne - Warsiński Piotr&lt;/ref&gt;

=== Mezopotamia ===
* Łyczykowska Krystyna, Szarzyńska Krystyna, ''Mitologia Mezopotamii'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1981, 83-221-0132-5.

=== Starożytny Egipt ===
* Lipińska Jadwiga, Marcinak Marek, ''Mitologia starożytnego Egiptu'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1977, {{ISBN|83-221-0135-2}}.
* Praca zbiorowa pod redakcją Joanny Cieślewskiej, ''Mitologie świata: starożytni Egipcjanie'', Rzeczpospolita, Warszawa 2007, {{ISBN|978-83-89840-03-5}}.

=== Starożytny Izrael ===
* Praca zbiorowa, ''Wielkie Tajemnice Biblii'', Amercom SA, 2011, {{ISBN|978-83-261-0869-3}}.

=== Starożytna Grecja ===
* Pietrzykowski Michał, ''Mitologia starożytnej Grecji'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, {{ISBN|83-221-0111-2}}.

=== Starożytny Rzym ===
* Krawczuk Aleksander, ''Mitologia starożytnej Italii'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1984, {{ISBN|82-221-0119-8}}.

== Średniowiecze ==
* Bloch Marc, ''Społeczeństwo feudalne'', PIW, Warszawa 2002, {{ISBN|8306028651}}
* Coulton George Gordon, ''Panorama średniowiecznej Anglii'', PIW, Warszawa 1976, {{ISBN|83-221-0426-X}}
* Gieysztor Aleksander, ''Mitologia Słowian'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1982, {{ISBN|83-221-0152-X}}.
* Kurtyka Janusz, ''Odrodzone Królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań'', Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2001, {{ISBN|83-88385-07-0}}
* Manteuffel Tadeusz, ''Historia Powszechna. Średniowiecze.'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, {{ISBN|8301145439}}
* Michałowski Roman, ''Historia Powszechna. Średniowiecze.'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, {{ISBN|9788301160180}}
* Modzelewski Karol, ''Barbarzyńska Europa'', Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2004, {{ISBN|9788320717582}}                                                                                      
* Modzelewski Karol. ''Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego, X-XIII w.'', Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wrocław 1975, {{ISBN|83-7063-273-4}}
* Riché Pierre. ''Życie codzienne w państwie Karola Wielkiego'', PIW, Warszawa 1997, {{ISBN|83-06-00070-6}}
* Runciman Steven, ''Dzieje wypraw krzyżowych: Pierwsza krucjata i założenie Królestwa Jerozolimskiego'', PIW, Warszawa 1997, {{ISBN|8306025423}}
* Runciman Steven, ''Dzieje wypraw krzyżowych: Królestwo Jerozolimskie i frankijski Wschod 1100-1187'', PIW, Warszawa 1997, {{ISBN|8306025423}}
* Runciman Steven, ''Dzieje wypraw krzyżowych: Królestwo Akki i późniejsze krucjaty'', PIW, Warszawa 1997, {{ISBN|8306025423}} 
* Piekarczyk Stanisław. ''Mitologia germańska'', Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, {{ISBN|83-221-0076-0}}
* Szczur Stanisław, ''Historia Polski. Średniowiecze'', Wydawnictwo Literackie, Warszawa 2002, {{ISBN|9788308041352}}
* Zientara Benedykt, ''Historia Powszechna. Średniowiecze'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, {{ISBN|978-83-01-14543-9}}
* Zientara Benedykt, ''Henryk Brodaty i jego czasy'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975, {{ISBN|83-7436-056-9}}

== Od XV w. do czasów najnowszych ==
=== Okres międzywojenny ===
* Overy Richard, ''1939. Nad przepaścią'', Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009, {{ISBN|978-83-7414-658-6}}.

=== II wojna światowa ===

== Historia Polski ==
=== Literatura ogólna ===
* Balzer Oswald, ''Genealogia Piastów'', Avalon Wydawnictwo, Kraków 2005, {{ISBN|83-918497-0-8}}.
* Davies Norman, ''Boże Igrzysko. Historia Polski'', Wydawnictwo Znak, Kraków 1993, {{ISBN|83-7006-331-4}}.
* Jasienica Paweł, ''Polska Piastów'', Próczyński i S-ka Wydawnictwo, {{ISBN|978-83-7469-479-7}}.
* Jasiński Kazimierz, ''Rodowód Piastów Śląskich'', Avalon Wydawnictwo, Kraków 2007, {{ISBN|948-83-60448-28-1}}.
* Kadłubek Wincenty, ''Kronika polska'', Ossolineum Wydawnictwo, DeAgostini Wydawnictwo, Warszawa 2003, {{ISBN|83-04-04613-X}}.
* Mikołajczak Witold, ''Wojny polsko-krzyżackie'', Replika Wydawnictwo, Warszawa 2009, {{ISBN|978-8360383-14-8}}.
* Pleśniarczyk Piotr, ''Historia Polski w pigułce'', Dom Wydawniczy &quot;Benkowski&quot; Sp. z o.o., {{ISBN|83-907633-9-7}}.
* Samsonowicz Henryk, Andrzej Wyczański, ''Historia Powszechna - Historia Polski, tom 1 - do 1586 r.'', Biblioteka Gazety Wyborczej, Warszawa 2007, {{ISBN|978-84-9819-808-9}}.

=== Polska Piastów i Andegawenów ===
* Balzer Oswald, ''Genealogia Piastów'', Avalon Wydawnictwo, Kraków 2005, {{ISBN|83-918497-0-8}}.
* Chrzanowski Witold, ''Kronika Słowian, tom II: Polanie'', Libron Wydawnictwo, Kraków 2008 r., {{ISBN|978-83-7396-749-6}}.
* Dróżdż Klaudia, ''Kazimierz Odnowiciel, Polska w okresie upadku i odbudowy'', Templum Wydawnictwo, Wodzisław Śląski 2009, {{ISBN|978-83-9292218-3-7}}.
* Gall Anonim, ''Kronika polska'', Biblioteka Źródeł Historii Polski Wydawnictwo, Wrocław 1982, {{ISBN|978-3-939991-46-5}}.
* Jasienica Paweł, ''Polska Piastów'', Próczyński i S-ka Wydawnictwo, {{ISBN|978-83-7469-479-7}}.
* Jasiński Kazimierz, ''Rodowód Piastów Śląskich'', Avalon Wydawnictwo, Kraków 2007, {{ISBN|948-83-60448-28-1}}.
* Kadłubek Wincenty, ''Kronika polska'', Ossolineum Wydawnictwo, DeAgostini Wydawnictwo, Warszawa 2003, {{ISBN|83-04-04613-X}}.
* Mikołajczak Witold, ''Wojny polsko-krzyżackie'', Replika Wydawnictwo, Warszawa 2009, {{ISBN|978-8360383-14-8}}.
* Samsonowicz Henryk, Wyczański Andrzej, ''Historia Powszechna - Historia Polski, tom 1 - do 1586 r.'', Biblioteka Gazety Wyborczej, Warszawa 2007, {{ISBN|978-84-9819-808-9}}.
* Tetrycz-Puzio Agnieszka, ''Henryk Sandomierski''. Avalon Wydawnictwo, Kraków 2009, {{ISBN|978-83-60448-59-5}}.
* Praca zbiorowa pod redakcją i opieką merytoryczną zespołu Magazynu Historycznego &quot;Mówią wieku&quot;&lt;ref&gt;Członkowie zespołu: Bohun Tomasz, Brzozowski Andrzej, Gutowski Bartłomiej, Hlebionek Marcin, Kalwat Wojciech, Niewierowicz Miłosz, Ossowski Tomasz, Piber-Zbieranowska Marta&lt;/ref&gt;, ''Władysław Laskonogi'', Hachette Polska 2009, {{ISBN|978-83-7575-234-2}}.

== Historia lokalna ==

{{przypisy}}</text>
      <sha1>1iyaemtmfp2fmt3to8czea4e476p0sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21885</id>
    <revision>
      <id>560686</id>
      <parentid>560094</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="jub86gtsasusrxo8z7yyqfaazwkgqlp" xml:space="preserve">== Bibliografia ==
* B. Burda, B. Halczak, R. M. Józefiak, A. Roszak, M. Szymczak, &quot;Historia 1 - od dziejów najdawniejszych do schyłku średniowiecza, zakres podstawowy i rozszerzony&quot;, Gdynia 2004, Operon, {{ISBN|83-7390-271-6}}.
* B. Burda, B. Halczak, R. M. Józefiak, M. Szymczak, &quot;Historia 1, część I  - od dziejów najdawniejszych do schyłku starożytności, zakres rozszerzony&quot;, Gdynia 2006, Operon, {{ISBN|83-7461-216-9}}.
* B. Burda, B. Halczak, R. M. Józefiak, M. Szymczak, &quot;Historia 1, część II  - średniowiecze, zakres rozszerzony&quot;, Gdynia 2006, Operon, {{ISBN|83-7461-215-0}}.
* Czerwiński P., &quot;Historia od starożytności do średniowiecza, część 1a&quot;, Kraków, Greg, {{ISBN|83-7327-062-0}}.
* Czerwiński P., &quot;Historia od renesansu do oświecenia, część 1b&quot;, Kraków, Greg, {{ISBN|83-7327-063-9}}.
* ''Dziś i jutro. Wiedza o społeczeństwie. Podręcznik z ćwiczeniami dla gimnazjum. Część pierwsza'', wyd. Nowa Era, 2009.
* ''Encyklopedia dla dociekliwych'', wyd. 2005. {{ISBN|83-7117-759-3}}.
* Hartman Jan, Marciszuk Piotr, Mazur Tomasz, [http://wyborcza.pl/1,76842,5311227,Po_co_filozofia_w_szkole_.html ''Po co filozofia w szkole?''], &quot;Gazeta Wyborcza&quot; 2008-06-13. &lt;small&gt;[dostęp 2009-11-14]&lt;/small&gt;
* Politzer Georges, ''Wykład filozofii'', t. 1: ''Zasady podstawowe'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1949.
* Roszak Stanisław, ''Śladami przeszłości. Podręcznik do historii dla klasy drugiej gimnazjum'', wyd. Nowa Era, 2010.
* Wojciechowski G., &quot;Historia 1 - Razem przez wieki, zrozumieć przeszłość&quot;, Warszawa 2003, Arka, {{ISBN|83-89272-44-X}}.
* Zdziabek W., ''Historia 1 - Skoroszyt gimnazjalny'', Arka, Poznań 2002, {{ISBN|83-88860-39-9}}.

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Historia dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Czym jest historia filozofii?/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jub86gtsasusrxo8z7yyqfaazwkgqlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas histopatologii guzów skóry/Wstęp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21926</id>
    <revision>
      <id>560678</id>
      <parentid>312328</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="h26z4gi0zxhpn7580biof9f00t7m6gs" xml:space="preserve">Ten atlas jest w stadium początkowym. Będzie zawierał ilustracje, umieszczane przez autorów sukcesywnie w Wikimedia Commons: [[commons:Special:Contributions/LWozniak&amp;KWZielinski|tutaj]].

= WSTĘP =

W zamyśle inicjatorów &quot;'''Atlasu histopatologii guzów skóry'''&quot; ([[User:LWozniak&amp;KWZielinski|LWozniak&amp;KWZielinski]]) jest stworzenie zbioru reprezentatywnych obrazów histopatologicznych guzów skóry, mogących służyć jako pomoc przy codziennej diagnostyce takich nowotworów, jak również jako podręcznik dla medyków,  patologów i dermatologów interesujących się tą problematyką. Tworzona przez inicjatorów '''Atlasu''' część będzie obejmować kilkaset mikroskopowych obrazów histopatologicznych (z preparatów barwionych hematoksyliną i eozyną, a niekiedy innymi metodami) głównie pochodzących ze zbioru przypadków będącego owocem kilkudziesięciu lat działalności diagnostycznej i konsultacyjnej jednego z nas (L. Woźniak). Stąd też w '''Atlasie''' zamieszczone są przypadki zarówno często spotykanych jednostek chorobowych (nozologicznych) i ich odmian, jak również nowotwory bardzo rzadko występujące. Obrazy histopatologiczne są typowe dla danego rodzaju guza i są one opatrzone krótkimi opisami wskazującymi na najbardziej charakterystyczne cechy diagnostyczne. Podane w nawiasach liczby oznaczają powiększenie użytego do wykonania mikrofotografii obiektywu. Rzeczywisty wymiar krótszego boku wyświetlanego lub drukowanego obrazu przy powiększeniu 2× odpowiada 4 mm, przy 4× - 2 mm, przy 10× - 0.8 mm, przy 20× - 0.4 mm, a przy 40× - 0.2 mm.&lt;br /&gt;
Przy tworzeniu tego rodzaju wydawnictwa niezwykle ważną rzeczą jest przyjecie określonej klasyfikacji (systematyki) schorzeń oraz jednolitych  zasad nomenklaturowych. Przyjęty w '''Atlasie''' podział nowotworów skóry jest niesprzeczny z systematyką nowotworów skóry w referencyjnym wydawnictwie Światowej Organizacji Zdrowia: &quot;Pathology and Genetics of Skin Tumours&quot; (IARC WHO Classification of Tumours Series), World Health Organization, 2006, {{ISBN|9789283224143}}, napisanego pod redakcją Philipa E LeBoita, Guntera Burga, Davida Weedona i Alain Sarasina. Systematyka guzów zaproponowana w tym '''Atlasie''' jest jednak bardziej szczegółowa i bardziej rozbudowana. Każdy nowotwór został nazwany w trzech językach: łacińskim, angielskim i polskim. Będąc zwolennikami używania greko-łacińskiej terminologii diagnostycznej jako tradycyjnej nomenklatury nozologicznej (z której wywodzi się olbrzymia większość nazw angielskich), terminy łacińskie przedstawiamy jako pierwsze.
{| width=100%
| width=60% |
|Leszek Woźniak i Krzysztof W. Zieliński
{| 
| width=10% |
|Uniwersytet Medyczny w Łodzi
|}
|}
&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Atlas histopatologii guzów skóry|
  [[Atlas histopatologii guzów skóry/Okładka|Okładka]]|
  [[Atlas histopatologii guzów skóry/Podział nowotworów skóry|Podział nowotworów skóry]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h26z4gi0zxhpn7580biof9f00t7m6gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas histopatologii guzów skóry/Podstawowa bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22476</id>
    <revision>
      <id>560677</id>
      <parentid>312335</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="grwy0jmvkm9irtv0p8d9eglfhdbwmzt" xml:space="preserve">
= PODSTAWOWA BIBLIOGRAFIA =

# Pascual Abenoza,  A.Bernard Ackerman: ''Neoplasms with Eccrine Differentiation'', Lippincott Williams and Wilkins, 1990, {{ISBN|9780812112368}}
# A. Bernard Ackerman, Pierre A. de Viragh, Nidhi Chongchitnant: ''Neoplasms with Follicular Differentiation'', Lea&amp;Febiger, Philadelphia, 1993, {{ISBN|9780812115420}}
# A. Bernard Ackerman, J. L. Troy, L.B. Rosen, S. Jerasutus, C.R. White jr. ,D.F. King: ''Differential Diagnosis in Dermatopathology'' vol. II, Lea&amp;Febiger, Philadelphia, 1988
# Bernard A. Cohen, Christoph U. Lehmann, Shahbaz Ahmad Janjua, Gregory Hosler, Muhammad Waseem (editors) ''Dermatology Image Atlas'' Dermatlas.org, Johns Hopkins University, 2000-2011 (http://dermatlas.med.jhmi.edu/derm/) 
# David E Elder: ''Precursors to melanoma and their mimics: nevi of special sites'', Modern Pathology, 2006, 19: S4–S20 (http://www.nature.com/modpathol/journal/v19/n2s/pdf/3800515a.pdf)
# Philip E LeBoit, Gunter Burg, David Weedon, Alain Sarasin (red.): ''Pathology and Genetics of Skin Tumours'' (IARC WHO Classification of Tumours Series), World Health Organization, 2006, {{ISBN|9789283224143}}.
# Phillip H. McKee: ''Atlas patologii skóry'' wyd I pol, pod red. Anastazego Omuleckiego, Urban&amp;Partner, Wrocław, 2003, {{ISBN|83-87944-44-0}}
# Phillip H. McKee, Eduardo Calonje, Scott R. Granter: ''Pathology of the Skin with Clinical Correlations'' Elsevier Limited, 2008, {{ISBN|9780323036726}}
# Phillip H. McKee, Eduardo Calonje: ''Diagnostic Atlas of Melanocytic Pathology'', Elsevier Inc., 2009, {{ISBN|978-0-323-04813-2}}
# Luis Requena, Hiromaro Kiryu, A. Bernard Ackerman: ''Neoplasms with Apocrine Differentiation'', Lippincott-Raven, 1997, {{ISBN|978-0397587933}}
# Charles G. Steffen,  A.Bernard Ackerman: ''Neoplasms with Sebaceous Differentiation'', Lippincott Williams and Wilkins, 1994, {{ISBN|9780812114591}}
#Leszek Woźniak, Iwona Giryn: ''Atlas histopatologii skóry''. Wydawnictwo PZWL, Warszawa, 1987, {{ISBN|83-200-1024-1}}
# Leszek Woźniak, Krzysztof W. Zieliński: ''Nowotwory melanocytarne skóry. Atlas i leksykon histopatologicznych określeń diagnostycznych''. Wydawnictwo Olympus-Poland, Warszawa, 2001, {{ISBN|83-915159-0-7}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Atlas histopatologii guzów skóry|
  [[Atlas histopatologii guzów skóry/Guzy skóry właściwej i tkanki podskórnej (guzy mezenchymalne i nerwowe)|Guzy skóry właściwej i tkanki podskórnej (guzy mezenchymalne i nerwowe)]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grwy0jmvkm9irtv0p8d9eglfhdbwmzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb na pyrach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22482</id>
    <revision>
      <id>560695</id>
      <parentid>549043</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="fy4fcl36aurtzek967lk1h9c39p4z7r" xml:space="preserve">== Składniki ==
Podane proporcje na jeden bochen chleba.
* ''4 kg mąki żytniej''
* ''1 kg ziemniaków''
* ''50 g drożdży''
* ''1,5 do 2,5 l wody, maślanki lub kwaśnego mleka''

== Przygotowanie ==
; Zakwas:
# Zalać resztkę pozostawionego z uprzedniego wypieku ciasta wodą, maślanką lub kwaśnym mlekiem i pozostawić na 24 godziny.

; Ciasto:
# Obrać ziemniaki, ugotować, podusić, zalać wodą lub mlekiem (może być rozcieńczone wodą mleko) i dodać część mąki i drożdże. Tak przygotowane rzadkie ciasto połączyć z zakwasem i odstawić na noc.
# Wyrobić ciasto dosypując stopniowo pozostałą część mąki i pozostawić do wyrośnięcia w ciepłym miejscu na około 3 godziny. Uformować bochen i piec przez 2 godziny. 

'''Chleb na pyrach''' według staropolskiej receptury na chleb na ziemniakach pieczony był w piecu opalanym drewnem sosnowym.

== Źródło ==
* ''Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś czyli Porady jak smacznie i tanio gotować zachowując tradycje i zdrowie'', Poznań: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, 1992, s. 370, {{ISBN|83-900370-0-9}}.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Kuchnia wielkopolska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fy4fcl36aurtzek967lk1h9c39p4z7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb na młodziach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22488</id>
    <revision>
      <id>560694</id>
      <parentid>517106</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="7tus4tfwfgg7mwdba8pzicbdb5v6dcu" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''8 litrów mąki''
* ''2 litry wody lub mleka''
* ''50 g drożdży''

== Przygotowanie ==
Wygrzaną suchą mąkę rozbić z mlekiem (można użyć wody) i drożdżami. Dodać soli i odstawić do wyrośnięcia w ciepłym miejscu. Bochenki lekko wyrabiać na stolnicy, a wyrośnięte umieścić w gorącym piecu. W trakcie wypieku dla uzyskania grubo zapieczonej skórki można co jakiś czas smarować wodą lub przed wsadzeniem do pieca posmarować rozbełtanym w wodzie jajkiem. 

'''Chleb na młodziach''' – chleb drożdżowy według staropolskiej receptury.

== Źródło ==
* ''Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś czyli Porady jak smacznie i tanio gotować zachowując tradycje i zdrowie'', Poznań: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, 1992, s. 369, {{ISBN|83-900370-0-9}}.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Kuchnia wielkopolska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tus4tfwfgg7mwdba8pzicbdb5v6dcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb wiejski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22495</id>
    <revision>
      <id>560698</id>
      <parentid>512457</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="9br7791d4313cghk7azfvm5uf037a8i" xml:space="preserve">== Składniki ==
Podane proporcje na cztery bochenki chleba.
* ''16 kg mąki żytniej''
* ''5 l serwatki lub maślanki''
* ''3 l pełnotłustego mleka''
* ''125 g drożdży''
* ''sól''

== Przygotowanie ==
Wyrobić ciasto z 12 kg maki i pozostawić w ciepłym miejscu do wyrośnięcia na 5 godzin. Ponownie wyrobić z pozostałą częścią mąki i odstawić na pół godziny. Z wyrośniętego ciasta formować bochenki i po 15 minutach piec. 

'''Wiejski chleb żytni''' według staropolskiej receptury pieczony był w piecu chlebowym opalanym drewnem.

== Źródło ==
* ''Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś czyli Porady jak smacznie i tanio gotować zachowując tradycje i zdrowie'', Poznań: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, 1992, s. 369. {{ISBN|83-900370-0-9}}. 

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Pieczywo|Kuchnia wielkopolska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9br7791d4313cghk7azfvm5uf037a8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb żytni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22496</id>
    <revision>
      <id>560701</id>
      <parentid>517110</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="964pn0fi8tmwavid2q1wgy8nmafbhb6" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''4 kg mąki żytniej''
* ''200 g drożdży''
* ''serwatka lub woda''

== Przygotowanie ==
Rozpuścić drożdże w serwatce (lub wodzie) z dodatkiem mąki i pozostawić pod przykryciem w ciepłym miejscu na noc. Wyrobić ciasto z mąki i wyrośniętego rozczynu z drożdży. Gęste ciasto pozostawić do wyrośnięcia, a następnie podzielić na porcje. Uformowane bochenki ułożyć na blasze i pozostawić na chwilę w ciepłym miejscu. Piec przez 2 godziny. 

Wyjęte z pieca gorący chleb polać przegotowaną, zimną wodą i zgodnie z indywidualnymi upodobaniami posypać makiem lub kminkiem.

== Źródło ==
* ''Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś czyli Porady jak smacznie i tanio gotować zachowując tradycje i zdrowie'', Poznań: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, 1992, s. 369. {{ISBN|83-900370-0-9}}. 

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Kuchnia wielkopolska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>964pn0fi8tmwavid2q1wgy8nmafbhb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb z dyni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22497</id>
    <revision>
      <id>560700</id>
      <parentid>517108</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1094" sha1="cy7c1bf3tnb9rgidfam0drgg7o9mbr9" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''1–2 kg dyni''
* ''6–8 kg mąki żytniej''
* ''100 g drożdży''
* ''120 ml zakwasu żytniego''
* ''maślanka lub kwaśne mleko''

== Przygotowanie ==
; Zakwas:
Zalać okruchy żytniego chleba maślanką lub kwaśnym i pozostawić przykryte czystą gazą lub serwetką na dobę w temperaturze pokojowej.

; Ciasto:
Ugotowaną dynię przetrzeć przez sito lub zmiksować w wodzie z maślanką lub kwaśnym mlekiem. Dodać część mąki, zakwas i pozostawić na noc (12 godzin). Dobrze wymieszane z pozostałą częścią mąki ciasto wyrobić i odstawić na 2-3 godzin do wyrośnięcia. Uformować bochenki i piec w nagrzanym piecu przez 1,5 godziny. 

'''Chleb z dyni''' według staropolskiej receptury pieczony był w piecu opalanym drewnem sosnowym.

== Źródło ==
* ''Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś czyli Porady jak smacznie i tanio gotować zachowując tradycje i zdrowie'', Poznań: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, 1992, s. 370, {{ISBN|83-900370-0-9}}.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Kuchnia wielkopolska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cy7c1bf3tnb9rgidfam0drgg7o9mbr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chlebki twarożkowe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22498</id>
    <revision>
      <id>560702</id>
      <parentid>512463</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="717" sha1="kp5pie23k83679i131vxmuv366m6vme" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''25 dag twarożku''
* ''1/2 kg mąki''
* ''1 łyżka masła''
* ''1 jajko''
* ''1 paczka proszku do pieczenia''

== Przygotowanie ==
Wyrobić przesianą i zmieszaną z proszkiem do pieczenia mąkę ze wszystkimi składnikami. Starannie wyrobione ciasto schłodzić (wstawiają na około pół godziny w chłodne miejsce), a po uformowaniu w wałek odcinać kawałki. Z każdego kawałka uformować chlebek, a następnie posmarować żółtkiem i piec na blasze posmarowanej tłuszczem.

== Źródło ==
* Jan Czernikowski, ''Ciasta, ciastka, ciasteczka,'' Warszawa: Wydawnictwo Warta, 1986 [wyd. XI], s. 230. {{ISBN|83-225-0179-X}}.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Ciasta}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp5pie23k83679i131vxmuv366m6vme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb w cieście</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22499</id>
    <revision>
      <id>560697</id>
      <parentid>549047</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="to9nb2ty6g9heeo14ovk8ucm94p19al" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''kilka kromek czerstwego chleba''
* ''1,5 szklanki mleka''
* ''2 jajka''
* ''mąka''
* ''sól, tłuszcz do smażenia''

== Przygotowanie ==
# Do żółtek dodać mleko, sól i taką ilość mąki by otrzymać niezbyt geste ciasto naleśnikowe. Do dobrze roztartego ciasta dodać ubite na sztywno białko.
# Cienkie kromki maczać w cieście i opiekać z obu stron na patelni, kładąc na mocno rozgrzanym tłuszczu. Rumiane kromki podawać prosto z patelni ze smażonymi borówkami, dżemem lub surówką.
* Czas przygotowania ok 30 minut.

== Źródło ==
* Jadwiga Kłosowska, ''Smacznie i zdrowo od rana do wieczora.'' Warszawa: Czs - Wydawnictwo Spółdzielcze, 1985, [wyd. V] s. 142. {{ISBN|83-209-0382-3}}. 

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Przystawki|Jajka}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>to9nb2ty6g9heeo14ovk8ucm94p19al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb turecki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22506</id>
    <revision>
      <id>560696</id>
      <parentid>549046</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="3k3iu0a058jfehdcya6f5n6njf1gw1o" xml:space="preserve">'''Chleb turecki (Żulik)'''

== Składniki ==
* ''1 kg mąki pszennej''
* ''10 dag naturalnego miodu''
* ''10 dag cukru''
* ''1 szklanka mleka''
* ''3 jajka''
* ''5 dag masła''
* ''6 dag drożdży''
* ''5 dag rodzynek''
* ''3 dag mielonych migdałów''
* ''sól''

== Przygotowanie ==
# Przesiać i ogrzać mąkę.
# Drożdże wymieszać z miodem, ½ mleka i odrobiną mąki w ilości, która zapewni po wyrośnięciu konsystencję gęstej śmietany.
# Do ubitych z cukrem jajek dolać resztę mleka, wymieszać z rozczynem i zarobić z mąką. Do tak przygotowanego ciasta dodać stopniowo stopione masło dokładnie wyrabiając, a na koniec wsypać rodzynki i dodać szczyptę soli. 
# Dokładnie wyrobione i uformowane w wałki ciasto nakładać do form (keksowych) wysmarowanych tłuszczem, tak by wypełniały je w ¾ wysokości.
# Chleby odstawić do wyrośnięcia przykryte płócienną ściereczką w ciepłym miejscu. Wyrośnięte chleby posmarować z wierzchu jajkiem roztrzepanym z 2 łyżkami mleka i posypać migdałami.
# Piec w dobrze rozgrzanym piekarniku, a upieczone chleby ciepłe chleby ułożyć na desce.
* Czas przygotowania ok. 40 minut, czas oczekiwania 1 godzina.

== Źródło ==
* ''Regionalna Kuchnia Polska. Śląsk kolekcja'', O-pres sp. z o.o., Kielce, 2008. {{ISBN|9788360719114}}.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Chleby|Kuchnia śląska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3k3iu0a058jfehdcya6f5n6njf1gw1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakrament małżeństwa w perspektywie życia wiecznego/O zmartwychwstaniu ciał</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23161</id>
    <revision>
      <id>560725</id>
      <parentid>162442</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4345" sha1="5a6ieza36791h2yom51as0e6xdgbdp9" xml:space="preserve">{{Cytat|Wówczas podeszło do Niego kilku saduceuszów, którzy twierdzą, że nie ma zmartwychwstania, i zagadnęli Go w ten sposób: «Nauczycielu, Mojżesz tak nam przepisał: Jeśli umrze czyjś brat, który miał żonę, a był bezdzietny, niech jego brat weźmie wdowę i niech wzbudzi potomstwo swemu bratu. Otóż było siedmiu braci. Pierwszy wziął żonę i umarł bezdzietnie. Wziął ją drugi, a potem trzeci, i tak wszyscy pomarli, nie zostawiwszy dzieci. W końcu umarła ta kobieta. Przy zmartwychwstaniu więc którego z nich będzie żoną? Wszyscy siedmiu bowiem mieli ją za żonę». Jezus im odpowiedział: «Dzieci tego świata żenią się i za mąż wychodzą. Lecz ci, którzy uznani zostaną za godnych udziału w świecie przyszłym i w powstaniu z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić. Już bowiem umrzeć nie mogą, gdyż są równi aniołom i są dziećmi Bożymi, będąc uczestnikami zmartwychwstania.|}}

'''Komentarz'''&lt;br /&gt;
{{Cytat|&quot;Z wypowiedzi tej wynika, że w świecie przyszłym nie będzie zawierania małżeństw, dlatego że ludzie nie będą już umierać i jako uczestnicy zmartwychwstania będą równi aniołom i dziećmi Bożymi&quot;&lt;ref&gt;Abp Edward Ozorowski: Małżeństwo i rodzina w zamyśle Bożym. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2009, s. 266. {{ISBN|978-83-7072-564-8}}&lt;/ref&gt;. &quot;Odrzucony tu zostaje dla przyszłego wieku stan ziemskiego małżeństwa, któremu zostaje przyznane tylko czasowe znaczenie dla ziemskiego życia. Bezpośrednim, ziemskim celem małżeństwa jest rodzenie dzieci, a to z kolei związane jest z umieraniem&quot;&lt;ref&gt;Sergiej Bułgakow: Drabina Jakubowa. Warszawa: Fronda-Apostolicum, 2005, s. 155. {{ISBN|83-60335-15-X}}&lt;/ref&gt;. &quot;Skoro, z końcem świata, ustanie rozmnażanie się, wtedy można mniemać, że małżeństwo traci rację bytu. Nadto ciało ludzkie jako ukonkretnienie płci, po zmartwychwstaniu znajdzie się w innym stanie. Bycie jednym ciałem, właściwe małżeństwu, po zmartwychwstaniu ulegnie radykalnej przemianie&quot;&lt;ref&gt;[http://www.isnr-ng.uksw.edu.pl/wydaw/xxv/ozor_i.htm Bp Edward Ozorowski, ''Zamysł Boży o rodzinie'']&lt;/ref&gt;. &quot;Nie ma nic natomiast w słowach Jezusa o przepadnięciu tego, co stanowi rzeczywistość małżeństwa i rodziny. Rzeczywistość ta istnieje nie tylko jako środek do celu, lecz także jako cel sam w sobie, inicjowany na ziemi i osiągnięty w niebie&quot;&lt;ref&gt;Abp Edward Ozorowski: Małżeństwo i rodzina w zamyśle Bożym. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2009, s. 266. {{ISBN|978-83-7072-564-8}}&lt;/ref&gt;. &quot;Nie można dopuścić, by w tamtym wieku mogło zostać utracone cokolwiek z istniejących już w tym wieku relacji miłości między ludźmi, wszystko co godne uwiecznienia objawi się tam w całej swojej sile. Każdy człowiek zachowa to, co stanowi jego bogactwo i skarby jego życia, jego miłość, i będzie to zwielokrotnione&quot;&lt;ref&gt;Sergiej Bułgakow: Drabina Jakubowa. Warszawa: Fronda-Apostolicum, 2005, s. 155. {{ISBN|83-60335-15-X}}&lt;/ref&gt;. &quot;Ich doświadczenie przekracza ograniczenia cielesności i czasowości, przenosząc się w sferę ducha, gdzie wszystko jest wieczne&quot;&lt;ref&gt;Ronald Knox: Ukryty strumień. Warszawa: Fronda-Apostolicum, 2005, s. 285. {{ISBN|83-922344-2-1}}&lt;/ref&gt;. &quot;Jest oczywistym, że anielska miłość nie zamyka, ale otwiera drogi ludzkiej miłości we wszystkich tych relacjach osobistej miłości, które są dane człowiekowi w trakcie jego ziemskiego życia, i dalej, także poza jego granicami&quot;&lt;ref&gt;Sergiej Bułgakow: Drabina Jakubowa. Warszawa: Fronda-Apostolicum, 2005, s. 155. {{ISBN|83-60335-15-X}}&lt;/ref&gt;. &quot;Chrystusowa obietnica Królestwa Niebieskiego pozwala małżeństwu i rodzinie żywić nadzieje przynajmniej w trzech dziedzinach: że ostanie się ich życie, miłość i komunia, a więc to, co ich konstytuuje i stanowi; że wszystko to osiągnie doskonałość, dającą pełnię szczęścia; i że stan doskonałości polegać będzie na przebóstwieniu tego, co ludzkie, a nie na jego odrzuceniu lub zniszczeniu&quot;&lt;ref&gt;[http://www.isnr-ng.uksw.edu.pl/wydaw/xxv/ozor_i.htm Bp Edward Ozorowski, ''Zamysł Boży o rodzinie'']&lt;/ref&gt;.|}}

{{przypisy}}

&lt;noinclude&gt;{{nawigacja|Sakrament_małżeństwa_w_perspektywie_życia_wiecznego/Okładka|Spis treści}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5a6ieza36791h2yom51as0e6xdgbdp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Struktury danych/Drzewa/Drzewa wyszukiwań binarnych</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23453</id>
    <revision>
      <id>560728</id>
      <parentid>202251</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="2cwylqbwmb6c3x5pczzwr58mzabaz5e" xml:space="preserve">'''Binarne drzewo poszukiwań''' (ang. ''Binary Search Tree (BST)'') jest drzewem binarnym, w którym lewe poddrzewo każdego węzła zawiera wyłącznie elementy o kluczach nie większych niż klucz węzła a prawe poddrzewo zawiera elementy o kluczach nie mniejszych niż klucz węzła. Standardowo każdy węzeł drzewa, poza kluczem oraz wartością, przechowuje wskaźniki na lewego i prawego syna.

Dla pełnego drzewa BST o n węzłach pesymistyczny koszt każdej z podstawowych operacji wynosi &lt;math&gt;O(log(n))&lt;/math&gt;. Jednak w skrajnym przypadku, gdy drzewo składa się z jednej gałęzi koszt ten wzrasta do &lt;math&gt;O(n)&lt;/math&gt;. W literaturze 
często też podaje się koszt wykonania operacji w uzależnieniu od wysokości drzewa &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; - wynosi on &lt;math&gt;O(h)&lt;/math&gt;. Przechodząc drzewo metodą in-order, uzyskuje się ciąg wartości posortowanych niemalejąco.

== Operacje wykonywane na drzewie ==
=== Operacje wyszukiwania ===
==== Wyszukiwanie dowolnego klucza w drzewie ====
[[Plik:Binary search tree search 4.svg|thumb|250px|Wyszukiwanie klucza o wartości 4 w binarnym drzewie wyszkukiwań]]
Jedną z podstawowych operacji jaką można wykonać działając na drzewie BST jest operacja wyszukiwania. Wyszukiwanie elementu w drzewie rozpoczynane jest poprzez wywołanie procedury BST_TREE_SEARCH z wskaźnikiem na korzeń drzewa oraz wartością poszukiwanego klucza jako jej parametrami. Następnie klucz każdego napotkanego węzła jest porównywany z poszukiwanym kluczem: jeżeli obie wartości są równe, to zwracany jest adres węzła ze znalezionym kluczem; jeżeli wartość poszukiwanego klucza jest mniejsza niż wartość klucza w porównywanym węźle to dalsze poszukiwania prowadzone są tylko w lewy poddrzewie; analogicznie, jeżeli wartość poszukiwanego klucza jest większa niż wartość klucza w porównywanym węźle to dalsze poszukiwania prowadzone są tylko w prawym poddrzewie.

Rekurencyjny algorytm wyszukiwania wygląda następująco:
&lt;code&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
define BST_TREE_SEARCH (Node, Key):
    if (Node == NULL) or (Node-&gt;Key == Key)
        return Node
    if Key &lt; Node-&gt;Key
        return BST_TREE_SEARCH (Node-&gt;Left, Key)
    return BST_TREE_SEARCH (Node-&gt;Right, Key)
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;/code&gt;

Istnieje także efektywniejszy algorytm przeszukiwania drzewa - algorytm iteracyjny. Przedstawia się on następująco:
&lt;code&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
define ITERATIVE_BST_TREE_SEARCH (Node, Key):
    while ((Node != NULL) and (Node-&gt;Key != Key))
        if (Key &lt; Node-&gt;Key)
            Node = Node-&gt;left
        else
            Node = Node-&gt;right
    return Node
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;/code&gt;
Podobnie jak w przypadku algorytmu rekurencyjnego, także tutaj procedura wywoływana jest z parametrami będącymi wskaźnikiem na korzeń drzewa oraz wartością wyszukiwanego klucza. Także tutaj poruszamy się w dół drzewa, jednak zamiast wywołań rekurencyjnych stosujemy przypisanie adresu odpowiedniego syna węzła do zmiennej Node.

== Bibliografia ==
* Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, Clifford Stein: ''Wprowadzenie do algorytmów''. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2007, ss. 253-272. {{ISBN|978-83-204-3328-9}}.

{{Nawigacja|Struktury danych|[[Struktury danych/Drzewa|Drzewa]]|[[Struktury danych/Drzewa czerwono-czarne|Drzewa czerwono-czarne]]}}</text>
      <sha1>2cwylqbwmb6c3x5pczzwr58mzabaz5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angielski/O podręczniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23851</id>
    <revision>
      <id>560675</id>
      <parentid>466286</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="2rnag06gwmndhjs1uxklxbgveqhm1n1" xml:space="preserve">== Źródła ==
*'''My book - my teacher Samouczek języka angielskiego''', 87-100 Toruń, wyd. Literat, ul. Łazienna 28, wyd. II, r. 2008, {{ISBN|978-83-7527-187-4}}
*'''Słownik angielsko-polski polsko-angielski''', 02-792 Warszawa, wyd. Buchman, ul. Villardczyków 4/42, wyd. I, r. 2003, {{ISBN|83-89420-00-7}}
*Irena Dobrzycka i Bronisław Kopczyński '''Język angielski dla początkujących''', Warszawa, wyd. Wiedza Powszechna, r. 1991, {{ISBN|83-214-0253-4}}</text>
      <sha1>2rnag06gwmndhjs1uxklxbgveqhm1n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia powszechna/Upadek i odnowienie średniowiecznej Polski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24282</id>
    <revision>
      <id>560688</id>
      <parentid>358846</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18829" sha1="q3ttclr3oag10r5cqmam2w0gago6vej" xml:space="preserve">{| cellspacing=&quot;5px&quot;

| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;30%&quot; style=&quot;border: 1px solid #97BF87; background-color:#e2f2df; padding:1em;&quot; valign=&quot;top&quot;|

{|width=&quot;*&quot;
|
{|
|-
|}
&lt;center&gt;{{Rozdział|Rozdział|Upadek i odnowienie średniowiecznej Polski}}&lt;/center&gt;
== Koronacja Mieszka II i wygnanie braci ==
Po śmierci Bolesława Chrobrego zgodnie z jego wolą władcą został jego drugi z kolei syn - Mieszko II Lambert. Niebawem - w Boże Narodzenie 1025 r. Mieszko koronował się na króla Polski. Jego drugie imię - Lambert, uznawane dawniej błędnie za przydomek udowadnia istniejący w Polsce ówczesnej kult św. Lamberta. Imię te mógł jednak otrzymać Mieszko po swoim wuju ciotecznym - Lambercie, synu Ody i Mieszka I. Wskazywać to może na ocieplenie stosunków między Odą właśnie a Bolesławem Chrobrym. Koronacja i całkowite przejęcie władzy sprawiało, iż prawa do tronu tracili dwaj bracia Mieszka - starszy Bezprym i młodszy Otto. Zastanawiające jest imię starszego - Bezprym znaczy bowiem bez prymu, czyli bez władzy. Czy aby na pewno jest to imię? Czy Chrobry nadałby tak hańbiące imię swemu pierworodnemu synowi? Przecież, gdy ten się rodził istniało prawdopodobieństwo, że będzie to jedyny syn księcia. Jest to więc raczej przydomek. Bezprym jednak jakkolwiek się nazywał nie zamierzał odstąpić od praw do tronu. Po koronacji brata Bezprym uknuł spisek z Ottonem. Dowiedział się jednak o tym Mieszko i wygnał braci. Otton uszedł do Niemiec, Bezprym na Ruś. 

== Wsparcie opozycji niemieckiej ==
W 1013 r. Mieszko poślubił córkę palatyna lotaryńskiego Ezona Rychezę. Było to małżeństwo czysto polityczne, wspierające stosunki Chrobrego z dworem niemieckim. Po mimo wojen z cesarzem Henrykiem Bolesław utrzymywał dobre stosunki z wieloma ważnymi ludźmi Cesarstwa. W 1026 r. następca Henryka II - Konrad II udał się do Italii na cesarską koronację. Sytuację wykorzystała antycesarska niemiecka opozycja, której przewodniczącym byli Fryderyk lotaryński i Ernest II. Aby nakłonić Mieszka do jej wsparcia żona Fryderyka - Matylda szwabska przekazała mu księgę liturgiczną, zdobioną malowidłem, przedstawiającym Matyldę wręczającą księgę Mieszkowi. Jest to najstarszy wizerunek polskiego władcy i najstarsze jak dotąd malowidło związane z Polską. Król Polski zgodził się wesprzeć opozycję. Przygotowania do wyprawy do Niemiec rozpoczęto jesienią 1027 r., jednak już w połowie tegoż to roku cesarz Konrad II powrócił do Niemiec i rozpoczął walkę z rebeliantami. Wyprawa ruszyła gdy walki już dogasały, a przywódcy opozycjonistów zostali uwięzieni. W 1028 r. Mieszko ruszył na Cesarstwo, które zaczęto w tamtym czasie nazywać Saksonią. Wielkie były straty Niemców, a także Wieletów, którzy także ucierpieli, gdyż część armii ruszyła na nich. Wtedy króla Polskiego osądzono o wiarołomstwo, z powodu atakowania Cesarstwa Rzymskiego i o uzurpowanie tytułu królewskiego. W październiku tegoż to roku na zjazd w Pöhlde przybyło wieleckie poselstwo, prosząc o pomoc w obronie przed Mieszkiem II i obiecując wsparcie dla Niemców podczas wojny z nim. Cesarz Konrad zgodził się.

== Wojna z Niemcami i klęska Mieszka w 1031 r. ==
Wojenna wyprawa nie przyniosła pomocy rebeliantom Fryderykowi i Ernestowi. Cesarz Konrad postanowił zorganizować wyprawę przeciw Polakom, których król zdołał zawrzeć sojusz z Węgrami. Ruszył więc latem 1029 r. na zdobyte ongi przez Bolesława Chrobrego Łużyce i przystąpił do oblężenia Budziszyna. Nie przybyło obiecane wsparcie wieleckie, a w związku z zagrożeniem ze strony Węgrów musiał odstąpić od oblężenia. W roku następnym - 1030 armia polska oraz węgierska najechały ponownie Cesarstwo, pustosząc je. Węgrzy dodatkowo zajęli Bawarię i Wiedeń. Mieszko skupiając się na wojnie z Niemcami nie zareagował w żaden sposób na zajęcie Moraw i Słowacji przez pozostające w sojuszu z Cesarstwem Czechy. Równocześnie w 1030 r. książę ruski Jarosław Mądry zajął leżący na wschodnich kresach Polski gród Bełz, włączony do Polski w 1018 r. przez Chrobrego podczas wyprawy kijowskiej. Mieszko mógłby powstrzymać pochód wojsk ruskich, gdyby nie planowany atak Niemców. Aby uchronić się przed wojną na dwóch frontach król w 1031 r. zawarł z zachodnim sąsiadem rozejm, na którego mocy musiał zrzec się zdobytych przez ojca Łużyc i Milska oraz wcielonych podczas wyprawy, mającej na celu wsparcie opozycjonistów niemieckich terenów w Saksonii. W obliczu możliwego ataku ze strony cesarza Mieszko nie mógł przeciwstawić się zbrojnie maszerującym na zachód wojskom Jarosława Mądrego. Polska została zmuszona do zawarcia rozejmu z Kijowem i oddanie mu Grodów Czerwieńskich. Tak oto w ciągu kilku lat od Polski odpadły ziemie, na których zdobycie poświęcił Bolesław Chrobry całe życie.

== Wygnanie Mieszka i rządy Bezpryma ==
W 1031 r. do Polski powrócili bracia Mieszka II: przyrodni i starszy Bezprym oraz młodszy rodzony Otton, wspierani przez Niemców i Rusinów. Bracia szybko zyskali sobie poparcie części możnych, którzy nie byli zwolennikami scentralizowanej, silnej władzy Piastów. Możnowładcy liczyli, że Bezprym i Otton będą marionetkami w ich rękach. Kiedy przeciw Mieszkowi stanęła prócz Niemiec i Rusi oraz Bezpryma i Ottona część społeczeństwa król musiał uciekać. Wkrótce Bezprym zdobył Gniezno, jednakże nic nie wiadomo o dzielnicy Ottona. Pierworodny Chrobrego za poparcie Niemiec potwierdził przynależność Milska i Łużyc do Niemiec oraz zrzekł się tytułu królewskiego. W tym czasie z kraju wyjechała po uprzednim rozwodzie z Mieszkiem jego żona, siostrzenica Ottona III (zm. 1002) Rycheza. Wynikiem waśni między małżonkami był romans Piasta z nałożnicą. Początkowo królowa nie zamierzała wywozić z kraju insygniów koronacyjnych męża, przewidzianych dla ich syna Kazimierza, jednak kiedy okazało się, że Bezprym nie zamierza być marionetką w rękach możnych i rozpoczyna krwawą rozprawę z przeciwnikami, która przerodziła się w masowe mordy na duchownych Rycheza zabrała do Niemiec w obawie przed umocnieniem się go na tronie i pozbawieniem sukcesji jej syna Kazimierza, insygnia koronacyjne męża. Postępowanie Bezpryma w pierwszych miesiącach władzy sugerowało, że po początkowej uległości wobec możnych i Cesarstwa zamierza prowadzić politykę ojca i przywrócić potęgę Polski. Możni zaczęli buntować się przeciwko księciu i wiosną 1032 r. prawdopodobnie oni właśnie doprowadzili do jego śmierci. 

== Powrót Mieszka Lamberta ==
Śmierć Bezpryma wykorzystał Mieszko, który wcześniej przebywał w czeskiej niewoli. W 1031 r. bowiem po ucieczce z Polski udał się do wrogich Czech, gdzie ludzie księcia Oldrzycha, jak pisze Gall Anonim, ''rzemieniami skrępowali mu genitalia tak, że nie mógł już płodzić ''[potomstwa]'', za to, że król Bolesław, jego ojciec podobną im wyrządził krzywdę, oślepiwszy ich księcia a swego wuja''.&lt;ref&gt;''swego wuja'' - Bolesława III Rudego w 1003 r.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gall Anonim, ''Kronika Polska'' w przekładzie Romana Grodeckiego pod redakcją naukową prof. dr hab. Stanisław Sierpowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1982, {{ISBN|978-3-939991-46-5}}.&lt;/ref&gt; Mieszko uciekł lub został uwolniony w 1032 r. i wnet powrócił do Polski, na którą zamierzał ponownie napaść cesarz niemiecki i doszczętnie ją zniszczyć. Król wiedział, że nie ma szans w starciu z Niemcami, armia polska była bowiem wyniszczona. Król dzięki swoim wpływom na dworze niemieckim doprowadził do zawarcia rozejmu i spotkania z cesarzem w Merseburgu, gdzie zrzekł się tytułu królewskiego i zgodził się dwie niezależne dzielnice: swemu bratu Ottonowi oraz kuzynowi Thiedrykowi/Dytrykowi, synowi Mieszka lub Lamberta, potomków Ody i Bolesława Chrobrego. Lambert prawdopodobnie otrzymał Małopolskę i Mazowsze, Otton Śląsk, Thiedryk zaś Wielkopolskę. W 1033 r. Mieszkowi udało się zjednoczyć kraj, Otton bowiem zmarł, a o Dytryku, o ile ten w ogóle dotarł do Polski słuch zaginął. Książę nie cieszył się długo swoim sukcesem, rok później bowiem zmarł, pozostawiając kraj znacznie osłabiony i okrojony, niż w roku śmierci Chrobrego, jednak rdzeń państwa nadal był zjednoczony.

== Powrót Rychezy i rządy Kazimierza ==
Po śmierci Mieszka z Niemiec powróciła do kraju Rycheza wraz z niespełna osiemnastoletnim Kazimierzem. Został on następcą ojca, jednak prawdziwą władzę sprawowała matka. Nie podobało się to możnym, którzy pragnęli pozbycia się Rychezy. Doszło więc do buntu przeciw niej, co zakończyło się wygnaniem królowej do Niemiec. Nasuwa się jednak pytanie: dlaczego możni to zrobili? Już od 1031 r. próbowali przejąć ster rządów, a z monarchy zrobić posłuszną marionetkę. Ambitna i rządna władzy Rycheza przeszkadzała im. Po jej wygnaniu zaś władza w kraju pozostawała w rękach niedoświadczonego, przywiązanego do matczynej opieki Kazimierza. Do wygnania królowej doszło w 1034 lub 1035 r.

== Bunt możnych ==
Możni starali się jak wyżej napisano mieć wpływ na władzę. Nie zamierzali pozbywać się władcy, jednakże pragnęli aby ten był w pewien sposób od nich zależny. Po raz pierwszy objawili to w 1031 r., kiedy do władzy dosunęli nie posiadającego monarszych umiejętności Bezpryma. Był on władcą nieudolnym, jednak z powodu okrucieństwa został przez możnych obalony. Dostojnicy nieposkromieni przez Mieszka dostali nagle szanse jeszcze większych wpływów, a jedyną przeszkodą była Rycheza. Po wygnaniu jej w kraju pozostał jedynie niedoświadczony książę Kazimierz. Po wyparciu jego matki możni wznieśli bunt. Miał on na celu osłabienie władzy centralnej. 

== Powstanie ludowe ==
Jednakże bunt wykorzystali pogańscy kapłani i potomkowie dawnych kniaziów plemiennych, którzy zaczęli podburzać ludności do powstania. Chłopi i prości wojowie rozpoczęli krwawą rozprawę z władzami kraju. Mordowali zwolenników księcia, a także biskupów, księży, mnichów i innych chrześcijan. W 1036 lub 1037 r. powstanie wykorzystali niewolnicy i jeńcy wojenni, którzy powstali przeciw panom, zniewolili ich a żony ich pozbawili dostojeństwa, jak pisze Gall. Wyzwoleńcy niszczyli wsie, grody, miasta, palili kościoły, przeciwników kamienowali, mordowali mieczem lub toporem, krzyżowali lub zabijali poprzez tortury. Sytuacje wykorzystał dawny cześnik&lt;ref&gt;Osoba podająca wino podczas uczt. Musiała być więc bardzo zaufana&lt;/ref&gt; Mieszka II - Miecław&lt;ref&gt;Inne formy imienia: Masław, Mojsław, Miećsław, Mieszko&lt;/ref&gt;, który w 1037 ogłosił się księciem Mazowsza, a swój kraik niezależnym państwem. W ślad za nim poszło wielu innych, na Pomorzu na przykład władzę przejęła lokalna dynastia. Ludność uciekająca przed rebelią chroniła się na Mazowszu, gdzie Miecław zdołał opanować bunt. Jednakże aby to zrobić musiał prawdopodobnie powrócić do starej, słowiańskiej wiary. Miecław zawarł także sojusz z pogańskimi Prusami i Pomorzanami, którzy najeżdżali i pustoszyli pozostałą część kraju.

== Najazd księcia czeskiego Brzetysława ==
Upadek państwa polskiego i brak władzy centralnej na tamtych terenach wykorzystał książę czeski Brzetysław. W 1038 roku wyruszył z Pragi, przeszedł przez Bramę Morawską i ruszył w kierunku Krakowa. Okoliczne grody, bronione przez samozwańczych kniaziów zdobywał siłą lub palił. W końcu dotarł do Krakowa, wjechał nań i złupił go. Zabrawszy skryte przez Piastów skarby opuścił miasto i ruszył na północ. Wojska czeskie zdobyły gród i wzięły w niewolę całą ludność. Następnie poszły ku Poznaniowi i Gnieznu. Lud albo wymordowały albo wzięły w niewolę. Książę nakazał następnie zabrać relikwię świętego Wojciecha, jego brata Radzima-Gaudentego i Pięciu Braci Męczenników. Opuszczając miasta Czesi spustoszyli je i doszczętnie spalili. Następnie mogli ruszyć na Mazowsze Miecława, potem powrócić do Czech przez Śląsk lub prosto przez Śląsk do Pragi. Zapewne słyszał Brzetysław o bogatym i gęsto zaludnionym Mazowszu i Miecławie. Prawdopodobnie nie chciał jednak aby jego wojska poniosły duże straty. Mógł się bowiem bać przyszłej przeprawy z Kazimierzem. Skierowali się więc Czesi na południe. Brzetysław obsadził swymi żołnierzami grody śląskie i przeprawiwszy się przez Sudety powrócił do Pragi. Tam podczas procesji złożył wykradzione relikwie. Pojmanych zaś Polaków osadził w grodzie Hedeč, leżącym niedaleko Pragi.

== Książę Kazimierz na wygnaniu == 
Zmuszony do ucieczki Kazimierz udał się na Węgry, gdzie jednak został schwytany przez wspierającego Czechów władcę - Stefana I Świętego. Po jego śmierci 15 sierpnia 1038 r. wybrany na władce został Piotr Orseolo, który sprzeciwił się Brzetysławowi czeskiemu i uwolnił Kazimierza. Przekazawszy mu wsparcie militarne wysłał do Niemiec. Kazimierz spotkał się tam z matką Rychezą. Namawiała go do zrzeczenia się ziem &quot;słowiańskich odszczepieńców&quot; i zostania jednym z książąt Rzeszy. Kazimierz jednak wolał ojcowiznę niż małe hrabstwa czy księstwa wujów. Wesprzeć go postanowił cesarz Konrad II. Obawiał się on nagłego wzrostu potęgi Czech, którzy mogli uniezależnić się od Cesarstwa. Innym powodem pomocy polskiemu księciu był strach przed rozlaniem się buntu na ziemie niemieckie. Konrad II przekazał Kazimierzowi 500 zbrojnych, a także oddał dostarczone jego poprzednikowi w 1031 r. polskie insygnia królewskie. Pod koniec 1038 lub na początku 1039 r. książę Kazimierz przekroczył Odrę.

== Stłumienie końcowych rebelii i sojusz z Rusią ==
Książę ruski Jarosław Mądry podobnie jak cesarz Konrad obawiał się rozprzestrzenienia rebelii na jego ziemiach. Postanowił więc wesprzeć Kazimierza. Zawarty sojusz został przypieczętowany małżeństwem córki księcia ruskiego Dobroniegą z polskim monarchą. Ten w r. 1039 wjechawszy na spustoszone ziemie ruszył ku Wielkopolsce. Była ona totalnie zniszczona i wyludniona, a w Katedrze Gnieźnieńskiej zamieszkały nawet dzikie zwierzęta. Wraz z niedobitkami wojsk polskich oraz oddziałami ruskimi, węgierskimi i niemieckimi zebrawszy sojuszników ruszył Kazimierz ku Małopolsce. Kraków, który pozostał jedynie złupiony został obrany za siedzibę i być może tam przeniosło się na jakiś czas upadłe w czasie powstania ludu arcybiskupstwo.

== Początki odbudowy kraju ==
Jednym z głównych celów powracającego Kazimierza była odbudowa organizacji kościelnej w kraju. Gniezno i Poznań bowiem jak wyżej napisano były totalnie zrujnowane, a co za tym idzie tamtejsze ośrodki kościelne upadły. Upadło też arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Upadłe arcybiskupstwo po powrocie Kazimierza zostało odnowione w Krakowie, zaś godność metropolity otrzymał Aaron, poprzednio mnich benedyktyński z klasztoru pod Kolonią. Wtedy też został założony sławny klasztor benedyktyński w Tyńcu. Nie można wątpić, że odnawiając świecką i kościelną organizację Polski, Kazimierz korzystał z wiedzy i doświadczenia, zebranego podczas pobytu na Zachodzie, a także z poparcia osób możnych, takich jak arcybiskup Herman. Co do działalności politycznej, to na pierwszy plan wychodziły niewątpliwie sprawy Śląska, zabranego przez Czechy oraz Mazowsza i Pomorza, które się uniezależniły. Kwestia Śląska wyglądała źle. Cesarz niemiecki Henryk III uznał fakt zagrabienia Śląska przez Czechy. Z Mazowszem też nie szło łatwo i odzyskano je dopiero 10 lat później z pomocą ruską.

Przymierze z Kijowem wzmocniło się dzięki małżeństwu siostry Kazimierza, Gertrudy, z Izasławem, synem Jarosława Mądrego. W 1047 r., korzystając z posiłków ruskich, uderzył książę na Mazowsze. Doszło do krwawej bitwy &quot;na przepaścistym brzegu rzeki&quot;, zapewne Wisły. 

Taktyka wojenna musiała być zupełnie inna niż dziś. Dowódca armii musiał walczyć podobnie jak zwykły żołnierz i to do tego w pierwszym szeregu. Podobnie uczynił Kazimierz. Z opisów kronikarzy wynika, że walczył tak dzielnie, iż cały zbroczony krwią byłby zginął, lecz przed śmiercią uratował go prosty chłop, powołany na czas wojny do wojska. Książę odznaczył go, podarował mu gród i wywyższył do godności rycerskiej. W czasie wojny Polacy i Rusini odnieśli sukces, gdyż w bitwie nad Wisłą zginął uzurpator mazowiecki Miecław. Zwycięstwo było zupełne i przesądziło o przyłączeniu Mazowsza do Polski. Wkrótce potem polsko-ruskie oddziały rozbiły wojska Pomorza, sprzymierzone z poległym Miecławem. Trzy klata później - w 1050 r. - Kazimierz uderzył zbrojnie na Śląsk i zajął go. Gniew cesarza Henryka ułagodził zaś obietnicami uległości. Ostatecznie w r. 1054 cesarz orzekł na zjeździe w Kwadlinburgu, że Śląsk ma pozostać przy Polsce, która jednak będzie winna co roku płacić Czechom odszkodowanie. 

== Śmierć Kazimierza Odnowiciela ==
Kazimierz Odnowiciel zmarł w Poznaniu w listopadzie 1058 r., mając zaledwie czterdzieści dwa lata. Czyny jego poprzedników - Bolesława Chrobrego, Mieszka przysłaniają jego dokonania, usuwają go w cień. Niesłusznie, gdyż dzieło tego człowieka godne jest uznania, nawet podziwu. Człowiek ten Polskę z wydźwignął z ruiny, chaosu, totalnego zniszczenia i poświęcił całe swoje życie, by ją odbudować. Odnowiciel nie zdołał wyzwolić się z zależności od cesarstwa. Ale w tym czasie Niemcy stały u szczytu potęgi. Umiał jednak za to zjednoczyć większość ziem polskich i strzegąc się wojny z cesarstwem, która przynieść mogła tylko klęskę, wybitnie poprawić położenie Polski. Potrafił nie tylko uniknąć wojny z Rusią ale i zyskać w niej sojusznika. Opierając się na tym przymierzu odzyskał cały bieg Wisły od Czerska po jej ujście, a także całe Pomorze. Nie brakowało mu ani talentu wojennego, ani odwagi. Jak wiemy też książę w młodości kształcił się w klasztorze. Musiał być więc wykształcony, znać język łaciński a może i grecki. Zaprawa w pracy umysłowej przydała się Odnowicielowi Polski.

== Następstwo po Kazimierzu ==
Kazimierz Odnowiciel miał z małżeństwa z księżniczką ruską Dobroniegą czterech synów: Bolesława, Władysława Hermana, Mieszka i Ottona. Dwaj ostatni wcześnie zmarli i nie odegrali roli w dziejach, Władysław Herman otrzymał w zarząd dzielnicę, przypuszczalnie Mazowsze, zaś Bolesław, zwany Szczodrym lub Śmiały władzę w całym kraju. 

{{przypisy}}

|}</text>
      <sha1>q3ttclr3oag10r5cqmam2w0gago6vej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microsoft Windows NT/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24937</id>
    <revision>
      <id>560712</id>
      <parentid>183315</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="3e3a6x0fn2dq92az4gpctcub1x10di3" xml:space="preserve">* [[Microsoft Windows NT/Przygotowania do reinstalacji|Instalacja]] - [http://www.youtube.com/watch?v=Pp2v5-JABr8 Kamil Scheicht]
* [[Microsoft Windows NT/Pierwszy rzut oka na system|Obsługa Windows]], [[Microsoft Windows XP/O programach|O programach]] - ''Windows dla seniora'', Ringier Axel Springer Polska {{ISBN|978-83-7558-950-4}} - Opracowanie zbiorowe</text>
      <sha1>3e3a6x0fn2dq92az4gpctcub1x10di3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Cywilizacje/Hunowie</title>
    <ns>104</ns>
    <id>25300</id>
    <revision>
      <id>560681</id>
      <parentid>421158</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4405" sha1="asf6k463rcwm0wjtgx6pl2a7y6t6ogi" xml:space="preserve">== Na jakim terenie żyli? ==
[[Plik:Hunnen.jpg|400px|thumb|right|Najazd Hunów, zobrazowany przez Johanna Geigera.]]
Naukowcy nie są pewni, skąd pochodzili '''Hunowie'''. Większość uczonych twierdzi jednak, iż wywodzili się ze stepów (trawiastych, ogromnych równin), położonych w Azji Środkowej i w Chinach. Hunowie byli bardzo dobrym jeźdźcami, żyli z rabunków, napadów, także z hodowli zwierząt, a rzadziej z uprawy roli. Przez wielu historyków utożsamiani są z ludem Siung-nu, który bardzo często (od IV wieku przed naszą erą) atakował tereny Chin&lt;ref name=&quot;Beckwith2020&quot;&gt;{{Cytuj | autor= Christopher I. Beckwith| tytuł=Imperia jedwabnego szlaku : historia centralnej Eurazji od epoki brązu do czasów obecnych | miejsce=Warszawa | wydawca=Państwowy Instytut Wydawniczy | data=2020 | s=98–99 | isbn=978-83-8196-059-5}}&lt;/ref&gt;. Wojownicy Siung-nu, jeżdżący na koniach byli znacznie szybsi od ciężko uzbrojonych oddziałów chińskich, które – kiedy docierały na miejsce przez koczowników zaatakowane – już ich tam nie zastawały. Właśnie zapobiegając ich napadom Chińczycy wznieśli Wielki Mur, który istnieje jeszcze dziś&lt;ref name=&quot;Beckwith2020&quot;/&gt;. W końcu w I wieku udało się Chińczykom pokonać Siung-nu, których liczne plemiona zaczęły wędrować na zachód. Wkrótce Hunowie wkroczyli do Europy, gdzie siali strach i zniszczenie. Uciekały przed ich oddziałami okoliczne plemiona, które przekraczały granice Cesarstwa Rzymskiego i pustoszyły oraz grabiły jego ziemie, co stało się jedną z przyczyn jego upadku. 
[[Plik:Huns450.png|300px|thumb|left|Mapa przedstawiająca przypuszczalny zasięg państwa Attyli.]]Hunowie roztoczyli swoją władzę nad całą Europą Środkową i Wschodnią, zapewne również nad ziemiami dzisiejszej Polski. Po śmierci ich wodza, Attyli, ich państwo rozpadło się.

== Jak wyglądały ich budynki? ==
Hunowie byli '''koczownikami''' - oznacza to, iż nie mieli stałych siedzib, a przez większość życia podróżowali konno lub na wozach. Uważali, że domy nie zapewniają bezpieczeństwa, zazwyczaj nie korzystali też namiotów czy szałasów. Nocowali najczęściej pod gołym niebem, nierzadko nawet na końskich grzbietach, także na wozach. Jako, że niezwykle rzadko przebywali we wnętrzach budynków wykształciła się u nich tak zwana klaustrofobia. Jest to lęk przed ciasnymi, zamkniętymi pomieszczeniami. Innym skutkiem takiego, a nie innego trybu życia Hunów była nieproporcjonalna budowa ciała, utrudniająca chodzenie.&lt;ref&gt;''Tajemnice starożytnych cywilizacji, tom 37: Scytowie, Hunowie, Mongołowie'', Wydawnictwo Oxford Educational sp. z o.o., str. 25, {{ISBN|978-83-252-0792-2}}.&lt;/ref&gt;

== Czym się żywili? ==
Hunowie żywili się najczęściej tym, co znaleźli lub upolowali podczas podróży: korzonkami, półsurowym mięsem, choć niekiedy żywili się zbożem, które uprawiała na zdobytych przez nich ziemiach lokalna ludność lub jeńcy wojenni.

== Jakie nosili stroje? ==
Hunowie ubierali się w bogato zdobioną odzież szytą z płótna lub ze skór, ubranie zmieniali dopiero, gdy te było już bardzo zniszczone. Zimą okrywali się zapewniającymi ciepło płaszczami. Na głowie nosili nieforemne czapki, nogi natomiast chronili skórami z kóz. 

== W co wierzyli? ==
O religii Hunów wiemy bardzo mało. Wiadomo, że pierwotnie koczownicy ci wierzyli, że każdy człowiek, zwierzę, roślina lub rzecz ma własną duszę, czcili także duchy przodków i uważali, iż każdy ród czy plemię huńskie wywodzi się od zwierzęcego przodka. W ich życiu dużą rolę odgrywały przesądy, wróżby i obrzędy magiczne, prawdopodobnie także oddawali cześć mieczowi, poświęconemu bogu wojny.

== Kto z nich jest sławny do dzisiaj? ==
Jednym z najsławniejszych Hunów był '''Attyla''', zwany '''Biczem Bożym''', który był ich wodzem w latach 445 - 453 naszej ery. W jego czasach jego lud osiągnął szczyt potęgi: pobierał daniny zarówno od Cesarstwa Wschodniorzymskiego, jak i Zachodniorzymskiego, odnosił liczne zwycięstwa. Pod koniec życia poniósł jednak klęskę w walce z Rzymianami i Germanami na Polach Kataulanijskich. Po jego śmierci Hunowie zaczęli ponosić kolejne klęski i wkrótce musieli wycofać się na wschód. Niebawem zostali wchłonięci przez tamtejsze ludy.

== Co po sobie pozostawili? ==

{{przypisy}}</text>
      <sha1>asf6k463rcwm0wjtgx6pl2a7y6t6ogi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komputer w praktyce/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25551</id>
    <revision>
      <id>560693</id>
      <parentid>175943</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="jwqu2zjd53vxw39vv6f9bt7t9l4sht1" xml:space="preserve">Pomysły na artykuły:

* [[Komputer w praktyce/Twój komputer nie wybuchnie|Twój komputer nie wybuchnie]] - Komputer dla opornych, {{ISBN|83-85769-14-5}}
* [[Komputer w praktyce/Obsługa zestawu komputerowego|Obsługa zestawu komputerowego]] - Easy PC
* [[Komputer w praktyce/Mam komputer|Mam komputer]], [[Komputer w praktyce/Oprogramowanie|Oprogramowanie]] - [[Informatyka od Podstaw]]
* Cała reszta (po za artykułem &quot;[[Komputer w praktyce/I co dalej?|I co Dalej?]]&quot;) wzięta z Komputer dla Seniora {{ISBN|978-83-7558-722-7}}</text>
      <sha1>jwqu2zjd53vxw39vv6f9bt7t9l4sht1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niemiecki/Gramatyka/Przyimek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26830</id>
    <revision>
      <id>560719</id>
      <parentid>394521</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="hoay68zycpobqlka0x0dfvyw505w4zs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{OzdobnaNawigacja|
Podrecznik= [[Niemiecki|Język niemiecki]]|
PoprzStrona=[[Niemiecki/Gramatyka|'''Gramatyka''']]|
ObecnaStrona=[[Niemiecki/Gramatyka/Przyimek|'''Przyimek (die Präposition)''']]|
NastStrona=[[Niemiecki/Gramatyka|'''Gramatyka''']]|
}}
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

= Przyimek (''die Präposition'') =
== Przyimki pochodzące od rzeczowników ==
* Do przyimków pochodzących od rzeczowników należą&lt;ref&gt;praca zbiorowa, ''Wahrig - Richtiges Deutsch leicht gemacht'', wissensmedia GmbH, Gütersloh/München, {{ISBN|978-3-577-07566-4}}, str. 213&lt;/ref&gt;:
*: np. [http://pl.wiktionary.org/wiki/dank#de ''dank''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/kraft#de ''kraft''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/laut#de ''laut''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/statt ''statt''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/an_..._statt ''an ... statt''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/trotz#de ''trotz''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/um_..._willen ''um ... willen''], [http://pl.wiktionary.org/wiki/zeit#de ''zeit'']

== Źródła ==
&lt;references/&gt;
&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hoay68zycpobqlka0x0dfvyw505w4zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Owoce/Bibliografia</title>
    <ns>104</ns>
    <id>27302</id>
    <revision>
      <id>560721</id>
      <parentid>539599</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="in7iglnc6zi5mtnawbuzccyj791kf5c" xml:space="preserve">{{Owoce
|poprzednia=Autorzy
|następna=A
|grafika=
|tekst=
# Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: ''Słownik botaniczny''. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. {{ISBN|83-214-1305-6}}. 
# Gabriele Colditz, Peter Colditz: ''Owoce egzotyczne''. Adam Grabowski (tłum.). Warszawa: Multico, 1995. {{ISBN|83-7073-066-3}}.
# Bruno P. Kremer: ''Owoce leśne''. Stefan Łukomski (tłum.). Warszawa: Multico, 1996. {{ISBN|83-7073-102-3}}.
# Wikipedia (artykuły z Wikipedii linkowane w opisach owoców).
|poprzednia litera=Autorzy
|litera=Bibliografia
|następna litera=A
}}

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;{{Wolumin|sortuj spacją=tak}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>in7iglnc6zi5mtnawbuzccyj791kf5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:MONTHDOP</title>
    <ns>10</ns>
    <id>27431</id>
    <revision>
      <id>560656</id>
      <parentid>191977</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="noqqq43u88ptswofbmklwcducod2qvq" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch: {{{1|{{LOCALMONTH}}}}}
|1|01|styczeń=stycznia
|2|02|luty=lutego
|3|03|marzec=marca
|4|04|kwiecień=kwietnia
|5|05|maj=maja
|6|06|czerwiec=czerwca
|7|07|lipiec=lipca
|8|08|sierpień=sierpnia
|9|09|wrzesień=września
|10|październik=października
|11|listopad=listopada
|12|grudzień=grudnia
|{{#time: xg | 1.{{LOCALMONTH}}.{{LOCALYEAR}} }} }}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{Dokomentacja}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>noqqq43u88ptswofbmklwcducod2qvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560657</id>
      <parentid>560656</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="citkyojn84x1ixkxu5v1bz6cujneykp" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch: {{{1|{{LOCALMONTH}}}}}
|1|01|styczeń=stycznia
|2|02|luty=lutego
|3|03|marzec=marca
|4|04|kwiecień=kwietnia
|5|05|maj=maja
|6|06|czerwiec=czerwca
|7|07|lipiec=lipca
|8|08|sierpień=sierpnia
|9|09|wrzesień=września
|10|październik=października
|11|listopad=listopada
|12|grudzień=grudnia
|{{#time: xg | 1.{{LOCALMONTH}}.{{LOCALYEAR}} }} }}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{Dokumentacja}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>citkyojn84x1ixkxu5v1bz6cujneykp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GnuPG/Wstęp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27709</id>
    <revision>
      <id>560732</id>
      <parentid>197921</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="hjz0bqiamumj49xosok10w2j3jwqqe0" xml:space="preserve">[http://gnupg.org/ GnuPG] jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wolne_Oprogramowanie otwartoźródłową] implementacją {{rfc|4880}}, które powstało na podstawie prac [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wolne_Oprogramowanie Phila Zimmermana] nad oprogramowaniem PGP.
Oprogramowanie to umożliwia szyfrowanie i podpisywanie danych i komunikacji, dostarcza uniwersalne narzędzia do zarządzania kluczami, ale także moduły dostępowe do publicznych katalogów kluczy. GnuPG, znane także jako GPG, jest narzędziem linii poleceń, z możliwościami do łatwej integracji z innymi aplikacjami. Dostępna jest bogaty wybór nakładek (np. graficznych) oraz bibliotek. Druga wersja GnuPG umożliwia również korzystanie ze standardu S/MIME.

GnuPG jest Wolnym Oprogramowaniem (co oznacza, że szanuje twoją wolność). Może być dowolnie wykorzystywany, modyfikowany i rozpowszechniany zgodnie warunkami licencji GNU General Public License.

Poniższa książka ma na celu wytłumaczenie podstawowych zasad kryptografii, przeprowadzając początkującego użytkownika przez niezbędne aspekty związane z zabezpieczaniem informacji, takimi jak zarządzanie hasłami, kryptogramami, kluczami oraz podpisami elektronicznymi.

==Jak to działa?==
GPG jest programem do szyfrowania hybrydowego, gdyż używa kombinacji tradycyjnych szyfrów symetrycznych (szybszych) i kryptografii klucza publicznego (łatwa i bezpieczna wymiana kluczy - na przykład przez użycie klucza publicznego odbiorcy do zaszyfrowania klucza sesji używanego tylko raz). Ten tryb pracy jest częścią OpenPGP i był zawarty w PGP od jego pierwszej wersji.

GPG szyfruje wiadomości używając asymetrycznych par kluczy generowanych dla poszczególnych użytkowników. Klucze publiczne mogą być wymieniane na różne sposoby, na przykład przez serwery kluczy w internecie. Należy je wymieniać uważnie, aby uniknąć podszycia się na skutek utraty jednoznacznej zależności między kluczem, a jego właścicielem. Do wiadomości można dołączyć podpis kryptograficzny w celu umożliwienia weryfikacji jej integralności oraz tożsamości nadawcy.</text>
      <sha1>hjz0bqiamumj49xosok10w2j3jwqqe0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560735</id>
      <parentid>560732</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="9dcxnrws48b45lib50jd6yil2mp1riq" xml:space="preserve">[http://gnupg.org/ GnuPG] jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wolne_Oprogramowanie otwartoźródłową] implementacją {{RFC|4880}}, które powstało na podstawie prac [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wolne_Oprogramowanie Phila Zimmermana] nad oprogramowaniem PGP.
Oprogramowanie to umożliwia szyfrowanie i podpisywanie danych i komunikacji, dostarcza uniwersalne narzędzia do zarządzania kluczami, ale także moduły dostępowe do publicznych katalogów kluczy. GnuPG, znane także jako GPG, jest narzędziem linii poleceń, z możliwościami do łatwej integracji z innymi aplikacjami. Dostępna jest bogaty wybór nakładek (np. graficznych) oraz bibliotek. Druga wersja GnuPG umożliwia również korzystanie ze standardu S/MIME.

GnuPG jest Wolnym Oprogramowaniem (co oznacza, że szanuje twoją wolność). Może być dowolnie wykorzystywany, modyfikowany i rozpowszechniany zgodnie warunkami licencji GNU General Public License.

Poniższa książka ma na celu wytłumaczenie podstawowych zasad kryptografii, przeprowadzając początkującego użytkownika przez niezbędne aspekty związane z zabezpieczaniem informacji, takimi jak zarządzanie hasłami, kryptogramami, kluczami oraz podpisami elektronicznymi.

==Jak to działa?==
GPG jest programem do szyfrowania hybrydowego, gdyż używa kombinacji tradycyjnych szyfrów symetrycznych (szybszych) i kryptografii klucza publicznego (łatwa i bezpieczna wymiana kluczy - na przykład przez użycie klucza publicznego odbiorcy do zaszyfrowania klucza sesji używanego tylko raz). Ten tryb pracy jest częścią OpenPGP i był zawarty w PGP od jego pierwszej wersji.

GPG szyfruje wiadomości używając asymetrycznych par kluczy generowanych dla poszczególnych użytkowników. Klucze publiczne mogą być wymieniane na różne sposoby, na przykład przez serwery kluczy w internecie. Należy je wymieniać uważnie, aby uniknąć podszycia się na skutek utraty jednoznacznej zależności między kluczem, a jego właścicielem. Do wiadomości można dołączyć podpis kryptograficzny w celu umożliwienia weryfikacji jej integralności oraz tożsamości nadawcy.</text>
      <sha1>9dcxnrws48b45lib50jd6yil2mp1riq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Libertarianizm/Socjalizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30971</id>
    <revision>
      <id>560708</id>
      <parentid>385625</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24152" sha1="n56s4bjvx1qq7z0bpyvt97x8abn0z6f" xml:space="preserve">Komunizm to hipoteza, czy może system wierzeń w szeroki wachlarz tez opowiadających m.in. o tym że: społeczeństwo w którym żyjemy powinno być bezklasowe i pozbawione własności prywatnej, należy wymusić kolektywna własność produkcji i wspólnotowy podział dóbr w celu likwidacji nierówności społecznych oraż że wszystkie te rzeczy można osiągnąć jedynie na drodze rewolucji.

Jeżeli chleliśmy jakoś systematycznie zaklasyfikować komunizm pośród innych tego typu, brawurowych przykładów ostrości ludzkiego umysłu, to można by ją umieścić pomiędzy religią i pseudonauką, na równi z Nową chronologią Fomienko czy negowaniem holocaustu. 

w tym artykule zamierzam przede wszystkim brać argumenty Marksa, ale nie tylko, który jest centralnym, jasnym punktem tego sporu i po prostu je sobie analizował.

== Nierówności społeczne ==
Komunizm jest najbardziej niesamowitą religią wszech czasów, ponieważ opiera się na ideologii, że wszyscy są równi. Jest to jeden z największych aksjomatów (dla libertarian takim jest wolność) komunizmu i zarazem tzw. buzzword bo każdy o nich mówi ale nie wiadomo do czego się on odnosi. I bez tej wiedzy ludzie martwiący się nierównościami często argumentują jakoby bogaci, którzy się bogacą, oraz biedni, którzy biednieją, byli tymi samymi ludźmi z roku na rok. Jednakże to spojrzenie ignoruje kwestie mobilności dochodowej. Innymi słowy, to kto posiada te słynne 1% bogactwa a reszta 99% biednych stale się zmienia i nie są to Ci sami ludzie&lt;ref&gt;[http://prostaekonomia.pl/4-pytania-ktore-nalezy-zadac-dyskusji-o-nierownosciach/ pytania, które należy zadać w dyskusji o nierównościach]&lt;/ref&gt; więc mamy kolejną fałszywą tezę. 

Zaczniemy od darwina i marksa. Marks nigdy nie uczynił żadnych realnych postępów w tym żeby teorie ewolucji połączyć ze swoją ideologią marksizmu, wszystkie dotychczasowe próby sprowadziły się do tego by jedynie się podpiąć ze swoim przekazem pod jego sukces. Jedyne zdanie które by mogłoby wskazywać na minimalny związek to:

{{cytat|W osobistym liście do niego Marks faktycznie ujawnia, że Darwinowskie &quot;O pochodzeniu gatunków&quot; było rzeczywiście bardzo ważne, ponieważ dostarczyło mu „podstaw w naukach przyrodniczych do walki klas w historii”.}}

W rzeczywistości nie dostarczyło i nigdy z ich nie skorzystał.

Popper argumentował, że zarówno koncepcja metody historycznej Marksa, jak i jej zastosowanie są niefalsyfikowalne, a zatem jest to pseudonauka, której nie można udowodnić ani prawdziwości, ani fałszu:

{{cytat|Marksistowska teoria historii, pomimo poważnych wysiłków niektórych jej twórców i zwolenników, ostatecznie przyjęła tę wróżbiarską praktykę. W niektórych jego wcześniejszych sformułowaniach (np. W analizie Marksa na temat charakteru „nadchodzącej rewolucji społecznej”) ich przewidywania były sprawdzalne, a wręcz fałszowane. Jednak zamiast zaakceptować obalenia, zwolennicy Marksa ponownie zinterpretowali zarówno teorię, jak i dowody, aby się zgodzić. W ten sposób uratowali teorię przed obaleniem; ale zrobili to za cenę przyjęcia urządzenia, które uczyniło go niepodważalnym. W ten sposób nadali tej teorii „konwencjonalny zwrot”; i tym podstępem zniszczyli szeroko reklamowane roszczenia do statusu naukowego.&lt;ref&gt;Popper, Karl (2002). Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge. Routledge. p. 49. {{ISBN|978-0415285940}}.&lt;/ref&gt;}}

dowodem na to że komuniści odrzucają teorię ewolucji niech będzie cytat z [https://anarchizm.info/2018/10/26/f-3-co-anarcho-kapitalisci-rozumieja-przez-rownosc-i-dlaczego-ma-ona-dla-nich-bardzo-mala-wartosc/ anarchistycznego FAQ]:

{{cytat|Wyjątkowość poszczególnych osób miała miejsce zawsze, lecz przez ogromną większość swojej historii człowiek żył w bardzo egalitarnych społecznościach. Gdyby nierówności społeczne rzeczywiście wynikały z nierówności naturalnych, to wtedy wszystkie społeczeństwa byłyby nimi naznaczone. Tak jednak nie jest.}}

Co jest oczywistym fałszem co można udowodnić chociażby tym jakie istnieją nierówności pod względem rozmnażania gatunku ludzkiego a ich kluczem jest [https://incels.wiki/w/Scientific_Blackpill#Hypergamy kobieca hipergamia] gdzie kobiety oceniają 80% mężczyzn jako „poniżej średniej”, podczas gdy mężczyźni oceniają kobiety na krzywej dzwonowej.

[http://www.physicsoflife.pl/dict/eksperyment_calhouna.html eksperyment calhouna] doprowadza do wymarcia całego gatunku więc nie ma możliwości by ewolucja w jakikolwiek sposób pozwoliłaby promować idee komunistyczne. To już przynajmniej 3 dowód błędności hipotez marksa, a ponieważ do odrzucenia hipotezy wystarczy nawet jeden dowód podważający, (teoria ewolucji sama w sobie rozwala całą ideę równości w drobny mak) to w zasadzie moglibyśmy tu już skończyć, bo to jest sprawa zamknięta. I takich dowodów podważających jest oczywiście znacznie więcej.

==Własność==
W centrum teorii ekonomicznych leży pojęcie wartości. Co daje przedmiotowi wartość? Czy jest to coś w nim zawarte, czy też jest to jakiś inny czynnik? Czy wartość wywodzi się z wysiłku ludzkiego, czy z czegoś innego? Dwa główne i całkowicie przeciwstawne systemy ekonomiczne, kapitalizm i marksizm, dają całkowicie różne odpowiedzi.

===Teoria laborystyczna===
Laborystyczna teoria Karola Marksa stwierdza, że wartość przedmiotu jest wyłącznie wynikiem pracy, zużytkowanej na jego wyprodukowanie. Według tej teorii, im więcej pracy lub czasu pracy zużyte jest na przedmiot, tym więcej jest on warty. Marks zdefiniował wartość jako „zużyty czas pracy” i stwierdził,że „wszystkie dobra w pojęciu ekonomicznym są owocem pracy i nie kosztują nic oprócz pracy”.

Laborystyczna teoria wartości jest głównym pojęciem marksowskiej ekonomii i podstawą jego analizy wolnego rynku. Jeśli byłaby słuszna, wówczas wiele z jego krytyki kapitalizmu byłoby słuszne. Ale jeśli jest fałszywa, to faktycznie cała teoria ekonomiczna Marksa jest od podstaw zła.

Oto przykład działania laborystycznej teorii wartości: robotnik w fabryce dostaje materiał wartości 30 $ i po 3 godzinach produkcji i zużyciu paliwa do maszyny za 10 $, wytwarza produkt, który jest sprzedawany za 100 $. Według Marksa, wyłącznie ta praca tego robotnika zwiększyła wartość surowców do 100 $. W ten sposób robotnik zasługuje na wynagrodzenie w wysokości 60 $ (20 $ za godzinę).

Jeśli robotnik jest zatrudniany przez właściciela fabryki, który płaci mu tylko 15 $ za godzinę, według Marksa te 5$, które dostaje właściciel fabryki, to po prostu pieniądze przywłaszczone. Właściciel fabryki nie zrobił nic, by zarobić te pieniądze i te 5 $, które otrzymuje jest „wartością nadwyżkową”, świadectwem wyzysku robotnika. Nawet narzędzia, zapewnione przez właściciela fabryki, zostały wg Marksa wyprodukowane z konieczności przez innych robotników.

Według laborystycznej teorii wartości, wszystkie zyski są prawowitymi zarobkami robotników i gdy są oddzielane od robotników przez kapitalistów, robotnicy są po prostu okradani. Na podstawie tej teorii Marks wezwał do eliminacji zysków, do przejęcia fabryk przez robotników i do obalenia „tyranii” kapitalizmu. Jego wezwanie do działania zostało podjęte w wielu krajach na całym świecie.

I to już wystarczy żeby to twierdzenie obalić. Bo, według Alfreda Marshalla, cena lub wartość zależy nie tylko od podaży, ale od popytu konsumenta.  Praca przyczynia się do kosztów, ale to samo dotyczy pragnień i potrzeb konsumentów. Przejście od pracy jako źródła wszelkiej wartości do subiektywnych, indywidualnych ocen tworzących wszelką wartość, podważa ekonomiczne wnioski Marksa i niektóre jego teorie społeczne.

===Pochodzenie wartości===

Istnieją dwie z gruntu odmienne odpowiedzi na pytanie, skąd wywodzi się wartość. Według „wewnętrznej teorii wartości”, wartość jest zawarta w przedmiotach; pozostaje stała pomimo zmian popytu, upływu czasu i innych czynników i może być „obiektywnie określona” przez obliczenia oparte na pewnych podstawowych zasadach naukowych. Laborystyczna teoria wartości jest zdecydowanie efektem tego sposobu myślenia.

Innym podejściem jest teoria wymiany rynkowej. Według tej teorii wartość nie jest zawarta w produktach, lecz jest efektem wielu różnych ocen konsumentów. Według teorii wymiany rynkowej wartość zależy od upodobań ludzi: im bardziej cenią dany przedmiot i bardziej chcą nim handlować, tym więcej jest wart. Ta teoria jest podstawą wolnorynkowego kapitalizmu, któremu Marks ostro się sprzeciwiał.

Na pierwszy rzut oka, obie teorie mają sens. Generalnie, prawdą jest, że im więcej pracy włożone jest w produkt, tym więcej jest wart, ale jest również prawdą, że im więcej ludzi chce czegoś niezależnie od tego, ile pracy poszło na to, tym więcej jest to warte.

Która teoria jest właściwa? Obie naraz nie mogą, ponieważ prowadzą do diametralnie przeciwstawnych systemów ekonomicznych. Będziemy twierdzić, że teoria laborystyczna jest od podstaw zła, a rynkowa teoria wartości jest właściwa.
===Błędy w teorii laborystycznej===

Założenie, że praca jest jedynym wyznacznikiem wartości jest trudna do zaakceptowania po prostu na gruncie zdrowego rozsądku i doświadczenia. Takie założenie ignoruje fakt, że wiele rzeczy w naturze, w które nie włożono żadnej pracy, np. widoki, czysta woda, kamienie szlachetne i minerały, mają wartość ekonomiczną. Teoria laborystyczna nie może z natury wyjaśnić faktu, że ludzie cenią niektóre przedmioty naturalne, takie jak diamenty, o wiele bardziej niż inne, np. liście.

Teoria laborystyczna nie bierze również pod uwagę zmieniających się preferencji konsumenta i względnego charakteru wartości. W czasach przed wynalezieniem samochodu podkowy były rzeczą bardzo wartościową, ale w społeczeństwie nie używającym koni są praktycznie bezużyteczne. Podobnie w społeczeństwie w którym ludzie mają dużo wolnego czasu, gry i sprzęt do rekreacji stają się ważne, natomiast w gospodarce, w której ludzie pracują prawie bez przerwy, by utrzymać się przy życiu, takie rzeczy mogą istotnie mieć wartość ujemną.

Teoria laborystyczna ignoruje również znaczenie czasu i miejsca. Dwudziestoletnie wino i wołowina we właściwym wieku są dużo bardziej przyjemne niż wino jednoroczne i wołowina za stara lub za młoda. Ropa naftowa na pustyni jest potencjalnie wartościowym zasobem, ale w zbiorniku wodnym albo na środku pola uprawnego jest zagrożeniem.

Chyba najcięższym błędem teoretycznym teorii laborystycznej jest to, że nie bierze pod uwagę tego, co ekonomiści nazywają preferencją czasową. Preferencja czasowa to powszechne, zdecydowane preferowanie towarów i usług tu i teraz, nie później. Konsumpcja obecna jest bardziej wartościowa niż konsumpcja w przyszłości.

Na przykład większość pracowników woli dostać zapłatę, gdy skończyli pracę, a nie wtedy, gdy ich produkty będą sprzedane, co może nastąpić miesiące później. Aby pracownicy dostali zapłatę teraz, a nie później, ktoś musi założyć za ich pensje, a ta usługa zdecydowanie ma wartość. Jednak zwolennicy teorii laborystycznej chcieliby to połączyć: pracownicy mieliby otrzymywać teraz pełna wartość ich produktów w przyszłości.

Ostatnim brakiem teoretycznym teorii laborystycznej jest błędne pojęcie wartości wysiłku. Szaleństwem jest twierdzenie, że każdy wysiłek daje coś wartościowego. Każdy z nas codziennie marnuje czas na bezowocnych czynnościach. Zrównoważyć pracę z automatycznym wytwarzaniem wartości to fałszywie implikować, że każdy wysiłek ludzki jest celowy i produktywny.
===Absurdy teorii laborystycznej===

Teoria laborystyczna jest jeszcze bardziej absurdalna w praktyce. Jeżeli każda wartość wywodzi się z pracy, a wysiłek menedżera jest „pasożytniczy”, kto miałby zajmować się inwestowaniem czasu i pieniędzy niezbędnych do budowania fabryk, planowania rozwoju produkcji lub organizacji procesu produkcji? Jeśli wszystkie zyski są „wyzyskiem”, jaki bodziec ma ktokolwiek, by ryzykować inwestowanie w nowy i nie wypróbowany produkt czy usługę? Skąd weźmie się pieniądze na finansowanie nowych inwestycji w narzędzia?

Kraje komunistyczne nie zabroniły zysków. One po prostu przeniosły wszystkie zyski na państwo, które zazwyczaj wykorzystuje je do budowy potężnego aparatu wojskowego kosztem produkcji dóbr konsumpcyjnych.

Teoria laborystyczna jest z natury wroga konsumentowi. Pod rządem tej teorii, sprzedawcy są zmuszani do wyceniania wszystkich towarów według pracy, która jest w nie włożona, a nie według tego, na ile są poszukiwane przez konsumentów. W ten sposób sklepy nie mogą żądać wyższej ceny za stare zagraniczne wino, niż za tanie wino miejscowe (w oba włożono tyle samo pracy). To niewątpliwie stwarza nadwyżkę niewykwalifikowanej i marnej siły roboczej, a niedobór pracowników wykwalifikowanych, dokładnie taka sytuacja istnieje w krajach komunistycznych.

Teoria laborystyczna oznacza również koniec wszelkiej wolności ekonomicznej. Engels, uczeń Marksa, napisał: „Dla czystego społeczeństwa marksistowskiego, dobrowolna wymiana między jednostkami musi być zabroniona.” W społeczeństwie komunistycznym produkuje się to, co każą rządzący i konsumuje się te odrobiny, na które oni pozwolą. Jeśli nie podoba ci się to, możesz oczywiście przenieść się do obozu pracy przymusowej.
===Błędy metodologiczne===

Najbardziej interesującymi błędami w teorii laborystycznej są błędy metodologiczne. Teoria laborystyczna wyrosła z dwóch niezwykle słabych metod badań ekonomicznych. Po pierwsze próbowała ustanowić zasady ekonomiczne badając tylko podaż, całkowicie ignorując zapotrzebowanie.

Co gorsza, cała teoria jest niesprawdzona. W całym pierwszym tomie „Kapitału”, gdzie Marks zaproponował teorię laborystyczną nie ma ani jednego dowodu „pozytywnego”. Marks oferuje za to fałszywe dowody „negatywne”, w których twierdzi:

Przesłanka nr 1 - pewien czynnik w produkcji towaru daje mu wartość (prawda);

Przesłanka nr 2 - tylko te rzeczy, w które człowiek włożył swoją pracę, mają wartość (fałsz);

Rozumowanie - Sprawdzić wszystkie czynniki wytwarzające produkt przez odrzucanie tych, które nie wytworzyły równej wartości w równej ilości i zakończyć na jednym czynniku - pracy.(arbitralne)

Konkluzja - praca musi być źródłem wartości (fałsz).

Marks obiecał, że przedstawi „pozytywny” dowód w trzecim tomie „Kapitału”. Jednak ta książka nie podaje dowodu „pozytywnego”, domyślnie odrzuca go. Marks twierdzi, że w produkcji istnieją dwa rodzaje kapitału, z których tylko jeden może wytworzyć „wartość nadwyżkową”. W ten sposób wymiana rzeczy równej wartości może mieć nierówne mieszanki tych dwóch rodzajów kapitału - to oznacza, że sama praca nie jest jedynym wyznacznikiem wartości.
===Czy kapitalizm oznacza wyzysk?===

Teoria laborystyczna jest nonsensem zarówno w teorii, jak i w praktyce. Ignoruje wiele nie związanych z pracą czynników, które tworzą wartość ekonomiczną, jest oparta na nie sprawdzonych założeniach i prowadzi do ekonomicznego chaosu i politycznego niewolnictwa!

W przeciwieństwie do tego, wolny rynek opiera się na dobrowolnym obrocie. Jeśli pracownicy chcą pracować w fabrykach zamiast na swoich farmach czy produkować wyroby rzemieślnicze, to dzieje się tak z powodu tego, że wolą płace i warunki pracy w fabrykach.

Menedżer wnosi wielką wartość swoich zdolności organizacyjnych, przewidywanie i zdolności zarządzania. Ponieważ wartość nie jest owocem wyłącznie pracy, te zdolności są niezwykle wartościowe. Zyski to jego prawowite wynagrodzenie za ryzykowanie swoim kapitałem w niepewnym i zmieniającym się świecie.

Prawdziwy wolnorynkowy kapitalizm, wolny od interwencjonizmu państwowego, zakazów, subsydiów i protekcjonizmu, oznacza ekonomiczne powodzenie i wolność dla wszystkich. W rzeczywistości wolny rynek jest jedynym systemem ekonomicznym, który umożliwia konsumentom, a nie biurokratom zdecydowanie, co jest produkowane i po jakiej cenie.

Marks leży w grobie od ponad stu lat. Czas, by pochować również jego teorie!

== (Wy)zysk ==
Według Marksa społeczeństwa kapitalistyczne można było sprowadzić do dwóch zasadniczych klas: osób posiadających kapitał (kapitalistów, burżuazję) i jego nie posiadających, czyli proletariatu. Krytykę kapitalizmu oparł on na rozwinięciu pojęcia wartości dodatkowej. Wartość dodatkowa (niem. Mehrwert) jest to różnica pomiędzy rzeczywistą wartością pracy włożonej przez robotnika w wytworzenie produktu, a jego rzeczywistym wynagrodzeniem jakie za tę samą pracę otrzymuje. Wartość dodatkowa jest źródłem zysku kapitalisty, umożliwiającym dalszą akumulację kapitału. Jest jednak również przyczyną nędzy robotnika, gdyż wynagrodzenie jakie on otrzymuje wystarczy zaledwie na przeżycie i ponowne podjęcie pracy.(co jest zwyczajnie nieprawdą - praktykując kapitalizm nie istnieje żadna osoba która by na tym traciła &lt;ref&gt;[HTTPS://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=BX8HLTDPPG4 Wyzysk na wolnym rynku - czy kapitalista krzywdzi biednych? - Prosta Ekonomia]&lt;/ref&gt;nie istnieje też żaden wyzysk bo nie ma elementu przymusu &lt;ref&gt;
[http://prostaekonomia.pl/roznice-placach-miedzy-krajami-czego-zalezy-wysokosc-placy/ Różnice w płacach między krajami - od czego zależy wysokość płacy? - Prosta Ekonomia]
&lt;/ref&gt;

wysokość wynagrodzeń to efekt mechanizmu rynkowego. Pracodawca chce kupić pracownika spełniającego jego wymagania jak najtaniej, a pracownik chce się sprzedać jak najdrożej i dochodzą do porozumienia gdzieś pośrodku. W sytuacji gdy jest mniejszy popyt na pracowników, a większa ich podaż obserwujemy stagnację wynagrodzeń bądź też ich spadek, a gdy popyt na pracowników rośnie pojawia się większa presja na wzrost wynagrodzeń. W systemie wolnorynkowym popyt na pracowników powinien być większy niż w systemie o rynku regulowanym choćby z tego powodu, że będzie można prowadzić rodzaje działalności, które dziś są zabronione albo regulowane, a działalności dotychczasowe staną się bardziej konkurencyjne poprzez zmniejszenie obciążeń i regulacji.

Często zarzuca się kapitalistom, że ich celem jest zysk. Jednak wiedząc skąd się bierze zysk&lt;ref&gt;[http://prostaekonomia.pl/wladza-na-rynku/ władza na rynku - Prosta ekonomia]&lt;/ref&gt;, możemy powiedzieć, że zarzucają oni przedsiębiorcom, że ich celem jest wyłącznie jak najlepsze zaspokajanie potrzeb klientów. W przeciwieństwie do państwa, które posiada wyłącznie własność pochodzącą z kradzieży&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GWEfJMHZkmk Robią nas w konia: Prezydent Duda o 500+ państwo coś wreszcie daje a nie zabiera #149 - PodziemnaTV]&lt;/ref&gt; kapitalista nie ma nieograniczonych zasobów, pozyskuje je wyłącznie od klientów.
===Wolność pozytywna===
Przeciwnicy wyciągają przez to argument o wolności pozytywnej. Od czasów Hegla zwykło się wyróżniać „wolność od czegoś” i „wolność do czegoś”; ta pierwsza to wolność negatywna, rozumiana jako brak zewnętrznego przymusu (wolność od prześladowań, wolność od strachu, wolność od głodu), ta druga to wolność pozytywna, w której akcentuje się moment wyboru i możliwość jego zaistnienia („wolność do” czy też „prawo do”). Dla libertarian wolność pozytywna jest sprzeczna z podstawowymi aksjomatami pochodzącymi z praw naturalnych (ewolucyjnych) i dlatego nie są przez nich w ogóle rozpatrywane. Żeby na to odpowiedzieć trzeba sobie zadać pytania:

# wolność pozytywna jest niczym innym jak utrzymywaniem roszczeń pośród innych ludzi. Jeśli kogoś nie stać przykładowo na lekarstwo to jest to mój problem czy jego?
# problem popytu i podaży. Skąd wiemy czy ludzie w czasach przed wynalezieniem samochodu nie chcieli go posiadać? z pewnością stwierdzili by że obecnie używane przez nich konie są o wiele droższe w utrzymaniu i chętnie użyli takiej technologii. Co jeśli dane lekarstwo nie istnieje a mimo to jest do niego duże zapotrzebowanie  bo np. jest epidemia? wolność pozytywna nie ma zastosowania w momentach kiedy to technologia w ogóle nie istnieje.

==Podsumowanie==
Marksizm (zbiorczo mam tu na myśli każdą ideologię która ją wykorzystuje) cechuje:
# Fanatyczna wiara - odrzucenie teorii ewolucji jakoby nie miała wpływu na interakcje społeczne, wręcz wyśmiewanie jej jako [[w:darwinizm społeczny|darwinizm społeczny]], co jest kolejnym dowodem na to jak bardzo jej albo nie rozumieją albo [https://www.wiatrak.nl/10937/siedem-nieporozumien-wokol-teorii-darwina nie chcą zrozumieć], ponieważ współcześnie teorie określane nazwą darwinizm społeczny uznawane są za mit społeczny nie powiązany z teorią ewolucji przedstawioną przez Darwina. Wręcz rozpaczliwie potrzebują jej odrzucenia bo jest kluczową częścią ich wierzeń. 
# Fundamentalizm i siła autorytetu - nie chodzi o jak ktoś interpretuje sobie karola marksa, tylko że na jej podstawie chce cokolwiek udowodnić. Teorie marskizmu nie są wiarygodnym źródłem czy autorytetem w dziedzinie ekonomii. Jest tekstem sakralnym w dodatku pisanym w czasach gdzie poziom wiedzy był bardzo niski i nie znajdziesz w tej księdze niczego co by wykraczało ponad tamtem poziom wiedzy. Hegel uważał, że filozofia się rozwija; jednak jego własny system miał pozostać ostatnim i najwyższym stadium tego rozwoju i nie można go było zastąpić. Marksiści przyjęli ten sam stosunek do systemu marksistowskiego. Stąd postawa antydogmatyczna Marksa istnieje tylko w teorii, a nie w praktyce ortodoksyjnego marksizmu, a dialektyka jest wykorzystywana przez marksistów, na wzór Anty-Dühringa Engelsa, głównie dla celów apologetyki - do obrony systemu marksistowskiego. przed krytyką. Z reguły krytyków potępia się za niezrozumienie dialektyki, nauki proletariackiej lub za zdrady. Dzięki dialektyce zanikła postawa antydogmatyczna, a marksizm ugruntował swoją pozycję jako dogmatyzm, który dzięki zastosowaniu metody dialektycznej jest wystarczająco elastyczny, by uniknąć dalszych ataków. W ten sposób stało się to, co nazwałem wzmocnionym dogmatyzmem.
# Dlaczego jest utrzymywana jeśli nie przynosi ona korzyści (ten słynny to nie był prawdziwy komunizm)?. Tylko pozornie nie przynosi korzyści, w rzeczywistości jest nim podtrzymywanie autorytaryzmu. Autorytaryści szydzą z nas, że nawet ośmielili się kwestionować ich użycie przemocy wobec niewinnych, pokojowych ludzi, ponieważ, wiesz, ci inni ludzie, cóż, mogą mieć różne opinie na temat tego, jak chcą wykorzystać swoje ciała, swoją pracę i ich własność. Ironią losu jest to, że autorytaryści często przyznają, że libertarianizm to sposób, w jaki ty, ja i reszta powinniśmy traktować siebie nawzajem. Ale potem pojawia się wódz. I mówią nam z podziwem, czym tenże wódz różni się od wszystkich znanych nam ludzi. I że został wybrany przez mistyczne procesy a ich pseudo-wyjaśnien jest cała masa: Bo zostałem wybrany przez boga, zostałem wybrany w urnie wyborczej itd. I tak, będąc wybrańcem, on nie musi już przestrzegać ludzkiej etyki, której ty, ja i reszta musicie przestrzegać; Może on żyć dokładnie odwrotnie! I tej różnicy opinii nie może po prostu znieść.
# W wielu miejscach zarządzanych przez komunistów zwykle dochodzi do cenzury gdy ich fundament wiary zostanie zaatakowany.

{{cytat|Najpierw Cię ignorują. Potem śmieją się z Ciebie. Później z Tobą walczą. Później wygrywasz.” - Mahatma Gandhi.}}

{{przypisy}}</text>
      <sha1>n56s4bjvx1qq7z0bpyvt97x8abn0z6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muzyka/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31007</id>
    <revision>
      <id>560714</id>
      <parentid>450499</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="d5or8l1h4x0kpgtutjpjxksl8ah3m9r" xml:space="preserve">__NOTOC__
== Książki ==
* Franciszek Wesołowski, ''Zasady muzyki. Podręcznik dla średnich szkół muzycznych''. Wyd. 3. Kraków : Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1969.
* Michael Pilhofer i Holly Day, ''Teoria muzyki dla bystrzaków''. Wyd. 2. Wydawnictwo Helion, 2014. {{ISBN|978-83-246-8880-7}}.

== Strony internetowe ==

=== Po polsku ===
* ''Teoria i praktyka muzyki'' (kurs dla organistów) http://tepramu.w.interiowo.pl/
* ''Music for Visually Impaired People'' http://www.music4vip.org/pl/teoria_muzyki

=== Po angielsku ===
* MusicTheory.net LLC, http://musictheory.net/lessons © 2000-2016
* Joe Craig, http://www.jacmuse.com
* Dolmetsch Organization, http://www.dolmetsch.com/introduction.htm © 2000-2013
* Wolfram Alpha LLC, ''Wolfram Alpha. Computational Knowledge Engine''. http://www.wolframalpha.com © 2016

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Muzyka|
[[../Wstęp|Wstęp]]|
[[../Wartości nut|Wartości nut]]}}
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5or8l1h4x0kpgtutjpjxksl8ah3m9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muzyka/Skale ludowe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31033</id>
    <revision>
      <id>560716</id>
      <parentid>450477</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="2bxbpoz73cjkzpyjm4ooedhy38a185v" xml:space="preserve">__NOTOC__
W tym rozdziale przedstawione są wybrane skale ludowe.

== Skala góralska ==
Skala góralska ma odstęp (interwał) półtonowy pomiędzy IV a V oraz VI a VII stopniem&lt;ref&gt;Franciszek Wesołowski, ''Zasady muzyki'', wyd. 7, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986, s. 145, {{ISBN|83-224-0250-3}}&lt;/ref&gt;. Zbudowana jest według schematu T-T-T-P-T-P-T (gdzie T – cały ton, P – półton):

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 d e fis g a bes c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c d e fis g a b c
} }
&lt;/score&gt;

== Skale cygańskie ==

Skala cygańska występuje w dwóch odmianach. Oprócz całych tonów i półtonów zawiera odstępy (interwały) półtoratonowe (czyli sekundy zwiększone)&lt;ref name=&quot;wes&quot;&gt;Franciszek Wesołowski, ''Zasady muzyki'', wyd. 7, Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986, s. 144, {{ISBN|83-224-0250-3}}&lt;/ref&gt;.

W odmianie zbliżonej do molowej skali harmonicznej (z podwyższonym IV stopniem) odstęp półtora tonu występuje między III a IV oraz VI a VII stopniem skali&lt;ref name=&quot;wes&quot; /&gt;. Zbudowana jest według schematu T-P-3P-P-P-3P-P:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 d es fis g as b c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c d es fis g as b c
} }
&lt;/score&gt;

Natomiast w odmianie zbliżonej do durowej skali harmonicznej (z obniżonym II stopniem) półtora tonu wypada między II a III oraz znów między VI a VII stopniem&lt;ref name=&quot;wes&quot; /&gt;.  Zbudowana jest według schematu P-3P-P-T-P-3P-P:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 des e f g as b c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c des e f g as b c
} }
&lt;/score&gt;

== Skala frygijska dominantowa ==

Skala frygijska dominantowa, zwana niekiedy hiszpańską cygańską, jest często stosowana w muzyce flamenco. Spotyka się ją także w muzyce arabskiej, egipskiej oraz żydowskiej (np. w muzyce klezmerskiej).

Zbudowana jest według schematu P-3P-P-T-P-T-T.

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 des e f g as bes c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c des e f g as bes c
} }
&lt;/score&gt;

&lt;!--

== Skale neapolitańskie ==
[[File:IV V I without Neapolitan.ogg|thumb|right|Przykład 1: Progresja akordów IV V I bez akordu neapolitańskiego.]]
[[File:Neapolitan V I.ogg|thumb|right|Przykład 2: Progresja akordów N V I, gdzie N – akord neapolitański o schemacie ♭II6.]]

Skala neapolitańska majorowa zbudowana jest według schematu P-T-T-T-T-T-P:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 des es f g a b c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c1 des es f g a b c
} }
&lt;/score&gt;

Skala neapolitańska minorowa zbudowana jest według schematu P-T-T-T-P-3P-P:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
\cadenzaOn c1 des es f g as bes c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c1 des es f g as bes c
} }
&lt;/score&gt;

Skale neapolitańskie mają zastosowanie w budowaniu „nastrojowych” akordów (por. Przykład 1 i Przykład 2 po prawej).

Najbardziej znanym utworem, w którym użyto akordów neapolitańskich, jest część pierwsza ''Sonaty księżycowa'' Beethovena&lt;ref&gt;http://www.musictheory.net/lessons/122&lt;/ref&gt;.
--&gt;

== Zobacz też ==
{{Wikipedia|Skala góralska}}
{{Wikipedia|Skala cygańska}}
{{Wikipedia|en:Phrygian dominant scale|Phygian dominant scale}}
&lt;!--{{Wikipedia|en:Neapolitan scale|Neapolitan scale}}--&gt;

{{BrClear}}
{{Przypisy}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|../|
[[Muzyka/Skale bluesowe/]]|
[[Muzyka/Interwały/]]}}
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2bxbpoz73cjkzpyjm4ooedhy38a185v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muzyka/Skale bluesowe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31035</id>
    <revision>
      <id>560715</id>
      <parentid>450505</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="l370qeufhs5g0q8ncpra1vv0r7yi6gj" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[File:Blue notes in major scale.png|center|450px]]

Skale bluesowe powstają przez dodanie do innych skal tzw. ''blue notes'' – zmodyfikowanych (zwykle obniżonych) dźwięków, mających wprowadzić do melodii określony nastrój (zazwyczaj smutek lub niepokój). Powyższa ilustracja przedstawia skalę C-dur z dodanymi ''blue notes'': es, (fis), ges i b.

{{Cytat|Podobnie jak blues w ogólności, ''blue notes'' mogą oznaczać wiele rzeczy. Jednak ich wspólną własnością jest to, że są niższe niż można by się spodziewać, mówiąc klasycznie. To obniżenie może przyjmować różne formy. Z jednej strony, może być mikrotonową sprawą – ćwierć tonu lub coś koło tego. Można wtedy mówić o neutralnych interwałach, ani majorowych, ani minorowych. Z drugiej strony, obniżenie może wynosić cały półton – jest to konieczne, oczywiście, na instrumentach klawiszowych. Może polegać na płynnym przesunięciu w górę lub w dół. Znowu, to może być mikrotonowa, niemal niezauważalna zmiana, albo też płynne przejście pomiędzy nutami odległymi o półton, tak że faktycznie mamy nie jedną ''blue note'', ale dwie. ''Blue note'' może być nawet mikrotonowym „wstrząśnięciem”, typowym dla muzyki orientalnej. Stopnie skali traktowane w ten sposób to, w kolejności częstości, trzeci, siódmy, piąty i szósty.
&lt;br /&gt;— Peter van der Merwe (1989)&lt;ref&gt;Peter van der Merwe, ''Origins of the Popular Style'', Clarendon Press ; New York : Oxford University Press, 1989, s.119. {{ISBN|0-19-316121-4}}.&lt;/ref&gt;}}

== Odmiana heksatoniczna ==

Najprostsza skala bluesowa powstaje przez dodanie ''blue note'' (poniżej wyróżnionej jako ćwierćnuta) do pentatonicznej skali molowej:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
s2 \cadenzaOn c2  es f ges4
g2 bes c \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c es f ges g b c
} }
&lt;/score&gt;

Do skali pentatonicznej zawierającej dźwięki: c, es, f, g b, c dodano dźwięk ges (obniżony czwarty stopień tej skali – lub piąty, jeśli porównywać ze skalą C-moll). Odległość między podstawą skali (dźwiękiem c) a dodaną ''blue note'' (dźwiękiem g) wynosi sześć półtonów, czyli trzy całe tony (tzw. [[Podstawy teorii muzyki/Tryton|tryton]]). Jest to odległość (interwał) uważana za największy możliwy dysonans w 12-stopniowej skali chromatycznej. Właśnie ten dysonans wprowadza do bluesa charakterystyczne niepokojące brzmienie.

== Odmiana heptatoniczna ==

Heptatoniczna (siedmiodźwiękowa) skala bluesowa to skala diatoniczna (durowa) z obniżonym o półton trzecim, piątym i siódmym stopniem. Obniżone dźwięki zaznaczono jako ćwierćnuty:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
s2 \cadenzaOn c2 d es4 f2 ges4
a2 bes4 c2 \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c d es f ges a b c
} }
&lt;/score&gt;

== Odmiana nonatoniczna ==

Nonatoniczna skala bluesowa to „chromatyczna odmiana” diatonicznej skali (np. durowej), polegająca na opcjonalnym obniżeniu trzeciego i siódmego stopnia:

&lt;score vorbis=1&gt;
\relative c'{
s2 \cadenzaOn c2 d es4(  e) f2 g
a2 bes4(  b) c2 \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
c d es e f g a b h c
} }
&lt;/score&gt;

== Zobacz też ==
{{Wikipedia|Skala bluesowa|Skala bluesowa (pl)}}
{{Wikipedia|en:Blues scale|Blues scale (en)}}
{{Wikipedia|Blue notes|Blue notes (pl)}}
{{Wikipedia|en:Blue note|Blue note (en)}}

* http://jacmuse.com/041708trc/101706trc/pages/newpage6.htm
* http://www.dolmetsch.com/musictheory25.htm#blues
* http://www.lamediatheque.be/dec/clj/q15_33.htm
* http://www.kwadransdlagitary.pl/skala-bluesowa/

{{BrClear}}
{{Przypisy}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Muzyka|
[[../Skale pentatoniczne/]]|
[[../Skale ludowe/]]}}
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l370qeufhs5g0q8ncpra1vv0r7yi6gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siewki roślin flory Polski/Astrowate H-X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32678</id>
    <revision>
      <id>560726</id>
      <parentid>529522</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48160" sha1="qtz0bufwywxx99axmaz4kxj0ebqv88m" xml:space="preserve">{{NawigacjaG|Siewki roślin flory Polski|[[Siewki roślin flory Polski/Astrowate A-G|Astrowate A-G]]|[[Siewki roślin flory Polski/Piżmaczkowate|Piżmaczkowate]]}}
&lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Astrowate (''Asteraceae'')&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;Zobacz też: [[Siewki roślin uprawianych w Polsce/Astrowate|astrowate uprawiane]]&lt;/center&gt;

{{TOC limit|2}}

=== Dzielżan (''Helenium'') ===
==== [[w:Dzielżan jesienny|Dzielżan jesienny]] (''Helenium autumnale'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Słonecznik (''Helianthus'') ===
==== [[w:Słonecznik dziesięciopłatkowy|Słonecznik dziesięciopłatkowy]] (''Helianthus decapetalus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Słonecznik jaskrawy|Słonecznik jaskrawy]] (''Helianthus × laetiflorus'' Pers.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Słonecznik bulwiasty|Słonecznik bulwiasty]], topinambur (''Helianthus tuberosus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Kocanki (''Helichrysum'') ===
==== [[w:Kocanki piaskowe|Kocanki piaskowe]] (''Helichrysum arenarium'' (L.) Moench) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Helichrysum arenarium kz10.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
File:Helichrysum arenarium kz05.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
File:Helichrysum arenarium kz03.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
File:Helichrysum arenarium kz01.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
File:Helichrysum arenarium kz12.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helichrysum arenarium (seedlings)|siewki kocanek piaskowych}}

=== ''Helminthotheca'' ===
==== [[w:Goryczel żmijowcowy|Goryczel żmijowcowy]] (''Helminthotheca echioides'' (L.) Holub) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Jastrzębiec (''Hieracium'') ===
Uwzględniono tylko gatunki główne, na podstawie ''Flory polskiej'' pod redakcją Adama Jasiewicza&lt;ref&gt;Adam Jasiewicz (red): ''Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XIV''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. {{ISBN|83-01-01923-9}}.&lt;/ref&gt;.

==== [[w:Jastrzębiec alpejski|Jastrzębiec alpejski]] (''Hieracium alpinum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium alpinum kz02.jpg|Siewka jastrzębca alpejskiego.
File:Hieracium alpinum kz01.jpg|Siewka jastrzębca alpejskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium alpinum (seedlings)|siewki jastrzębca alpejskiego}}

==== [[w:Jastrzębiec pomarańczowy|Jastrzębiec pomarańczowy]] (''Hieracium aurantiacum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium aurantiacum 2019-09-21 4368.jpg|Siewki jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2019-09-23 4539.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2019-09-23 4540.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2019-10-15 4888.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2019-10-21 5002.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum kz05.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum kz06.jpg|Siewki jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2020-05-21 8891.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
File:Hieracium aurantiacum 2020-05-21 8890.jpg|Siewka jastrzębca pomarańczowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Pilosella aurantiaca (seedlings)|siewki jastrzębca pomarańczowego}}

==== [[w:Jastrzębiec siny|Jastrzębiec siny]] (''Hieracium bifidum'' Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec przewiertniowaty|Jastrzębiec przewiertniowaty]] (''Hieracium bupleuroides'' Gmel.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec modry|Jastrzębiec modry]] (''Hieracium caesium'' Fr.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec łąkowy|Jastrzębiec łąkowy]] (''Hieracium caespitosum'' Dumort.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec wierzchotkowy|Jastrzębiec wierzchotkowy]] (''Hieracium cymosum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec żmijowcowy|Jastrzębiec żmijowcowy]] (''Hieracium echioides'' Lumnitzer) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Hieracium hoppeanum|Hieracium hoppeanum]]'' Schult. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec Lachenala|Jastrzębiec Lachenala]] (''Hieracium lachenalii'' Suter.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium lachenalii kz02.jpg|Siewka jastrzębca Lachenala.
File:Hieracium lachenalii kz01.jpg|Siewka jastrzębca Lachenala.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium lachenalii (seedlings)|siewki jastrzębca Lachenala}}

==== [[w:Jastrzębiec gronkowy|Jastrzębiec gronkowy]] (''Hieracium lactucella'' Wallr.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec gładki|Jastrzębiec gładki]] (''Hieracium laevigatum'' Willd.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium laevigatum kz03.jpg|Siewka jastrzębca gładkiego.
File:Hieracium laevigatum kz02.jpg|Siewka jastrzębca gładkiego.
File:Hieracium laevigatum kz01.jpg|Siewka jastrzębca gładkiego.
File:Hieracium laevigatum maig.jpeg|Siewka jastrzębca gładkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium laevigatum (seedlings)|siewki jastrzębca gładkiego}}

==== [[w:Jastrzębiec leśny|Jastrzębiec leśny]] (''Hieracium murorum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium murorum kz05.jpg|Siewka jastrzębca leśnego.
File:Hieracium murorum kz01.jpg|Siewka jastrzębca leśnego.
File:Hieracium murorum kz03.jpg|Siewki jastrzębca leśnego.
File:Hieracium murorum kz04.jpg|Siewki jastrzębca leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium murorum (seedlings)|siewki jastrzębca leśnego}}

==== [[w:Jastrzębiec blady|Jastrzębiec blady]] (''Hieracium pallidum'' Biv.-Bern.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Hieracium peleterianum|Hieracium peleterianum]]'' Mérat ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec włosisty|Jastrzębiec włosisty]] (''Hieracium piliferum'' Hoppe em. Hay.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec kosmaczek|Jastrzębiec kosmaczek]] (''Hieracium pilosella'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium pilosella kz02.jpg|Siewka jastrzębca kosmaczka.
File:Hieracium pilosella kz01.jpg|Siewka jastrzębca kosmaczka.
File:Hieracium pilosella 2018-04-24 9322.jpg|Siewka jastrzębca kosmaczka.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium pilosella (seedlings)|siewki jastrzębca kosmaczka}}

==== ''[[w:Hieracium praealtum|Hieracium praealtum]]'' Vill. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec przenętowaty|Jastrzębiec przenętowaty]] (''Hieracium prenanthoides'' Vill.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec gałęzisty|Jastrzębiec gałęzisty]] (''Hieracium racemosum'' W. K.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec siedmiogrodzki|Jastrzębiec siedmiogrodzki]] (''Hieracium rotundatum'' Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec sabaudzki|Jastrzębiec sabaudzki]] (''Hieracium sabaudum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium sabaudum kz01.jpg|Siewka jastrzębca sabaudzkiego.
File:Hieracium sabaudum kz04.jpg|Siewka jastrzębca sabaudzkiego.
File:Hieracium sabaudum kz03.jpg|Siewka jastrzębca sabaudzkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium sabaudum (seedlings)|siewki jastrzębca sabaudzkiego}}

==== [[w:Jastrzębiec strzałkowaty|Jastrzębiec strzałkowaty]] (''Hieracium sagittatum'' Lbg.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec śląski|Jastrzębiec śląski]] (''Hieracium sparsum'' Friv.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrzębiec baldaszkowaty|Jastrzębiec baldaszkowaty]] (''Hieracium umbellatum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium umbellatum kz01.jpg|Siewka jastrzębca baldaszkowatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium umbellatum (seedlings)|siewki jastrzębca baldaszkowatego}}

==== [[w:Jastrzębiec kosmaty|Jastrzębiec kosmaty]] (''Hieracium villosum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hieracium villosum 2018-05-06 1741.jpg|Siewka jastrzębca kosmatego.
File:Hieracium villosum 2018-05-06 1743.jpg|Siewka jastrzębca kosmatego.
File:Hieracium villosum 2018-05-06 1744.jpg|Siewka jastrzębca kosmatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium villosum (seedlings)|siewki jastrzębca kosmatego}}

==== ''[[w:Hieracium virosum|Hieracium virosum]]'' Pall. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Podbiałek (''Homogyne'') ===
==== [[w:Podbiałek alpejski|Podbiałek alpejski]] (''Homogyne alpina'' (L.) Cass.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Prosienicznik (''Hypochaeris'') ===
==== [[w:Prosienicznik gładki|Prosienicznik gładki]] (''Hypochaeris glabra'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Prosienicznik plamisty|Prosienicznik plamisty]] (''Hypochaeris maculata'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Prosienicznik szorstki|Prosienicznik szorstki]] (''Hypochaeris radicata'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Hypochaeris radicata 2018-08-29 7395.jpg|Siewki prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata kz13.jpg|Siewka prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata 2018-09-04 7664.jpg|Siewka prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata kz15.jpg|Siewka prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata kz10.jpg|Siewka prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata kz09.jpg|Młode rośliny prosienicznika szorstkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hypochaeris radicata (seedlings)|siewki prosienicznika szorstkiego}}

==== [[w:Prosienicznik jednogłówkowy|Prosienicznik jednogłówkowy]] (''Hypochaeris uniflora'' Vill.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Oman (''Inula'') ===
==== [[w:Oman łąkowy|Oman łąkowy]] (''Inula britannica'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Inula britannica kz05.jpg|Siewka omanu łąkowego.
File:Inula britannica kz07.jpg|Siewka omanu łąkowego.
File:Inula britannica kz02.jpg|Siewka omanu łąkowego.
File:Inula britannica kz03.jpg|Siewka omanu łąkowego.
File:Inula britannica kz09.jpg|Młoda roślina omanu łąkowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula britannica (seedlings)|siewki omanu łąkowego}}

==== [[w:Oman szlachtawa|Oman szlachtawa]] (''Inula conyza'' DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Oman wąskolistny|Oman wąskolistny]] (''Inula ensifolia'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Oman niemiecki|Oman niemiecki]] (''Inula germanica'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Oman wielki|Oman wielki]] (''Inula helenium'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Inula helenium Oman wielki 2019-05-05 02.jpg|Siewka omanu wielkiego.
File:Inula helenium Oman wielki 2019-05-05 03.jpg|Siewka omanu wielkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula helenium (seedlings)|siewki omanu wielkiego}}

==== [[w:Oman szorstki|Oman szorstki]] (''Inula hirta'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Oman wierzbolistny|Oman wierzbolistny]] (''Inula salicina'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Iwa (''Iva'') ===
==== [[w:Iwa rzepieniolistna|Iwa rzepieniolistna]] (''Iva xanthiifolia'' Nutt.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Iva xanthiifolia - Botanischer Garten Mainz IMG 5529.JPG|Siewki iwy rzepieniolistnej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Cyclachaena xanthiifolia (seedlings)|siewki iwy rzepieniolistnej}}

=== ''Jacobaea'' ===
==== [[w:Starzec karpacki|Starzec karpacki]] (''Jacobaea abrotanifolia'' subsp. ''carpathica'' (Herbich) B.Nord. &amp; Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec wodny|Starzec wodny]] (''Jacobaea aquatica'' (Hill) &quot;G.Gaertn., B.Mey. &amp; Scherb.&quot;) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec gorczycznikowy|Starzec gorczycznikowy]] (''Jacobaea erratica'' (Bertol.) Fourr.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec kraiński|Starzec kraiński]] (''Jacobaea incana'' subsp. ''carniolica'' (Willd.) B.Nord. &amp; Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec bagienny|Starzec bagienny]] (''Jacobaea paludosa'' (L.) G.Gaertn., B.Mey. &amp; Scherb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Jacobaea paludosa kz10.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz12.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz13.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz15.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz17.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz19.jpg|Siewki starca bagiennego.
File:Jacobaea paludosa kz22.jpg|Siewki starca bagiennego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea paludosa (seedlings)|siewki starca bagiennego}}

==== [[w:Starzec górski|Starzec górski]] (''Jacobaea subalpina'' (W.D.J.Koch) Pelser &amp; Veldkamp) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec jakubek|Starzec jakubek]] (''Jacobaea vulgaris'' Gaertn.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Jacobaea vulgaris kz04.jpg|Siewka starca jakubka.
File:Jacobaea vulgaris 2018-10-11 2842.jpg|Siewka starca jakubka.
File:Jacobaea vulgaris 2018-10-20 8029.jpg|Siewka starca jakubka.
File:Jacobaea vulgaris 2018-11-09 4490.jpg|Siewka starca jakubka.
File:Jacobaea vulgaris kz02.jpg|Siewka starca jakubka.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea vulgaris (seedlings)|siewki starca jakubka}}

=== ''Klasea'' ===
==== [[w:Sierpik różnolistny|Sierpik różnolistny]] (''Klasea lycopifolia'' (Vill.) Á.Löve &amp; D.Löve) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Sałata (''Lactuca'') ===
==== [[w:Sałatnik leśny|Sałatnik leśny]] (''Lactuca muralis'' (L.) Fresen.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Lactuca muralis 2017-09-16 4030.jpg|Siewka sałatnika leśnego.
File:Lactuca muralis kz01.jpg|Siewka sałatnika leśnego.
File:Lactuca muralis kz06.jpg|Siewka sałatnika leśnego.
File:Lactuca muralis kz07.jpg|Siewka sałatnika leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca muralis (seedlings)|siewki sałatnika leśnego}}

==== [[w:Sałata trwała|Sałata trwała]] (''Lactuca perennis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Sałata solna|Sałata solna]] (''Lactuca saligna'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Sałata kompasowa|Sałata kompasowa]] (''Lactuca serriola'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Lactuca serriola kz05.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz06.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz08.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz09.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz07.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola 15-p.bot-lactu.scari-36.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz02.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz01.jpg|Siewka sałaty kompasowej.
File:Lactuca serriola kz04.jpg|Siewki sałaty kompasowej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca serriola (seedlings)|siewki sałaty kompasowej}}

==== [[w:Sałata tatarska|Sałata tatarska]] (''Lactuca tatarica'' (L.) C. A. Mey.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Sałata jadowita|Sałata jadowita]] (''Lactuca virosa'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Łoczyga (''Lapsana'') ===
==== [[w:Łoczyga pospolita|Łoczyga pospolita]] (''Lapsana communis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Lapsana communis 2018-04-27 9454.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
File:Lapsana communis kz05.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
File:Lapsana communis 2018-04-27 9549.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
File:Lapsana communis 2018-04-27 9461.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
File:Lapsana communis kz09.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lapsana communis (seedlings)|siewki łoczygi pospolitej}}

=== Brodawnik (''Leontodon'') ===
==== [[w:Brodawnik jesienny|Brodawnik jesienny]] (''Leontodon autumnalis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Scorzoneroides autumnalis kz01.jpg|Siewka brodawnika jesiennego
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Scorzoneroides autumnalis (seedlings)|siewki brodawnika jesiennego}}

==== [[w:Brodawnik zwyczajny|Brodawnik zwyczajny]] (''Leontodon hispidus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Leontodon hispidus 2018-05-04 0879.jpg|Siewka brodawnika zwyczajnego.
File:Leontodon hispidus kz02.jpg|Siewki brodawnika zwyczajnego.
File:Leontodon hispidus kz06.jpg|Siewki brodawnika zwyczajnego.
File:Leontodon hispidus kz01.jpg|Siewki brodawnika zwyczajnego.
File:Leontodon hispidus 2018-05-04 0878.jpg|Siewka brodawnika zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon hispidus (seedlings)|siewki brodawnika zwyczajnego}}

==== [[w:Brodawnik szary|Brodawnik szary]] (''Leontodon incanus'' (L.) Schrank) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Brodawnik tatrzański|Brodawnik tatrzański]] (''Leontodon pseudotaraxaci'' Schur) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Brodawnik różnoowockowy|Brodawnik różnoowockowy]] (''Leontodon taraxacoides'' (Vill.) Mérat) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Leontodon saxatilis kz01.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz08.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz02.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz09.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz10.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz12.jpg|Siewka brodawnika różnoowockowego.
File:Leontodon saxatilis kz11.jpg|Rozeta liściowa brodawnika różnoowockowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon saxatilis (seedlings)|siewki brodawnika różnoowockowego}}

=== Szarotka (''Leontopodium'') ===
==== [[w:Szarotka alpejska|Szarotka alpejska]] (''Leontopodium nivale'' subsp. ''alpinum'' (Cass.) Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Edelweiss plus 19 jours (cropped).png|Siewki szarotki alpejskiej.
File:Edelweiss plus 23 jours (cropped).png|Siewki szarotki alpejskiej.
File:Leontopodium alpinum 2017-05-06 9739.jpg|Siewki szarotki alpejskiej obok dorosłych roślin.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontopodium nivale subsp. alpinum (seedlings)|siewki szarotki alpejskiej}}

=== Złocieniec (''Leucanthemopsis'') ===
==== [[w:Złocieniec alpejski|Złocieniec alpejski]] (''Leucanthemopsis alpina'' (L.) Heywood) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Jastrun (''Leucanthemum'') ===
==== [[w:Jastrun górski|Jastrun górski]] (''Leucanthemum adustum'' Gremli) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrun zapoznany|Jastrun zapoznany]] (''Leucanthemum ircutianum'' (Turcz.) Turcz. ex DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Leucanthemum ircutianum 2018-05-04 0587.jpg|Siewka jastruna zapoznanego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum ircutianum (seedlings)|siewki jastruna zapoznanego}}

==== [[w:Jastrun okrągłolistny|Jastrun okrągłolistny]] (''Leucanthemum rotundifolium'' DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Jastrun właściwy|Jastrun właściwy]] (''Leucanthemum vulgare'' Lam.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Leucanthemum vulgare 2019-08-13 3955.jpg|Siewka jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare 2019-08-13 3951.jpg|Siewka jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare 2019-08-11 3928.jpg|Siewka jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare kz03.jpg|Siewka jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare kz02.jpg|Siewki jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare kz01.jpg|Siewka jastruna właściwego.
File:Leucanthemum vulgare 2019-08-23 4120.jpg|Siewka jastruna właściwego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum vulgare (seedlings)|siewki jastruna właściwego}}

=== Języczka (''Ligularia'') ===
==== [[w:Języczka syberyjska|Języczka syberyjska]] (''Ligularia sibirica'' (L.) Cass.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Rumianek (''Matricaria'')  ===
==== [[w:Rumianek pospolity|Rumianek pospolity]] (''Matricaria chamomilla'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Matricaria chamomilla20130508 23.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla kz06.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla20140526 020.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla kz14.jpg|Siewka rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla kz05.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla 2018-05-04 0784.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla kz01.jpg|Siewka rumianku pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Matricaria chamomilla (seedlings)|siewki rumianku pospolitego}}

==== [[w:Rumianek bezpromieniowy|Rumianek bezpromieniowy]] (''Matricaria discoidea'' DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Matricaria discoidea kz04.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
File:Matricaria discoidea kz05.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
File:Matricaria discoidea 15-p.bot-mat.matrica-29.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
File:Matricaria discoidea 2018-05-05 1076.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
File:Matricaria discoidea 2018-05-05 1072.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
File:Matricaria discoidea 2018-05-05 1074.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Matricaria discoidea (seedlings)|siewki rumianku bezpromieniowego}}

=== Popłoch (''Onopordum'') ===
==== [[w:Popłoch pospolity|Popłoch pospolity]] (''Onopordum acanthium'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Onopordum acanthium kz02.jpg|Siewka popłochu pospolitego
File:Onopordum acanthium kz09.jpg|Siewka popłochu pospolitego
File:Onopordum acanthium kz04.jpg|Siewka popłochu pospolitego
File:Onopordum acanthium kz10.jpg|Siewka popłochu pospolitego
File:Onopordum acanthium kz03.jpg|Siewka popłochu pospolitego
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Onopordum acanthium (seedlings)|siewki popłochu pospolitego}}

=== Partenium (''Parthenium'') ===
==== [[w:Partenium ambrozjowate|Partenium ambrozjowate]] ''Parthenium hysterophorus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Lepiężnik (''Petasites'') ===
==== [[w:Lepiężnik biały|Lepiężnik biały]] (''Petasites albus'' (L.) Gaertn.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Lepiężnik różowy|Lepiężnik różowy]] (''Petasites hybridus'' (L.) P.G. Gaertn., B. Mey. &amp; Scherb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Lepiężnik wyłysiały|Lepiężnik wyłysiały]] (''Petasites kablikianus'' Tausch ex Bercht.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
Nasiona '''kiełkują''' w tym samym sezonie, w którym zostały zawiązane, nieraz jeszcze w [[w:Koszyczek|koszyczku]]. '''Liścienie''' są dwa, wąskie. Pierwsze '''liście właściwe''' pojawiają się po ok. 7-14 dniach, siewka ma wtedy 3-4 cm&lt;ref name=Uziębło&gt;{{cytuj książkę| nazwisko = Uziębło | imię = Aldona K. | tytuł = Petasites kablikianus Tausch ex Berchtold jako  gatunek  pionierski i jego możliwości kolonizowania siedlisk inicjalnych | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | miejsce = Katowice | rok = 2011 | isbn = 978-83-226-2046-5 | strony = 51-52}}&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Lepiężnik kutnerowaty|Lepiężnik kutnerowaty]] (''Petasites spurius'' (Retz.) Rchb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Goryczel (''Picris'') ===
==== [[w:Goryczel jastrzębcowaty|Goryczel jastrzębcowaty]] (''Picris hieracioides'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Picris hieracioides kz05.jpg|Siewka goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz07.jpg|Siewka goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz09.jpg|Siewka goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides 2018-09-03 7626.jpg|Siewka goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz01.jpg|Siewki goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz03.jpg|Siewki goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz02.jpg|Siewki goryczela jastrzębcowatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Picris hieracioides (seedlings)|siewki goryczela jastrzębcowatego}}

=== ''Podospermum'' ===
==== ''[[w:Podospermum canum|Podospermum canum]]'' C. A. Mey. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Trzonczak pierzasty|Trzonczak pierzasty]] (''Podospermum laciniatum'' (L.) DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Wężymord stepowy|Wężymord stepowy]] (''Podospermum purpureum'' (L.) W.D.J.Koch &amp; Ziz) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Wężymord górski|Wężymord górski]] (''Podospermum roseum'' (Waldst. &amp; Kit.) Gemeinholzer &amp; Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Przenęt (''Prenanthes'') ===
==== [[w:Przenęt purpurowy|Przenęt purpurowy]] (''Prenanthes purpurea'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Płesznik (''Pulicaria'') ===
==== [[w:Płesznik czerwonkowy|Płesznik czerwonkowy]] (''Pulicaria dysenterica'' (L.) Bernh.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Pulicaria dysenterica kz12.jpg|Siewka płesznika czerwonkowego.
Plik:Pulicaria dysenterica kz21.jpg|Siewka płesznika czerwonkowego.
Plik:Pulicaria dysenterica kz20.jpg|Siewka płesznika czerwonkowego.
Plik:Pulicaria dysenterica kz01.jpg|Młody pęd płesznika czerwonkowego.
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Płesznik zwyczajny|Płesznik zwyczajny]] (''Pulicaria vulgaris'' Gaertn.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== ''Rhagadiolus'' ===
==== ''[[w:Rhagadiolus stellatus|Rhagadiolus stellatus]]'' (L.) Gaertn. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Akroptilon (''Rhaponticum'') ===
==== [[w:Akroptilon wschodni|Akroptilon wschodni]] (''Rhaponticum repens'' (L.) Hidalgo.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Rudbekia (''Rudbeckia'') ===
==== [[w:Rudbekia owłosiona|Rudbekia owłosiona]] (''Rudbeckia hirta'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Rudbekia naga|Rudbekia naga]] (''Rudbeckia laciniata'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Saussurea (''Saussurea'') ===
==== [[w:Saussurea alpejska|Saussurea alpejska]] (''Saussurea alpina'' (L.) DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Saussurea wielkogłowa|Saussurea wielkogłowa]] (''Saussurea pygmaea'' (Jacq.) Spreng.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Wężymord (''Scorzonera'') ===
==== [[w:Wężymord niski|Wężymord niski]] (''Scorzonera humilis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Scorzonera humilis kz02.jpg|Siewki wężymordu niskiego.
Plik:Scorzonera humilis kz03.jpg|Siewki wężymordu niskiego.
File:Scorzonera humilis 2018-10-15 7985.jpg|Siewka wężymordu niskiego.
File:Scorzonera humilis 2018-09-03 7614.jpg|Siewki wężymordu niskiego.
File:Scorzonera humilis 2018-09-06 7715.jpg|Siewka wężymordu niskiego.
File:Scorzonera humilis kz04.jpg|Roczny okaz wężymordu niskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Scorzonera humilis (seedlings)|siewki wężymordu niskiego}}

=== Starzec (''Senecio'') ===
==== [[w:Starzec pomarańczowy|Starzec pomarańczowy]] (''Senecio aurantiacus'' (Hoppe) Less.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Senecio duriaei|Senecio duriaei]]'' J.Gay ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec srebrzysty|Starzec srebrzysty]], starzec wąskolistny (''Senecio erucifolius'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio erucifolius 2017-04-30 9045.jpg|Siewka starca srebrzystego.
File:Senecio erucifolius 2017-04-30 9046.jpg|Siewka starca srebrzystego.
File:Senecio erucifolius 2017-04-30 9042.jpg|Siewka starca srebrzystego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea erucifolia (seedlings)|siewki starca srebrzystego}}

==== [[w:Starzec hercyński|Starzec hercyński]] (''Senecio hercynicus'' Herborg) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec nierównozębny|Starzec nierównozębny]] (''Senecio inaequidens'' DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio inaequidens seedling (01).jpg|Siewki starca nierównozębnego.
File:Senecio inaequidens plant (30).JPG|Siewki starca nierównozębnego.
File:Senecio inaequidens plant (31).JPG|Siewka starca nierównozębnego.
File:Senecio inaequidens plant (32).jpg|Siewka starca nierównozębnego.
File:Senecio inaequidens plant (35).jpg|Młoda roślina starca nierównozębnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio inaequidens (seedlings)|siewki starca nierównozębnego}}

==== [[w:Starzec polny|Starzec polny]] (''Senecio integrifolius'' (L.) Clairv.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec wiosenny|Starzec wiosenny]] (''Senecio leucanthemifolius'' subsp. ''vernalis'' (Waldst. &amp; Kit.) Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec wielkolistny|Starzec wielkolistny]] (''Senecio macrophyllus'' M. Bieb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec gajowy|Starzec gajowy]] (''Senecio nemorensis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec jajowaty|Starzec jajowaty]] (''Senecio ovatus'' (P. Gaertn., B. Mey. &amp; Scherb.) Willd.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec leśny|Starzec leśny]] (''Senecio sylvaticus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio sylvaticus kz16.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz18.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz13.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz14.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz17.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz05.jpg|Siewki starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz20.jpg|Młoda roślina starca leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio sylvaticus (seedlings)|siewki starca leśnego}}

==== [[w:Starzec cienisty|Starzec cienisty]] (''Senecio umbrosus'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio umbrosus kz01.jpg|Siewka starca cienistego.
File:Senecio umbrosus kz02.jpg|Siewki starca cienistego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio umbrosus (seedlings)|siewki starca cienistego}}

==== [[w:Starzec wiosenny|Starzec wiosenny]] (''Senecio vernalis'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio vernalis kz13.jpg|Siewka starca wiosennego.
File:Senecio vernalis kz03.jpg|Siewka starca wiosennego.
File:Senecio vernalis kz16.jpg|Siewka starca wiosennego.
File:Senecio vernalis kz01.jpg|Siewka starca wiosennego.
File:Senecio vernalis kz18.jpg|Młoda roślina starca wiosennego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio umbrosus (seedlings)|siewki starca wiosennego}}

==== [[w:Starzec lepki|Starzec lepki]] (''Senecio viscosus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec zwyczajny|Starzec zwyczajny]] (''Senecio vulgaris'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Senecio vulgaris kz03.jpg|Siewka starca zwyczajnego.
File:Senecio vulgaris kz02.jpg|Siewka starca zwyczajnego.
File:Senecio vulgaris kz01.jpg|Siewka starca zwyczajnego.
File:Senecio vulgaris 2018-11-06 4189.jpg|Siewka starca zwyczajnego.
File:Senecio vulgaris 2018-11-06 4174.jpg|Siewki starca zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio vulgaris (seedlings)|siewki starca zwyczajnego}}

=== Sierpik (''Serratula'') ===
==== [[w:Sierpik barwierski|Sierpik barwierski]] (''Serratula tinctoria'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Serratula tinctoria kz01.jpg|Siewka sierpika barwierskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Serratula tinctoria (seedlings)|siewki sierpika barwierskiego}}

=== Simsia (''Simsia'') ===
==== [[w:Simsia wonna|Simsia wonna]] (''Simsia foetida'' (Cav.) S.F.Blake) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Nawłoć (''Solidago'') ===
==== [[w:Nawłoć alpejska|Nawłoć alpejska]] (''Solidago alpestris'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Nawłoć kanadyjska|Nawłoć kanadyjska]] (''Solidago canadensis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Solidago canadensis 2018-05-22 2640.jpg|Siewka nawłoci kanadyjskiej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago canadensis (seedlings)|siewki nawłoci kanadyjskiej}}

==== [[w:Nawłoć późna|Nawłoć późna]], nawłoć olbrzymia  (''Solidago gigantea'' Aiton) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Solidago gigantea 2017-04-23 8591.jpg|Siewka nawłoci późnej.
File:Solidago gigantea 2017-04-23 8571.jpg|Siewki nawłoci późnej.
File:Solidago gigantea 2017-04-23 8474.jpg|Siewka nawłoci późnej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago gigantea (seedlings)|siewki nawłoci późnej}}

==== [[w:Nawłoć pospolita|Nawłoć pospolita]] (''Solidago virgaurea'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Solidago virgaurea kz01.jpg|Siewka nawłoci pospolitej.
File:Solidago virgaurea kz02.jpg|Siewka nawłoci pospolitej.
File:Solidago virgaurea kz04.jpg|Siewka nawłoci pospolitej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago virgaurea (seedlings)|siewki nawłoci pospolitej}}

=== Mlecz (''Sonchus'') ===
==== [[w:Mlecz polny|Mlecz polny]] (''Sonchus arvensis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Sonchus arvensis kz04.jpg|Siewka mlecza polnego.
File:Sonchus arvensis kz03.jpg|Siewka mlecza polnego.
File:Sonchus arvensis kz05.jpg|Siewka mlecza polnego.
File:Sonchus arvensis kz01.jpg|Siewka mlecza polnego.
File:Sonchus arvensis kz02.jpg|Siewka mlecza polnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus arvensis (seedlings)|siewki mlecza polnego}}

==== [[w:Mlecz kolczasty|Mlecz kolczasty]] (''Sonchus asper'' (L.) Hill) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Sonchus asper 15-p.bot-sonch.asper-22.jpg|Siewka mlecza kolczastego.
File:Sonchus asper 15-p.bot-sonch.asper-19.jpg|Siewka mlecza kolczastego.
File:Sonchus asper 15-p.bot-sonch.asper-23.jpg|Siewki mlecza kolczastego.
File:Sonchus asper kz03.jpg|Młoda roślina mlecza kolczastego.
File:Sonchus asper rosette1 (16209828042).jpg|Młode rośliny mlecza kolczastego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus asper (seedlings)|siewki mlecza kolczastego}}

==== [[w:Mlecz zwyczajny|Mlecz zwyczajny]] (''Sonchus oleraceus'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Sonchus oleraceus kz03.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
File:Sonchus oleraceus kz05.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
File:Sonchus oleraceus 2018-05-01 0057.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
File:Sonchus oleraceus 2018-05-01 0006.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
File:Sonchus oleraceus 2018-05-01 0023.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
File:Sonchus oleraceus 15-p.bot-sonch.olera-24.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus oleraceus (seedlings)|siewki mlecza zwyczajnego}}

==== [[w:Mlecz błotny|Mlecz błotny]] (''Sonchus palustris'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Sonchus palustris kz09.jpg|Siewka mlecza błotnego.
File:Sonchus palustris kz10.jpg|Siewka mlecza błotnego.
File:Sonchus palustris kz12.jpg|Siewka mlecza błotnego.
File:Sonchus palustris kz13.jpg|Siewka mlecza błotnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus palustris (seedlings)|siewki mlecza błotnego}}

=== ''Symphyotrichum'' ===
==== [[w:Astrowiec orzęsiony|Astrowiec orzęsiony]] (''Symphyotrichum ciliatum'' (Ledeb.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Symphyotrichum laeve|Symphyotrichum laeve]]'' (L.) Á.Löve &amp; D.Löve ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Aster lancetowaty|Aster lancetowaty]] (''Symphyotrichum lanceolatum'' (Willd.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Aster nowoangielski|Aster nowoangielski]] (''Symphyotrichum novae-angliae'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Aster nowobelgijski|Aster nowobelgijski]] (''Symphyotrichum novi-belgii'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Aster wierzbolistny|Aster wierzbolistny]] (''Symphyotrichum × salignum'' (Willd.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Aster drobnokwiatowy|Aster drobnokwiatowy]] (''Symphyotrichum tradescantii'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Wrotycz (''Tanacetum'') ===
==== [[w:Wrotycz baldachogroniasty|Wrotycz baldachogroniasty]] (''Tanacetum corymbosum'' (L.) Sch. Bip.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Tanacetum parthenifolium|Tanacetum parthenifolium]]'' (Willd.) Sch. Bip. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Wrotycz maruna|Wrotycz maruna]], złocień maruna (''Tanacetum parthenium'' (L.) Sch. Bip.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Tanacetum parthenium 2020-09-20 2706.jpg|Siewka wrotyczu maruna.
File:Tanacetum parthenium 2020-09-18 2636.jpg|Siewka wrotyczu maruna.
File:Tanacetum parthenium 2020-09-20 2710.jpg|Siewka wrotyczu maruna.
File:Tanacetum parthenium 2020-09-18 2638.jpg|Siewka wrotyczu maruna.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum parthenium (seedlings)|siewki wrotyczu maruna}}

==== [[w:Wrotycz pospolity|Wrotycz pospolity]] (''Tanacetum vulgare'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Tanacetum vulgare kz01.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
Plik:Tanacetum vulgare kz02.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
File:Tanacetum vulgare 2018-05-16 2121.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
File:Tanacetum vulgare 2020-05-22 9158.jpg|Siewki wrotyczu pospolitego.
File:Tanacetum vulgare 2019-05-12 3269.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
File:Tanacetum vulgare 2020-05-22 9163.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum vulgare (seedlings)|siewki wrotyczu pospolitego}}

=== Mniszek (''Taraxacum'') ===
Uwzględniono tylko gatunki główne, na podstawie ''Roślin polskich''&lt;ref&gt;W. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski: ''Rośliny polskie''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 738-741. {{ISBN|83-01-05287-2}}.&lt;/ref&gt;.

==== [[w:Mniszek alpejski|Mniszek alpejski]] (''Taraxacum alpinum'' (Hoppe) Heg. et Heer) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek bałtycki|Mniszek bałtycki]] (''Taraxacum balticum'' Dahlst.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek źródliskowy|Mniszek źródliskowy]] (''Taraxacum fontanum'' Hand.-Mazz.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek drobny|Mniszek drobny]] (''Taraxacum laevigatum'' (Willd.) DC.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek czarniawy|Mniszek czarniawy]] (''Taraxacum nigricans'' (Kit.) Rchb) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek pośredni|Mniszek pośredni]] (''Taraxacum obliquum'' (Fr.) Dahlst.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek pospolity|Mniszek pospolity]], mniszek lekarski (''Taraxacum officinale'' Web.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
Siewka ma nagi hipokotyl długości 1 cm. Dwa liścienie mają ogonki długości od 4 do 7 mm o nieco pochwiastej nasadzie. Naga blaszka liścieni jest jajowato-podługowata, do 1 cm długości, o nasadzie zbiegającej a szczycie ± wyciętym. Epikotylu brak. Pierwsze liście właściwe mają blaszkę eliptyczną o długości do 2 cm, o nasadzie zbiegającej a szczycie zaokrąglonym, na brzegu odlegle ząbkowaną, osadzoną na ogonku do 3 cm długości&lt;ref name=&quot;muller223&quot;&gt;{{Cytuj książkę | autor = F.M. Muller | tytuł = Seedlings of the North-Western European Lowland: A flora of seedlings | wydawca = Centre for Agricultural Publishing and Documentation | miejsce = Wageningen | data = 1978 | strony = 223}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
File:Taraxacum siewka mniszka.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 2018-04-27 9452.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 2018-04-27 9464.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 15-p.bot-tara.offi-52.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 15-p.bot-tara.offi-48.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 2018-04-27 9442.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 2017-09-03 3663.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum officinale (seedlings)|siewki mniszka pospolitego}}

==== [[w:Mniszek błotny|Mniszek błotny]] (''Taraxacum palustre'' (Lyons) Symons) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Mniszek pieniński|Mniszek pieniński]] (''Taraxacum pieninicum'' Pawł.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Smotrawa (''Telekia'') ===
==== [[w:Smotrawa okazała|Smotrawa okazała]] (''Telekia speciosa'' (Schreb.) Baumg.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Telekia speciosa kz07.jpg|Siewka smotrawy okazałej.
File:Telekia speciosa kz02.jpg|Siewka smotrawy okazałej.
File:Telekia speciosa kz01.jpg|Siewka smotrawy okazałej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Telekia speciosa (seedlings)|siewki smotrawy okazałej}}

=== ''Tephroseris'' ===
==== [[w:Starzec kędzierzawy|Starzec kędzierzawy]] (''Tephroseris crispa'' (Jacq.) Rchb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec główkowaty|Starzec główkowaty]] (''Tephroseris integrifolia'' subsp. ''capitata'' (Wahlenb.) B.Nord.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Starzec błotny|Starzec błotny]] (''Tephroseris palustris'' (L.) Rchb.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Tephroseris palustris kz07.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz12.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz10.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz11.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz13.jpg|Siewki starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz24.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz25.jpg|Siewka starca błotnego.
File:Tephroseris palustris kz26.jpg|Siewka starca błotnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tephroseris palustris (seedlings)|siewki starca błotnego}}

==== [[w:Starzec długolistny|Starzec długolistny]] (''Tephroseris papposa'' (Rchb.) Schur) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Kozibród (''Tragopogon'') ===
==== [[w:Kozibród wielki|Kozibród wielki]] (''Tragopogon dubius'' Scop.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Tragopogon dubius 2019-08-01 3365.jpg|Siewka kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius 2019-08-03 3491.jpg|Siewki kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius 2019-08-03 3489.jpg|Siewki kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius kz05.jpg|Siewki kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius 2019-08-10 3626.jpg|Siewki kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius 2019-08-21 4104.jpg|Siewki kozibrodu wielkiego.
File:Tragopogon dubius 9.jpg|Młoda roślina kozibrodu wielkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon dubius (seedlings)|siewki kozibrodu wielkiego}}

==== [[w:Kozibród pajęczynowaty|Kozibród pajęczynowaty]] (''Tragopogon floccosus'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== ''[[w:Tragopogon hybridus|Tragopogon hybridus]]'' L. ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
 
==== [[w:Kozibród wschodni|Kozibród wschodni]] (''Tragopogon orientalis'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

==== [[w:Kozibród porolistny|Kozibród porolistny]] (''Tragopogon porrifolius'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Tragopogon porrifolius kz01.jpg|Siewki kozibrodu porolistnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon porrifolius (seedlings)|siewki kozibrodu porolistnego}}

==== [[w:Kozibród łąkowy|Kozibród łąkowy]] (''Tragopogon pratensis'' L. (L.) Benth. &amp; Hook. f.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Tragopogon pratensis 2018-07-02 3529.jpg|Siewka kozibrodu łąkowego.
File:Tragopogon pratensis 2018-06-29 3516.jpg|Siewka kozibrodu łąkowego.
File:Tragopogon pratensis 2018-07-01 3521.jpg|Siewka kozibrodu łąkowego.
File:Tragopogon pratensis 2018-07-02 3527.jpg|Siewka kozibrodu łąkowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon pratensis (seedlings)|siewki kozibrodu łąkowego}}

=== ''Tripleurospermum'' ===
==== [[w:Maruna bezwonna|Maruna bezwonna]] (''Tripleurospermum inodorum'' (L.) Sch.Bip.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Tripleurospermum inodorum kz02.jpg|Siewka maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum kz03.jpg|Siewka maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum kz04.jpg|Siewki maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum kz08.jpg|Siewka maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum kz09.jpg|Siewka maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum kz11.jpg|Siewka maruny bezwonnej.
Plik:Tripleurospermum inodorum sl18.jpg|Młode rośliny maruny bezwonnej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tripleurospermum inodorum (seedlings)|siewki maruny bezwonnej}}

=== ''Tripolium'' ===
==== [[w:Aster solny|Aster solny]] (''Tripolium pannonicum'' subsp. ''tripolium'' (L.) Greuter) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Tripolium pannonicum kz02.jpg|Siewka astra solnego.
Plik:Tripolium pannonicum kz04.jpg|Siewka astra solnego.
Plik:Tripolium pannonicum kz01.jpg|Siewka astra solnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tripolium pannonicum (seedlings)|siewki astra solnego}}

=== Podbiał (''Tussilago'') ===
==== [[w:Podbiał pospolity|Podbiał pospolity]] (''Tussilago farfara'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
Plik:Tussilago farfara kz01.jpg|Siewka podbiału pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tussilago farfara (seedlings)|siewki podbiału pospolitego}}

=== Werbezyna (''Verbesina'') ===
==== [[w:Werbezyna filcowata|Werbezyna filcowata]] (''Verbesina encelioides'' (Cav.) Benth. &amp; Hook.f. ex A.Gray) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Starr-150402-0580-Verbesina encelioides-seedling-Spit Island-Midway Atoll (24642790584).jpg|Siewka werbezyny filcowatej.
File:Starr-150402-0581-Verbesina encelioides-seedling-Spit Island-Midway Atoll (24905740799).jpg|Siewka werbezyny filcowatej.
File:Starr-150331-0827-Verbesina encelioides-seedlings-Harbor Sand Island-Midway Atoll (24640917724).jpg|Siewki werbezyny filcowatej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Verbesina encelioides (seedlings)|siewki werbezyny filcowatej}}

=== Rzepień (''Xanthium'') ===
==== [[w:Rzepień włoski|Rzepień włoski]] (''Xanthium orientale'' L., syn. ''X. albinum'' (Widder) R. Scholz) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz06.jpg|Siewka rzepienia włoskiego.
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz09.jpg|Siewka rzepienia włoskiego.
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz10.jpg|Siewki rzepienia włoskiego.
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz02.jpg|Siewka rzepienia włoskiego.
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz03.jpg|Siewka rzepienia włoskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium orientale subsp. riparium (seedlings)|siewki rzepienia włoskiego}}

==== [[w:Rzepień kolczasty|Rzepień kolczasty]] (''Xanthium spinosum'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Xanthium spinosum kz09.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
File:Xanthium spinosum kz10.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
File:Xanthium spinosum kz11.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
File:Xanthium spinosum kz12.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
File:Xanthium spinosum sl2.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium spinosum (seedlings)|siewki rzepienia kolczastego}}

==== [[w:Rzepień pospolity|Rzepień pospolity]] (''Xanthium strumarium'' L.) ====

&lt;!-- opis siewki --&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Cocklebur Seedling West Texas 2003 (cropped 2).jpg|Siewka rzepienia pospolitego.
File:Starr 080210-2801 Xanthium strumarium var. canadense.jpg|Siewki rzepienia pospolitego.
File:Starr 081230-0539 Xanthium strumarium var. canadense.jpg|Siewka rzepienia pospolitego.
File:Starr 081230-0565 Xanthium strumarium var. canadense.jpg|Siewki rzepienia pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium strumarium (seedlings)|siewki rzepienia pospolitego}}

{{przypisy}}

{{NawigacjaG|Siewki roślin flory Polski|[[Siewki roślin flory Polski/Astrowate A-G|Astrowate A-G]]|[[Siewki roślin flory Polski/Piżmaczkowate|Piżmaczkowate]]}}</text>
      <sha1>qtz0bufwywxx99axmaz4kxj0ebqv88m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas flory Polski/Astrowate H-X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41444</id>
    <revision>
      <id>560676</id>
      <parentid>484535</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36111" sha1="4qyr4oryi1fnchcib3h6kakl87fmq85" xml:space="preserve">{{NawigacjaG|Atlas flory Polski|[[Atlas flory Polski/Astrowate A-G|Astrowate A-G]]|[[Atlas flory Polski/Piżmaczkowate|Piżmaczkowate]]}}
&lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Astrowate (''Asteraceae'')&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{{TOC limit|2}}

=== Dzielżan (''Helenium'') ===
==== [[w:Dzielżan jesienny|Dzielżan jesienny]] (''Helenium autumnale'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helenium autumnale|Dzielżan jesienny}}
{{BrClear}}
=== Słonecznik (''Helianthus'') ===
==== [[w:Słonecznik dziesięciopłatkowy|Słonecznik dziesięciopłatkowy]] (''Helianthus decapetalus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helianthus decapetalus|Słonecznik dziesięciopłatkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Słonecznik jaskrawy|Słonecznik jaskrawy]] (''Helianthus × laetiflorus'' Pers.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helianthus × laetiflorus|Słonecznik jaskrawy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Słonecznik bulwiasty|Słonecznik bulwiasty]], topinambur (''Helianthus tuberosus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helianthus tuberosus|Słonecznik bulwiasty}}
{{BrClear}}
=== Kocanki (''Helichrysum'') ===
==== [[w:Kocanki piaskowe|Kocanki piaskowe]] (''Helichrysum arenarium'' (L.) Moench) ====

&lt;gallery&gt;
File:Helichrysum arenarium kz05.jpg|Siewka kocanek piaskowych.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helichrysum arenarium|Kocanki piaskowe}}
{{BrClear}}
=== ''Helminthotheca'' ===
==== [[w:Goryczel żmijowcowy|Goryczel żmijowcowy]] (''Helminthotheca echioides'' (L.) Holub) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Helminthotheca echioides|Goryczel żmijowcowy}}
{{BrClear}}
=== Jastrzębiec (''Hieracium'') ===
Uwzględniono tylko gatunki główne, na podstawie ''Flory polskiej'' pod redakcją Adama Jasiewicza&lt;ref&gt;Adam Jasiewicz (red): ''Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XIV''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. {{ISBN|83-01-01923-9}}.&lt;/ref&gt;.

==== [[w:Jastrzębiec alpejski|Jastrzębiec alpejski]] (''Hieracium alpinum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium alpinum|Jastrzębiec alpejski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec pomarańczowy|Jastrzębiec pomarańczowy]] (''Hieracium aurantiacum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium aurantiacum|Jastrzębiec pomarańczowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec siny|Jastrzębiec siny]] (''Hieracium bifidum'' Kit.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium bifidum|Jastrzębiec siny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec przewiertniowaty|Jastrzębiec przewiertniowaty]] (''Hieracium bupleuroides'' Gmel.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium bupleuroides|Jastrzębiec przewiertniowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec modry|Jastrzębiec modry]] (''Hieracium caesium'' Fr.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium caesium|Jastrzębiec modry}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec łąkowy|Jastrzębiec łąkowy]] (''Hieracium caespitosum'' Dumort.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium caespitosum|Jastrzębiec łąkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec wierzchotkowy|Jastrzębiec wierzchotkowy]] (''Hieracium cymosum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium cymosum|Jastrzębiec wierzchotkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec żmijowcowy|Jastrzębiec żmijowcowy]] (''Hieracium echioides'' Lumnitzer) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium echioides|Jastrzębiec żmijowcowy}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Hieracium hoppeanum|Hieracium hoppeanum]]'' Schult. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium hoppeanum|''Hieracium hoppeanum''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec Lachenala|Jastrzębiec Lachenala]] (''Hieracium lachenalii'' Suter.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium lachenalii kz02.jpg|Siewka jastrzębca Lachenala.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium lachenalii|Jastrzębiec Lachenala}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec gronkowy|Jastrzębiec gronkowy]] (''Hieracium lactucella'' Wallr.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium lactucella|Jastrzębiec gronkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec gładki|Jastrzębiec gładki]] (''Hieracium laevigatum'' Willd.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium laevigatum kz03.jpg|Siewka jastrzębca gładkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium laevigatum|Jastrzębiec gładki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec leśny|Jastrzębiec leśny]] (''Hieracium murorum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium murorum kz03.jpg|Siewki jastrzębca leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium murorum|Jastrzębiec leśny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec blady|Jastrzębiec blady]] (''Hieracium pallidum'' Biv.-Bern.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium pallidum|Jastrzębiec blady}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Hieracium peleterianum|Hieracium peleterianum]]'' Mérat ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium peleterianum|''Hieracium peleterianum''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec włosisty|Jastrzębiec włosisty]] (''Hieracium piliferum'' Hoppe em. Hay.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium piliferum|Jastrzębiec włosisty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec kosmaczek|Jastrzębiec kosmaczek]] (''Hieracium pilosella'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium pilosella kz01.jpg|Siewka jastrzębca kosmaczka.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium pilosella|Jastrzębiec kosmaczek}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Hieracium praealtum|Hieracium praealtum]]'' Vill. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium praealtum|''Hieracium praealtum''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec przenętowaty|Jastrzębiec przenętowaty]] (''Hieracium prenanthoides'' Vill.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium prenanthoides|Jastrzębiec przenętowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec gałęzisty|Jastrzębiec gałęzisty]] (''Hieracium racemosum'' W. K.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium racemosum|Jastrzębiec gałęzisty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec siedmiogrodzki|Jastrzębiec siedmiogrodzki]] (''Hieracium rotundatum'' Kit.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium rotundatum|Jastrzębiec siedmiogrodzki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec sabaudzki|Jastrzębiec sabaudzki]] (''Hieracium sabaudum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium sabaudum kz04.jpg|Siewka jastrzębca sabaudzkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium sabaudum|Jastrzębiec sabaudzki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec strzałkowaty|Jastrzębiec strzałkowaty]] (''Hieracium sagittatum'' Lbg.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium sagittatum|Jastrzębiec strzałkowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec śląski|Jastrzębiec śląski]] (''Hieracium sparsum'' Friv.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium sparsum|Jastrzębiec śląski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec baldaszkowaty|Jastrzębiec baldaszkowaty]] (''Hieracium umbellatum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium umbellatum kz01.jpg|Siewka jastrzębca baldaszkowatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium umbellatum|Jastrzębiec baldaszkowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrzębiec kosmaty|Jastrzębiec kosmaty]] (''Hieracium villosum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hieracium villosum 2018-05-06 1741.jpg|Siewka jastrzębca kosmatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium villosum|Jastrzębiec kosmaty}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Hieracium virosum|Hieracium virosum]]'' Pall. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hieracium virosum|''Hieracium virosum''}}
{{BrClear}}
=== Podbiałek (''Homogyne'') ===
==== [[w:Podbiałek alpejski|Podbiałek alpejski]] (''Homogyne alpina'' (L.) Cass.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Homogyne alpina|Podbiałek alpejski}}
{{BrClear}}
=== Prosienicznik (''Hypochaeris'') ===
==== [[w:Prosienicznik gładki|Prosienicznik gładki]] (''Hypochaeris glabra'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hypochaeris glabra|Prosienicznik gładki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Prosienicznik plamisty|Prosienicznik plamisty]] (''Hypochaeris maculata'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hypochaeris maculata|Prosienicznik plamisty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Prosienicznik szorstki|Prosienicznik szorstki]] (''Hypochaeris radicata'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Hypochaeris radicata 2018-09-04 7664.jpg|Siewka prosienicznika szorstkiego.
File:Hypochaeris radicata kz09.jpg|Młode rośliny prosienicznika szorstkiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hypochaeris radicata|Prosienicznik szorstki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Prosienicznik jednogłówkowy|Prosienicznik jednogłówkowy]] (''Hypochaeris uniflora'' Vill.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Hypochaeris uniflora|Prosienicznik jednogłówkowy}}
{{BrClear}}
=== Oman (''Inula'') ===
==== [[w:Oman łąkowy|Oman łąkowy]] (''Inula britannica'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula britannica|Oman łąkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman szlachtawa|Oman szlachtawa]] (''Inula conyza'' DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula conyza|Oman szlachtawa}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman wąskolistny|Oman wąskolistny]] (''Inula ensifolia'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula ensifolia|Oman wąskolistny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman niemiecki|Oman niemiecki]] (''Inula germanica'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula germanica|Oman niemiecki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman wielki|Oman wielki]] (''Inula helenium'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula helenium|Oman wielki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman szorstki|Oman szorstki]] (''Inula hirta'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula hirta|Oman szorstki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Oman wierzbolistny|Oman wierzbolistny]] (''Inula salicina'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Inula salicina|Oman wierzbolistny}}
{{BrClear}}
=== Iwa (''Iva'') ===
==== [[w:Iwa rzepieniolistna|Iwa rzepieniolistna]] (''Iva xanthiifolia'' Nutt.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Iva xanthiifolia - Botanischer Garten Mainz IMG 5529.JPG|Siewki iwy rzepieniolistnej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Cyclachaena xanthiifolia|Iwa rzepieniolistna}}
{{BrClear}}
=== ''Jacobaea'' ===
==== [[w:Starzec karpacki|Starzec karpacki]] (''Jacobaea abrotanifolia'' subsp. ''carpathica'' (Herbich) B.Nord. &amp; Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea abrotanifolia subsp. carpathica|Starzec karpacki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec wodny|Starzec wodny]] (''Jacobaea aquatica'' (Hill) &quot;G.Gaertn., B.Mey. &amp; Scherb.&quot;) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea aquatic|Starzec wodny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec gorczycznikowy|Starzec gorczycznikowy]] (''Jacobaea erratica'' (Bertol.) Fourr.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea erratica|Starzec gorczycznikowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec kraiński|Starzec kraiński]] (''Jacobaea incana'' subsp. ''carniolica'' (Willd.) B.Nord. &amp; Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea incana subsp. carniolica|Starzec kraiński}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec bagienny|Starzec bagienny]] (''Jacobaea paludosa'' (L.) &quot;G.Gaertn., B.Mey. &amp; Scherb.&quot;) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea paludosa|Starzec bagienny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec górski|Starzec górski]] (''Jacobaea subalpina'' (W.D.J.Koch) Pelser &amp; Veldkamp) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea subalpina|Starzec górski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec jakubek|Starzec jakubek]] (''Jacobaea vulgaris'' Gaertn.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Jacobaea vulgaris 2018-10-20 8029.jpg|Siewka starca jakubka.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea vulgaris|Starzec jakubek}}
{{BrClear}}
=== ''Klasea'' ===
==== [[w:Sierpik różnolistny|Sierpik różnolistny]] (''Klasea lycopifolia'' (Vill.) Á.Löve &amp; D.Löve) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Klasea lycopifolia|Sierpik różnolistny}}
{{BrClear}}
=== Sałata (''Lactuca'') ===
==== [[w:Sałatnik leśny|Sałatnik leśny]] (''Lactuca muralis'' (L.) Fresen.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Lactuca muralis kz01.jpg|Siewka sałatnika leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca muralis|Sałatnik leśny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Sałata trwała|Sałata trwała]] (''Lactuca perennis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca perennis|Sałata trwała}}
{{BrClear}}
==== [[w:Sałata solna|Sałata solna]] (''Lactuca saligna'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca saligna|Sałata solna}}
{{BrClear}}
==== [[w:Sałata kompasowa|Sałata kompasowa]] (''Lactuca serriola'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca serriola|Sałata kompasowa}}
{{BrClear}}
==== [[w:Sałata tatarska|Sałata tatarska]] (''Lactuca tatarica'' (L.) C. A. Mey.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca tatarica|Sałata tatarska}}
{{BrClear}}
==== [[w:Sałata jadowita|Sałata jadowita]] (''Lactuca virosa'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lactuca virosa|Sałata jadowita}}
{{BrClear}}
=== Łoczyga (''Lapsana'') ===
==== [[w:Łoczyga pospolita|Łoczyga pospolita]] (''Lapsana communis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Lapsana communis kz05.jpg|Siewka łoczygi pospolitej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Lapsana communis|Łoczyga pospolita}}
{{BrClear}}
=== Brodawnik (''Leontodon'') ===
==== [[w:Brodawnik jesienny|Brodawnik jesienny]] (''Leontodon autumnalis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon autumnalis|Brodawnik jesienny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Brodawnik zwyczajny|Brodawnik zwyczajny]] (''Leontodon hispidus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Leontodon hispidus kz02.jpg|Siewki brodawnika zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon hispidus|Brodawnik zwyczajny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Brodawnik szary|Brodawnik szary]] (''Leontodon incanus'' (L.) Schrank) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon incanus|Brodawnik szary}}
{{BrClear}}
==== [[w:Brodawnik tatrzański|Brodawnik tatrzański]] (''Leontodon pseudotaraxaci'' Schur) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon pseudotaraxaci|Brodawnik tatrzański}}
{{BrClear}}
==== [[w:Brodawnik różnoowockowy|Brodawnik różnoowockowy]] (''Leontodon taraxacoides'' (Vill.) Mérat) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontodon taraxacoides|Brodawnik różnoowockowy}}
{{BrClear}}
=== Szarotka (''Leontopodium'') ===
==== [[w:Szarotka alpejska|Szarotka alpejska]] (''Leontopodium nivale'' subsp. ''alpinum'' (Cass.) Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
File:Edelweiss plus 23 jours (cropped).png|Siewki szarotki alpejskiej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leontopodium nivale subsp. alpinum|Szarotka alpejska}}
{{BrClear}}
=== Złocieniec (''Leucanthemopsis'') ===
==== [[w:Złocieniec alpejski|Złocieniec alpejski]] (''Leucanthemopsis alpina'' (L.) Heywood) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemopsis alpina|Złocieniec alpejski}}
{{BrClear}}
=== Jastrun (''Leucanthemum'') ===
==== [[w:Jastrun górski|Jastrun górski]] (''Leucanthemum adustum'' Gremli) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum adustum|Jastrun górski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrun zapoznany|Jastrun zapoznany]] (''Leucanthemum ircutianum'' (Turcz.) Turcz. ex DC.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Leucanthemum ircutianum 2018-05-04 0587.jpg|Siewka jastruna zapoznanego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum ircutianum|Jastrun zapoznany}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrun okrągłolistny|Jastrun okrągłolistny]] (''Leucanthemum rotundifolium'' DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum rotundifolium|Jastrun okrągłolistny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Jastrun właściwy|Jastrun właściwy]] (''Leucanthemum vulgare'' Lam.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Leucanthemum vulgare May Queen 2018-05-04 0732.jpg|Siewka jastruna właściwego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Leucanthemum vulgare|Jastrun właściwy}}
{{BrClear}}
=== Języczka (''Ligularia'') ===
==== [[w:Języczka syberyjska|Języczka syberyjska]] (''Ligularia sibirica'' (L.) Cass.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Ligularia sibirica|Języczka syberyjska}}
{{BrClear}}
=== Rumianek (''Matricaria'')  ===
==== [[w:Rumianek pospolity|Rumianek pospolity]] (''Matricaria chamomilla'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Matricaria chamomilla20130508 23.jpg|Siewki rumianku pospolitego.
File:Matricaria chamomilla kz01.jpg|Siewka rumianku pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Matricaria chamomilla|Rumianek pospolity}}
{{BrClear}}
==== [[w:Rumianek bezpromieniowy|Rumianek bezpromieniowy]] (''Matricaria discoidea'' DC.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Matricaria discoidea 2018-05-05 1074.jpg|Siewka rumianku bezpromieniowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Matricaria discoidea|Rumianek bezpromieniowy}}
{{BrClear}}
=== Popłoch (''Onopordum'') ===
==== [[w:Popłoch pospolity|Popłoch pospolity]] (''Onopordum acanthium'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Onopordum acanthium kz04.jpg|Siewka popłochu pospolitego
File:Onopordum acanthium kz03.jpg|Młoda roślina popłochu pospolitego
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Onopordum acanthium|Popłoch pospolity}}
{{BrClear}}
=== Partenium (''Parthenium'') ===
==== [[w:Partenium ambrozjowate|Partenium ambrozjowate]] ''Parthenium hysterophorus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Parthenium hysterophorus|Partenium ambrozjowate}}
{{BrClear}}
=== Lepiężnik (''Petasites'') ===
==== [[w:Lepiężnik biały|Lepiężnik biały]] (''Petasites albus'' (L.) Gaertn.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Petasites albus|Lepiężnik biały}}
{{BrClear}}
==== [[w:Lepiężnik różowy|Lepiężnik różowy]] (''Petasites hybridus'' (L.) P.G. Gaertn., B. Mey. &amp; Scherb.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Petasites hybridus|Lepiężnik różowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Lepiężnik wyłysiały|Lepiężnik wyłysiały]] (''Petasites kablikianus'' Tausch ex Bercht.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Petasites kablikianus|Lepiężnik wyłysiały}}
{{BrClear}}
==== [[w:Lepiężnik kutnerowaty|Lepiężnik kutnerowaty]] (''Petasites spurius'' (Retz.) Rchb.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Petasites spurius|Lepiężnik kutnerowaty}}
{{BrClear}}
=== Goryczel (''Picris'') ===
==== [[w:Goryczel jastrzębcowaty|Goryczel jastrzębcowaty]] (''Picris hieracioides'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Picris hieracioides 2018-09-03 7626.jpg|Siewka goryczela jastrzębcowatego.
File:Picris hieracioides kz02.jpg|Siewki goryczela jastrzębcowatego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Picris hieracioides|Goryczel jastrzębcowaty}}
{{BrClear}}
=== ''Podospermum'' ===
==== ''[[w:Podospermum canum|Podospermum canum]]'' C. A. Mey. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Podospermum canum|''Podospermum canum''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Trzonczak pierzasty|Trzonczak pierzasty]] (''Podospermum laciniatum'' (L.) DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Podospermum laciniatum|Trzonczak pierzasty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Wężymord stepowy|Wężymord stepowy]] (''Podospermum purpureum'' (L.) W.D.J.Koch &amp; Ziz) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Podospermum purpureum|Wężymord stepowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Wężymord górski|Wężymord górski]] (''Podospermum roseum'' (Waldst. &amp; Kit.) Gemeinholzer &amp; Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Podospermum roseum|Wężymord górski}}
{{BrClear}}
=== Przenęt (''Prenanthes'') ===
==== [[w:Przenęt purpurowy|Przenęt purpurowy]] (''Prenanthes purpurea'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Prenanthes purpurea|Przenęt purpurowy}}
{{BrClear}}
=== Płesznik (''Pulicaria'') ===
==== [[w:Płesznik czerwonkowy|Płesznik czerwonkowy]] (''Pulicaria dysenterica'' (L.) Bernh.) ====

&lt;gallery&gt;
Plik:Pulicaria dysenterica kz01.jpg|Młody pęd płesznika czerwonkowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Pulicaria dysenterica|Płesznik czerwonkowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Płesznik zwyczajny|Płesznik zwyczajny]] (''Pulicaria vulgaris'' Gaertn.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Pulicaria vulgaris|Płesznik zwyczajny}}
{{BrClear}}
=== ''Rhagadiolus'' ===
==== ''[[w:Rhagadiolus stellatus|Rhagadiolus stellatus]]'' (L.) Gaertn. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Rhagadiolus stellatus|''Rhagadiolus stellatus''}}
{{BrClear}}
=== Akroptilon (''Rhaponticum'') ===
==== [[w:Akroptilon wschodni|Akroptilon wschodni]] (''Rhaponticum repens'' (L.) Hidalgo.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Rhaponticum repens|Akroptilon wschodni}}
{{BrClear}}
=== Rudbekia (''Rudbeckia'') ===
==== [[w:Rudbekia owłosiona|Rudbekia owłosiona]] (''Rudbeckia hirta'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Rudbeckia hirta|Rudbekia owłosiona}}
{{BrClear}}
==== [[w:Rudbekia naga|Rudbekia naga]] (''Rudbeckia laciniata'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Rudbeckia laciniata|Rudbekia naga}}
{{BrClear}}
=== Saussurea (''Saussurea'') ===
==== [[w:Saussurea alpejska|Saussurea alpejska]] (''Saussurea alpina'' (L.) DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Saussurea alpejska|''Saussurea alpejska''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Saussurea wielkogłowa|Saussurea wielkogłowa]] (''Saussurea pygmaea'' (Jacq.) Spreng.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Saussurea pygmaea|Saussurea wielkogłowa}}
{{BrClear}}
=== Wężymord (''Scorzonera'') ===
==== [[w:Wężymord niski|Wężymord niski]] (''Scorzonera humilis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
Plik:Scorzonera humilis kz03.jpg|Siewki wężymordu niskiego.
File:Scorzonera humilis 2018-09-25 2056.jpg|Siewka wężymordu niskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Scorzonera humilis|Wężymord niski}}
{{BrClear}}
=== Starzec (''Senecio'') ===
==== [[w:Starzec pomarańczowy|Starzec pomarańczowy]] (''Senecio aurantiacus'' (Hoppe) Less.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio aurantiacus|Starzec pomarańczowy}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Senecio duriaei|Senecio duriaei]]'' J.Gay ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio duriaei|''Senecio duriaei''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec srebrzysty|Starzec srebrzysty]], starzec wąskolistny (''Senecio erucifolius'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Senecio erucifolius 2017-04-30 9045.jpg|Siewka starca srebrzystego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Jacobaea erucifolia|Starzec srebrzysty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec hercyński|Starzec hercyński]] (''Senecio hercynicus'' Herborg) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio hercynicus|Starzec hercyński}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec nierównozębny|Starzec nierównozębny]] (''Senecio inaequidens'' DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio inaequidens|Starzec nierównozębny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec polny|Starzec polny]] (''Senecio integrifolius'' (L.) Clairv.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio integrifolius|Starzec polny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec wiosenny|Starzec wiosenny]] (''Senecio leucanthemifolius'' subsp. ''vernalis'' (Waldst. &amp; Kit.) Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio leucanthemifolius subsp. vernalis|Starzec wiosenny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec wielkolistny|Starzec wielkolistny]] (''Senecio macrophyllus'' M. Bieb.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio macrophyllus|Starzec wielkolistny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec gajowy|Starzec gajowy]] (''Senecio nemorensis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio nemorensis|Starzec gajowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec jajowaty|Starzec jajowaty]] (''Senecio ovatus'' (P. Gaertn., B. Mey. &amp; Scherb.) Willd.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio ovatus|Starzec jajowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec leśny|Starzec leśny]] (''Senecio sylvaticus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Senecio sylvaticus kz01.jpg|Siewka starca leśnego.
File:Senecio sylvaticus kz03.jpg|Siewka starca leśnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio sylvaticus|Starzec leśny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec cienisty|Starzec cienisty]] (''Senecio umbrosus'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Senecio umbrosus kz01.jpg|Siewka starca cienistego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio umbrosus|Starzec cienisty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec lepki|Starzec lepki]] (''Senecio viscosus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio viscosus|Starzec lepki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec zwyczajny|Starzec zwyczajny]] (''Senecio vulgaris'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Senecio vulgaris kz02.jpg|Siewka starca zwyczajnego.
File:Senecio vulgaris 2018-11-06 4174.jpg|Siewki starca zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Senecio vulgaris|Starzec zwyczajny}}
{{BrClear}}
=== Sierpik (''Serratula'') ===
==== [[w:Sierpik barwierski|Sierpik barwierski]] (''Serratula tinctoria'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Serratula tinctoria kz01.jpg|Siewka sierpika barwierskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Serratula tinctoria|Sierpik barwierski}}
{{BrClear}}
=== Simsia (''Simsia'') ===
==== [[w:Simsia wonna|Simsia wonna]] (''Simsia foetida'' (Cav.) S.F.Blake) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Simsia foetida|Simsia wonna}}
{{BrClear}}
=== Nawłoć (''Solidago'') ===
==== [[w:Nawłoć alpejska|Nawłoć alpejska]] (''Solidago alpestris'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago alpestris|Nawłoć alpejska}}
{{BrClear}}
==== [[w:Nawłoć kanadyjska|Nawłoć kanadyjska]] (''Solidago canadensis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Solidago canadensis 2018-05-22 2640.jpg|Siewka nawłoci kanadyjskiej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago canadensis|Nawłoć kanadyjska}}
{{BrClear}}
==== [[w:Nawłoć późna|Nawłoć późna]], nawłoć olbrzymia  (''Solidago gigantea'' Aiton) ====

&lt;gallery&gt;
File:Solidago gigantea 2017-04-23 8571.jpg|Siewki nawłoci późnej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago gigantea|Nawłoć późna}}
{{BrClear}}
==== [[w:Nawłoć pospolita|Nawłoć pospolita]] (''Solidago virgaurea'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Solidago virgaurea kz01.jpg|Siewka nawłoci pospolitej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Solidago virgaurea|Nawłoć pospolita}}
{{BrClear}}
=== Mlecz (''Sonchus'') ===
==== [[w:Mlecz polny|Mlecz polny]] (''Sonchus arvensis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Sonchus arvensis kz04.jpg|Siewka mlecza polnego.
File:Sonchus arvensis kz01.jpg|Siewka mlecza polnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus arvensis|Mlecz polny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mlecz kolczasty|Mlecz kolczasty]] (''Sonchus asper'' (L.) Hill) ====

&lt;gallery&gt;
File:Sonchus asper rosette1 (16209828042).jpg|Młode rośliny mlecza kolczastego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus asper|Mlecz kolczasty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mlecz zwyczajny|Mlecz zwyczajny]] (''Sonchus oleraceus'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Sonchus oleraceus 2018-05-01 0023.jpg|Siewka mlecza zwyczajnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus oleraceus|Mlecz zwyczajny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mlecz błotny|Mlecz błotny]] (''Sonchus palustris'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Sonchus palustris|Mlecz błotny}}
{{BrClear}}
=== ''Symphyotrichum'' ===
==== [[w:Astrowiec orzęsiony|Astrowiec orzęsiony]] (''Symphyotrichum ciliatum'' (Ledeb.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum ciliatum|Astrowiec orzęsiony}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Symphyotrichum laeve|Symphyotrichum laeve]]'' (L.) Á.Löve &amp; D.Löve ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum laeve|''Symphyotrichum laeve''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Aster lancetowaty|Aster lancetowaty]] (''Symphyotrichum lanceolatum'' (Willd.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum lanceolatum|Aster lancetowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Aster nowoangielski|Aster nowoangielski]] (''Symphyotrichum novae-angliae'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum novae-angliae|Aster nowoangielski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Aster nowobelgijski|Aster nowobelgijski]] (''Symphyotrichum novi-belgii'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum novi-belgii|Aster nowobelgijski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Aster wierzbolistny|Aster wierzbolistny]] (''Symphyotrichum × salignum'' (Willd.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum × salignum|Aster wierzbolistny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Aster drobnokwiatowy|Aster drobnokwiatowy]] (''Symphyotrichum tradescantii'' (L.) G.L.Nesom) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Symphyotrichum tradescantii|Aster drobnokwiatowy}}
{{BrClear}}
=== Wrotycz (''Tanacetum'') ===
==== [[w:Wrotycz baldachogroniasty|Wrotycz baldachogroniasty]] (''Tanacetum corymbosum'' (L.) Sch. Bip.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum corymbosum|Wrotycz baldachogroniasty}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Tanacetum parthenifolium|Tanacetum parthenifolium]]'' (Willd.) Sch. Bip. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum parthenifolium|''Tanacetum parthenifolium''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Wrotycz maruna|Wrotycz maruna]], złocień maruna (''Tanacetum parthenium'' (L.) Sch. Bip.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Tanacetum parthenium kz01.jpg|Siewki wrotyczu maruna.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum parthenium|Wrotycz maruna}}
{{BrClear}}
==== [[w:Wrotycz pospolity|Wrotycz pospolity]] (''Tanacetum vulgare'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Tanacetum vulgare 2019-05-12 3269.jpg|Siewka wrotyczu pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tanacetum vulgare|Wrotycz pospolity}}
{{BrClear}}
=== Mniszek (''Taraxacum'') ===
Uwzględniono tylko gatunki główne, na podstawie ''Roślin polskich''&lt;ref&gt;W. Szafer, S. Kulczyński, B. Pawłowski: ''Rośliny polskie''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 738-741. {{ISBN|83-01-05287-2}}.&lt;/ref&gt;.

==== [[w:Mniszek alpejski|Mniszek alpejski]] (''Taraxacum alpinum'' (Hoppe) Heg. et Heer) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum alpinum|Mniszek alpejski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek bałtycki|Mniszek bałtycki]] (''Taraxacum balticum'' Dahlst.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum balticum|Mniszek bałtycki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek źródliskowy|Mniszek źródliskowy]] (''Taraxacum fontanum'' Hand.-Mazz.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum fontanum|Mniszek źródliskowy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek drobny|Mniszek drobny]] (''Taraxacum laevigatum'' (Willd.) DC.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum laevigatum|Mniszek drobny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek czarniawy|Mniszek czarniawy]] (''Taraxacum nigricans'' (Kit.) Rchb) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum nigricans|Mniszek czarniawy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek pośredni|Mniszek pośredni]] (''Taraxacum obliquum'' (Fr.) Dahlst.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum obliquum|Mniszek pośredni}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek pospolity|Mniszek pospolity]], mniszek lekarski (''Taraxacum officinale'' Web.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Taraxacum officinale 2018-04-27 9452.jpg|Siewka mniszka pospolitego.
File:Taraxacum officinale 2017-09-03 3663.jpg|Młoda roślina mniszka pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum officinale|Mniszek pospolity}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek błotny|Mniszek błotny]] (''Taraxacum palustre'' (Lyons) Symons) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum palustre|Mniszek błotny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Mniszek pieniński|Mniszek pieniński]] (''Taraxacum pieninicum'' Pawł.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Taraxacum pieninicum|Mniszek pieniński}}
{{BrClear}}
=== Smotrawa (''Telekia'') ===
==== [[w:Smotrawa okazała|Smotrawa okazała]] (''Telekia speciosa'' (Schreb.) Baumg.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Telekia speciosa kz02.jpg|Siewka smotrawy okazałej.
File:Telekia speciosa kz01.jpg|Siewka smotrawy okazałej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Telekia speciosa|Smotrawa okazała}}
{{BrClear}}
=== ''Tephroseris'' ===
==== [[w:Starzec kędzierzawy|Starzec kędzierzawy]] (''Tephroseris crispa'' (Jacq.) Rchb.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tephroseris crispa|Starzec kędzierzawy}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec główkowaty|Starzec główkowaty]] (''Tephroseris integrifolia'' subsp. ''capitata'' (Wahlenb.) B.Nord.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tephroseris integrifolia subsp. capitata|Starzec główkowaty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec błotny|Starzec błotny]] (''Tephroseris palustris'' (L.) Rchb.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tephroseris palustris|Starzec błotny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Starzec długolistny|Starzec długolistny]] (''Tephroseris papposa'' (Rchb.) Schur) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tephroseris papposa|Starzec długolistny}}
{{BrClear}}
=== Kozibród (''Tragopogon'') ===
==== [[w:Kozibród wielki|Kozibród wielki]] (''Tragopogon dubius'' Scop.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon dubius|Kozibród wielki}}
{{BrClear}}
==== [[w:Kozibród pajęczynowaty|Kozibród pajęczynowaty]] (''Tragopogon floccosus'' Waldst. &amp; Kit.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon floccosus|Kozibród pajęczynowaty}}
{{BrClear}}
==== ''[[w:Tragopogon hybridus|Tragopogon hybridus]]'' L. ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon hybridus|''Tragopogon hybridus''}}
{{BrClear}}
==== [[w:Kozibród wschodni|Kozibród wschodni]] (''Tragopogon orientalis'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon orientalis|Kozibród wschodni}}
{{BrClear}}
==== [[w:Kozibród porolistny|Kozibród porolistny]] (''Tragopogon porrifolius'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Tragopogon porrifolius kz01.jpg|Siewki kozibrodu porolistnego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon porrifolius|Kozibród porolistny}}
{{BrClear}}
==== [[w:Kozibród łąkowy|Kozibród łąkowy]] (''Tragopogon pratensis'' L. (L.) Benth. &amp; Hook. f.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Tragopogon pratensis 2018-07-02 3527.jpg|Siewka kozibrodu łąkowego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tragopogon pratensis|Kozibród łąkowy}}
{{BrClear}}
=== ''Tripleurospermum'' ===
==== [[w:Maruna nadmorska|Maruna nadmorska]] (''Tripleurospermum maritimum'' (L.) W.D.J.Koch) ====

&lt;gallery&gt;
Plik:Tripleurospermum inodorum kz03.jpg|Siewka maruny nadmorskiej.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tripleurospermum maritimum|Maruna nadmorska}}
{{BrClear}}
=== ''Tripolium'' ===
==== [[w:Aster solny|Aster solny]] (''Tripolium pannonicum'' subsp. ''tripolium'' (L.) Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tripolium pannonicum subsp. tripolium|Aster solny}}
{{BrClear}}
=== Podbiał (''Tussilago'') ===
==== [[w:Podbiał pospolity|Podbiał pospolity]] (''Tussilago farfara'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
Plik:Tussilago farfara kz01.jpg|Siewka podbiału pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Tussilago farfara|Podbiał pospolity}}
{{BrClear}}
=== Werbezyna (''Verbesina'') ===
==== [[w:Werbezyna filcowata|Werbezyna filcowata]] (''Verbesina encelioides'' (Cav.) Benth. &amp; Hook.f. ex A.Gray) ====

&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Verbesina encelioides|Werbezyna filcowata}}
{{BrClear}}
=== Rzepień (''Xanthium'') ===
==== [[w:Rzepień włoski|Rzepień włoski]] (''Xanthium orientale'' subsp. ''riparium'' (Čelak.) Greuter) ====

&lt;gallery&gt;
File:Xanthium orientale subsp. riparium kz02.jpg|Siewka rzepienia włoskiego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium orientale subsp. riparium|Rzepień włoski}}
{{BrClear}}
==== [[w:Rzepień kolczasty|Rzepień kolczasty]] (''Xanthium spinosum'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Xanthium spinosum sl2.jpg|Siewka rzepienia kolczastego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium spinosum|Rzepień kolczasty}}
{{BrClear}}
==== [[w:Rzepień pospolity|Rzepień pospolity]] (''Xanthium strumarium'' L.) ====

&lt;gallery&gt;
File:Cocklebur Seedling West Texas 2003 (cropped 2).jpg|Siewka rzepienia pospolitego.
File:Starr 081230-0565 Xanthium strumarium var. canadense.jpg|Siewki rzepienia pospolitego.
&lt;/gallery&gt;
{{Commons ilustr kat|Xanthium strumarium|Rzepień pospolity}}

{{przypisy}}

{{NawigacjaG|Atlas flory Polski|[[Atlas flory Polski/Astrowate A-G|Astrowate A-G]]|[[Atlas flory Polski/Piżmaczkowate|Piżmaczkowate]]}}</text>
      <sha1>4qyr4oryi1fnchcib3h6kakl87fmq85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wolna przedsiębiorczość/O podręczniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57463</id>
    <revision>
      <id>560730</id>
      <parentid>467745</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="3bag06hdf8kqzletsbkuszj8n8zbyg5" xml:space="preserve">[[Plik:Wolna przedsiębiorczość. Podręcznik do nauki podstaw przedsiębiorczości.pdf|mały|cały podręcznik (*.pdf) dostępny na Wikimedia Commons]]
Licencja: Podręcznik Wolna przedsiębiorczość jest udostępniony na licencji CC BY-SA 3.0 PL
(Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach). Z pełnym tekstem licencji można zapoznać się na stronie https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/legalcode.

Cyfrowa wersja podręcznika znajduje się na stronie: https://wolnaprzedsiebiorczosc.pl/papierowy-podrecznik/

* Autorzy:
** Mateusz Machaj (rozdz. 1–45, dodatki),
** Robert Gwiazdowski (rozdz. 21)
*Koordynator: Anna Gruhn
*Redaktor prowadzący: Marcin Zieliński
*Redakcja naukowa: Mateusz Benedyk, Arkadiusz Sieroń, Marcin Zieliński
*Redakcja językowa: Elżbieta Michalak, Helena Krajewska
*Korekta: Paweł Kot, Rafał Wiszowaty
*Projekt okładki, stron tytułowych i rysunków:
*Marta Ozdarska, Damian Słoński
*Słowniczek: Mateusz Benedyk

Podręcznik został dopuszczony do użytku szkolnego decyzją Ministra Edukacji i Nauki w 2021 r.
Pozytywną opinię o podręczniku wydali rzeczoznawcy:
* dr Monika Szymańska, 
* prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska-Ziemacka,
* dr Robert Szczepankowski. 

Podręcznik jest przeznaczony do zajęć z podstaw przedsiębiorczości na III etapie edukacyjnym w zakresie podstawowym w liceach
ogólnokształcących i technikach.

{{ISBN|978-83-65086-06-8}}

Wydawca: Instytut Edukacji Ekonomicznej im. Ludwiga von Misesa

pl. Strzelecki 20

50-224 Wrocław

* Łamanie: PanDawer (pandawer@pandawer.pl)
* Wydanie: pierwsze</text>
      <sha1>3bag06hdf8kqzletsbkuszj8n8zbyg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia powszechna/Wielka wędrówka ludów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58410</id>
    <revision>
      <id>560689</id>
      <parentid>424875</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41908" sha1="nzqwv0ockj27okpgihqkp9hanv20l8i" xml:space="preserve">{{Spis treści}}
Wielka wędrówka ludów – okres migracji plemion barbarzyńskich, w szczególności Hunów i Germanów, na terytorium Cesarstwa Rzymskiego i sąsiednie, u schyłku starożytności i w początkach średniowiecza (IV–VI wiek). Proces ten radykalnie odmienił obraz kontynentu europejskiego – doprowadził do zmian etnicznych na dużych obszarach, wyznaczył koniec starożytności i pociągnął za sobą upadek cesarstwa. Większość powstałych na jego gruzach nowych państw sama podzieliła jego los, jednak niektóre (jak państwo frankijskie) stały się podwalinami nowożytnych państw europejskich.

== Rozkład świata antycznego ==

W ciągu IV w. n.e. cesarstwo rzymskie przechodziło liczne przeobrażenia. Koniec wojen zaczepnych spowodował brak podaży niewolników na terenie Imperium. Liczba vernae (niewolników nie zakupionych, a wychowanych w obrębie gospodarstwa) rosła. Pociągnęło to humanitaryzację stosunku panów do niewolników – coraz częściej zezwalano im na zakładanie rodzin i użytkowanie małych poletek, z których jedynie część zbiorów odprowadzali dla pana, resztę zostawiając dla siebie. Tę warstwę niewolników nazywano servi casati. Równocześnie rozwój latyfundiów sięgnął zenitu. Ich uprzywilejowanie (m.in. pod względem podatkowym) spowodowało ruinę wolnych chłopów, których całe rzesze zamiast uprawiać własne ziemie, zaczęły dzierżawić działki w obrębie latyfundiów, płacąc czynsz. Problemy z jego uiszczeniem powodowały coraz większe uzależnienie chłopa od latyfundysty. Proces postępował tak szybko, że w okresie wędrówki ludów servi casati i dzierżawcy działek tworzyli już jedną grupę, kolonów. Dodatkowo wielu z nich oddawało swe działki w zamian za opiekę możnego sąsiada. Zjawisko to nazywano patrocinia vicorum. Poddaństwo takie wyłączało chłopa z obiegu towarów spoza włości pana oraz z powszechnego systemu podatkowego. Doprowadziło to do ruiny gospodarki miast, jak i całego cesarstwa. Dodatkowo klęskę miast potęgował edykt o dziedziczeniu zawodów. Kryzys ekonomiczny doprowadzał do częstych wystąpień społecznych (ich uczestników nazywano w Galii bagaudami).

W IV w. armia rzymska dzieliła się na dwa rodzaje wojska: limitanei i comitatenses. Pierwsi, stacjonujący na granicach cesarstwa, byli rekrutowani z ludności prowincji, której bronili i zazwyczaj ich wartość bojowa była bardzo niska. Comitatenses natomiast stanowili jednostki doborowe, wchodzące w skład orszaku cesarskiego (łac. comitatus). Dostarczaniem rekruta obarczano w największym stopniu latyfundystów. Coraz częściej, zamiast uszczuplać liczbę swoich kolonów, płacili za nich specjalną daninę (łac. aurum tironicum). Pozwalało to zyskać doświadczonych najemników, a nie nieobytych z wojaczką chłopów. Na większą skalę proceder ten zagrażał armii – zaczęło w niej brakować nie tyle Rzymian, co nawet obywateli rzymskich, ponieważ lwią część armii stanowili barbarzyńcy. W armii zanikała rzymska dyscyplina i taktyka, gdyż dzięki swoim umiejętnościom Germanie szybko awansowali na szczeblach kariery wojskowej. Proces ten zaczął się już około 160 roku, ale rozmiary zagrażające państwu rzymskiemu przyjął dopiero w ostatnich latach IV wieku.

W omawianym okresie nastąpił również wzrost biurokratyzacji państwa. Rozrosły się urzędy (officia, scrinia), na których czele stali odpowiedni komesi (np. comes sacrarum largitionum – zarządca skarbu). Najwyżsi urzędnicy stali wokół cesarza, który na wzór monarchów orientalnych (np. perskich Sasanidów) od czasów Dioklecjana (284–305) stał się władcą absolutnym (dominus) – źródłem wszelkich praw. Tak pojmowana pozycja władcy źle wpływała na senat rzymski. Pochodzący w większości z warstwy latyfundystów senatorowie coraz rzadziej docierali do Rzymu ze swych posiadłości, pozostawiając w nim jedynie senatorów z nadania wyższych urzędników i wojskowych co doprowadziło do przeobrażenia senatu w ciało doradcze.
Cesarstwo rzymskie po reformie Teodozjusza Wielkiego (395)

W 395 roku cesarz Teodozjusz Wielki zadecydował na łożu śmierci o podziale Imperium między dwóch małoletnich synów, przydzielając im opiekunów. Arkadiusz, pod kuratelą prefekta pretoriom Rufina, otrzymał Wschód. Młodszy Honoriusz, pozostający pod opieką magistra militum Stylichona, miał rządzić Zachodem. Granice ustalono tak, że pokrywały się one z wpływami języka łacińskiego i greckiego. Czynnik ten mocno utrwalił podział cesarstwa. Wedle zapatrywań ojca, młodzi współcesarze mieli wspierać się nawzajem i prowadzić wspólną politykę zewnętrzną. Rywalizacja opiekunów młodych władców doprowadziła jednak do stanu, w którym jedność Wschodu i Zachodu była jedynie fikcją.

Kulturze schyłkowego cesarstwa często zarzuca się dekadencję. Choć dokonywały się w niej liczne przeobrażenia, to nie można w nich doszukiwać się jedynie upadku. Zazwyczaj ową „ruinę kulturalną” przypisywano „starzeniu się” cywilizacji antycznej czy zgubnemu wpływowi Wschodu. Sztukę późnoantyczną cechowała schematyczność rysunku oraz bryły. Długo oskarżano ówczesnych twórców o utratę doskonałości technicznej okresu klasycznego. Obecnie, w dobie zerwania z naturalizmem można zauważyć, że zmiany te były objawem zmieniającej się koncepcji piękna, gustów, czy zastosowania nowych środków wyrazu. Popularna stała się mozaika, świetnie nadająca się do symbolicznego kreślenia symboli plastycznych. Przemiana ta miała swoje źródło w nowych nurtach filozoficzno-religijnych. Klasyczny racjonalizm przegrał z mistycyzmem na długo przed rozkwitem chrześcijaństwa. Mitraizm, manicheizm, kult Izydy, judaizm, chrystianizm – wszystkie te nurty dały podstawy neoplatonizmowi – szkole filozoficznej, która zrewolucjonizowała myśl przełomu antyku i średniowiecza.

W literaturze omawianego okresu charakterystyczne było zamiłowanie do swoistego antykwaryzmu. Najpopularniejsze były wszelkiego rodzaju komentarze, prace poświęcone gramatyce, retoryce, wersyfikacji. Język literacki archaizował się, sztucznie zachowując niezmienność i ignorując naturalne przemiany zachodzące w języku żywym.

Cesarstwo we wszelkich dziedzinach przechodziło przez zmiany. W gospodarce panował kryzys. Armia, ciągle reformowana, coraz bardziej się barbaryzowała. Przebudowy aparatu urzędniczego prowadziły do niepokojów w kręgach władzy i częstych obaleń cesarzy. Pojawienie się najeźdźców germańskich, traktowane mogło być przez znaczną część społeczeństwa jako wyzwolenie od wzrastającego ucisku fiskalnego. Postawa taka tłumaczy częściowo obojętność społeczeństwa na tragiczną sytuację państwa.

== Germania ==

Główną rolę w okresie wielkiej wędrówki ludów odegrały plemiona germańskie. Ich kolebką najprawdopodobniej była Skania oraz Jutlandia, skąd w pierwszym tysiącleciu p.n.e. rozpoczęli wyprawę na południe, wypierając Celtów z terenów dzisiejszych Niemiec, i tworząc grupę Germanów Zachodnich. Częstokroć nękali granice cesarstwa na Renie (za który wyparł ich Cezar w 58 roku p.n.e.). Rolę hegemona wśród tych plemion odgrywali początkowo Swewowie, później Markomanowie, a od III wieku Frankowie.

W początkach naszej ery kolejna grupa ludności skandynawskiej opuściła swą ojczyznę i wylądowała u ujść Wisły i Odry, dając początek Germanom Wschodnim. Około III w. najpotężniejsze plemię spośród nich, Goci, osiadło nad brzegami Morza Czarnego, tworząc silny związek plemienny, do którego należały również plemiona słowiańskie, alańskie i sarmackie.

Przy ogromnym zróżnicowaniu w rozwoju społeczno-gospodarczym Germanów, można uogólnić, że były to w omawianym okresie ludy o półstałym trybie życia, uprawiające rolnictwo ekstensywne systemem odłogowym, rządzone według zasad demokracji wojennej. Często braki w zbiorach uzupełniały napadami na sąsiadów. Oddziaływania między Germanami a Rzymem były bardzo silne i stałe. Prowadzone wojny, stosunki dyplomatyczne i handlowe sprzyjały przepływowi towarów i krzewieniu kultury śródziemnomorskiej wśród plemion zza Renu i Dunaju. Wodzowie starali się naśladować rzymskie obyczaje, styl życia, modę i wspierali wymianę handlową. Ich najczęstszym marzeniem było otrzymanie statusu sprzymierzeńca Rzymu (łac. foederati) i zezwolenie na osiedlenie się wraz z plemieniem w granicach Imperium Romanum. Z drugiej strony Rzymianie cenili sobie Germanów za waleczność i męstwo. Często korzystali z ich pomocy w toczeniu wojen. W razie problemów z rekrutacją żołnierzy w granicach państwa sięgano do Germanii, jako niekończącego się rezerwuaru walecznych wojowników, skąd wielokrotnie ściągano pod komendę rzymską całe oddziały z własnymi wodzami. Sytuacja stała się groźna, gdy zamiast małych, autonomicznych grup żołnierzy, w granicach cesarstwa zaczęły się osiedlać całe plemiona z królami, rządzące się według własnych praw.

W drugiej połowie IV wieku rozpoczęto chrystianizację plemion germańskich. Pierwszy biskup – Got, Wulfila, aby ułatwić ten proces, przetłumaczył na swój język Biblię, zapisując ją autorskim alfabetem. Był to okres, gdy cesarz i biskupi konstantynopolitańscy byli związani z arianizmem, stąd właśnie ta doktryna została zaszczepiona Germanom, co miało być zarzewiem licznych konfliktów w przyszłości.

Pod koniec IV wieku plemiona germańskie dokonały konsolidacji pod rządami silnie wykrystalizowanej warstwy rządzącej po upadku struktury rodowej. Po pierwszych udanych wyprawach zauważyli poważne osłabienie cesarstwa. Przyciągani magnetyczną siłą cywilizacji znad Morza Śródziemnego ruszyli na jej podbój. Rolę głazu poruszającego lawinę, spełniło plemię Hunów.

== Pojawienie się Hunów i pierwsza inwazja wizygocka ==

Hunowie, lud turecko-mongolski, wywodził się ze stepów Azji Środkowej. Już w kronikach chińskich z II w. p.n.e. notowano liczne ataki koczowniczego ludu Xiongnu. Właśnie przed nimi Państwo Środka miało być chronione przez Wielki Mur. W drugiej połowie IV w. nastąpiły istotne zmiany w klimacie – step w wielu miejscach zaczął pustynnieć. Dodatkowo lud Rouran (utożsamiany z Awarami) rozbił związek plemienny Hunów, przez co spowodował ich exodus na zachód. Część z nich, Hunowie Biali – Heftalici, utworzyli silną organizację na terenie dzisiejszego Afganistanu, zagrażając Persji i Indiom. Reszta ruszyła dalej, około 370 roku wkraczając na stepy czarnomorskie. Było to jedną z głównych przyczyn marszu Słowian i Scytów na zachód, co wymusiło również podobne ruchy Germanów.

Rozbijając związek plemienny wschodniego odłamu Gotów, Ostrogotów, Hunowie w 375 r. wzbudzili wielką panikę wśród Germanów czarnomorskich. Część Wizygotów, pod wodzą Fritigerna, zwróciła się do cesarza Wschodu Walensa o azyl w granicach cesarstwa. Cesarz zgodził się, w zamian żądając kontyngentu gockich wojowników dla armii cesarstwa. Wizygoci osiedli w Mezji, dokąd miała zostać wysłana żywność. Rzymianie jednak nie wywiązali się z obietnicy i wśród uciekinierów wybuchł głód. Doszło do buntu Wizygotów, wspieranego przez miejscową ludność, ciemiężoną cesarskim fiskalizmem. Cesarz Walens, źle oceniwszy siły powstańcze, ruszył na nie, nie czekając na posiłki. W bitwie pod Adrianopolem 9 sierpnia 378 roku wojska rzymskie poniosły sromotną klęskę, a sam cesarz poległ.

Przegrana Rzymian zagroziła bezpieczeństwu granicy na Dunaju. Wciąż nowe fale germańskie pierzchające przed Hunami zalewały Półwysep Bałkański, łupiąc go niemiłosiernie. Nie mając wyboru, Teodozjusz Wielki zawarł z Wizygotami nowy układ (382), wedle którego ponownie byli uznani za sprzymierzeńców Rzymu, tym razem o zagwarantowanej autonomii, pod warunkiem dostarczania sił zbrojnych cesarstwu. Inwazja barbarzyńców pozornie zakończyła się tryumfem Imperium, jednakże w rzeczywistości jego prestiż został wyraźnie podważony. Nie bez powodu datom 378 i 382 w niektórych kręgach historiografii zachodnioeuropejskiej przypisuje się rolę cezury między starożytnością a średniowieczem.

== Wędrówka Wizygotów ==
W okresie po śmierci cesarza Teodozjusza Wielkiego, cieszącego się wielkim autorytetem wśród barbarzyńców, nastał okres wielkiego niepokoju, który doprowadził do walk niszczących Imperium od środka. Nasycenie armii elementem germańskim sięgnęło szczytu. Praktycznie Zachodem rządził Wandal Stylichon, opiekun małoletniego Honoriusza. Z jego polecenia został zamordowany prefekt Flawiusz Rufin przez powracającego z wyprawy wojennej przeciw Wizygotom Gainasa, na oczach cesarza Wschodu Arkadiusza. Germańskie oddziały niezdyscyplinowane i dzikie, plądrowały tereny Imperium, co przy nasilaniu się antagonizmów między ariańskimi Gotami a katolicką ludnością, zaostrzało jeszcze niechęć do Germanów.

W roku 400 doszło do zamieszek w Konstantynopolu, w efekcie których wymordowano 7 tys. żołnierzy gockich, po czym przystąpiono do oczyszczania bizantyńskiej kadry oficerskiej z barbarzyńców. Przerażony wódz wizygocki, Alaryk, nie pomścił swych współplemieńców, a ruszył zgodnie z ugodą ze zwycięskim stronnictwem antygermańskim na Zachód. W 401 Alaryk wraz z wojskiem obległ Mediolan – siedzibę cesarską. Stylichonowi udało odeprzeć go spod murów miasta, jak również pokonać w paru innych bitwach (m.in. pod Pollentią). W efekcie tych walk Goci zostali przejściowo zmuszeni do opuszczenia Italii.

== Przerwanie linii Renu i wtargnięcie Wizygotów do Italii ==

Katastrofa przyszła niespodziewanie. Stylichon do walki z Alarykiem użył oddziałów zwyczajowo stacjonujących na granicy Renu. 31 grudnia 406 roku zamarznięta rzeka została sforsowana przez luźne oddziały niedobitków z różnych plemion pod wodzą Radagajsa. Stylichion rozpoczął z nimi walkę, jednak w styczniu następnego roku w okolicach Moguncji i Wormacji rzekę forsowały już nie pojedyncze oddziały, a całe plemiona – Wandalowie, Swebowie, Alanowie oraz Burgundowie.
Śmierć Alaryka

Dramaturgia tych wydarzeń spowodowała oskarżenie Stylichiona o politykę progermańską. Armie brytyjskie i galijskie zbuntowały się i ogłosiły cesarzem jednego ze swych wodzów – Konstantyna. W samej Italii, zszokowanej pojawieniem się barbarzyńców na południe od Alp dochodziło do napaści na żołnierzy pochodzenia germańskiego. Ostatecznie sam Honoriusz obrócił się przeciw Stylichonowi, zwabił go do nowej siedziby cesarskiej – Rawenny, gdzie Wandal został zamordowany 22 sierpnia 408 r.

Wskutek tego zabójstwa nastąpiły dalsze wstrząsy. Żołnierze Stylichona, bojąc się powtórzenia sytuacji z Konstantynopola, masowo dezerterowali i przechodzili na stronę Alaryka, który obozował w Noricum, gdzie prowadził rokowania w sprawie wejścia swoich oddziałów pod władzę Zachodu w zamian za wygórowany żołd. Zamieszki jednak zmieniły jego plany i ruszył na Rzym, po drodze wchłaniając napotykanych dezerterów. „Wieczne miasto” pierwszy raz od czasów Hannibala ujrzało wroga u bram. Rokowania z senatem nie powiodły się i 24 sierpnia 410 roku wyposzczone miasto znalazło się w ręku Germanów, którzy przez kolejne trzy dni łupili je, palili i wywozili jego mieszkańców jako niewolników. Zdobycie Rzymu nie rozwiązało problemów Alaryka. Ruszył na południe, pragnąc przeprawić się do północnej Afryki, by tam stworzyć niezależne od cesarstwa państwo. Sztorm zniweczył te plany, niszcząc jego flotę gotową do wypłynięcia. Alaryk zawrócił na północ, ale w drodze zmarł w pobliżu Cosenzy. Wizygoci pod wodzą Ataulfa ruszyli do pogrążonej w chaosie południowej Galii, gdzie chcieli wywalczyć sobie stałe siedziby. Nadarzyła się ku temu świetna okazja, gdyż prowincja ta właśnie była areną zmagań zbuntowanych legionów, oddziałów wiernych cesarzowi oraz wędrujących na zachód barbarzyńców. W Galii pozostali Burgundowie, część Alanów oraz Frankowie, którzy walcząc jako foederati, zajęli dla siebie północną część kraju. W końcu 409 r. reszta – Wandalowie, Swebowie i większość Alanów – przekroczyła Pireneje i najechała do tej pory spokojny Półwysep Iberyjski. Rzymowi udało się utrzymać nominalną władzę nad Galią. Przy pomocy zdolnego wodza Konstancjusza Honoriusz zredukował obszary barbarzyńców do narzuconych przez Rzym obszarów osadniczych i formalnie podjął z nimi umowy o sprzymierzeniu. Śmierć Konstancjusza oraz Honoriusza zakończyły chwilowe odprężenie na Zachodzie.

== Opanowanie Półwyspu Iberyjskiego przez barbarzyńców ==
=== Solid z wyobrażeniem Konstancjusza ===

Inwazja z 409 roku udała się – Swebowie zajęli tereny dzisiejszej Galicji i północnej Portugalii, Alanowie osiedlili się w Luzytanii, a Wandalowie opanowali Betykę, od ich imienia nazywaną Andaluzją. Jednakże rolę hegemona na półwyspie mieli odegrać Wizygoci. Plemię to, po licznych wędrówkach, otrzymało od cesarza Honoriusza galijską Akwitanię na prawach sprzymierzeńców (foederati). Szybko ich królestwo zaczęło obejmować tereny również za stokami Pirenejów. W 429 r. Wandalowie przeprawili się przez Cieśninę Gibraltarską do Afryki Północnej. Wizygoci rządzili prawie całym Półwyspem z wyjątkiem państwa Swebów oraz Kraju Basków. Po 507 roku, na skutek bitwy z Frankami pod Vouille, po której stracili Akwitanię, zaczęli napływać wielką falą do Hiszpanii. Dopełnieniem romanizacji ich królestwa było przeniesienie stolicy z Narbony do hiszpańskiej Barcelony, a następnie do Toledo. Po kampanii Justyniana (550) rozpoczął się powolny upadek państwa wizygockiego, związany równocześnie z silną asymilacją Germanów z miejscową, mocno zromanizowaną ludnością ibero-celtycką.

== Afrykańskie Państwo Wandalów ==
=== Solid Walentyniana III ===

Objęcie władzy przez małoletniego Walentyniana III spowodowało nową walkę o wpływy między rzymskimi wodzami. Bonifacjusz, namiestnik prowincji Africa, nie zawahał się wezwać na pomoc w 428 roku Wandalów. Dostarczył im floty, na której przeprawili się przez Gibraltar pod wodzą króla Genzeryka. Ten jeden z najwybitniejszych germańskich wodzów swojej epoki był świadomy, że jego lud nie utrzyma się w Hiszpanii pod naporem wizygockim i ruszył do Afryki, by tam utworzyć nowe państwo germańskie. Mimo pogodzenia się Bonifacjusza z dworem raweńskim Genzeryk, wspomagany przez Berberów i szykanowanych donatystów, zaatakował prowincję afrykańską i pokonawszy Rzymian pod Hipponą, zajął większość kraju. W 435 roku Aecjusz, ówcześnie najważniejsza persona na dworze cesarskim, swoją kampanią afrykańską zmusił Genzeryka do uznania się „sprzymierzeńcem” i uszczuplenia swoich posiadłości. Już w cztery lata później Wandalowie wznowili wojnę i bezsilny cesarz musiał układem z 442 roku zatwierdzić nabytki wandalskie w Afryce. Ich państwo zyskało suwerenność w zamian za dostarczanie zboża do Rzymu. Sytuacja ta była groźna dla Imperium, gdyż wyżywienie całej Italii zależało od dostaw zboża z Afryki. Aecjusz zatem starał się utrzymywać dobre stosunki z Genzerykiem. Dodatkowo Wandalowie rozbudowali swoją flotę, stając się prędko panami morza od Gibraltaru po Grecję, uniemożliwiając stosunki handlowe między Wschodem a Zachodem Imperium Rzymskiego.
== Królestwa anglosaskie w Brytanii ==
=== Brytania w czasach heptarchii ===

Zagadnienie odseparowania Brytanii od reszty Imperium i opanowania jej przez plemiona germańskie do dziś pozostaje niewyjaśnione. Już w III wieku obserwujemy zarówno cofanie się granic rzymskich, jak i gospodarki rzymskiej Brytanii i jej powolną barbaryzację. Już wtedy obok nieustannych najazdów Piktów od strony Szkocji, właśnie wtedy od morza zaczęli wyspę atakować Sasi, mieszkańcy północno-zachodniej Germanii. Ludność rzymska chroniła się za fortyfikacjami. Jednym z ostatnich ciosów zadanych jeszcze rzymskiej Brytanii był najazd plemion piktyjskich z 367 roku, który spustoszył całą rzymską część wyspy.

Zazwyczaj w historiografii za końcową cezurę władzy rzymskiej nad Brytanią uznawało się rok 407, w którym legiony opuściły wyspę. Obecnie jednak granicę przenosi się na okres po roku 440, tj. aż do czasów najazdu na wyspę Anglów, Sasów i Jutów, ludów zamieszkałych nad Wezerą i na Półwyspie Jutlandzkim, które już wcześniej próbowały osiedlić się na brytyjskich wybrzeżach.

Sam przebieg podboju jest nieznany. Mówią o nim wyłącznie późniejsze podania, które wzmiankują o legendarnych wodzach germańskich – Hengiscie i Horsie oraz wspominają walecznego celtyckiego obrońcę wyspy Artusa (szerzej znanego jako król Artur). Około 450 roku najeźdźcy silnie już usadowili się w Brytanii. W toku dalszych walk z czasem wyłoniło się osiem najpotężniejszych państewek. Podczas gdy Jutowie stworzyli tylko jedno królestwo (Kent), Sasi podzieli się na zachodnich (Wessex), wschodnich (Essex) i południowych (Sussex), Anglowie założyli, licząc od południa: Mercję (w centralnej części wyspy), East-England, Deirę i Bernicję; dwa ostatnie królestwa z czasem połączyły się w Nortumbrię, stąd schyłkowy okres wędrówek ludów w Brytanii często nosi miano czasów heptarchii – tj. siedmiu królestw.

Ludność celtycka i romańska nie mogła pogodzić się z panowaniem Germanów. Dlatego jej część wylądowała na galijskim półwyspie Armoryka, gdzie w ciągu drugiej połowy V wieku założyła liczne osady, które z czasem jednoczyły się w obronie przed najazdami Franków. Dzięki temu teren ten później zwany Bretanią zdołał uchronić swą niezależność od potomków Meroweusza, a potem Karolingów. Jednak większość rdzennej ludności Brytanii pozostała na wyspie, w ciągu V–VI wieku sukcesywnie spychana na zachód – do Walii, Kornwalii i tzw. Strathclyde, gdzie w walce z najeźdźcami korzystała z pomocy mieszkańców Irlandii, wówczas zwanych Szkotami. Najbardziej cywilizowani wycofali się do Irlandii, gdzie dzięki swej działalności, przyczynili się do rozkwitu tego terytorium. Tam też, w licznych klasztorach, zachowano liczne dzieła antyczne i znajomość klasycznej, niezwulgaryzowanej łaciny, która w czasach Karola Wielkiego miała wrócić na kontynent.

== Kampanie Attyli ==

Kiedy zachodnia część Imperium pogrążała się w chaosie wynikającym z migracji barbarzyńców i wojen domowych, Wschód stał się obiektem zainteresowania potężnego związku plemiennego Hunów. Lud ten, zakładając centrum swej organizacji na stepach nad Cisą, narzucił zwierzchnictwo sąsiednim plemionom germańskim, tureckim i słowiańskim. Na czele tego związku stanął w 443 roku Attyla z bratem Bledą, aż do jego zamordowania w 445 roku. Attyla stał się jedynym władcą olbrzymiego związku koczowników i ludów podbitych, swoją pozycją budzącym respekt sąsiadów. Już od ok. 430 roku dwór konstantynopolitański, splątany intrygami wrogich klik i pogrążony w sporach teologicznych, zdecydował o płaceniu ciężkiego dorocznego trybutu Hunom w złocie. Pomimo tego Attyla napadł Wschód w 441 r., a w 447 r. ponowił atak, docierając pod Termopile i Konstantynopol. Od oblężenia Hunowie odstąpili dopiero po oddaniu przez dwór konstantynopolitański pasa twierdz nadgranicznych i potrojeniu trybutu.

W tym czasie zachodnia część cesarstwa broniła się przed katastrofą. Największy udział w tym miał patrycjusz Aecjusz, zwany Ostatnim Rzymianinem, który stał się praktycznym władcą Italii oraz resztek posiadłości w Galii i Hiszpanii. Swą pozycję utrzymywał dzięki pomocy Hunów, u których będąc w młodości zakładnikiem, wypracował sobie wielki autorytet. Huńska gwardia przyboczna udaremniła wiele zamachów na jego życie. Dzięki ustawicznemu przerzucaniu sił z jednego krańca Galii na drugi trzymał w ryzach Wizygotów, Burgundów, Franków i Alemanów, chcących podporządkować sobie resztki posiadłości Imperium. Wojny te, prowadzone zarówno przeciw barbarzyńcom, jak i z ich pomocą straszliwie pustoszyły kraj. Polityka opierana na pomocy Hunów możliwa była tylko dopóki Attyla nie przejawiał tendencji agresywnych wobec Zachodu.
Hunowie pod wodzą Attyli najeżdżają Italię

Od 448 r. król Hunów szukał pretekstu do uderzenia na zachodnie cesarstwo. Wkrótce zażądał siostry cesarza, Honorii, i połowy zachodniego cesarstwa jako posagu. Kiedy jego żądania zostały odrzucone, przekroczył Ren i zaczął pustoszyć Galię. Na spotkanie wyszły mu połączone siły rzymsko-germańskie, pod dowództwem Aecjusza, które zadały klęskę Hunom na Polach Katalaunijskich (451). Po wycofaniu się Attyla w roku następnym złupił północną Italię, zburzył Akwileję i dotarł pod Rzym. W tym czasie Wschód zaatakował siedziby Hunów, co zmusiło Attylę do wycofania się. Inne relacje wskazują na rolę perswazji papieża Leona I. Dalsze kampanie przerwała nagła śmierć wodza (453). Po jego śmierci, władzę dziedziczyło trzech wodzów Ellak, Dengizyk oraz Ernak. Dokonany przez nich podział imperium według klucza ludnościowego, okazał się zgubny dla Hunów. Sytuację wewnętrznych niepokojów wykorzystali podbici Germanowie, którzy wszczęli bunt pod wodzą króla Gepidów Ardaryka. Po przegranej bitwie nad rzeką Nedao Hunowie podzielili się na kilka grup. Jedni wycofali się na stepy czarnomorskie inni pozostali nad dolnym Dunajem, kontynuując politykę najazdów na prawobrzeżne terytoria. Niewielka część ludu została osiedlona przez cesarza Marcjana na Półwyspie Bałkańskim, gdzie zajmować mieli się od tej pory rolnictwem.

== Upadek zachodniego cesarstwa ==
=== Złupienie Rzymu przez Wandalów w 455 roku ===

Klęska Hunów nie uchroniła Zachodu przed katastrofą. Aecjusz stał się bezsilny bez pomocy Hunów. Wykorzystał to cesarz Walentynian III, do tej pory spychany na dalszy plan. Przy wsparciu Genzeryka, króla Wandalów, zamordował „Ostatniego Rzymianina” w czasie osobistej audiencji (454). Pół roku później sam cesarz stał się ofiarą zamachu podczas wizyty w obozie wojskowym (455). Armia obwołała cesarzem Petroniusza Maximusa, który został wkrótce zamordowany na wieść o zbliżaniu się Genzeryka. Genzeryk ogłaszając się mścicielem Walentyniana, najechał Italię, złupił Rzym, niszcząc jego ocalałe zabytki (stąd wandalizm), wywożąc z niego wszystko, co tylko było można wraz z kilkoma tysiącami jeńców. W 455 r. praktycznie nastąpił kres zachodniego cesarstwa. Zabrakło pretendentów do purpury. Dopiero prefekt Galii Awitus ogłosił się cesarzem pod egidą wizygockiego króla, Teodoryka II, jednakże szybko został zamordowany (456) przez Sweba Rycymera, któremu przypadła rola grabarza Imperium. Sytuację próbował jeszcze opanować wspierany przez cesarza wschodniego Leona I wódz Majorian, jednakże i jego spotkała śmierć z rozkazu Rycymera (461). Następcy Majoriana byli już tylko marionetkami. Jedni powoływani byli przez cesarzy wschodnich (Antemiusz, Juliusz Nepos), inni przez Rycymera (Libiusz Sewer), czy zgoła wandalskiego Genzeryka (Gliceriusz).

Po śmierci Rycymera (472) nowym rozdawcą korony został Orestes, który w 475 powołał na tron swego nieletniego syna Romulusa; temu w historii przypadł przydomek Augustulus („Cesarzątko”). Zbuntowani przeciw niewypłacalnej władzy Rzymu żołnierze obrali zwyczajem germańskim na swego króla Odoakra (476). Zamordował on Orestesa, odsunął Romulusa od władzy, którą przejął osobiście, nominalnie w imieniu cesarza wschodu Zenona Izauryjczyka, któremu odesłał insygnia cesarskie. Posiadłości Zachodu poza Italią szybko zostały zagarnięte przez barbarzyńców. Jedynie w Dalmacji do roku 480 władzę sprawował Juliusz Nepos obalony przez Orestesa, ale uznawany za prawowitego cesarza przez Konstantynopol oraz rzymskiego namiestnika Galii, Sjagriusza. Ten ostatni utrzymywał się na północ od Loary aż do 486 r., kiedy to uległ ekspansji Franków pod wodzą Chlodwiga.
Solid z wizerunkiem Odoakra

Rządy Odoakra nie trwały długo. Choć istotnie poprawiły wyżywienie Italii, władza barbarzyńcy w dawnym sercu Imperium była nie do zaakceptowania ani dla Konstantynopola, ani dla ocalałych jeszcze rodów senatorskich. Szybko znaleziono osobę do usunięcia Odoakra – był nim Teodoryk, król Ostrogotów na służbie wschodniorzymskiej, wielki miłośnik kultury rzymskiej. Wojna toczona między Teodorykiem a Odoakrem w latach 488–493, zakończyła się kapitulacją, a wkrótce śmiercią niszczyciela zachodniego cesarstwa w Rawennie.
Mauzoleum Teodoryka Wielkiego w Rawennie

Teodoryk rządził Italią formalnie jako magister militum, jednakże nosząc ostrogocki tytuł królewski, często przywdziewał purpurę i uzurpował sobie w inskrypcjach tytuły augustus i dominus noster. Mimo swej fascynacji rzymskością Teodoryk rządził niezależnie od Konstantynopola. Gotów skupił w północnej Italii, rezerwując dla nich sprawy wojskowe, Rzymianom pozostawiając administrację. Integracji między oboma ludami przeszkadzały również antagonizmy religijne między ariańskimi Gotami a Rzymianami, wśród których coraz większy autorytet zyskiwał biskup rzymski.

Czasy Teodoryka Wielkiego były dla Italii okresem małego odrodzenia. Odbudowywano gmachy, gospodarka zaczynała się budzić ze stagnacji. Goci oparli granice Italii o Dunaj, udało im się zatrzymać pochód Franków ku Morzu Śródziemnemu, odzyskując Prowansję. Teodoryk uzyskał również regencyjną zwierzchność nad wizygockim królestwem w Hiszpanii. Jednak jego śmierć w 526 roku ukazała słabość jego misternie budowanego państwa gocko-rzymskiego. Jego córka Amalasunta nie potrafiła już oprzeć się tarciom wewnętrznym, jak i rosnącemu zagrożeniu z zewnątrz, ze strony Konstantynopola, który wreszcie był na tyle potężny, by upomnieć się o odwiecznie rzymskie ziemie.

== Restauracja imperium przez Justyniana ==

W rok po śmierci Teodoryka, w Konstantynopolu do władzy doszedł cesarz Justynian I. Wychowany na przyszłego władcę, marzył o przywróceniu dawnych granic cesarstwu i jego mocarstwowej pozycji. Nie było to tylko mrzonką. Już od czasów cesarza Anastazjusza cesarstwo wzmacniało się finansowo i militarnie. Udało się również stłumić powstania Nika (532).
Justynian I Wielki jako obrońca wiary – środkowa część dyptyku Barberini z kości słoniowej; początek VI wieku Bizancjum

Główny wróg Konstantynopola – Persja na pewien czas odstąpiła od wojny, a po śmierci Teodoryka Wielkiego żadne z państw germańskich nie stanowiło dla wschodniego cesarstwa większego zagrożenia. Wszystkie powyższe czynniki miały szansę pomóc cesarzowi w akcji rewindykacyjnej, która zniwelowałaby dotychczasowe skutki wielkiej wędrówki ludów. Mimo wielkiej pracowitości (Justyniana nazywano „cesarzem bezsennym” – basileus akoimetos) nabytki zdobyte przez cesarza nie utrwaliły się, do czego przyczyniło się uleganie żonie, Teodorze, która wedle swych kaprysów usuwała najzdolniejszych dowódców, co prowadziło do zahamowania ekspansji, a nawet klęsk.

=== Rewindykacja Afryki ===

Pierwszym celem była Afryka, która nadal pozostawała pod władzą Wandalów. Pretekstem do interwencji było usunięcie króla Hilderyka, po kądzieli potomka zachodnich cesarzy, sprzyjającego katolikom i uznającego zwierzchność nad sobą Konstantynopola. Kiedy zabiegi dyplomatyczne nie przyniosły rezultatu, we wrześniu 533 r. Justynian wysłał ekspedycję wojskową przeciw nowemu królowi Gelimerowi. Dowodził nią Belizariusz, który właśnie zakończył kampanię perską. Wojska wylądowały pod Hadrumentum (obecnie Susa), zaskakując Wandalów. Rozbici w pierwszej bitwie, nie mogąc postawić skutecznego oporu, Germanie kapitulowali zaledwie po roku. W odzyskanej Afryce nastąpiły typowe rządy restauracji – przywrócono pozycję kościoła katolickiego, zwrócono ziemie dawnym właścicielom. Władzę nad terenem objął dostojnik z tytułem egzarchy.

=== Kampania w Italii ===

Sukces w Afryce skłonił Justyniana do próby odzyskania Italii, dawnego serca Cesarstwa. Tym razem pretekstem było uwięzienie, a potem skrytobójcze zabójstwo sprzyjającej Konstantynopolowi Amalasunty przez swojego byłego sojusznika Teodahada. W 536 r. przeciwko Ostrogotom ruszyły dwie armie. Jedna, pod dowództwem Mundusa, opanowała Dalmację. Druga, z Belizariuszem na czele, bez większych walk zajęła Sycylię.
Cesarstwo Bizantyńskie za czasów Justyniana I

Ostrogoci, po usunięciu nieudolnego Teodahada, który próbował potajemnie układać się z cesarzem, i zastąpieniu go przez Witygesa, przeszli do kontrnatarcia. W tym czasie Belizariusz zajął już Rzym, owacyjnie witany przez jego ludność i senat. Trwające ponad rok ostrogockie oblężenie bardziej zniszczyło Wieczne Miasto niż najazdy Wizygotów i Wandalów. Jedynie dzięki wybitnym umiejętnościom dowódczym Belizariusza niespełna pięciotysięczna armia rzymska oparła się oblężeniu kilkudziesięciu tysięcy Ostrogotów. W odwecie Ostrogoci oraz posiłki frankijskie zniszczyli Mediolan, a jego ludność w znacznej mierze wymordowali lub sprzedali w niewolę.

Kampania, przedłużająca się wskutek rywalizacji bizantyńskich dowódców, w 540 r. doprowadziła do kapitulacji Witigesa w obleganej Rawennie. Goci mieli zostać osadzeni w dolinie Padu jako sprzymierzeńcy Rzymu. Wzmocnienie pozycji Belizariusza zaniepokoiło dwór w Konstantynopolu, co sprawiło, że został on odwołany z Italii i popadł w niełaskę. W tej sytuacji Goci porwali za broń (541) pod wodzą nowo obranego króla Totili. Do 546 r. Totila, paląc i niszcząc senatorskie latyfundia, a ich ziemie rozdając chłopom, dotarł do Rzymu, który wskutek działań wojennych na pewien czas przekształcił się w bezludne ruiny. Z ogromnym wysiłkiem Justynian I wysłał w 550 r. do Italii odsiecz z doświadczonym dowódcą Narsesem na czele. W 552 r. Ostrogoci ponieśli straszliwą klęskę pod Busta Gallorum (pod Tadinae). Sześć tysięcy Ostrogotów wraz z królem padło, co przypieczętowało kres ich państwa. Ich ostatni król Teja ograniczał się w swej działalności do wyładowywania rozpaczy w dzikich aktach zemsty i okrucieństwa.

=== Odzyskanie Betyki ===

Równocześnie z drugą ofensywą w Italii Justynian rozpoczął odzyskiwanie Hiszpanii. Po wygaśnięciu na Amalaryku dotychczasowej dynastii (531) władzę objął dawny przedstawiciel Teodoryka Wielkiego z okresu jego władzy regencyjnej w państwie wizygockim – Teudis. Po jego śmierci w 548 r. rozpoczął się okres długoletnich walk o tron między wizygockimi możnymi. Katolicy wspierający jednego z kandydatów – Atanagilda, wezwali w 550 r. na pomoc wojska Justyniana. Wojskom interwencyjnym pod wodzą Liboriusza udało się do 552 roku zdobyć Betykę, która przy Bizancjum pozostała przez ponad sześćdziesiąt następnych lat).

== Wędrówka Longobardów ==

Kolejnym ludem germańskim, podejmującym wędrówki na przełomie starożytności i wczesnego średniowiecza byli Longobardowie. Lud ten, zgodnie z kroniką Pawła Diakona wywodzić miał się z terytorium Skandynawii. W roku 486 zajęli oni terytorium dzisiejszej Dolnej Austrii, zajmowane do tej pory przez plemię Rugiów. W roku 526 Longobardowie pojawili się po raz pierwszy w Panonii, zaś zasiedlenie tej krainy przez nich miało miejsce w roku 546. Pojawienie się nowych osadników spowodowało konflikt z Gepidami, który zakończył się klęską tych ostatnich w bitwie na Asowym Polu. Pojawienie się Awarów oraz początki osadnictwa słowiańskiego na Bałkanach stawiały Longobardów w trudnej sytuacji. W 568 roku, dobrowolnie opuścili oni swoje dotychczasowe siedziby w Panonii na zachód od południkowego biegu Dunaju i w traktacie podpisanym z Awarami – swoimi sojusznikami w wojnie z Gepidami – przekazali te tereny w ich władanie, zastrzegając sobie jednak możliwość powrotu przez okres 200 lat. Od tej pory Awarowie władali całą Nizinę Węgierską i pozostawali w sojuszu wojskowym i politycznym z Longobardami.

=== Najazd na Italię ===
==== Państwo Longobardów w roku 572 ====

Italia, nad którą władzę rozpościerał Narses, była ruiną. Zniszczenia dokonane przez Totilę, ale i oddziały bizantyńskie, złożone m.in. z Germanów, Hunów, Bułgarów, Słowian, Irańczyków i Arabów przekroczyły możliwości samoregeneracji kraju. Większość rodów senatorskich została wymordowana, spauperyzowała się lub wyemigrowała do Konstantynopola. Pomniki dawnej potęgi legły w gruzach. Władze egzarchatu umieszczono w Rawennie, a w Rzymie jedynym mocodawcą pozostał papież, co spowodowało wzrost jego pozycji. Być może, gdyby Italia miała więcej czasu na zaleczenie ran, jeszcze by się odrodziła[potrzebny przypis], ale z północy nadciągnęło nowe zagrożenie, w postaci inwazji Longobardów. Nieliczne oddziały rzymskie nie były w stanie obronić Italii przed Longobardami. Twierdze północnej Italii padały jedna po drugiej. W Pawii nad Tacynem król Alboin umieścił stolicę swego ludu, a swą władzę rozciągnął prawie na cały półwysep. Przy Bizancjum pozostał Rzym i Rawenna z okolicami, wybrzeże liguryjskie z Genuą, Apulia, Kalabria, Neapol i Amalfi. Uciekinierzy z Akwilei utworzyli na lagunach Wenecję pod protektoratem Konstantynopola. Niedokończenie podboju nie wynikało jednak z oporu, a z waśni wśród najeźdźców, którzy po śmierci króla Klefa w roku 574 przez dziesięć lat nie wybierali króla. Dopiero w 584 na tron wstąpił Autaris. Panowanie jego upłynęło pod znakiem walk z Frankami oraz licznych klęsk żywiołowych. Władca zmarł otruty, prawdopodobnie przez własną małżonkę, w roku 590. Ostatecznie, północna Italia zajęta została przez Rotarisa w latach 636–652.

== Epilog ==

Najazd Longobardów był ostatnim przejawem gwałtownych migracji u zarania średniowiecza, które w historii zyskały miano wielkiej wędrówki ludów. Oznaczał on także koniec zapoczątkowanego przez Justyniana I (wówczas już nieżyjącego) planu odbudowy Imperium Romanum w dawnych granicach. Cesarstwo wschodniorzymskie musiało w następnych latach stoczyć bój z Persją o wschodnie prowincje oraz z Arabami w następnym stuleciu o przetrwanie. Przekształcone w „Bizancjum”, obroniło swą niepodległość za cenę utraty Egiptu, Afryki Północnej, Syrii i Palestyny. Opierając się o Bałkany i zhellenizowaną Azję Mniejszą stało się bardziej skonsolidowane oraz jednolite.

Obojętność ówczesnych Rzymian na kryzys i upadek swego państwa na początku V wieku wynikała prawdopodobnie z przeświadczenia, że imperium dalej istnieje. Rzymianie byli przyzwyczajeni do obecności barbarzyńców, nawet u szczytów władzy. Przeciętny Rzymianin nie przypisywał dokonującym się wokół zmianom wiekopomnego znaczenia.

== Bibliografia ==
* Dominika Długosz: barbarzyńcy w Północnej Italii. Warszawa: Trio, 2011. {{ISBN|978-83-7436-260-3}}.
* Maria Jaczynowska, Marcin Pawlak: Starożytny Rzym. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2011. {{ISBN|978-83-7436-264-1}}.
* Tadeusz Manteuffel: Historia Powszechna. Średniowiecze. Wyd. XVI. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012. {{ISBN|978-83-01-14543-9}}.
* Roman Michałowski: Historia Powszechna. Średniowiecze. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. {{ISBN|978-83-01-16783-7}}.
* Michael Rouche: Attyla i Hunowie Ekspansja barbarzyńskich nomadów IV-V wiek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013. {{ISBN|978-83-01-16992-3}}.
* Barbarzyńcy u bram imperium, pod redakcją Stanisława Turleja, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2007., {{ISBN|83-88737-93-0}}.
* Benedykt Zientara: Historia powszechna średniowiecza. Warszawa: Trio, 2006. {{ISBN|978-83-7463-092-0}}. OCLC 749298073.
* Vito Fumagalli, Świt średniowiecza, Gdańsk 2003 {{ISBN|83-85893-34-2}}.
* Strzelczyk J., Goci – rzeczywistość i legenda, Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1984, {{ISBN|83-06-00654-2}}, OCLC 830247013.
* Strzelczyk J., Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2005, {{ISBN|83-06-02964-X}}, OCLC 69464325.
* Gazda D., Pola Katalaunijskie 451, Warszawa: Bellona, 2005, {{ISBN|83-11-10135-3}}, OCLC 749822673.
* Mączyńska M., Wędrówki ludów: historia niespokojnej epoki IV i V wieku, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, {{ISBN|83-01-12120-3}}, OCLC 316526077.
* Peter Heather, Upadek Cesarstwa Rzymskiego, przeł. Janusz Szczepański, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2007, {{ISBN|978-83-7301-735-1}}.
* Joseph Vogt, Upadek Rzymu, przeł. Adam Łukaszewicz, PIW, Warszawa 1993.
* Magdalena Mączyńska: Światło z popiołu Wędrówki ludów w Europie w IV i V wieku. Warszawa: Trio, 2013. {{ISBN|978-83-7436-320-4}}.

== Źródła z epoki ==
* Kasjodor, Dzieje Gotów – przetrwała wyłącznie w skróconej formie dzieła Jordanesa, uważanej za osobne dzieło.
* Prokopiusz z Cezarei, Dzieje Wojen (History of the wars)
* Jordanes: De Getarum sive Gothorum origine et rebus gestis (Dzieje Gotów)
* Ammianus Marcellinus: „Dzieje”</text>
      <sha1>nzqwv0ockj27okpgihqkp9hanv20l8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notacja West-East i Bin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59969</id>
    <revision>
      <id>560720</id>
      <parentid>497554</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="rflrjrbemd4sczczbscg34v8df7pfqw" xml:space="preserve">{{Status|-100%|Matematyka}}
'''Notacja West-East''': notacja naukowa łatwiejsza do wymawiania i pisania na klawiaturze.

'''Notacja Bin''': alternatywa dla przedrostków binarnych SI.


'''Podsumowanie/Abstrakt''':


Niech &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;e&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; oznacza &lt;math&gt;x \cdot 10^y&lt;/math&gt;, np. 5,78e3 = &lt;math&gt;5,78 \cdot 10^3&lt;/math&gt;.

Niech &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;w&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; oznacza &lt;math&gt;x \cdot 10^{-y}&lt;/math&gt;(=&lt;math&gt;x \cdot 0,1^y&lt;/math&gt;), np. 5,78w3 = &lt;math&gt;5,78 \cdot 10^{-3}&lt;/math&gt;(=&lt;math&gt;5,78 \cdot 0,1^3&lt;/math&gt;).

Niech &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;B&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; oznacza &lt;math&gt;x \cdot 1024^y&lt;/math&gt;, np. 5,78B3 = &lt;math&gt;5,78 \cdot 1024^3&lt;/math&gt;.

Niech &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;b&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; oznacza &lt;math&gt;x \cdot 1024^{-y}&lt;/math&gt; np. 5,78b3 = &lt;math&gt;5,78 \cdot 1024^{-3}&lt;/math&gt;.

Wymowa (we wszystkich językach): “e” jako “iist” (z jednym długim “i”), “w” jako “łest”, “B” jako “bin”, “b” jako “subbin”. 


'''Słowa kluczowe:'''

notacja west-east; notacja bin; notacja naukowa; notacja wykładnicza; E-notacja; prefiksy SI; prefiksy binarne.


'''1. Wstęp'''

Tradycyjna notacja wykładnicza jest niedostępna w edytorach tekstu, a w procesorach tekstu jej użycie jest czasochłonne:

(i) potrzebujemy symbolu mnożenia (podwyższona kropka lub krzyżyk), które zwykle nie są dostępne w podstawowym zestawie znaków i wymagają specjalnych narzędzi, i

(ii) musimy włączyć indeks górny, a potem go wyłączyć po wpisaniu wykładnika.

Również przy głośnym czytaniu liczba w notacji wykładniczej  wymaga dość długiej frazy „razy dziesięć do” (5 sylab).


'''2. Notacja West-East'''

Oto idea wzięta z komputerów i kalkulatorów. Gdy liczba w notacji wykładniczej jest wprowadzana, drukowana lub wyświetlana, litera “E” lub “e” oznacza “razy dziesięć do”. Np. 5,78E3 oznacza &lt;math&gt;5,78 \cdot 10^3&lt;/math&gt;. Jest to znane jako E-notacja; niestety jest ona odradzana przez niektórych wydawców, zob. [2]. 


E-notacja ma wady:

- “5E3” może być zrozumiane jako “5,3 exa”: “E” jest symbolem przedrostka “exa”, równego &lt;math&gt;10^{18}&lt;/math&gt; - niektórzy piszą symbol przedrostka zamiast przecinka dziesiętnego (na razie jest to oficjalnie zaakceptowane dla kilo i mega).

- “5,78E-3” może być zrozumiane jako “pięć i siedemdziesiąt osiem razy E odjąć trzy”.

- W mowie: “pięć i siedemdziesiąt osiem E trzy” może być zrozumiane jako “5,78 razy &lt;math&gt;E_3&lt;/math&gt;”.


Proponuję zmodyfikować E-notację na kilka sposobów, eliminując powyższe wady – mam nadzieję, że ta wersja będzie zaakceptowana w publikacjach i na konferencjach.

Po pierwsze, używajmy '''małego “e”''', by uniknąć kolizji z exa. (W wielu kalkulatorach, w tym w aplikacji Kalkulator w MS Windows używane jest małe “e”.)

Po drugie, aby uniknąć nieporozumień w mowie, '''czytajmy  “e” jako “iist”''' (z jednym długim “i” - angielskie “east” = wschód). To skojarzenie dobrze odpowiada przesuwaniu przecinka dziesiętnego w prawo, bo wschód jest po prawej na większości map. 

Po trzecie, przy odczytywaniu głosem liczby w notacji West-East zastąpmy słowo „przecinek” krótszym słowem „i”. I po odczytaniu ułamkowej części liczby &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; (patrz Podsumowanie, wyżej) nie dodawajmy takich słów jak „setnych” lub „tysięcznych”. A więc 5,78e3 czytamy „pięć i siedemdziesiąt osiem iist trzy”.

Po czwarte, fraza “iist minus” jest zbyt długa do wygodnego wymawiania – więc zastąpmy ją przez '''“łest”''' (angielskie “west” = zachód), a w piśmie literą “w”; na przykład 5,78w3 czytamy “pięć i siedemdziesiąt osiem łest trzy”, 5,78w3 = &lt;math&gt;5,78 \cdot 10^{-3}=5,78 \cdot 0,1^3=0,00578&lt;/math&gt;. To kojarzy się z przesuwaniem przecinka dziesiętnego w lewo.
Wprowadzenie symbolu “w” pozwala stosować jako &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; (zob. Podsumowanie/Abstrakt, powyżej) wyłącznie liczb bez znaku, co zapobiegnie rozumieniu “e” jako zmiennej lub jako matematycznej stałej e=2,71828..., po których zwyczajowo nie umieszcza się liczby bez operatora arytmetycznego.


'''3. Notacja Bin: Alternatywa dla przedrostków SI'''

W komputerystyce powszechne są potęgi 1024, a przedrostki M (mega), G (giga) i wyższe bywają używane w dwuznaczny sposób: &lt;math&gt;M = 10^6&lt;/math&gt; lub &lt;math&gt;M = 1024^2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;G = 10^9&lt;/math&gt; lub &lt;math&gt;G = 1024^3&lt;/math&gt;, itd. Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna wprowadziła binarne przedrostki SI w 1998 r. (standard IEC 60027-2, [1]), np. Mi, Gi, ale wciąż nie są one powszechnie używane. Może następująca alternatywa się upowszechni.


'''Wprowadźmy “B” podobnie jak “e” i “w”: ''' &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;B&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; = &lt;math&gt;x \cdot 1024^y &lt;/math&gt;. Czytajmy to “B” jako “bin”, na przykład 5,78B3 czytamy “pięć i siedemdziesiąt osiem bin trzy”.   


Dla kompletności ustalmy, że &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;b&lt;math&gt;y = x \cdot 1024^{-y}&lt;/math&gt;; “b” odczytujemy “subbin”, na przykład 5,78b3 to “pięć i siedemdziesiąt osiem subbin trzy”. Gdybym nie wprowadził “subbin”, ktoś mógłby powiedzieć, że notacja Bin prowadzi do dwuznaczności,  np. 5,78B-3 może być zrozumiane jako 5,78 razy zmienna B odjąć 3. Choć nie spodziewam się, żeby wyrażenia &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;b&lt;math&gt;y&lt;/math&gt; pojawiły się w praktyce. Większość wykazów przedrostków binarnych SI nie zawiera w ogóle przedrostków submultiplikatywnych.


'''Literatura:'''

[1] IEEE Std 1541-2002: IEEE Trial-Use Standard for Prefixes for Binary Multiples, 12 February 2003. doi:10,1109/IEEESTD.2003.94236. Print {{ISBN|0-7381-3385-X}}, Online {{ISBN|0-7381-3386-8}}. (lub Wikipedia, artykuł “Przedrostek dwójkowy”)

[2] Edwards, John (2009), Submission Guidelines for Authors: HPS 2010 Midyear Proceedings (PDF), McLean, Virginia: Health Physics Society, str. 5; lub bardziej współczesne: http://edmgr.ovid.com/hpj/accounts/ifauth.htm (wyszukaj “Supplemental Digital Content (SDC)”), wersja aktualna 24.05.2023.</text>
      <sha1>rflrjrbemd4sczczbscg34v8df7pfqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pomoc:Spis treści/Szablony/Tom IV</title>
    <ns>12</ns>
    <id>60159</id>
    <revision>
      <id>560660</id>
      <parentid>557831</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Szablony czasu */</comment>
      <origin>560660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22630" sha1="eog9h78hneupy5lc9faoowhjkakunzg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;{{UnikatowaStronaStart
      | nagłówek       = {{Podrozdział|Pomoc Wikibooks - Szablony}}{{Autonawigacja|Pomoc:Spis treści}}
      | stopka strony  = {{StopkaSpisTreści}}{{Podrozdział|Koniec}}
}}&lt;/noinclude&gt;

== Szablony pudełek formatujące tekst ==
* {{s|---}} - szablon powoduje wstawienie w treść dokumentu kreski, zbudowany przy pomocy znacznika {{Tag|hr|pojedynczy}}.

----
* {{s|F}} i {{s|F*}} - szablony, blokowego (ten pierwszy) i liniowego (ten drugi), do formatowania tekstu.
* {{s|Kapitaliki}} i {{s|Kap}} (przekierowanie do tego ostatniego) - szablon przekształca tekst na tekst pisany kapitalikami.
* {{s|Rozstrzelony}} i {{s|Roz}} - szablon powoduje rozstrzelenie liter w tekście.
* {{s|Un}} - szablon wyświetla tekst podkreślony, zastępuje tag {{Tag|u}}, który nie powinien być używany do podkreślonego tekstu ze względu na jego zdeprecjonowanie w HTML 4.01. oraz zmianę znaczenia w HTML 5.

----
* {{s|Centruj}} i {{s|Ce}} (przekierowanie do tego ostatniego) - szablony powodujące wycentrowania jednej lub kilku linii tekstu. 
* {{s|CentrujStart}} i {{s|CentrujKoniec}} - szablony, otwierający i zamykające, co pomiędzy nimi jest tekst, który należy wycentrować.
* {{s|CentrujStart2}} i {{s|CentrujKoniec2}} - szablon, otwierający i zamykający, zbudowany w oparciu o tabelkę, z marginesami, tzn. lewym i prawym, automatycznymi, o określonym rozmiarze.
* {{s|Ruby}} i {{s|Ruby2}} - szablony wyświetlające tekst nad znakami tekstu jakiś inny tekst, a za nim jest jeszcze znów inny tekst. 
* {{s|Tab}} - szablon używany do tworzenia wcięć pierwszej linii akapitu. 
----
* {{s|Summary}} - szablon przeznaczony do używania na stronach indeksowych, obejmuje spis treści stron z przestrzeni głównej, które mają być pobrane do epuba i wyszczególnione w epub-owym spisie treści jako osobna pozycja.
* {{s|Tryb ciemny}} - szablon służy do przełączania pomiędzy dwoma alternatywnymi wersjami tekstu – wersją główną, dostosowaną do trybu jasnego i wersją pomocniczą dostosowaną do trybu ciemnego.
* {{s|JustowanieStart}} i {{s|JustowanieKoniec}}, {{s|JustowanieStart2}} i {{s|JustowanieKoniec2}} - szablony startowe i zamykające do justowania tekstu.

===  Szablony z zawartością ===
* {{s|Dane tekstu}} - zawiera informacje na temat całej pracy (podręcznika) i jego podartykułów na każdej jego stronie.
* {{s|Numerowanie w tabeli}} - szablon do generowania tabeli z ułatwionym wprowadzaniem treści kolumny z liczba porządkową.

==== Szablony opisujące coś ====
* {{s|EfektKodów}} - szablon używamy do przedstawienia kodu i jego zastosowania, wraz z jego wynikiem. 
* {{s|OpisKsiążek}} - szablon służy do podawania nazwy strony w przestrzeni nazw {{Np|(main)|link=tak}} i {{Np|Wikijunior|link=tak}} oraz w przestrzeni {{Np|Template|link=tak}} i {{Np|Module|link=tak}} używając kolejno szablonów {{s|S}} i {{s|M}}, lub podając nazwę linku, który jest wyświetlany jak zwykły link (nie jak szablon lub moduł - bez użycia tych szablonów) przy użyciu szablonu {{s|ly}}, wraz z ich opisami. Można też podać alternatywną wyświetlaną nazwę strony. Pozycje tych stron są numerowane.

== Szablony czasu ==
* {{s|Czas}} - szablon służy do do wyświetlania sformatowanego czasu.
* {{s|Data wydania}} - zwraca datę wydania dzieła i liczbę dni, miesięcy lub lat która od tej daty upłynęła. 
* {{s|Dts}} - szablon jest używany, aby prawidłowo sortować daty w tabelach. Daty w tabelach są prawidłowo sortowane wyłącznie, gdy podane są w formacie rok-miesiąc-dzień, który nie jest powszechnie używany.
* {{s|Dzień gregoriański}} - szablon zwraca liczbę dni gregoriańskich jakie upłynęły od pierwszego roku pierwszego miesiąca i dnia.
* {{s|ISYEARLEAP}} - szablon zwraca &quot;1&quot;, jeśli rok podany jako pierwszy parametr jest przestępny oraz &quot;0&quot; w przeciwnym wypadku.
* {{s|Lat lub miesięcy temu}} - zwraca liczbę miesięcy lub lat ile upłynęło od podanej daty.
* {{s|MONTHMIA}} - szablon zwraca nazwę miesiąca w mianowniku.
* {{s|MONTHMSC}} - szablon zwraca nazwę miesiąca w miejscowniku.
* {{s|MONTHNAME}} - zwraca nazwę miesiąca w dopełniaczu dla parametru numer miesiąca. 
* {{s|MONTHDOP}} - zwraca nazwę miesiąca w dopełniaczu.
* {{s|MONTHNUMBER}} - szablon zwraca numer miesiąca dla parametru nazwa miesiąca. 
* {{s|NUMBEROFDAYS}} - szablon zwraca liczbę dni w miesiącu.
* {{s|Wiek w dniach}} - zwraca liczbę dni pomiędzy dwoma datami. 

=== Ramy czasowe (głosowanie) i wkład użytkownika ===
* {{s|Głosowanie}}, {{s|Głosowanie2}} - {{s|Ramy czasowe zdarzenia}} - szablony te określają ramy czasowe pomiędzy, którymi odbywa się głosowanie na polskim {{NAZWASERWISU|link=tak|po=ie}}.
** {{s|Głosowanie/include}} - szablon do czasowych zdarzenia głosowania.
** {{s|Głosowanie/wynik}} - szablon potrzebny do przedstawiania wyników głosowania.
** {{s|Ramy czasowe zdarzenia/tabela}} - szablon do zakończonej lub trwającej dyskusji.
** {{s|Ramy czasowe zdarzenia/LSnK}} - szablon (makro) przekształca podaną w sekundach długość trwania odcinka czasu na tekst opisowy.

==== Wkład użytkownika i linki danej strony ====
* {{s|La}}, {{s|Ln}}{{Patrz|ln}}, {{s|Lt}}, {{s|Lx}} i {{s|Sil}} - szablony tworzące zestaw linków do podanego artykułu znajdującego się w przestrzeni głównej (edytuj, dyskusja, historia, linkujące, obserwuj, rejestr). 
* {{s|Lw}} - szablon do tworzenia linków do stron Wikipedysty, wkładu i rejestru operacji. 
* {{s|LnDNU}} - szablon ten działa tak samo jak {{LinkPatrz|ln}}, ale dodatkowo dodaje stronę do jednej z podkategorii {{lk|Dyskusje nad usuwaniem lub naprawą}} - zgodnie z początkiem nazwy strony. 
* {{s|Userscan}} - szablon prezentujący wkład wikipedysty.
* {{s|Użytkownik}} - szablon prezentuje linki danego podręcznika.
* {{s|User-multi}} - szablon pozwala na automatyczne dodanie rozmaitych linków do nazwy użytkownika, w zależności od wybranych opcji może to być na przykład link do licznika edycji, do rejestru stron usuniętych, strony dyskusji itd. Jest bardziej wszechstronną alternatywą dla {{s|Użytkownik}}.

=== Szablony nowych i wyróżnionych podręczników miesiąca oraz szablony głosowania ===
* {{s|Link FA}} - umieszczamy w linkach w indyfikatorze, używany do zaznaczenia jednego z istniejących linków interwiki jako nagrodzonego na innych Wikibooks.
* {{s|NPM}} i {{s|WM}} - kolejno nowych i wyróżnionych podręczników miesiąca.
* {{s|Zwycięzca NPM}} i {{s|Zwycięzca NPM krótki}} - szablony ikony nowych podręczników miesiąca.
* {{s|WM/Info}} i {{s|WM/Info krótkie}} - szablony ikony wyróżnionych książek miesiąca.
* {{s|WM/Zegar}} - zegar głosowania wyróżnionych podręczników miesiąca.

== Szablony do dokumentacji szablonów ==

=== Przykłady tabelkowe pewnego szablonu ===
Przykłady do demonstracji problemów na polskim {{NAZWASERWISU|link=tak}}.

==== Szablony do demonstracji pewnych przykładów ====
* {{s|Lorem ipsum}} - szablon potrzebny do demonstracji różnych aspektów na polskim {{NAZWASERWISU|link=tak|wikipedia=tak|po=ie}}.

==== Szablony przykładów opisujące szablon z różnymi parametrami ====
* {{s|Tabela przykładów użycia szablonów}} - szablon tworzy tabelę z dwoma nagłówkami, tzn.: '''Wywołanie''' i '''Efekt''', a przy parametrze {{Parametr|uwagi|tak}} tworzy trzeci nagłówek: '''Uwagi'''.
* {{s|Przykład użycia szablonu w tabeli}} - szablon tworzy tabelkę zawierającą przykłady wywołań szablonu do wstawienia na stronę opisu szablonu.
* {{s|Tytuł strony z szablonem}} - szablon podaje nazwę strony aktualnie opisywanego szablonu

=== Szablony dokumentacji ===
* {{s|Dokumentacja}} i {{s|Podstrona dokumentacji}} - szablony dokumentacji szablonu (ten pierwszy) i opisu (ten drugi).
** {{s|Dokumentacja/preload}} - strona (szablon) do ładowania przykładowego opisu do stworzenia nowego opisu dokumentacji.
* {{s|Kwestie techniczne}} - szablon do zgłaszania problemów technicznych przez użytkownika.
* {{s|Strukturyzacja Wizualnego Edytora}} - szablon, który definiuje parametry i jakie typy możliwe on obsługuje, do Wizualnego Edytora (VE).
* {{s|Klasyfikacja modułu}} - szablon używany do klasyfikacji {{lpg|Lua|modułów Lua}} według ich wersji rozwojowych.

==== Dokumentacja szablonów szablonów ====
* {{s|Lua}} - szablon powiadamiający, że dany szablon korzysta z modułów {{lpr|Lua}} w {{lpr|Lua|Scribunto}}.
* {{s|Dostępność}} - szablon służący do oznaczania innych szablonów ze względu na problemy z dostępnością (jeśli nie da się ich wyeliminować) + kilka innych. 
* {{s|Uniwersalny szablon językowy}} - uniwersalny szablon do tworzenia kolorowych ramek do podręczników do nauki języków obcych.
* {{s|Używa Wikidane}} - szablon informujące w nagłówku dokumentacji, że szablon używa elementów WikiDane.
* {{s|Wysokie ryzyko}} - szablon jest używany informacyjnie i ostrzegawczo w innych szablonach, które ze względu na częste używanie, poziom komplikacji kodu lub znaczenie systemowe powinny być zmieniane z większą niż zwykle rozwagą i starannością.

== Szablony dokumentacji funkcji {{NAZWASERWISU|link=tak}} ==
=== Szablony dokumentacji systemowej {{s|Man}} ===
* {{s|Man}} - szablon wyświetlający internetową pomoc systemu {{lpg|Man}}.
* {{s|PosixMan}} - szablon wyświetlający funkcje systemowe w standardzie {{lpg|POSIX}}.
* {{s|KernelMan}} - szablon wyświetlający pomoc internetową systemową funkcji jądra systemu operacyjnego.

=== Szablony dokumentacji {{lpg|Lua}} w {{lpr|Lua|Scribunto}} ===
* {{s|LzLua}} - szablon link odnoszących sie do pewnych punków, którym są definicje funkcji na stronie tej dokumentacji.

== Formatowanie ramek ==
* {{s|Pokaż}} i {{s|Tabela nawigacyjna}} - tabela z ukrywanym lub pokazanym fragmentem tekstu.
* {{s|Show}} i {{s|Ramka nawigacyjna}} - ramka oparta o warstwy {{Tag|div}} z ukrywanym lub pokazywanym fragmentem tekstem.
** {{s|Show/W tabelach}} - przykład użycia szablonu {{s|Show}}.
* Menu stworzone o szablon {{s|Tabela nawigacyjna}}:
** {{s|Menu listy pozycji kategorii}} - szablon do tworzenia menu listy pozycji danej kategorii. 
** Szablony stworzone o szablon {{s|Menu listy pozycji kategorii}}:
*** {{s|Menu listy kategorii portali}} - szablon do tworzenia menu listy kategorii tematycznych podręcznikowych kategorii: {{lk|Podręczniki według portalu}}.
*** {{s|Menu listy kategorii statusu}} - szablon wyświetlający menu listy kategorii statusu ukończenia poszczególnych podręczników kategorii: {{lk|Podręczniki według statusu}}.
*** {{s|Menu listy kategorii poziomu}} - szablon wyświetlający menu listy kategorii poziomu kształcenia poszczególnych podręczników kategorii: {{lk|Podręczniki według poziomu}}.
*** {{s|Menu listy kategorii tematycznych}} - szablon do tworzenia menu listy kategorii tematycznych podręcznikowych kategorii {{lk|Podręczniki według tematu}}.
*** {{s|Menu listy kategorii Światy dla dzieci}} - szablon wyświetla menu listy kategorii: {{lk|Wikijunior:Światy dla dzieci}}, dzielący książki dla dzieci według tematu, którą one dotyczą.

== Szablony do obliczeń matematycznych ==
* {{s|Jeśli równe}} - szablon warunkowy porównujący dwie wartości, ewentualnie w dwóch różnych jednostkach długości ze sobą. 
* {{s|Liczba z absolutną jednostką długości}} - szablon sprawdza, czy liczba jest podana z absolutną jednostką długości, jeżeli jest podana, to zwraca tą liczbę, a jeżeli nie, to zwraca tą liczbę z jednostką długości {{Code|px}}.
* {{s|Maksimum}} i {{s|Max}} (przekierowanie do tego ostatniego) - szablony do liczenia maksimum z dwóch podanych liczb ewentualnie z jednostkami długości. 
* {{s|Minimum}} i {{s|Min}} (przekierowanie do tego ostatniego) - szablony do liczenia minimum z dwóch podanych liczb ewentualnie z jednostkami długości. 
* {{s|W pikselach}} - szablon przelicza długości, w jednostkach bezwzględnych lub liczby, na piksele oznaczone symbolicznie (skrótowo), czyli jako ({{Code|px}}), przestawiając je jako liczby w pikselach bez jednostek.

=== Szablony funkcji matematycznych ===
* {{s|Ogranicz}} - funkcja sprawdza wartość pierwszego parametru i jeżeli jest on większy od parametru &quot;max&quot; (domyślnie 240) lub mniejszy od parametru &quot;min&quot; (domyślnie 60) to jako wynik podaje odpowiednią z tych wartości. Jeżeli pierwszy parametr mieści się w tych granicach to jest zwracany bez zmian. Jeżeli pierwszy parametr nie jest liczbą, to jest zwracana wartość parametru &quot;default&quot; (domyślnie 240).
* {{s|Void}} - szablon pusty do skomplikowanych rozwiązań technicznych.

=== Szablony warunkowe ===
Są to szablone warunkowe, wybierania, pierwszego lub drugiego, albo dalszego, w przypadku innych szablonów, na podstawie pewnych spełnionych, lub nie, warunków.

==== Szablony porównań ====
* {{s|Jeśli równe}} - szablon warunkowy porównujący dwie wartości, ewentualnie w dwóch różnych jednostkach długości ze sobą.
* {{s|Jeśli większe}} - szablon sprawdza rozmiary bezwzględne, czy pierwsza wartość jest większa od drugiej, wtedy zwraca niepustą wartość.

==== Szablony typowo warunkowe ====
* {{s|Jeśli niepuste}} - szablon przyjmuje dwa parametry, jeśli pierwszy parametr jest niepusty, wtedy zwraca ten parametr z odpowiednim przedrostkiem lub przedrostkiem i ewentualnie otoczona znacznikami.
* {{s|Jeśli niepuste komunikat}} - szablon używamy do wyświetlania komunikatu, jeśli jest niepusty pierwszy parametr tego szablonu, w przeciwnym przypadku wyświetla trzeci parametr.

==== Szablony istnienia ====
* {{s|Jeśli istnieje}} - szablon przyjmuje dwa parametry numerowane i trzeci, czyli: przedrostek, do pierwszego argumentu w warunku, by tym sprawdzić, czy strona istnieje, a jak tak - to wyświetla się jego pierwszy argument, przeciwnie - drugi.

==== Inne szablony ====
* {{s|Pierwszy niepusty}} - szablon wyświetla pierwszy niepusty element z podanych argumentów, ewentualnie względem zmiennej testowej.

== Artykuły bez infoboksu ==
* {{s|Bez infoboksu}} i {{s|Potrzebne infoboksy}} - szablony, ten pierwszy jest wstawiany na strony dyskusji artykułu, gdy na stronie w przestrzeni {{Np|(main)|link=tak}} lub {{Np|Wikijunior|link=tak}} nie ma tam ściśle określonego infoboksu, a ten drugi jest umieszczany na stronach w przestrzeni {{Np|Category|link=tak}} na odpowiednich stronach, które maja zgłaszać, czy te poszczególne kategorie są puste, czy nie, w tych dwóch przypadkach rodzic kategorii jest zupełnie inny.

== Szablony ikon ==
* {{s|Ikona}} - ten szablon tworzy wbudowane ikony, które używane są na {{lpr|Metastrony|metastronach}} polskojęzycznej Wikibooks.

== Ramki pudełkowe ==
* {{s|W skrócie}} - ten szablon powinien prezentować streszczenie {{lr|Zasady|zasad Wikibooks}}.

== Szablony pomocy ==
* {{s|Pomagam}} - szablon przeznaczony jest dla doświadczonych użytkowników, którzy chcą pomóc w rozwiązywaniu problemów początkujących wikipedystów.
* {{s|Pomocy}} - szablon wstawia się, wpisując na swojej stronie poniższy tekst: {{s|Pomocy}} lub {{s|Pomocy|Treść problemu}} .

== Strony testowe szablonów ==
* {{s|Przypadek testowy}} - szablon generuje tabelę stosowaną na {{lpr|Brudnopisy i strony testowe szablonów|stronach testowych szablonów}}, która zestawia obok siebie dwie wersje szablonów – szablon główny i jego wersję z brudnopisu.

== Blokada Fundacji Wikimedia na wszystkie jego projekty ==
* {{s|Blokada WMF}} - użycie w przypadku blokad nałożonych przez Fundację Wikimedia.

== Strony z magicznymi linkami ==
* {{s|ISBN}} - szablon magicznego linku ''' ISBN ''' wykorzystujący moduł {{m|ISBN}}.

== Szablony operacji na ciągach (łańcuchach) wykorzystujące moduł {{m|String}} ==
* {{s|Długość}} -  zwraca długość podanego ciągu.
* {{s|Subciąg}} -  wycina fragment od wybranej pozycji o określonej długości. Parametrami jest odkąd dokąd zwracamy subciąg z tego ciągu.
* {{s|Subciąg2}} - wycina fragment od wybranej pozycji o określonej długości. Parametrami jest odkąd zwracamy subciąg w ciągu, i o jakiej długości.
* {{s|Dopasuj}} - znajdź pasujące w wyszukanym ciągu według wyrażenia regularnego.
* {{s|Pobierz}} - pobierz N-ty znak ciągu.
* {{s|Znajdź}} - zwraca pozycję określonego fragmentu w przeszukiwanym ciągu.
* {{s|Zastąp}} -  zamienia w tekście w ciągu pewne podciągi (za pomocą wyrażenia regularnego) na inne.
* {{s|Powtórz}} - szablon powtarza ciąg przez podaną ileś razy.
* {{s|Łącz}} - szablon łączy podane ciągi za pomocą łącznika.

== Szablony parsera tag ==
* {{s|FormularzWejścia}} - szablon służy do tworzenia formularzy wejścia. 
* {{s|ListaKategorii}} - szablon wyświetlający listę kategorii.
* {{s|MapaObrazu}} - szablon do wyświetlania mapy obrazu, o odpowiedniej wielkości, z linkiem lub linkami, na niej.

== Szablony ujednoznacznień ==
* {{s|Inne znaczenia}} - szablon informujący o różnych znaczeniach danego pojęcia.
* {{s|Nie mylić z}} - szablon wykorzystywany w przypadku książek o bardzo podobnych nazwach, a innych podobnych znaczeniach.
* {{s|Przekierowanie}} - szablon powinien być wstawiany na stronie, do których istnieje przekierowanie, które z kolei posiada jeszcze własną {{lpr|Strona ujednoznaczniająca|stronę ujednoznaczniającą}}.
* {{s|Ujednoznacznienie}} - szablon ten umieszcza się na stronach ujednoznaczniających. Efektem umieszczenia szablonu jest wyświetlenie krótkiej informacji

== Strony umieszczane na stronach kategorii ==
* {{s|Kategoria dla kategorii}}, {{s|Kategorie tematyczne}} i {{s|Metakategoria}} - szablony wstawiane na strony kategorii mówiące kolejno, że pierwsza kategoria zawiera tylko kategorie, kategorie tematyczne lub jest tylko metakategorią, czyli grupujące strony według ich statusu technicznego.
* {{s|Opis kategorii}} i {{s|Opis kategorii 2}} - szablony opisu kategorii, mający jeszcze dalsze funkcje ten pierwszy, np. wstawia niektóre szablony według jego definicji, czyli on informuje coś o kategorii, a ten drugi szablon ma podstawowe funkcje.

== Szablony wyświetlające zawartość strony ==

=== Szablony wyświetlające strony ===
* {{s|ArtykułSubst}} - szablon do ładowania artykułów innych niż aktualny artykuł w danej książce. Też jest możliwe przestawienie tego szablonu, by wyświetlał pełną nazwę artykułu lub książki.

=== Strony zbiorcze ===
* {{s|StronaSubst}} - szablon do wyświetlania zestawu wszystkich artykułów książki w formie zestawu za pomocą JavaScript.
* {{S|KsiążkaSubst}} - szablon drukuje pełną zawartość wszystkich artykułów aktualnej książki, gdy nazwa bazowa artykułu jest równa nazwie książki lub gdy jego subnazwa jest &quot;Wersja do druku&quot;. Gdy subnazwa artykułu jest równa rozdziałowi na stronie głównej książki, to szablon drukuje wszystkie zawartości wszystkie zawartości artykułu należące do tego rozdziału.

=== Zawartości stron ===
* {{s|LuaSubst}} - szablon służy do wyświetlania zawartości kodów języka {{lpr|Lua}}, {{lpg|JavaScript}}, {{lpg|CSS}} i wikikodu, które są dostępne na stronach tego projektu.

== Szablony wyświetlające kod w językach komputerowych ==
* {{s|ŹródłoKodu}} - szablon służy do wyświetlania składni kodu w ramce, generowane przez inne szablony, np. przez szablon {{s|LuaSubst}}. A poniższe szablony wykorzystują go jako kombajn:
** {{s|ŹródłoXml}} - szablon kolorujący składnię kodu w języku skryptowym XML.
** {{s|ŹródłoHtml}} - szablon kolorujący składnię kodu w języku skryptowym HTML.
** {{s|ŹródłoCss}} - szablon kolorujący składnię kodu w języku kaskadowych arkuszy stylów CSS.

== Szablony zaawansowane linków ==
* {{s|WydobądźLinki}} - szablon wydobywa linki wewnętrzne i zewnętrzne z linków, kategorii i rozwiniętego wikikodu, czy HTML - wykorzystujący moduł {{m|StronicowyParser}}. 
* {{s|Odnośnik}} - szablon po użyciu generuje odnośnik do pozycji literaturowej w formie żółtego dymku. 

=== Szablony linków do baz danych ===
* {{s|ISSN}} - dla publikacji identyfikowanych za pomocą {{lpg|International Standard Serial Number}} (ISSN) 1234-5678.
* {{s|CAS}} - szablon służy do linkowania {{lpg|numer CAS|numeru CAS}} do {{lz|s=https://tools.wmflabs.org/magnustools/cas.php|c=language=pl&amp;cas=|n=wyszukiwarki po numerze CAS}}, zwłaszcza w parametrach {{Code|numer CAS}} w {{s|Białko infobox}}, {{s|Pierwiastek infobox}} i {{s|Związek chemiczny infobox}}.
* {{s|CELEX}} - szablon służy do automatycznego generowania linków do systemu {{lpg|EUR-Lex}} Przy jego użyciu tworzy się linki do stron zwracających wyniki z wyszukiwania przy użyciu numeru {{lpg|CELEX}}.
* {{s|EUR-Lex}} - szablon służy do automatycznego generowania linków do oficjalnego systemu informacji prawnej Unii Europejskiej {{lpg|EUR-Lex}}. Przy jego użyciu tworzy się linki do podstron zawierających informacje o konkretnych dyrektywach, rozporządzeniach lub innych ogłoszonych aktach unijnych.

== Specjalistyczne szablony linków ==
* {{s|Top}} - szablon generuje link, który po kliknięciu na niego, jesteśmy przeniesieni na górę strony.

== Szablony publikacyjne ==
==== Akty prawne - {{lpg|Internetowy System Aktów Prawnych}} ====
Szablony służące do automatycznego generowania linków {{lpg|Internetowy System Aktów Prawnych|Internetowego Systemu Aktów Prawnych Sejmu RP}}:
* {{s|Dziennik Ustaw}} - przy jego użyciu tworzy się linki do podstron zawierających informacje o konkretnych ustawach, rozporządzeniach lub innych aktach normatywnych.
* {{s|Monitor Polski}} - przy jego użyciu tworzy się linki do podstron zawierających informacje o konkretnych aktach prawnych.

==== Szablony pomocnicze do wyświetlania szablonów typu {{S|Dziennik Ustaw}} i {{S|Monitor Polski}} ====
* {{s|Adres publikacyjny}}, {{s|Internetowy System Aktów Prawnych}} i {{s|Publikator}} -  szablony pomocnicze do wyświetlania aktów prawnych w tego typu szablonach.

== Szablony pozwoleń i zgłoszeń ==

=== Szablony pozwoleń ===
* {{s|OTRS}} - szablon informuje, że pozwolenie na wykorzystanie materiałów użytych na stronie zostały udzielone, a zarchiwizowane jest w OTRS pod pewnym numerem.

=== Szablon statusu ===
* {{s|Status zgłoszenia}} - status realizowanych zadań, podzielone na różne wybieralne ścisłe kategorie.

== Szablony specjalistyczne podręcznikowe ==
* {{s|Rozmieniarka}} - szablon do rozmieniania pieniędzy.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaKoniec}}{{Kategoria|Tekstowe opisy techniczne szablonów}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eog9h78hneupy5lc9faoowhjkakunzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Szablony/Liczby</title>
    <ns>4</ns>
    <id>60333</id>
    <revision>
      <id>560659</id>
      <parentid>552296</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Szablony czasu kalendarzowego */</comment>
      <origin>560659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11559" sha1="aqgfeswhknwjs511vzo98f672tjh7uz" xml:space="preserve">
== Liczby matematyczno-fizyczne ==
{{EfektKodów
 | 1 = {{Tt|{{s|10^|12}}}}                                                                     | _1 = {{10^|12}} 
 | 2 = {{Tt|3,14{{s|E|12}}}}                                                                   | _2 = 3,14{{E|12}}
 | 3 = {{Tt|{{s|C|16}}}}                                                                       | _3 = {{C|16}}
}}

== Szablony liczb pozycji książkowych ==
{{EfektKodów|kod-rozmiar=50%
  | 1 = {{Tt|Mamy już {{s|Forma wyrazu podręcznik po liczbie|{{s|LICZBAPODRĘCZNIKÓW}}}} na polskim {{s|NS|l{{=}}tak|pk{{=}}mj}}.}}                                 
  | _1 = Mamy już {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|{{LICZBAPODRĘCZNIKÓW}}}} na polskim {{NS|l=tak|pk=mj}}.
}}

== Szablony liczb stron w kategoriach ==
{{EfektKodów|kod-rozmiar=50%
 | 1 = {{Tt|Łącznie w podanych kategoriach jest {{s|Forma wyrazu podręcznik po liczbie|{{s|Łączna liczba stron w kategoriach|Biologia|Chemia|Elektronika}}}}.}}
 | _1 = Łącznie w podanych kategoriach jest {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|{{Łączna liczba stron w kategoriach|Biologia|Chemia|Elektronika}}}}.
 
 | 2 = {{Tt|Rekurencyjnie łącznie w najniższych kategoriach użytkowych jest {{s|Forma wyrazu jednostka po liczbie|{{s|Rekurencyjna łączna liczba stron w kategoriach|Jednostki do zintegrowania|Jednostki do podzielenia}}}}.}}
 | _2 = Rekurencyjnie łącznie w najniższych kategoriach użytkowych jest {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|{{Rekurencyjna łączna liczba stron w kategoriach|Jednostki do zintegrowania|Jednostki do podzielenia}}}}.
}}

== Szablony czasu kalendarzowego ==
{{EfektKodów
 | 1 = {{Tt|{{s|Czas|Y-m-d}}}}                                                           | _1 = {{Czas|Y-m-d}}
 | 2 = {{Tt|{{s|Data wydania|2023|07|21}}}}                                              | _2 = {{Data wydania|2023|07|21}}
 | 3 = {{Tt|{{s|Dts|4|7|&lt;nowiki&gt;[[w:1776|1776]]&lt;/nowiki&gt;}}}}                             | _3 = {{Dts|4|7|[[w:1776|1776]]}}
 | 4 = {{Tt|{{s|Dzień gregoriański|year{{=}}2000|month{{=}}1|day{{=}}1}}}}               | _4 = {{Dzień gregoriański|year=2000|month=1|day=1}}
 | 5 = {{Tt|{{s|ISYEARLEAP|2012}}}}                                                      | _5 = {{ISYEARLEAP|2012}}
 | 6 = {{Tt|{{s|Lat lub miesięcy temu|2010|01}}}}                                        | _6 = {{Lat lub miesięcy temu|2010|01}}
 |scal_7=tak| 7 = {{Tt|{{s|MONTHMIA|6}}}}                                                | _7 = {{MONTHMIA|6}}  
 | 8 = {{Tt|{{s|MONTHMIA|06}}}}                                                          | _8 = {{MONTHMIA|06}}  
 | 9 = {{Tt|{{s|MONTHMSC|marzec}}}}                                                      | _9 = {{MONTHMSC|marzec}}
 |scal_10=tak| 10 = {{Tt|{{s|MONTHNAME|6}}}}                                             | _10 = {{MONTHNAME|6}}
 | 11 = {{Tt|{{s|MONTHNAME|06}}}}                                                        | _11 = {{MONTHNAME|06}}
 | 12 = {{Tt|{{s|MONTHDOP|3}}}}                                                          | _12 = {{MONTHDOP|3}}
 | 13 = {{Tt|{{s|MONTHNUMBER|sierpień}}}}                                                | _13 = {{MONTHNUMBER|sierpień}}
 |scal_14=tak| 14 = {{Tt|{{s|NUMBEROFDAYS|czerwiec}}}}                                   | _14 = {{NUMBEROFDAYS|czerwiec}} 
 |scal_15=tak| 15 = {{Tt|{{s|NUMBEROFDAYS|6}}}}                                          | _15 = {{NUMBEROFDAYS|6}} 
 | 16 = {{Tt|{{s|NUMBEROFDAYS|06}}}}                                                     | _16 = {{NUMBEROFDAYS|06}}
 | scal_17=tak| 17 = {{Tt|{{s|Wiek w dniach|2007|1|1|2007|12|31}}}}                      | _17 = {{Wiek w dniach|2007|1|1|2007|12|31}}
 | 18 = {{Tt|{{s|Wiek w dniach|2007|5|24}}}}                                             | _18 = {{Wiek w dniach|2007|5|24}}
}}

== Szablony liczb czegokolwiek ==
{{EfektKodów|kod-rozmiar=30%
 | 1 = {{Tt|{{s|Forma wyrażenia po liczbie|jakaś liczba}} - szablon (kombajn) do budowy innych szablonów form wyrażeń po liczbie.}}
 | _1 = {{Forma wyrażenia po liczbie|0}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|1}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrażenia po liczbie|4}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrażenia po liczbie|10}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrażenia po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrażenia po liczbie|20}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|21}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrażenia po liczbie|24}}, {{Forma wyrażenia po liczbie|25}}, ....
 
 | 2 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu jednostka po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _2 = {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu jednostka po liczbie|25}}, ....
 
 | 3 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu strona po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _3 = {{Forma wyrazu strona po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu strona po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu strona po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu strona po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu strona po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu strona po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu strona po liczbie|25}}, ....
 
 | 4 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu artykuł po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _4 = {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu artykuł po liczbie|25}}, ....
 
 | 5 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu podręcznik po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _5 = {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu podręcznik po liczbie|25}}, ....
 
 | 6 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu książka po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _6 = {{Forma wyrazu książka po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu książka po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu książka po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu książka po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu książka po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu książka po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu książka po liczbie|25}}, ....
 
 | 7 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu broszura po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _7 = {{Forma wyrazu broszura po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu broszura po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu broszura po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu broszura po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu broszura po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu broszura po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu broszura po liczbie|25}}, ....
 
 | 8 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu publikacja po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _8 = {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu publikacja po liczbie|25}}, ....
 
 | 9 = {{Tt|{{s|Forma wyrazu plik po liczbie|jakaś liczba}}}}
 | _9 = {{Forma wyrazu plik po liczbie|0}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|1}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|2}}, ..., {{Forma wyrazu plik po liczbie|4}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|5}}, ..., {{Forma wyrazu plik po liczbie|10}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|11}}, ..., {{Forma wyrazu plik po liczbie|15}}, ..., {{Forma wyrazu plik po liczbie|20}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|21}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|22}}, ..., {{Forma wyrazu plik po liczbie|24}}, {{Forma wyrazu plik po liczbie|25}}, ....
}}

== Szablony czasu dla obsługi systemu głosowań ==
{{EfektKodów|kod-rozmiar=30%
 | 1 = {{Tt|{{s|Głosowanie|7|2009|1|20|21:23|11|CET}}}}
 | _1 = {{Głosowanie|7|2009|1|20|21:23|11|CET}}
 
 | 2 = {{Tt|{{s|Głosowanie2|start{{=}}20:25, 01 sty 2008 (CET)|stop{{=}}13:31, 01 sty 2009|enunx{{=}}{{s|#expr:1290899583+86400}}}}}}
 | _2 = {{Głosowanie2|start=20:25, 01 sty 2008 (CET)|stop=13:31, 01 sty 2009|enunx={{#expr:1290899583+86400}}}}
 
 | 3 = {{Tt|{{s|Ramy czasowe zdarzenia|zdarzenie{{=}}Lot|rgz{{=}}m|wkLS{{=}}TAK|start{{=}}27 kwietnia 2009 21:23:11|stop{{=}}27 maja 2009 21:23:11|startU{{=}}1240863791|stopU{{=}}{{s|#expr:1240863791+30*86400}}}}}}
 | _3 = {{Ramy czasowe zdarzenia|zdarzenie=Lot|rgz=m|wkLS=TAK|start=27 kwietnia 2009 21:23:11|stop=27 maja 2009 21:23:11|startU=1240863791|stopU={{#expr:1240863791+30*86400}}}}
 
 | 4 = {{Tt|{{s|Ramy czasowe zdarzenia/tabela|zdarzenie{{=}}Lot|rgz{{=}}m|wkLS{{=}}TAK|start{{=}}27 kwietnia 2009 21:23:11|stop{{=}}27 maja 2009 21:23:11|startU{{=}}1240863791|stopU{{=}}{{s|#expr:1240863791+30*86400}}}}}}
 | _4 = {{Ramy czasowe zdarzenia/tabela|zdarzenie=Lot|rgz=m|wkLS=TAK|start=27 kwietnia 2009 21:23:11|stop=27 maja 2009 21:23:11|startU=1240863791|stopU={{#expr:1240863791+30*86400}}}}
 
 | 5 = {{Tt|{{s|Głosowanie/wynik|za{{=}}10|przeciw{{=}}1|neutralne{{=}}2|komentarz{{=}}Strona została skasowana.}}}}
 | _5 = {{Głosowanie/wynik|za=10|przeciw=1|neutralne=2|komentarz=Strona została skasowana.}}
 
 | 6 = {{Tt|{{s|Głosowanie/include|start{{=}}20:25, 01 sty 2008 (CET)|stop{{=}}13:31, 01 sty 2009|enunx{{=}}{{s|#expr:1290899583+86400}}}}}}
 | _6 = {{Głosowanie/include|start=20:25, 01 sty 2008 (CET)|stop=13:31, 01 sty 2009|enunx={{#expr:1290899583+86400}}}}
 
 | 7 = {{Tt|{{s|Ramy czasowe zdarzenia/LSnK|LS{{=}}1000000}}}}
 | _7 = {{Ramy czasowe zdarzenia/LSnK|LS=1000000}}
}}

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;{{Kategoria|Wizualne opisy techniczne szablonów}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqgfeswhknwjs511vzo98f672tjh7uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Sałatka pomarańczowa z bananem i orzechami pistacjowymi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61788</id>
    <revision>
      <id>560705</id>
      <parentid>517178</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="2icaa4fvrf9g7uqnufq5k4tjtfbmgca" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''6 pomarańczy''
* ''4 dojrzałe banany''
* ''60 g tartej czekolady gorzkiej''
* ''60 g łuskanych pistacji''
* ''5 łyżek kawy instant''
* ''60 g miodu (np. akacjowego)''
* ''2 i 1/2 łyżki likieru pomarańczowego''
* ''1 łyżka cukru pudru''
* ''szczypta cynamonu mielonego''
* ''20 g masła''

== Przygotowanie ==
Pomarańcze myje się gorącą wodą, obiera i kroi skórkę w cienkie słupki, które następnie blanszuje się we wrzątku i odsącza. Owoce kroi się w cienkie plasterki. Kawę gotuje się z cynamonem w pół litra wody, po czym przecedza przez filtr i miesza z miodem, czekoladą oraz likierem pomarańczowym aż do rozpuszczenia składników. Banany obiera się i kroi w cienkie plasterki, a następnie łączy ze skórką pomarańczy, plasterkami pomarańczy oraz marynatą kawową. Orzeszki pistacjowe miesza się z masłem i cukrem pudrem na gorącej patelni teflonowej aż do zglazuryzowania, po czym układa się je na sałatce przed podaniem.

== Źródło ==
* Według przepisu w: Paweł Wieczorek: ''Sałata i sałatki''. Warszawa 2000, s. 63 ({{ISBN|978-83-7245-360-0}})

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Sałatki|Owoce|Orzechy}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2icaa4fvrf9g7uqnufq5k4tjtfbmgca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Sałatka z kiwi i truskawkami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61789</id>
    <revision>
      <id>560706</id>
      <parentid>517179</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="8g66y8pb3uw0up8sjsy1lein08j33oc" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''8 dojrzałych kiwi''
* ''600 g świeżych truskawek''
* ''2 pomarańcze''
* ''1 cytryna''
* ''100 g miodu''
* ''2 i 1/2 łyżki likieru migdałowego''
* ''1 łyżka cukru trzcinowego''
* ''100 g obranych migdałów''
* ''2 łyżki masła''
* ''1 łyżka cukru pudru''

== Przygotowanie ==
Kiwi obiera się i kroi w plastry o grubości 3 mm, a truskawki myje, osusza i dzieli na połówki. Pomarańcze i cytrynę myje się gorącą wodą, obiera i kroi skórki w cienkie paski, które następnie gotuje się w syropie cukrowym do zmięknięcia, po czym odsącza. Z owoców cytrusowych wyciska się sok, który doprawia się miodem i likierem. Przygotowane kiwi, truskawki i skórki cytrusowe łączy się w misce z sosem i marynuje przez około 10 minut. Migdały praży się na patelni z masłem i cukrem pudrem do uzyskania złotobrązowego koloru. Sałatkę układa się w naczyniach i dekoruje kandyzowanymi migdałami.

== Źródło ==
* Według przepisu w: Paweł Wieczorek: ''Sałata i sałatki''. Warszawa 2000, s. 61 ({{ISBN|978-83-7245-360-0}})

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Sałatki|Owoce}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8g66y8pb3uw0up8sjsy1lein08j33oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Roszponka z ziemniakami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61795</id>
    <revision>
      <id>560704</id>
      <parentid>517351</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="d6ambb45g21mfz4o8dgj60z538rm9t4" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''400 g świeżej roszponki''
* ''250 g ziemniaków''
* ''4 jaja''
* ''1 cebula''
* ''4 szalotki''
* ''125 ml bulionu cielęcego''
* ''3 łyżki oleju orzechowego''
* ''2 łyżki octu balsamicznego''
* ''20 g masła''
* ''50 g chudego boczku wędzonego''
* ''sól morska do smaku''
* ''biały pieprz świeżo mielony do smaku''

== Przygotowanie ==
Cielęcy bulion podgrzewa się z drobno posiekanymi szalotkami, doprawia solą i pieprzem, a następnie powoli dodaje olej i ocet, miksując całość na gładko. Roszponkę przebiera się, myje i moczy przez 10 minut w zimnej wodzie, po czym dokładnie osusza. Ziemniaki gotuje się w mundurach, a jajka na twardo. Boczek kroi się w cienkie paski, a cebulę w talarki. Boczek smaży się na maśle, następnie dodaje cebulę i smaży do zrumienienia. Gorące ziemniaki obiera się i prasuje na puree, które rozkłada się na talerzach. Jajka obiera się i drobno sieka. Roszponkę miesza się z marynatą i układa na puree ziemniaczanym. Sałatkę dekoruje się boczkiem, posiekanymi jajkami i smażoną cebulą.

== Źródło ==
* Według przepisu w: Paweł Wieczorek: ''Sałata i sałatki''. Warszawa 2000, s. 59 ({{ISBN|978-83-7245-360-0}})

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Sałatki|Warzywa}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6ambb45g21mfz4o8dgj60z538rm9t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Pasta serowo‑czosnkowa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62521</id>
    <revision>
      <id>560703</id>
      <parentid>527885</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="rp2odx9ljdrgwgiziotv39bnhfeyzwn" xml:space="preserve">'''Pasta serowo‑czosnkowa (inspirowana „Devizovką”)'''

== Składniki ==
# ok. 500 g twardego żółtego sera (najlepiej wyrazistego)
# 1 mały słoik majonezu (ok. 300 ml)
# 1 główka czosnku
# 2–4 łyżki przegotowanej, wystudzonej wody (opcjonalnie, do rozrzedzenia)
# sól i pieprz do smaku

== Przygotowanie ==
# Ser zetrzyj na drobnych oczkach tarki i przełóż do miski.
# Czosnek obierz, przeciśnij przez praskę i dodaj do sera.
# Dodaj majonez, dokładnie wymieszaj, aż masa będzie jednolita.
# Jeśli pasta jest zbyt gęsta, dolewaj po 1 łyżce przegotowanej, zimnej wody, cały czas mieszając, aż uzyskasz konsystencję bardzo gęstej śmietany.
# Dopraw solą i pieprzem według uznania.
# Schłodź w lodówce co najmniej 1 godzinę.
# Podawaj jako smarowidło do pieczywa, grzanek albo jako dip do paluszków i warzyw.

== Źródło ==
* Inspirowane: ''Kulinaria polskie'', Warszawa: Skarbnica Wiedzy, 2004, {{ISBN|978-83-89420-78-7}}. (str. 7)

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Przystawki|Kuchnia polska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rp2odx9ljdrgwgiziotv39bnhfeyzwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Chleb z czosnkiem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62522</id>
    <revision>
      <id>560699</id>
      <parentid>527898</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="1bfkh2xg6nilchu78sc3gwuy0qeiei8" xml:space="preserve">'''Chleb z czosnkiem'''

== Składniki ==
# 1 długa bagietka pszenna lub mały bochenek chleba  
# 2 ząbki czosnku  
# ok. 50 g miękkiego masła (mniej więcej 1/4 kostki)  
# szczypta soli  
# opcjonalnie: 1 łyżka posiekanej natki pietruszki lub suszone zioła (np. oregano, bazylia)

== Przygotowanie ==
# Nagrzej piekarnik do około {{C|190}} (grzanie góra‑dół).  
# Masło pozostaw na kilka minut w temperaturze pokojowej, aby stało się miękkie.  
# Czosnek obierz i przeciśnij przez praskę lub bardzo drobno posiekaj.  
# W miseczce wymieszaj masło z czosnkiem, solą i ewentualnie ziołami, aż powstanie jednolita pasta.  
# Bagietkę lub chleb ponacinaj w kromki, nie przecinając ich do samego spodu, żeby bochenek pozostał w całości.  
# Każde nacięcie oraz wierzch pieczywa posmaruj przygotowanym masłem czosnkowym.  
# Bochenek zawiń szczelnie w folię aluminiową.  
# Wstaw do nagrzanego piekarnika i piecz około 15 minut, aż pieczywo się dobrze ogrzeje, a masło całkowicie się rozpuści.  
# Podawaj od razu, na gorąco, odrywając kromki rękami.

== Źródło ==
* Inspirowane: ''Kulinaria polskie'', Warszawa: Skarbnica Wiedzy, 2004, {{ISBN|978-83-89420-78-7}}. (str. 7)

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Przystawki}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1bfkh2xg6nilchu78sc3gwuy0qeiei8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Wątróbka po żydowsku z drobiu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62614</id>
    <revision>
      <id>560707</id>
      <parentid>550141</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="8ceyqfx4fbly1898e04u5hemw3efakx" xml:space="preserve">== Składniki ==
* ''400 g wątróbki drobiowej (kurczaka lub indyka)''
* ''4 jajka''
* ''4 duże cebule''
* ''3–4 łyżki oleju roślinnego lub smalcu gęsiego''
* ''1–2 łyżki masła (opcjonalnie, dla kremowości)''
* ''sól''
* ''świeżo mielony pieprz''
* ''mały pęczek natki pietruszki''

== Przygotowanie == 
# Jajka ugotuj na twardo (ok. 8–9 minut od chwili zagotowania wody), ostudź w zimnej wodzie, obierz i odstaw.
# Cebule obierz i pokrój w drobną kostkę lub cienkie półplasterki.
# Na dużej patelni rozgrzej połowę tłuszczu, dodaj cebulę i smaż na małym ogniu, często mieszając, aż mocno się zeszkli i zacznie się lekko karmelizować. Przełóż do dużej miski.
# Wątróbkę oczyść z błon i żyłek, umyj, dobrze osusz ręcznikiem papierowym.
# Na tej samej patelni rozgrzej pozostały tłuszcz, dodaj wątróbkę i smaż na średnim ogniu 5–7 minut, aż przestanie być krwista w środku, ale pozostanie miękka. Pod koniec smażenia dopraw solą i pieprzem.
# Usmażoną wątróbkę przełóż do miski z cebulą i zostaw na kilka minut do przestudzenia.
# Jajka pokrój na kawałki i dodaj do wątróbki z cebulą.
# Całość bardzo drobno posiekaj dużym nożem albo krótko zmiksuj w malakserze pulsacyjnie, aby uzyskać gładką, ale lekko ziarnistą pastę.
# Jeśli chcesz, dodaj masło o temperaturze pokojowej i dokładnie wymieszaj, aż masa będzie jednolita.
# Spróbuj i dopraw do smaku dodatkową solą oraz pieprzem.
# Natkę pietruszki drobno posiekaj; część wmieszaj w pastę, resztą posyp wierzch.
# Gotową wątróbkę po żydowsku przykryj i schłodź w lodówce co najmniej 1–2 godziny. Podawaj dobrze schłodzoną, jako pastę do pieczywa lub krakersów.

== Źródło ==
* Inspirowane: ''Kulinaria polskie'', Warszawa: Skarbnica Wiedzy, 2004, {{ISBN|978-83-89420-78-7}}. (str. 8)

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Przystawki}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ceyqfx4fbly1898e04u5hemw3efakx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Moduły/Sekcja referencyjna</title>
    <ns>4</ns>
    <id>63280</id>
    <revision>
      <id>560670</id>
      <parentid>560649</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{Śródtytuł|p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]}}{{Code|p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]}} */</comment>
      <origin>560670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17006" sha1="n47a72oq0kueot6secevmxcz16rtoll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{ProstaStronaStart
 | nagłówek = {{Podrozdział|{{ld2|Sekcja referencyjna}}|Dokumentacja modułów {{lpg|Lua}} w {{lpr|Lua|Scribunto}}.}}{{Autonawigacja|Pomoc:Spis treści}}
 | stopka strony = {{StopkaSpisTreści}}{{Podrozdział|Koniec}}
}}&lt;/noinclude&gt;
{{Spis treści}}

Moduł wywołuje się za pomocą polecenia:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
local sekcja_referencyjna_modul=require(&quot;Module:Sekcja referencyjna&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
dzięki, któremu można wypisywać funkcje należącego do niego.

Ta funkcja o nazwie: {{Code|{{sr|#p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]|p=Sekcja referencyjna}}}}, jak i szablon: {{Code|{{s|Sekcja referencyjna}}}} (lub jego wersja skrótowa: {{Code|{{s|sr}}}} - w postaci przekierowania do jego dłuższej wersji), służy do wyświetlania na normalnej lub stronie zbiorczej linków inteligentnych danego podręcznika, jeżeli podamy jego artykuł wraz z, lub bez, nagłówka, lub nagłówek z hashem, z artykułem w zmiennej w: {{Code|podstrona}} (lub ten parametr podany w wersji skrótowej {{Code|p}}), też można linkować do strony głównej podręcznika, nie podając żadnego artykułu w funkcji w: {{sr|#p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]|p=Sekcja referencyjna}}, w zmiennej: {{Code|strona}} (lub w wersji jego skrótowej {{Code|s}}), w zmiennej w jej pierwszym parametrze numerowanym, lub w jej wersji szablonowej.

Ta funkcja lub jej odpowiednik szablonowy wyświetla na stronie normalnej artykułu link do artykułu, a na stronie zbiorczej link do identyfikatora jakiegoś obiektu na stronie.

Inne funkcje użyte w module: {{Code|{{ld2|Sekcja referencyjna}}}}, są funkcjami pomocniczymi do głównej jego funkcji, która służy do wywołania w ramce w jej odpowiedniku szablonowym, podany tutaj na samym początku tej strony, te funkcje służą też do użycia w innych modułach, np.: {{ld2|StronicowyParser/Potrzebne}}.

Funkcje tutaj opisują obsługę linków inteligentnych (tzw. linki inteligentne), który koloruje linki w zależności do jakiej kategorii szablon zaliczy stronę wskazaną w nim. Zestaw możliwych kodów linkowych, znajduje się na stronie {{s|Link wewnętrzny}}, w miejscu pod tabelą nawigacyjną {{s|Tabela nawigacyjna}}, według jego wikikodu opisu.

=== Dlaczego te funkcje w opisywanym module, jak i szablon, o który jest zdefiniowany ===
Moduł {{ld2|Sekcja referencyjna}}, i też szablon {{s|Sekcja referencyjna}} (używany w postaci przekierowania do niego {{s|sr}}), który wykorzystuje ten moduł do swojej definicji, zostały stworzone do używania w spisach treści, oraz wewnątrz zwyczajnych stron książki jako odnośnik do sekcji (rozdziału/podrozdziału/itp.).
Ideą tego modułu (szablonu) było rozwiązanie pewnego problemu pojawiającego się, gdy strona zostanie wydrukowana w formie PDF-a, ale nie na papier.
Normalnie, gdy spis treści zawiera linki do rozdziałów tworzonych normalnym sposobem (przez wikilinki), to w wydrukowanej formie
te linki zostają odnośnikami bezwzględnymi do strony Wikibooks. Gdy użytkownik kliknie w taki link w PDF-ie, to zostanie
przekierowany do przeglądarki '''WWW''' z otwartą stroną Wikibooks. Psuje to użytkowanie takiej strony, gdyż użytkownik zazwyczaj 
zakłada, że gdy kliknie na odnośnik w spisie treści, to ten przeniesie go na odpowiednią stronę ''wewnątrz'' PDF-a.

Ten moduł (szablon) rozwiązuje ten problem, przez warunkową zamianę linków do stron sekcji w linki lokalne do sekcji wewnątrz strony do druku.
W niektórych generatorach '''PDF'''-a taka zamiana skutkuje tym, że takie linki umieszczone w spisach treści, powodują przeniesienie do odpowiedniej
strony, a nie przeskok do strony '''WWW''' (pozostałe generatory po prostu nie generują linków w ogóle).

== {{Śródtytuł|p.Indentyfikator_lub_podstrona_wikiadresu_strony}}{{Code|p.Indentyfikator_lub_podstrona_wikiadresu_strony}} ==
Funkcja zwraca nagłówek strony, jeżeli istnieje, lub jego podstronę, a jeżeli ona nie ma żadnej podstrony według tego adresu, to cały ten adres, który nie jest adresem {{Strong|HTML}}.

Definicja skrótowa funkcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
function p.Indentyfikator_lub_podstrona_wikiadresu_strony(ustep,czy_ustep)...end;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{OpisParametrów
 | tytuł = Opis parametrów funkcji:
 | 1 = {{Code|ustep}} | _1 = Nazwa strony ustępu strony, co z niego robimy nazwę linku,
 | 2 = {{Code|czy_ustep}} | _2 = Jeżeli {{Code|true}} liczy wtedy nagłówek, a jeżeli tego nie ma to podstronę.
}}

Jeżeli {{Code|ustep{{=}}nil}}, w takim razie jest zwracana wartość parametru tego, czyli {{Code|nil}}.
Aby nie uzyskać identyfikatora strony, to drugi parametr, czyli {{Code|czy_ustep}}, nie może przyjmować wartości logicznej {{Code|true}}, tylko jako {{Code|false}} lub {{Code|nil}} - wtedy zwracana jest wartość argumentu {{Code|ustęp}}. A jeżeli podamy wartość {{Code|true}}, gdy zmienna {{Code|ustep}} zawiera nagłówek, to zwracany jest właśnie on bez znaku {{Code|#}}, a jeżeli nie zawiera on tego, tylko podstronę, wtedy zwracana jest jego podstrona. W przeciwny wypadku zwracana jest sama wartość argumentu {{Code|ustep}}.

== {{Śródtytuł|p.Nazwa_od_niewielkiej_lub_wielkiej_litery}}{{Code|p.Nazwa_od_niewielkiej_lub_wielkiej_litery}} ==
Funkcja zamienia w nazwie linku pierwszy znak, który jest od litery, aby był od dużej lub małej litery, w zależności od parametrów.

Definicja skrótowa funkcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
function p.Nazwa_od_niewielkiej_lub_wielkiej_litery(nazwa,od_malej,od_duzej)...end;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{OpisParametrów
 | tytuł = Opis parametrów funkcji:
 | 1 = {{Code|nazwa}} | _1 = Nazwa linku strony.
 | 2 = {{Code|od malej}} | _2 = Zamienia pierwszą literę, pierwszy znak, nazwy linku na małą literę.
 | 3 = {{Code|od dużej}} |_3 = Zamienia pierwszą literę, pierwszy znak, nazwy linku na dużą literę.
}}

Te parametry nie mogą się zaprzeczać między sobą, tzn. oba ostatnie parametry nie mogą być nie {{Code|true}}.
W przeciwny wypadku funkcja zwraca samą nieprzekształconą nazwę strony.

== {{Śródtytuł|p.Strona_zbiorcza}}{{Code|p.Strona_zbiorcza}} ==
Funkcja zwraca parametry trzy linku wskazane w stopce tego rozdziału przygotowane specjalne dla stron zbiorczych sama do siebie do elementu wskazywanego przez stworzony nagłówek z parametrów tej funkcji.

Definicja skrótowa funkcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
function p.Strona_zbiorcza(strona,podstrona,nazwa,czy_ustep,czy_pod_ustep,od_malej,od_duzej,pelnanazwajednostki)...end;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Wartości opcjonalne powyżej przyjmują wartość {{Code|nil}}, wtedy możemy je uznać tak, jak by je, nie podaliśmy.

Funkcja przyjmuje parametry podane w tym rozdziale w parametrach tej funkcji, według zmiennych podanych w parametrach zdefiniowanych jako w punkcie dla funkcji {{Code|{{sr|#p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]|p=Sekcja referencyjna}}}}, przy których znajduje się ich opis, podanych przy jej parametrach.

Nagłówek strony jest tworzony z: {{Code|strona}} i {{Code|podstrona}}, także na podstawie parametru {{Code|czy_pod_ustep}}, gdy nagłówek jest pusty, on jesty wyznaczany z: {{Code|pelnanazwajednostki}} {{LinkPatrz|pelnanazwajednostki}}, a później jest do tego wykorzystywana zmienna: {{Code|czy_pod_ustep}}, do liczenia właściwego nagłówka.

Parametr nazwy linku jest w zmiennej: {{Code|nazwa}}, a jezeli ona nie istnieje, wtedy wykorzystujemy do tego element {{Code|strona}}, do którego wykorzystywana jest w: {{LinkŚródtytuł|p.Indentyfikator_lub_podstrona_wikiadresu_strony}}, która nie zawsze musi modyfikować tej zmiennej.

Funkcja: {{LinkŚródtytuł|p.Nazwa_od_niewielkiej_lub_wielkiej_litery}}, ustala odpowiednio zmodyfikowaną nazwę, według zmiennych, które powinny być niesprzeczne, chodzi tu o: {{Code|od_malej}} i {{Code|od_duzej}}, w przeciwnym wypadku lub jeżeli one nie są ustawione, wtedy nazwa linku pozostaje niezmieniona.

Funkcja zwraca trzy parametry jednocześnie, czyli '''nazwę strony''', jej '''nagłówek''' i '''nazwę linku'''.

== {{Śródtytuł|p.Wolumin}}{{Code|p.Wolumin}} ==
Funkcja zwraca paraetry linku do podnego artykułu podręcznika, ewentualnie z nazwą nagłówka.

Definicja skrótowa funkcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
function p.Wolumin(strona,podstrona,nazwa,czy_ustep,od_malej,od_duzej,pelnanazwajednostki)...end;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Wartości opcjonalne powyżej przyjmują wartość {{Code|nil}}, wtedy możemy je uznać tak, jak by je, nie podaliśmy.

Funkcja przyjmuje parametry podane w tym rozdziale w parametrach tej funkcji, w jej definicji skrótowej, według zmiennych podanych w parametrach zdefiniowanych jako w punkcie dla funkcji: {{LinkŚródtytuł|p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]}}, przy których znajduje się ich opis, podanych przy jej parametrach.

Jeżeli parametr: {{Code|strona}}, nie istnieje, to ona jest tworzona na podstawie: {{Code|pelnanazwajednostki}} {{LinkPatrz|pelnanazwajednostki}}, nie używajac parametru: {{Code|podstrona}}. A jeżeli on istnieje, to nowa wartość: {{Code|strona}}, jest tworzona ze starego: {{Code|strona}} i {{Code|podstrona}}.

Funkcja zwraca dwa parametry jednocześnie, czyli policzoną '''nazwę strony''' ona może być z nagłówkiem, policzonej z parametru: {{Code|strona}}, ewentualnie: {{Code|podstrona}}, i '''nazwę linku''' z: {{Code|nazwa}}, a jeżeli ona nie istnieje to ona jest tworzona z: {{Code|strona}}, wykorzystując funkcję: {{LinkŚródtytuł|p.Indentyfikator_lub_podstrona_wikiadresu_strony}}.

== {{Śródtytuł|p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]}}{{Code|p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]}} ==
Szablon stylowy linków inteligentnych, jest on z kodami na stronie {{s|Link wewnętrzny/opis}}, który się mieści pod tabelą wywołania szablonowego {{s|Tabela nawigacyjna}}, a w jej parametrze, tam są też linkujące do tej samej strony, czyli do kaskadowych szablonu arkusza stylów '''CSS''', które są od nadawania barwy linków, mające kolory odpowiednie dla nich, a właściwe wartości kodów znajdują się w znaczniku szablonowym {{s|Span}} obok tych odpowiednich elementów. Funkcja koloruje linki w zależności do jakiej kategorii on należy, wskazanych przez kody, a do tego celu używa {{NS|k=d|l=tak}}.

Definicja skrótowa funkcji:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
p[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]=function(frame)...end;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; Parametry podstawowe{{dk}}
: Parametry, które raczej powinny być umieszczone w parametrach szablonu, ale nie muszą być tam w szczególnych przypadkach
{{OpisParametrów
 | tytuł = Parametrami tablicy ramki modułu, które są podane w rodzicu w szablonie lub w samej ramce, jeżeli jest podany parametr: {{nobold|{{Parametr|wyspecjalizowana|tak}}}}, w niej, a one są:
 | 1 = {{Code|1}}, {{Code|s}} lub {{Code|strona}} | _1  = Jest to artykuł w podręczniku, ewentualnie z nagłówkiem, zdefiniujmy go jako: {{Code|strona}}.
 | 2 = {{Code|2}}, {{Code|n}} lub {{Code|nazwa}} | _2 = Nazwa linku wyświetlana w artykule, zdefiniujmy go jako: {{Code|nazwa}}.
 | 3 = {{Code|3}}, {{Code|p}} lub {{Code|podstrona}} |  _3 = Podstrona dodawana do linku podczas rozważać, wtedy artykuł, będzie o jeden lub wyżej, głębiej w drzewie danej przestrzeni nazw, zdefiniujmy go jako: {{Code|podstrona}}.
 | 4 = {{Code|4}}. {{Code|u}} lub {{Code|ustęp}} | _4 = Jeśli przyjmuje wartość niepustą, to nazwa wyświetlana linku jest jego nagłówek, jeżeli istnieje, lub jego podstrona albo sama strona, w przypadku przestrzeni nazw {{Np|(main)|link=tak}} i {{Np|Wikijunior|link=tak}} oraz nibyprzestrzeni nazw {{lr2|Brudnopis}}, w przestrzeni nazw {{Np|Project|link=tak}}, a także przestrzeni użytkownika {{Np|User|link=tak}}, a w przypadku nie podania nazwy strony {{Code|strona}} (lub jego skrót: {{Code|s}}) lub {{Code|1}}, to parametr {{Code|ustęp}} zachowuje się odwrotnie, wtedy nazwę strony, do której linkuje szablon, przyjmujemy domyślnie, że jest to nazwa książki, w przestrzeniach nazw w dwóch pierwszych nie widać różnicy działania tego parametru, już jest różnica w nibyprzestrzeniach nazw dwóch ostatnich, tutaj ten szablon podaje subnazwę książki, a nie jej adres, gdzie przy {{Parametr|ustęp|tak}} (lub jego synonim numerowany: {{Parametr|4|tak}}) (lub jego skrót: {{Parametr|u|tak}}) podaje cały adres, zdefiujmy go jako, czy jest o wartości niepustej: {{Code|czy_ustęp}}.
 | 5 = {{Code|m}}, {{Code|od małej}} | _5 = Jeśli niepuste, wyświetlany jest link od małej litery, zdefiujmy go jako, czy jest o wartości niepustej: {{Code|od malej}}.
 | 6 = {{Code|d}}, {{Code|od dużej}} | _6 = jeśli niepuste, wyświetlany jest link od dużej litery, zdefiujmy go jako, czy jest o wartości niepustej: {{Code|od dużej}}.
 | 7 = {{Code|t}}, {{Code|pod-ustęp}} | _7 = na stronach zbiorczych skraca nazwę nagłówka, która na stronie artykułów podręcznika byłaby nazwą strony, do substrony, zdefiujmy go jako: {{Code|czy_pod_ustep}}.
 | 8 = {{Code|b}}, {{Code|bieżąca}} | _8 = Jeśli zmienna: {{Code|podstrona}}, lub jej koledzy nie są podane, wtedy adres książki jest liczony względem bieżącej.
}}

{{OpisParametrów
 | tytuł = Parametry dodatkowe:
 | 1 = Szablon posiada też parametry: {{Parametr|bez znaczników|tak}} (skrót: {{Parametr|bz}}) i {{Parametr|bez przetwarzania|tak}} (skrót: {{Parametr|bp}}), które kolejno znaczą, że bez obramowania znacznikowego {{Code|span}} kolorujące link, i bez głębszego, na siłę, przetwarzania linkowego. | nagłówek1=tak
}}

{{OpisParametrów
 | tytuł = Parametry sterowania instrukcją warunkową:
 | 1 = {{Code|o}}, {{Code|astandardowo}} | _1 = Funkcja generuje link do artykułu na stronie zbiorczej, wtedy funkcja tak działa na stronie zbiorczej, jak by nie była nią.
 | 2 = {{Code|c}}, {{Code|nagłówkowo}} | _2 = Funkcja przy fałszywej wartości powyższego parametry, funkcja generuje odśnośnik na danej stronie do obiektu na niej, do identyfikatora jakiegoś elementu, wtedy szablon działa na stronie, jak by był stroną zbiorczą.
}}

----
W tej funkcji jeszcze jest liczona zmienna: {{Code|pelnanazwajednostki}} {{Patrz|pelnanazwajednostki}}, oznaczająca: '''pełną nazwa jednostki''' uzyskana jest, dzięki podanym zmiennym pudełkowym {{m|Pudełko}}, czyli według: {{Code|nazwa przestrzeni nazw}} {{Patrz|nazwa przestrzeni nazw}} i {{Code|nazwa jednostki}} {{Patrz|nazwa jednostki}}, a jeżeli jakaś z tych zmiennych nie została podana, to traktowana jest, jakby była podana, w takim razie te niepodane są liczona na podstawie parametrów aktualnej strony, a jeśli są niepodane, wtedy jest sprawdzane jedynie ich nieistnienie, na podstawie tego wszystkiego jest liczona pełna nazwa jednostki, przy pomocy funkcji: {{sr|#p[&quot;Pełna nazwa jednostki&quot;]|p=Pudełko/Tom II}}, z tej zmiennej jest liczona '''pełna nazwa książki''', używając funkcji: {{sr|#m[&quot;PEŁNANAZWAKSIĄŻKI&quot;]|p=Nazwy/Tom IV}} w funkcjach: {{LinkŚródtytuł|p.Strona_zbiorcza}} i {{LinkŚródtytuł|p.Wolumin}}, parametry pudełek mogą wskazywać na inny artykuł niż aktualny, ale tak nie musi być, byle tylko adres książki się zgadzał z tą aktualną, przy nie podaniu parametrów przestrzennych i jednostki, a z nimi adres woluminy może być inny. Ale parametry pudełek też mogą wskazywać na inny podręcznik, czy wielopoziomowy podręcznik w przestrzeniach nieksiążkowych, jak w przestrzeni {{Np|Project|link=tak}}.

----
Te parametry powyżej są jednocześnie parametrami szablonu {{s|Sekcja referencyjna}} (lub jego wersji skrótowej {{s|sr}}). Te parametry możemy podać też w formie funkcyjnej:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
local sekcja_referencyjna_modul=require(&quot;Module:Sekcja referencyjna&quot;);
local link=sekcja_referencyjna_modul[&quot;Sekcja referencyjna&quot;]{args={strona=..., nazwa=.., podstrona=..., ...}};
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W ramce funkcyjnej parametry ze znakami nienależącymi do alfabetu łacińskiego piszmy w cudzysłowach w nawiasach kwadratowych, czyli w formie: {{Code|[&quot;pod-ustęp&quot;]{{=}}...}}, czy parametry numerowe w nawiasach bez cudzysłowu: {{Code|[1]{{=}}...}}, a parametry normalne piszemy: {{Code|strona{{=}}...}}.

Funkcja w uruchamianiu ma dwa warianty, na normalnej stronie niezbiorczej uruchamiana jest funkcja: {{LinkŚródtytuł|p.Wolumin}}, a na jakikolwiek stronie zbiorczej według '''{{ld|StronicowyParser|Stronicowego Parsera}}''' na podstawie modułu {{lpg|Lua}} w {{lpr|Lua|Scribunto}}, czyli strony zefiniowanej w: {{Code|{{m|StronicowyParser/StronaSubst}}}}, jest uruchamiana funkcja: {{LinkŚródtytuł|p.Strona_zbiorcza}}, (a ta przedostatnia jest uruchamiana przez funkcję: {{Code|{{m|StronicowyParser|CzyStronaSubst}}}}, która zwraca wynik {{Code|tak}}, gdy strona dana jest bieżąca lub podana na podstawie parametrów pudełkowych: {{Code|{{m|Pudełko}}}}, która jest stroną zbiorczą, w przeciwnym wypadku mamy wynik: {{Code|nil}}, gdy nie).

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;&lt;!--
--&gt;{{ProstaStronaKoniec}}&lt;!--
--&gt;{{Kategoria|Opisy funkcji, w Lua w Scribunto, w modułach}}&lt;!--
--&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n47a72oq0kueot6secevmxcz16rtoll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:OpisParametrów/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>64147</id>
    <revision>
      <id>560661</id>
      <parentid>560644</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560661</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3965" sha1="7hvrmguspjic4zc5pnwk7wxnkvbjj56" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.2em;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>7hvrmguspjic4zc5pnwk7wxnkvbjj56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560662</id>
      <parentid>560661</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560662</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3976" sha1="gycnoa9yh46w1qh4vkhxk3a9wjy08zn" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.2em;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>gycnoa9yh46w1qh4vkhxk3a9wjy08zn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560663</id>
      <parentid>560662</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560663</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3982" sha1="ofogpppyg78lxjoj1pkhis0isada0dc" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.2em 0.4em;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>ofogpppyg78lxjoj1pkhis0isada0dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560664</id>
      <parentid>560663</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560664</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3932" sha1="1gljvi7c6bxgao5dxd5pnng7is8sk54" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:600 !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	padding:0.2em 0;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>1gljvi7c6bxgao5dxd5pnng7is8sk54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560665</id>
      <parentid>560664</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560665</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3982" sha1="ofogpppyg78lxjoj1pkhis0isada0dc" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.2em 0.4em;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>ofogpppyg78lxjoj1pkhis0isada0dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560666</id>
      <parentid>560665</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560666</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4003" sha1="gvje2u0joxk46volmjuetbas2oruuf0" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>gvje2u0joxk46volmjuetbas2oruuf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560667</id>
      <parentid>560666</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560667</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4009" sha1="rio90pgbyw9lw36r437ti5712nfm9iy" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.2em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>rio90pgbyw9lw36r437ti5712nfm9iy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560668</id>
      <parentid>560667</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560668</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4009" sha1="048wx81o7gir8e0kgd48a42zx4nxqt3" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:normal !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.3em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>048wx81o7gir8e0kgd48a42zx4nxqt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560669</id>
      <parentid>560668</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560669</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4006" sha1="lrtszaoo8cln3kb678tq0pbe451efrb" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:600 !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.3em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>lrtszaoo8cln3kb678tq0pbe451efrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560671</id>
      <parentid>560669</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560671</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4106" sha1="c8kssgfo2magwnw4wlwznery2pfw9kq" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:600 !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.3em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
		box-sizing:border-box;
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>c8kssgfo2magwnw4wlwznery2pfw9kq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560672</id>
      <parentid>560671</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560672</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4125" sha1="mok3r5i2e2a6rop72o3wtfia5amyhvt" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
	margin-top:0.5em;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:600 !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.3em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
		box-sizing:border-box;
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>mok3r5i2e2a6rop72o3wtfia5amyhvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560673</id>
      <parentid>560672</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>560673</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="4147" sha1="bk3fqsx7k85ch2jo1cvrrakb9n8bvng" xml:space="preserve">div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op{
	display:flex;
	flex-direction:row;
	width:auto;
	font-size:1em;
	line-height:1.4;
	margin-top:0.5em;
	margin-bottom:0.2em;
}
div.gridtabela-moduł-op.tabela-brak.OpisParametrów-grid-op &gt; div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
	width:100%;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
	text-align:left !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł &gt; div.gridtabela-dziecko{
	text-align:left !important;
	color:black !important;
	font-weight:600 !important;
	font-size:1em !important;
	line-height:1.4 !important;
	border: 1px #aaa solid;
	border-bottom:0;
	padding:0.1em 0.3em;
	font-size:95% !important;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	text-align:center;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-1{
	min-width:2rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
	max-width:30rem;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek.kolumna-2:not(.nagłówek-tytuł),
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-3{
	text-align:left;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-align:center !important;
	color:white;
	background-color:black;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a{
	text-decoration:underline;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek a:hover,
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek span.link &gt; a:hover{
	text-decoration:none;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka.kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek code{
	color:unset;
	background-color:unset;
}
div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid{
    grid-template-columns: minmax(0,2rem) minmax(0,auto) 1fr !important;
}
@media all and (max-width:745px), all and (max-device-height:745px){
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid{
		display:flex !important;
		flex-direction:row;
		flex-wrap:wrap;
	}
	div.gridtabela-moduł.OpisParametrów-grid &gt; div.tytuł{
		box-sizing:border-box;
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).wiersz-1.kolumna-3{
		margin-top:-1px;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-1,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-1{
		width:2rem;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-2{
		width:calc( 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.nagłówek-tytuł.kolumna-3{
		width:calc( 100% - 2rem - 5rem + 1px );
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-nagłówek,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2.OpisParametrów-komórka,
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-2:not(.OpisParametrów-nagłówek):not(.OpisParametrów-komórka){
		width: calc( 100% - 2rem + 1px);
		max-width:none;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		width:100%;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		margin-left:0;
	}
	div.gridtabela-moduł.gridtable.OpisParametrów-grid &gt; div.komórka:not(.nagłówek-tytuł).kolumna-3{
		border-left: 1px #aaaaaa solid;
	}
}

/*{{Kategoria|Szablony - arkusze stylów}}*/</text>
      <sha1>bk3fqsx7k85ch2jo1cvrrakb9n8bvng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej/Bibliografia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64500</id>
    <revision>
      <id>560710</id>
      <parentid>560095</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <origin>560710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="79sy4mco5sd9s4tkatgpfj2642qcvm5" xml:space="preserve">* Praca zbiorowa pod redakcją M. Dobrowolskiej, &quot;Matematyka 7 z plusem - Podręcznik dla klasy siódmej szkoły podstawowej&quot;, Gdańsk 2017, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, {{ISBN|9788374209397}}.
* M. Dobrowolska, M. Karpiński, P. Zarzycki, M. Jucewicz, &quot;Matematyka 7 z plusem - Podręcznik dla klasy siódmej szkoły podstawowej&quot;, Gdańsk 2026, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, {{ISBN|9788381185592}}.
* Praca zbiorowa pod redakcją M. Dobrowolskiej, &quot;Matematyka 8 z plusem - Podręcznik dla klasy ósmej szkoły podstawowej&quot;, Gdańsk 2018, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, {{ISBN|9788374209632}}.</text>
      <sha1>79sy4mco5sd9s4tkatgpfj2642qcvm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:MONTHDOP/opis</title>
    <ns>10</ns>
    <id>64508</id>
    <revision>
      <id>560658</id>
      <timestamp>2026-11-09T12:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono nową stronę „{{Podstrona dokumentacji}} &lt;!-- DODAWAJ KATEGORIE NA DOLE STRONY --&gt;  == Użycie == Szablon zwraca nazwę miesiąca w dopełniaczu. Przyjmuje jeden parametr: numer lub nazwę miesiąca w mianowniku. W przypadku niepodania parametru lub podania błędnego szablon domyślnie wywołuje się dla bieżącego miesiąca.  == Opis parametrów ==  == Przykład ==  == Błędy == Błędy należy zgłaszać na stronie {{Kwestie techniczne}}.  == Parametry szablonu ({{Struk…”</comment>
      <origin>560658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="399ylvvcbae52t0m08hxpjimdzgr8z3" xml:space="preserve">{{Podstrona dokumentacji}}
&lt;!-- DODAWAJ KATEGORIE NA DOLE STRONY --&gt;

== Użycie ==
Szablon zwraca nazwę miesiąca w dopełniaczu. Przyjmuje jeden parametr: numer lub nazwę miesiąca w mianowniku. W przypadku niepodania parametru lub podania błędnego szablon domyślnie wywołuje się dla bieżącego miesiąca.

== Opis parametrów ==

== Przykład ==

== Błędy ==
Błędy należy zgłaszać na stronie {{Kwestie techniczne}}.

== Parametry szablonu ({{Strukturyzacja Wizualnego Edytora}}) ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
	}
}
&lt;/templatedata&gt;

== Zobacz też ==

{{BrClear}}
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
++++ DODAWAJ KATEGORIE PONIŻEJ TEJ LINII --&gt;
{{Kategoria|Szablony daty i czasu}}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>399ylvvcbae52t0m08hxpjimdzgr8z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoria:Artykuły z nieprawidłowymi numerami ISBN</title>
    <ns>14</ns>
    <id>64509</id>
    <revision>
      <id>560683</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono nową stronę „{{Kategoria|ISBN}}”</comment>
      <origin>560683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="8tz6jbm4m6v2ju8642h7dyjye2o66tt" xml:space="preserve">{{Kategoria|ISBN}}</text>
      <sha1>8tz6jbm4m6v2ju8642h7dyjye2o66tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:RFC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>64510</id>
    <revision>
      <id>560731</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>17890</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono nową stronę „&lt;includeonly&gt;[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc{{{1}}} RFC&amp;nbsp;{{{1}}}]&lt;/includeonly&gt;”</comment>
      <origin>560731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc{{{1}}} RFC&amp;nbsp;{{{1}}}]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560733</id>
      <parentid>560731</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Persino przeniósł(-osła) stronę [[Szablon:Rfc]] do [[Szablon:RFC]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>560731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc{{{1}}} RFC&amp;nbsp;{{{1}}}]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>560734</id>
      <parentid>560733</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Persino przeniósł(-osła) stronę [[Szablon:Rfc]] do [[Szablon:RFC]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>560731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc{{{1}}} RFC&amp;nbsp;{{{1}}}]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ljegpqixl8x3qu5u73cf4ism6vgfnkd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>