Wikicytaty plwikiquote https://pl.wikiquote.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Specjalna Dyskusja Użytkownik Dyskusja użytkownika Wikicytaty Dyskusja Wikicytatów Plik Dyskusja pliku MediaWiki Dyskusja MediaWiki Szablon Dyskusja szablonu Pomoc Dyskusja pomocy Kategoria Dyskusja kategorii TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 192 642134 642044 2026-05-06T07:11:44Z Nazwa1234 53893 /* O Edwardzie Stachurze */ 642134 wikitext text/x-wiki [[Plik:Edwardstachura.png|mały|{{center|Edward Stachura}}]] '''[[w:Edward Stachura|Edward Stachura]]''' (1937–1979) – polski [[poeta]], [[proza]]ik, [[pieśń|pieśniarz]] i [[tłumacz]]. Zaliczany do grona [[poeci wyklęci|poetów wyklętych]]. ==''Cała jaskrawość'' (1969)== {{osobne|Cała jaskrawość}} (wyd. Czytelnik, Warszawa 1969) * Byli tacy, co rodzili się. Byli tacy, co umierali. Byli też i tacy, którym to było mało. * Chciał dla mnie dobrze. Ale wyszło inaczej. Wyszło na moje. I to jest zawsze lepiej, choćby było najgorzej. * Kto modlił się, do kogo, jakimi słowami, czy mógłby też pomodlić się za nas? ==''Dziennik. Zeszyty podróżne 1''== * Albo się pomyliłeś, albo jesteś pomylony. * Bardziej niż umrzeć, chciałem tylko jednego: żyć. * Bo krew na razie jeszcze mi się nie zmęczyła nigdy. * Czas postawić kropkę nad ipsylonem. * Czy pozwolisz, że się roześmieję z szacunkiem? * – Dałem ci mój adres? Dałem. To odwiedzisz mnie?<br />– Jasne, że odwiedzę.<br />– Kiedy?<br />– Zawsze wtedy, kiedy będzie zaćmienie słońca, bo wtedy nie mam nic do roboty. * Jak powiedział pewien milicjant – smutek jest jak pochód – przemija. * – Mały mózg, średnie serce i wielkie biodra, oto jest kobieta – powiedział facet. * Można się oprzeć o światło, o słoneczne promienie. * Na głupotę nie zawsze pomaga mądrość. Na głupotę często pomaga głupota. * Na pewno jest tak, że to, co przeżywa się z kimś, wspólnie z kimś – przeżywa się podwójnie. * Nawet stojąc w miejscu, można zabłądzić. * Nie ma nic bardziej tragicznego niż żebranie o gest, o uśmiech od ukochanej Istoty. Przy tej tragiczności blednie wielka inna tragiczność, tragiczność cielesnego kalectwa, tragiczność duchowego kalectwa… wielka tragiczność blednie przy tragiczności żebrania o miłość. * Nie można zmartwychwstawać, nie doznawszy najwyższych upokorzeń, czyli w górę nie trzeba być ciśniętym, rzuconym, kopniętym na samo dno, żeby móc ulecieć w górę. Żeby zmartwychwstać. To jest warunek sine qua non. Kto przetrwa wszystkie upokorzenia, aż do najwyższego, ten może się dźwignąć z grobu. * Niektórzy rodzą się przeznaczeni żyć w straszliwym smutku i zwanej tragedii. Tylko miłość wielka, większa od ich przeznaczenia, może ich uratować. * Niektórzy to tak chodzą, jakby się sami nieśli pod pachą. * O miłości się nie mówi. Miłość się wyraża. Słowem również, ale to jest tylko jedna z rozlicznych manifestacji, manifestacja słowna, i nie powiedziałbym, że najlepsza. * Odkrycie jednego z najbardziej przekonywających dowodów na płynięcie czasu: to, że miłość między dwoma ludźmi gaśnie. * Pamiętaj chłopcze, zapisz to sobie mocno w pamięci, scyzorykiem narysuj to sobie na dłoni i zamknij pięść mocno, ściśnij mocno, mocno pięść i nigdy jej nie otwieraj i pamiętaj to, co tam wyryłeś: ten świat nie jest wart ciebie. Nie jest wart tego, żebyś przezeń miał odebrać sobie życie. Twoje życie. * Patrzę, siedzi taka sierota, z wierzchu ładna, jak pobielony grób, a w środku rupiecie i zgnilizna. * Pobrudziłem sobie ostatnie ręce – powiedział facet. * PRZEBIĆ SIĘ PRZEZ OBŁĘD DO SENSU. * Rozdzierający jak tygrysa pazur antylopy plecy – jest smutek człowieczy. * Są takie zjawiska nazwane jak życie, śmierć, wieczność obejmująca to wszystko w dwóch słowach: cała jaskrawość, ale są zjawiska nienazwane jeszcze. Jakie? No właśnie. * Są też ludzie, z którymi, gdy się żyje, to nie ma żadnego życia, bo oni rozmazują życie. Rozmazują istnienie. Wszystko zostaje niemożebnie pomniejszone. Między innymi dlatego, że brak im powagi, dumy, dostojności, tego straszliwego i cudownego napięcia. Humoru również. * To, co zyskuje człowiek cichym płaczem po nocach, to tylko to, że serce bestii jeszcze bardziej twardnieje. Zatem więc nie trzeba płakać. Nie trzeba! * Trudno zostawić w wodzie odciśnięty ślad. * W kolejce po mięso:<br />– Ja tylko 30 deko.<br />– A ja to co? Samochód?<br />– Ja z pracy.<br />– A ja co? Z baletu? * Zdechnę, ale jak człowiek. {{wulgaryzmy}} * Kobiety są setki tysięcy razy silniejsze od nas. Kobieta przylgnie do ziemi i nic ją nie ruszy. Kręci się razem z planetą i nic ją nie ruszy. Żadne burze, ni huragany, sztormy i tak dalej. Nie mówić nawet o łagodnych powiewach, które niejednego z nas zbijają z nóg. Ma wszystko w dupie, inaczej mówiąc. ==''Dziennik. Zeszyty podróżne 2''== * Jutro przyjeżdża Ta, dla której bije mi serce. * Książki się teraz na świecie wydaje, jak w sklepie resztę z drobnego banknotu. Większość z nich można sobie śmiało darować. * Naprawdę i niezależnie od innych rzeczy, cóż to za niesamowita, cudowna przygoda – to życie, moje życie. ==''Fabula rasa'' (1979)== <!-- Cytaty dodawaj w osobnym haśle! --> {{Osobne|Fabula rasa}} * Każda książka jest zawsze tylko książką; (…) wszystkie słowa są zawsze tylko słowami, nigdy nie są tym, co – z mniejszym lub większym popisem – usiłują opisać. * Nie zna smaku prawdziwego życia, kto przez tunel samotności się nie przeczołgał. * Prawdziwy przyjaciel to nie ten, który odwala za ciebie całą robotę, lecz ten który uświadomi ci, że wszystko masz zrobić sam. * Wszystkie zasoby broni, wszystkie arsenały nigdy nie zamienią się w pokój planety. ==''Kropka nad ypsylonem''== (w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 167–181) {{Chronologiczny sekcja}} <!--Uwaga: nie poprawiać; początek każdego cytatu z małej litery i brak kropki na końcu wg tekstu oryginalnego--> * schemacie<br />jak ty nie lubisz tych co ci się wymykają<br />tych co ich nie możesz<br />(…)<br />capnąć<br />drapnąć<br />gzygzatowatym gdakaniem gzagadaknąć<br />(…)<br />nijakością natchnąć<br />(…)<br />policyjną poskromić pałką<br />(…)<br />ujednolicić<br />wytresować * schemacie<br />kacie z kurtką na wacie<br />nihil novi sub Sole * pomóż wspomóż dopomóż wyjątku czuły<br />odeprzeć tłumne armie reguły ** Zobacz też: [[reguła]], [[wyjątek]] * oto pod karną ekspedycją wyrasta w dół mokradło<br />(dla lingwisty-erotomana kurna jego marna<br />jak mówi jeden w poemacie juniora „junioriada”<br />więc dla lingwisty-erotomana<br />mokradło to jest przeważnie mokre prześcieradło<br />lecz my bierzemy abecadło<br />i pakujemy je w imadło<br />i wybieramy nie jak popadło<br />ale mokradło jak mokradło) * nawet nie trzeba będzie delegować delegata<br />żeby z ostępu relegował renegata<br />sam tu podpełznie na czworaka<br />wtedy go cap i za schematu kratę<br />i zakładamy mu krawatę * tam gdzie diabeł już nie może<br />śle kobietę jak tę zorzę<br />co to nie daj Boże <br />niech zatem rusza jak żywa<br />ta co zawsze mi się śniła<br />ultrasuperhiper diwa * w dziekanacie, lola, w trybunacie<br />w kubinacie w konkubinacie<br />w krawacie w kwadracie w kieracie<br />w marynacie w schemacie na etacie<br />nie, nie siostro<br />raczej bracie<br />słuchaj, lola<br />ty nie jesteś polonistką<br />to jest duży plus<br />ja nie jestem antyfeministą<br />to jest drugi wielki plus * dawać jupitery, do jasnej cholery <br /> co ja widzę, mia mamma<br /> widzę wskroś jak promień gamma<br />że ty, suczko, wracasz samma * lola na to<br />jak na lato<br />po wstążeczce po zwroteczce<br />po troszeczku po trochejku<br />ściąga z siebie strój-poemat<br />równo cześnie stripti suje<br />równo grzecznie recy tuje:<br />ty świński ryju, ty świński ogonie, ty świńska nóżko, ty golonko, ty fałdo, ty grubasie, ty pyzo, ty klucho, ty kicho, ty pulpecie, ty żłobie, ty gnomie, ty glisto, … * … wypłynął z zaświatów żeglowny nomen omen i stał się nowym dzionkiem i stał się obwieszczającym koniec zagłady dzwonkiem i stał się gwiżdżącym na to wszystko skowronkiem pod nieboskłonem pod szeroko otwartym niebooknem pod błękitnym bezgranicznym antyplafonem i tak oto stanęła kropka nad ypsylonem<br />{{center|•}} ** Opis: zakończenie poematu. ** Zobacz też: [[ostatnie zdania dzieł literackich]]. ==''List do pozostałych''== (w: ''Fabula rasa. Z wypowiedzi rozproszonych'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 442–444) {{chronologiczny sekcja}} * Umieram<br />Za winy moje i niewinność moją<br />Za brak który czuję każdą cząstką ciała i każdą cząstką duszy<br />Za brak rozdzierający mnie na strzępy jak gazetę zapisaną hałaśliwymi nic nie mówiącymi słowami ** Opis: [[pierwsze zdania dzieł literackich|początek wiersza]]. * Za zagubione klucze rozumienia z malutką iskierką ufności że jeżeli ziarno obumrze to wyda owoc<br />Za samotność umierania * Bo trupem jest wszelkie ciało<br />Bo ciężko strasznie i nie do zniesienia<br />Za możliwość przemienienia<br />Za nieszczęście ludzi i moje własne które dźwigam na sobie i w sobie<br />Bo to wszystko wygląda że snem jest tylko koszmarem<br />Bo to wszystko wygląda że nieprawdą jest<br />Bo to wszystko wygląda że absurdem jest<br />Bo to wszystko tu niszczeje gnije i nie masz tu nic trwałego poza tęsknotą za trwałością * Bo już nie jestem z tego świata i może nigdy z niego nie byłem<br />Bo wygląda że nie ma tu dla mnie żadnego ratunku <br />Bo już nie potrafię kochać ziemską miłością<br />Bo noli me tangere<br />Bo jestem bardzo zmęczony nieopisanie wycieńczony<br />Bo już wycierpiałem<br />Bo już zostałem choć to się działo w obłędzie najdosłowniej i najcieleśniej ukrzyżowany i jakże bardzo i realnie mnie to bolało<br />Bo chciałem zbawić od wszelkiego złego ludzi wszystkich i świat cały i jeżeli tak się nie stało to winy mojej w tym nie umiem znaleźć * Bo wygląda że już nic tu po mnie<br />Bo nie czuję się oszukany co by mi pozwoliło raczej trwać niż umierać trwać i szukać winnego może w sobie ale nie czuję się oszukany<br />Bo kto może trwać w tym świecie niechaj trwa i ja mu życzę zdrowia a kiedy przyjdzie mu umierać niechaj śmierć ma lekką<br />Bo co do mnie to idę do ciebie<br />Ojcze pastewny żeby może wreszcie znaleźć uspokojenie zasłużone jak mniemam zasłużone jak mniemam<br />Bo nawet obłęd nie został mi zaoszczędzony<br />Bo wszystko mnie boli straszliwie<br />Bo duszę się w tej klatce<br />Bo samotna jest dusza moja aż do śmierci<br />Bo kończy się w porę ostatni papier i już tylko krok i niech Żyje Życie<br />Bo stanąłem na początku bo pociągnął mnie Ojciec i stanę na końcu i nie skosztuję śmierci. ==''Miłość czyli życie, śmierć i zmartwychwstanie Michała Kątnego zaśpiewana, wypłakana i w niebo wzięta przez edwarda stachurę''== (w: ''Fabula rasa. Z wypowiedzi rozproszonych'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982) * Artysta! Jak słyszę to słowo, to mi się rzygać chce. ** Źródło: s. 389. * Droga jest jak ciągle odkładane samobójstwo. ** Źródło: s. 355. ** Zobacz też: [[samobójstwo]] * Ludzi można podzielić na dwa rodzaje: tych, którzy są wytworem świata, w którym żyją, i tych, którzy są wytworem samych siebie, którzy, choć świata nie zmienili, nie dali się zmienić światu. Oni chodzą po świecie, a nie świat po nich. ** Źródło: s. 347. ** Zobacz też: [[człowiek]] * Mądrość jest przeważnie bardzo okrutna. Najokrutniejsza jest mądrość snu. Ty śpisz, a tam płaczą ludzie, giną ludzie. ** Źródło: s. 331. ** Zobacz też: [[sen]] * Na czym polega to, że jedni popełniają samobójstwa, a inni cierpiąc nie mniej, a może często więcej, nie popełniają samobójstwa? Na czym polega ta wytrzymałość? ** Źródło: s. 329. ** Zobacz też: [[samobójstwo]] * Wódki są dwa rodzaje: dobra i bardzo dobra. ** Źródło: s. 325. ** Zobacz też: [[wódka]] * Wszystko jest poezją, ale pieniądz nie jest poezją. Ale też pieniądz jest niczym, sam z siebie immanentnie nie istnieje, został wymyślony, jest niczym, choć w tym świecie do tego doszło, że pieniądz jest wszystkim, wszystko można kupić, najgenialniejsze dzieła sztuki, ludzi nawet można kupić, oczywiście tych sprzedajnych, ale poezji się nie kupi. ** Źródło: s. 348. ** Zobacz też: [[pieniądze]] * Wyspy można kupić na Morzu Jońskim czy Egejskim, zamki nad Loarą, wielkie tereny w Brazylii, ale nie kupi się poezji: tego sposobu bycia, który między innymi, zupełnie bezwolnie, mimochodem, fantastycznie ośmiesza pieniądz, a jego siłę nabywczą sprowadza do zera lub, mówiąc raz brutalnie, do dwóch zer. ** Opis: w okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] symbolem dwóch zer oznaczano toalety publiczne. ** Źródło: s. 348. ** Zobacz też: [[poezja]] {{wulgaryzmy}} * Ja (...) dzielę ludzi na wojowników i na kurwy (męskie i damskie). ** Źródło: s. 388. ==''Missa pagana''== (w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 183–196) {{Chronologiczny sekcja}} <!--Uwaga: nie poprawiać; brak kropek na końcu wg tekstu oryginalnego--> * Dla wszystkich starczy miejsca<br />Pod wielkim dachem nieba<br />Na ziemi, którą ja i ty też<br />Zamieniliśmy w morze łez ** Źródło: ''Introit (pieśń na wejście)'' * Człowiek człowiekowi szpadą<br />Człowiek człowiekowi zdradą<br />Lecz ty się nie daj zgładzić<br />Lecz ty się nie daj zdradzić ** Źródło: ''Człowiek człowiekowi'' ** Zobacz też: [[zdrada]] * Człowiek człowiekowi bliźnim<br />Z bliźnim się możesz zabliźnić ** Źródło: ''Człowiek człowiekowi'' * Zaprawdę godnym i sprawiedliwym<br />Słusznym i zbawiennym jest<br />Śmiać się głośno<br />Płakać cicho ** Źródło: ''Prefacja'' * jak po nocnym niebie sunące białe obłoki nad lasem<br />jak na szyi wędrowca apaszka szamotana wiatrem<br />jak wyciągnięte tam powyżej gwiaździste ramiona wasze<br />a tu są nasze, a tu są nasze, a tu są nasze ** Źródło: ''Jak'' * jak lizać rany celnie zadane<br />jak lepić serce w proch potrzaskane ** Źródło: ''Jak'' * pudowy kamień, pudowy kamień<br />ja na nim stanę, on na mnie stanie<br />on na mnie stanie, spod niego wstanę<br />jak suchy szloch w tę dżdżystą noc ** Źródło: ''Jak'' * jak biec do końca, potem odpoczniesz, potem odpoczniesz <br />cudne manowce, cudne manowce, cudne manowce ** Źródło: ''Jak'' * W imię słońca<br /> I jego gońca: <br /> Skowronka gwiżdżącego, amen ** Źródło: ''Komunia'' * Wielkie ci dzięki, ciszo wieczysta, za twoje piosenki ** Źródło: ''Dziękczynienie'' ** Zobacz też: [[cisza]] * Dla wszystkich starczy miejsca<br />Pod wielkim dachem nieba<br />Na ziemi, której ja i ty<br />Nie zamienimy w bagno krwi ** Źródło: ''Ite missa est (pieśń na wyjście)'' ** Opis: zakończenie poematu. ** Zobacz też: [[ostatnie zdania dzieł literackich]]. ==''Oto''== * Cokolwiek pomiędzy ludźmi kończy się – znaczy: nigdy nie zaczęło się. Gdyby prawdziwie się zaczęło – nie skończyłoby się. Skończyło się, bo nie zaczęło się.<br />Cokolwiek prawdziwie się zaczyna – nigdy się nie kończy. * Dorośli naprawdę są dziećmi, a tylko udają dorosłych. I to jest ich całe, jedyne nieszczęście. ** Zobacz też: [[dorosły]] * Książkę dla dzieci może napisać tylko dziecko. * Ludzie są czarni, ludzie są biali, ludzie są czerwoni, ludzie są żółci. Brakuje (...) ludzi niebieskich. Gdzie są niebiescy? ** Źródło: ''Oto'' w: ''Fabula rasa. Z wypowiedzi rozproszonych'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 202. * Przez poznanie siebie człowiek staje się czysty. Przez zobaczenie brudu. Nie przez pranie brudu. Albowiem brudu psychicznego nie da się wyprać. (…) Brud można zobaczyć czystymi, nieoceniającymi, niesądzącymi oczami – i to jest to. Spojrzenia czystych oczu żaden psychiczny brud nie wytrzymuje. Znika doszczętnie. Roztapia się, Rozmywa. Rozwiewa. Puff! I nie ma go. * Za nieznanym tęsknij, ale nieznanego nie wyobrażaj sobie. ==''Pogodzić się ze światem''== {{Chronologiczny sekcja}} * Z matką czuję się bezpiecznie. Bezpiecznie się czuję z nią. ** Opis: napisane 28 maja 1979. * Byłem buntownikiem łagodnym, najłagodniejszym z możliwych, ale krańcowym. Poszedłem do końca. Czy za daleko? Chciałem unieść wszystkie nieszczęścia świata ludzi. I zwariowałem. Ale czy od tego? Nie wiem. ** Opis: napisane 30 maja 1979. ** Zobacz też: [[buntownik]] * Palę papierosa i nie smakuje mi. W szpitalu w Drewnicy paliłem jednego za drugim; też bez smaku. (...) Teraz wypalam paczkę, jakieś dwa razy mniej niż w szpitalu. Gdy byłem człowiekiem-nikt, mogłem z łatwością nie palić. Całymi miesiącami nie paliłem. ** Opis: napisane 31 maja 1979. * Odwiedził mnie przed chwilą Lechu Rojek. Pożaliłem mu się trochę. Powiedział, że muszę odnaleźć resztki samego siebie. Powiedział, że chciałem zbawić wszystkich ludzi, a sam się zgubiłem. Czytał moje książki i mówił: ty nie dajesz ludziom spać, ty ich budzisz do życia. Czytał też ''Fabula rasa''. ** Opis: napisane 31 maja 1979. * Kiedyś, dawno, gdy byłem jeszcze Edwardem Stachurą, pomyślałem, że człowiek za długo żyje. Że powinien żyć jeden dzień jak niektóre motyle. Albo jeden rok, od wiosny do zimy. Schopenhauer mówi, że rozpatrzywszy wszystkie za i przeciw lepiej byłoby, żeby się człowiek nie urodził. Mam 42 lata, a tak się czuję, jakbym dźwigał ich 420. Ostro żyłem. Codziennie coś nowego. Nie wpadłem w żadną rutynę. ** Opis: napisane 14 czerwca 1979. * Ta choroba ma to do siebie, że daje się zauważyć totalna bezradność lekarzy wobec niej. Sprowadza się to do „Jak się pan czuje?” i takiej czy innej grzecznościowej odpowiedzi na to pytanie. ** Opis: o swojej chorobie psychicznej; napisane 19 czerwca 1979. * Skłamałbym, gdybym powiedział, że nie myślę często o samobójstwie jako o wyzwoleniu się z mojego piekła. Ale nie jest to dla mnie oczywiste. Nie ma w mojej biednej głowie ani jednej oczywistości. ** Opis: napisane 22 czerwca 1979. * Ludzie obdarzają mnie swoją dobrocią, ale to wszystko jakby nie docierało do mnie. Zyta, moja eks-żona, którą przypadkowo spotkałem, powiedziała mi, żebym się spytał lekarzy, czy jest możliwy przeszczep palców, to ona byłaby gotowa zaofiarować mi dwa palce. Że z trzema palcami ona sobie poradzi. Oto do jakich poświęceń gotowy jest człowiek. ** Opis: napisane 25 czerwca 1979. * Cokolwiek jest po śmierci, to nie może być gorsze od tego życia tu na padole. Od tych cierpień i mąk. ** Opis: napisane 25 czerwca 1979. * Oto błogosławieństwo ludzi prostych. Dla nich jest tak, jak jest. Jak powinno być, jak mogłoby być – tym sobie głowy nie zawracają. Także nie zawracają sobie głowy tym, dlaczego tak jest, jak jest. Jest tak, jak jest, i to wszystko. Absurdu nigdzie nie widzą. Samo to pojęcie jest im nie znane. Nie znają nawet tego słowa. Są jak drzewa: żyją i umierają. ** Opis: napisane 26 czerwca 1979. ** Zobacz też: [[absurd]] * Nie widzę powodów dla swojego bytowania tu, na ziemi. ** Opis: napisane 1 lipca 1979. * Mam dopiero 42 lata, więc przypuszczalnie szmat czasu przede mną. A czy nie można by wyjść śmierci na spotkanie? Czyż nie byłoby to normalne w mojej sytuacji? ** Opis: napisane 1 lipca 1979. * Kiedy się myśli i myśli o śmierci jako o jedynym wybawieniu, to jak wtedy żyć? ** Opis: napisane 4 lipca 1979. * Umarł ktoś we wsi i matka dzisiaj wybiera się na pogrzeb. Nawet pogrzeb jest sprawą tego świata. Wszystko tu jest z tego świata. Pogrzeb i chrzciny, wesele i imieniny. Wszystko. I żeby móc żyć w tym świecie, trzeba uczestniczyć w jego rytuałach. ** Opis: napisane 4 lipca 1979. ** Zobacz też: [[rytuał]] * Trzeba być specjalnej konstrukcji, żeby móc tak żyć, jak żyje większość ludzi. Praca, dom, spanie. Praca, dom, spanie. Tak można przetrwać życie. Chrzciny, wesele, pogrzeb. ** Opis: napisane 5 lipca 1979. ** Zobacz też: [[życie]] * Ale po co człowiek ma świadomość? Czy po to, żeby jej nie używać, żeby ją w kółko, bez ustanku zagłuszać? Błogosławieństwem człowieka czy przekleństwem jest świadomość? ** Opis: napisane 5 lipca 1979. ** Zobacz też: [[świadomość]] * Jak ciężko jest dać ten jeden krok. Od paru dni wstaję i mówię sobie: „Gdybym to zrobił wczoraj, dzisiaj już nie musiałbym się męczyć”. Gdybyż to było dla mnie oczywiste! Ale ciągle do końca nie jest… ** Opis: napisane 14 lipca 1979. * Czwartek 19 lub 20 lipca<br />Wczoraj byłem z panem Fedeckim <del>w</del> u lekarki w szpitalu w Drewnicy ** Opis: ostatni zapis. ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 199. ==''Siekierezada albo Zima leśnych ludzi'' (1971)== {{osobne|Siekierezada albo Zima leśnych ludzi}} * I niech sobie będą wszyscy mądrzy ze swoimi rozumami, a ja z moją miłością niech sobie będę głupi. * Ludzi coraz więcej, a człowieka coraz mniej. ** Zobacz też: [[człowiek]] * Nie jest chyba ciężko umierać, kiedy się nie umiera samemu. ==''Się''== (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1977) * Ach, pomóż wspomóż dopomóż ty – jedyny jedyniutki wyjątku czuły – odeprzeć tłumne pospolite armie reguły, i ach, cudne manowce, dźwignąć się, powstać, z-podeptanych-przez-demony-powstać, z fatalnego opętania się odpętać (…) i naprzód iść, naprzód zawsze i niesłychanie. * Bo to tak jest, że dla siebie, owszem, można coś tam zrobić, ale dla drugiego człowieka to już można coś niesamowicie pięknego zrobić, wszystko. Wszystko. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'', s. 165. * Czas umarł na czas. Ja umarło na ja. Nie ma ja. Się jest. Się jest się. Się jest duch. Się jest nikt. ** Opis: ostatnie zdania zbioru opowiadań ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Się'', s. 197. * (…) czy wolno taką wiarę i tyle wiary, całą taka wiarę w kimkolwiek pokładać? Chyba nie wolno. Chyba na pewno. Bo jakim prawem? Jeżeli już, to tylko w sobie można całą taką wiarę pokładać. W nikim więcej. * Gdybyś ty był zakochany, to by to było napisane na twojej twarzy, zapalone w twoich oczach, wyryte w twoich ruchach, w całym twoim zachowaniu. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'' * Ja paliłem i patrzyłem na to wszystko poprzez snujący się fantasmagorycznie dym palonego papierosa. – Jesteś mężczyzną; ja, jak widzisz, jestem kobietą. I uśmiechnęła się. Miękko, ale nie kocio. Kobieco, ale nie zalotnie. Choć może zalotnie, ale jakoś nieprzewrotnie. I nieznacznie. Bardzo delikatnie. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'' * Kobieta, jeżeli nie jest szczególnie upośledzona przez los, a już jeżeli jest jako tako ładna, może mieć bez większego trudu każdego mężczyznę... Prawie każdego – sprostowałem w myśli. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'' * Koniec z panem. Z panem amen. Się jest stanem. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Się'' * Nie chcę spać z wieloma mężczyznami, z drugim, trzecim, piątym. Z jednym chciałabym. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'' * Patrzyła w okno, a ja patrzyłem na nią, na jej profil i myślałem: sercem nie mógłbym, bo serce miałem kiedyś jedno i mi się potrzaskało straszliwie i doszczętnie, i nie udało się pokleić skorupek tego dzbanka, ani łzami – tym klejem białym, ani krwią – tym klejem czerwonym, i tak nie mam serca, nie mam, więc sercem nie mógłbym, ale mógłbym taką istotę pokochać SIŁĄ WOLI. SIŁĄ WOLI pokochać istotę taką mógłbym. Pierwszą dziewiczą i wielką i wolną miłością wolnej mojej woli. Skąd ona wzięła się, ta dziewczyna, tu, przede mną, prawie na wyciągnięcie ręki, ona, co jest taka, jak gdyby ją stworzyła jakaś niewysłowiona rozdzierająca tęsknota, już nie serca tęsknota, ale czegoś innego, nie wiem czego… Ducha tęsknota. Moja tęsknota. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Pokocham ją siłą woli'', s. 166. * Rozdzierający<br />Jak tygrysa pazur<br />Antylopy plecy<br />Jest obłęd człowieczy. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''El condor pasa'', s. 43. * (…) są różne szkoły, ale jedna z nich mówi, że nigdy nie jest za późno. Mnie się podoba ta szkoła. Co mówi, że nigdy nie jest za późno. * Szkoły są po to – się pomyślało – żeby było łatwiej żyć. Do szkoły chodzi się po to, żeby się samemu za dużo nie nauczyć. Bo gdyby nie chodzić do szkół, to można by dużo więcej samemu się nauczyć, za dużo więcej, i wtedy już zupełnie nie można by żyć wśród ludzi i ich szkolnych problemów. Szkoły są dobre. Mądre nie są, ale dobre są. ** Źródło: s. 9 ** Zobacz też: [[szkoła]] * To nie ja. Ja to jad. Ja to wąż. Ja to rak. Edmund Szerucki – rak. Janek Pradera – rak. Ja Michał Kątny – rak. Edward Stachura, który nas trzech wymyślił (on, co go też wymyślono, przy jego jednocześnie niezastąpionej pomocy) – po trzykroć rak. Umarł rak. Umarł rak na raka. Ja umarło. Położyło sobie kres. Koniec biografii. Koniec bibliografii. Koniec biobibliografii. Koniec biobibliobleblemafii. ** Źródło: ''Się'' (1977), ''Się'' * (…) w życiu tym dwie są dla człowieka sprawy jedyne do których wszystko powinno schodzić się zbiegać zlatywać jak wszechświat do nowego początku albo jak ptaki na sejmik do dalekiej za morza wędrówki a te dwie sprawy jedyne to: starać się zawsze i wszędzie pomóc drugiemu człowiekowi ale delikatnie nie nachalnie nie brutalnie nie wulgarnie więc to jedno a drugie to: odnaleźć siebie i podać sobie samemu rękę i uśmiechnąć się do siebie. ==''Wszystko jest poezja. Opowieść – rzeka'' (1975)== * Bałem się zawsze i bałem się wszystkiego, ale przecież jednak niemniej szedłem w noc, w każdą noc, jeżeli tak trzeba było. * Co to jest droga? To jest to, co masz na ustach: co krok i wieczne odkładanie samobójstwa. * Dokąd idę? Do słońca. To chyba jasne. * Dopomóż mi, Boże, żebym się dzisiaj nie wpakował w jakąś historię, która mnie raczej nie obchodzi. * Gdzie nas powiedzie skrajem dróg zygzakowaty życia sznur. * I inni, co pomarli lub co zginą z nami, bracia, kamraci, kumple i kompani. Ech, spotka tam w raju nas się kupa luda! Ech, od tupania zadudni niebieska tancbuda! * Kłamstwo nie tylko wykrzywia myślenie, co często prowadzi do katastrofalnych skutków (patrz: Historia Ludzkości), ale i czasami wykrzywia uśmiech, co zaobserwowałem dokładnie u dwu osób. A nikt mi nie powie, że to wygląda ładnie, kiedy się ma wykrzywiony uśmiech. ** Zobacz też: [[kłamstwo]] * Kto nie śpi, ten już coś robi. * Można skonać pod drzwiami ludzi, którzy za ludzi się mają. * Niech nie nadejdzie dzień, gdy przejdziemy ulicą, jeden mimo drugiego, nie spojrzawszy na siebie, ocierając się łokciami jak dwaj spieszni przechodnie. * Przypomniał mi się ten pan z Polonii norweskiej, który mi niedawno w Oslo opowiadał tak: – Ja, proszę pana, byłem w Polsce dwa lata temu i chciałem we Warszawie kupić pomidory. Handlarka kładzie mi pomidory do torebki, ale, proszę pana, same zgniłe. Ja rozumiem, że oni mają rozkaz od Rządu sprzedawać zgniłe pomidory, ale ja nie muszę kupować. I nie kupiłem. – Jasny gwint – mówię – to pan mieszka w Norwegii już trzydzieści lat, a ja mieszkam w Polsce już dwadzieścia pięć lat i pan wie więcej ode mnie, okazuje się. Ja, jej Bohu, nie wiedziałem tego, że sprzedawcy mają rozkaz od Rządu pakować klientom zgniłe pomidory. – No widzi pan. To jest tak: oni mają na straganach pomidory zgniłe i dobre, ale sprzedają te zgniłe, i  zanim sprzedadzą te zgniłe, to te zdrowe przez ten czas zgniją, i tak to, proszę pana, cały czas w kółko sprzedają zgniłe. ** Opis: o sytuacji w [[PRL]], 1973. ** Źródło: Edward Stachura, ''Wszystko jest poezja. Opowieść – rzeka'', wyd. PIW, Warszawa 1975, s. 133–134. * Stojąc w miejscu też można zabłądzić. * Trzeba pisać. Żeby zarobić na chleb. I na podróż do Patagonii. Albo na Alaskę. (…) O czym pisać? O wszystkim. O poezji zatem więc. Bo wszystko jest poezją, każdy jest poetą. (…) Wszystko jest poezją, a najmniej poezją jest napisany wiersz; każdy jest poetą, a najmniej poetą jest piszący wiersze. * Ty się nie przejmuj tym szpitalem. To jest taki smutny szpital. Tu wszyscy wiedzą, że muszą umrzeć, i nic nie robią, tylko bez przerwy umierają. Ja tu nie mam z kim gadać… A z kim teraz gadasz? Masz z kim gadać? Ja tu, wśród tak zwanych żywych, muszę się ciężko naszukać, żeby znaleźć kogoś do gadania. Bo też bardzo dokładnie jesteśmy rozproszeni. I nawet kiedy tych dwóch jest w tym samym miejscu, w tym samym czasie – też mogą się minąć. * W Bełżcu, w gospodzie „Roztocze”, stałem jakiś czas w kolejce do bufetu. Po piwo. Owo wypiwszy, wyszedłem na rynek. Nieopodal przedwojennego Domu Polskiego baby rozłożyły na ziemi krajowy i zagraniczny towar rozmaity. W zgodnym współistnieniu leżą obok siebie rosyjskie socjalistyczne perfumy, adiekałon „Maki” za siedemdziesiąt złotych, i tutka amerykańskiej kapitalistycznej maści na jakieś dolegliwości. Też za siedemdziesiąt złotych. Chłopi sprzedają ogórki po piętnaście złotych kilogram (nie po złotówce za kilo, jak któregoś roku nie tak odległego), kalafiory po cztery i  pięć złotych sztuka i pomidory. Pomidory marne są. Wyglądają jak resztówka sezonu warzywniczego. Ô, saisons, ô, chateaux, ô, Rimbaud. ** Opis: o pobycie w [[Bełżec|Bełżcu]], w drodze na grób muzyka jazzowego Mieczysława Kosza w Tarnawatce, 1973. ** Źródło: Edward Stachura, ''Wszystko jest poezja. Opowieść – rzeka'', wyd. PIW, Warszawa 1975, s. 133–134. * Wódka, jak mówi Edmund Szerucki, to jest człowiek, z którym można porozmawiać. Od czasu do czasu. * Wszystko jest poezją, każdy jest poetą. ** Zobacz też: [[poeta]], [[poezja]] * (…) wypalić się do szczętu. Wszystko oddając życiu. Żeby śmierci, tej zwyczajnej wariatce, nic nie pozostawić w spadku; niech odziedziczy po nas popiół wygasły i niech go sobie rozdmucha, jeżeli chce, na siedem stron, i niech ma przy tym iluzję, że nie jest bezrobotna. ** Zobacz też: [[śmierć]] ==Inne== * Ach, kiedy ona cię kochać przestanie:<br />Zobaczysz!<br />Zobaczysz obcą własną twarz,<br />Jakie wielkie oczy ma strach;<br />Zobaczysz wszystko to samo,<br />Co ja. ** Źródło: ''Zobaczysz'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 225. ** Zobacz też: [[miłość]], [[strach]] * A twe włosy, kłosy zboża<br />co bym chętnie jadł.<br />Po oddaniu do młynarza.<br />I z tej mąki co powstałej,<br />schrupał ten smaczny wypiek.<br />Co zastąpi głód jedzenia<br />Ciebie po kawałku. ** Źródło: ''Bezmiar'' * A w serce moje wstąpił wiatr<br />I tam on zamieszkał, i szumi. ** Źródło: ''Banita'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 219. * Banita boski to mój los,<br />Lecz nie ja go sobie wybrałem;<br />To ona mi wybrała go:<br />Dziewczyna, którą ubóstwiałem. ** Źródło: ''Banita'' * Bardzo ciężko jest zdzierżyć to wszystko. ** Źródło: [https://histmag.org/Edward-Stachura-ostatnie-tygodnie-10529?utm_source=chatgpt.com histmag.org] * Błogo bardzo sławił będę ten dzień,<br />Kiedy na nowo się narodzę,<br />Nawet gdy to będzie śmierci mej dzień. ** Źródło: ''Błogo bardzo sławił będę ten dzień'' * Bo kiedy się żyje miłością, nie przeprowadza się skrupulatnego, naukowego wywodu tej miłości, tylko się kocha. ** Źródło: ''[Wartość poezji]'' w: ''Fabula rasa. Z wypowiedzi rozproszonych'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982. * bo kto śpi nikomu krzywdy nie czyni<br />bo rozumiem nie-bycie i nie-czynienie<br />bo kocham braci moich: Lao-tse, Buddę i Jezusa<br />i kocham wszystkich ludzi i nie potępiam za [tekst nieczytelny]<br />Bo w szpitalu ** Opis: 24 lipca 1979, [[ostatnie słowa]] zapisane na kartce przed popełnieniem [[samobójstwo|samobójstwa]]. ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 193. * Chodzę tu chodzę tam<br />W tłumie ludzi zawsze sam<br />Nie mam już nic<br />Nie mam już nic<br />Ale też nikt mnie nie ma. ** Źródło: ''Jestem niczyj'' * Człowiek człowiekowi wilkiem!<br />Lecz ty się nie daj zwilczyć! ** Źródło: ''Człowiek człowiekowi, czyli dziesięć wskazań i dziesięć przeciwwskazań dla ciebie, sieroto nieboża, Zygmusiu K.'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 255. ** Zobacz też: [[człowiek]], [[człowiek człowiekowi wilkiem]] * Czy jest coś na świecie potworniejszego niż pijana kobieta? Jest. Pijana arystokratka. ** Źródło: ''Księga toastów i humoru biesiadnego'', wybór i oprac. Leszek Bubel, wyd. Zamek, Warszawa 1995, s. 151. * Do okna podszedłem i nawet nie uderzyłem Jurka, nic nie powiedziałem, tylko do okna podszedłem i tak bym sobie popłakał. Tak bym sobie popłakał, ale nawet one – łzy – były przeciwko mnie: jak małe liski pochowane w swych norach lękały się wyjrzeć, chociaż myśliwy dawno już odszedł, chociaż już dawno byłem odszedłem, tak dawno mnie tam nie było, i stałem przy oknie, i tak bym sobie popłakał. ** Źródło: ''Listy do Olgi'' * Dziewczyny, dziewczyny. Siostry miłosiernej mi trzeba. Chyba tego mi trzeba. SIOSTRY MIŁOSIERNEJ. DOSŁOWNEJ I CIELESNEJ. ** Źródło: [https://histmag.org/Edward-Stachura-ostatnie-tygodnie-10529?utm_source=chatgpt.com histmag.org] * Dzisiaj są moje urodziny,<br />Które obchodzę bez rodziny. ** Źródło: ''Urodziny'' * Gdybym tak mogła<br />Wydrzeć sobie serce<br />I być bez serca,<br />Byłoby mi lepiej,<br />Dużo lepiej,<br />Byłoby najlepiej. ** Źródło: ''Smutno'' * … i żaden patriota lokalny nie chce być patriotą globalnym, patriotą świata, patriotą wszechświata, bo to trochę za duże, żeby się z tym utożsamiać, sąsiedzi, i przecież „będę nie zauważony w tłumie ludzkości, i jak tu takim wielkim jak kosmos sztandarem wymachiwać? i komu wymachiwać? Panu Bogu przed nosem? Nie, nie! Precz z kosmopolityzmem! Niech żyje nasz fyrtel, co go tak pięknie opiewał nasz znakomity fyrtlowski poeta, a ten, kto twierdzić się ośmieli, że jego fyrtel jest piękniejszy, tego wezwiemy na pojedynek krasomówczy albo na białą broń, albo na pistolety, albo na bombę atomową”. ** Źródło: ''Nocne popołudnie'', w: ''Opowiadania'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1984, s. 303. ** Zobacz też: [[kosmopolityzm]], [[patriotyzm]] * Jeszcze zdążymy w dżungli ludzkości siebie odnaleźć,<br />Tęskność zawrotna przybliża nas.<br />Zbiegną się wreszcie tory sieroce naszych dwu planet,<br />Cudnie spokrewnią się ciała nam. ** Źródło: ''Jest już za późno, nie jest za późno'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 249. * Kiedy miałem 11 lat, rodzice doszli do wniosku, że należy opuścić słodką Francję i powrócić do jeszcze słodszej Polski. Nie rozumiałem jeszcze wtedy słowa: nostalgia. Teraz dopiero rozumiem, ileż smutku się w nim zawiera. ** Źródło: [https://literatura.wywrota.pl/wiersz-klasyka/37078-edward-stachura-zyciorys-pisany-przez-stachure-w-podaniu-na-kul-.html Życiorys pisany przez Stachurę w podaniu na Katolicki Uniwersytet Lubelski (KUL)] * Kto mi powie,<br />Żeby powstrzymać ręce<br />Które mi się same wyrywają do niej. ** Źródło: ''Ona sobie tego nie życzy'' * Kto mi powie,<br />Żeby powstrzymać serce,<br />Które mi się same<br />Wprost wyrywa do niej. ** Źródło: ''Ona sobie tego nie życzy'' * Mnie to już nikt dawno tak bardzo<br />dawno tak bardzo już nikt nie pielęgnował<br />czy ja jestem blacha albo tygrys<br />że mnie to już nikt dawno tak bardzo nie pielęgnował. ** Źródło: ''Róża'' * Mówiłaś: nigdy nigdy nikt i nic<br />Rozdzielić w życiu nas nie zdoła<br />Mówiłem: zawsze zawsze będę żyć<br />Potężnie zawsze żyć bo kocham<br />Skończyło się<br />Miało wiecznie trwać<br />Skończyło się<br /><br />Już nie ma cię<br />Ach jak szkoda nas<br />Już nie ma mnie ** Źródło: ''Odezwij się'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 239. * Musisz mi pomóc, musisz mi pomóc,<br />Swoją miłością musisz mi pomóc,<br />Musisz pokochać mnie mocniej,<br />Żebym się nie mógł w głęboką wodę<br />Rzucić! ** Źródło: ''Musisz mi pomóc'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 277. * Nie jestem zatwardziałym urazowcem. Tyle że po każdym urazie serce jest mniej spontaniczne dla danej osoby i to jest chyba naturalne. ** Źródło: ''Listy do pisarzy'', wyd. Iskry, 2006 * Nie ma mnie nikt. Jestem niczyj. Jestem niczyj. Jestem niczyj. ** Źródło: ''Jestem niczyj'' * Nie myśl, że nie kocham<br />Lub że tylko trochę kocham.<br />Jak cię kocham, nie powiem, no bo nie wypowiem -<br />Tak ogromnie bardzo, jeszcze więcej może<br />I dlatego właśnie żegnaj,<br />Zrozum dobrze, żegnaj, żegnaj. ** Źródło: ''Z nim będziesz szczęśliwsza'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 280. ** Zobacz też: [[miłość]] * Nieprzebrana jest chwila wiersza (…). ** Źródło: ''Uspokojenie'' * Pamiętasz, stary, dawne czasy szkolne? Najlepszy byłeś w całej siódmej B<br />Potęga w bójce i w nauce orzeł<br />Rój dziewuch wtedy w tobie durzył się<br />Co z tobą stary? Jak papuga trujesz<br />Pijany jesteś, masz herbatę, pij<br />Odpocznij chwilę, trochę wyparujesz<br />A potem, bracie, gdzie cię pędzi, mknij. ** Źródło: ''Dwadzieścia lat później, czyli spotkanie ze szkolnym kolegą w mieście Iks, gdzie czas jakiś się zatrzymałem w drodze na pewien płaskowyż andyjski'' * Pomóż sobie, bo tylko jedynie wtedy pomożesz sobie w tym sensie, że będziesz w stanie nie potrzebować pomocy. * Pomyślałem, że gdybym Cię miał przy sobie w tej chwili, to bym Cię po nogach całował ze szczęścia, a potem bym wstał i bym Cię bił. Tak bym Cię bił. ** Źródło: ''Listy do Olgi'' * Posłuchaj, porzucony przez nią,<br />Nieznany mój przyjacielu: W rozpaczy swojej<br />Nie wychodź na balkon, nie wychodź,<br />Do bruku z góry nie przychodź, nie przychodź,<br />Na smugę cienia nie wbiegaj,<br />Zaczekaj, trochę zaczekaj! ** Źródło: ''Czas płynie i zabija rany'' * Pośród gór i mórz<br />Odezwij się. ** Źródło: ''Odezwij się'' * Potem ona się zjawiła<br />Wszystko dla niej porzuciłem<br />I kochałem ją kochałem<br />Śmierci nic się nie lękałem<br />Potem poszła luty był<br />Już nie żyje ten co żył. ** Źródło: ''Jestem niczyj'' * Przebyłem noc właśnie i nikt mnie nie wita<br />nikt mi żaden nie mówi – bądź pozdrowiony. ** Źródło: ''Przebyłem noc właśnie...'' * Przyjdź do mnie jawnogrzesznico<br />będę cię rozdzierał powoli<br />na wszystkie nadzieje i zespolenie. ** Źródło: ''Próba wniebowstąpienia'' * Przysięgam wam, że płynie czas!<br />Że płynie czas i zabija rany! ** Źródło: ''Czas płynie i zabija rany'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 232. ** Zobacz też: [[czas]] * Ruszaj się, Bruno, idziemy na piwo;<br />Niechybnie brakuje tam nas!<br />Od stania w miejscu niejeden już zginął,<br />Niejeden zginął już kwiat! ** Źródło: ''Nie rozdziobią nas kruki'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 203. * Skąd wzięła się w krainie śmierci<br />Ta żywa zjawa istny cud<br />Tu pośród pustych marnych wierszy<br />Tu gdzie już tylko czarny kurz<br />Biała lokomotywa ** Źródło: ''Biała lokomotywa'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 241. ** Zobacz też: [[kurz]], [[lokomotywa]] * Skocz w pudło gitary,<br />Ratunkowym ona kołem. ** Źródło: ''Piosenka dla juniora i jego gitary'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 253. ** Zobacz też: [[gitara]] * Słońcem byliśmy! Cieniem jesteśmy! Słońcem będziemy! Dziećmi swych dzieci! ** Źródło: ''Piosenka, której nie da się przestać śpiewać'' * Starałem się zawsze, by mój ostatni wiersz był lepszy od najpiękniejszego wiersza świata, tzn. od mojego poprzedniego wiersza (…). Z początku porównywałem siebie do Największych. Myślę teraz, że dobrze jest ustawiać siebie od razu najwyżej. ** Opis: wypowiedź narratora. ** Źródło: ''Która jest jak oliwa na wodę'', „Kamena” nr 23/1986. * Swoją ciekawość świata trzeba umieć doskonalić. * To... to... lepsze niż moje! A wie pan, że ja się uważam za największego poetę świata. ** Opis: opinia o wierszu „Kartka znad Adriatyku” [[Julian Przyboś|Juliana Przybosia]] wyrażona wobec autora. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/ksiazki/7,154165,27492162,stachura-bez-obciachu-bede-wielki-bede-wielki.html Małgorzata I. Niemczyńska, Edward Stachura był przekonany, że jest poetą nie gorszym niż Homer], za Julian Przyboś „Zapiski bez daty” * Trzeba być tak szybkim, jak nadchodząca chwila. * Ty i ja – teatry to są dwa. ** Źródło: ''Życie to nie teatr'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 209. * Ty lubisz mnie,<br />A ona nie;<br />Czemu, słoneczko,<br />Czemu tak jest? ** Źródło: ''Ratuj, słoneczko'' * Urodziłem się… i tak dalej. ** Opis: odpowiedź Edwarda Stachury do tych, którzy dopytywali się o jego życiorys. ** Źródło: Anna Winkler, ''[https://wielkahistoria.pl/dziecinstwo-edwarda-stachury-po-pijanemu-ojciec-ganial-za-nim-po-polu-z-siekiera/ Dzieciństwo Edwarda Stachury]'', WielkaHistoria, 16 stycznia 2020. * We Wszechświecie nie ma miejsc wyróżnionych – co do tego astronomowie zdają się być zgodni. Robaczkowi podpowiada to samo już od bardzo dawna muza wszelkiej delikatności i wszelkiej sprawiedliwości. We Wszechświecie nie ma miejsc wyróżnionych, miejsc faworyzowanych, miejsc uprzywilejowanych, bo tak musi być, bo tak powinno być, bo tak jest właśnie delikatnie i sprawiedliwie. ** Źródło: ''Naprzód, niebiescy'', w: ''Opowiadania'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1984, s. 336. ** Zobacz też: [[Wszechświat]] * Wiem też<br />Wiem<br />Że ty już<br />Nie chcesz mnie<br />A jednak wciąż<br />Nie ruszam stąd<br />Bo może się stanie raz jeden cud<br />I przyjdziesz dotkniesz mnie<br />I powiesz<br />Zostań tu. ** Źródło: ''Może się stanie raz jeden cud'' * Wypłakałem za tobą<br />Oczy niebieskie, królewskie i pieskie. ** Źródło: ''Wypłakałem oczy niebieskie'' * Z nim będziesz szczęśliwsza,<br />Dużo szczęśliwsza będziesz z nim.<br />Ja, cóż –<br />Włóczęga, niespokojny duch,<br />Ze mną można tylko<br />Pójść na wrzosowisko<br />I zapomnieć wszystko. ** Źródło: ''Z nim będziesz szczęśliwsza'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 280. ** Zobacz też: [[szczęście]] * Za nią szaleję jak dziki zwierz. ** Źródło: ''Ratuj, słoneczko'' * Zapomniałem zapiąć rozporka<br />i poszedłem do teatru<br />A w teatrze jak w teatrze<br />ludzie wiszą na czarnych muszkach<br />stąpają po porcelanie<br />i gapią się na mnie jak na Szekspira<br />Cóż różne są drogi do sławy. ** Źródło: ''Zapomniałem'' * Zawsze jak jestem w mieście i patrzę na ten wielki ruch, na ten naród, co się ciągle gdzieś śpieszy i pędzi, to myślę, że ten wielki ruch miastowy to nie jest właściwie żaden prawdziwy ruch, tylko tak zwana iluzja. Wszyscy gdzieś biegną, podążają, pędzą, byle prędzej i oto. I oto wieczorem wszyscy znajdują się tam, skąd rano wyskoczyli ze swoich pudełek. ** Źródło: ''Poranek'', w: ''Opowiadania'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1984, s. 116. * Ze wszystkich kluczy do domów najważniejszy jest wędrownych ptaków klucz. ** Źródło: ''Leksykon złotych myśli'', wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998. * Zginąć by można jak nic: <br />Do żył<br />Jest nóż. <br /><br />Lub w dół<br />Na bruk<br />Z wysoka. <br /><br /> Ale czy warto? <br />Może nie warto?<br />Chyba nie warto... <br />Nie, nie – nie warto. ** Źródło: ''Czy warto'' * Zwalić by można się z nóg<br />Co rusz,<br />Co krok.<br />Co noc,<br />To szloch<br />I rozpacz. ** Źródło: ''Czy warto'' * Życie to jest teatr, mówisz ciągle, opowiadasz;<br />Maski coraz inne, coraz mylne się nakłada;<br />Wszystko to zabawa, wszystko to jest jedna gra<br />Przy otwartych i zamkniętych drzwiach.<br />To jest gra! ** Źródło: ''Życie to nie teatr'', w: ''Wiersze, poematy, piosenki, przekłady'', wyd. Czytelnik, Warszawa 1982, s. 209. ** Zobacz też: [[teatr]], [[życie]] ==O Edwardzie Stachurze== * 24 lipca 1979 roku Sted postanowił umrzeć. Człowiek-nikt, włóczęga, który próbował przekonać świat, że wszystko jest poezją, ale w końcu nie starczyło mu na to sił. Nie był w stanie pojąć, dlaczego na tak pięknym świecie jest jednocześnie tyle okrucieństwa. Usilnie chciał zmienić rzeczywistość. ** Autorka: [[Marcelina Bednarska]] ** Źródło: ''[https://uniwerek.tv/2020/07/25/dokad-ide-do-slonca-to-chyba-jasne-41-rocznica-smierci-edwarda-stachury/ „Dokąd idę? Do słońca. To chyba jasne.” 41. rocznica śmierci Edwarda Stachury]'', uniwerek. tv, 25 lipca 2020. * Albo się go lubi, albo nie – i to już po przeczytaniu kilku pierwszych zdań jego książek. ** Autor: [[Marek Gałązka]] ** Źródło: [https://ksiazki.wp.pl/edward-stachura-skonczyby-w-sobote-75-lat-6145964299671169a ksiazki.wp.pl] * Biała Lokomotywa to oksymoron, poetycka metafora. W czasach, kiedy lokomotywy były po prostu czarne, pisanie o białej lokomotywie było wyrażeniem tęsknoty za innym, mniej szarym światem. Wiersz Edwarda Stachury odwraca mit Orfeusza i Eurydyki. To Eurydyka wysyła Orfeuszowi będącemu w piekle Białą Lokomotywę, która z krainy cieni, mroków, martwych, pustych wierszy ma zawieść go do żywego świata. Dla nas, pokolenia ludzi wędrujących po polskiej zapyziałej prowincji, jeżdżących czarnymi parowozami, Biała Lokomotywa była smugą światła. Mam wrażenie, że to określenie bardzo długo miało takie właśnie znaczenie dla młodych ludzi. Kolejne pokolenia pisały do tego tekstu swoją muzykę. Stała się symbolem. ** Autor: [[Jerzy Satanowski]] ** Źródło: „Gazeta Wyborcza”, Warszawa, 6 listopada 2002. * Był postacią natchnioną i niepokojącą: poprzez swoją bezkompromisowość i szukanie ostatecznego trzonu egzystencji ludzkiej – poezji i prawdy, zdawał się zawstydzać nas wszystkich, tak ciągle zakrzątanych i zababranych codziennymi sprawami. ** Autor: [[Henryk Skolimowski]] ** Źródło: „Wiadomości” 2/1980, Londyn; cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 241. * Był wolny naprawdę, jedynie wtedy, kiedy umierał. Kiedy podcinał sobie żyły, wieszał w myślach. Kiedy kochał, nie będąc kochanym. ** Autor: [[Łukasz Maciejewski]] ** Źródło: ''[https://www.facebook.com/share/19J5vzyyHJ/ Post Łukasz Maciejewski „Aktorki”]'', facebook.com, 14 kwietnia 2025. * Byłem uczniem liceum, kiedy sam dla siebie odkryłem twórczość Stachury. Autor ''Całej jaskrawości'' był pierwszym pisarzem, którego nikt mi nie polecał: przeglądając kolejny numer „Twórczości” natknąłem się na podpisaną nie znanym mi nazwiskiem prozę; była to ''Siekierezada''. Wspominam o tym, by wyjaśnić fakt bardzo ważny dla mojego odbioru twórczości Stachury; mój pierwszy z nią kontakt był kontaktem najsilniejszym. ''Siekierezada'' była po prostu książką, która kilkunastoletniego czytelnika, jakim wówczas byłem, usatysfakcjonowała w pełni. ** Autor: [[Piotr Bratkowski]] ** Źródło: „Literatura” 9/1981, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 248. * Edward Stachura, gdyby przyrównać, zachowując odpowiednie proporcje, jest dla mnie jak Woody Guthrie dla Boba Dylana. ** Autor: [[Marek Gałązka]] ** Źródło: [https://dzieje.pl/wiadomosci/edward-stachura-pisarz-ktory-kierowal-sie-zasada-zyciopisania dzieje.pl] * Edziu we wszystkim i zawsze chciał być najlepszy. Sławny chciał zostać. Powiedział kiedyś, jeszcze w podstawówce, że chciałby mieć w encyklopedii chociaż ze dwie linijki o sobie. ** Autor: Leszek Rojek, kuzyn Stachury ** Źródło: [https://xiegarnia.pl/artykuly/jak-byc-poeta-historia-edwarda-stachury/ xiegarnia.pl] * Gardził pogonią za pieniędzmi. Ojciec nie mógł mu długo darować, że nie uczy się na lekarza czy inżyniera. Przez rodzinę był traktowany jako nieudany egzemplarz. Po jego śmierci zaczęły się spory, bo pozostały tantiemy. Jadwiga Stachurowa rozdzielała honoraria, kierując się matczyną intuicją, ale rodzina nie uniknęła o to awantur. ** Autor: [[Marian Buchowski]] ** Źródło: ''[https://www.pressreader.com/poland/gazeta-wyborcza-duzy-format-0552/20141016/281642483422625 Z Marianem Buchowskim, biografem Edwarda Stachury, rozmawia Marcin Kącki]'', „Duży Format”, 16 października 2014, s. 29. * Hura hura – Broniewski, Stachura<br />Marynara i fryzura – matura. ** Autor: [[Farben Lehre]], ''Matura 2001'' ** Zobacz też: [[Władysław Broniewski]], [[Matura]] * ''I wyszedłem na łąki.''<br />Tak się kończy Stachurowe ''Uspokojenie'', przy którym jesteśmy tu razem, na mazowieckiej równinie, gdzie wezwał się sam swoimi wierszami, swoją prozą, swoimi przekładami, swoim życiem i swoim dziełem, niepewni, jak go pożegnać. (…) po prostu szkoda, że już dla nas niczego nie napiszesz. (…) Jednak w żalu, tak jak to zawsze bywało w Twoich dziełach, znaleźć trzeba pociechę, wszak pisarz nigdy nie umiera naprawdę, on trwa dla wciąż nowych pokoleń, a jego książki wciąż się na nowo objawiają swoją prawdą i pięknem. ** Autor: [[Marian Grześczak]], mowa pogrzebowa, Warszawa, Cmentarz Komunalny Północny, 28 lipca 1979. ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 196. * Itd. – „i tak dalej”, ulubiony idiom Edwarda Stachury – od literackiej roboty do rewelacji i od rewelacji do literackiej roboty. Itd., między blaskiem jedynej prawdy a ozdobnym mówieniem. Aż do ''Listu do pozostałych'' – który oczywiście nie jest listem do kogokolwiek określonego, tylko rozpaczliwym powrotem do całożyciowej, całym sobą robionej artystycznej kreacji. ** Autor: [[Andrzej Falkiewicz]], ''Nie-Ja Edwarda Stachury'', Wydawnictwo A, Wrocław 1995, ISBN 8390059843, s. 63. * Jedno jest pewne: Stachura nie zostawił na ziemi śladu dosadnego, śladu namacalnego. Mimo to zostawił ślad w duszach młodego pokolenia lat siedemdziesiątych. Swą postawą moralną i swą postawą etyczną. To znaczy chciał, żeby swoboda wewnętrzna ducha nie była wyniszczana przez trywializm, małostkowość i totalitarność. ** Autor: [[Wincenty Różański]] ** Źródło: reportaż radiowy Barbary Miczko ''Stachura – los gzygzakowaty'', cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 250. * Jego odmienność polega na bezgranicznej wierności samemu sobie, był nieprzystosowany, chciał żyć tak, jak nakazywało mu jego prawo moralne, a tak się nie da (…) Przechodził krótki okres dręczenia głosami, wykładnik mistycznych ciągot do doskonałości. ** Autorka: lekarka ze szpitala psychiatrycznego „Drewnica”, w którym leczył się Stachura. ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Kamerton, Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 188. ** Zobacz też: [[perfekcjonizm]] * Kobiety traktował często przedmiotowo lub jako eteryczne zjawy. ** Autor: [[Robert Rient]] ** Źródło: [https://zwierciadlo.pl/kultura/retro/522952,1,edward-stachura--lagodny-buntownik.read zwierciadlo.pl] * Naprawdę życie Stachury jest życiopisaniem. ** Autor: [[Henryk Bereza]] ** Źródło: słowo wstępne wygłoszone podczas wieczoru poświęconego twórczości Stachury, 2 grudnia 1970, Dom Literatury w Warszawie, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 273. * Nie był lubiany, bo kto lubi chłopaka, który się mądrzył, który kogoś poprawiał bez przerwy albo zwracał uwagę. My nie byliśmy przyzwyczajeni by zwracać uwagę nauczycielce czy też coś jej odpowiedzieć. On uważał to za swój obowiązek, jeśli miał jakieś uwagi czy coś więcej wiedział, głośno o tym mówił. ** Autor: Maciej Zegarowski, znajomy Stachury z klasy z czasów szkoły podstawowej. ** Źródło: Olga Tyszkiewicz, ''[https://culture.pl/pl/tworca/edward-stachura Edward Stachura {{!}} Życie i twórczość {{!}} Artysta]'', culture.pl, 9 marca 2023. * Nie wyglądał na oszusta. Ale też i nie budził mojej sympatii. Więcej niż średniego wzrostu, blondyn, raczej ciemny niż jasny, mocno zarośnięty. Miał na sobie bardzo obcisłe dżinsy. Cuchnął papierosami i wódką. Mamrotał, że jest poetą (...) Przerwałem monolog Steda, pytając, czy gdzieś na stałe pra­cuje. Zaczął coś przebąkiwać o swoich studiach na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Nie mogłem się zorientować, czy je zaczął, czy też przerwał. Zagadnąłem go o powieść Vercorsa ''Oranie morza'', gdyż akurat była moją lekturą. Mówił o tej prozie z uniesieniem. W tym czasie dotarły do nas eseje Camusa ''Człowiek zbuntowany'', które Sted znał w oryginale znacznie wcześniej. Zadziwił mnie przenikliwością uwag o Sartrze i egzystencjalizmie. ** Autor: [[Romuald Karaś]] ** Źródło: [https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/edward-stachura-wspomnienia-o-edwardzie-stachurze/ teatrnn.pl] * Oni robią jemu krzywdę. Kiedyś żył, to i owszem był znany, ale teraz wszyscy. Nagrody, konkursy robią. Przecie on był normalnym człowiekiem. Robią mu krzywdę, bo tera taka moda na niego jest, a za rok, za dziesięć, kto będzie pamiętał... ** Autorka: Jadwiga Stachurowa ** Źródło: ''[http://www.43bis.media.pl/archiwum,00910.html Przypominamy Edwarda Stachurę]'', 43bis.media.pl, 24 lipca 2009. * Poezja Stachury mnie nie fascynowała, proza bardziej. (...) Natomiast gdy przeczytałem ''Fabula rasa'' i ''Oto'', to już był wschodni, ohydny, denerwujący mistycyzm i wtedy go trochę znielubiłem. ** Autor: [[Marcin Świetlicki]] ** Źródło: ''Nieprzysiadalność: autobiografia'' * Poszukiwał w życiu piękna. Edek z tego pierwszego dziesięciolecia (1961–71) to postać, którą nazwałbym platończykiem (mając na uwadze te trzy nadwartości platońskie: Dobro, Piękno, Prawdę). Wszystko, co Sted napisał, jest prawdą, tam nie ma tzw. fikcji literackiej, np. nie ma groteski – tak przecież w tym czasie modnej. W prozie są to zdarzenia, które przeżył na własnej skórze, to jest proza autentyczna. ** Autor: [[Bogusław Żurakowski]] ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 230. * Są pocztówki, które wysyłał Edward Stachura do siebie i podpisywał Michał Kątny. ** Autor: [[Krzysztof Rutkowski (pisarz)|Krzysztof Rutkowski]] ** Źródło: ''Wszystko jest poezja. Dokumentacja do filmu o życiu poety'' (1990) * (…) słowa bez wartości poetyckiej (zaimki, spójniki itd) nabierają tutaj takiej muzyki (…). ** Autor: [[Tadeusz Kłak]] ** Źródło: ''Do Edwarda Stachury list prywatny'', „Kamena” 15–16/1960, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 40. * Song ma swoją tradycję odrębną. Żywioł, spontaniczność jest jego, jeśli się tak można wyrazić, modelem. U nas za jedyną świadomą próbę nawiązania do tego gatunku uważam twórczość piosenkarską Edwarda Stachury. Stachura pisze właśnie songi. (…) Przy pierwszej lekturze tego zbiorku nieświadom zrazu zamiaru poety, sam tę książeczkę odebrałem, mało powiedzieć, niechętnie. Ani to wiersze, ani to piosenki. Jeśli wiersze, to złe, jeśli piosenki – niezręczne. (…) Estetyczne prawidła poezji czy piosenki nie przystają do tych utworów, bo są to bardzo interesujące i przekonywujące próby uzyskania spontaniczności prymitywu, gdzie nie o doskonałość wyrazu chodzi, ale o zapisanie nie zafałszowanej przez żadną konwencję emocji. ** Autor: [[Zbigniew Bieńkowski]] o tomiku ''Piosenki''. ** Źródło: „Kultura” 3/1974, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 115. * Stachura dokonał rzeczy niebywałej: zachwycał zarówno absolwentów zasadniczych szkół zawodowych, jak i studentów uniwersyteckich wydziałów humanistycznych oraz wybredną i snobistyczną bohemę stolicy; urzekał wybitnych pisarzy, takich jak Jarosław Iwaszkiewicz czy Julian Przyboś, a nawet budził podziw wyrafinowanych intelektualistów w rodzaju Andrzeja Falkiewicza. ** Autor: [[Marian Buchowski]] ** Źródło: [https://nto.pl/ikar-w-wygodnym-obuwiu/ar/4646880 nto.pl] * Stachura, jak można sądzić, nie prowadził jakiejś autentystycznej gry z czytelnikiem, a w kolejnych książkach realizował praktykę pisarską w zgodzie z własną intuicją i uzewnętrzniał postawę artysty stawiającego sztuce najwyższe wymagania. Ten maksymalista pełen niezgody na oczywistość tysiącletnich doświadczeń ludzkości (jego bohater próbuje nawet wygrać ze śmiercią), szybko dochodził do pytań o sens i cel pisania, stąd autotematyzm i niechęć do „zawodowego” uprawiania literatury, stąd próby naruszania konwencji. ** Autor: [[Marian Buchowski]] ** Źródło: ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Kamerton, Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 270. * Stachuro ty już idziesz górą<br />A nam tu w dolinie gorzko i ponuro. ** Autor: [[Andrzej Garczarek]], ''Do Piotrowskiego Poety'' * (…) szkoda, że zamienia się to chwilami w zwykłe klituś-bajduś. ** Autor: [[Krzysztof Mętrak]] ** Opis: o tomie ''Falując na wietrze''. ** Źródło: „Współczesność” 15/1966, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 73. * Zdarzają się jednak pisarze z urodzenia i z absolutnej konieczności. Oni od samego początku przeczuwają ryzyko największych kosztów wewnętrznych, oni, zanim jeszcze zaczną pisać, już wiedzą, jaka jest cena literatury. Kimś takim jest w moim głębokim przekonaniu Edward Stachura. ** Autor: [[Krzysztof Rutkowski (pisarz)|Krzysztof Rutkowski]], Nota redakcyjna do: Edward Stachura, ''Poezja i proza'', t.5., Czytelnik, Warszawa 1982, ISBN 8307003784, s. 446. * Zmarł śmiercią, jak każda śmierć, tragiczną. ** Autor: Krzysztof Rutkowski, Wstęp do: Edward Stachura, ''Poezja i proza'', t.1., Czytelnik, Warszawa 1984, ISBN 8307003784, s. 23. * (…) żył zgodnie z neoromantycznym przekonaniem, że człowiek racjonalny to człowiek niekompletny, że należy kontemplować świat poza zasłoną pozorów, wracać do natury i docierać do prawdy, która jest, tkwi gdzieś we mnie i tkwi gdzieś w nieruchomym świecie. Oto przedpole jego panteistycznej metafizyki. Wymagało to – ten rodzaj manifestowanej jedności życia i literatury – sposobu życia, który wykluczał fałsz, i pisania, które by fałszu było wyzbyte. Wymagało szacunku dla pierwotnych olśnień, moralnej czystości, męskich wyznań, łaknących liryzmu i czułości. Ale wymagało też konfliktu z życiem codziennym, praktycznym, mieszczańskim, domeną Heideggerowskiego „Się”; bo krzątanina codzienna, bo wszechwładne konwencje oddalają od prawdy i uwłaczają istocie istnienia. ** Autor: [[Krzysztof Mętrak]], Mowa wygłoszona w dniu Zaduszek 1979 roku. ** Źródło: „Literatura” 30/1981, cyt. za: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 255. {{wulgaryzmy}} * Kto nie czyta Stachury, jest jak chuj ponury. ** Autor: nieznany ** Opis: napis na murze. ** Źródło: Jakub Beczek, ''[https://natemat.pl/304931,prawda-a-mit-edwarda-stachury-tego-jeszcze-nie-wiedzieliscie Zmarł 40 lat temu, ale nadal jest wzorem buntownika. Prawda a mit Edwarda Stachury]'', natemat.pl, 7 kwietnia 2020. ==Zobacz też== * ''[[Siekierezada]]'' – ekranizacja [[Kategoria:Edward Stachura|!]] [[Kategoria:Samobójcy]] [[Kategoria:Polscy poeci]] [[Kategoria:Polscy pisarze]] ozrav42yu62tkz2exoanonwxk1fy96r 0 756 642129 627184 2026-05-05T18:41:21Z Nazwa1234 53893 /* */ 642129 wikitext text/x-wiki [[Plik:Buddha meditating.jpg|mały|{{center|Budda Siakjamuni}}]] '''[[w:Budda Siakjamuni|Budda Siakjamuni]]''' (właśc. '''Siddhartha Gautama''', ok. 560–480 p.n.e.) – [[Indie|indyjski]] [[książę]], mędrzec, [[filozof]], twórca [[buddyzm]]u, w Mahajanie i Wadźrajanie tożsamy z [[Absolut]]em; w [[hinduizm]]ie bywa uważany za wcielenie Wisznu. ==''Kanon Mahajany''== {{osobne|kanon Mahajany}} ===''Amitabha Sutra''=== {{osobne|Amitabha Sutra}} <small>(wyd. Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974)</small> * Jeśli dobry mężczyzna lub kobieta słyszą wypowiadane imię Amitabhy i zachowują je w swoim sercu bez zwątpienia choćby przez jeden dzień (…), odrodzą się w Krainie Najwyższej Błogości Buddy Amitabhy. * Ponieważ widzę w tym pożytek, wypowiadam te słowa: Jeśli żywa istota je usłyszy, powinna czynić życzenie: „Odrodzę się w tej krainie”. ===''Avatamsaka Sutra''=== {{osobne|Avatamsaka Sutra}} <small>(''Buddyjska nauka o wszech-całości'', Garma C.C. Chang, wyd. A, Kraków 2010 oraz Słowa Buddy, Norbu, Warszawa 2010)</small> * Jak głuchy muzyk, który sprawia radość innym, ale nie może cieszyć się własną muzyką: taka jest Dharma bez medytacji. * Umysł jest jak malarz. Umysł wytworzył złożenia. Wszystkie istniejące światy są obrazami namalowanymi przez umysł. ===''Diamentowa Sutra''=== {{osobne|Diamentowa Sutra}} <small>(Na podstawie angielskiego tłumaczenia A.F. Price’a chińskiego przekładu Kumaradżiwy (IV w.n.e.) tłum. polskie Karma Jesze Dordże, Mu Dziu)</small> * Ci, którzy widzą moje ciało jako zwykłą formę i słyszą mój głos jako zwykły głos, wkroczyli na błędną ścieżkę – tacy ludzie w rzeczywistości mnie nie widzą. * Prawda jest niewyrażalna i nie do ogarnięcia. Ona ani istnieje, ani nie istnieje. Ta niewyrażalna zasada stanowi podstawę różnych doktryn wszystkich mędrców. ===''Lankavatara Sutra''=== {{osobne|Lankavatara}} <small>(wyd. Ekotech 2009; tłum. Zbigniew Becker)</small> * Budda Dharmata jest Ostateczną Zasadą Rzeczywistości, z której biorą swe istnienie wszelkie rzeczy, lecz która sama w sobie wykracza poza wszelkie określenia. * Buddowie nie nauczają Dharmy, która jest zależna od liter. Każdy, kto naucza doktryny zależnej od liter i słów, jest tylko gadułą, ponieważ Prawda jest poza literami, słowami i księgami. ===''Surangama Sutra''=== {{osobne|Surangama Sutra}} <small>(Wg przekładu chińskiego Paramitiego, 705; na podst. tłum. angielskiego Lu K’uan Yu)</small> * Jeśli umysł poszukuje umysłu, to, co z natury nie jest iluzją, tworzy iluzję. Jeśli powstrzymasz całe chwytanie, nie znajdziesz nic realnego. Jeśli to, co nie jest iluzją, uspokoi się, gdzie jeszcze można dopatrzeć się iluzji? * Wszystkie żywe istoty podlegają reinkarnacji przez różne światy, z powodu dwóch wypaczonych, rozróżniających i fałszywych poglądów, które, gdziekolwiek się pojawią, wciągają w kołowrót samsary. Co jest przyczyną tych fałszywych poglądów? Powstają z powodu indywidualnej i zbiorowej karmy. ===''Sutra Buddy Medycyny Tathagaty Lazurytowego Blasku, Jego Przeszłych Ślubowań, Zasług i Zalet''=== {{osobne|Sutra Buddy Medycyny Tathagaty Lazurytowego Blasku, Jego Przeszłych Ślubowań, Zasług i Zalet}} <small>(Wg angielskiego tłumaczenia Hsuan Jung, International Buddhist Monastic Institute, 2001)</small> * Mańdziuśri, kiedy Czczony Przez Świat Budda Medycyny kroczył ścieżką bodhisattwy, uroczyście złożył Dwanaście Wielkich Ślubów, by spełnić wszelkie pragnienia czujących istot.(…) Z tej przyczyny, Mandziuśri, wszyscy gorliwi mężczyźni i kobiety powinni składać życzenia odrodzenia się w tej krainie. * Na wschód od tego świata, przemierzając tak wiele krain Buddy jak wiele jest ziaren w Gangesie, istnieje świat zwany Czysty Lazuryt. Budda tej krainy zwany jest Buddą Medycyny, Tathagatą Lazurytowego Blasku (…). ===''Sutra Królewskiego Samadhi''=== <small>(wyd. Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi, 2003)</small> {{osobne|Sutra Królewskiego Samadhi}} * Ciało Tathagaty powinno być określane jako, w swej esencji, podobne przestrzeni, niewidzialne, przekraczające zakres widzenia – tak należy postrzegać Absolutne Ciało. Niepojęte, przekraczające sferę myśli, nieoscylujące między błogością i cierpieniem, przekraczające iluzoryczne rozróżnienia, nieumiejscowione nigdzie (…) przekraczające namiętności, niepodzielne, przekraczające nienawiść, stabilne, przekraczające zaślepienie, wyjaśniane poprzez znamiona pustki, niezrodzone, przekraczające narodziny, wieczne z punktu widzenia zwykłego doświadczenia, nierozróżnialne w aspekcie Nirwany, opisywane słowem „niewysłowione”, uspokajające w głosie, jednorodne w odniesieniu do konwencjonalnej Prawdy, konwencjonalne w odniesieniu do Absolutnej Prawdy – zgodny z prawdziwą nauką Absolut. * Moc koncepcji spowodowała wiarę w istnienie świata. Skupiając się na swych percepcjach, głupcy wykonali tę pracę. ===''Sutra Kwiatu Lotosu Cudownego Prawa''=== {{osobne|Sutra Kwiatu Lotosu Cudownego Prawa}} <small>(wyd. Wetherhill/Kosei, Nowy Jork, Tokio 1974; tłum. Karma Jesze Dordże, Mu Dziu)</small> * Jedynie osiągnięcie najwyższej mądrości Buddy jest prawdziwą nirwaną. * Jestem królem Prawa, Absolutem co do Prawa, i dlatego pojawiam się na tym świecie, aby uspokoić wszystkie stworzenia. ===Tathagatagarbha Sutra=== {{osobne|Tathagatagarbha Sutra}} * Czy Buddowie pojawiają się na świecie, czy nie, natura buddy wszystkich istot jest wieczna i niezmienna. To jest tak, że jest ona zasłonięta splamieniami. Kiedy Tathagata pojawia się na świecie, szeroko propaguje Dharmę, aby usunąć ich ignorancję i cierpienie i oczyścić ich uniwersalną mądrość. * Kiedy obserwuję wszystkie istoty swoim okiem buddy widzę ukrytą pod splamieniami chciwości, pożądania, gniewu i głupoty stabilnie usadowioną czcigodną mądrość buddy, wgląd buddy i ciało buddy. Dobrzy synowie, wszystkie istoty, chociaż odnajdują w sobie rozmaite splamienia, posiadają naturę buddy, która jest wiecznie bez skazy i która jest pełna cnót nie różniących się od moich. Co więcej, dobrzy synowie, to jest tak jakby osoba jasnowidząca dostrzegała ciała Tathagatów zasiadających w pozycji lotosu wewnątrz kwiatów, których płatki nie są jeszcze rozwinięte, a które po opadnięciu płatków objawiają wszystkim tathagatów. ==''Kanon palijski''== {{osobne|kanon palijski}} ==='' Anguttara Nikaya''=== {{osobne|Anguttara Nikaya}} * Nie wierzcie w jakiekolwiek przekazy tylko dlatego, że przez długi czas obowiązywały w wielu krajach. Nie wierzcie w coś tylko dlatego, że wielu ludzi od dawna to powtarza. Nie akceptujcie niczego tylko z tego powodu, że ktoś inny to powiedział, że popiera to swym autorytetem jakiś mędrzec albo kapłan lub że jest to napisane w jakimś świętym piśmie. Nie wierzcie w coś tylko dlatego, że brzmi prawdopodobnie. Nie wierzcie w wizje lub wyobrażenia, które uważacie za zesłane przez Boga. Miejcie zaufanie do tego, co uznaliście za prawdziwe po długim sprawdzaniu, do tego, co przynosi powodzenie wam i innym. ** Źródło: III, 65 ''Kalama Sutta'' * Są żony jak mordercy: z umysłem zepsutym, nieczułe, innych mężczyzn kochają, ale swymi mężami pogardzają, gotowe nawet zabić tego, który zdobył ich swym bogactwem. Są żony jak złodziejki: Cokolwiek mąż kupi, zarobi dla niej lub zapracuje, ona stara się jeszcze coś z tego podbierać. Są żony tyrany: zgnuśniałe, żarłoczne, skłonne do wylegiwania się, gwałtowne, złośliwe i nieokrzesane, takie dominują nad mężczyzną, który ich utrzymuje. Są takie żony jak matka: ze współczuciem troszczą się o swego męża, jak matka o syna, z dbałością zarządzają majątkiem. Są żony przypominające siostrę: trzymają się swego małżonka niczym młodsza siostra starszego brata i skromnie wypełniają jego życzenia. Są żony i przyjaciółki zarazem: których widok męża zawsze cieszy jak widok przyjaciela po długim rozstaniu, szlachetne i cnotliwe, oddane swemu mężowi. Są żony posłuszne: łagodne i lękliwe, znoszące męża cierpliwym sercem, chętnie spełniające jego pragnienia. ** Źródło: IV, 91 ''Sujata Sutta'' ===''Digha Nikaya''=== {{osobne|Digha Nikaya}} * Pamiętam czas, kiedy byłem braminem, Wielkim Stewardem, i nauczałem swych uczniów drogi do zjednoczenia ze światem Brahmy. Jednakże, Pańczasigho, takie święte życie nie prowadzi do rozwiania złudzeń, do beznamiętności, wygaśnięcia, spokoju, doskonałej wiedzy, oświecenia, do Nirwany, a jedynie do odrodzenia w świecie Brahmy. Natomiast moje święte życie prowadzi niezawodnie do rozwiania złudzeń, beznamiętności, wygaśnięcia, spokoju, doskonałej wiedzy, oświecenia, do Nirwany. To jest Szlachetna Ośmioraka Ścieżka, czyli: Właściwe Poglądy, Właściwa Postawa, Właściwa Mowa, Właściwe Działanie, Właściwy Tryb Życia, Właściwy Wysiłek, Właściwa Uważność, Właściwa Koncentracja. ** Źródło: XIX, 61 ''Mahāgovinda Sutta'' * Tathagata rodzi się od czasu do czasu w świecie jako Arhat, zupełnie oświecony, bogaty w mądrość i dobroć, Błogosławiony, Budda. Doskonale zna wszystkie światy i jest niedoścignionym przewodnikiem zbłąkanych śmiertelników, nauczając bogów i ludzi. Jego zrozumienie wszechświata jest takie, jakby go oglądał twarzą w twarz. (…) wie wszystko o wszystkich stworzeniach (…), a wiedzę tę czyni zrozumiałą i naucza jej innych. Prawda, którą głosi, jest cudowna w swym początku, cudowna w swym rozwoju i cudowna w swym spełnieniu: propaguje wzniosłe życie w całej swej czystości i doskonałości. ** Źródło: XIII, 40 ===''Khuddaka Nikaya''=== ====''Dhammapada''==== {{osobne|Dhammapada}} <small>(skt. ''Dharmapada''; wg przekładu z pali Acharyi Buddharakkhity)</small> * Ani matka, ani ojciec, ani żaden krewny nie może nam przynieść większego pożytku niż nasz własny, opanowany umysł. ** Źródło: III, 43 * Głupiec, który wie, że jest głupi, przynajmniej w tym jest rozumny. Głupiec, który siebie uważa za mędrca – ten to dopiero jest głupi. ** Źródło: V, 63 ====''Sutta Nipata''==== {{osobne|Sutta Nipata}} <small>(wyd. Curzon Press Ltd. 1985)</small> * Ci, którzy rozkoszują się naukami głoszonymi przez Szlachetnych, są niezrównani w mowie, myśli i działaniu; są zrównoważeni w pokoju, uprzejmości i medytacji i uzyskują wiedzę i mądrość. ** Źródło: 330 * Dla Tathagaty wszystkie aspekty i poziomy umysłu są jasne. Więc kiedy ktoś, kierując się w stronę wyzwolenia, osiąga swój cel, Tathagata wie, jaki poziom on osiąga. ===''Majjhima Nikaya''=== {{osobne|Majjhima Nikaya}} * Jeśli można znaleźć wartościowego przyjaciela<br />Cnotliwego, wiernego towarzysza,<br />Wtedy pokonaj wszelkie przeciwności<br />I wędruj z nim szczęśliwie i świadomie.<br />Ale jeśli nie znajdziesz wartościowego przyjaciela,<br />Cnotliwego, wiernego towarzysza,<br />Wtedy jak król, który opuszcza swe utracone królestwo,<br />Wędruj samotnie jak słoń przez dżunglę.<br />Lepiej jest iść samemu niż w towarzystwie głupców. ** Opis: słowa, które Budda wypowiedział, opuszczając skłóconych mnichów. ** Źródło: 128 ''Upakkilesa Sutta'' * Nawet gdyby bandyci mieli brutalnie ucinać piłą wasze kończyny, ten, kto pozwoli sobie na nienawiść w stosunku do nich, sprzeciwi się mojej nauce. ** Źródło: 21 ''Kakacūpama Sutta'' ===''Samyutta Nikaya''=== {{osobne|Samyutta Nikaya}} * Pragnienie wiąże z tym światem,<br />Opanowanie pożądania wyzwala,<br />Dzięki porzuceniu<br />pożądania wszystkie więzy<br />są odcinane. ** Źródło: I, 69 ''Iccha Sutta'' * Wciąż w kółko męczy się i trudzi;<br />Wciąż w kółko głupiec idzie do łona.<br />Wciąż w kółko rodzi się i umiera;<br />Wciąż w kółko noszą go do grobu.<br />Ale ten, kogo mądrość jest szeroka jak świat,<br />nie rodzi się w kółko,<br />Bo osiągnął ścieżkę<br />nieodradzania się. ** Źródło: VII,12 ''Udaya Sutta'' ==''Tantry''== {{osobne|Tantry}} ===''Hevajra Tantra''=== <small>(cyt. za: ''Przekroczyć Próg Mądrości'', EJB, Kraków 1997)</small> * Świat przenika błogość, która przenika i sama jest przenikana. Tak jak zapach kwiatu zależy od kwiatu, i bez kwiatu jest niemożliwy, podobnie bez formy itd. nie można by było dostrzec błogości.(…) A zatem cały świat jest spontanicznie doskonały, ponieważ spontaniczna doskonałość jest jego naturą. Kiedy umysł znajduje się w oczyszczonym stanie, jego esencją jest również nirwana. * Wszystkie istoty są buddami; jest to jednak przesłonięte powierzchownymi splamieniami. Kiedy zostaną one usunięte, natychmiast stają się buddami; co do tego nie ma wątpliwości. ===''Kalaczakra Tantra''=== <small>(cyt. za: Lecso Philip, ''As Long As Space Endures'', Snow Lion Publications, 2009)</small> * Jak jest możliwe przeżyć rozkosz z córką bezpłodnej kobiety we śnie, tak można doświadczyć błogości płynącej z czystej praktyki wizualizacji zrodzonej z pustki. * Wszystkie istoty wyłaniają się z czasu. Czas nieustannie je pochłania. Czas jest Władcą, który dzierży diament o naturze dnia i nocy. ===''Tantra Zwana Źródłem Wszystkich Rytuałów Tary, Matki Wszystkich Tathagatów''=== <small>(Willson Martin, ''In Praise of Tara – Songs of the Saviouress'', Wisdom Publications, 1986)</small> * Panie, wszyscy Buddowie Trzech Czasów są nieograniczeni. Jakże więc Ona mogła ich zrodzić? Jak może być ich Matką?<br /><br />– To prawda, Mańdziuśri, rzekł Pan. – Ale wszyscy Buddowie Trzech Czasów też nie narodzili się i nie umrą, nie są splamieni ani nie są nieskalani, nie zwiększają się ani nie zmniejszają; ze swej natury przebywają w Nirwanie. Taka jest natura wszystkich dharm. * To, co Ostateczne, jest Nirwaną; Prawo Uniwersalne jest Nirwaną; jest to synonim Prawdziwego Celu. To Wielkie Współczucie. Natura konwencjonalna jest synonimem samsary. Matka, z której powstali Buddowie Trzech Czasów, znajduje się poza tym; dlatego jest poza samsarą i cierpieniem. Tarę uważa się więc, Mańdziuśri, za Matkę. ==Inne== * Budda przebudził się ze snu niewiedzy i zobaczył, jakimi rzeczy naprawdę są. ** Źródło: ''Sutra Trzech Klejnotów'' * Ci, których męczą letnie upały, tęsknią za światłem jesiennego księżyca, nie zastanowiwszy się nawet, że te sto dni ich życia przeminie na zawsze. ** Źródło: Matthieu Ricard, ''W obronie szczęścia'', Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza 2005. * Ci, którzy mnie miłują i szanują, powinni czynić tak jak Attadattha. Nie oddajecie mi czci jedynie poprzez ofiarowanie kwiatów, perfum i kadzideł ani poprzez to, że przychodzicie, by mnie odwiedzić; oddajecie mi cześć jedynie poprzez praktykowanie Dhammy, której was nauczałem, która jest Lokuttara Dhamma ** Źródło: ''Opowieść o Starszym Attadattha'' * Krzywdzenie, zabijanie, kaleczenie i wiązanie, kradzież, kłamstwo, oszukiwanie i podstęp, przekręcanie pism i popełnianie cudzołóstwa – to czyni człowieka nieczystym, nie zaś jedzenie mięsa ** Źródło: (Sn.242). * Demon ziemskich pożądań zawsze próbuje zwieść umysł człowieka. Jeśli w twoim pokoju mieszka żmija, to musisz ją wygnać, abyś mógł spać spokojnie. Musicie zerwać okowy doczesnych namiętności i odrzucić je precz, jak uczynilibyście ze żmiją. Musicie zdecydowanie bronić waszych umysłów. ** Źródło: Bukkyo Dendo Kyokai, ''Nauka Buddy'', wyd.1. * Dla bodhisattwów każda czująca istota jest jak własne dziecko. Ich serca wypełnione są szczerym pragnieniem pomagania innym. ** Źródło: ''Sutra Ozdoby Mahajany'' * Jesteś swoim jedynym mistrzem, któż jeszcze mógłby nim być… ** Źródło: „Diamentowa Droga” nr 22, s. 28. * Jeśli wiesz, że ciało jest nieczyste, to go nie pokochasz. Bez miłości nie będzie przywiązania. Brak przywiązania jest wolnością. ** Źródło: ''The Amitabha Sutra'', Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974. * Kontempluj myśli jako nietrwałe. ** Źródło: ''The Amitabha Sutra'', Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974. * Kontempluj zjawiska jako pozbawione jaźni. ** Źródło: ''The Amitabha Sutra'', Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974. * Miłość w przeszłości jest tylko wspomnieniem, miłość w przyszłości jest tylko oczekiwaniem. Prawdziwa miłość żyje w teraźniejszości. ** Źródło: „Diamentowa Droga” nr 32 * Nawet jeśli przez tysiące kalp wyrządzaliśmy niewyobrażalne zło, oczyścimy je w jednej chwili dzięki odczuwaniu szczerego żalu. ** Źródło: ''Sutra Złotego Światła'' * Nawet składanie nieskończonych ofiar wypełniających całe wszechświaty przed świętymi istotami nie dorównuje praktyce dobroci. ** Źródło: ''Sutra Księżycowej Lampy'' * Niewielu ludzi przekracza na drugi brzeg. Większość jedynie ugania się tam i z powrotem po tym, na którym są. ** Źródło: ''Mahaparinibbana Sutta'' * Oddani przyjaciele to najlepsza rodzina. ** Źródło: „Diamentowa Droga” nr 22, s. 28. * Pokonuj złych ludzi swym opanowaniem. Nie daj się im wyprowadzić z równowagi. Jeśli są złośliwi, nie bądź złośliwy w zamian. Jeśli wściekły pies ugryzie cię, a ty ugryziesz go w odwecie, sam staniesz się psem. ** Źródło: ''The Amitabha Sutra'', Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974. * Ponieważ naturalne pragnienia są niezliczone, nauczanie jest nieograniczone, a ponieważ nauczanie jest nieograniczone, znaczenia są niezliczone. Niezliczone znaczenia powstają z jednego prawa (…). Ponieważ Tathagata, bohater świata, jest wolny w Prawie, wszystkie głoszone przez niego prawa są również takie jak to. Chociaż nauczanie na początku, w środku i u końca zupełnie tak samo skutecznie zmywa iluzje czujących istot, początek nie jest środkiem, a środek nie jest końcem. Nauczanie na początku, w środku i u końca jest takie samo w wyrażaniu, ale różni się od siebie w znaczeniu.(…) Gdy znaczenie zmienia się, rozumienie żyjących istot zmienia się. Gdy rozumienie zmienia się, osiąganie prawa, zasługa i droga także zmieniają się. ** Źródło: ''Sutra Niezliczonych Znaczeń'' * Tathagata mówi: ten, kto zasługuje na karę, musi być ukarany, a ten, kto zasługuje na nagrodę, ma być nagrodzony. Ale jednocześnie uczy nie czynić szkody ni krzywdy żadnej żywej istocie i być zawsze pełnym miłości i dobroci. Ale te dwie nauki nie sprzeciwiają się sobie bynajmniej; ten bowiem, kto zasługuje na karę za popełnione występki, nie cierpi przez nieżyczliwość czy złą wolę sędziego, lecz w skutek swego własnego czynu; jego postępowanie ściągnęło nań cierpienie, które wykonawca prawa musi mu zadać. Gdy sędzia wydaje wyrok, niech nie żywi w swym sercu żadnej niechęci dla przestępcy, ale też niech morderca skazany na śmierć rozumie, iż jest to nieunikniony skutek jego własnego czynu. ** Źródło: Carus Paul, ''Nauka Buddy. Pytania generała Simhy'', Unus, Wrocław 1991. * Tathagata uczy, że każda wojna, w której człowiek zabija swego brata, jest godna ubolewania; ale nie mówi, że ci, którzy walczą w słusznej sprawie po wyczerpaniu wszystkich środków dla zachowania pokoju, są godni potępienia. Jest to wina tego, kto jest tej wojny właściwą przyczyną. ** Źródło: Carus Paul, ''Nauka Buddy. Pytania generała Simhy'', Unus, Wrocław 1991. * Ten, kto utrzymuje dyscyplinę moralną, jest źródłem wszelkiej radości. (…) jest chwalony przez cały świat. ** Źródło: ''Sutra utrzymywania moralnej dyscypliny'' * Umysł jest pozbawiony umysłu, ponieważ ma naturę przejrzystego światła. ** Źródło: ''Sutra Doskonałości Mądrości'' * Umysł nie ma kształtu. Nie ma koloru. Nie ma egzystencji. Jest jak przestrzeń. ** Źródło: ''Sutra, o którą prosił Maitreja'' * W górach lub na stromych zboczach, w dolinach lub przepaściach, w domu lub na ulicy, a może na brzegu rzeki… Gdzie na Ziemi wydam swoje ostatnie tchnienie? Jednak miejsce to nie jest znane. To całkowicie usuwa powab świata. ** Źródło: ''Sutra Dobrej Armii'' * W naturze ludzi głupich leży smutek i wpadanie w depresje, jeżeli coś im się nie uda, oraz zadowolenie i egzaltacja, gdy rzeczy rozgrywają się zgodnie z ich oczekiwaniami. Mądrzy potrafią przejść w równowadze przez trudne i przyjemne chwile. ** Źródło: „Diamentowa Droga” nr 18, s. 32 * Wewnątrz pojedynczego atomu istnieje wiele wszechświatów i wiele rzeczywistości wewnątrz jednego włosa. ** Źródło: „Diamentowa Droga” nr 22, s. 29 * Wielki królu, kiedy zostaniesz przebity włócznią Pana Śmierci, pęknie cała twa duma. Nie będzie dla ciebie żadnego schronienia. Nikt cię nie obroni i ci nie pomoże. Będziesz wił się w męczarniach choroby. Usta twe wyschną, zmieni się kolor tej skóry. Ledwo co będziesz mógł się poruszać. Nie będziesz mógł pracować. Będziesz się tarzał we własnej flegmie, śluzie, moczu i wymiotach. Twój oddech będzie krótki. Lekarze będą cię unikać. Zakończy się twój samsaryczny żywot. Będziesz bał się wysłanników Pana Śmierci. Twój oddech ustanie i z lęku otworzysz usta. Opuścisz ten świat i odrodzisz się w zupełnie innym miejscu. Ogarnie cię ciemność. Spadniesz w przepaść i będziesz targany wodami oceanu i wiatrem karmicznym. Nie będziesz wiedział, gdzie jesteś. Nie będzie nikogo, komu mógłbyś rozdać swój majątek. Będziesz wzywał matkę, ojca, dzieci, ale nikt cię nie usłyszy – Nie będzie dla ciebie żadnego schronienia. Nikt nie przyjdzie ci z pomocą. Jedynym ratunkiem jest potężny król, czyli Dharma. ** Źródło: ''Sutra wyjaśnień dla króla'' * Wszelkie uczucia są cierpieniem czy to przyjemne czy nieprzyjemne, wszak przyjemne uczucia prowadzą do nieprzyjemnych. ** Źródło: ''The Amitabha Sutra'', Dharma Realm Buddhas Association, San Francisco 1974. * Żadna religia nie jest ważniejsza niż ludzkie szczęście. ** Źródło: Dzigme Rinpocze, ''Dojrzewanie Wolności'', Hung, Opole 2006. ==O Buddzie Siakjamunim== * Bardzo możliwe, że wiadomości nasze o życiu i roli wielkich ludzi, takich jak Herakles, Budda, Jezus, Mahomet, którzy tak znacząco wpłyneli na dalszy rozwój dziejów, nie zawierają ani odrobiny prawdy. Zresztą musimy przyznać, że ich rzeczywiste życie obchodzi nas bardzo mało. Wielcy ludzie należą do nas w tej postaci, jaką nadały im legendy stworzone przez wyobraźnię tłumu. ** Autor: [[Gustave Le Bon]], ''[[Psychologia tłumu]]'', Biblioteka filozofów, przekład Bolesław Kaprocki, wydawnictwo Hachette Polska, ISBN 9788375752205, s. 44. ** Zobacz też: [[Herakles]], [[Jezus Chrystus]], [[Mahomet]] * (…) Budda (…) nie ma cech moralnego nadzorcy, nie jest sędzią sprawiedliwym i ostatecznym, którzy karze za zło i nagradza za dobro. Co więcej – filozofia buddyjska poszła chyba najdalej w Japonii w nauczaniu, że każdy człowiek jest potencjalnym Buddą i każdy ma szansę odkryć kiedyś w sobie własne światło, bez względu na to, jak dotąd postępował. ** Źródło: Jacek Izydorczyk, ''Hanzai znaczy przestępstwo'', Wolters Kluwer Polska, 2008, s. 21, 22. * Budda, tak naprawdę, nie przedstawił tylko pewnej filozofii. Rzucił on człowiekowi prawdziwe wyzwanie. ** Autor: [[Carl Gustav Jung]] ** Źródło: Frédéric Lenoir, [https://archive.ph/divdH ''Spotkanie buddyzmu z Zachodem'', buddyzm.edu.pl] * Jak wiadomo, Budda (…) niczego sam nie napisał i nie pozostawił żadnego świadectwa pisanego swej nauczycielskiej działalności. Zapamiętane przez uczniów nauki i zasady życia religijnego przekazywane były ustnie przez długie stulecia zanim zostały ostatecznie zapisane. Opracowanie tekstów zawierających naukę Buddy jest dziełem mnichów. ** Autor: [[Marek Mejor]], ''Sanskrycka literatura buddyjska'', „Studia indologiczne” nr 1/1994, s. 75. ** Opis: innego zdania jest buddolog Erich Frauwallner. Również ''Mahāparinibbāna Sutta'' z [[Digha Nikaya]] wskazuje, że przed śmiercią Budda udzielał wyraźnych wskazówek jak należy weryfikować zasłyszane nauki przed włączeniem ich do kanonu sutr. * Kobiety, głosił Budda, są bardziej lubieżne i mają słabszą wolę niż mężczyźni. Nieustannie snują intrygi, by uwieść niezdecydowanych mężczyzn. ** Autor: [[Elizabeth Abbott]], ''Historia celibatu'' * Mówią, że „ja” i świat powstają ze stwórcy takiego jak Przeznaczenie, Bóg, Brahma, Wisznu lub zewnętrznych atomów albo ukrytej substancji, która jest prawdziwa. Jedynie Wszechwiedzący powiedział, że trzy sfery („zewnętrzny” świat, „wewnętrzne” doznania i ciało „między” nimi) są wyłącznie umysłem. ** Źródło: [[III Karmapa]], ''Siastra o rozróżnianiu świadomości i pierwotnej mądrości'' * Najstarsze części owego kanonu powstały już w pierwszych dziesięcioleciach po śmierci Buddy, w okolicy gdzie nauczał, i spisano je w potocznym języku tej okolicy, w tzw. ''ardhamagadhi'' ** Autor: [[Erich Frauwallner]], ''Historia filozofii indyjskiej'', PWN, 1990, s. 173. * Nauki o Czterech Szlachetnych Prawdach wygłosił Budda po raz pierwszy w Sarnath, 7 tygodni po osiągnięciu Oświecenia. Był to początek pierwszego cyklu Nauk. Budda nauczał prawdy o cierpieniu, prawdy o przyczynie cierpienia, prawdy o ustaniu cierpienia, prawdy o drodze wiodącej do ustania cierpienia.(…) Budda Siakjamuni zaczął przekazywać Nauki tzw. drugiego cyklu 16 lat po osiągnięciu Oświecenia. Cykl ten zawiera pouczenia o „braku cech” – o Pustce wszelkich zjawisk. Nie chodzi tu o negację ich bytu, lecz o wyjaśnienie rzeczywistej Natury zjawisk.( …) wszystkie rzeczy istnieją współzależnie. (…) 27 lat po osiągnięciu Oświecenia, w miejscu zwanym Szrawasti rozpoczął Budda przekaz tzw. trzeciego cyklu Nauk. Treścią tych Nauk jest Natura Buddy przenikająca wszystkie istoty – Przejrzyste Światło Natury Umysłu. Pouczenia te dotyczą owych właściwości, obecnych już teraz w Naturze Buddy, a rozkwitających w chwili osiągnięcia Stanu Buddy. ** Autor: [[III Tenga Rinpocze]], ''Sutry i Tantry Drogi Buddyzmu, Góry'', Kraków 1994. * Na ziemi żyło dwóch wielkich geniuszy – Budda i Lenin. ** Autor: [[Peldżidijn Genden]] ** Źródło: Baabar, ''Historia Mongolii'', Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, s. 393. * Otworzyłem antologię tekstów religijnych, wpadłem od razu na to zdanie Buddy: „Żaden przedmiot nie jest wart, aby go pragnąć”. Natychmiast zamknąłem książkę, bo co można czytać jeszcze po takim stwierdzeniu? ** Autor: [[Emil Cioran]], ''Wyznania i anatemy'' * Ponieważ Budda nie interesował się studiowaniem Wed, czy praktykowaniem rytuałów okrzyknięto go ateistą. To jest absolutnie fałszywe. Budda był osobą o czystym sercu. (…)<br />Wśród nauk Buddy na pierwszym miejscu były Prawda (Satya) i Prawość (Dharma). Obydwie te nauki zawarte są w Wedach. ** Autor: [[Sai Baba]] ** Źródło: [http://www.saibaba.ws/articles1/saibabaonbuddha.htm ''Sai Baba on Buddha'', saibaba.ws] (ang.) * Prawdopodobnie Budda jest ostatnim z religijnych geniuszy, z którym chrześcijaństwo będzie musiało się skonfrontować. ** Autor: [[Romano Guardini]] ** Źródło: Jacek Konarski, [https://archive.ph/7MH4j ''Krzyż albo koło, czyli moja teologia religii'', ekumenizm.pl, 7 listopada 2003] * Równolegle do lekcji z teorii atomu musimy zwrócić się ku problemom epistemologicznym, z którymi zetknęli się już tacy myśliciele jak Budda i Laozi, próbujących zharmonizować naszą sytuację widzów i aktorów w wielkim dramacie egzystencji. ** Autor: [[Niels Bohr]] ** Źródło: ''Forma i Pustka. Od buddyzmu do nauki i z powrotem'', Hung, Opole 2005 ** Zobacz też: [[Laozi]] [[Kategoria:Budda|!]] ardllqvr3kezqqooes6chp5jglw7bur 0 1115 642137 640827 2026-05-06T08:36:57Z Nazwa1234 53893 /* B */ 642137 wikitext text/x-wiki '''[[w:Józef Piłsudski|Józef Klemens Piłsudski]]''' (1867–1935) – [[Polska|polski]] [[polityk]] i [[żołnierz]], pierwszy marszałek Polski, mąż stanu, Naczelnik Państwa, dwukrotny [[premier]] [[Polska|Polski]] i jeden z twórców jej niepodległości. {{IndeksPL}} [[Plik:Józefpiłsudski.jpg|mały|{{center|Józef Piłsudski}}]] {{Wulgaryzmy}} ==A== * A gdym się zastanowił nad narodem, z którym mnie wiązało wszystko, co cieszy, i wszystko, co boli, wszystko, co we mnie myśli, i wszystko, co czuje, przychodziłem do przekonania, że moje dziecinne marzenia i rojenia zespalają się z moim młodzieńczym światopoglądem. Socjalista w Polsce dążyć musi do niepodległości kraju, a niepodległość jest znamiennym warunkiem zwycięstwa socjalizmu w Polsce. ** Źródło: [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'']; cyt. za: lewicowo.pl ** Zobacz też: [[niepodległość]], [[socjalizm]] * Agentury jak jakieś przekleństwo idą dalej bok w bok i krok w krok. Moi panowie, gdym wziął za temat tę prawdę, wybrałem ją rozmyślnie i nie dla czego innego, jak dlatego, aby kropkę nad „i” postawić, aby nie było powiedziane, że my musimy menażować prawdy agentury. Polskę, być może, czekają i ciężkie przeżycia. Podczas kryzysów – powtarzam – strzeżcie się agentur. Idźcie swoją drogą, służąc jedynie Polsce, miłując tylko Polskę i nienawidząc tych, co służą obcym. ** Opis: z przemówienia na zjeździe legionistów w Kaliszu, 7 sierpnia 1927. * Ameryka dała nam serce w pomocy, przykład w metodzie pracy. Dziękujemy za jedno i drugie. ** Opis: wpis w albumie podarowanym w podzięce za pomoc [[Herbert Hoover|Herbertowi Hooverowi]] przez Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom, 1 czerwca 1922. ** Źródło: [http://skany.wbp.lodz.pl/pliki/bibik/bibik_29/bibik_29.pdf, ''Herbert Hoover a Polska''], Biuletyn Informacji Bibliotecznych i Kulturalnych, Rok 9 Numer 1 (29), BIBiK, wbp.lodz.pl, luty 2005. ** Zobacz też: [[Stany Zjednoczone]] ==B== * Balansujcie dopóki się da, a gdy się już nie da, podpalcie świat! * Bić kurwy i złodziei. ** Opis: odpowiedź na pytanie, jaki jest program jego partii. ** Źródło: [https://buzz.gazeta.pl/buzz/7,163510,8645784,top-7-cytatow-z-pilsudskiego-czyli-brutalizacja-polityki-w.html buzz.gazeta.pl] * Bo ni z tego ni z owego mamy Polskę na pierwszego. * Bodaj że z czasem trzeba będzie cokolwiek w program (PPS) wprowadzić gwarantującego Żydom pewne prawa w owym raju polskim. (…) w tym znaczeniu, że w program można by wprowadzić punkt w postaci uchwały zjazdowej mówiącej specjalnie o Żydach, jako że mogą sobie w przyszłej Polsce zostać Żydami, jeśli im się to podoba i jako że będziemy bronili ich praw jako narodowości. No, ale to przyszłość. ** Opis: w liście z lutego 1902 do [[Kazimierz Kelles-Krauz|Kazimierza Kelles-Krauza]]. ** Źródło: [[Timothy Snyder]], ''Nacjonalizm, marksizm i nowoczesna Europa Środkowa. Biografia Kazimierza Kelles-Krauza'', tłum. Marta Boguta, Warszawa 2011. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Bramy przepastne śmierci dla niektórych ludzi nie istnieją. Świadczą o prawdzie wielkości takiej, że prawa wielkości są inne, niż prawa małości. (…) W imieniu Rządu Rzeczypospolitej polecam panom odnieść trumnę Juliusza Słowackiego do krypty królewskiej, bo królom był równy. ** Opis: przemówienie podczas ceremonii złożenia trumny z prochami [[Juliusz Słowacki|Słowackiego]] na Wawelu. * Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo,<br />zwyciężyć i spocząć na laurach to klęska. Kto chce, ten może, kto chce, ten zwycięża, byle chcenie nie było kaprysem lub bez mocy. ** Źródło: dedykacja dla „Żołnierza Polskiego”, 24 grudnia 1918. ==C== * Chcemy Polski niepodległej, abyśmy tam mogli urządzić życie lepsze i sprawiedliwsze dla wszystkich. * Choć nieraz mówię o durnej Polsce, wymyślam na Polskę i Polaków, to przecież tylko Polsce służę. ** Opis: o sobie. ** Źródło: [https://buzz.gazeta.pl/buzz/7,163510,8645784,top-7-cytatow-z-pilsudskiego-czyli-brutalizacja-polityki-w.html buzz.gazeta.pl] * Co by o mnie powiedziano, gdybym więźnia Szlisselburga zamknął w twierdzy. ** Opis: o wykreśleniu [[Kazimierz Pużak|Kazimierza Pużaka]] z listy przeznaczonych do aresztowania liderów Centrolewu w tzw. procesie brzeskim w 1930. ** Źródło: [https://www.polskieradio.pl/39/247/Artykul/185587,-Kazimierz-Puzak polskieradio.pl, 11 sierpnia 2008] * Co się tam dzieje (…) co ten Cankow, mówcie mi o tym, czego on chce? Aha, rządy silnej ręki, dyktatura jednego stronnictwa. To ciekawe, jak to się zmienia wszystko; demokraci, mówicie, i rządy silnej ręki. Wieszają, mówicie, mordują, to ciekawe, może tak i trzeba? ** Opis: o Aleksandrze Cankowie, dyktatorze Bułgarii. ** Źródło: Władysław Baranowski, ''Rozmowy z Piłsudskim…'', s. 191. * Czego krzyczysz… co noga? A tamtemu głowę urwało i nie krzyczy, a ty o takie głupstwo. ** Opis: żarty kierowane do ciężko rannych żołnierzy. * Czego pan chce, pokoju czy wojny? ** Opis: pytanie zadane premierowi [[Litwa|Litwy]] Augistinasowi Voldemarasowi, po jego przemówieniu na posiedzeniu Ligi Narodów w Genewie 9 grudnia 1927. ** Źródło: [https://twojahistoria.pl/2018/01/13/czego-pan-chce-pokoju-czy-wojny-jak-jozef-pilsudski-ustawil-do-pionu-litewskiego-dyktatora/ twojahistoria.pl], 13 stycznia 2018. * [To] człowiek o wielkiej wiedzy, fachowej i żywej inteligencji. (…) W nieszczęściach jedyny: nie opuszcza go nigdy zdrowy optymizm, tężyzna żołnierza i dobry humor. ** Opis: o gen. Tadeuszu Rozwadowskim, po tym jak osadzono go w wileńskim więzieniu na Antokolu. * Czyż to trzeba być dyktatorem? Jestem człowiekiem silnym, lubię decydować sam. Ale gdy patrzę na historię mojej ojczyzny, nie wierzę – naprawdę – aby można było rządzić w niej batem. Nie lubię bata. ** Opis: wywiad dla „La Matin”, 1926. ==D== * Dla żołnierza wojna to nie jest to, co dla panów ubranych w tużurek; wojna dla żołnierza – to kochanka. I tak, jak pierwsza miłość tkwi zawsze w pamięci dojrzałego mężczyzny, tak samo dla mnie, dla żołnierza, wojna, którą przeżyłem razem z Legionami, z Brygadą, którą dowodziłem, jest tym pierwszym pocałunkiem i to jest wszystko wspomnienie i ciężkie, i piękne, i te wszystkie wspomnienia tak serce niewolą, a tak dużo z nich jest z Lublinem związanych, tak dużo z nich z Lublinem i ziemią Lubelską w nierozerwalny węzeł się wiąże. Niech mi więc będzie wolno i w stosunku do Lublina tę serdeczność serca wyrazić, niech mi będzie wolno w imieniu własnym i tych biednych chłopaków, którymi dowodziłem, zatraconych, szukających drogi, nieraz zwątpiałych i zbolałych, wyrazić jeszcze raz, dziś, gdy wielkimi już jesteśmy, wyrazić w imieniu nas, maluczkich żołnierzy, głęboką i serdeczną wdzięczność. ** Opis: przemówienie w [[Lublin]]ie, 11 stycznia 1920. ** Źródło: ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 135. * Józef Piłsudski: Do mnie, dziecko, będziesz strzelał?<br />Henryk Piątkowski: Tak, bo taki mam rozkaz. ** Opis: krótka wymiana zdań z młodziutkim porucznikiem Henrykiem Piątkowskim, który dowodził stojącym przy moście plutonem szkoły podchorążych rezerwy podczas przewrotu majowego. ==G== * Gdy dookoła nas wre wszędzie kłótnia i zawiść partyjna, gdy dygoce i rozpala się niechęć dzielnicowa, trudno, by żołnierz był spokojny. ** Opis: o przyczynach zamachu majowego. * Gdy myślę o dziejach tak oryginalnych naszego państwa, naszego narodu, gdy myślą się przenoszę do dawnych czasów, gdy Polska z map świata, jako państwo polityczne, wymazana była, widzę historię wielką mistrzynię życia, jak cicho stąpa, zbiera swoje prawdy, zbiera wszystkie grozy świata, wszystkie jego radości. Myślę, że gdy przechodzi ona tak, jak ongi przed upadkiem Rzeczypospolitej, tak i teraz, i po naszej ziemi, po naszych osadach, tak samo cicho, patrząc na ludzi, zbierając wszystkie mądrości i wszystką głupotę, to sądzę, że nieraz wiele musi prawd przepuszczać, i tylko dzięki zaiste niepojętej, a tak wielkiej i niezbadanej litości boskiej, ludzie w tym kraju nie na czworakach chodzą, a na dwóch nogach, udając człowieka. ** Opis: fragment odczytu wygłoszonego 21 marca 1926 w sali „Colosseum” w Warszawie. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. * Gdy nam ciężko było, umieliście dać osłodę naszego życia, umieliście z taktem, godnym serca polskiego, podkreślać to, co w nas żyło, że byliśmy nie zatraceńcami, nie sługami, ale tymi, którzy bronią własnej ojczyzny. Umieliście zawsze znaleźć w sobie ten takt i wyraźnie powiedzieć, że nas witacie, kochacie i miłujecie, jako żołnierzy polskich. Umieliście wtedy, gdy nad wami, jak nad całą Polską, wisiała ciężka przemoc, tym cięższa, że w bagnet uzbrojona, tym cięższa, że działo się to podczas wojny, z jej dzikimi i ciężkimi prawami, umieliście zdobyć się na podkreślenie, że jeżeli my związani byliśmy z armią obcą, to wy specjalnie nas spośród tej armii obcej wybieracie i specjalnie nas, jako żołnierza polskiego czcicie. ** Opis: o pobycie ułanów [[Legiony Polskie|Legionów Polskich]] w lipcu 1915 roku w Lublinie. ** Źródło: ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 135. * Gdy podejmuję ważne decyzje, modlę się wpierw do Matki Bożej Ostrobramskiej. ** Autor: Wacław Jędrzejewicz, ''Józef Piłsudski. Życiorys.'' * Gdy Sejm jest rozwiązany, to posłów nie ma – nie istnieją – każdemu wolno sądzić, że o ile chcą zatrzymać swe uprawniania, to muszą być uważani, jak to podkreślam, za zwyczajne ścierwo, które musi zatruwać swoim istnieniem powietrze. ** Opis: o rozwiązaniu Sejmu w 1930 i posłach ówczesnej opozycji. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,26260197,poslowie-to-bydlo-i-scierwo-90-lat-temu-jozef-pilsudski.html wyborcza.pl], 5 września 2020 * Generał Haller Józef. Straci powagę u podwładnych w bardzo szybkim tempie z powodu swoistej demagogii i szukania za wszelką cenę popularności zaczynając od podoficera, kończąc na swoim ordynansie. Gadatliwy bez miary i końca. Żadna tajemnica nie jest pewna w jego ręku. ** Opis: o [[Józef Haller|Józefie Hallerze]]. ** Źródło: Maciej Gablankowski, [http://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/ ''Co Piłsudski naprawdę myślał o swoich generałach?''], ciekawostkihistoryczne.pl, 3 sierpnia 2016. * Generał Haller Stanisław. Na dowódcę armii zdatny, nie ma kaprysów co do otoczenia i sam sobie da radę w każdym sztabie. Jako szef Sztabu Wodza Naczelnego jest bardzo dobrym i lojalnym pracownikiem. ** Źródło: Maciej Gablankowski, [http://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/ ''Co Piłsudski naprawdę myślał o swoich generałach?''], ciekawostkihistoryczne.pl, 3 sierpnia 2016. * Generał Rozwadowski Tadeusz. Zdolna i szybko orientująca się głowa. Żadnych zdolności organizacyjnych i administracyjnych. Przypominałby mocno znaną historyczną postać Prądzyńskiego, robiącego na poczekaniu kilka planów jeden za drugim, nie mając żadnej mocy charakteru, by którykolwiek konsekwentnie przeprowadzać. W personaliach dowodzenia błądzi jak małe dziecko w lesie. ** Opis: o [[Tadeusz Rozwadowski|Tadeuszu Rozwadowskim]]. ** Źródło: Maciej Gablankowski, [http://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/ ''Co Piłsudski naprawdę myślał o swoich generałach?''], ciekawostkihistoryczne.pl, 3 sierpnia 2016. * Generał Szeptycki Stanisław. Przy każdym niepowodzeniu zwala zawsze winę na podwładnych i przełożonych. Do dowodzenia najwyższego nie nadaje się z powodu braku charakteru. Na szefa Sztabu Naczelnego Wodza nie nadaje się, nawet osobistemu nieprzyjacielowi jego bym nie doradzał. ** Opis: o [[Stanisław Szeptycki|Stanisławie Szeptyckim]]. ** Źródło: Maciej Gablankowski, [http://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/ ''Co Piłsudski naprawdę myślał o swoich generałach?''], ciekawostkihistoryczne.pl, 3 sierpnia 2016. * Głowa moja pełna jest najdzikszych sprzeczności! ** Źródło: „Polityka”, 14 maja 2005. * Głową muru nie przebijesz, ale jeśli zawiodły inne metody, należy spróbować i tej. ==H== * Historię swoją piszcie sami, bo inaczej napiszą ją za was inni i źle. ** Źródło: Józef Szaniawski, ''Marszałek Piłsudski w obronie Polski i Europy'' ==I== * I staję do walki, tak jak poprzednio, z głównym złem państwa: panowaniem rozwydrzonych partyj i stronnictw nad Polską, zapominaniem o imponderabiliach, a pamiętaniem tylko o groszu i korzyści. ** Opis: w wywiadzie dla „Kuriera Porannego” o zamachu stanu, który miał być dokonany przez Piłsudskiego, odczyt z dnia 11 maja 1926. * Idą czasy, których znamieniem będzie wyścig pracy, jak przedtem był wyścig żelaza, jak przedtem był wyścig krwi. * Ilekroć słyszę te głosy rozsądku i trzeźwości, ilekroć spotykałem się z tymi zarzutami romantyzmu, poezji… tylekroć chcę zawołać w odpowiedzi: a jednak ten romantyzm, ta poezja, to szaleństwo zwyciężyły!!! ** Opis: słowa Marszałka przy okazji nadania mu tytułu doctora honoris causa przez Uniwersytet w Wilnie, 1922. ** Źródło: [https://historia.org.pl/2016/05/14/z-ust-marszalka-czyli-slawne-cytaty-jozefa-pilsudskiego-cz-1/ ''Z ust Marszałka – czyli sławne cytaty Józefa Piłsudskiego cz. 1''], historia.org.pl, 14 maja 2016. ==J== * Ja tego, proszę pana, nie nazywam Konstytucją, ja to nazywam konstytutą. I wymyśliłem to słowo, bo ono najbliższe jest do prostituty. Pierdel, serdel, burdel. ** Opis: o sytuacji bezwładu politycznego w Polsce. * Ja też potrafię w mordę bić. ** Opis: pogróżka pod adresem endecji, która nie chciała dopuścić do władzy Gabriela Narutowicza. * Ja, zarówno jak i wszyscy ci, którzy ściśle współpracują ze mną, przegrać nie jesteśmy w stanie, to znaczy, że niemożliwym jest przypuszczać, aby sejmowładztwo czy posłowładztwo w Polsce mogło zwyciężyć wraz ze swoją „suwerennością” w jakikolwiek sposób – i sprawa postawiona na wybory nie może polegać na jakiejś możliwości przegranej z mojej strony. ** Opis: wypowiedziane 24 października 1930. ** Źródło: Czesław Brzoza, ''Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej'' * Jazda, jak wiadomo, w pojęciach nawet sprzed 1914 roku, spadała coraz niżej w swym znaczeniu wojennym. Przeznaczono jej role pomocnicze, jak wywiady lub ochrona skrzydeł, nie dając jej nigdy samodzielnych rozstrzygających zadań. Wraz z rozwojem siły ognia podczas olbrzymich zapasów wojennych w Europie, rola jazdy spadła po prostu do zera. Konie oddawano artylerii, a kawalerzystów przekształcano pośpiesznie na piechurów. Wydawało mi się więc wprost niemożliwe, aby jako tako uzbrojona piechota z dodatkiem karabinów maszynowych i artylerii nie dała sobie rady za pomocą ognia z jazdą. ** Źródło: [https://rcin.org.pl/ibl/Content/71359/WA248_91928_K-21-587-7_pisma-VII_o.pdf ''Pisma, mowy, rozkazy – RCIN'', PDF, t. VII, s. 57], rcin.org.pl * Jednym z przekleństw naszego życia, jednym z przekleństw naszego budownictwa państwowego jest to, żeśmy się podzielili na kilka rodzajów Polaków, że mówimy jednym polskim językiem, a inaczej nawet słowa polskie rozumiemy, żeśmy wychowali wśród siebie Polaków różnych gatunków, Polaków z trudnością się porozumiewających, Polaków tak przyzwyczajonych do życia według obcych szablonów, według obcych narzuconych sposobów życia i metod postępowania, żeśmy prawie za swoje je uznali, że wyrzec się ich z trudnością możemy. (…) czeka nas pod tym względem wielki wysiłek, na który my wszyscy, nowoczesne pokolenie, zdobyć się musimy, jeżeli chcemy zabezpieczyć następnym pokoleniom łatwe życie, jeżeli chcemy obrócić tak daleko koło historii, aby wielka Rzeczpospolita Polska była największą potęga nie tylko wojenną, lecz także kulturalną na całym wschodzie. ** Opis: przemówienie na obiedzie w Lublinie, 11 stycznia 1920. ** Źródło: Joanna Gierowska-Kałłaur, ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919–9 września 1920)'', wyd. 1, Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa 2003, s. 54. * Jeśli nie będziesz nic mówić, nie będą wymagali, żebyś to powtarzał. * Ja was przepraszam, panowie. Ja was bardzo przepraszam, tak nie miało być. ** Opis: słowa wypowiedziane w maju 1921 do ukraińskich oficerów internowanych w obozie nr 10 w Kaliszu w efekcie traktatu ryskiego. * Jedynie czyn ma znaczenie. Najlepsze chęci pozostają bez skutku, o ile nie pociągają za sobą następstw praktycznych. ** Opis: do korespondenta „Le Petit Journal”, 1919. * (…) Jest to eksperyment. Rzecz się tak przedstawia, skoro ja – że się tak wyrażę – jestem tym, który Polskę wciągnąłem w to przedsięwzięcie, to mogę powiedzieć, że daję teraz Ukraińcom możliwości. Jeśli im się uda, to się uda, nie osiągną sukcesu, to nie będą go mieć. Są dwa sposoby, by nauczyć ludzi pływania. Wolę sposób rzucania ich na głęboką wodę i zmuszania, by pływali. To właśnie robię z Ukraińcami. ** Opis: o wsparciu Polski dla Ukraińskiej Republiki Ludowej w wywiadzie dla angielskiej gazety „Daily News”, 16 maja 1920. ** Źródło: Lech Wyszczelski, ''Wojna polsko-rosyjska 1919–1920'', t. 1, wyd. Bellona, Warszawa 2010, s. 393. * Jestem żołnierzem. Kocham żołnierkę i byłem tym, któremu los pozwolił w wielkiej wojnie światowej, gdy wielkie, olbrzymie państwa rzuciły na kartę miliony ludzi, miliardy pieniędzy, cały przepych nowoczesnej techniki, któremu los dał szczęście, żem nie miał w imieniu Polski zginąć w tym tłumie, żem wzniósł ubogi, maleńki domek żołnierza polskiego i nad nim postawił i wywiesił sztandar polski. ** Opis: przemówienie w Lublinie, 11 stycznia 1920. * Jeśli mogą być jakieś wahania w wyborze środków, kiedy się chce pozostać w ramach legalności, to nie ma ich tam, gdzie celem jest ocalenie Polski. * Jeżeli na całym świecie panuje nieuczciwość w polityce kresowej, ja chciałbym, by nasza polityka kresowa była polityką uczciwą. ** Opis: do mieszkańców Równego, 9 stycznia 1920. ** Źródło: Joanna Gierowska-Kałłaur, ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919–9 września 1920)'', op. cit., s. 53. * Ja nikomu prawie nie wierzę, a cóż dopiero Niemcom. ** Źródło: ''Józef Piłsudski'', Pomocnik Historyczny „Polityki” (100093), 13 kwietnia 2015; ''Mowy i pisma''; s. 144. ==K== * Kielce są wyjątkowo drogie myślom i wspomnieniom wielkiej części legionistów, bo tu był pierwszy pocałunek wojny, bo to był pierwszy krok do awantur naszych girlandy. ** Opis: o [[Kielce|Kielcach]]. * Kto nie był socjalistą za młodu, ten na starość będzie skurwysynem. ** Opis: odpowiadając na zarzuty endecji. ** Źródło: Andrzej Garlicki ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Kraków 2008. * Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości. ==L== * Lecz na szczęście w skład państwa rosyjskiego oprócz Rosji właściwej wchodzą i inne, przemocą ujarzmione i łańcuchem niewoli przykute do caratu, kraje. Ludność tych krajów – Polacy, Litwini, Łotysze, Rusini – zalega obszary, dawniej do Rzeczypospolitej Polskiej należące. Mają więc ona całkiem inną przeszłość historyczną, inne tradycje; wszystkie zaś cierpią pod caratem srogie prześladowania narodowościowe i religijne, które wśród nich wzbudzają nienawiść ku obecnym stosunkom politycznym (…) warunki każą przypuszczać, że stąd właśnie wyjdzie ta siła, która w proch zetrze potęgę caratu. ** Opis: na łamach jednodniówki „Robotnik”, 1895. ** Źródło: Joanna Gierowska-Kałłaur, ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919–9 września 1920)'', op. cit., s. 51. * Lublin przez czas okupacji i wobec wypadków historycznych miał się stawać jedną z nowych stolic Polski. Do tych licznych stolic, na które kraj ubogi sobie pozwalał, do tych licznych stolic, którymi usiana jest Polska, przybywała jak gdyby nowa stolica, nowa, nieznana dotychczas w historii. Tą stolicą stawał się Lublin. Rozumiem wielkie pretensje, rozumiem partykularyzm, rozumiem przywiązanie do rodzinnych miast (…) Lublin był tą stolicą najświeższą, a zarazem tą pierwszą stolicą, która się swego majestatu stołecznego wyrzekła. Lublin dał pierwszy przykład dla różnych nowych i starych dzielnic, wytworzonych przez wrogów, wyrzeczenia się swego majestatu stołecznego, Lublin dał pierwszy przykład wyrzeczenia się partykularyzmu, Lublin pierwszy stanął do zjednoczenia wszystkich dzielnic Polski. Była to zasługa Lublina; podkreślam, była to zasługa Lublina. ** Opis: o rozwiązaniu się tzw. Rządu lubelskiego w 1918, [[Lublin]], 11 stycznia 1920. ** Źródło: ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 136–137. ==Ł== * Łatwy do prywaty i do zwalania winy i odpowiedzialności z siebie na innych. ** Opis: o [[Władysław Sikorski|Władysławie Sikorskim]]. ** Źródło: [https://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/2/ ciekawostkihistoryczne.pl] 3 sierpnia 2016. ==M== * Mając w swym ręku funkcję dowódcy całego wojska, a w tym i duchowieństwa wojskowego, muszę robić także i kwalifikacje. Kwalifikacja moja w stosunku do biskupa Galla wypadła dla niego in minus, nigdy in plus. On był nierobem. Był on ''buveur et mangeur''. Pełen intryg i świństw, zrobił impertynencję Prezydentowi Rzeczypospolitej. Nie mogłem go ani chwili trzymać w wojsku. Lepiej zabić, niż w wojsku trzymać w sprzeczności z honorem. ** Opis: rozmowa z nuncjuszem apostolskim Francesco Marnaggim na temat wyboru nowego biskupa polowego WP po rezygnacji bpa Stanisława Galla. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/1,75515,8817497,Prezydent_Komorowski_idzie_wlasna_sciezka.html wyborcza.pl], 16 grudnia 2010. * Mamy Orła Białego, szumiącego nad głowami, mamy tysiące powodów, którymi serca nasze cieszyć możemy. Lecz uderzmy się w piersi! Czy mamy dość wewnętrznej siły? Czy mamy dość tej potęgi duszy? Czy mamy dość tej potęgi materialnej, aby wytrzymać jeszcze te próby, które nas czekają? Przed Polską leży i stoi wielkie pytanie; czy ma być państwem równorzędnym z wielkimi potęgami świata, czy ma być państwem małym, potrzebującym opieki możnych. Na to pytanie Polska jeszcze nie odpowiedziała. Ten egzamin z sił swoich zdać jeszcze musi. Czeka nas pod tym względem wielki wysiłek, na który my wszyscy, nowoczesne pokolenie, zdobyć się musimy, jeżeli chcemy zabezpieczyć następnym pokoleniom łatwe życie, jeżeli chcemy obrócić tak daleko koło historii, aby wielka Rzeczpospolita Polska była największa potęgą nie tylko wojenną, lecz także kulturalną na całym Wschodzie. ** Opis: Lublin, 11 stycznia 1920. ** Źródło: Józef Piłsudski, ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 137–138. * Marząc ciągle o powstaniu, zacząłem się wówczas dobrze zastanawiać, czemu dotychczasowe się nie udały. Książek odpowiednich nie było, kłopoty majątkowe nieco oddaliły moich rodziców od dzieci, w rozmowach zaś starszych o ostatnim powstaniu mówiono bardzo mało, a to, co mówiono, było dla mnie wstrętnym – uważano bowiem, że powstanie było nie tylko błędem, lecz i zbrodnią. Ze specjalną ciekawością czytałem to, co mogłem dostać, o rewolucji francuskiej. Podłoża społecznego tego ruchu naturalnie nie rozumiałem, natomiast byłem zachwycony zapałem i zajadłością rewolucyjną oraz udziałem wielkich mas ludowych. A gdym się zapytał, czemu my, Polacy, nie zdobyliśmy się na taką energię rewolucyjną, znalazłem jedną odpowiedź – byliśmy i jesteśmy gorsi od Francuzów. ** Źródło: [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'']; cyt. za: lewicowo.pl ** Zobacz też: [[powstanie styczniowe]], [[rewolucja francuska]] * Masa społeczeństwa polskiego jest rzeczą niczyją, luźnie chodzącą, nie ujętą w żadne kadry organizacyjne, nieposiadającą żadnych właściwie przekonań, jest masą bez kości i fizjonomii. O tę gawiedź politycznie bezmyślną, o przyciągnięcie jej choćby na jeden moment w jedną lub drugą stronę chodzi w pierwszym rzędzie tym wszystkim, którzy robią w Polsce politykę. ** Opis: w liście do [[Roman Dmowski|Romana Dmowskiego]] z 26 stycznia 1919. ** Źródło: ''Stanowienie ojczyzny'', „Karta” nr 94(zima 2018), s. 12. * Matka Najświętsza wzięła na siebie jakby ministerium dobroci, bo kiedy człowiek chociażby na Jej obraz tylko popatrzy, to czuje się lepszym. ** Opis: gdy Józef Piłsudski we dworze w Moszczenicy otrzymał obraz [[Maria z Nazaretu|Matki Bożej Ostrobramskiej]]. ** Źródło: [https://pl.aleteia.org/2017/11/13/jak-pilsudski-kochal-niepokalana-co-sw-maksymilian-kolbe-myslal-o-marszalku/ Eryk Łażewski, ''Jak Piłsudski kochał Niepokalaną. Co św. Maksymilian Kolbe myślał o Marszałku?''], aleteia.org, 13 listopada 2017. * Moi Panowie, pozwólcie mi być w tym początku wspólnego życia Polski ze Śląskiem możliwie wielkim optymistą, gdyż wiem, że jak długa i szeroka jest Polska niema toastu, któryby spełnić można z większym uczuciem miłości i z większymi zapałem niż ten, który wznoszę wołając w imieniu Polski: „Niech żyje Śląsk!”. ** Opis: przemowa Józefa Piłsudskiego na Rynku w Katowicach, 27 sierpnia 1922. ** Źródło: [https://sbc.org.pl/dlibra/publication/145426/edition/136526 „Gazeta Robotnicza” nr 194 z 29 sierpnia 1922, s. 1] * Moneta! Niech ją diabli wezmą, jak nią gardzę, ale wolę ją brać tak jak zdobycz w walce, niż żebrać o nią u zdziecinniałego z tchórzostwa społeczeństwa polskiego. ** Opis: z listu Józefa Piłsudskiego do [[Feliks Perl|Feliksa Perla]], 1908. ** Źródło: [https://polskieradio24.pl/artykul/169130,Ta-przekleta-moneta-czyli-Akcja-pod-Bezdanami, ''Ta przeklęta moneta, czyli Akcja pod Bezdanami''], Polskie Radio, 26 września 2008. * Myślałem już nieraz, że umierając przeklnę Polskę. Dziś wiem, że tego nie zrobię. Lecz gdy po śmierci stanę przed Bogiem, będę go prosił, aby nie przysyłał Polsce wielkich ludzi. ** Opis: w rozmowie z Arturem Śliwińskim, 23 listopada 1931. * Myślałem, że wraz z odrodzeniem Polski materialnym i duchowym, Polska odradzać się zacznie, że wyzbywać się zacznie tchórzostwa i wyzwalać się zacznie od pracy agentur, że przestanie pracę dla obcych uważać za najrozumniejszą pracę dla Polski. ==N== * Naród, który traci pamięć przestaje być Narodem – staje się jedynie zbiorem ludzi, czasowo zajmujących dane terytorium. * Naród wspaniały, tylko ludzie kurwy. ** Źródło: ''Myśli i wypsknięcia'', wyd. MG, Warszawa 2010, s. 41. * Nie dałby sobie rady w obecnym czasie z rozkapryszonymi i przerośniętymi ambicjami generałów, nie jestem pewien jego zdolności operacyjnych w zakresie prac Naczelnego Wodza i umiejętności mierzenia sił nie czysto wojskowych, lecz całego państwa swego i nieprzyjacielskiego. ** Opis: o [[Edward Śmigły-Rydz|Edwardzie Śmigłym-Rydzu]]. ** Źródło: Maciej Gablankowski, [http://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/08/03/co-pilsudski-naprawde-myslal-o-swoich-generalach-ten-jeden-rekopis-mogl-zlamac-kariere-marszalka/ ''Co Piłsudski naprawdę myślał o swoich generałach?''], ciekawostkihistoryczne.pl, 3 sierpnia 2016. * Nie łudzę się, i to absolutnie, że czy będziemy nazywali ruch powstaniem, czy proletariacką rewolucją – dojdziemy do tego, by się stykać z wojskiem. Wobec tego sądzę, że ludzie muszą być przygotowani do zetknięcia się z wojskiem; pomimo że uświadomienie ogromnie szanuję, sądzę, że Marksem żołnierza zabić nie można. ** Źródło: [[Włodzimierz Kalicki]], [http://wyborcza.pl/1,86176,3058864.html ''Rok 1905: Przebudzeni bombą'', „Duży Format”, 9 grudnia 2005] ** Zobacz też: [[rewolucja 1905 roku]] * Nie ma lepszej pożywki chorobotwórczej dla bakteryj fałszu i legend, jak strach przed prawdą i brak woli. ** Źródło: ''Rok 1863'', ''Wstęp'', 1924 ==O== * Obcą jest nam wszelka nienawiść plemienna i narodowościowa. Bojownicy wolności wszystkich krajów i narodów są naszymi braćmi. Umiemy hołd oddać wszelkiej wielkiej myśli, w jakimkolwiek języku się zrodziła, umiemy uczcić wszelkiego poetę i myśliciela, jakikolwiek naród go wydał. ** Źródło: ''Z powodu jubileuszu Puszkina'', „Robotnik” nr 31, 4 czerwca 1899. * Obudziła mnie kasztanka, która, nagle chrapiąc zaczęła zwijać się pode mną i przysiadać. Z wielkim hałasem i dudnieniem szedł naprzeciw nas automobil ciężarowy i kasztanka, wychowanica wolnej wsi, protestowała przeciw takiemu monstrum. A ja dumny i szczęśliwy, głaszcząc ją po błyskającej złotem w słońcu szyi, uspokajałem ją słowami: – Głupia, w twoich Czaplach nie byłaś, ale za to jesteś w Krakowie, rozumiesz? W kochanym, cudnym, polskim Krakowie, gdzie żołnierz polski z honorem umrzeć może, rozumiesz? Ty czapelska istoto! Na tobie, na tobie wjadę, głuptasku, do Wilna! Kasztanka cudów Krakowa przy samochodach zrozumieć nie chciała i drżała jeszcze na całym ciele, choć automobil dawno nas minął. ** Opis: z walk w 1914. ** Źródło: ''Moje pierwsze boje: Ulina Mała''; w: ''Piłsudski do czytania'', red. Zdzisław Najder, Roman Kuźniar, Znak Horyzont, Kraków 2016, s. 162. ** Zobacz też: [[Kraków]] * Oczekiwanie zmian, nadzieje na polepszenie są powszechne. Otóż – w takiej chwili, kiedy przewrót jest możliwy, my milczymy i sami dobijamy kwestię polską. Nam milczeć teraz nie wolno! Polityka nie jest matematyką. Obliczyć i przewidzieć wszystkiego niepodobna. Ale dopóki społeczeństwo jest bierne, spodziewa się wszystkiego od wypadków, od innych, tylko nie od siebie – nic nie nastąpi. Nawet w razie likwidacji caratu, jeśli żadne zmiany nie zajdą, czyż nie znajdziemy się w tym położeniu, że będzie za późno? Wobec tego – czyż wolno nam milczeć? ** Opis: w przemówieniu podczas krakowskiej konferencji PPS, 1904. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. * Otóż dziś na podstawie znajomości swego kraju uważam, że moskalofilstwa nie ma w Polsce, lub też jest bardzo nikłe, walka z nim jest zbyteczna. Moskalofilstwo istnieje tylko jako nowa doza przyzwyczajenia do pewnych stosunków i form życia oraz niechęci do rzeczy nowej, istnieje ono wskutek zwątpienia, jakie wnosi ze sobą tyloletnia niewola. Ale moskalofilstwa jako kierunku politycznego w Polsce nie m a. ** Opis: oświadczenie Józefa Piłsudskiego wygłoszone 1 maja 1917 na posiedzeniu Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego. * O lotnictwie mamy przesadnie pojęcie, za wiele na nie liczymy i nie zdajemy sobie sprawy, czym ono jest realnie u nas i w jakim stopniu nań można liczyć na wypadek wojny ** Opis: opinia wygłoszona 12 października 1926 roku na posiedzeniu inspektorów armii. ** Źródło: [[Lech Wyszczelski]], '' Wojsko II Rzeczypospolitej'', s. 240. ==P== * Pamiętaj, że wartość ma nie to, co ty mówisz, ale to jak się to odbija w mózgu słuchającego. ** Źródło: Aleksandra Piłsudska, ''Wspomnienia'' * Państwo polskie (…) opiera się na podstawach demokratycznych. Rząd polski zastąpi panowanie przemocy, która przez 140 lat ciążyła nad losami Polski –  przez ustrój zbudowany na porządku i sprawiedliwości. Opierając się na armii polskiej pod moją komendą, mam nadzieję, że odtąd żadna armia obca nie wkroczy do Polski, nim nie wyrazimy w tej sprawie woli naszej. Jestem przekonany, że potężne demokracje Zachodu udzielą swej pomocy i braterskiego poparcia Polskiej Rzeczypospolitej Odrodzonej i Niepodległej. ** Opis: telegram Józefa Piłsudskiego notyfikujący powstanie Państwa Polskiego, 16 listopada 1918. ** Źródło: [https://gpcodziennie.pl/24852-zwolinarodu.html ''Z woli narodu''], 9 listopada 2013 * Po przybyciu do Puław, jako do swojej kwatery, i rozejrzeniu się w sytuacji skonstatowałem od razu kilka rzeczy. Przede wszystkim, że stan moralny wszystkich dywizji, a było ich zebranych cztery, nie był tak zły, jak poprzednio przypuszczałem. I chociaż właśnie przed moim przyjazdem jedna z dywizji, mianowicie 21, starym, nabytym już przez miesiąc zwyczajem, ni stąd, ni zowąd pod naciskiem niewielkiej grupki nieprzyjaciela ustąpiła z przedmieścia na Wieprzu – z Kocka, który nakazano jej trzymać – to nie sądziłem, by ten trudny przełom moralny, którego po długim odwrocie wymaga kontratak, był niemożliwy do wykonania.(…) Oprócz tego zaobserwowałem niesłychane wprost braki w wyekwipowaniu i umundurowaniu żołnierzy. Takich dziadów, jak ich nazywałem, dotąd w ciągu całej wojny nie widziałem. ** Opis: o przygotowaniach do kontrataku w [[wojna polsko-bolszewicka|wojnie polsko-bolszewickiej]], 12 sierpnia 1920. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 63. * Pokora i uległość tylko do wzmocnienia i utrwalenia niewoli prowadzi. ** Źródło: ''Walka z rządem'', „Robotnik” nr 10, 24 września 1895. * Polacy chcą niepodległości, lecz pragnęliby, aby ta niepodległość kosztowała dwa grosze i dwie krople krwi – a niepodległość jest dobrem nie tylko cennym, ale i bardzo kosztownym. * Polacy okazali się kamieniem pleśnią pokrytym, a nie ładunkiem dynamitu. ** Opis: przemówienie w Lipnicy Górnej, 30 grudnia 1914. * Polska, sami Polacy to twierdzili, nierządem stoi. Polska to jest prywata, Polska to jest zła wola. Polska to jest anarchia. I jeśliśmy po upadku mieli sympatię dla siebie, to nigdy nie mieliśmy szacunku dla siebie. Nie zaufanie, a niepewność wzbudzaliśmy i stąd chęć narzucania nam opiekunów, wyznaczonych dla narodu anarchii, niemocy, swawoli, dla narodu, który się do upadku doprowadził prywatą, nieznoszącą żadnej władzy. ** Opis: 3 lipca 1923. ** Źródło: ''Przemówienie w Sali Malinowej hotelu Bristol'', w: ''Wielkie mowy historii'', t. 2, wyd. Polityka Spółdzielnia Pracy, Warszawa 2006. ** Zobacz też: [[Polska]] * Polska to jeden wielki kołtun, trzeba przedtem dobrze grzebieniem ten kołtun rozczesać, aby każdy włos był z osobna, a wtedy może da się kosę zapleść. ** Opis: kosa w znaczeniu warkocza. * Polska to obwarzanek: Kresy urodzajne, centrum – nic. * Polska (…) musi unikać ryzykownych eksperymentów. Ryzykanctwa lewicy i prawicy są w równowadze u nas, czego dowodzi ta słaba większość, wskutek której uchwala się ustawy. (…) Nie polityką partyj Polska może się dźwignąć. * Polska jest hańbą Europy i trzydziestomilionową plamą na ludzkości. ** Opis: roz­mowa ze Stefanem Badenim. * Porucznik Burhardt, prowadząc batalion, zdobył trzy szeregi okopów, zabezpieczonych drutami, wzniecając popłoch u nieprzyjaciela. Podporucznik Ścieżyński z 8 ludźmi wziął w okopach 100 nieprzyjacielskich żołnierzy, jako jeńców. Podporucznik Bortnowski, pomimo bolesnej rany w szczękę, pozostał w szeregu i kierował plutonem dalej. Podoficer Świderski na czele patrolu z 9 ludźmi przyprowadził, jako jeńców – pułkownika rosyjskiego, a przy nim 3 oficerów i 28 ludzi. ** Opis: o [[Bitwa pod Łowczówkiem|bitwie pod Łowczówkiem]] żołnierzy [[I Brygada Legionów Polskich|I Brygady Legionów Polskich]]. ** Źródło: [http://www.bitwapodlowczowkiem.pl/?page_id=74 ''Skończony pod Łowczówkiem bój''], bitwapodlowczowkiem.pl * Powiedziałem sobie, że skoro nie mogę być wielkim, to nie mam po co żyć. Było to już po powrocie do Wilna z pierwszego roku studiów uniwersyteckich w Charkowie. Ogarnęło mię takie zmęczenie, że postanowiłem skończyć z sobą i to nieodwołalnie. Układałem nawet plany, jak to wykonać. Ostatecznie zdecydowałem się wyjechać łódką na ulubione jezioro Trockie, stanąć na brzegu łodzi i strzelić do siebie z rewolweru. Rozumowałem, że gdyby strzał nie był śmiertelny, wpadnę do wody i nikt już nie zdoła mnie uratować. ** Źródło: [https://ciekawostkihistoryczne.pl/2017/12/05/jozef-pilsudski-zamierzal-popelnic-samobojstwo-wiemy-co-dokladnie-zaplanowal/ ciekawostkihistoryczne.pl] * Powoływać się na Kościuszkę, posługiwać się jego imieniem, zachwycać się nim i solidaryzować się z jego ideałami może każdy bezkarnie, bez konsekwencji i kosztów. Bo Kościuszko nie żyje. Kto solidaryzuje się ze mną, musi płacić wysiłkiem, męką, trudem, ofiarą z wolności, z życia. Kiedyś, gdy mnie już nie będzie, będę miał także miliony równie zapalczywych i podobnie nieryzykujących wielbicieli. ** Opis: w rozmowie z [[Bolesław Wieniawa-Długoszowski|Bolesławem Wieniawą-Długoszowskim]], grudzień 1915. * Półtora wieku walk, krwawych nieraz i ofiarnych, znalazło swój triumf w dniu dzisiejszym. Dzisiaj mamy wielkie święto narodu, święto radości po długiej, ciężkiej nocy cierpień (…). Obdarzeni dziś zaufaniem narodu, dać macie podstawy dla jego niepodległego życia w postaci prawa konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polski. ** Opis: orędzie wygłoszone podczas otwarcia Sejmu Ustawodawczego. ** Źródło: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn, ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' * Praca wojny jest sztuką. Sztuka tworzy dzieła, a obiektem sztuki wojny jest zawsze zwycięstwo. Zwycięstwa więc szuka każdy dowódca jako produktu swej pracy dowodzenia, swej pracy mózgu, nerwów i woli. Praca wojsk dowodzonych przez wodza jest właściwie materializacją tego, co przed tą pracą przemyślał, przeżył i skombinował dowódca. (…) Chwila triumfu, gdy we wściekłym galopie bitewnym nieprzyjacielska armia za armią trzaskała, zmykając w popłochu, gdy tak niedawno jeszcze triumfy swoje święciły, zostanie na zawsze zwycięstwem siły dowodzenia. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 153. * Przechodząc do decyzji, powziętej przeze mnie 6 sierpnia, zaznaczyć od razu muszę, że przy tych dyskusjach, którym nieraz niechętnie się przysłuchiwałem, nie brano nigdy pod uwagę dwóch nadzwyczaj ważnych dla mnie, jako Naczelnego Wodza, motywów. Jednym z nich był fakt, że mieliśmy prowadzić pertraktacje pokojowe. (…) Inaczej jak żebraniną tego nazwać nie mogę, gdyż wszczynać miano rozmowę o pokoju w chwili, kiedy zwycięski nieprzyjaciel do stolicy naszej pukał i groził zniszczeniem organizacji państwa przedtem, nim słowo o pokoju wyrzecze. (…) Mnie, człowiekowi, którego pokory uczono, a nie nauczono nigdy, moment ten ciążył więcej niż cokolwiek, a jako Naczelny Wódz i Naczelnik Państwa mocno w rachubę brać musiałem, by nasza delegacja nie wyjeżdżała ze stolicy bez pewności jej utrzymania. (…) 6 sierpnia nie na jakiejś naradzie, lecz w samotnym pokoju w Belwederze przepracowywałem samego siebie dla wydobycia decyzji. (…) Z góry zatrzymałem się na myśli, że grupą kontratakującą (…) dowodzić będę osobiście. ** Opis: Belweder, Warszawa, 6 sierpnia 1920. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 53–54. * Przyniesienie wolności ludom, z nami sąsiadującymi, będzie chlubą mego życia, jako męża stanu i żołnierza. Znam więzy historyczne, które je z nami łączą; wiem, że więzy te zacieśniały się nieraz po rozbiorze Polski. Oswabadzając tych uciśnionych, chcę tym samym zatrzeć ostatnie ślady rozbioru. Przywiązać ich do Polski przemocą – nigdy w życiu! Byłoby to odpowiadać nowymi gwałtami na gwałty popełnione w przeszłości. ** Opis: w wywiadzie dla „Echo de Paris” o swojej polityce w stosunku do [[Litwa|Litwy]], [[Białoruś|Białorusi]] i [[Ukraina|Ukrainy]], połowa lutego 1920. ** Źródło: [https://rcin.org.pl/Content/71004/WA248_91926_K-91587-5_pisma-mowy-V_o.pdf Józef Piłsudski, ''Pisma, mowy, rozkazy – RCIN'', PDF, s. 155–156], rcin.org.pl * Publiczne szmaty. ** Opis: o posłach II kadencji. ** Źródło: Czesław Brzoza, ''Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej'' ==R== * Racja jest jak dupa, każdy ma swoją. ** Opis: w czasie rozmowy z dziennikarzem o Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. * Religia jest dla ludzi bez rozumu. ** Opis: na podstawie zapiski w dzienniku jego brata Bronisława. ** Źródło: Wacław Jędrzewicz, ''Kronika Józefa Piłsudskiego'', s. 26. ** Zobacz też: [[religia]] * Ręka Boża prowadzi mnie i osłania… * Rok temu z garścią małą ludzi źle uzbrojonych i źle wyposażonych rozpocząłem wojnę. Nie chciałem pozwolić, by w czasie, gdy na żywym ciele naszej Ojczyzny miano wyrąbać mieczami nowe granice państw i narodów, samych tylko Polaków przy tym brakowało. Nie chciałem dopuścić, by na szalach losów ważących się nad naszymi głowami, na szalach, na które miecze rzucono, zabrakło polskiej szabli. Że nasza szabla była mała, że nie była godna wielkiego, 20-milionowego narodu, nie nasza w tym wina (…). Chłopcy! Naprzód! Na śmierć czy na życie, na zwycięstwo czy klęskę – idźcie czynem wojennym budzić Polskę do Zmartwychwstania! ** Opis: rozkaz Józefa Piłsudskiego, wydany 5 sierpnia 1915 w Ożarowie pod Lubartowem, w związku z pierwszą rocznicą wybuchu [[I wojna światowa|I wojny światowej]]. ** Źródło: [https://m.niedziela.pl/artykul/75328/nd/zdjecia Maria Wrzeszcz, ''86. rocznica odzyskania niepodległości. „Jesteśmy wolni! Jesteśmy panami u siebie!”''], niedziela.pl * Rzeczą (…) żołnierza jest stworzyć dla ojczyzny piorun, co błyska, a gdy trzeba – uderzy. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, ''Filozofia czynu'' * Rzeczpospolita to wielki burdel, konstytucja to prostytutka, a posłowie to kurwy! ** Opis: o sytuacji politycznej w kraju. ==S== * Sejm korupcji. ** Opis: o Sejmie I kadencji. ** Źródło: [[Czesław Brzoza]], ''Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej'' * Sejm ladacznic. ** Opis: o Sejmie Ustawodawczym. ** Źródło: Czesław Brzoza, ''Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej'' * Stanąłem do walki, że były poseł nic nie znaczy… (…) Nie mogę znieść, by taka banda byłych posłów była niekaralna i psuła moralność Polski… Ta bezkarność tego bydła przeklętego psuje całe państwo… Zastrzelę ich jak psów, gdy sądy nie osądzą. ** Opis: o posłach ówczesnej opozycji. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,26260197,poslowie-to-bydlo-i-scierwo-90-lat-temu-jozef-pilsudski.html wyborcza.pl], 5 września 2020 * Stoję przed jakąś dziwaczną trąbą i myślę, że głos mój ma się oddzielić ode mnie i pójść gdzieś w świat beze mnie, jego właściciela. Zabawne pomysły mają ludzie! Doprawdy, trudno się nie śmiać z tej dziwnej sytuacji, w której nagle głos pana Piłsudskiego się znajdzie. Wyobrażam sobie tę zabawną chwilę, gdy jakiś ananas korbą nakręci, śrubkę naciśnie – i jakaś trąba, zamiast mnie gadać zacznie. Pusty śmiech mnie bierze, że ten biedny mój głos, ode mnie oddzielony, przestał nagle być moją własnością i należy już, nie wiem, do kogo, nie wiem, do czego: do trąby czy do jakiegoś akcyjnego towarzystwa. Najzabawniejsza jest jednak myśl, że kiedy mnie już nie będzie, głos pana Piłsudskiego sprzedawanym będzie za trzy grosze gdzieś na jarmarkach, prawie na funty, jak pierniki, na łuty jak jakieś cukierki. ** Źródło: [https://www.youtube.com/watch?v=-rtFqXVqApw nagranie głosu Józefa Piłsudskiego z 5 maja 1924 roku] * Siła bez wolności i sprawiedliwości jest tylko przemocą i tyranią. Sprawiedliwość i wolność bez siły jest gadulstwem i dzieciństwem. ** Źródło: ''Józef Piłsudski'', Pomocnik Historyczny „Polityki” (100093), 13 kwietnia 2015; ''Mowy i pisma''; s. 144. ==Ś== * Śmiesznie zarozumiały, z niczego nie zadowolony, nawet z siebie, nie mieszczący się w żadnym miejscu w Polsce, niesprawiedliwy w stosunku do podwładnych, intrygant, jeden z generałów psujących armię polską i prawie niezdatny do użycia. Cieszyłbym się, gdyby go w armii polskiej nie było. ** Opis: o gen. [[Franciszek Latinik|Franciszku Latiniku]]. ** Źródło: Andrzej Nierchyło: ''Wężyk generalski'', „Przegląd Tygodniowy” nr 30 (330), 1988, s. 15. ==T== * Ta pierwsza krew, te pierwsze cierpienia rannego, pierwsza pomoc, ta chwila, gdy się widzi człowieka okrwawionego i słyszy wokół strzały – ma w sobie coś niezwykłego. Pamiętam, gdy świeżo przybyły batalion przeprawiał się przez Wisłę, spotkałem wracających pierwszych rannych. Panowie, ja w twarzach rannych nie widziałem smutku, nie słyszałem jęku! Widziałem tryumf i dumę, że są żołnierzami polskimi, że krew przelewają i tym swej służby żołnierskiej dowodzą. Pamiętam młodego chłopca, którego drasnęły w głowę trzy kule karabinu maszynowego. Szedł swobodnie, krwią zlany. Gdym go spytał: – Cóż to wam, chłopcze? – Odpowiedział wesoło i dumnie: – A w głowę mnie trafiło, głowa mocna, wytrzyma. ** Źródło: ''Piłsudski do czytania'', red. Zdzisław Najder, Roman Kuźniar, Znak Horyzont, Kraków 2016, s. 178. * Tego absolutnie nie pochwalam, nie aprobuję i nawet na to nie pozwalam – jeśli zapytujecie o moje zdanie i z nim się liczycie. Jako politycy, jako zwykli obywatele robić możecie tak, jak wam nakazuje przekonanie, to sprawa waszego sumienia. Do wojska jednak z tego rodzaju propozycjami zwracać się nie wolno. ** Opis: odpowiedz Piłsudskiego na pomysł Władysława Baranowskiego, aby stworzyć tajną organizację antyrządową z udziałem wojskowych. * Tę wdzięczność, tę wdzięczność żołnierską, wtedy, gdy byliśmy słabi, wtedy, gdyśmy przeżywali tę epopeję żołnierską, zachowałem w głębokiej i serdecznej pamięci dla Lublina, który nam dawał utęsknionej ojczyzny kawałek, kawałek serca, które się żołnierzowi, każdemu żołnierzowi, od ojczyzny należy. To jest mój prywatny, to jest mój serdeczny stosunek do Lublina i do ziemi Lubelskiej. ** Opis: przemówienie w [[Lublin]]ie, 11 stycznia 1920. ** Źródło: Józef Piłsudski, ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 135. * Trybunał Stanu (…) nie ośmieli się zebrać ani razu. ** Źródło: ''Dno oka – czyli wrażenia człowieka chorego z sesji budżetowej w Sejmie'', 7 kwietnia 1929, „Głos Prawdy”, cyt. za: Czesław Brzoza, ''Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej'' * Trzeba, aby to co było szaleństwem, stało się także rozumem polskim. * Tylko dzięki zaiste niepojętej, a tak wielkiej i niezbadanej litości boskiej, ludzie w tym kraju nie na czworakach chodzą, a na dwóch nogach, udając człowieka. ** Źródło: ''Naczelny wódz w teorii i praktyce'', odczyt z 21 marca 1926 * Tymczasem przesyłam Ci opłatek. (…) życzenia świąteczne i imieninowe też już napisałem – oby się spełniły i po wojnie w spokoju spędzić razem w cichym, zapomnianym przez ludzi kącie… Twój nieznośny, (…) szczerze Ciebie kochający i często bardzo biedny Ziuk. ** Opis: do [[Aleksandra Piłsudska|Aleksandry Piłsudskiej]], w [[Wigilia|Wigilię]], 1914. ** Źródło: Daria i Tomasz Nałęcz, ''Józef Piłsudski – legendy i fakty'', Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 8320319676, s. 155. ** Zobacz też: [[opłatek]], [[Boże Narodzenie]], [[wojna]] ==U== * Uczcie się historii, znajomość jej jest bardzo potrzebna w życiu. ** Źródło: Aleksandra Piłsudska, ''Wspomnienia'' * Umiłowanym stanem Polaków jest niezdecydowanie. ==W== * Walczyłem metodą inną, którą – gdy nad nią się biedzę, by w słowa ją ubrać, nazywam zawsze strategją pełnego powietrza – ''strategie de plein air'' – strategją, w której jest zawsze więcej powietrza niż zaludnienia wojennego przestrzeni, strategją, gdzie wilki i cietrzewie, łosie i zające swobodnie ruszać się mogą, nie przeszkadzając dziełu wojny i dziełu zwycięstwa. ** Opis: o [[wojna polsko-bolszewicka|wojnie polsko-bolszewickiej]]. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,26202952,piec-cudow-nad-wisla-czyli-wielka-wojna-slabych-armii.html wyborcza.pl], 14 sierpnia 2020 * (…) w błysku naszych bagnetów i naszych szabel nie powinniście widzieć nowego narzucania cudzej woli. Chcę abyście w nim widzieli odbłysk własnej wolności. Ataman wasz w swej pięknej odezwie obiecał zwołać jak najprędzej wolny sejm w wolnej Ukrainie. Szczęśliwy będę, kiedy nie ja – mały sługa swego narodu – ale przedstawiciele sejmu polskiego i ukraińskiego ustanowią wspólną platformę porozumienia. W imieniu Polski wznoszę okrzyk: Niech żyje wolna Ukraina! ** Opis: w przemówieniu do Ukraińców w Winnicy, 17 maja 1920. ** Źródło: Lech Wyszczelski, ''Wojna polsko-rosyjska 1919–1920'', t. 1, wyd. Bellona, Warszawa 2010, s. 382. ** Zobacz też: [[Ukraina]] * W dzieciństwie moim ciągle szeptano mi w uszy tzw. mądre przysłowia: „Nie dmuchaj pod wiatr!” „Głową muru nie przebijesz!” „Nie porywaj się z motyką na słońce!”. Doszedłem potem do wniosku, że silna wola, energia i zapał mogą te właśnie zasady załamać. I obecnie kiedy stoimy wobec wielkich zadań dalszej budowy państwa polskiego, właśnie potrzeba nam ludzi, którzy potrafią tej starej mądrości tych przysłów się przeciwstawić. ** Opis: odpowiedź na przemówienie rektora Uniwersytetu Lubelskiego, 11 stycznia 1920. ** Źródło: Joanna Gierowska-Kałłaur, ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919–9 września 1920)'', op. cit., s. 54. * W jedną ziemię wsiąkła krew nasza, ziemię jednym i drugim jednakowo drogą, przez obie strony jednakowo umiłowaną. (…) Niech Bóg nad grzechami litościwy nam odpuści i rękę karzącą odwróci, a my staniemy do naszej pracy, która ziemię naszą wzmacnia i odradza. ** Opis: z rozkazu Piłsudskiego ''Do wojska'' z 22 maja 1926 po zamachu majowym. * W każdym ugrupowaniu ludzkim, w którym kiedykolwiek byłem, byłem uważany za coś w rodzaju heretyka. ** Źródło: ''Pierwsze dni Rzeczypospolitej Polskiej'', wykład z 16 listopada 1924 * W polityce zagranicznej nasze pole działania jest na wschodzie – tam możemy być silni. Bezsensownym jest wdawanie się Polski zbyt skwapliwe w stosunki zagraniczne zachodnie dlatego, ponieważ tam nic innego nie może nas czekać, jak tylko włażenie zachodowi w dupę… i bycie w tej dupie obsrywanym. * W Polsce wszyscy krzyczą, iż posiadają większość. ** Opis: odpowiedź dana delegacji PPS i Stronnictwa Ludowego, 2 grudnia 1918. * W tej chwili Polska jest właściwie bez granic i wszystko (…) na Zachodzie zależy od ententy, o ile zechce ona mniej lub więcej ścisnąć Niemcy. Na Wschodzie to sprawa inna – tu są drzwi, które się otwierają i zamykają i zależy, kto i jak szeroko siłą je otworzy. ** Źródło: ''Historia Polski – Józef Piłsudski'' * W tym to czasie trafiły mi do rąk po raz pierwszy broszurki socjalistyczne polskie – Młota „Kto z czego żyje” i Liebknechta „W obronie prawdy”. Podobały mi się one znacznie więcej i trafiły bardziej do przekonania niż czytane dotychczas odpowiednie wydawnictwa „Narodnej Woli”. Zatem postanowiłem bliżej się zapoznać z samym socjalizmem i przeczytałem po rosyjsku pierwszy tom Kapitału Marksa. Nie powiem, by ta lektura sprawiła na mnie wrażenie. Chociaż wpływ rosyjski był niewielki, zdołał jednak zrobić pewne anarchistyczne spustoszenia w mej głowie. Abstrakcyjna logika Marksa oraz panowanie towaru nad człowiekiem nie pasowało do mego mózgu. W każdym razie lektura ta pogłębiła znacznie moje poglądy na społeczeństwo i bezwiednie zacząłem ulegać wpływowi logicznie zbudowanej koncepcji Marksa. ** Źródło: [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą''] * W życiu bywają rzeczy ważniejsze niż samo życie. ** Źródło: [https://naszdziennik.pl/mysl-felieton/6197,sens-powstania-warszawskiego.html Józef Szaniawski, ''Sens Powstania Warszawskiego''], naszdziennik.pl, 1 sierpnia 2012. * Walczę i umrę jedynie dlatego, że w wychodku, jakim jest nasze życie, żyć nie mogę, to ''ubliża'' – słyszysz! – ubliża mi jako człowiekowi z godnością nie niewolniczą. Niech inni się bawią w hodowanie kwiatów czy socjalizmu, czy polskości, czy czego innego w wychodkowej (nawet nie klozetowej) atmosferze – ja nie mogę! To nie sentymentalizm, nie mazgajstwo, nie maszynka ewolucji społecznej, czy tam co, to zwyczajne człowieczeństwo. Chcę zwyciężyć, a bez walki, i to walki na ostre, jestem nie zapaśnikiem nawet, ale wprost bydlęciem, okładanym kijem czy nahajką. Rozumiesz chyba mnie. Nie rozpacz, nie poświęcenie mną kieruje, a chęć zwyciężenia i przygotowania zwycięstwa. Ostatnią moją ideą (…) jest konieczność wytworzenia w każdej partii, a tym bardziej naszej <nowiki>[</nowiki>PPS-Frakcja Rewolucyjna<nowiki>]</nowiki>, funkcji siły fizycznej, funkcji, że użyję tak nieznośnego dla uszu „humanitarystów” określenia (histeryczne panny, nie znoszące drapania po szkle, ale znoszące pranie ich po pysku) funkcji „przemocy brutalnej”. ** Źródło: list do [[Feliks Perl|Feliksa Perla]], 1908, cyt. za: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. * Wam kury szczać prowadzić, a nie politykę robić. ** Opis: 11 listopada 1918, po przyjeździe z Magdeburga, do swojego zastępcy ds. wojskowych, pułkownika [[Edward Rydz-Śmigły|Edwarda Rydza-Śmigłego]]. ** Źródło: Andrzej Chojnowski, Piotr J. Wróbel, ''Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej'', Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992. * Wiem, iż Polską można rządzić bez bata. ** Inna wersja: Spróbuję, czy Polską można rządzić bez bata. ** Opis: w przemówieniu do parlamentarzystów, a potem w wywiadach wypowiedział też owe zdanie. * Wierzę, że naród ukraiński wytęży wszystkie siły, by z pomocą Rzeczypospolitej Polskiej wywalczyć wolność własną i zapewnić żyznym ziemiom swej ojczyzny szczęście i dobrobyt, któremi cieszyć się będzie po powrocie do pracy i pokoju. ** Opis: fragm. odezwy Naczelnego Wodza do mieszkańców [[Ukraina|Ukrainy]], 26 kwietnia 1920. ** Źródło: [http://www.jpilsudski.org/artykuly-historyczne-pilsudski/cytaty-jozefa-pilsudskiego ''Cytaty Józefa Piłsudskiego''], jpilsudski.org * Wreszcie rozmyślania i książki (tu zniechęcony Spencerem przeczytałem jeszcze raz Marksa) ugruntowały mnie w socjalizmie. Zrozumiałem wówczas, że nie jest on tylko ideą szlachetnych ludzi, marzących o uszczęśliwieniu ludzkości, lecz staje się realną potrzebą ogromnej masy ludu pracującego z chwilą, gdy kulturalny i społeczny rozwój umożliwia mu zrozumienie zasad tej idei. ** Źródło: [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'']; cyt. za: lewicowo.pl ** Zobacz też: [[Herbert Spencer]], [[Karol Marks]] * Wszelkie ustępstwa rządu, wszelka liberalizacja jest tylko chwilowym przejawem słabości władzy. (…) Aktualne polepszenie sytuacji zawdzięcza społeczeństwo Królestwa ruchowi rewolucyjnemu. Dlatego też stało się jasne, że ruchowi rewolucyjnemu pozostała tylko jedna droga – stworzenia siły, brutalnej siły fizycznej, która potrafiłaby złamać potęgę rządu.Organizowanie powstania zbrojnego nasuwa się jako logiczna i jedyna konsekwencja całego dotychczasowego ruchu politycznego. ** Źródło: ''Polityka walki czynnej'', „Trybuna”, 1 listopada 1906. * Wszyscy oni są mniej lub więcej zakapturzeni imperialiści, nie wyłączając rewolucjonistów. Żywiołowy centralizm jest cechą tych umysłów, wiecznie tęskniących do absolutu. Nie znoszą rozmaitości, nie umieją godzić sprzeczności – nużą one ich wolę i wyobraźnię do tego stopnia, że nie mogą stopić rozmaitości w jedną całość, odrzucają zupełnie nawet potrzebę świadomych społecznych organizacji. (…). Niech się dzieje wszystko samo przez się, żywiołowo – to rozwiązanie według nich jest najmądrzejsze, bo najprostsze i najłatwiejsze. Dlatego to pośród nich tak dużo jest anarchistów. Dziwna jednak rzecz, że nie spotkałem wcale wśród Rosjan republikanów! ** Źródło: [[Wacław Sieroszewski]], ''Józef Piłsudski'', Piotrków 1915, s. 19. ** Zobacz też: [[Rosjanie]] * Wy, Królewiacy, macie śmieszną naturę. Kiedy jadących drogą napadnie pies natarczywym i hałaśliwym ujadaniem, bierze was zaraz ochota, aby wyskoczyć z pojazdu, stanąć na czworakach i zacząć mu się odszczekiwać. My, w Wileńszczyźnie, pozwalamy psu szczekać, bo taka już jego psia natura, ale nie przerywamy przez jego psie szczekanie podróży i bez wojny z psami spokojnie jedziemy do naszego celu. Wam zdaje się, na przeszczekaniu psa, na wygraniu wojny z byle parszywym szczeniakiem bardziej zależy niż na szybkim dojechaniu do celu podróży. ** Źródło: [[Jerzy Robert Nowak]], ''Na przekór skorpionom. Wyznania upartego Polaka'', Wydawnictwo Maron, Warszawa 2005, s. 52. * Wy tej Polski nie utrzymacie. Ta burza, która nadciąga, jest zbyt wielka. Obecna Polska zdolna jest do życia tylko w jakimś wyjątkowym, złotym okresie dziejów (…) ja przegrałem swoje życie. Nie udało mi się powołać do życia dużego związku federacyjnego, z którym świat musiałby się liczyć. ** Opis: w 1925 w rozmowie z płk. Januszem Głuchowskim. ** Źródło: Janusz Cisek, Andrzej Łukasiak, ''Wielcy Polacy: Józef Piłsudski'', dodatek „Gazety Wyborczej”, 12 maja 2011. * Wypytywałem o Was generała Krzemińskiego, nalegałem nań, by mi szczerze powiedział, czyście kiedykolwiek nie zrobili jakiegoś świństwa. I wie Pan, pułkowniku, co odpowiedział generał? „Panie Marszałku, głupstw na pewno bez liku, ale świństwa nigdy żadnego.” ** Źródło: Mariusz Urbanek, ''Wieniawa. Szwoleżer na pegazie'' ** Zobacz też: [[Bolesław Wieniawa-Długoszowski]] * Wystąpimy jako samodzielna siła, która przy likwidowaniu wojny, w czasie kiedy strony wojujące będą znużone i wyczerpane, zaważyć będzie mogła na szali. ** Opis: przewidując przebieg [[I wojna światowa|I wojny światowej]]. ** Źródło: Alicja Dybkowska, Jan Żaryn, Małgorzata Żaryn, ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' * Wytworzyłem całe mnóstwo pięknych słówek i określeń, które po mojej śmierci zostaną, a które naród polski stawiają w rzędzie idiotów. ** Opis: przemówienie na zjeździe legionistów w Kaliszu, 7 sierpnia 1927. * Wy w wojnę beze mnie nie leźcie, wy ją beze mnie przegracie. ** Opis: o ewentualnym konflikcie z Niemcami lub Sowietami. ==Z== * Z daleka bolszewizm przedstawia dla biednych i uciśnionych nadzieję lepszego jutra, (…) z bliska jednak okazuje się zaprzeczeniem idei socjalistycznej. ** Opis: w wywiadzie dla dziennika „Journal de Genève”, 31 maja 1919. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, ''Józef Piłsudski, marzyciel i strateg'', Warszawa 1997, tom II, s. 89. ** Zobacz też: [[socjalizm]] * Z serca wdzięcznego, z serca, przepełnionego nadzwyczaj serdecznym uczuciem dla miasta i w stosunku do ziemi, którą widziałem ongiś w łunach pożarów, cierpiącą pod przemocą wojenną, a jednak tak serdecznej i tak ciepłej, z serca, przepełnionego wdzięcznością, i z myślą, aby ta ziemia, która jak gdyby przez los rzucona i przez los wskazana, w której tyle jest i Polski i kresów, w której jak gdyby na południu, gorętsza krew niż gdzie indziej bije, życząc, aby ta ziemia służyła zawsze przykładem i umiejętnością zgodnego współżycia i umiejętnością pogodzenia najbardziej rażących sprzeczności, z myślą tą i z serca wdzięcznego wznoszę kielich na cześć miasta Lublina i Ziemi Lubelskiej. ** Opis: przemówienie w Lublinie, 11 stycznia 1920. ** Źródło: ''Pisma zbiorowe'', tom V, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa, s. 138–139. * Z szanowania wzajemnego wypływa moc wielka w chwilach trudnych. * Z traktatami, moi panowie, jest tak samo jak z kwiatami i dziewictwem. To trwa tyle, ile trwa. ** Źródło: ''Józef Piłsudski'', Pomocnik Historyczny „Polityki” (100093), 13 kwietnia 2015; ''Mowy i pisma''; s. 144. * Zapluty, potworny karzeł na krzywych nóżkach, wypluwający swą brudną duszę, opluwający mnie zewsząd, nieszczędzący mi niczego, co szczędzić trzeba – rodziny, stosunków, bliskich mi ludzi, śledzący moje kroki, robiący małpie grymasy, przekształcający każdą myśl odwrotnie; ten potworny karzeł pełzał za mną jak nieodłączny druh, ubrany w chorągiewki różnych typów i kolorów – to obcego, to swego państwa, krzyczący frazesy, wykrzywiający potworną gębę, wymyślający jakieś niesłychane historie; ten karzeł był moim nieodstępnym druhem, nieodstępnym towarzyszem doli i niedoli, szczęścia i nie-szczęścia, zwycięstwa i klęski. (…) Ta szajka, ta banda, która czepiała się mego honoru, tu zechciała szukać krwi. Prezydent nasz zamordowany został po burdach ulicznych obniżających wartości pracy reprezentacyjnej, przez tych samych ludzi, którzy ongiś w stosunku do pierwszego reprezentanta, wolnym aktem wybranego, tyle brudu, tyle potwornej, niskiej nienawiści wykazali. Teraz spełnili zbrodnię. ** Opis: 3 lipca 1923. ** Źródło: ''Przemówienie w Sali Malinowej hotelu Bristol'', w: ''Wielkie mowy historii'', t. 2, wyd. Polityka Spółdzielnia Pracy, Warszawa 2006. ** Zobacz też: [[endecja]], [[nienawiść]], [[zamach na Gabriela Narutowicza]] * Zginąłeś od kuli nie wrażej, o której może w dzieciństwie marzyłeś – od kuli rodaków, do których niosłeś swą ewangelję miłości i pracy. Czy zginąłeś w ten sposób za to tylko, że takim byłeś, czy za to, że z brudem niewoli walczyć nie chciałeś, czy nie mogłeś? ** Opis: z wspomnienia o [[Gabriel Narutowicz|Gabrielu Narutowiczu]]. * Ziemia ta sama rozstrzygnie, jak żyć ma, jakim prawem się rządzić (…) Będziecie, moi państwo, powołani w najbliższym czasie do tego, abyście naprzód zaczęli rządzić się sami w instytucjach samorządowych. Potem przyjdzie chwila, kiedy będziecie mogli swobodnie się wypowiedzieć, jak Państwo wasze będzie urządzone. Będzie to wielki akt, gdy po raz pierwszy człowiek na tej ziemi będzie swobodnie wypowiadać się będzie. Powołany będzie każdy – ubogi czy bogaty, każdy człowiek będzie miał głos dlatego, by losem ziemi decydowała większość. ** Opis: do mieszkańców Mińska Litewskiego, po odbiciu miasta przez Wojsko Polskie z rąk bolszewików, 19 września 1919. ** Źródło: Joanna Gierowska-Kałłaur, ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919–9 września 1920)'', op. cit., s. 53. * Zachód jest parszywieńki. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, op. cit., s. 540. * Zwycięstwo samo nie jest niczym innym, jak złamaniem woli przeciwnej. ==Ż== * Żadne zdrowe społeczeństwo nie będzie bez zdobycia się na opór czynny znosić gospodarki bandytów podtrzymywanych przez władze i władz podtrzymywanych przez bandytów. I jeśli takim społeczeństwem jesteśmy, podobnych gospodarzy powinniśmy się pozbyć. ** Źródło: Paweł Łepkowski [http://www.zw.com.pl/artykul/363168,669674-Niepodlegla--ale-sklocona.html ''Niepodległa, ale skłócona''] ==Cytaty przypisywane== * A jednak będę w Polsce dyktatorem! Przepowiedziała mi to cyganka. A wszystko, co mi ona przepowiedziała dotychczas się sprawdza. ** Opis: rzekomo w 1905. ** Źródło: rozmowa Mieczysława Pruszyńskiego ze Stanisławem Grabskim, „Bunt Młodych” nr 23–24, 1935. * Każdy może zostać do nas przyjęty, lecz nie każdy może wśród nas pozostać. ** Źródło: referat nt. koncepcji rozwoju „Strzelca” przygotowanego na Konferencję Programową ZS „Strzelec” – OSW w Krakowie 4 sierpnia 1993, opublikowanego w lipcu 1993 w nr 2 „Strzelca Tatarskiego” autorstwa Roberta Ziembińskiego, mylnie przypisywany Józefowi Piłsudskiemu * Nie ma niepodległej Polski bez niepodległej Ukrainy. ** Opis: wiadomo tylko, że [[Ignacy Daszyński]], po wizycie u Piłsudskiego, na spotkaniu polskich polityków z ukraińską misją dyplomatyczną powiedział przy wznoszeniu toastu: „(…) uroczyście oświadczam, że moim zdaniem nie może być wolnej Polski bez wolnej Ukrainy ani wolnej Ukrainy bez wolnej Polski.”. ** Źródło: [https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/281/313 Estera Kaczor, ''Współpraca Polski i Ukrainy na płaszczyźnie politycznej i militarnej po 1991 roku'', „Facta Simonidis” nr 1 (3) 2010], [https://www.wprost.pl/swiat/143232/mistrzostwa-tylko-z-kijowem.html Maciej Józefowicz, ''Mistrzostwa tylko z Kijowem'', „Wprost”, 1 listopada 2008], [https://www.tygodnikpowszechny.pl/historia-pewnego-rautu-163698 Tadeusz A. Olszański, Historia pewnego rautu, „Tygodnik Powszechny”, 15 czerwca 2020] * Pan jesteś jak kurwa, co każdemu dupy daje. ** Opis: słowa przypisywane Piłsudskiemu, które ponoć miał wypowiedzieć do generała Stanisława Szeptyckiego, czego efektem było wyzwanie na pojedynek. ==O Józefie Piłsudskim== * A ukochał Ją (Maryję) w postaci Ostrobramskiej Maryi Panny. ** Autor: [[Maksymilian Maria Kolbe]] ** Źródło: [https://pl.aleteia.org/2017/11/13/jak-pilsudski-kochal-niepokalana-co-sw-maksymilian-kolbe-myslal-o-marszalku/ ''Jak Piłsudski kochał Niepokalaną. Co św. Maksymilian Kolbe myślał o Marszałku?''], aleteia.org, 13 listopada 2017. * Ale w tamtym okresie gdyby nie zorganizowanie armii blisko milionowej, gdyby nie olbrzymi wysiłek wyniszczonego czteroletnią wojną narodu – chodzi o pierwszą wojnę światową – nie mielibyśmy państwa, które miało wtedy w rezultacie trzysta osiemdziesiąt osiem tysięcy kilometrów kwadratowych. (…) Nie mielibyśmy państwa 24–25-milionowego, które w ciągu lat dwudziestu doszło do 35 milionów. Mielibyśmy państwo może 16-, może 18-milionowe. I to proszę pamiętać jest w największym stopniu dzieło Marszałka Piłsudskiego i jego obozu politycznego. Nie tylko ich, zaangażowani byli i inni, ale w pierwszym rzędzie jest to dzieło tego właśnie obozu. To olbrzymia wręcz historyczna zasługa Marszałka, który w tym sensie jest istotnie ojcem naszego państwa. ** Autor: [[Lech Kaczyński]] ** Źródło: [http://www.prezydent.pl/archiwum-lecha-kaczynskiego/aktualnosci/rok-2008/art,148,398,uroczystosc-73-rocznicy-smierci-marszalka-jozefa-pilsudskiego.html ''Uroczystość 73. rocznicy śmierci Marszałka Józefa Piłsudskiego''], prezydent.pl, 12 maja 2008. * Bitwa Warszawska była arcydziełem sztuki wojennej. Ktoś nazwał ją postumentem pomnika Piłsudskiego. Nic dziwnego, że przeciwnicy Piłsudskiego od samego początku próbowali ów postument zniszczyć albo chociaż znieważyć. Poszli na całość, uznając, że Marszałek nie był autorem planu bitwy ani nawet nią nie dowodził. Kto zatem według nich był prawdziwym zwycięzcą? Kandydatów wysuwano trzech: Pana Boga, gen. Maxime’a Weyganda i gen. Tadeusza Rozwadowskiego. ** Autor: [[Bohdan Urbankowski]] ** Opis: o roli Józefa Piłsudskiego w [[Bitwa warszawska 1920|Bitwie Warszawskiej 1920]]. ** Źródło: [https://niezalezna.pl/46513-ukrasc-pilsudskiemu-zwyciestwo-nad-wisla Bohdan Urbankowski, ''Ukraść Piłsudskiemu zwycięstwo nad Wisłą''], niezalezna.pl, 28 września 2013. * Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. ** Autor: [[Ignacy Mościcki]] ** Źródło: Janusz Choiński, ''Europa 1933–1939. Zaczarowane koło zaprzeczeń'' * Gdy (Piłsudski) żegnał się z nami (odjeżdżając do Kwatery Głównej w Puławach), (…) był zmęczony i posępny. Ciężar olbrzymiej odpowiedzialności za losy kraju przygniatał go i sprawiał mękę (…), pożegnał się z dziećmi i ze mną, tak jakby szedł na śmierć. Niecierpliwiła go moja absolutna pewność, że bitwa skończy się naszym zwycięstwem, a jemu nic się nie stanie. (…) „Rezultat każdej wojny – powiedział do mnie mąż przed rozstaniem – jest niepewny aż do jej skończenia. Wszystko jest w ręku Boga”. ** Autor: [[Aleksandra Piłsudska|Aleksandra Szczerbińska]], przyszła żona Józefa Piłsudskiego ** Opis: o Józefie Piłsudskim gdy wyruszał na bitwę do Kwatery Głównej w Puławach, stając na czele oddziałów kontratakujących wroga, 12 sierpnia 1920. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 62–63. * Gdyby Karol Młot nie powstrzymał inwazji Saracenów po Tours, dziś w szkołach w Oksfordzie nauczano by Koranu. (…) Gdyby Piłsudskiemu i Weygandowi nie udało się pod Warszawą powstrzymać triumfalnego marszu Armii Czerwonej, przyniosłoby to w rezultacie nie tylko niebezpieczny zwrot w dziejach chrześcijaństwa, lecz również fundamentalne zagrożenie całej zachodniej cywilizacji. Bitwa pod Tours ocaliła naszych przodków przed jarzmem Koranu; jest rzeczą prawdopodobną, że bitwa pod Warszawą ocaliła Europę Środkową i część Zachodniej przed o wiele większym niebezpieczeństwem: przed fanatyczną tyranią sowiecką. ** Autor: [[Edgar Vincent D'Abernon]] ** Zobacz też: [[wojna polsko-bolszewicka]] * Heroicznemu maksymalizmowi etycznemu towarzyszy idea przekraczania człowieczeństwa ku duchowi – jest to nie tylko możliwe, ale konieczne i nieuniknione. To jest ton wysiłku duchowej przemiany, który Piłsudski odnalazł u Słowackiego i który go już nigdy nie opuścił. ** Autor: [[Maria Janion]], ''Płacz generała'' ** Zobacz też: [[Juliusz Słowacki]] * Ilekroć mąż wybierał się w podróż lub wyruszał w pole zawsze miał ze sobą medalik Matki Boskiej Ostrobramskiej, ''Potop'' Sienkiewicza i ''Kronikę Stryjkowskiego''. Do tego doszła fotografia Wandzi. ** Autor: [[Aleksandra Piłsudska]] ** Źródło: Daria i Tomasz Nałęcz, ''Józef Piłsudski – legendy i fakty'', Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 8320319676, s. 210. ** Zobacz też: [[Potop (powieść)]], [[Henryk Sienkiewicz]], [[Maciej Stryjkowski]], [[Ostra Brama w Wilnie]] * Mało kto zdaje sobie sprawę, że Piłsudski ma więcej krwi na rękach niż generał Jaruzelski i nie są to wyłącznie ofiary przewrotu majowego. Brześć to mniej więcej tyle samo uwięzionych (ponad 5 tys.), ile internowano w stanie wojennym, przy czym więźniowie Piłsudskiego, wśród nich 84 parlamentarzystów, traktowani byli znacznie brutalniej. Do tego doliczyć należy szerokie spektrum innych przestępstw: defraudacje budżetowych pieniędzy, cenzura, fałszowanie wyborów, represje wobec mniejszości narodowych, strzelanie do robotników, pobicia przeciwników politycznych, a nawet skrytobójstwa. Przykładem zamordowanie przez ludzi Piłsudskiego generała Zagórskiego. ** Autor: [[Sławomir Sierakowski]], ''Nie ma jak porażka'', „Gazeta Wyborcza”, 5 czerwca 2013. ** Zobacz też: [[Wojciech Jaruzelski]] * Mam wrażenie ogólne, że cała akcja rozwija się korzystnie, i że co do czasu mamy korzystne warunki, tak jak je Pan Komendant przewidział. (…) Więc i tutaj zupełnie w myśl rozkazu Pana Komendanta wykonanie jest już w toku (…). Skoordynowanie akcji 4. i 3. Armii uważam za bardzo szczęśliwie pomyślane (przez Pana Komendanta). Uzgodnienie akcji 4. Armii z 1. Armią doskonale Pan Komendant przygotował i proszę liczyć na to, że pozostając w ścisłym kontakcie, wszystko przyśpieszę tak, abyśmy od siedemnastego rano byli tu gotowi do współdziałania. ** Autor: [[Tadeusz Rozwadowski]], [[:s:List generała Tadeusza Rozwadowskiego do marszałka Józefa Piłsudskiego|Depesza do marszałka Józefa Piłsudskiego, 15 sierpnia 1920]] ** Zobacz też: [[wojna polsko-bolszewicka|bitwa warszawska 1920 roku]] * Marszałek Piłsudski powiedziałby: a my Hitlera w dupie mamy! ** Opis: treść karteczki naklejanej przez harcerzy z podziemnego ZHP na rozplakatowane 27 października 1939 obwieszczenia o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa; akcja odbyła się 3 listopada 1939. * Miałem wrażenie, że ojciec mój ma zamiar przyjąć swego gościa serdecznie, ale z pewną nonszalancją. Pomimo wszystko Naczelnik Państwa to nie król (…). Po chwili ukazał się [Piłsudski] lekko pochylony naprzód i patrzył na naszą grupę. Potem wolno, bardzo wolno zaczął schodzić. Spojrzałem na swego ojca i nie zapomnę nigdy: skonstatowałem, że zanim Piłsudski zdążył wejść, ojciec mój rzucił papierosa i stanął na baczność. ** Autor: Mikołaj, syn króla Rumunii ** Opis: o wizycie Piłsudskiego w Rumunii. * Miast fetowania zwycięzcy, usiłowano niemal natychmiast kreować na bohatera kampanii Józefa Hallera, który wszak zarządził ośmiodniowe modły „o cud Wisły”, a jako twórcę strategicznej koncepcji kontrataku lansowano Weyganda (szefa francuskiej misji wojskowej), choć on sam jednoznacznie i wówczas, i po latach stwierdzał, że to właśnie Piłsudski o planie batalii zadecydował. ** Autor: [[Włodzimierz Suleja]] ** Opis: o próbach umniejszania roli Józefa Piłsudskiego w [[Wojna polsko-bolszewicka|bitwie warszawskiej 1920 roku]]. ** Źródło: [https://dorzeczy.pl/historia/74142/Pilsudski-kontra-Rozwadowski.html Marek Gałęzowski, ''Piłsudski kontra Rozwadowski''], dorzeczy.pl, 17 sierpnia 2018. * Morderstwo dokonane przez prawicę na Narutowiczu i zupełna bezkarność tej zbrodni dla głównych, moralnych jej sprawców, przywiodły Marszałka już wtedy do przekonania, iż dobrocią i perswazją nic w Polsce zrobić się nie da, że trzeba narzucać i wymuszać, być twardym i bezwzględnym. ** Autor: [[Władysław Pobóg-Malinowski]], ''Najnowsza historia polityczna Polski'', tom 1–3, KAW, Warszawa 1990. ** Zobacz też: [[Gabriel Narutowicz]] * Nie te rzeczy jednak spędzały sen z oczu Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. Najbardziej gnębiła go wznawiająca się współpraca Rosji i Niemiec przeciwko Polsce. Zarysowała się ona jeszcze w roku 1918, gdy wojska niemieckie wycofując się z terenów na wschód od Bugu zaczęły przekazywać je nie Polakom, lecz bolszewikom. Zaniechały tej praktyki dopiero na polecenie Koalicji. W końcu sierpnia 1920 roku duża część wojsk bolszewickich pobitych pod Warszawą, aby uniknąć ostatecznego pogromu z rąk polskich przeszła przez granicę do Prus Wschodnich. Zgodnie z prawem międzynarodowym Niemcy powinny były bolszewików rozbroić i internować do końca wojny. Tymczasem przepuściły ich przez swoje terytorium do odtwarzanego przez Tuchaczewskiego sowieckiego Frontu Zachodniego. Wzięli oni następnie udział w końcu września 1920 roku w bitwie nad Niemnem i zostali rozgromieni powtórnie i ostatecznie. ** Autor: [[Andrzej Pomian]] ** Źródło: Andrzej Pomian, ''Polska broni niepodległości 1918-1945'', wydawnictwo Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1990, ISBN 0850652065, s. 34–35. * Niechajby te kilka kwiatków uszczkniętych z życia Wielkiego Budowniczego Polski pociągnęło swą wonią licznych naśladowców. ** Autor: [[Maksymilian Maria Kolbe]] ** Źródło: [https://pl.aleteia.org/2017/11/13/jak-pilsudski-kochal-niepokalana-co-sw-maksymilian-kolbe-myslal-o-marszalku/ ''Jak Piłsudski kochał Niepokalaną. Co św. Maksymilian Kolbe myślał o Marszałku?''], aleteia.org, 13 listopada 2017. * Obóz w Berezie Kartuskiej założono dopiero po tym, jak piętnastego czerwca 1934 roku ukraiński terrorysta zamordował ministra spraw wewnętrznych Pierackiego. Całkowita liczba osób, które przeszły przez obóz w ciągu pięciu lat jego istnienia, nie przekroczyła pięciuset – większość stanowili ukraińscy nacjonaliści lub spekulanci walutowi, których rząd zapewne słusznie podejrzewał, ale nie dysponował dowodami nadającymi się do przedstawienia w sądzie. Rządy Piłsudskiego z pewnością miały coraz bardziej autorytarny charakter, ale nie można ich porównać z rządami przywódców wielu innych państw europejskich w okresie rozwoju faszyzmu. Przeciwnicy rządu byli represjonowani stosunkowo rzadko; na ogół po prostu ich ignorowano – mogli tylko stać na uboczu procesu politycznego. W rzeczywistości Piłsudski uważał faszyzm za zagrożenie. Wiele najostrzejszych ataków jego rządu było wymierzonych właśnie w zwolenników faszyzmu. W 1934 roku rząd rozwiązał kilka faszystowskich organizacji. ** Autor: [[Richard M. Watt]] ** Źródło: Richard M. Watt, ''Gorzka chwała. Polska i jej los 1918–1939'', tłum. Piotr Amsterdamski, wydawnictwo AMF, Warszawa 2007, s. 272. * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasko w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Autor: [[Roman Dmowski]], ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28 list do Stanisława Grabskiego]'', 14 marca 1919. * Piłsudski był człowiekiem, który umiał decydować, ale decyzja nie przychodziła mu łatwo. Musiał przetrawić w sobie, przemyśleć, sprawdzić myślowo wszystkie warianty i sytuacje, by ostatecznie jasno i w najprostszych słowach sformułować swą decyzję. ** Autor: kpt. [[Wacław Jędrzejewicz]], szef Oddziału II Sztabu Generalnego. ** Opis: 6 sierpnia 1920. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 53. * Piłsudski i jego następcy odnosili się do opozycji politycznej w sposób autorytarny. Ordynacja wyborcza działała na niekorzyść partii opozycyjnych, zdarzały się przypadki nielegalnych prześladowań przeciwników politycznych. W czasie kampanii wyborczych opozycja nie mogła korzystać z państwowego radia, władze niekiedy utrudniały jej organizowanie wieców w miejscach publicznych. Mimo takich prześladowań energiczna i głośna opozycja działała do samego końca. ** Autor: [[Richard M. Watt]], ''Gorzka chwała. Polska i jej los 1918–1939'', tłum. Piotr Amsterdamski, Warszawa 2005, s. 414. ** Zobacz też: [[II Rzeczpospolita]], [[autorytaryzm]], [[sanacja]] * Piłsudski już pod koniec lipca 1920 r.planował powstrzymanie bolszewików na linii Bugu i uderzenie na ich tyły od południa – z rejonu Kowla. Zapowiedź takiej „akcji w większym stylu” zawierał rozkaz Naczelnego Dowództwa nr 7945/III wydany 27 lipca. 29 lipca 1920 r. szef Oddziału Operacyjnego płk. Julian Stachiewicz przekazał gen. Sikorskiemu, dowódcy broniącej Brześcia Grupy „Polesie”, wytyczne do bitwy nad Bugiem. 30 lipca Piłsudski przesłał Sikorskiemu pytanie, na jak długą obronę Brześcia może liczyć. Generał zapewnił, że może ona potrwać do dziesięciu dni. Ufając tej obietnicy, Piłsudski wyciągnął na północ oddziały walczące z Budionnym pod Brodami, w tym czasie jednak Brześć upadł w nocy z 1 na 2 sierpnia, w dużym stopniu z winy Sikorskiego. Opuścił on wcześniej twierdzę, jadąc na spotkanie z Hallerem i wrócił zbyt późno, by uratować sytuację. Schemat bitwy nad Bugiem Piłsudski powtórzył nad Wisłą. Rolę Brześcia przejęła Warszawa, uderzenie na tyły Rosjan wyruszyło nie z Kowla, lecz znad Wieprza. ** Autor: [[Bohdan Urbankowski]] ** Opis: o roli Józefa Piłsudskiego w [[Bitwa warszawska 1920|Bitwie Warszawskiej 1920]]. ** Źródło: [https://niezalezna.pl/46513-ukrasc-pilsudskiemu-zwyciestwo-nad-wisla Bohdan Urbankowski, ''Ukraść Piłsudskiemu zwycięstwo nad Wisłą''], niezalezna.pl, 28 września 2013. * Piłsudski miał fanatycznych wielbicieli, którzy go kochali więcej, niż własnych rodziców, niż własne dzieci, ale było wielu ludzi, którzy go nienawidzili, miał całe warstwy ludności, całe dzielnice Polski przeciwko sobie, potężną nieufność do siebie. I oto nie znać było tego w dniu pogrzebu. Przeciwnie, można stwierdzić jako fakt i prawdę, że w dniach jego pogrzebu, że na wieść o jego śmierci, strach i zalęknienie, co stanie się teraz z Polską, kiedy Jego zabrakło, przeleciał od Bałtyku poprzez Poznańskie i Śląsk i od Karpat do Dźwiny. ** Autor: [[Stanisław Cat-Mackiewicz]] ** Opis: o Józefie Piłsudskim ** Źródło: [https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/12-maja-zamach-majowy-1926-i-smierc-pilsudskiego-1935-historia-jednej-daty/5jqhhkk,79cfc278 onet.pl], 12 maja 2020 * Piłsudski miał podobno w listopadzie 1920 roku wypowiedzieć zdanie, że „Polska na razie nie jest jeszcze niepodległa. Wszystko to, co zostało zrobione, to tylko torowanie drogi prowadzącej do niepodległości. Polska nie może być naprawdę niepodległa między dwoma kolosami… Dopóki liczne narody pozostaną w jarzmie rosyjskim, dopóty nie możemy patrzeć w przyszłość ze spokojem”. Sądzę, że jest to przekaz niezupełnie dokładny. Piłsudski mówił zapewne o niezależności a nie o niepodległości. Uważał, że Polska zależy zbytnio od okoliczności od niej niezależnych. Wiedział doskonale, że nikt nie dyktuje jej decyzji, a więc że jest niepodległa. Nosił się natomiast z bardzo poważnymi obawami, czy zdoła ona swą niepodległość utrzymać i ciągle się zastanawiał, jak byt jej zabezpieczyć. Polska zawarła wprawdzie dwa sojusze obronne w roku 1921 i to jeszcze przed pokojem ryskim: w lutym z Francją i na początku marca z Rumunią. Pierwszy z nich odnosił się jednak tylko do wypadku agresji niemieckiej, drugi – rosyjskiej i żaden nie stanowił dostatecznego zabezpieczenia. ** Autor: [[Andrzej Pomian]] ** Źródło: Andrzej Pomian, ''Polska broni niepodległości 1918–1945'', wydawnictwo Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1990, ISBN 0850652065, s. 36. * Piłsudski nienawidził białych Rosjan i miał rację. Po pierwsze, oni wciąż mieli imperialne poglądy i uważali, że Polska powinna być częścią rosyjskiego państwa. Ta właśnie ich głupota sprawiła, że naturalni sojusznicy białych, tacy jak Finowie, Estończycy czy Polacy, odwrócili się od nich, choć powinni chcieć, aby bolszewicy przegrali. Arogancja i fiksacja w kwestii imperium sprawiły, że biali się wyalienowali i przegrali z kretesem. ** Autor: [[Antony Beevor]] ** Opis: odpowiedź na pytanie czy Józef Piłsudski dobrze zrobił nie sprzymierzając się z „białymi Rosjanami”. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,30544267,antony-beevor-bylbym-ostrozny-z-zyczeniem-sobie-rozpadu.html wyborcza.pl], 29 grudnia 2023 * Piłsudski odniósł decydujące zwycięstwo. Pochód rewolucji na zachód został powstrzymany u bram Warszawy. To, czemu zapobiegł Piłsudski w roku 1920, zachodni alianci oddali Stalinowi za darmo w 1944 r. ** Autor: [[Janusz Cisek]] ** Opis: o [[Wojna polsko-bolszewicka|wojnie polsko-bolszewickiej]] i Bitwie Warszawskiej 15 sierpnia 1920. ** Źródło: Janusz Cisek, ''Piłsudski'', wyd. Świat Książki, Warszawa 2007, s. 177. * Piłsudski skonsolidował rozbieżne energie w obozie niepodległościowym przed I wojną światową. Może obóz niepodległościowy istniałby i bez niego, ale zapewne byłby rozbity. Jednocześnie Piłsudski był pragmatykiem, co umożliwiło mu zbudowanie zalążków wojska polskiego w okresie I wojny światowej, i – co ujawniło się w 1918 roku – dzięki różnym jego kompromisom, mimo ogromnych napięć, udało się zbudować jednolitą władzę centralną i jedną armię, a więc państwo. (…) To, co się działo potem, po 1926 i w latach 30., jest bolesne dla wielu jego zwolenników. Człowiek, który był w młodości głównym propagatorem programu niepodległościowego, przywódcą konspiracyjnej PPS i przez długi czas symbolem rozsądnej lewicy, nagle postępuje wbrew ideałom, z którymi go kojarzono. ** Autor: [[Andrzej Friszke]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaHistoryczna/FriszkeCiolkoszchcialuczynicnajbiedniejszychswiadomymiobywatelami/menuid-1.html krytykapolityczna.pl, 28 marca 2011] * Piłsudski to ani Mussolini, ani Lenin, ani przywódca socjalistyczny. Jest to twór szczególny polskich stosunków społecznych i politycznych. (…) Nie można mówić o reakcyjności reżimu Piłsudskiego, ale nie ulega wątpliwości, że jest on pełną niebezpieczeństw przerwą w rozwoju społecznym i politycznym Polski. ** Autor: [[Herman Lieberman]] ** Opis: w wywiadzie dla niemieckiej gazety socjaldemokratycznej „Vorwarts”. Warto dodać, że Lieberman trafił potem na ławę oskarżonych w procesie brzeskim, a w śledztwie był bity i poniżany. * Piłsudskiemu i Wałęsie wspólna jest pogarda dla własnych organizacji, którym wcześniej przewodzili, przy czym PPS był traktowany znacznie gorzej przez Piłsudskiego niż „Solidarność” przez Wałęsę. A mimo to obaj panowie i tak uchodzić będą za pozytywne wyjątki w naszych dziejach. ** Autor: [[Sławomir Sierakowski]], ''Nie ma jak porażka'', „Gazeta Wyborcza”, 5 czerwca 2013. ** Zobacz też: [[Lech Wałęsa]] * Postać wskrzesiciela państwa polskiego od zawsze była bardzo bliska zarówno mojemu śp. bratu, jak i mnie.(…) Nie tylko upatrywaliśmy w nim (…) najwybitniejszego Polaka, obok św. Jana Pawła II oraz sługi bożego kard. Stefana Wyszyńskiego, ale także uważaliśmy się – w jakiejś mierze, rzecz jasna, w zasadniczo odmiennych warunkach – za kontynuatorów jego myśli. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]] (wypowiedź z 2017) ** Źródło: [https://wyborcza.pl/7,87648,24054447,dlaczego-waldemar-paruch-dostal-ksywke-tysiac-cykl-przodownicy.html Agata Kondzińska, ''Dlaczego Waldemar Paruch dostał ksywkę „Tysiąc”?''], wyborcza.pl, 17 października 2018. ** Zobacz też: [[Jan Paweł II]], [[Lech Kaczyński]], [[Stefan Wyszyński]] * Przywitaliśmy się jak starzy znajomi, którzy już o sobie dużo wiedzą, a teraz tylko przyglądają się sobie nawzajem. Rozmawialiśmy długo. Najpierw jak opowiadałem o organizacji, o stanie roboty, braku środków itp. Później Piłsudski powiedział mi, że ma zamiar podzielić cały kraj na okręgi, postawić na czele każdego okręgu kierownika, który by był swego rodzaju dyktatorem dla organizacji partyjnej danego terytorium. ** Autor: [[Walery Sławek]] ** Opis: w maju 1902 r. o swoim pierwszym spotkaniu z Józefem Piłsudskim. ** Źródło: [https://histmag.org/Walery-Slawek-kleska-czlowieka-przyzwoitego-10232 histmag.org], 2 listopada 2014. * Rozbrzmiewa tylko: „Jeszcze Polska nie zginęła”, jakby na znak, że przemijają wielkie duchy, wielkie ludy i wielcy ludzie kładą się w grób, ale nieśmiertelność Narodu, naszego Narodu, zostaje wieczna. I dlatego też Mazurkiem Dąbrowskiego żegnają ukochanego Pierwszego Marszałka Rzeczypospolitej, który udaje się w dalszą podróż. ** Opis: zakończenie relacji z pogrzebu Józefa Piłsudskiego na Wawelu w filmie dokumentalnym „Pogrzeb Marszałka Józefa Piłsudskiego 12 V–18 maja 1935” (realizacja: P.A.T., Z.P.F.K., P.Z.P.F.). * Tylko stanowcze działanie mogło zapobiec najgorszemu. [Piłsudski] ratował Rzeczpospolitą przed śmiertelnym konfliktem, może wojną domową i upadkiem państwa. Ratował też demokrację. Gdyby zwyciężyła prawica – musiałaby okiełznać lewicę; gdyby zwyciężyła lewica – doszłoby do rewolucji społecznej. Każdy z tych przypadków oznaczał koniec demokracji. ** Autor: [[Leszek Moczulski]] ** Opis: o roli Piłsudskiego w zamachu majowym. * W dniu 18 sierpnia 1920 r. Piłsudski wydał rozkaz o przegrupowaniu wojsk polskich i pościgu, którego zadaniem było zamknięcie drogi odwrotu dywizjom zdążającym na wschód i skierowanie ich na północ. Przyparte do granicy Prus Wschodnich mogły zostać zniszczone lub zmuszone do przekroczenia granicy. Ale gen. Józef Haller nie wykonał dyrektywy i doprowadził do wypuszczenia wroga z matni. ** Autor: [[Janusz Cisek]], ''Piłsudski'', wyd. Świat Książki, Warszawa 2007, s. 177. ** Opis: o rozkazach Józefa Piłsudskiego w [[Wojna polsko-bolszewicka|wojnie polsko-bolszewickiej]]. * Wszedłem do jego gabinetu wraz z Beckiem, któremu zależało prawie tyle na sprawieniu Piłsudskiemu przyjemności, co na sukcesie spotkania. Umysł marszałka już zawodził, lecz jego autorytet pozostawał nienaruszony. Nikt mnie nie ostrzegł, jak beznadziejny jest stan jego zdrowia, zapewne dlatego, że nikt nie wiedział, kto miałby mnie o tym poinformować. Choroba marszałka była ściśle strzeżoną tajemnicą. Marszałek miał za sobą jeden, jeśli nie więcej, atak apoplektyczny. Z trudnością usiłowałem nawiązać kontakt z tą uświęconą i zaledwie wymawiającą słowa postacią. Rozmawialiśmy po francusku. W pewnej chwili, gdy była mowa o Europie, Piłsudski zaczął powtarzać coś, co brzmiało jak „Jamaique”, po czym parokrotnie padło nazwisko Lloyd George. Zarówno Beck, jak i ja nie mogliśmy absolutnie zrozumieć, co marszałek ma na myśli. ** Autor: [[Anthony Eden]] ** Opis: o swoim spotkaniu z Józefem Piłsudskim, które miało miejsce 2 kwietnia 1935. ** Źródło: [https://twojahistoria.pl/2017/11/04/czy-przed-smiercia-jozef-pilsudski-postradal-zmysly-ponury-obraz-ostatnich-tygodni-zycia-marszalka/ twojahistoria.pl], 4 listopada 2017 * W tym czasie robił na mnie wrażenie człowieka ciężko chorego, który szuka jakiegoś wyjścia z sytuacji. (…) Marszałek chodził wtedy zupełnie nieogolony, opuszczony, pracując w samotności. Były to bardzo upalne dnie gorącego lata. (…) Skoro tylko decyzja została powzięta przez Marszałka, przeobraził się on znów w człowieka pełnego energii i zapału i był znów w najlepszej swej formie. ** Autor: płk [[Tadeusz Piskor]] ** Opis: 6 sierpnia 1920. ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896, s. 54. * Z tego powodu w grudniu 1931 roku rozpoczął się proces jedenastu byłych więźniów. Dziesięciu sąd uznał za winnych i skazał na kary od trzech do pięciu lat więzienia. Po długim postępowaniu apelacyjnym połowę ułaskawiono. Pozostali, miedzy innymi Witos, udali się na wygnanie do Czechosłowacji, by uniknąć więzienia. Odbyło się jeszcze kilka procesów osób oskarżonych o działalność antyrządową, ale nikt nie dostał długiego wyroku. W 1934 roku rząd założył obóz w Berezie Kartuskiej niedaleko wschodniej granicy, w którym internowano przestępców politycznych. Trzeba bezstronnie przyznać, że represje rządu Piłsudskiego wobec przeciwników politycznych nie miały masowego charakteru i nie były szczególnie ostre. ** Autor: [[Richard M. Watt]] ** Źródło: Richard M. Watt, ''Gorzka chwała. Polska i jej los 1918–1939'', wydawnictwo AMF, tłum. Piotr Amsterdamski, Warszawa 2007, s. 272. * Z tym zwycięstwem wiązano nadzieje na lepszą przyszłość, zwłaszcza że Piłsudski uchodził dotąd za wroga reakcji (…). Nadzieje te nie sprawdziły się. Piłsudski i jego zwolennicy (…) poszli (…) odrębną drogą i (…) wzięli rozbrat nie tylko z PPS i demokracją, ale i (…) z własną przeszłością polityczno-legionową. ** Opis: w 1926 o przewrocie majowym. ** Autor: [[Kazimierz Pużak]], [https://www.polskieradio.pl/39/247/Artykul/185587,-Kazimierz-Puzak polskieradio.pl, 11 sierpnia 2008] * Wyzwalając Ukrainę, być może Piłsudski będzie mógł utworzyć tę zachodnią linię (przedmurze), które ma chronić Europę przed falą komunizmu. ** Opis: po zajęciu Kijowa przez połączone siły II Rzeczypospolitej i Ukraińskiej Republiki Ludowej, „L’Echo de Paris”, 15 maja 1920. ** Źródło: Lech Wyszczelski, ''Wojna polsko-rosyjska 1919–1920'', t. 1, Warszawa 2010, Bellona, ISBN 9788311119345, s. 381. * Złożyłem wizytę marszałkowi Piłsudskiemu, wielkiemu przywódcy Polaków, który, w momencie wycofania się Niemców, w połowie listopada 1918, roku stanął na czele młodej republiki. Jego siedzibą był Belweder, niewielki pałac koło Łazienek, na terenie których mieściły się niegdyś koszary Brygady Kawalerii Gwardii. ** Autor: [[Carl Gustaf Mannerheim|Carl Gustaf Emil Mannerheim]], marszałek fiński, twórca niepodległej Finlandii ==Józef Piłsudski w poezji== * Ani kontusz na Nim aksamitny,<br />Ani pas Go zdobi lity, słucki,<br />W szarej burce, lecz duchem błękitny,<br />Jedzie polem brygadier Piłsudski.<br />Ręce cicho na łęku oparte,<br />Patrzy twardo w wir śnieżnej zawiei<br />Wśród pustkowia sprawuje swą wartę<br />Nieśmiertelny brygadier Nadziei. ** Autor: [[Alfons Dzięciołowski]], ''Pieśń o Józefie Piłsudskim'' * Gdy w pałacu przed sobą staniecie oboje,<br />Już ty go nie uwiedziesz, ani go nie skusisz,<br />Na wszystkie dziwne gusła i uroki twoje<br />Wyzgrzyta ci przez zęby swe uparte: musisz.<br />Nie darmo w wypalonych, przydrożnych ogniskach<br />Popiołów twoich szukał i śladów pochodu,<br />Z gasnących warg, co cichły na pobojowiskach,<br />Podsłuchał całą prawdę twego rodowodu. ** Autor: [[Kazimierz Wierzyński]], wiersz ''Piłsudski'' ** Źródło: Jan Marx, ''Skamandryci'', Wydawnictwo ALFA, Warszawa 1993, s. 187–188. * Gdy wyszedł na ulicę, gdy trzasnęły kości,<br />Gdy o tę prawdę grzmiało serce i armaty,<br />Znów chcieli jej na co dzień, na raty, na spłaty,<br />Paragrafami miażdżąc huragan wolności.<br />I zawsze będą mierzyć, a nigdy nie zmierzą<br />Pomrukując po kątach zdziwieniem, zawodem.<br />I w cierpką miłość jego nigdy nie uwierzą,<br />Kiedy przez Polskę idzie samotnym pochodem.<br />Tylko mu raz, pod oknem, kiedy dumał nocą,<br />Wyszlochał wszystko żołnierz, stojący na warcie.<br />Płakał. Płakał jak dziecko.<br />A czemuż, a po co,<br />Tak męczysz się, tak cierpisz za nas, Komendancie? ** Autor: [[Julian Tuwim]] ** Źródło: [[Bohdan Urbankowski]], ''Gniazdo polskie'', Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2020, s. 29–30. * I o czym duma, gdy tak kroczy<br />Wśród drzew zdziwionych wiecznie sam<br />I dokąd patrzą siwe oczy,<br />Może powiedzą ludzie nam?<br />Lecz widać, musi w kurtce szarej<br />Samotnie drogą swoją iść,<br />Jeśli mu baublis – dąb prastary<br />Co dzień pod stopy rzuca kiść. ** Autor: [[Julian Tuwim]], ''Druskiennickie Drzewa. Ballada'' ** Źródło: Jan Marx, ''Skamandryci'', Wydawnictwo ALFA, Warszawa 1993, s. 116–117. * I Tobą był ten wicher, co płaszcze im targał,<br />Tobą były te grzmoty armatnie na niebie,<br />Ciebie nieśli wraz z Polską i wraz z krwią na wargach<br />i jak w wolność wierzyli, tak wierzyli w Ciebie. ** Autor: [[Jerzy Braun]], ''Wiersz o Piłsudskim'' * Jedzie, jedzie na kasztance,<br />Siwy strzelca strój.<br />Hej, hej, komendancie,<br />Miły wodzu mój! ** Autor: [[Wacław Kostek-Biernacki]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór [[Ludwik Stomma]], Gdańsk 2000. * Konnica ma rabaty pełne galanterii.<br />Lansjery – bohatery! Czołem kawalerii.<br />Hej, kwiaty na armaty! Żołnierzom do dłoni!<br />Katedra oszalała! Ze wszystkich sił dzwoni.<br />Księża idą z katedry w czerwieni i złocie,<br />Białe kwiaty padają pod stopy piechocie.<br />Szeregi za szeregiem! Sztandary! Sztandary!<br />.........................................................................<br />A on mówić nie może. Mundur na nim szary. ** Autor: [[Jan Lechoń]], ''Piłsudski'' * Litewskie go zrodziły łany,<br />kołysał do snu lasów szum.<br />w duszy pęd budząc niewstrzymany<br />Do wielkich czynów wielkich dum. (…)<br />Więzienia mu wzmacniały siły<br />Sybirska hartowała dal,<br />wyszedł z nich człowiek z jednej bryły<br />Mocny, hartowny, jako stal. (…)<br />W podziemia z męstwem zszedł górnika<br />i pod tyranią kopał rów;<br />Ścigała jego „Robotnika”<br />Zajadła sfora carskich psów.<br />Szła długo, z dziwnym szczęściem snuta<br />Podziemna i szalona gra -<br />Ma coś z Kościuszki i z Traugutta,<br />Sławnego wodza imię ma. ** Autor: [[Antoni Orłowski]] ** Źródło: [https://bazhum.muzhp.pl/media//files/Niepodleglosc_i_Pamiec/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2005-t12-n1_(21)/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2005-t12-n1_(21)-s89-130/Niepodleglosc_i_Pamiec-r2005-t12-n1_(21)-s89-130.pdf Bohdan Urbankowski, ''Srebrna i czarna legenda: Józef Piłsudski w poezji, historii i plotce'', PDF, s. 100], bazhum.muzhp.pl * Marnym byłem żołnierzem, lecz dotąd dumny chodzę,<br />Że szary mundur nosiłem, wtedy gdy On był wodzem. ** Autor: [[Jan Brzechwa]], ''Imię wielkości'' (1935) * Mówcie co chcecie, lecz ''au fond''<br />Ma i Piłsudski rację swą. ** Autor: [[Jan Lechoń]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 * O, Panie Marszałku,<br />O, Marszałku Piłsudski.<br />Stertami kwiaty kładli<br />Na belwederskim dziedzińcu –<br />Ziemię znosili, kopiec<br />Sypali Ci na Sowińcu.<br />Serce zanieśli na Rossę.<br />A ciało, jak próżną zbroję<br />Złożyli w krypcie Wawelu. ** Autor: [[Marian Hemar]] ** Źródło: [https://www.zwiazek-strzelecki.pl/dzis-imieniny-marszalka-wskrzesiciela-niepodleglej/ ''O , Panie Marszałku,''], zwiazek-strzelecki.pl * On rozdarł chmury słońca. On jest słońca wschodem.<br />CZTERDZIEŚCI I CZTERY. ** Autor: [[Artur Oppman]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 * On – sam za wszystkich – tragiczny Piłsudski. ** Autor: [[Marian Piechal]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 * On tylko nie wie, co się w Polsce dzieje, bo mu nie mówią. ** Autor: [[Ludwik Hieronim Morstin]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 * Słońce na Maderze<br />Świeci tej cholerze,<br />A cholera śpi<br />I o Brześciu śni… ** Opis: anonimowy wiersz z Poznania ze stycznia 1931 roku. ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 * Z podniesionego dumnie czoła<br />Hartu i woli siła drga,<br />Ma lwią odwagę, wzrok sokoła,<br />Czujną przezorność węża ma.<br />Pod jego Polsce iść przewodem,<br />Przeszkody do wolności zmóc,<br />On wzrósł o głowę nad narodem,<br />Oto Naczelnik nasz i Wódz! ** Autor: [[Antoni Orłowski]], ''Józef Piłsudski'' * Zgoda z Dziadkiem<br />Znakomita<br />Ja codziennie o nim piszę –<br />On nie czyta. ** Autor: [[Maria Jehanne Wielopolska]] ** Źródło: ''Antologia poezji głupich i mądrych Polaków'', wybór Ludwik Stomma, Gdańsk 2000 {{Wikisource|Józef Piłsudski|Józefa Piłsudskiego}} {{SORTUJ:Piłsudski, Józef}} [[Kategoria:Marszałkowie Polski]] [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu socjalistycznego]] [[Kategoria:Polscy historycy wojskowości]] [[Kategoria:Polscy rewolucjoniści]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Premierzy II RP]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] [[Kategoria:Żołnierze II Rzeczypospolitej]] 2m8g5xc4cap24oz6ka04jy8ffiipns0 10 1474 642136 617363 2026-05-06T08:25:24Z Swam pl 41038 podmiana powtarzającego się cytatu 642136 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="background-color: transparent; color: var(--color-base, inherit);" |'''''Ważniejsze jest nie zwycięstwo, lecz właściwe wykorzystanie zwycięstwa.''''' |- | align="right" |[[Ajschylos]] |} <noinclude>[[Kategoria:Szablony cytatów dnia|05-09]]</noinclude> c4hjc0whi3mywj78uwaq3jhoee3ir7y 0 2716 642133 637387 2026-05-06T05:51:49Z Nazwa1234 53893 /* O Fryderyku Chopinie */ 642133 wikitext text/x-wiki [[Plik:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 043.jpg|mały|{{center|Fryderyk Chopin, autor obrazu: [[Eugène Delacroix]] (1838)}}]] [[Plik:Chopin.Nocturne.Es-Dur.opus.9.2.ogg|mały|{{center|''Nokturn Es-dur'' op. 9}}]] '''[[w:Fryderyk Chopin|Fryderyk Franciszek Chopin]]''' (fr. ''Frédéric Chopin'', forma spolszczona: '''Fryderyk Szopen''') (1810–1849) – [[Polska|polski]] [[kompozytor]] i [[pianista (osoba)|pianista]] światowej sławy, tworzący w [[Epoka|epoce]] [[romantyzm]]u, związany z [[Francja|Francją]]. Uważany za najwybitniejszego kompozytora polskiego. ==''Szkice do metody gry fortepianowej''== * Posługujemy się dźwiękami, aby tworzyć muzykę, tak jak posługujemy się słowami, aby tworzyć język. ** Zobacz też: [[dźwięk]], [[język (mowa)|język]], [[muzyka]], [[słowo]] * Słowo rodzi się z dźwięku – dźwięk przed słowem. ==Wypowiedzi== * Co za antypatyczna kobieta – ta Sand! Czy to naprawdę kobieta? Jestem skłonny w to wątpić. ** Opis: po pierwszym spotkaniu z [[George Sand]] na wieczorze towarzyskim u hrabiny Marii d’Agoult 24 października 1836. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Chopin i George Sand'', Wydawnictwo Literackie, Kraków 1990 ** Zobacz też: [[kobieta]] * Czuję się sam, sam, sam, chociaż otoczony… ** Źródło: ''Fryderyk Chopin'', „Alma Mater” nr 130–131, grudzień-styczeń 2010–2011. * Jezus, Maria, Józef. Jestem już u źródła szczęścia!… ** Opis: [[ostatnie słowa]], po [[Sakrament pokuty i pojednania|spowiedzi]] i przyjęciu [[Eucharystia|komunii]], list ks. [[Aleksander Jełowicki|Aleksandra Jełowickiego]] do Ksawery Grocholskiej. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/401_priest-aleksander-jelowicki-to-ksawera-grocholska ''Chopin’s Letters. Priest Aleksander Jełowicki to Ksawera Grocholska''], chopin.nifc.pl ** Zobacz też: [[szczęście]], [[Jezus Chrystus]], [[Maria z Nazaretu]], [[Józef z Nazaretu]] * Mozartowi nie trzeba doświadczenia: jego wiedza i natchnienie były na jednym poziomie. ** Opis: po koncercie kwartetu [[Joseph Haydn|Haydna]]. ** Źródło: wspomnienia E. Delacroix, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Mówiła mi, że umrę na jej rękach… ** Opis: słowa wypowiedziane o [[George Sand]], na krótko przed swoją śmiercią. ** Źródło: [https://kobieta.onet.pl/wiadomosci/fryderyk-chopin-i-george-sand-milosc-pelna-sprzecznosci/bblq59r kobieta.onet.pl] * Najdziwniejszym z ludzi jest geniusz: ten tak daleko w przyszłość wybiega, że ginie z oczu ludzi z nim żyjących, a nie wiadomo, które pokolenie pojąć go zdoła. ** Źródło: ''Fryderyk Chopin'', „Alma Mater” nr 130–131, grudzień-styczeń 2010–2011. ** Zobacz też: [[geniusz]], [[przyszłość]] * Nie ma nic wstrętniejszego niż muzyka bez ukrytego znaczenia. * O Boże, Jesteś Ty! Jesteś i nie mścisz się! – Czy jeszcze Ci nie dość zbrodni moskiewskich – albo – alboś sam Moskal! ** Opis: na wieść o zdobyciu [[Warszawa|Warszawy]] przez wojska carskie. ** Źródło: tzw. dziennik stuttgarcki, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Szczęśliwy, kto może być kompozytorem i wykonawcą zarazem. ** Źródło: ''Fryderyk Chopin'', „Alma Mater” nr 130–131, grudzień-styczeń 2010–2011. * Świat mi ten jakoś mija… ** Źródło: ''Fryderyk Chopin'', „Alma Mater” nr 130–131, grudzień-styczeń 2010–2011. * Thalberg tęgo gra, ale nie mój człowiek. Piano pedałem, a nie ręką bierze, decymy bierze jak ja oktawy – ma brylantowe guziki od koszulek. ** Opis: o pianiście Zygmuncie Thalbergu. ** Źródło: [[Janusz Ekiert]], ''Czy wiesz? Zagadki muzyczne'', Warszawa 1995, wyd. Alfa, s. 273. ==Listy== * Ale Angielki, ale konie, ale pałace, ale powozy, ale bogactwo, ale przepych, ale wszystko począwszy od mydła a skończywszy na brzytwach, wszystko nadzwyczajne – wszystko jednakowe, wszystko wyedukowane, wszystko umyte, a czarne jak szlachecka d...!!! ** Opis: do Juliana Fontany, lipiec 1836, opis wrażeń z pobytu w [[Londyn]]ie. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Czas to najlepsza cenzura, cierpliwość najdoskonalszy nauczyciel. ** Opis: do rodziny 11 października 1845. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. ** Zobacz też: [[cenzura]], [[czas]], [[cierpliwość]], [[nauka]] * Daj mi buzi, najdroższy kochanku, przekonany jestem, że mnie jeszcze kochasz, i boję Ci się zawsze tak, jak mojego jakiego tyrana – nie wiem dlaczego, ale Ciebie się boję. Dalibóg, że Ty tylko masz moc nade mną, Ty i... nikt więcej. – Może to ostatni list, co ja do Ciebie piszę. Do śmierci twój – <br />F. Chopin. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/678_to-tytus-woyciechowski-in-poturzyn list do Tytusa Woyciechowskiego, 5 października 1830] * Gdybym mógł, wszystkie bym tony poruszył, jakie by mi tylko ślepe, wściekłe, rozjuszone nasłało uczucie, aby choć w części odgadnąć te pieśni, których rozbite echa gdzieś jeszcze po brzegach Dunaju błądzą, co wojsko Jana śpiewało… ** Opis: do Jana Matuszyńskiego 26 grudnia 1830 na wieść o wybuchu [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]]. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * (…) grałem moją sonatę b-moll, zdarzyła mi się niezwykła przygoda. Wykonałem mniej więcej poprawnie allegro i scherzo i już miałem zacząć marsz [żałobny], gdy nagle ujrzałem wyłaniające się z na wpół otwartego pudła fortepianu przeklęte widziadła, które pewnego, ponurego wieczora ukazały mi się w Chartreuse. Musiałem wyjść, żeby się opamiętać, po czym bez słowa zacząłem grać dalej. ** Opis: do Solange Clesinger 9 września 1848, opis jednego z koncertów angielskich. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Idę się umywać, nie całuj mię teraz, bom się jeszcze nie umył. – Ty? chociażbym się olejkami wysmarował bizantyjskimi, nie pocałowałbyś, gdybym ja Ciebie magnetycznym sposobem do tego nie przymusił. Jest jakaś siła w naturze. Dziś Ci się śnić będzie, że mnie całujesz. Muszę Ci oddać za szkaradny sen, jakiś mi dziś w nocy sprowadził. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/675_to-tytus-woyciechowski-in-poturzyn list do Tytusa Woyciechowskiego] * Im więcej zdrowia zwykle się ma, tym mniej cierpliwości w cierpieniu fizycznym. ** Opis: do rodziny 24 grudnia 1845. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. ** Zobacz też: [[zdrowie]] * Jak to przykro musi być umierać gdzie indziej, nie tam, gdzie się żyło. Jakże mi to okropnie będzie widzieć zamiast rodziny zimnego doktora albo służącego przy łożu śmiertelnym. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/675_to-tytus-woyciechowski-in-poturzyn list do Tytusa Woyciechowskiego] * Jestem w Palmie, między palmami, cedrami, kaktusami, pomarańczami, cytrynami (…) Niebo jak turkus, morze jak lazur, góry jak szmaragd, powietrze jak w niebie (…) Żyję trochę więcej (…) Jestem blisko tego co najpiękniejsze, lepszy jestem. ** Opis: do Juliana Fontany, 15 listopada 1838, wrażenia z pobytu na Majorce. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Jesteśmy stare cymbały, na których czas i okoliczności swoje tryliki nieszczęsne powygrywały. (…) nie umiemy tonów nowych wydawać pod kiepskimi rękami i dusimy w sobie to wszystko, czego dla braku lutnisty już z nas nikt nie wydobędzie. Ja już ledwo dyszę (…) a ty łysiejesz zapewne i zostaniesz jeszcze nad moim kamieniem jak te wierzby nasze, pamiętasz? – co to goły łeb pokazują. ** Opis: do Juliana Fontany, 18 sierpnia 1848. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Moje zdrowie nędzne. Wesoły jestem zewnątrz, szczególnie między swoimi, ale w środku coś mnie morduje – jakieś przeczucie, niepokoje, sny albo bezsenność – tęsknota – obojętność – chęć życia, a w moment chęć śmierci – jakiś słodki pokój, jakieś odrętwienie, nieprzytomność umysłu, a czasem dokładna pamięć mnie dręczy. Kwaśno mi, gorzko, słono, jakaś szkaradna mieszanina uczuć mną włada. ** Opis: 25 grudnia 1831. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Nie dziwię się baśniom rozmaitym; możesz miarkować, żem wiedział, że się na nie wystawiam. Wszakże i to minie, i pogniją nasze języki, a duszy nie naruszą. ** Opis: do Juliana Fontany, 8 sierpnia 1839. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Paryż jest to wszystko, co chcesz – możesz się bawić, nudzić, śmiać, płakać, wszystko robić, co Ci się podoba i nikt na Cię nie spojrzy, bo tutaj tysiące toż samo czyniących co Ty i każdy swoją drogą… ** Opis: do Tytusa Wojciechowskiego 12 grudnia 1831. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Przytomność często mnie odchodzi. Jeżeli coś mam przed oczyma, co mię interesuje, mogą mnie i konie rozjechać i nie będę wiedział… ** Opis: do Tytusa Wojciechowskiego 22 września 1830. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Rzucili się do mnie, że zamiast operę narodową, albo symfonię pisać, łaskoczę nerwy po salonach i piszę głupie exercisy. Jeżeli nie operę, to nie powinienem nic innego tworzyć, jak tylko mazury a polonezy, bo jak nie czują, to im polskości palcem w moich nutach nie pokażę. ** Opis: niezadowolenie z zarzucania mu przez niektórych polskich emigrantów kosmopolityzmu i „oderwania od pracy dla kraju” ** Źródło: ''Kronika Polski. W boju i na tułaczce: 1831–1846'', Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, Kraków 1998, s. 12. * Tak śpiewa, jak nie można doskonalej (…) zdaje się, iż chucha na publiczność. ** Opis: do Tytusa Wojciechowskiego 12 grudnia 1831; podziwiając śpiew Laury Damoreau-Cinti. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * To kraj diabelski (…). Niebo śliczne jak Twoja dusza, ziemia czarna jak moje serce. ** Opis: do Juliana Fontany, 3 grudnia 1838, wrażenia z pobytu na Majorce. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Trzech doktorów z wyspy najsławniejszych: jeden wąchał, com pluł, drugi stukał, skądem pluł, trzeci macał i słuchał, jakem pluł. Jeden mówił, żem zdechł, drugi – że zdycham, trzeci – że zdechnę. ** Opis: do Juliana Fontany, 3 grudnia 1838, na temat niekompetencji miejscowych lekarzy na Majorce. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Twoja obecność byłaby mi więcej warta jak wszystkie leki. ** Źródło: list do Tytusa Woyciechowskiego, 20 sierpnia 1849. * Wiesz, ile chciałem czuć i po części doszedłem do uczucia naszej narodowej muzyki, zatem miarkuj, jak mi przyjemnie… ** Opis: do Tytusa Wojciechowskiego 12 grudnia 1831. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Widziałem wieżę pochyłą, ratusz sławny… To wszystko nie przechodzi jednak pierników, oj pierników, z których jeden posłałem do Warszawy. ** Opis: o [[Toruń|Toruniu]]. ** Źródło: list do przyjaciela (1825) * Żem bliżej trumny jak łoża małżeńskiego. ** Źródło: list do Wojciecha Grzymały (1848) === Z notatnika Chopina === (w: ''Fryderyk Chopin. Wybór listów'', wyd. Ossolineum, Wrocław 2008, s. 131–133) * Chce mi się śmierci (...) Jej obraz stoi przed moimi oczami – zdaje mi się, że jej nie kocham, a przecież z głowy nie wychodzi. * Niewiele mi brak do matematycznie ścisłego pobratania się ze śmiercią. ==O Fryderyku Chopinie== * Był czysty jak łza. ** Autor: [[Teofil Kwiatkowski]] ** Źródło: Eve Ruggieri, ''Chopin. 1'', wyd. Iris, Praga 1997, s. 159. * Był wielkim nieprzyjacielem tempo rubato. Jego ulubioną formą była równość akompaniamentu przy swobodzie partii śpiewu prowadzącej, a więc niby tempo rubato, ale tylko w jednej ręce. (…) Lekcje jego były bardzo poetyckie. ** Autor: G. Mathias ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Całe życie był umierający. ** Autor: [[Hector Berlioz]] ** Źródło: [https://culture.pl/pl/artykul/chorowity-jak-chopin-serce-pluca-i-nerwy culture.pl] * Charakter narodowy kompozytora nie polega na cytatach folkloru, czego najwspanialszym przykładem jest twórczość Chopina. ** Autor: [[Karol Szymanowski]] ** Źródło: „Muzyka”, Tom 42, Zakład Narodowy im. Ossolinńskich, Oddział w Warszawie, 1997, s. 20. * Chopina w Polsce nieludzko się maltretuje. ** Autor: [[Piotr Anderszewski]], [https://www.polityka.pl/paszportypolityki/rozmowy/9442,1,fortepian-a-sprawa-polska.read ''Fortepian a sprawa polska'', polityka.pl] * Chopin był tym, który budził światło Boże swoją muzyką. ** Autor: [[Jan Twardowski]] * Chopin nie może już nic napisać takiego, aby przy siódmym, ósmym takcie nie musiało się wołać: To Chopin! ** Autor: [[Robert Schumann]] ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * „Czy wierzysz?”, zapytałem. Odpowiedział: „Wierzę.” „Jak cię matka nauczyła?” Odpowiedział: „Jak mię nauczyła matka!” I wpatrując się w Pana Jezusa ukrzyżowanego, w potoku łez swoich odbył spowiedź świętą. I tuż przyjął Wiatyk i Ostatnie Pomazanie, o które sam prosił. Po chwili kazał dać zakrystianowi dwadzieścia razy tyle, co zwykle się daje, a ja rzekłem: „To za wiele.” „Nie za wiele – odpowiedział – bo to, com przyjął, jest nad wszelką cenę.” I od tej chwili przemieniony łaską Bożą, owszem, samym Bogiem, stał się jakoby innym człowiekiem, rzekłbym, że już świętym. ** Autor: [[Aleksander Jełowicki]] ** Opis: o Fryderyku Chopinie i jego [[Sakrament pokuty i pojednania|spowiedzi]] i przyjęciu [[Eucharystia|komunii]] przed śmiercią. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/401_priest-aleksander-jelowicki-to-ksawera-grocholska ''Chopin’s Letters. Priest Aleksander Jełowicki to Ksawera Grocholska''], chopin.nifc.pl * Dusza muzyki przeleciała nad światem. ** Autor: [[Robert Schumann]] ** Opis: po śmierci Chopina. ** Źródło: Monika Ulatowska, ''Fryderyk Chopin. Życie i twórczość'', wyd. Ibis, 2010. * Dzieła Chopina to armaty ukryte w kwiatach. ** Autor: [[Robert Schumann]] * Geniusz Chopina jest tak olbrzymi, że ani jeden kompozytor dzisiejszych czasów nie jest w stanie być, pod względem stylu – bardziej nowoczesny niż on. Jest on dla mnie największym wśród gigantów. ** Autor: [[Siergiej Rachmaninow]] ** Źródło: ''Interpretacja zależy od talentu i indywidualności'' [w:] Jacek Gębski (wyb., opr., tłum.), ''Sergiusz Rachmaninow w literaturze'', Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, ISBN 978-83-7441-386-2, s. 265. * I co chwila wołał: „Jezus, Maria!”, i całował krzyż z zachwytem wiary i nadziei, i wielkiej miłości. Niekiedy przemawiał do obecnych, z największą tkliwością mówiąc: „Kocham Boga i ludzi!… Dobrze mi, że tak umieram… Siostro moja kochana, nie płacz. Nie płaczcie, przyjaciele moi. Jam szczęśliwy! Czuję, że umieram. Módlcie się za mną! Do widzenia w Niebie.” ** Autor: [[Aleksander Jełowicki]] ** Opis: o śmierci Fryderyka Chopina. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/401_priest-aleksander-jelowicki-to-ksawera-grocholska ''Chopin’s Letters. Priest Aleksander Jełowicki to Ksawera Grocholska''], chopin.nifc.pl * Jego dobroć, czułość i cierpliwość niepokoją (…). Jest to istota zbyt subtelna, zbyt niezwykła i zbyt doskonała, by żyć długo. ** Autor: [[George Sand]] ** Źródło: list do Ch. Marliani 20 maja 1839, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Jego gra na fortepianie ma w sobie coś tak wyłącznie jemu właściwego, a jednocześnie jest tak mistrzowska, że śmiało można go nazwać wirtuozem całkowicie doskonałym. ** Autor: [[Felix Mendelssohn-Bartholdy]] ** Źródło: list do siostry 6 października 1835, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Jego inspiracja jest natury poetyckiej (…) on chce mówić do serc, nie do oczu; on chce kochać a nie zadziwiać. Spójrzcie: publiczność wpada w ekstazę i zachwyt; Chopin osiągnął swój szczyt. ** Autor: L. Escudier ** Źródło: recenzja w „La France Musicale” 27 lutego 1842, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Jest w najwyższym stopniu wytworny. (…) Woli wysokie salony niż wysokie góry, duszące wyziewy gazu świetlnego niż czyste powietrze górskie, ale komponuje – co wprost niezrozumiałe – całkiem przeciwnie, to jest bardzo pięknie i głęboko. ** Autor: [[Stephen Heller]] ** Źródło: list do R. Schumanna 4 stycznia 1840, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Kapelusze z głów, panowie – oto geniusz! ** Autor: [[Robert Schumann]] ** ''Hut ab, ihr, Herren, ein Genie!'' (niem.) ** Opis: po wykonaniu ''Wariacji'' op.2. ** Źródło: [[Janusz Ekiert]], ''Czy wiesz? Zagadki muzyczne'', op. cit., s. 100. * Każdy, kto ma powykręcane palce przez ćwiczenie tych etiud, może je sobie znowu nastawić, ale ludzie o zdrowych palcach niech się ich wystrzegają, zwłaszcza jeśli chirurga nie ma w pobliżu. ** Autor: [[Ludwig Rellstab]] ** Źródło: [[Janusz Ekiert]], ''Czy wiesz? Zagadki muzyczne'', op. cit., s. 241. * Kochany Szopciu! ** Autor: [[Józef Bem]] ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/515_letter-from-jozef-bem-to-fryderyk-chopin list] * Losem udarowani zostali Polacy panem Chopin, jak Niemcy Mozartem. ** Autor: J. Cichocki, ''Powszechny Dziennik Narodowy'', 25 marca 1830 ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Miał zastraszająco prawdziwy dar naśladowania każdego, kogo tylko zechciał. ** Autor: [[Honoriusz Balzac]] ** Źródło: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Fryderyk_Chopin pl.wikipedia.org] * Mówią ludzie, że Chopin do mnie jak dwie krople podobny. ** Autor: [[Juliusz Słowacki]] ** Źródło: List do matki z Florencji, 2 kwiecień 1838. * Nadejdzie dzień, kiedy zorkiestruje się jego muzykę, nie zmieniając nic w partyturze fortepianu, i wtedy cały świat dowie się, że ów geniusz, tak rozległy, tak pełny i tak mądry jak geniusz największych mistrzów, których sobie przyswoił, zachował indywidualność jeszcze bardziej finezyjną niż Sebastian Bach, jeszcze potężniejszą niż Beethoven, jeszcze dramatyczniejszą niż Weber. ** Autor: [[George Sand]] * Nazwisko Chopin, podobnie jak nazwisko Byron, wywołuje określony obraz – uosobienie prawdziwego artysty romantycznego. ** Autor: [[Adam Zamoyski]] ** Źródło: Adam Zamoyski: ''Chopin''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985, s. 7. ISBN 83-06-01234-8. ** Zobacz też: [[George Byron]], [[artysta]], [[romantyzm]] * Nudziliśmy się śmiertelnie od 10. do drugiej w nocy – pod koniec jednak Szopen upił się i prześliczne rzeczy improwizował na fortepiano. ** Autor: [[Juliusz Słowacki]] ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/468_juliusz-slowacki-do-matki-w-krzemiencu list do matki] * Nie istnieje coś takiego jak łatwy kawałek Szopena. ** Autor: [[Jacek Szafranowicz]] w recenzji [https://www.ponapisach.pl/2022/01/piec-latwych-utworow.html ''Pięciu łatwych utworów'' Boba Rafelsona] * Nie istnieje człowiek, który by kochał muzykę i równocześnie był obojętny dla Chopina. ** Autor: [[Dmitrij Szostakowicz]] ** Źródło: ''Genialny kompozytor'' (1949) [w:] ''Z pism i wypowiedzi'', przeł. Jadwiga Ilnicka, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1979, ISBN 83-224-0110-8, s. 79. * On sam był zlepkiem błysku i kruchości. ** Autor: [[Eryk Kulm]] ** Źródło: [https://film.interia.pl/wywiady/news-eryk-kulm-nie-tylko-o-chopinie-nie-demonizuje-zawodu-aktora-,nId,8030172 film.interia.pl] * One [utwory Chopina] są boskie, każda nuta jest boska! ** Autor: [[Anton Rubinstein]] ** Źródło: Siergiej Rachmaninow, ''Interpretacja zależy od talentu i indywidualności'' [w:] Jacek Gębski (wyb., opr., tłum.), ''Sergiusz Rachmaninow w literaturze'', Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, ISBN 978-83-7441-386-2, s. 265. * Pan Chopin czy to w mechanizmie sztuki fortepianowej, czy też w poezji muzycznej wzniósł się ponad wszystkich swoich współczesnych. ** Źródło: recenzja, „Gazette Musicale”, 21 września 1834, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Po graniu Chopina czuję się tak, jakbym płakał nad grzechami, których nigdy nie popełniłem, i opłakiwał tragedie, które nie były moimi własnymi. ** Autor: [[Oscar Wilde]] ** Źródło: [https://www.goodreads.com/quotes/239001-after-playing-chopin-i-feel-as-if-i-had-been goodreads.com] * Polska dała mu zmysł rycerski i swoje historyczne cierpienie, Francja lekkość, elegancję i wdzięk, Niemcy zaś – romantyczną głębię. (…) Jest on nie tylko wirtuozem, lecz poetą, zdolnym do ujawniania poezji swej duszy. Jest poetą dźwięków i nic nie może dorównać tej radości, jaką nam daje, kiedy improwizuje na fortepianie. ** Autor: [[Heinrich Heine]] ** Źródło: recenzja, „Gazette Musicale”, 4 lutego 1838, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Postępuje jak śpiewak zajęty wyrażaniem uczuć. ** Autor: [[Ignacy Moscheles]] ** Opis: opis kompozycji i gry Chopina. ** Źródło: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Prowadzimy niekończące się rozmowy z Chopinem (…). To najprawdziwszy artysta, jakiego zdarzyło mi się spotkać w życiu. Należy do tych rzadkich ludzi, których można czcić i podziwiać zarazem. ** Autor: [[Eugène Delacroix]] ** Źródło: list z 22 czerwca 1842, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Rodem Warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel. ** Autor: [[Cyprian Kamil Norwid]] ** Źródło: nekrolog w „Dzienniku Polskim”, 18 października 1849 * To ulubiony kompozytor w moim kraju. I z pewnością jego muzyka odmieni życie wielu z nich. ** Autor: [[Lang Lang]] ** Źródło: [https://www.rp.pl/artykul/416277.html „Rzeczpospolita”, 7 stycznia 2010] * Trwam nadal w upojeniu (…). Zaczynam wierzyć, że bywają anioły przebrane za mężczyzn, przebywające jakiś czas na ziemi, aby pocieszyć i pociągać za sobą ku niebu biedne, zmęczone i strapione dusze, bliskie zatraty. ** Autor: [[George Sand]] ** Opis: zwierzenia dotyczące miłości do Chopina. ** Źródło: list do [[Eugène Delacroix]], wrzesień 1838, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Utorował sobie nową drogę od pierwszej chwili, gdy pojawił się na estradzie (…) Dla szerokiego tłumu jest zjawiskiem niewytłumaczalnym. ** Źródło: recenzja, „Gazette Musicale”, 15 maja 1834, cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * W ostatnich godzinach znajdował jeszcze siły, by każdemu powiedzieć serdeczne słowo, by pocieszać przyjaciół. Prosił Gutmanna, Franchomme’a i innych muzyków, by uprawiali tylko dobrą muzykę: „Zróbcie to dla mnie – jestem pewien, że was usłyszę – to mi zrobi przyjemność.” ** Autor: [[Pauline Viardot]] ** Opis: relacja przyjaciółki i uczennicy Chopina o ostatnich chwilach jego życia. ** Źródło: cyt. za: Mieczysław Tomaszewski, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Więc ze zdwojoną troską szedłem do Chopina. Zastałem go u śniadania, do którego gdy mię prosił, ja rzekłem: „Przyjacielu mój kochany, dziś są imieniny mego brata Edwarda.” Chopin westchnął, a ja mówiłem tak dalej: „W dzień mego brata daj mi wiązanie.” „Dam ci, co zechesz”, odpowiedział Chopin, a ja odrzekłem: „Daj mi duszę twoją!” „Rozumiem cię, weź ją!”, odpowiedział Chopin i usiadł na łóżku. Wtedy radość niewymowna, ale oraz i trwoga ogarnęły mię. Jakżeż wziąć tę miłą duszę, by ją oddać Bogu? Padłem na kolana, a w sercu moim zawołałem do Pana: „Bierz ją sam!” I podałem Chopinowi Pana Jezusa ukrzyżowanego, składając Go w milczeniu na jego dwie ręce. I z obu oczu trysnęły mu łzy. ** Autor: [[Aleksander Jełowicki]] ** Opis: o Fryderyku Chopinie i jego [[Sakrament pokuty i pojednania|spowiedzi]] i przyjęciu [[Eucharystia|komunii]] przed śmiercią. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/401_priest-aleksander-jelowicki-to-ksawera-grocholska ''Chopin’s Letters. Priest Aleksander Jełowicki to Ksawera Grocholska''], chopin.nifc.pl * W końcu on, co zawsze był wykwintnym w mowie, chcąc mi wyrazić całą wdzięczność swoją, a oraz i nieszczęście tych, co bez Sakramentów umierają, nie wahał się powiedzieć: „Bez ciebie, mój drogi, byłbym zdechł – jak świnia!”<br />W samym skonaniu jeszcze raz powtórzył Najsłodsze Imiona: Jezus, Maria, Józef, przycisnął krzyż do ust i do serca swego i ostatnim tchnieniem wymówił te słowa: „Jestem już u źródła szczęścia!…”<br />I skonał.<br />Tak umarł Chopin! Módlcie się za nim, ażeby żył wiecznie. ** Autor: [[Aleksander Jełowicki]] ** Opis: o [[Sakrament pokuty i pojednania|spowiedzi]] i przyjęciu [[Eucharystia|komunii]] przez Fryderyka Chopina i jego śmierci. ** Źródło: [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/list/401_priest-aleksander-jelowicki-to-ksawera-grocholska ''Chopin’s Letters. Priest Aleksander Jełowicki to Ksawera Grocholska''], chopin.nifc.pl * Wolę Szopena, dolatującego przez okno, na ulicy, niż Szopena ze wszystkimi szykanami na koncertowej estradzie. ** Autor: [[Witold Gombrowicz]], ''[[Dziennik (Witold Gombrowicz)|Dzienniki]]'' * Wszak on był tym kapłanem, co nas rozproszonych w święty Ojczyzny zapatrywał sakrament. ** Autor: [[Ignacy Jan Paderewski]] * Zabraniano nam Słowackiego, Krasińskiego, Mickiewicza. Nie zabroniono nam Chopina. A jednak w Chopinie tkwi wszystko, czego nam wzbraniano: barwne kontusze, pasy złotem lite, posępne czamarki, krakowskie rogatywki, szlacheckich brzęk szabel, naszych kos chłopskich połyski, jęk piersi zranionej, bunt spętanego ducha, krzyże cmentarne, przydrożne wiejskie kościółki, modlitwy serc stroskanych, niewoli ból, wolności żal, tyranów przekleństwo i zwycięstwa radosna pieśń. ** Autor: [[Ignacy Jan Paderewski]] ** Źródło: ''O Szopenie. Mowa wygłoszona na obchodzie szopenowskim w filharmonii dnia 23 października 1910'', Lwów 1911, s. 20. ** Zobacz też: [[Juliusz Słowacki]], [[Adam Mickiewicz]], [[Zygmunt Krasiński]] {{wulgaryzmy}} : '''Sylwek:''' Co jest najbardziej znane Chopina? : '''Adam:''' Chopina? Polonez, Etiuda Rewolucyjna... : '''Sylwek:''' Ale takie najbardziej, że od razu już wiadomo... : '''Adam:''' To Etiuda Rewolucyjna. : '''Sylwek:''' Podobno napisał to dla jakiejś dupy. : '''Adam:''' Dla dupy? To nie rewolucyjna chyba... : '''Sylwek:''' Ciekawe czy popuściła mu szpary? :* Źródło: dialog z filmu ''[[Dzień świra]]'' ===Cytaty z literatury pięknej=== * Chopin gdyby jeszcze żył, toby pił. ** Autor: [[Stanisław Wyspiański]], ''[[Wesele (dramat)|Wesele]]'', akt III, scena 2 * On, w cieniu głębokiego łóżka z firankami na poduszkach oparty i okręcony szalem, piękny był bardzo tak, jak zawsze, w najpowszedniejszego życia poruszeniach mając coś skończonego, coś monumentalnie zarysowanego... coś, co albo arystokracja ateńska za religję sobie uważać mogła była w najpiękniejszej epoce cywilizacji greckiej, albo to, co genjalny artysta dramatyczny wygrywa np. na klasycznych tragedjach francuskich, które, lubo nie są do starożytnego świata przez ich teoretyczną ogładę podobne, genjusz wszelako takiej np. Racheli umie je unaturalnić, uprawdopodobnić i rzeczywiście uklasycznić... Taką to naturalnie apoteotyczną skończoność gestów miał Chopin, jakkolwiek i kiedykolwiek go zastałem... ** Autor: [[Cyprian Kamil Norwid]], ''[[s:Czarne kwiaty|Czarne kwiaty]]'' ====W poezji==== * … A za nim Chopin w roju cieniów kroczy…<br />Duch, wiecznie żywy i tak roztęskniony,<br />że jak dwa węgle mu goreją oczy.<br />Gdy idzie, drzewa biją mu pokłony,<br />Śpiewają wszystkie skowronki w przeźroczy<br />I wszystkie dzwonią mu w powietrzu dzwony,<br />A gdy jaskółcza nad nim śpiewa strzecha,<br />To się szczęśliwy poprzez łzy uśmiecha. ** Autor: [[Kornel Makuszyński]], ''Chopin do Ojczyzny wracający'' * Byliśmy głusi długo. Choć kto nawet<br />zbudował zarys muzycznych domów,<br />schodów rozpinał przełęcz lekką –<br />gruzy melodii sypały się zewsząd,<br />powietrze stargane, w strzępach głos.<br /><br />Dziś Chopin słupów radiowych zmierzch odchyla. ** Autor: [[Anna Kamieńska]], ''Chopin na bruku'' * Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie<br />gdy podobniałeś – co chwila – co chwila –<br />do upuszczonej przez Orfeja liry (…) ** Autor: [[Cyprian Kamil Norwid]], ''Fortepian Szopena'' * Choć piórem nie zapiszesz,<br />maszyną nie wystukasz –<br />To wszystko trwa jak Chopin,<br />którego Pan Bóg słucha. ** Autor: [[Jan Twardowski]], ''to wszystko trwa jak Chopin'' * Chopinowska piosnka płynie<br />W księżycową dal,<br />Niby skarga płynie cicha,<br />Niby łzy i żal.<br />Na powietrza srebrnej fali,<br />Płacze, tęskni, drży,<br />Przywołuje z zapomnienia<br />Dawne widma, sny… ** Autor: [[Artur Oppman]], ''Preludium'' * Cokolwiek teraz się zdarzy,<br />chwili nie stłumi,<br />zagaduję miękkość twej twarzy<br />po liści szumie. ** Autor: [[Jerzy Hordyński]], ''Nokturn Fis-dur Chopina'' * Cudem jakimś wziął ojczyznę w dłonie<br />I przemienił ją w gorzkie harmonie,<br />I przemienił ją w magiczne rytmy,<br />I w melodie rzewne jak modlitwy. ** Autor: [[Marian Hemar]], ''Testament Chopina'' * Dobry wieczór, monsieur Chopin.<br />Jak pan tutaj dostał się?<br />Ja przelotem z gwiazdki tej.<br />Być na ziemi to mi lżej:<br />Stary szpinet, stary dwór,<br /><br />ja mam tutaj coś w C-dur ** Autor: [[Konstanty Ildefons Gałczyński]], ''Niobe'' * Fortepianu właściwie nie było.<br />Jeden pan nawet o to się czepiał,<br />ale dziecko, bo z dzieckiem przyszedł,<br />powiedziało, że widzi fortepian.<br />– Widzisz?<br />– Widzę, klawisze grają.<br />– Słyszysz?<br />– Słyszę, deszcz w liściach dzwoni.<br />Pod wierzbami w Łazienkach Chopin<br />krople deszczu kołysze w dłoni. ** Autor: [[Wanda Chotomska]], ''Preludium deszczowe'' * Fryderyk najpierw rękę do grania przegina –<br />Czy klaszcze o brzeg woda? Szeleści gęstwina?<br />Czy wystrzał belwederski zahuczał na sali?<br />Raduje się dźwięk jeden, a drugi się żali,<br />Słuchaczom w duszy gorzko, to znowu najsłodziej.<br />Co za muzykowanie! I co za czarodziej!<br />Skamienieli słuchacze. I Mickiewicz słucha,<br />Jak fruwa ptak z gałęzi, kaskada wybucha… Jak Panna Młoda z drużbą na weselu tańczy,<br />Jak broni się w okopie garnizon powstańczy… ** Autor: [[Leopold Lewin]], ''Mickiewicz słucha Chopina'' * Gdy polonez chopinowski<br />Tajne struny serca ruszy,<br />Zawsze wtedy mam widzenie<br />Narodowej, polskiej duszy. ** Autor: [[Maria Konopnicka]], ''Gdy polonez Chopinowski'' * Gdyby fiołki i konwalie<br />Zamiast pachnąć grać umiały,<br />Byłaby to muzyka Szopena. ** Autor: [[Leopold Staff]], ''Nonsens'' * Ha! Muzykę jakąś słyszę – pięknie grają, pięknie…<br />żar mam w oczach, a po twarzy coś zimnego cieknie.<br />Patrzą na mnie, ale zbliżyć nikt się nie odważa,<br />Musi coś być w mojej twarzy, co ludzi przeraża. ** Autor: [[Kornel Ujejski]], ''Marsz pogrzebowy'' * – Jeżeli umrę, przebijecie mi serce,<br />Aby żywego mnie nie pogrzebano –<br />Rzekłeś. I jesteś dzisiaj jedną raną.<br />Ostatnia wola twa się dokonała,<br />Bo twoim sercem jest twa ziemia cała ** Autor: [[Leopold Staff]], ''Zniszczenie pomnika Chopina'' * Każdej jesieni deszcz jest inny<br />I inne liście strąca wiatr<br />A tylko smutek pana oczu –<br />Panie Chopinie – wciąż ten sam ** Autor: [[Agata Budzyńska]], ''Spacer z Chopinem'' * Komponował ćwiczenia.<br /><br />Wprawki.<br /><br />Dla doskonalenia<br />Sprawności palców.<br />Ale te małe etiudy<br />Na przekór ich przeznaczeniu<br />Uczynił różą kosmosu. ** Autor: [[Roman Brandstaetter]], ''Etiudy'' * mazurska, kujawska nuta<br />wraca do nas, serdeczna,<br />ale dzisiaj zatruta –<br />i wczorajsza, i wieczna: ** Autor: [[Władysław Broniewski]], ''Mazurek Szopena'' * Nachylony nad ziemią, schowany w krzak bzu,<br />Słucha jak śpiewa słowik, jak dziewczyna nuci,<br />Zbiera z listka bzowego, krople zimnej rosy,<br />By ją na ziemię zrzucić, gdy ziemię porzuci – ** Autor: [[Jarosław Iwaszkiewicz]], ''Chopin'' * Nie lubię chłopskiej muzyki,<br />Z jej zawadiackim refrenem.<br />Rytm jej przeraża mię dziki:<br />Boję się zostać {{rozstrzelony|Chopinem}}. ** Autor: [[Leopold Staff]], ''Mieszczuch'' * Oto patrz, Fryderyku!… to – Warszawa:<br />Pod rozpłomienioną gwiazdą<br />Dziwnie jaskrawa –<br />– Patrz, organy u Fary; patrz!<br />Twoje gniazdo!<br />Ówdzie patrycjalne domy stare<br />Jak {{rozstrzelony|Pospolita – rzecz}},<br />Bruki placów głuche i szare,<br />I Zygmuntowy w chmurze miecz. ** Autor: [[Cyprian Kamil Norwid]], ''Fortepian Szopena'' * Panieneczka, panieneczka<br />Czesze złoty włos,<br />Śpiewa sobie: kogo zechcę,<br />Powiodę za nos! ** Autor: [[Kazimierz Przerwa-Tetmajer]], ''Mazurek Chopina'' * Przykre losu spędzasz zmiany<br />Ulegać musisz potrzebie.<br />Pamiętaj, niezapomniany,<br />Że w Polsce kochają Ciebie…<br />Rzucasz lubych przyjaciół i rodzinę drogą;<br />Mogą Cię obcy lepiej nagrodzić, ocenić,<br />Lecz od nas kochać mocniej pewno Cię nie mogą. ** Autor: [[Konstancja Gładkowska]] ** Opis: wiersz pożegnalny wpisany do albumu Fryderyka przed wyjazdem na zawsze z Polski 25 października 1830. ** Źródło: Monika Ulatowska, ''Fryderyk Chopin…'', op. cit. * Rusza pochód straszliwy. Gra śmiercią pochmurną.<br />Fortepian – pełen czaszek i kurz popiołów,<br />Głuchy dobosz na przedzie potrząsa swą urną,<br />Bębni marsz po salonach, przelewa się ołów,<br />Czarna flota nad głową, noc czarna śród żagli,<br />Koncert dudni pomorem po Szkocji, po Anglii,<br />Krzyczy gardło sczerniałe, grzmi wieko otwarte:<br />Jak tu trzymać nadludzką samemu wciąż wartę,<br />Cały świat jak przerąbać do dna klawiatury,<br />Biec do grobów i trupy wywlekać do góry,<br />Ponad ciemności, nad zgubę, nad mrok bezrozumny<br />I chwiać się, wlec bez siły, iść brzegiem swej trumny ** Autor: [[Kazimierz Wierzyński]], ''Szopen'' * Słucha jęczących dzwonów pogrzebnych,<br />Ich wielkich łkań,<br />I rozpłakanych kędyś podniebnych<br />Gwiazd błędnych drgań…<br /><br />Słucha jak serca w bólu się kruszą<br />I rwą bez sił –<br />Słucha wszystkiego co jego duszą<br />Było, gdy żył… ** Autor: [[Kazimierz Przerwa-Tetmajer]], ''Mazurek Chopina'' * Szopen sobie przypomniał: ach, to ten… Poeta<br />Bez talentu. Słowacki westchnął: moribunda.<br />Który z nas pójdzie pierwszej… tam? – myśleli wieszcze.<br />I minęli się. Dzisiaj mijają się jeszcze. ** Autor: [[Jarosław Iwaszkiewicz]], ''Spotkanie'' * Sztuka to wspólna praca.<br />Szopen mawiał: – Ja tylko zaznaczam. ** Autor: [[Konstanty Ildefons Gałczyński]], ''Śmierć Andersena'', cz. VII, s. 236, ze zbioru ''Poezje'', Wyd. Czytelnik, Warszawa 1980 * …Taka rozmowa była o Chopinie<br />(Który naczelnym u nas jest artystą):<br /><br />– Co do mnie, polski ja w nim zamach cenię,<br />Nie melancholię romantyczno-mglistą (…). ** Autor: [[Cyprian Kamil Norwid]], ''Promethidion'' * Tu palcem spod klawiszy wydobyte życie,<br />które w strunach milczących jak krew w żyłach płynie,<br />ułożone na wieczność w nutowym zeszycie<br />i zamknięte kluczami w basie i w wiolinie. ** Autor: [[Marian Piechal]], ''Nuty Chopina'' * Tylko czasami nocą, gdy rozpacz opada,<br />I gdy Szopen, jak widmo, gra im na pianinie,<br />Zjawia się, cała w czerni, staje przy nim blada,<br />I śpiewa do nich cicho – że jest, że nie zginie. ** Autor: [[Stanisław Baliński]], ''Ojczyzna Szopena'' * W tę noc<br />Przyleciały do niego mazowieckie wierzby,<br />Płaczące anioły,<br />I uklękły pod ścianą,<br />Zmawiając chórem żałobną modlitwę. ** Autor: [[Roman Brandstaetter]], ''Śmierć Chopina'' * W obcej gdzieś krainie<br />Kamień twój grobowy,<br />Cudze niebo płynie<br />Nad snem twojej głowy;<br />Cudze niebo chmurne<br />Rankiem grób twój rosi,<br />Cudzy wiatr ci echo<br />Cudzej pieśni nosi… ** Autor: [[Maria Konopnicka]], ''W rocznicę Chopina'' * Więc siedli emigranci, by słuchać Chopina.<br />Fortepian milczy jeszcze, jak senna syrena,<br />Jeszcze w zmarłych melodyj zatopiony echa,<br />Smętną bielą klawiszy jakby się uśmiecha,<br />Gotów oddać się znowu tej słodkiej tyranii,<br />Która rwie go na błękit, zabija w otchłani,<br />Każe mu być aniołem albo szaleć w walce –<br />I czeka na widmowe, pieszczotliwe palce. ** Autor: [[Artur Oppman]], ''Koncert Chopina'' * Właściwie był zupełnie zwyczajny<br />ten fortepian, o którym mowa,<br />dopóki go ów chłopiec genialny<br />swymi palcami nie zaczarował. ** Autor: [[Jerzy Zajączkowski]], ''Zaczarowany fortepian'' * Z Żelazowej Woli za nutą nuta<br />w świat z Chopinem poszły,<br />by wrócić tutaj.<br />A wróciły nuty piękne nad podziw<br />do tej ziemi, gdzie się Chopin urodził. ** Autor: [[Wanda Chotomska]], ''W Żelazowej Woli'' z książki ''[[Muzyka pana Chopina]]'' ** Zobacz też: [[Żelazowa Wola]] * Ziemia twojej muzyki.<br /><br />A muzyka?<br /><br />Nie wyobrażam sobie bez niej Polski,<br />Fryderyku. ** Autor: [[Roman Brandstaetter]], ''Żelazowa Wola'' * Życie jest diabła warte<br />poza Szopenem, Mozartem. ** Autor: [[Władysław Broniewski]] ** Źródło: ''Po co żyjemy'' ** Zobacz też: [[Wolfgang Amadeusz Mozart]] ==Zobacz też== * ''[[Chopin: człowiek i artysta]]'' * [[Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina]] * ''[[Muzyka pana Chopina]]'' * [[Stefan Witwicki]] {{SORTUJ:Chopin, Fryderyk}} [[Kategoria:Fryderyk Chopin]] [[Kategoria:Muzycy związani z Warszawą]] [[Kategoria:Polscy kompozytorzy instrumentalnej muzyki poważnej]] [[Kategoria:Polscy kompozytorzy wokalnej muzyki poważnej]] [[Kategoria:Polscy pianiści klasyczni]] a3rzjuv1hk0hpl6aicpehwtoubkuz5z 0 4171 642138 639919 2026-05-06T08:38:24Z Nazwa1234 53893 /* */ 642138 wikitext text/x-wiki [[Plik:Red flag II.svg|thumb|Czerwony sztandar – popularny symbol ruchów socjalistycznych]] '''[[:w:Socjalizm|Socjalizm]]''' – ideologia, ruch polityczny podkreślający nadrzędną rolę kwestii społecznych, wspólnotowych, egalitarnych w sferze polityki i gospodarki. {{IndeksPL}} {{wulgaryzmy}} ==B== * Bankrutujący kapitalizm powołał faszyzm i hitleryzm do walki z ideą wolności i społecznego wyzwolenia. Uzbroił go w najpodlejsze kłamstwo, nikczemne oszustwo i okrucieństwo bestialskie, by po złamaniu socjalistycznego ruchu wyzwoleńczego robotników wyniszczyć wszelkie życie wolne. I nasze klasy posiadające radowały się postępem nowego barbarzyństwa. I u nas oklaskiwano pogrom bohaterskiego powstania robotników wiedeńskich, modlono się za Franco i święcono jego krwawy tryumf nad ludem hiszpańskim. Aż przyszedł dzień, gdy hordy faszystowskie, rozzuchwalone powodzeniem, wzmocnione grabieżą i zabezpieczone tajną umową z Sowietami, uderzyły na Polskę, rozpoczynając największą w dziejach wojnę światową. Teraz Polska, cała Europa, cały świat składa krwawą daninę za tę politykę międzynarodowego kapitału, politykę obszarników i fabrykantów, politykę strachu przed ruchem robotniczym i nienawiści do sprawy wolności, demokracji i socjalizmu. ** Autor: Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Polski (PPS-WRN) ** Źródło: [http://lewicowo.pl/odezwa-kierownictwa-ruchu-mas-pracujacych-polski-na-1-maja-1942-r ''Odezwa kierownictwa Ruchu Mas Pracujących Polski na 1 maja 1942 r.'', lewicowo.pl] Tekst prawdopodobnie kolportowany był w kraju w postaci ulotek. Następnie opublikowano go w ''Z Pola Walki. Cele i drogi podziemnego ruchu robotniczego w Polsce (1939–1942)'', nakładem ''Nowej Polski'', Londyn 1943. * Bo przecież każdy socjalizm – z euro-socjalizmem włącznie, to ustrój niewolniczy – a ustrój niewolniczy jest gospodarczo niewydajny. O czym wiemy z doświadczenia. Młodzi ludzie zresztą to wyczuwają: uciekają z Polski na wyspy brytyjskie, Brytyjczycy uciekają do USA… A dojrzali politycznie Europejczycy zajmują się problemem liczby głosów jakie będzie miała w Radzie Unii Europejskiej Polska, a ile Niemcy. A co za różnica, czy Europą rządzić będzie socjalistyczny matoł z Niemiec, czy z Polski? Socjalista – to socjalista, niezależnie od tego, czy jest on z CDU czy z PiS-u, z SLD czy z SPD. Do obozu reedukacji – i tyle. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Zwoj-Europy,2,ID211853066,n korwin-mikke.blog, 23 maja 2007] ==C== * Cel ten, czymkolwiek on jest, jest dla mnie niczym, ruch – wszystkim. ** Autor: [[Eduard Bernstein]] ** Opis: o socjalizmie. ** Źródło: ''Der Kampf der Sozialdemokratie…'', „Die Neu Zeit” nr 18/1898 * Chcecie w nas zastąpić indywidualizmem i egoizmem to, cośmy w nauce Chrystusa wyczerpnęli, to jest socjalizm, czyli poświęcenie. ** Opis: fragment listu Sekcji Grudziąż do Sekcji Centralnej Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z 6 maja 1835. Jest to pierwsze zdanie w języku polskim, w którym pojawia się słowo „socjalizm”. ** Źródło: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. ** Zobacz też: [[Gromady Ludu Polskiego]] ==D== * Do 9. roku życia byłem socjalistą. Podobno każdy za młodu powinien nim być, potem mądrzeje. ** Źródło: [[Janusz Korwin-Mikke]] w „Magazynie Trybuny”, 20 kwietnia 2002 * „Duszą” socjalizmu, powodem, dla którego lgną do niego zwykli śmiertelnicy, gotowi za socjalizm nadstawiać karku, okazuje się idea równości. Dla większości ludzi socjalizm oznacza społeczeństwo bezklasowe, albo w ogóle nic nie znaczy. ** ''The thing that attracts ordinary men to Socialism and makes them willing to risk their skins for it, the 'mystique' of Socialism, is the idea of equality; to the vast majority of people Socialism means a classless society, or it means nothing at all.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Dwa (…) oskarżenia  –  o marnotrawstwo dóbr i znieczulicę moralną  –  wytoczone przez pionierów socjalizmu kapitalizmowi, nie utraciły nic ze swej mocy ani aktualności; jeśli już, to dowody kapitalistycznej winy gromadzą się dziś i pęcznieją w bezprecedensowej, bo planetarnej skali  –  najbardziej bodaj jaskrawo na obszarach dziś dokonującej się, z opóźnieniem, „pierwotnej akumulacji kapitału”. Choćby w Indiach, owym koronnym przykładzie oszałamiających postępów kapitalistycznej globalizacji, garstka multimiliarderów współżyje z 250 milionami ludzi zmuszonych do wegetowania za jeden dolar dziennie. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] ==G== * Gdyby 99% Polaków (poza pilotami samolotów, twórcami rakiet, geografami i astronomami) wierzyło w to, że Ziemia jest płaska; gdyby 99% Polaków (z wyjątkiem genetyków i biologów) wierzyło w Kreacjonizm – nie stałoby się NIC strasznego. Nie ma to najmniejszego wpływu na stan Polski. Natomiast jeśli choćby 51% Polaków wierzy w socjalizm, to skutki są katastrofalne! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.pl/blog/wpis/komparatystyka_szkodliwosc_kreacjonizmu_i_socjalizmu/1943 ''Komparatystyka: szkodliwość kreacjonizmu i socjalizmu''], korwin-mikke.pl, 25 września 2013 * Gdyby nawet socjalizm zapewniał więcej dóbr, niż kapitalizm, to i tak byłbym za kapitalizmem, bo zapewnia on więcej wolności. Na szczęście nie mam tego dylematu… ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Dzis-sobota,2,ID236541078,n korwin-mikke.blog, 28 lipca 2007] ** Zobacz też: [[kapitalizm]] * Generalnie ustroje wyglądają tak:<br />Maoizm: mam trzy krowy; rząd zabiera wszystkie, zabija i mięso dzieli po równo.<br />Komunizm: mam trzy krowy; rząd zabiera je do kołchozu, gdzie zdychają.<br />Narodowy socjalizm: mam trzy krowy; rząd zabiera dwie i zamienia je na armaty.<br />Faszyzm: mam trzy krowy; rząd ustanawia cenę maksymalną na mleko, a krowy każe zakolczykować, bym ich nielegalnie nie zjadł.<br />Socjalizm: mam trzy krowy; rząd odbiera mi pod przymusem mleko, które potem mogę kupić w państwowym sklepie na kartki.<br />Socjaldemokracja: mam trzy krowy; rząd skupuje ode mnie mleko i rozdaje za darmo w szkołach, gdzie dzieci wylewają je do zlewu.<br />Państwo opiekuńcze: mam trzy krowy; muszę sprzedać jedną, by starczyło na badania weterynaryjne i podatki od dwóch pozostałych.<br />Eurosocjalizm: mam trzy krowy; rząd każe mi zabić jedną, bo krów jest za dużo – i drugą, bo krowa sąsiada jest chora na pryszczycę.<br />Kapitalizm: mam trzy krowy; sprzedaję jedną i kupuję byka! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego obecnej formie jest moim zdaniem prawdziwym źródłem zła. Widzimy przed sobą ogromną społeczność producentów, której członkowie nieustannie usiłują pozbawić się nawzajem owoców swojej wspólnej pracy – nie siłą, lecz ogólnie rzecz biorąc zgodnie z legalnie ustanowionymi regułami. (…) Nieograniczona konkurencja powoduje ogromne marnotrawstwo pracy i okaleczenie społecznej świadomości jednostek, o którym wspomniałem wcześniej. Owo okaleczenie świadomości jednostek uważam za najgorsze zło kapitalizmu. (…) Jestem przekonany, że jest tylko jeden sposób wyeliminowania całego tego zła, a mianowicie stworzenie gospodarki socjalistycznej i systemu edukacyjnego ukierunkowanego na cele społeczne. ** ''The economic anarchy of capitalist society as it exists today is, in my opinion, the real source of the evil. We see before us a huge community of producers the members of which are unceasingly striving to deprive each other of the fruits of their collective labor – not by force, but on the whole in faithful compliance with legally established rules. (…) Unlimited competition leads to a huge waste of labor, and to that crippling of the social consciousness of individuals which I mentioned before. (…) I am convinced there is only one way to eliminate these grave evils, namely through the establishment of a socialist economy, accompanied by an educational system which would be oriented toward social goals.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==H== * Historia Polski, jak każdego narodu, nie jest idealna. Mieliśmy bohaterów, mieliśmy i hołotę, to jest zupełnie oczywiste. Po 1945 roku ta hołota mogła tryumfować, socjalizm to był ustrój hołoty dla hołoty, można powiedzieć. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]], [https://www.wprost.pl/ar/?O=102581 Wprost24, 6 marca 2007] ==J== * Jak Państwu wiadomo odróżniam od siebie poszczególne szczepy Czerwonych: marxiści, keynesiści, trockiści, leniniści, komuniści, anarcho-komuniści, socjaliści, faszyści, syndykaliści (to ci z „SOLIDARNOŚCI” i OPZZ), anarcho-syndykaliści (wydawałoby się: logiczna sprzeczność – a istnieją!), socjaliści afrykańscy, socjaliści muzułmańscy, chrześcijańscy socjaliści, eurosocjaliści, narodowi socjaliści, prawdziwi socjaliści, uczciwi socjaliści (wyjątkowo groźna banda!), nieuczciwi socjaliści (przynajmniej można ich przekupić…), staliniści, sanatorzy, narodowi komuniści, międzynarodowi komuniści, socjaldemokraci, realni socjaliści, maoiści, rewizjoniści, dogmatycy itd. – i doceniam te różnice – ale tak naprawdę jedynym dobrym Czerwonym jest martwy Czerwony. Każdy cowboy to wiedział i wie! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Jestem marksistą, bo uważam, że nie ma ważniejszego konfliktu od konfliktu praca/kapitał. Z zasady jestem po stronie pracowników, nawet jeśli dany właściciel środków produkcji – Stoczni Gdańskiej w 1980 czy wegańskiej burgerowni w 2016 – będzie udawać, że ma coś wspólnego z lewicą. Jednocześnie jestem jednak socjalistą demokratycznym. (…) Wolę pokojowe dogadywanie się od rewolucji czy wojen domowych. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [https://web.archive.org/web/20160819013955/http://wo.blox.pl/2016/08/Notka-o-polityce.html ''Notka o polityce''], blog Wojciech Orlińskiego, 16 sierpnia 2016. * Jestem socjalistą nie dzięki przeczytaniu książki, która sprawiła, że zachwyciłem się tą ideą, ani też nie z powodu bezmyślnej tradycji, ale dlatego, że wierzę że jest to idea najlepsza. Socjalizm najlepiej odpowiada istnieniu, które jest jednocześnie racjonalne i moralne. Oznacza współdziałanie nie rywalizację, wspólnotę nie strach. Oznacza równość, nie dlatego, że chce aby ludzie byli jednakowi ale dlatego, że jedynie poprzez równość warunków ekonomicznych nasza indywidualność może się właściwie rozwinąć. ** ''I am a Socialist not through reading a textbook that has caught my intellectual fancy, nor through unthinking tradition, but because I believe that, at its best, Socialism corresponds most closely to an existence that is both rational and moral. It stands for co-operation, not confrontation; for fellowship, not fear. It stands for equality, not because it wants people to be the same but because only through equality in our economic circumstances can our individuality develop properly.'' (ang.) ** Autor: [[Tony Blair]] ** Opis: w przemówieniu z 6 lipca 1983. ** Źródło: Hansard, House of Commons, 6th Series, vol. 45, col. 316. * Jeśli o mnie chodzi, to jestem głęboko demokratą, dlatego w żadnym wypadku nie jestem socjalistą. Demokracja i socjalizm nie mogą iść ze sobą razem. Nie możesz wybrać obu tych dróg jednocześnie. ** ''As for me, I am deeply a democrat; this is why I am in no way a socialist. Democracy and socialism cannot go together. You can’t have it both ways''. (ang.) ** Autor: [[Alexis de Tocqueville]], [http://www.google.com/search?hl=pl&tbo=1&tbs=bks%3A1&q=As+for+me%2C+I+am+deeply+a+democrat%3B+this+is+why+I+am+in+no+way+a+socialist.+Democracy+and+socialism+cannot+go+together.+You+can%27t+have+it+both+ways&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai= ''Notes for a Speech on Socialism'', 1848, w: ''The Tocqueville reader: a life in letters and politics'', Oxford 2002] ==K== * Każda linijka poważnego tekstu, jaki napisałem od 1936 r. była bezpośrednio lub pośrednio krytyką totalitaryzmu i opowiedzeniem się za demokratycznym socjalizmem. ** Opis: o powodach, dla których para się twórczością literacką. ** Autor: [[George Orwell]], ''Why I Write'', „Gangrel”, Londyn 1946. * Kogóż najbardziej nienawidzę wśród dzisiejszej hołoty? Socjalistycznej hołoty, apostołów-czandalów, którzy podkopują instynkt, ochotę, uczucie zadowolenia robotnika ze swego małego istnienia – którzy zawistnym go czynią, którzy zemsty go uczą… Krzywda nie leży nigdy w nierówności praw, leży w roszczeniu sobie „równych” praw. ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Antychryst'', Kraków 2006. * Kto nie był socjalistą za młodu, ten na starość będzie skurwysynem. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: parafrazując słowa [[Georges Clemenceau|Georges’a Clemenceau]] „Kto nie był za młodu socjalistą, ten będzie na starość kanalią”. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. ==M== * Mówią np., że socjalistyczna medycyna działa źle albo że rząd nadmiernie ingerowałby w życie obywateli, co w Ameryce jest nośnym argumentem. Wielu ludzi wciąż nie dostrzega, że prywatne ubezpieczenia są droższe, mniej efektywne i gorzej chronią prawa pacjentów niż ubezpieczenia państwowe. Jeśli np. ktoś przyjmuje drogie leki, za które płaci ubezpieczenie państwowe, a ubezpieczyciel nie chce dalej finansować tej terapii, chory ma się do kogo odwołać. W systemie ubezpieczeń prywatnych natychmiast traci dostęp do drogich leków. Jeśli ma dość siły, żeby wytoczyć proces firmie ubezpieczeniowej, może nawet po roku wygrać. O ile wcześniej nie umrze. ** Autor: [[Joseph E. Stiglitz]], [http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,52981,3862752.html gospodarka.gazeta.pl, 20 stycznia 2007] * Myśl socjalistyczna pokazała, jak przywileje ekonomiczne rodzą przywileje polityczne i odwrotnie, pokazała również, jak przywileje rasowe i narodowe powiązane są z wszelkiego rodzaju przywilejami ekonomicznymi i politycznymi. Myśl socjalistyczna wykazała błąd burżuazyjnych liberałów, którzy wierzą, że prawdziwa demokracja może istnieć w świecie rażących ekonomicznych i społecznych nierówności. W społeczeństwie, w którym istnieją poważne przywileje społeczne, spowodowane koncentracją własności i kontroli nad przemysłem oraz finansami, czy też wynikające z urodzenia etc. – istnieje nierówność wpływów politycznych, które ograniczają i fałszują działalność demokratycznych instytucji politycznych. Tak więc demokracja polityczna w społeczeństwie burżuazyjnym jest ograniczona i zniekształcona istnieniem i rolą potężnych przywilejów ekonomicznych. O te właśnie ograniczenia i zniekształcenia idzie socjalistom, kiedy mówią o kapitalistycznej czy „burżuazyjnej” demokracji. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w roku 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist ==N== * Na miejsce zaś zatraconej dzielności indywidualnej charakterów, umiejętności zrzeszania się wolnego, organizowania się w pewnym celu, samodzielnego załatwiania spraw swoich, krytyki niezależnej, rozbudzonej inicjatywy i pomysłowości, szukania nowych dróg i sposobów, nowych ideałów i nowych metod działania, które życie stowarzyszeniowe i potrzeba walki o własnych siłach rozbudza i rozwija w ludziach – polityka państwowa, wzmacniając niezbędność państwa w życiu ludzkiem, wykształcić może tylko przystosowany do tego typ moralny, to jest typ ludzi, którzy są związani z państwem tysięcznymi potrzebami osobistemi, którzy w każdej potrzebie rachują tylko na instytucje biurokratyczne. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Pisma'', tom 2, rozdział ''Socjalizm a państwo'' * Naczelną wartością socjalizmu jest wolność. Wolność, która wymaga, żeby człowiek nie bał się nagłego zwolnienia z pracy i żeby miał dużo czasu wolnego dla innych. ** Autor: [[José Luis Rodríguez Zapatero]], „Trybuna” * Nasi przeciwnicy (socjaliści) sądzą, że dziedzina nie wspomagana i nie reglamentowana przez rząd jest skazana na zniszczenie, my – przeciwnie. Oni wierzą w ustawodawcę, nie w ludzi, my raczej w ludzi niż w ustawodawcę. ** Autor: [[Frédéric Bastiat]], [http://www.pdfdownload.org/pdf2html/pdf2html.php?url=http%3A%2F%2Fcoin.wne.uw.edu.pl%2Flhardt%2FBastiatCoWidac.pdf&images=yes ''Co widać i czego nie widać'', s. 9] * Nic bardziej nie przyczyniło się do skorumpowania oryginalnej idei socjalizmu, od przekonania, że Rosja jest socjalistycznym krajem i tego, że każdy czyn jej władców, jeśli nie naśladowany, to musi być przynajmniej usprawiedliwiony. ** Autor: [[George Orwell]], [http://home.iprimus.com.au/korob/Orwell.html Wstęp do ukraińskiego wydania Folwarku zwierzęcego], opubl. w: ''The Collected Essays, Journalism, and Letters of George Orwell: As I please, 1943–1945'' (1968). * Nie chwalcie się, że umiecie śpiewać. W socjalizmie wszyscy będą śpiewać. ** Autor: [[Ilja Ilf]], ''Z notatnika'' (1925–1937, wyd. 1939), [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=14858 „Życie Literackie” nr 15, 14 kwietnia 1957, s. 12] * Nie ma socjalizmu bez demokracji. Podobnie jak nie ma demokracji bez socjalizmu. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Niemniej jednak trzeba pamiętać, że gospodarka planowana to jeszcze nie socjalizm. Może jej bowiem towarzyszyć całkowite zniewolenie jednostki. Dojście do socjalizmu wymaga rozwiązania nadzwyczaj trudnych problemów socjo-politycznych. Jak, w obliczu daleko idącej centralizacji władzy politycznej i gospodarczej, zapobiec wszechwładzy biurokracji? Jak bronić praw jednostki i tym samym zapewnić demokratyczną przeciwwagę dla władzy biurokracji? Jasność, co do celów i problemów socjalizmu ma najwyższą wagę w naszych przełomowych czasach. ** ''Nevertheless, it is necessary to remember that a planned economy is not yet socialism. A planned economy as such may be accompanied by the complete enslavement of the individual. The achievement of socialism requires the solution of some extremely difficult socio-political problems: how is it possible, in view of the far-reaching centralization of political and economic power, to prevent bureaucracy from becoming all-powerful and overweening? How can the rights of the individual be protected and therewith a democratic counterweight to the power of bureaucracy be assured? Clarity about the aims and problems of socialism is of greatest significance in our age of transition.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==O== * O socjalizmie będzie można mówić wtedy, gdy każdy będzie zdolny pragnąć celów drugiego człowieka tak samo jak swoich własnych. Poczucie wspólnoty powinno charakteryzować członków społeczeństwa, bo inaczej socjalizm stanie się frazesem. Ten ustrój wymaga wyrobienia w jednostkach umiejętności ograniczania własnych, egoistycznych dążeń.<br />W socjalizmie społeczeństwo ma być czymś więcej niż tylko jednoczesnym istnieniem w czasie i przestrzeni ludzi działających i dążących do zaspokojenia własnych potrzeb. Neokantyści są przekonani, że nie przeminął czas wielkich ideałów. Niezbędne jest rozwiązanie problemu biedy i niedostatku, ale ponadto społeczeństwu niezbędne są ideały, które zarazem stawałyby się drogowskazem działania. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]] ** Źródło: [http://www.lewica.pl/index.php?id=18800 ''Socjalizm neokantowski'' w: ''Socjalizm i jego różnorodne koncepcje'', tCHu, Warszawa 2008.] * Obie podstawowe doktryny Lenina: doktryna scentralizowanej, dyktatorskiej władzy państwowej, posługującej się „partią nowego typu”, czyli monopartią oraz doktryna budowania nowoczesnych środków produkcji metodami, jakimi kapitaliści prywatni budowali zakłady przemysłowe w XIX stuleciu, wiążą się z sobą ściśle, jedna bez drugiej istnieć by nie mogła. W żadnym razie nie należy ich określać mianem marksizmu ani też mianem socjalizmu, należy je określać jako leninizm albo komunizm albo sowietyzm. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Obrońcy socjalizmu nazywają siebie postępowymi, a propagują system, który cechuje sztywne przestrzeganie rutyny oraz opór wobec wszelkiego rodzaju usprawnień. Nazywają siebie liberałami, ale zabiegają o to by znieść wolność. Nazywają siebie demokratami, ale tęsknią za dyktaturą. Nazywają siebie rewolucjonistami, ale pragną stworzyć wszechwładny rząd. Obiecują błogosławieństwa Rajskiego Ogrodu, a z drugiej strony zamierzają przekształcić świat w gigantyczne biuro. Każdy człowiek, prócz jednego, staje się podrzędnym urzędnikiem w biurze – doprawdy nęcąca utopia. Cóż za wspaniała sprawa, o którą warto walczyć! Istnieje tylko jedna dostępna broń przeciwko temu szaleństwu agitacji: jest nią rozum. Po prostu potrzebny jest zdrowy rozsądek, by uchronić człowieka przed staniem się ofiarą złudnych fantazji i pustych haseł. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Biurokracja'' * Oni – dziadek i ojciec – mówili: robotnicza sprawa, albo po prostu sprawa. I to znaczyło: socjalizm, ale nie używali tego słowa. I to znaczyło pognębić wyzyskiwaczy. I to znaczyło także: Polska, matka Boska z Jasnej Góry i groby, o które ostrzyło się stal, i ci Azjaci, których stąd trzeba przepędzić, i to, że za ich wolność też się walczy. Wszystko razem wymieszane. Więc sprawa robotnicza i polska to było dla mnie w gruncie rzeczy to samo. ** Autor: [[Jacek Kuroń]], ''Wiara i wina'' ** Opis: wspominając Franciszka i Henryka Kuroniów – bojowców i działaczy PPS. ** Zobacz też: [[Rewolucja 1905 roku]] * Ośmieszanie PRL prowadzi do prób kompromitacji wzniosłych idei socjalizmu, a mają one źródła nie tylko marksistowskie. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://mariaszyszkowska.bloog.pl/kat,406921,page,5,index.html?ticaid=6aea1 mariaszyszkowska.bloog, 23 marca 2008] ==P== * Patriotyzm więc i socjalizm nie tylko nie są przeciwnymi sobie, ale wzajemnie się potęgują. Prawdziwy patriotyzm zwraca się przede wszystkim ku temu, co stanowi podstawę i rzeczywistą siłę narodu, ku ludowi pracującemu, a więc musi być socjalistyczny; szczery zaś socjalizm, wypływając z miłości narodu, musi być patriotyczny. ** Autor: [[Bolesław Limanowski]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/77 „Patriotyzm i socjalizm”, 1881.] * Pod koniec XIX i z początkiem XX stulecia wyraz „kolektywizm” był w użyciu jako wyraz jednoznaczny z wyrazem „socjalizm”. Do roku 1896 wyraz „anarchizm” oznaczał prąd, który uznawano za jedną z odmian socjalizmu, później doszło do ostatecznego rozbratu i dzisiaj już nikt nie utożsamia anarchistów i socjalistów. Wyraz „komunizm” był do roku 1919 używany wymiennie z wyrazem „socjalizm”. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Popularne obecnie utożsamianie lewicy, czy socjalizmu, z komunizmem i praktyczną formą jego realizacji jest fałszowaniem historii. Polska Partia Socjalistyczna już w momencie swojego powstania w 1892 r. postawiła program odbudowania niepodległej Polski demokratycznej i socjalistycznej. ** Autor: [[Andrzej Friszke]], [https://archive.ph/xl1E Wstęp w: ''Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty'', wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011]. * Postulowane przez wizję socjalistyczną wyniesienie społeczeństwa do rangi wspólnoty z prawdziwego zdarzenia wymaga przestrzegania dwu zasad. Po pierwsze, że powołaniem społeczeństwa i jego właśnie obowiązkiem jest zapewnienie egzystencjalnego bezpieczeństwa każdemu i wszystkim swym członkom  –  a to przez żyrowanie zbiorowej polisy ubezpieczeniowej od jednostkowej niedoli i nieprzychylności jednostkowego losu. Po drugie: że na podobieństwo nośności mostu, której nie mierzy się wszak średnią wytrzymałością przęseł lecz mocą nośną najsłabszego z nich, albo mocy łańcucha, której nie mierzy się przecież średnią wytrzymałością ogniw, ale mocą najsłabszego z nich, jakości społeczeństwa nie należy mierzyć przeciętną bytowych warunków, lecz jakością życia najsłabszej jego części. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] * Procesy gospodarcze spadają do roli jednego, najważniejszego być może, z czynników, poprzez które kultura nadaje człowiekowi jego ostateczny, historyczny kształt, (…). Socjalizm to nie tylko wyzwolenie proletariatu, lecz wyzwalanie się ludzi spod władzy bezosobowych, społeczno-gospodarczych kategorii. (…) [Socjalizm] staje się rozwojem ludzi, dojrzewaniem wspólnoty. ** Autor: [[Jan Strzelecki]] ** Źródło: ''O socjalistycznym humanizmie'', „Wiedza i Życie”, 1946 * Proletariat obrał sobie święto wiosny za dzień swego święta, ponieważ w wielkim procesie historycznym przypadła mu podobna rola, jak wiośnie w procesie rozwijania się przyrody. Socjalizm wyzwala młode, twórcze siły społeczeństwa, rzuca podwaliny pod nowy, słoneczny świat sprawiedliwości i prawdy, kroczy na czele postępu gospodarczego, skupia w sobie bogactwo wielkich idei moralnych, w ogóle jest dźwignią powstawania i rozwoju wyższych i bujniejszych form życia ludzkości. Dzień pierwszego maja jest zatem w swej najgłębszej treści świętem wiosny. ** Autor: [[Adam Próchnik]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/209 ''Czym jest dzień 1 maja'', „Jednodniówka majowa–1 maja 1920 r.”] * Przedstawiciele myśli marksistowskiej, rekrutujący się spośród zwolenników Lwa Trockiego lub „libertariańskich” odmian socjalizmu, różnili się od zachodnich liberałów pod jednym kluczowym względem: ich krytyka komunistycznych społeczeństw była znacznie bardziej wszechstronna. Nie zadowalali się tęsknymi apelami o poszanowanie praw obywatelskich i demokracji. Zamiast tego wzywali do obalenia całego represywnego systemu, a robili to właśnie jako socjaliści. Co więcej, formułowali tego typu odezwy niemal od pierwszego dnia po objęciu władzy przez Stalina. Ostrzegali przy tym, że ewentualny upadek systemu komunistycznego łatwo może skończyć się w ramionach drapieżnego kapitalizmu, który tylko czeka na możliwość splądrowania komunistycznych ruin. Taki koniec Związku Radzieckiego przewidywał Lew Trocki, a jego słowa potwierdziły się jakieś dwadzieścia lat temu. ** Autor: [[Terry Eagleton]], ''Dlaczego Marks miał rację?'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2014. * Przekształcenie w spółki akcyjne, tak samo jak przekształcenie we własność państwową, nie usuwa kapitalistycznego charakteru sił wytwórczych. O ile idzie o spółki akcyjne, jest to zupełnie jasne. Co się zaś tyczy nowoczesnego państwa, to jest ono tylko organizacją, którą stwarza sobie społeczeństwo burżuazyjne celem uchronienia ogólnych zewnętrznych warunków kapitalistycznego sposobu produkcji przed zamachami zarówno ze strony robotników, jak ze strony poszczególnych kapitalistów. Nowoczesne państwo jest bez względu na swoją formę machiną w istocie swej kapitalistyczną, państwem kapitalistów, idealnym kapitalistą zbiorowym. Im więcej sił wytwórczych przejmuje ono na swoją własność, w tym większym stopniu staje się rzeczywistym kapitalistą zbiorowym, tym więcej obywateli wyzyskuje. Robotnicy pozostają robotnikami najemnymi, proletariuszami. Stosunki kapitalistyczne nie zostają zniesione, przeciwnie, zaostrzają się do ostatecznych granic. ** Autor: [[Fryderyk Engels]], [http://www.marxists.org/polski/marks-engels/1876/anty_dur/03.htm ''Anty-Dühring'', 1878] * Prymitywny pogląd na gospodarkę socjalistyczną sprowadzał się do wszechogarniającego etatyzmu. Państwo jako jedyny przedsiębiorca, a cała ludność to jeden w drugiego urzędnicy państwowi. Dzisiaj taka koncepcja została kategorycznie odrzucona przez teoretyków socjalizmu. Państwu pozostawiono niezmiernie ważną i doniosłą funkcję budowania szkieletu organizmu gospodarczego, tworzenia ram gospodarki planowej, kontroli całości i zużytkowania niewykorzystanych sił produkcyjnych. Ale nic ponad to. Należy odciążyć państwo jako takie od wszystkiego, co się da, przerzucając jak najwięcej na samorządy wszelkiego typu, spółdzielnie, korporacje użyteczności publicznej (nie mieszać z korporacjami faszystowskimi) itd. Centralizacja ogólnego kierownictwa przy decentralizacji wykonania szczegółów planu. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. ==R== * [Rdzeniem myśli socjalistycznej] jest coś bardzo lirycznego, a mianowicie uznanie w solidarności międzyludzkiej jednej z naczelnych wartości. Socjalizm przejmował tradycję wielkich projektów Oświecenia dotyczących społeczeństwa równych i wolnych. Jest to rodzaj świeckiej, laickiej transcendencji, jedna z konfiguracji kulturowych tradycji o wielkiej sile inspiracji. Można się odwoływać do tych idei, krytykując każdą nie dość braterską, nie dość równościową rzeczywistość. ** Autor: [[Jan Strzelecki]], [http://www.krytykapolityczna.pl/Naszym-zdaniem/Szczesniak-Swiadectwo-Strzeleckiego/menu-id-197.html krytykapolityczna.pl, 12 lipca 2008] ==S== * Samo Święto Majowe, ustanowione przez Kongres robotników-socjalistów w Paryżu w 1889 r., pociąga z każdym rokiem nowe tłumy robotnicze na to socjalistyczne hasło. Te miliony, świętujące dziś 1go Maja, idące za socjalistami na ich wezwanie, są dziś już w połowie, jutro będą całkiem – socjalistami. Tak więc 1szy Maj zbliża nas z każdym rokiem do zmiany dzisiejszego porządku na socjalistyczny. Wszystko, o co walczymy przez Obchód Majowy–8 godzin pracy, swoboda polityczna – jest niezbędne dla nastania socjalizmu. Sam zaś Obchód Majowy łączy nas wszystkich robotników świata, na wezwanie socjalistów, w jedną siłę, która obali dzisiejszy ustrój i stworzy nowy. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Słowo „socjalizm” ma bardzo wiele znaczeń, nie tylko to, które w Polsce wywołuje stan niechęci. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4284 zapis rozmowy z Marią Szyszkowską w Polskim Radio PR1, „Sygnały Dnia”, 28 lipca 2005]. * Socjalistyczny porządek, do którego dążą świadomi robotnicy, jest tak niepodobnym do dzisiejszych porządków na świecie, jak dzień do nocy, jak niebo do ziemi.<br />Dziś społeczeństwo dzieli się na dwie klasy ludzi: jednych – co ciężko pracują i żyją w nędzy, drugich – co nic nie robią i żyją w rozkoszach. W socjalistycznym społeczeństwie nie będzie żadnych różnic między ludźmi, wszyscy będą zupełnie równi jak bracia. Nie będzie bogatych ani biednych, panujących i podwładnych. Fabryki, maszyny, ziemia, kopalnie, warsztaty będą należały do wszystkich, do społeczeństwa, jak dziś ogrody publiczne i skwery. Każdy będzie mógł przyjść i pracować gdzie zechce. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Socjaliści nie tylko zajmują się zdrowym robotnikiem. I owszem, pragną oni także uchronić od nędzy robotnika chorego. Chcą, aby wszędzie był obowiązek należenia do Kas Chorych, gdzie za parę centów tygodniowej opłaty, robotnik dostanie dobrego lekarza, lekarstwo i zapomogę pieniężną przez cały czas choroby. Nadto dążą do tego, aby każdy robotnik, który został kaleką brał utrzymanie aż do śmierci, a choćby nawet nie okaleczał, tylko się postarzał, aby w starości już bez pracy pobierał pensję i nie lękał się nędzy po całym życiu uczciwej pracy. Dziecko powinno też być otoczone opieką całego narodu, mieć za darmo szkołę, i w tej szkole głodu nie cierpieć, aby móc się uczyć z korzyścią dla siebie; kobieta powinna daleko lżej pracować niż mężczyzna i być oszczędzaną, wtedy, kiedy wydaje na świat dzieci. ** Autor: [[Ignacy Daszyński]], [http://www.lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/317 ''Pogadanka o socjalizmie'', „Latarnia” nr 1/1900] * Socjaliści odrzucają wszelką dyktaturę, także dyktaturę proletariatu, która w praktyce przybiera postać dyktatury partii komunistycznej, w dalszym etapie – dyktatury Komitetu Centralnego tej partii, a nawet Pierwszego Sekretarza tej partii, jak to było w okresie rządów Stalina w Związku Sowieckim. Socjaliści odrzucają również ustrój „radziecki”, z którego pozostała tylko nazwa, osłaniająca rządy biurokracji i „aparatczyków” sprawującej władzę monopartii. Socjaliści stoją na stanowisku demokracji politycznej, z równymi prawami dla wszystkich stronnictw politycznych i dla wszystkich obywateli, także dla przeciwników socjalizmu. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjaliści uważają prawo własności za ludzki wymysł nie dający się pogodzić z przyrodzoną równością ludzi i głoszą wspólnotę dóbr, a nie godząc się na znoszenie bez sprzeciwu niedostatku, uważają, że można bezkarnie naruszać własność i prawa bogatszych. Kościół natomiast o wiele przytomniej uznaje, że między ludźmi nie ma równości, gdyż w naturalny sposób różnią się pod względem sił i zdolności; uznaje także nierówność pod względem posiadanych dóbr i nakazuje, by prawo własności i zwierzchnictwa, pochodzące z samej natury, pozostawało dla każdego nietknięte i nienaruszone. Wiadomo bowiem, że kradzież i grabież tak bardzo zostały zakazane przez Boga, twórcę i mściciela wszelkiego prawa, że na cudze nie godzi się nawet spoglądać, a złodzieje i grabieżcy są wykluczeni z królestwa niebieskiego tak samo, jak cudzołożnicy i czciciele bożków (por. 1 Kor 6, 9). ** Autor: [[Leon XIII]], encyklika ''Quod apostolici muneris''. * Socjalizm albo barbarzyństwo – innej drogi nie ma! ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm albo powrót do jaskiń. ** Autor: [[Piotr Ikonowicz]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,253/k,3 biuletyn z VII Międzynarodowej Konferencji Federacji Stowarzyszeń Humanistycznych, 25–26 października 2002] * Socjalizm albo śmierć! ** ''Socialismo o muerte!'' (hiszp.) ** Autor: [[Fidel Castro]] ** Opis: hasło rewolucji kubańskiej. * Socjalizm bez nadziei jest jak Kościół bez wiary. ** ''Sozialismus ohne Hoffnung ist wie Kirche ohne Glauben.'' (niem.) ** Autor: [[Willy Brandt]] * Socjalizm głosi również, że przemysłowa i gospodarcza demokracja jest niemożliwa bez demokracji politycznej. Na skutek braku demokratycznej kontroli i działania demokratycznego władza polityczna również staje się przywilejem, pociągającym za sobą przywileje ekonomiczne i polityczne. Ten fakt socjaliści zawsze wytykali zwolennikom arystokratycznego (torysowskiego) „socjalizmu” i biurokratycznego „socjalizmu” (państwowego socjalizmu), którzy obiecywali przemysłową i gospodarczą demokrację przy jednoczesnym monopolu władzy politycznej w rękach wybranej grupy. To samo socjaliści ostatnio wytknęli komunistom, którzy sądzą, że można zbudować demokrację przemysłową i gospodarczą, przyznając jednej partii politycznej niekontrolowaną władzę dyktatorską. Tragiczne doświadczenie narodów ZSRR jest jasnym dowodem słuszności poglądów socjalistów. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist * Socjalizm jest filozofią niepowodzeń, wyznaniem ignorancji, ewangelią zawiści, a jego wewnętrzną cnotą jest równy podział biedy. ** ''Socialism is a philosophy of failure, the creed of ignorance, and the gospel of envy, its inherent virtue is the equal sharing of misery'' (ang.) ** Autor: [[Winston Churchill]] ** Źródło: ''The New American Newspeak Dictionary'', 2005, Adrian Krieg, s. 96. * Socjalizm jest niemożliwością naukową. ** Autor: [[Milton Friedman]] * Socjalizm jest wytworem europejskim: wytworem europejskiej kultury, historii myśli itd. Przede wszystkim – jest wytworem etyki chrześcijańskiej, znajdującej się u podstaw kultury europejskiej. Jest wytworem pozytywnego reagowania na przykazanie miłości bliźniego. ** Autor: [[Jan Józef Lipski]], ''Obrona socjalizmu [, czyli Anty-Kisiel]'', 1989; w: ''Pisma polityczne. Wybór'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011, s. 404. * Socjalizm, który polscy robotnicy i w ogóle Polacy mogą uważać za odpowiadający swą treścią tej nazwie, winien spełniać dwa warunki: po pierwsze, musi być demokratyczny – musi stać na gruncie demokracji politycznej oraz podstawowych praw człowieka i obywatela, i to nie tylko dla zwolenników socjalizmu ale i dla jego przeciwników, dla wszystkich bez wyjątku. Przykładem socjalizmu tego typu jest socjalizm brytyjski, jego przeciwstawieniem jest komunizm moskiewski. Po drugie, socjalizm winien być niepodległościowy, to jest stać na gruncie praw Polski do niepodległego bytu państwowego w takim samym rozumieniu, w jakim niepodległa jest na przykład Szwecja albo Holandia. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjalizm musi stanowić platformę na tyle szeroką, aby mogli na niej stanąć wszyscy ludzie. ** Autor: [[James Keir Hardie]] ** Źródło: Marcin Giełzak, ''Wieczna lewica. Myśli i aforyzmy'', wyd. Theatrum Illuminatum, 2023, s. 67. * Socjalizm nie może zostać wprowadzony w życie, ponieważ ustanowienie go jako systemu społecznego nie leży w ludzkiej mocy. Wybór jest między kapitalizmem a chaosem. Człowiek wybierający pomiędzy wypiciem szklanki mleka i szklanki z roztworem cyjanku potasu, nie wybiera między dwom napojami – wybiera pomiędzy życiem a śmiercią. Społeczeństwo wybierające pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem, nie wybiera pomiędzy dwoma systemami społecznymi – wybiera między społeczną kooperacją a dezintegracją społeczeństwa. Socjalizm nie jest alternatywą dla kapitalizmu – jest on alternatywą dla każdego systemu, w którym ludzie mogą żyć ''po ludzku''. Zadaniem ekonomii jest głoszenie tej prawdy, tak samo jak zadaniem biologii i chemii jest nauczanie, że cyjanek potasu to nie pokarm, lecz śmiertelna trucizna. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Human Action'', s. 676. * Socjalizm nie, wypaczenia tak. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] ** Opis: trawestując propagandowe hasło PRL: „Socjalizm tak, wypaczenia nie”. * Socjalizm pojawił się po raz pierwszy urzędowo w dniach lutego w programach ludowych. Nikt nie zna nazwisk ich autorów. Nieznana ręka nakreśliła w owych programach wyraz socjalizm, ku wielkiemu przerażeniu wszystkich zadowolonych Baltazarów Francji. Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. Stare społeczeństwo wzywa Chaldejczyków z kół rządowych i policji oraz magów z ulicy de Poitiers, aby odcyfrowali te wróżebne znaki; lecz ani obywatel Barrot, ani obywatel Thiers nic z tego nie rozumieją i dają władzy jedną tylko radę, żeby wymazać słowo, którego nie można odcyfrować. Socjalizm jest to słowo całkiem nowe. Kto słowo to stworzył? Nie wiadomo. Najstraszliwsze są te słowa, których nikt nie urobił, a które wszyscy powtarzają. (…) Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Socjalizm (…) pozostaje w niezgodzie z dogmatami Kościoła katolickiego, ponieważ poglądy jego na społeczeństwo odbiegają całkowicie od prawdy chrześcijańskiej. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm przed 1918 r. [na ziemiach polskich] miał o wiele głębsze korzenie niż w Rosji. Wśród inteligencji, zwłaszcza nauczycieli, idee socjalistyczne były popularne. Jednak wśród studentów, zwłaszcza prawa, wzięcie miały raczej hasła endecji. ** Autor: [[Adam Daniel Rotfeld]] ** Źródło: rozmowa Macieja Stasińskiego, [https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,23385180,rotfeld-nie-powstana-zjednoczone-stany-europy-mlode.html ''Rotfeld: Nie powstaną Zjednoczone Stany Europy. Młode pokolenie potrzebuje radykalnych idei i tożsamości''], wyborcza.pl, 12 maja 2018. * Socjalizm religijny, socjalizm chrześcijański są pojęciami sprzecznymi w sobie: nikt nie może być jednocześnie dobrym katolikiem i prawdziwym socjalistą. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm:<br />swobodny trud<br />swobodnie<br />zrzeszonych ludzi ** Autor: [[Włodzimierz Majakowski]] * Socjalizm świetnie nadaje się do fałszowania świadomości zbiorowej, gdyż jest intelektualną pokusą ćwierćinteligenta. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] * Socjalizm to nic innego jak państwowy monopol kapitalistyczny stworzony dla korzyści wszystkich ludzi. ** Autor: [[Włodzimierz Lenin]], [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/ichtci/11.htm ''The Impending Catastrophe and How to Combat It'' (1917), marxists.org] * Socjalizm to ruch znoszący zły stan obecny. ** Autor: [[Karol Marks]] * Socjalizm zaczyna się wtedy gdy powiesz, że państwo to oczywiście twór niedoskonały, ale lepiej już mieć kogoś, kto choćby w niedoskonały sposób próbuje służyć społeczeństwu i to stawia sobie jako najważniejszy cel niż kogoś, kto chce wszystko oddać w ręce Rynku, Furera, Allaha, Mzimu Dżejpitu etc. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [http://wo.blox.pl/2007/09/Rynek-to-za-malo.html ''Rynek to za mało'', blog Wojciecha Orlińskiego, 18 września 2007] * Socjalizm ze względu na samą swoją naturę nie może zostać nikomu narzucony, wprowadzony rozkazem… Bez wyborów powszechnych, bez nieograniczonej wolności prasy i zrzeszania się, bez swobody wymiany poglądów zamiera życie w każdej publicznej instytucji, a aktywna pozostaje jedynie biurokracja. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm z ludzką twarzą. ** ''Socialismus s lidskou tváří.'' (czes.) ** Autor: [[Radovan Richta]] ** Opis: hasło programu ogłoszonego przez Alexandra Dubčeka na plenum KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji w 1968. ** Źródło: Karel Pacner, ''Osudové okamžiky XX. století'' * Socyalizm nierówności wszelkie prędko utrze,<br />Szlachtę powiesi jutro, nie szlachtę pojutrze. ** Autor: [[Aleksander Fredro]] ** Źródło: ''Dzieła Aleksandra Fredry tom XIII'' [https://pl.wikisource.org/wiki/Socyalizm tekst na Wikiźródłach] * Stawianie zagadnień: socjalizm albo kapitalizm jest symplifikacją. Pomijając nieokreśloność terminu socjalizm między jego skrajnym odchyleniem, marksizmem, a skrajnym odchyleniem kapitalizmu, powiedzmy amerykanizmem, jest jeszcze całe bogactwo mądrych form ustrojowych, które potrafią – wierzę – przywrócić staremu słowu: demokracja – życie, prawdę i wartość. ** Autor: [[Zbigniew Herbert]] ** Opis: w liście do Jerzego Zawieyskiego. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 19/2009 ==T== * Tegoczesny socjalizm jest tylko wyrazem uczucia tak starego jak poczucie życia, odczucia tego, co w naszym życiu jest niepełne, okaleczałe, nienormalne, a zatem tego, co nieszczęśliwe. Uczucie socjalne jest porywem ducha ku lepszemu bytowi, nie indywidualnemu, lecz wspólnemu i solidarnemu. Uczucie to objawiło się z siłą zupełnie nową, przyznajemy; jest to nowy zmysł, który człowiek duchowy zdołał sobie wytworzyć; jest to nowa namiętność. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Tendencja wolnościowa socjalizmu jest niewątpliwą realnością, jedną z najważniejszych – choć nie jedyną – składowych części doktryny i działania socjalistycznego. Kto ignoruje, neguje lub dławi tę tendencję, ten przecina więzy łączące go z socjalizmem. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. * Teoretycznie osiągnięto równość doskonałą, w praktyce również bardzo się do niej zbliżono. Można by rzec, iż miało się przedsmak socjalizmu, przez co rozumiem, że większość umysłów była owładnięta ideami socjalistycznymi. Wiele postaw życiowych, charakterystycznych dla rozwiniętych społeczeństw, takich jak snobizm, pogoń za pieniędzmi, lęk przed przełożonymi, przestało tutaj w naturalny sposób istnieć. Zatarły się zwykłe podziały klasowe i to w stopniu prawie niewyobrażalnym dla zdeprawowanej przez pieniądz Anglii; byli tylko chłopi i byliśmy my, i nikt nie był niczyim panem. ** ''In theory it was perfect equality, and even in practice it was not far from it. There is a sense in which it would be true to say that one was experiencing a foretaste of Socialism, by which I mean that the prevailing mental atmosphere was that of Socialism. Many of the normal motives of civilized life – snobbishness, money-grubbing, fear of the boss, etc. – had simply ceased to exist. The ordinary class-division of society had disappeared to an extent that is almost unthinkable in the money tainted air of England; there was no one there except the peasants and ourselves, and no one owned anyone else as his master.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] ==W== * W socjalizmie państwo jest logicznie i faktycznie przed człowiekiem, zatem człowiek to wyłacznie surowiec, który jest przetwarzany przez państwo-maszynę pod kątem założonej przez państwo idei człowieka. ** Autor: [[Henryk Kiereś]] ** Źródło: ''Trzy socjalizmy'', Lublin 2002 * W zacofanym kraju można zbudować demokrację, ale nie socjalizm. ** Autor: [[Karl Kautsky]] ** Opis: w 1917 na wieść o wybuchu rewolucji październikowej w Rosji. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 20–21/2010 * Walczę i umrę jedynie dlatego, że w wychodku, jakim jest nasze życie, żyć nie mogę, to ubliża – słyszysz! – ubliża mi jako człowiekowi z godnością nie niewolniczą. Niech inni się bawią w hodowanie kwiatków czy socjalizmu, czy polskości, czy czego innego w wychodkowej (nawet nie klozetowej) atmosferze – ja nie mogę! To nie sentymentalizm, nie mazgajstwo, nie maszynka ewolucji społecznej, czy tam co, to zwyczajne człowieczeństwo. Chcę zwyciężyć. A bez walki i to walki na ostre, jestem nie zapaśnikiem nawet, ale wprost bydlęciem, okładanym kijem czy nahajką. Rozumiesz chyba mnie. Nie rozpacz, nie poświęcenie mną kieruje, a chęć zwyciężenia i przygotowania zwycięstwa. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: fragment listu do Feliksa Perla z 1908, Piłsudski uważał, że niezbędnym warunkiem realizacji robotniczych interesów jest odzyskanie niepodległości, gdyż tylko wolna Polska mogła wg niego spełnić ich postulaty. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988, s. 127. * Walczymy o Polskę sprawiedliwości społecznej i dobrobytu najszerszych mas (…) O Polskę, która podniesie stopę życiową najbiedniejszych i obniży niesprawiedliwie wysokie zyski warstw dotąd uprzywilejowanych. O Polskę, która szanując w rozsądnych granicach własność prywatną   –   wyzwoli kraj z bezsensu kapitalizmu i uspołeczni wielkie warsztaty pracy. (…) Polski ideał sprawiedliwości społecznej jest przeciwieństwem sowiecko-komunistycznej nędzy, w której niewolnicze życie pędzi chłop i robotnik rosyjski. Walczymy o Polskę wielką kulturalnie, to znaczy o upowszechnienie i uspołecznienie kultury w Polsce. W oparciu o znośne warunki materialne dążyć będziemy do zapewnienia wszystkim polskim rodzinom odpowiednich mieszkań (…) A w tych ludzkich mieszkaniach musimy zapewnić wszystkim rodzinom nie tylko samo życie, lecz także życie kulturalne, udostępniając najszerszym warstwom cały dorobek kultury duchowej i materialnej. ** Źródło: [[Aleksander Kamiński]], ''O jaką Polskę walczymy?'', 1943 * Wiara socjalistyczna stanowi jedyną wersję owego uniwersalnego instynktu sprawiedliwości i solidarności, który ściśle koresponduje z obecnymi warunkami życia społecznego i gospodarczego. Wszystkie inne wersje zatarł upływ czasu (…). Socjalizm jest więc etyką i niemal religią – w stopniu nie mniejszym niż doktryną. ** Autor: [[Léon Blum]] ** Źródło: Tony Judt, ''Brzemię odpowiedzialności. Blum, Camus, Aron i francuski wiek dwudziesty'', tłum. Michał Filipczuk, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2013, s. 73. * Wiem doskonale, że stały się teraz modne opinie, jakoby socjalizm nie miał nic wspólnego z równością. Na całym świecie zastępy partyjnych karierowiczów i niewydarzonych profesorów pochłonięte są udowadnianiem, że socjalizm to nic innego tylko planowy kapitalizm państwowy, w którym nadal istnieje wyzysk; na szczęście jest jeszcze zupełnie odmienna wizja tej ideologii. ** ''I am well aware that it is now the fashion to deny that Socialism has anything to do with equality. In every country in the world a huge tribe of party-hacks and sleek little professors are busy 'proving' that Socialism means no more than a planned state-capitalism with the grab-motive left intact. But fortunately there also exists a vision of Socialism quite different from this.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Wolność bez socjalizmu to przywilej i niesprawiedliwość (…) socjalizm bez wolności to niewola i brutalność. ** Opis: o anarchizmie i marksizmie. ** Autor: [[Michał Bakunin]], ''Pisma wybrane'', Warszawa 1968. * W perfekcyjnym socjalistycznym państwie władza nie będzie przyciągać maniaków. Decydenci nie będą w żadnym stopniu stronniczy gdy przyjdzie im postanawiać o sprawach dotyczących ich samych. Nie będzie istniała możliwość, by zręczny człowiek mógł używać państwowych instytucji do swoich prywatnych celów. A rzeki będą płynąć pod górę. ** ''In the ideal socialist state, power will not attract power freaks. People who make decisions will show no slightest bias towards their own interests. There will be no way for a clever man to bend the institutions to serve his own ends. And the rivers will run uphill.'' (ang.) ** Autor: [[David Friedman]], ''The Machinery of Freedom'' * W socjalizm mają prawo wierzyć dzieci, kobiety i starcy. Ci z rozmiękczeniem mózgu, oczywiście. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/1,DA2007-02-13,index.html korwin-mikke.blog, 13 lutego 2007] * W socjalizmie nie było złe to, że budowano. Złe było to, że nie było wolności oraz to, że był to system źle zarządzany. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]] ** Opis: słowa wypowiedziane na wiecu PiS w Szczecinie 21 czerwca 2010. ** Źródło: [http://wybory.onet.pl/prezydenckie-2010/aktualnosci/,1,3301935,aktualnosc.html onet.pl, 21 czerwca 2010] * Wreszcie rozmyślania i książki (tu zniechęcony Spencerem przeczytałem jeszcze raz Marksa) ugruntowały mnie w socjalizmie. Zrozumiałem wówczas, że nie jest on tylko ideą szlachetnych ludzi, marzących o uszczęśliwieniu ludzkości, lecz staje się realną potrzebą ogromnej masy ludu pracującego z chwilą, gdy kulturalny i społeczny rozwój umożliwia mu zrozumienie zasad tej idei. ** Autor: [[Józef Piłsudski]], [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'' (1903)] ** Zobacz też: [[Herbert Spencer]], [[Karol Marks]] * Wspólna własność, czyli negacja dzisiejszego ustroju, zlanie jednostki ze społeczeństwem w całej sferze życia zewnętrznego, będąca ekonomicznym celem socjalizmu, jest zarazem rewolucyjnym środkiem do zupełnego wyzwolenia człowieka. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia historyczne i djalektyka przewrotowa'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/93 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II], Warszawa 1924. * Wyrażając się słowami Manifestu Komunistycznego: swobodny rozwój jednostki jest warunkiem swobodnego rozwoju ogółu. Tak rozumiany socjalizm nie jest ani zdyskredytowany, ani nie utracił aktualności, ani tym bardziej – mówiąc za Ernstem Blochem – nie został zrealizowany. ** Autor: [[Oskar Negt]] ** Źródło: wywiad Romaina Leicka, ''Marks nie dla idiotów'', „Der Spiegel”, za: „Forum”, 30 sierpnia 2010. ==Z== * Z daleka bolszewizm przedstawia dla biednych i uciśnionych nadzieję lepszego jutra, (…) z bliska jednak okazuje się zaprzeczeniem idei socjalistycznej. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: w wywiadzie dla dziennika „Journal de Genève”, opubl. 31 maja 1919. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, ''Józef Piłsudski, marzyciel i strateg'', Warszawa 1997, Tom II, s. 89. * Z pewnością lepiej jest dla świata, by ludzie postępowali słusznie pod wpływem niewłaściwych motywów, niż żeby postępowali źle, kierując się najlepszymi intencjami. ** Autor: [[Friedrich August von Hayek]] ** Źródło: ''Zgubna pycha rozumu. O błędach socjalizmu'', 1988, wyd. pol. 2004 * Zadaniem naszym jest dzisiaj odkłamanie treści wyrazu „socjalizm”, oczyszczenie tego pojęcia z nalotu zbrodni leninizmu i stalinizmu, przywrócenie czerwonemu sztandarowi jego nieskalanego blasku. Przed klasą robotniczą staje zadanie wywalczenia demokracji socjalistycznej, to znaczy wolności sumienia, myśli, słowa żywego i drukowanego, zgromadzeń i pochodów, związków zawodowych i stronnictw politycznych na gruncie społecznych form gospodarczych. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/208 ''Na 1 Maja 1970 roku'', w: ''Adam Ciołkosz. Polityk – pisarz – historyk socjalizmu'', praca zbiorowa, red. Józef Żmigrodzki, Londyn 1972]. * Zaglądali do kufrów, zaglądali do waliz, nie zajrzeli do dupy – tam miałem socjalizm. ** Autor: [[Czesław Miłosz]] ** Źródło: [https://lubimyczytac.pl/cytat/264868 lubimyczytac.pl] * Zasada polityki socjalistycznej (…) przeciwstawia się metodzie „jakobinizmu”, która, abstrahując państwo od życia społecznego, pragnie zeń uczynić nowego Mesjasza, zbawiającego ludzkość poprzez policję. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia etyczne i polityka rewolucji'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/119 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II, s. 119–120], Warszawa 1924. * Zbiorowe zwyrodnienie człowieka aż do tego, co dzisiejszym matołkom i kpom socjalistycznym zda się ich „człowiekiem przyszłości”, – jest ich ideałem! – zwyrodnienie to i umniejszenie człowieka do rzędu zupełnego zwierzęcia stadnego (lub, jak powiadają oni, do rzędu członka „wolnego społeczeństwa”), zezwierzęcenie człowieka do karłowatości równych praw i uroszczeń jest możliwe, to nie ulega wątpliwości! Komu zdarzyło się możliwość tę przemyśleć do ostatka, ten poznał o jeden wstręt więcej od innych ludzi, – i snadź także nowe zadanie! ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Poza dobrem i złem'' ==Zobacz też== * [[kapitalizm]] * [[liberalizm]] * [[marksizm]] * [[lewica]] [[Kategoria:Socjalizm|!]] hvbdzz25shqbn618wsgamfqyycz9oyn 642139 642138 2026-05-06T08:49:12Z Nazwa1234 53893 /* J */ 642139 wikitext text/x-wiki [[Plik:Red flag II.svg|thumb|Czerwony sztandar – popularny symbol ruchów socjalistycznych]] '''[[:w:Socjalizm|Socjalizm]]''' – ideologia, ruch polityczny podkreślający nadrzędną rolę kwestii społecznych, wspólnotowych, egalitarnych w sferze polityki i gospodarki. {{IndeksPL}} {{wulgaryzmy}} ==B== * Bankrutujący kapitalizm powołał faszyzm i hitleryzm do walki z ideą wolności i społecznego wyzwolenia. Uzbroił go w najpodlejsze kłamstwo, nikczemne oszustwo i okrucieństwo bestialskie, by po złamaniu socjalistycznego ruchu wyzwoleńczego robotników wyniszczyć wszelkie życie wolne. I nasze klasy posiadające radowały się postępem nowego barbarzyństwa. I u nas oklaskiwano pogrom bohaterskiego powstania robotników wiedeńskich, modlono się za Franco i święcono jego krwawy tryumf nad ludem hiszpańskim. Aż przyszedł dzień, gdy hordy faszystowskie, rozzuchwalone powodzeniem, wzmocnione grabieżą i zabezpieczone tajną umową z Sowietami, uderzyły na Polskę, rozpoczynając największą w dziejach wojnę światową. Teraz Polska, cała Europa, cały świat składa krwawą daninę za tę politykę międzynarodowego kapitału, politykę obszarników i fabrykantów, politykę strachu przed ruchem robotniczym i nienawiści do sprawy wolności, demokracji i socjalizmu. ** Autor: Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Polski (PPS-WRN) ** Źródło: [http://lewicowo.pl/odezwa-kierownictwa-ruchu-mas-pracujacych-polski-na-1-maja-1942-r ''Odezwa kierownictwa Ruchu Mas Pracujących Polski na 1 maja 1942 r.'', lewicowo.pl] Tekst prawdopodobnie kolportowany był w kraju w postaci ulotek. Następnie opublikowano go w ''Z Pola Walki. Cele i drogi podziemnego ruchu robotniczego w Polsce (1939–1942)'', nakładem ''Nowej Polski'', Londyn 1943. * Bo przecież każdy socjalizm – z euro-socjalizmem włącznie, to ustrój niewolniczy – a ustrój niewolniczy jest gospodarczo niewydajny. O czym wiemy z doświadczenia. Młodzi ludzie zresztą to wyczuwają: uciekają z Polski na wyspy brytyjskie, Brytyjczycy uciekają do USA… A dojrzali politycznie Europejczycy zajmują się problemem liczby głosów jakie będzie miała w Radzie Unii Europejskiej Polska, a ile Niemcy. A co za różnica, czy Europą rządzić będzie socjalistyczny matoł z Niemiec, czy z Polski? Socjalista – to socjalista, niezależnie od tego, czy jest on z CDU czy z PiS-u, z SLD czy z SPD. Do obozu reedukacji – i tyle. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Zwoj-Europy,2,ID211853066,n korwin-mikke.blog, 23 maja 2007] ==C== * Cel ten, czymkolwiek on jest, jest dla mnie niczym, ruch – wszystkim. ** Autor: [[Eduard Bernstein]] ** Opis: o socjalizmie. ** Źródło: ''Der Kampf der Sozialdemokratie…'', „Die Neu Zeit” nr 18/1898 * Chcecie w nas zastąpić indywidualizmem i egoizmem to, cośmy w nauce Chrystusa wyczerpnęli, to jest socjalizm, czyli poświęcenie. ** Opis: fragment listu Sekcji Grudziąż do Sekcji Centralnej Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z 6 maja 1835. Jest to pierwsze zdanie w języku polskim, w którym pojawia się słowo „socjalizm”. ** Źródło: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. ** Zobacz też: [[Gromady Ludu Polskiego]] ==D== * Do 9. roku życia byłem socjalistą. Podobno każdy za młodu powinien nim być, potem mądrzeje. ** Źródło: [[Janusz Korwin-Mikke]] w „Magazynie Trybuny”, 20 kwietnia 2002 * „Duszą” socjalizmu, powodem, dla którego lgną do niego zwykli śmiertelnicy, gotowi za socjalizm nadstawiać karku, okazuje się idea równości. Dla większości ludzi socjalizm oznacza społeczeństwo bezklasowe, albo w ogóle nic nie znaczy. ** ''The thing that attracts ordinary men to Socialism and makes them willing to risk their skins for it, the 'mystique' of Socialism, is the idea of equality; to the vast majority of people Socialism means a classless society, or it means nothing at all.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Dwa (…) oskarżenia  –  o marnotrawstwo dóbr i znieczulicę moralną  –  wytoczone przez pionierów socjalizmu kapitalizmowi, nie utraciły nic ze swej mocy ani aktualności; jeśli już, to dowody kapitalistycznej winy gromadzą się dziś i pęcznieją w bezprecedensowej, bo planetarnej skali  –  najbardziej bodaj jaskrawo na obszarach dziś dokonującej się, z opóźnieniem, „pierwotnej akumulacji kapitału”. Choćby w Indiach, owym koronnym przykładzie oszałamiających postępów kapitalistycznej globalizacji, garstka multimiliarderów współżyje z 250 milionami ludzi zmuszonych do wegetowania za jeden dolar dziennie. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] ==G== * Gdyby 99% Polaków (poza pilotami samolotów, twórcami rakiet, geografami i astronomami) wierzyło w to, że Ziemia jest płaska; gdyby 99% Polaków (z wyjątkiem genetyków i biologów) wierzyło w Kreacjonizm – nie stałoby się NIC strasznego. Nie ma to najmniejszego wpływu na stan Polski. Natomiast jeśli choćby 51% Polaków wierzy w socjalizm, to skutki są katastrofalne! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.pl/blog/wpis/komparatystyka_szkodliwosc_kreacjonizmu_i_socjalizmu/1943 ''Komparatystyka: szkodliwość kreacjonizmu i socjalizmu''], korwin-mikke.pl, 25 września 2013 * Gdyby nawet socjalizm zapewniał więcej dóbr, niż kapitalizm, to i tak byłbym za kapitalizmem, bo zapewnia on więcej wolności. Na szczęście nie mam tego dylematu… ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Dzis-sobota,2,ID236541078,n korwin-mikke.blog, 28 lipca 2007] ** Zobacz też: [[kapitalizm]] * Generalnie ustroje wyglądają tak:<br />Maoizm: mam trzy krowy; rząd zabiera wszystkie, zabija i mięso dzieli po równo.<br />Komunizm: mam trzy krowy; rząd zabiera je do kołchozu, gdzie zdychają.<br />Narodowy socjalizm: mam trzy krowy; rząd zabiera dwie i zamienia je na armaty.<br />Faszyzm: mam trzy krowy; rząd ustanawia cenę maksymalną na mleko, a krowy każe zakolczykować, bym ich nielegalnie nie zjadł.<br />Socjalizm: mam trzy krowy; rząd odbiera mi pod przymusem mleko, które potem mogę kupić w państwowym sklepie na kartki.<br />Socjaldemokracja: mam trzy krowy; rząd skupuje ode mnie mleko i rozdaje za darmo w szkołach, gdzie dzieci wylewają je do zlewu.<br />Państwo opiekuńcze: mam trzy krowy; muszę sprzedać jedną, by starczyło na badania weterynaryjne i podatki od dwóch pozostałych.<br />Eurosocjalizm: mam trzy krowy; rząd każe mi zabić jedną, bo krów jest za dużo – i drugą, bo krowa sąsiada jest chora na pryszczycę.<br />Kapitalizm: mam trzy krowy; sprzedaję jedną i kupuję byka! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego obecnej formie jest moim zdaniem prawdziwym źródłem zła. Widzimy przed sobą ogromną społeczność producentów, której członkowie nieustannie usiłują pozbawić się nawzajem owoców swojej wspólnej pracy – nie siłą, lecz ogólnie rzecz biorąc zgodnie z legalnie ustanowionymi regułami. (…) Nieograniczona konkurencja powoduje ogromne marnotrawstwo pracy i okaleczenie społecznej świadomości jednostek, o którym wspomniałem wcześniej. Owo okaleczenie świadomości jednostek uważam za najgorsze zło kapitalizmu. (…) Jestem przekonany, że jest tylko jeden sposób wyeliminowania całego tego zła, a mianowicie stworzenie gospodarki socjalistycznej i systemu edukacyjnego ukierunkowanego na cele społeczne. ** ''The economic anarchy of capitalist society as it exists today is, in my opinion, the real source of the evil. We see before us a huge community of producers the members of which are unceasingly striving to deprive each other of the fruits of their collective labor – not by force, but on the whole in faithful compliance with legally established rules. (…) Unlimited competition leads to a huge waste of labor, and to that crippling of the social consciousness of individuals which I mentioned before. (…) I am convinced there is only one way to eliminate these grave evils, namely through the establishment of a socialist economy, accompanied by an educational system which would be oriented toward social goals.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==H== * Historia Polski, jak każdego narodu, nie jest idealna. Mieliśmy bohaterów, mieliśmy i hołotę, to jest zupełnie oczywiste. Po 1945 roku ta hołota mogła tryumfować, socjalizm to był ustrój hołoty dla hołoty, można powiedzieć. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]], [https://www.wprost.pl/ar/?O=102581 Wprost24, 6 marca 2007] ==J== * Jak Państwu wiadomo odróżniam od siebie poszczególne szczepy Czerwonych: marxiści, keynesiści, trockiści, leniniści, komuniści, anarcho-komuniści, socjaliści, faszyści, syndykaliści (to ci z „SOLIDARNOŚCI” i OPZZ), anarcho-syndykaliści (wydawałoby się: logiczna sprzeczność – a istnieją!), socjaliści afrykańscy, socjaliści muzułmańscy, chrześcijańscy socjaliści, eurosocjaliści, narodowi socjaliści, prawdziwi socjaliści, uczciwi socjaliści (wyjątkowo groźna banda!), nieuczciwi socjaliści (przynajmniej można ich przekupić…), staliniści, sanatorzy, narodowi komuniści, międzynarodowi komuniści, socjaldemokraci, realni socjaliści, maoiści, rewizjoniści, dogmatycy itd. – i doceniam te różnice – ale tak naprawdę jedynym dobrym Czerwonym jest martwy Czerwony. Każdy cowboy to wiedział i wie! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Jestem marksistą, bo uważam, że nie ma ważniejszego konfliktu od konfliktu praca/kapitał. Z zasady jestem po stronie pracowników, nawet jeśli dany właściciel środków produkcji – Stoczni Gdańskiej w 1980 czy wegańskiej burgerowni w 2016 – będzie udawać, że ma coś wspólnego z lewicą. Jednocześnie jestem jednak socjalistą demokratycznym. (…) Wolę pokojowe dogadywanie się od rewolucji czy wojen domowych. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [https://web.archive.org/web/20160819013955/http://wo.blox.pl/2016/08/Notka-o-polityce.html ''Notka o polityce''], blog Wojciech Orlińskiego, 16 sierpnia 2016. * Jestem socjalistą nie dzięki przeczytaniu książki, która sprawiła, że zachwyciłem się tą ideą, ani też nie z powodu bezmyślnej tradycji, ale dlatego, że wierzę że jest to idea najlepsza. Socjalizm najlepiej odpowiada istnieniu, które jest jednocześnie racjonalne i moralne. Oznacza współdziałanie nie rywalizację, wspólnotę nie strach. Oznacza równość, nie dlatego, że chce aby ludzie byli jednakowi ale dlatego, że jedynie poprzez równość warunków ekonomicznych nasza indywidualność może się właściwie rozwinąć. ** ''I am a Socialist not through reading a textbook that has caught my intellectual fancy, nor through unthinking tradition, but because I believe that, at its best, Socialism corresponds most closely to an existence that is both rational and moral. It stands for co-operation, not confrontation; for fellowship, not fear. It stands for equality, not because it wants people to be the same but because only through equality in our economic circumstances can our individuality develop properly.'' (ang.) ** Autor: [[Tony Blair]] ** Opis: w przemówieniu z 6 lipca 1983. ** Źródło: Hansard, House of Commons, 6th Series, vol. 45, col. 316. * Jestem straszny Korwin-Mikke co się wpieprzył w politykę<br/>By rzecz zrobić oczywistą, stawić czoła socjalistom,<br/>Po wsadzeniu już za kraty ostatniego demokraty socjalistów poszatkuję, bo to są zwyczajne szmaty. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], utwór ''#hot16challenge'' ** Zobacz w Wikipedii: [[w:Hot16Challenge|Hot16Challenge]] * Jeśli o mnie chodzi, to jestem głęboko demokratą, dlatego w żadnym wypadku nie jestem socjalistą. Demokracja i socjalizm nie mogą iść ze sobą razem. Nie możesz wybrać obu tych dróg jednocześnie. ** ''As for me, I am deeply a democrat; this is why I am in no way a socialist. Democracy and socialism cannot go together. You can’t have it both ways''. (ang.) ** Autor: [[Alexis de Tocqueville]], [http://www.google.com/search?hl=pl&tbo=1&tbs=bks%3A1&q=As+for+me%2C+I+am+deeply+a+democrat%3B+this+is+why+I+am+in+no+way+a+socialist.+Democracy+and+socialism+cannot+go+together.+You+can%27t+have+it+both+ways&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai= ''Notes for a Speech on Socialism'', 1848, w: ''The Tocqueville reader: a life in letters and politics'', Oxford 2002] ==K== * Każda linijka poważnego tekstu, jaki napisałem od 1936 r. była bezpośrednio lub pośrednio krytyką totalitaryzmu i opowiedzeniem się za demokratycznym socjalizmem. ** Opis: o powodach, dla których para się twórczością literacką. ** Autor: [[George Orwell]], ''Why I Write'', „Gangrel”, Londyn 1946. * Kogóż najbardziej nienawidzę wśród dzisiejszej hołoty? Socjalistycznej hołoty, apostołów-czandalów, którzy podkopują instynkt, ochotę, uczucie zadowolenia robotnika ze swego małego istnienia – którzy zawistnym go czynią, którzy zemsty go uczą… Krzywda nie leży nigdy w nierówności praw, leży w roszczeniu sobie „równych” praw. ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Antychryst'', Kraków 2006. * Kto nie był socjalistą za młodu, ten na starość będzie skurwysynem. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: parafrazując słowa [[Georges Clemenceau|Georges’a Clemenceau]] „Kto nie był za młodu socjalistą, ten będzie na starość kanalią”. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. ==M== * Mówią np., że socjalistyczna medycyna działa źle albo że rząd nadmiernie ingerowałby w życie obywateli, co w Ameryce jest nośnym argumentem. Wielu ludzi wciąż nie dostrzega, że prywatne ubezpieczenia są droższe, mniej efektywne i gorzej chronią prawa pacjentów niż ubezpieczenia państwowe. Jeśli np. ktoś przyjmuje drogie leki, za które płaci ubezpieczenie państwowe, a ubezpieczyciel nie chce dalej finansować tej terapii, chory ma się do kogo odwołać. W systemie ubezpieczeń prywatnych natychmiast traci dostęp do drogich leków. Jeśli ma dość siły, żeby wytoczyć proces firmie ubezpieczeniowej, może nawet po roku wygrać. O ile wcześniej nie umrze. ** Autor: [[Joseph E. Stiglitz]], [http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,52981,3862752.html gospodarka.gazeta.pl, 20 stycznia 2007] * Myśl socjalistyczna pokazała, jak przywileje ekonomiczne rodzą przywileje polityczne i odwrotnie, pokazała również, jak przywileje rasowe i narodowe powiązane są z wszelkiego rodzaju przywilejami ekonomicznymi i politycznymi. Myśl socjalistyczna wykazała błąd burżuazyjnych liberałów, którzy wierzą, że prawdziwa demokracja może istnieć w świecie rażących ekonomicznych i społecznych nierówności. W społeczeństwie, w którym istnieją poważne przywileje społeczne, spowodowane koncentracją własności i kontroli nad przemysłem oraz finansami, czy też wynikające z urodzenia etc. – istnieje nierówność wpływów politycznych, które ograniczają i fałszują działalność demokratycznych instytucji politycznych. Tak więc demokracja polityczna w społeczeństwie burżuazyjnym jest ograniczona i zniekształcona istnieniem i rolą potężnych przywilejów ekonomicznych. O te właśnie ograniczenia i zniekształcenia idzie socjalistom, kiedy mówią o kapitalistycznej czy „burżuazyjnej” demokracji. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w roku 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist ==N== * Na miejsce zaś zatraconej dzielności indywidualnej charakterów, umiejętności zrzeszania się wolnego, organizowania się w pewnym celu, samodzielnego załatwiania spraw swoich, krytyki niezależnej, rozbudzonej inicjatywy i pomysłowości, szukania nowych dróg i sposobów, nowych ideałów i nowych metod działania, które życie stowarzyszeniowe i potrzeba walki o własnych siłach rozbudza i rozwija w ludziach – polityka państwowa, wzmacniając niezbędność państwa w życiu ludzkiem, wykształcić może tylko przystosowany do tego typ moralny, to jest typ ludzi, którzy są związani z państwem tysięcznymi potrzebami osobistemi, którzy w każdej potrzebie rachują tylko na instytucje biurokratyczne. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Pisma'', tom 2, rozdział ''Socjalizm a państwo'' * Naczelną wartością socjalizmu jest wolność. Wolność, która wymaga, żeby człowiek nie bał się nagłego zwolnienia z pracy i żeby miał dużo czasu wolnego dla innych. ** Autor: [[José Luis Rodríguez Zapatero]], „Trybuna” * Nasi przeciwnicy (socjaliści) sądzą, że dziedzina nie wspomagana i nie reglamentowana przez rząd jest skazana na zniszczenie, my – przeciwnie. Oni wierzą w ustawodawcę, nie w ludzi, my raczej w ludzi niż w ustawodawcę. ** Autor: [[Frédéric Bastiat]], [http://www.pdfdownload.org/pdf2html/pdf2html.php?url=http%3A%2F%2Fcoin.wne.uw.edu.pl%2Flhardt%2FBastiatCoWidac.pdf&images=yes ''Co widać i czego nie widać'', s. 9] * Nic bardziej nie przyczyniło się do skorumpowania oryginalnej idei socjalizmu, od przekonania, że Rosja jest socjalistycznym krajem i tego, że każdy czyn jej władców, jeśli nie naśladowany, to musi być przynajmniej usprawiedliwiony. ** Autor: [[George Orwell]], [http://home.iprimus.com.au/korob/Orwell.html Wstęp do ukraińskiego wydania Folwarku zwierzęcego], opubl. w: ''The Collected Essays, Journalism, and Letters of George Orwell: As I please, 1943–1945'' (1968). * Nie chwalcie się, że umiecie śpiewać. W socjalizmie wszyscy będą śpiewać. ** Autor: [[Ilja Ilf]], ''Z notatnika'' (1925–1937, wyd. 1939), [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=14858 „Życie Literackie” nr 15, 14 kwietnia 1957, s. 12] * Nie ma socjalizmu bez demokracji. Podobnie jak nie ma demokracji bez socjalizmu. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Niemniej jednak trzeba pamiętać, że gospodarka planowana to jeszcze nie socjalizm. Może jej bowiem towarzyszyć całkowite zniewolenie jednostki. Dojście do socjalizmu wymaga rozwiązania nadzwyczaj trudnych problemów socjo-politycznych. Jak, w obliczu daleko idącej centralizacji władzy politycznej i gospodarczej, zapobiec wszechwładzy biurokracji? Jak bronić praw jednostki i tym samym zapewnić demokratyczną przeciwwagę dla władzy biurokracji? Jasność, co do celów i problemów socjalizmu ma najwyższą wagę w naszych przełomowych czasach. ** ''Nevertheless, it is necessary to remember that a planned economy is not yet socialism. A planned economy as such may be accompanied by the complete enslavement of the individual. The achievement of socialism requires the solution of some extremely difficult socio-political problems: how is it possible, in view of the far-reaching centralization of political and economic power, to prevent bureaucracy from becoming all-powerful and overweening? How can the rights of the individual be protected and therewith a democratic counterweight to the power of bureaucracy be assured? Clarity about the aims and problems of socialism is of greatest significance in our age of transition.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==O== * O socjalizmie będzie można mówić wtedy, gdy każdy będzie zdolny pragnąć celów drugiego człowieka tak samo jak swoich własnych. Poczucie wspólnoty powinno charakteryzować członków społeczeństwa, bo inaczej socjalizm stanie się frazesem. Ten ustrój wymaga wyrobienia w jednostkach umiejętności ograniczania własnych, egoistycznych dążeń.<br />W socjalizmie społeczeństwo ma być czymś więcej niż tylko jednoczesnym istnieniem w czasie i przestrzeni ludzi działających i dążących do zaspokojenia własnych potrzeb. Neokantyści są przekonani, że nie przeminął czas wielkich ideałów. Niezbędne jest rozwiązanie problemu biedy i niedostatku, ale ponadto społeczeństwu niezbędne są ideały, które zarazem stawałyby się drogowskazem działania. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]] ** Źródło: [http://www.lewica.pl/index.php?id=18800 ''Socjalizm neokantowski'' w: ''Socjalizm i jego różnorodne koncepcje'', tCHu, Warszawa 2008.] * Obie podstawowe doktryny Lenina: doktryna scentralizowanej, dyktatorskiej władzy państwowej, posługującej się „partią nowego typu”, czyli monopartią oraz doktryna budowania nowoczesnych środków produkcji metodami, jakimi kapitaliści prywatni budowali zakłady przemysłowe w XIX stuleciu, wiążą się z sobą ściśle, jedna bez drugiej istnieć by nie mogła. W żadnym razie nie należy ich określać mianem marksizmu ani też mianem socjalizmu, należy je określać jako leninizm albo komunizm albo sowietyzm. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Obrońcy socjalizmu nazywają siebie postępowymi, a propagują system, który cechuje sztywne przestrzeganie rutyny oraz opór wobec wszelkiego rodzaju usprawnień. Nazywają siebie liberałami, ale zabiegają o to by znieść wolność. Nazywają siebie demokratami, ale tęsknią za dyktaturą. Nazywają siebie rewolucjonistami, ale pragną stworzyć wszechwładny rząd. Obiecują błogosławieństwa Rajskiego Ogrodu, a z drugiej strony zamierzają przekształcić świat w gigantyczne biuro. Każdy człowiek, prócz jednego, staje się podrzędnym urzędnikiem w biurze – doprawdy nęcąca utopia. Cóż za wspaniała sprawa, o którą warto walczyć! Istnieje tylko jedna dostępna broń przeciwko temu szaleństwu agitacji: jest nią rozum. Po prostu potrzebny jest zdrowy rozsądek, by uchronić człowieka przed staniem się ofiarą złudnych fantazji i pustych haseł. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Biurokracja'' * Oni – dziadek i ojciec – mówili: robotnicza sprawa, albo po prostu sprawa. I to znaczyło: socjalizm, ale nie używali tego słowa. I to znaczyło pognębić wyzyskiwaczy. I to znaczyło także: Polska, matka Boska z Jasnej Góry i groby, o które ostrzyło się stal, i ci Azjaci, których stąd trzeba przepędzić, i to, że za ich wolność też się walczy. Wszystko razem wymieszane. Więc sprawa robotnicza i polska to było dla mnie w gruncie rzeczy to samo. ** Autor: [[Jacek Kuroń]], ''Wiara i wina'' ** Opis: wspominając Franciszka i Henryka Kuroniów – bojowców i działaczy PPS. ** Zobacz też: [[Rewolucja 1905 roku]] * Ośmieszanie PRL prowadzi do prób kompromitacji wzniosłych idei socjalizmu, a mają one źródła nie tylko marksistowskie. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://mariaszyszkowska.bloog.pl/kat,406921,page,5,index.html?ticaid=6aea1 mariaszyszkowska.bloog, 23 marca 2008] ==P== * Patriotyzm więc i socjalizm nie tylko nie są przeciwnymi sobie, ale wzajemnie się potęgują. Prawdziwy patriotyzm zwraca się przede wszystkim ku temu, co stanowi podstawę i rzeczywistą siłę narodu, ku ludowi pracującemu, a więc musi być socjalistyczny; szczery zaś socjalizm, wypływając z miłości narodu, musi być patriotyczny. ** Autor: [[Bolesław Limanowski]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/77 „Patriotyzm i socjalizm”, 1881.] * Pod koniec XIX i z początkiem XX stulecia wyraz „kolektywizm” był w użyciu jako wyraz jednoznaczny z wyrazem „socjalizm”. Do roku 1896 wyraz „anarchizm” oznaczał prąd, który uznawano za jedną z odmian socjalizmu, później doszło do ostatecznego rozbratu i dzisiaj już nikt nie utożsamia anarchistów i socjalistów. Wyraz „komunizm” był do roku 1919 używany wymiennie z wyrazem „socjalizm”. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Popularne obecnie utożsamianie lewicy, czy socjalizmu, z komunizmem i praktyczną formą jego realizacji jest fałszowaniem historii. Polska Partia Socjalistyczna już w momencie swojego powstania w 1892 r. postawiła program odbudowania niepodległej Polski demokratycznej i socjalistycznej. ** Autor: [[Andrzej Friszke]], [https://archive.ph/xl1E Wstęp w: ''Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty'', wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011]. * Postulowane przez wizję socjalistyczną wyniesienie społeczeństwa do rangi wspólnoty z prawdziwego zdarzenia wymaga przestrzegania dwu zasad. Po pierwsze, że powołaniem społeczeństwa i jego właśnie obowiązkiem jest zapewnienie egzystencjalnego bezpieczeństwa każdemu i wszystkim swym członkom  –  a to przez żyrowanie zbiorowej polisy ubezpieczeniowej od jednostkowej niedoli i nieprzychylności jednostkowego losu. Po drugie: że na podobieństwo nośności mostu, której nie mierzy się wszak średnią wytrzymałością przęseł lecz mocą nośną najsłabszego z nich, albo mocy łańcucha, której nie mierzy się przecież średnią wytrzymałością ogniw, ale mocą najsłabszego z nich, jakości społeczeństwa nie należy mierzyć przeciętną bytowych warunków, lecz jakością życia najsłabszej jego części. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] * Procesy gospodarcze spadają do roli jednego, najważniejszego być może, z czynników, poprzez które kultura nadaje człowiekowi jego ostateczny, historyczny kształt, (…). Socjalizm to nie tylko wyzwolenie proletariatu, lecz wyzwalanie się ludzi spod władzy bezosobowych, społeczno-gospodarczych kategorii. (…) [Socjalizm] staje się rozwojem ludzi, dojrzewaniem wspólnoty. ** Autor: [[Jan Strzelecki]] ** Źródło: ''O socjalistycznym humanizmie'', „Wiedza i Życie”, 1946 * Proletariat obrał sobie święto wiosny za dzień swego święta, ponieważ w wielkim procesie historycznym przypadła mu podobna rola, jak wiośnie w procesie rozwijania się przyrody. Socjalizm wyzwala młode, twórcze siły społeczeństwa, rzuca podwaliny pod nowy, słoneczny świat sprawiedliwości i prawdy, kroczy na czele postępu gospodarczego, skupia w sobie bogactwo wielkich idei moralnych, w ogóle jest dźwignią powstawania i rozwoju wyższych i bujniejszych form życia ludzkości. Dzień pierwszego maja jest zatem w swej najgłębszej treści świętem wiosny. ** Autor: [[Adam Próchnik]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/209 ''Czym jest dzień 1 maja'', „Jednodniówka majowa–1 maja 1920 r.”] * Przedstawiciele myśli marksistowskiej, rekrutujący się spośród zwolenników Lwa Trockiego lub „libertariańskich” odmian socjalizmu, różnili się od zachodnich liberałów pod jednym kluczowym względem: ich krytyka komunistycznych społeczeństw była znacznie bardziej wszechstronna. Nie zadowalali się tęsknymi apelami o poszanowanie praw obywatelskich i demokracji. Zamiast tego wzywali do obalenia całego represywnego systemu, a robili to właśnie jako socjaliści. Co więcej, formułowali tego typu odezwy niemal od pierwszego dnia po objęciu władzy przez Stalina. Ostrzegali przy tym, że ewentualny upadek systemu komunistycznego łatwo może skończyć się w ramionach drapieżnego kapitalizmu, który tylko czeka na możliwość splądrowania komunistycznych ruin. Taki koniec Związku Radzieckiego przewidywał Lew Trocki, a jego słowa potwierdziły się jakieś dwadzieścia lat temu. ** Autor: [[Terry Eagleton]], ''Dlaczego Marks miał rację?'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2014. * Przekształcenie w spółki akcyjne, tak samo jak przekształcenie we własność państwową, nie usuwa kapitalistycznego charakteru sił wytwórczych. O ile idzie o spółki akcyjne, jest to zupełnie jasne. Co się zaś tyczy nowoczesnego państwa, to jest ono tylko organizacją, którą stwarza sobie społeczeństwo burżuazyjne celem uchronienia ogólnych zewnętrznych warunków kapitalistycznego sposobu produkcji przed zamachami zarówno ze strony robotników, jak ze strony poszczególnych kapitalistów. Nowoczesne państwo jest bez względu na swoją formę machiną w istocie swej kapitalistyczną, państwem kapitalistów, idealnym kapitalistą zbiorowym. Im więcej sił wytwórczych przejmuje ono na swoją własność, w tym większym stopniu staje się rzeczywistym kapitalistą zbiorowym, tym więcej obywateli wyzyskuje. Robotnicy pozostają robotnikami najemnymi, proletariuszami. Stosunki kapitalistyczne nie zostają zniesione, przeciwnie, zaostrzają się do ostatecznych granic. ** Autor: [[Fryderyk Engels]], [http://www.marxists.org/polski/marks-engels/1876/anty_dur/03.htm ''Anty-Dühring'', 1878] * Prymitywny pogląd na gospodarkę socjalistyczną sprowadzał się do wszechogarniającego etatyzmu. Państwo jako jedyny przedsiębiorca, a cała ludność to jeden w drugiego urzędnicy państwowi. Dzisiaj taka koncepcja została kategorycznie odrzucona przez teoretyków socjalizmu. Państwu pozostawiono niezmiernie ważną i doniosłą funkcję budowania szkieletu organizmu gospodarczego, tworzenia ram gospodarki planowej, kontroli całości i zużytkowania niewykorzystanych sił produkcyjnych. Ale nic ponad to. Należy odciążyć państwo jako takie od wszystkiego, co się da, przerzucając jak najwięcej na samorządy wszelkiego typu, spółdzielnie, korporacje użyteczności publicznej (nie mieszać z korporacjami faszystowskimi) itd. Centralizacja ogólnego kierownictwa przy decentralizacji wykonania szczegółów planu. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. ==R== * [Rdzeniem myśli socjalistycznej] jest coś bardzo lirycznego, a mianowicie uznanie w solidarności międzyludzkiej jednej z naczelnych wartości. Socjalizm przejmował tradycję wielkich projektów Oświecenia dotyczących społeczeństwa równych i wolnych. Jest to rodzaj świeckiej, laickiej transcendencji, jedna z konfiguracji kulturowych tradycji o wielkiej sile inspiracji. Można się odwoływać do tych idei, krytykując każdą nie dość braterską, nie dość równościową rzeczywistość. ** Autor: [[Jan Strzelecki]], [http://www.krytykapolityczna.pl/Naszym-zdaniem/Szczesniak-Swiadectwo-Strzeleckiego/menu-id-197.html krytykapolityczna.pl, 12 lipca 2008] ==S== * Samo Święto Majowe, ustanowione przez Kongres robotników-socjalistów w Paryżu w 1889 r., pociąga z każdym rokiem nowe tłumy robotnicze na to socjalistyczne hasło. Te miliony, świętujące dziś 1go Maja, idące za socjalistami na ich wezwanie, są dziś już w połowie, jutro będą całkiem – socjalistami. Tak więc 1szy Maj zbliża nas z każdym rokiem do zmiany dzisiejszego porządku na socjalistyczny. Wszystko, o co walczymy przez Obchód Majowy–8 godzin pracy, swoboda polityczna – jest niezbędne dla nastania socjalizmu. Sam zaś Obchód Majowy łączy nas wszystkich robotników świata, na wezwanie socjalistów, w jedną siłę, która obali dzisiejszy ustrój i stworzy nowy. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Słowo „socjalizm” ma bardzo wiele znaczeń, nie tylko to, które w Polsce wywołuje stan niechęci. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4284 zapis rozmowy z Marią Szyszkowską w Polskim Radio PR1, „Sygnały Dnia”, 28 lipca 2005]. * Socjalistyczny porządek, do którego dążą świadomi robotnicy, jest tak niepodobnym do dzisiejszych porządków na świecie, jak dzień do nocy, jak niebo do ziemi.<br />Dziś społeczeństwo dzieli się na dwie klasy ludzi: jednych – co ciężko pracują i żyją w nędzy, drugich – co nic nie robią i żyją w rozkoszach. W socjalistycznym społeczeństwie nie będzie żadnych różnic między ludźmi, wszyscy będą zupełnie równi jak bracia. Nie będzie bogatych ani biednych, panujących i podwładnych. Fabryki, maszyny, ziemia, kopalnie, warsztaty będą należały do wszystkich, do społeczeństwa, jak dziś ogrody publiczne i skwery. Każdy będzie mógł przyjść i pracować gdzie zechce. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Socjaliści nie tylko zajmują się zdrowym robotnikiem. I owszem, pragną oni także uchronić od nędzy robotnika chorego. Chcą, aby wszędzie był obowiązek należenia do Kas Chorych, gdzie za parę centów tygodniowej opłaty, robotnik dostanie dobrego lekarza, lekarstwo i zapomogę pieniężną przez cały czas choroby. Nadto dążą do tego, aby każdy robotnik, który został kaleką brał utrzymanie aż do śmierci, a choćby nawet nie okaleczał, tylko się postarzał, aby w starości już bez pracy pobierał pensję i nie lękał się nędzy po całym życiu uczciwej pracy. Dziecko powinno też być otoczone opieką całego narodu, mieć za darmo szkołę, i w tej szkole głodu nie cierpieć, aby móc się uczyć z korzyścią dla siebie; kobieta powinna daleko lżej pracować niż mężczyzna i być oszczędzaną, wtedy, kiedy wydaje na świat dzieci. ** Autor: [[Ignacy Daszyński]], [http://www.lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/317 ''Pogadanka o socjalizmie'', „Latarnia” nr 1/1900] * Socjaliści odrzucają wszelką dyktaturę, także dyktaturę proletariatu, która w praktyce przybiera postać dyktatury partii komunistycznej, w dalszym etapie – dyktatury Komitetu Centralnego tej partii, a nawet Pierwszego Sekretarza tej partii, jak to było w okresie rządów Stalina w Związku Sowieckim. Socjaliści odrzucają również ustrój „radziecki”, z którego pozostała tylko nazwa, osłaniająca rządy biurokracji i „aparatczyków” sprawującej władzę monopartii. Socjaliści stoją na stanowisku demokracji politycznej, z równymi prawami dla wszystkich stronnictw politycznych i dla wszystkich obywateli, także dla przeciwników socjalizmu. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjaliści uważają prawo własności za ludzki wymysł nie dający się pogodzić z przyrodzoną równością ludzi i głoszą wspólnotę dóbr, a nie godząc się na znoszenie bez sprzeciwu niedostatku, uważają, że można bezkarnie naruszać własność i prawa bogatszych. Kościół natomiast o wiele przytomniej uznaje, że między ludźmi nie ma równości, gdyż w naturalny sposób różnią się pod względem sił i zdolności; uznaje także nierówność pod względem posiadanych dóbr i nakazuje, by prawo własności i zwierzchnictwa, pochodzące z samej natury, pozostawało dla każdego nietknięte i nienaruszone. Wiadomo bowiem, że kradzież i grabież tak bardzo zostały zakazane przez Boga, twórcę i mściciela wszelkiego prawa, że na cudze nie godzi się nawet spoglądać, a złodzieje i grabieżcy są wykluczeni z królestwa niebieskiego tak samo, jak cudzołożnicy i czciciele bożków (por. 1 Kor 6, 9). ** Autor: [[Leon XIII]], encyklika ''Quod apostolici muneris''. * Socjalizm albo barbarzyństwo – innej drogi nie ma! ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm albo powrót do jaskiń. ** Autor: [[Piotr Ikonowicz]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,253/k,3 biuletyn z VII Międzynarodowej Konferencji Federacji Stowarzyszeń Humanistycznych, 25–26 października 2002] * Socjalizm albo śmierć! ** ''Socialismo o muerte!'' (hiszp.) ** Autor: [[Fidel Castro]] ** Opis: hasło rewolucji kubańskiej. * Socjalizm bez nadziei jest jak Kościół bez wiary. ** ''Sozialismus ohne Hoffnung ist wie Kirche ohne Glauben.'' (niem.) ** Autor: [[Willy Brandt]] * Socjalizm głosi również, że przemysłowa i gospodarcza demokracja jest niemożliwa bez demokracji politycznej. Na skutek braku demokratycznej kontroli i działania demokratycznego władza polityczna również staje się przywilejem, pociągającym za sobą przywileje ekonomiczne i polityczne. Ten fakt socjaliści zawsze wytykali zwolennikom arystokratycznego (torysowskiego) „socjalizmu” i biurokratycznego „socjalizmu” (państwowego socjalizmu), którzy obiecywali przemysłową i gospodarczą demokrację przy jednoczesnym monopolu władzy politycznej w rękach wybranej grupy. To samo socjaliści ostatnio wytknęli komunistom, którzy sądzą, że można zbudować demokrację przemysłową i gospodarczą, przyznając jednej partii politycznej niekontrolowaną władzę dyktatorską. Tragiczne doświadczenie narodów ZSRR jest jasnym dowodem słuszności poglądów socjalistów. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist * Socjalizm jest filozofią niepowodzeń, wyznaniem ignorancji, ewangelią zawiści, a jego wewnętrzną cnotą jest równy podział biedy. ** ''Socialism is a philosophy of failure, the creed of ignorance, and the gospel of envy, its inherent virtue is the equal sharing of misery'' (ang.) ** Autor: [[Winston Churchill]] ** Źródło: ''The New American Newspeak Dictionary'', 2005, Adrian Krieg, s. 96. * Socjalizm jest niemożliwością naukową. ** Autor: [[Milton Friedman]] * Socjalizm jest wytworem europejskim: wytworem europejskiej kultury, historii myśli itd. Przede wszystkim – jest wytworem etyki chrześcijańskiej, znajdującej się u podstaw kultury europejskiej. Jest wytworem pozytywnego reagowania na przykazanie miłości bliźniego. ** Autor: [[Jan Józef Lipski]], ''Obrona socjalizmu [, czyli Anty-Kisiel]'', 1989; w: ''Pisma polityczne. Wybór'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011, s. 404. * Socjalizm, który polscy robotnicy i w ogóle Polacy mogą uważać za odpowiadający swą treścią tej nazwie, winien spełniać dwa warunki: po pierwsze, musi być demokratyczny – musi stać na gruncie demokracji politycznej oraz podstawowych praw człowieka i obywatela, i to nie tylko dla zwolenników socjalizmu ale i dla jego przeciwników, dla wszystkich bez wyjątku. Przykładem socjalizmu tego typu jest socjalizm brytyjski, jego przeciwstawieniem jest komunizm moskiewski. Po drugie, socjalizm winien być niepodległościowy, to jest stać na gruncie praw Polski do niepodległego bytu państwowego w takim samym rozumieniu, w jakim niepodległa jest na przykład Szwecja albo Holandia. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjalizm musi stanowić platformę na tyle szeroką, aby mogli na niej stanąć wszyscy ludzie. ** Autor: [[James Keir Hardie]] ** Źródło: Marcin Giełzak, ''Wieczna lewica. Myśli i aforyzmy'', wyd. Theatrum Illuminatum, 2023, s. 67. * Socjalizm nie może zostać wprowadzony w życie, ponieważ ustanowienie go jako systemu społecznego nie leży w ludzkiej mocy. Wybór jest między kapitalizmem a chaosem. Człowiek wybierający pomiędzy wypiciem szklanki mleka i szklanki z roztworem cyjanku potasu, nie wybiera między dwom napojami – wybiera pomiędzy życiem a śmiercią. Społeczeństwo wybierające pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem, nie wybiera pomiędzy dwoma systemami społecznymi – wybiera między społeczną kooperacją a dezintegracją społeczeństwa. Socjalizm nie jest alternatywą dla kapitalizmu – jest on alternatywą dla każdego systemu, w którym ludzie mogą żyć ''po ludzku''. Zadaniem ekonomii jest głoszenie tej prawdy, tak samo jak zadaniem biologii i chemii jest nauczanie, że cyjanek potasu to nie pokarm, lecz śmiertelna trucizna. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Human Action'', s. 676. * Socjalizm nie, wypaczenia tak. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] ** Opis: trawestując propagandowe hasło PRL: „Socjalizm tak, wypaczenia nie”. * Socjalizm pojawił się po raz pierwszy urzędowo w dniach lutego w programach ludowych. Nikt nie zna nazwisk ich autorów. Nieznana ręka nakreśliła w owych programach wyraz socjalizm, ku wielkiemu przerażeniu wszystkich zadowolonych Baltazarów Francji. Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. Stare społeczeństwo wzywa Chaldejczyków z kół rządowych i policji oraz magów z ulicy de Poitiers, aby odcyfrowali te wróżebne znaki; lecz ani obywatel Barrot, ani obywatel Thiers nic z tego nie rozumieją i dają władzy jedną tylko radę, żeby wymazać słowo, którego nie można odcyfrować. Socjalizm jest to słowo całkiem nowe. Kto słowo to stworzył? Nie wiadomo. Najstraszliwsze są te słowa, których nikt nie urobił, a które wszyscy powtarzają. (…) Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Socjalizm (…) pozostaje w niezgodzie z dogmatami Kościoła katolickiego, ponieważ poglądy jego na społeczeństwo odbiegają całkowicie od prawdy chrześcijańskiej. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm przed 1918 r. [na ziemiach polskich] miał o wiele głębsze korzenie niż w Rosji. Wśród inteligencji, zwłaszcza nauczycieli, idee socjalistyczne były popularne. Jednak wśród studentów, zwłaszcza prawa, wzięcie miały raczej hasła endecji. ** Autor: [[Adam Daniel Rotfeld]] ** Źródło: rozmowa Macieja Stasińskiego, [https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,23385180,rotfeld-nie-powstana-zjednoczone-stany-europy-mlode.html ''Rotfeld: Nie powstaną Zjednoczone Stany Europy. Młode pokolenie potrzebuje radykalnych idei i tożsamości''], wyborcza.pl, 12 maja 2018. * Socjalizm religijny, socjalizm chrześcijański są pojęciami sprzecznymi w sobie: nikt nie może być jednocześnie dobrym katolikiem i prawdziwym socjalistą. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm:<br />swobodny trud<br />swobodnie<br />zrzeszonych ludzi ** Autor: [[Włodzimierz Majakowski]] * Socjalizm świetnie nadaje się do fałszowania świadomości zbiorowej, gdyż jest intelektualną pokusą ćwierćinteligenta. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] * Socjalizm to nic innego jak państwowy monopol kapitalistyczny stworzony dla korzyści wszystkich ludzi. ** Autor: [[Włodzimierz Lenin]], [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/ichtci/11.htm ''The Impending Catastrophe and How to Combat It'' (1917), marxists.org] * Socjalizm to ruch znoszący zły stan obecny. ** Autor: [[Karol Marks]] * Socjalizm zaczyna się wtedy gdy powiesz, że państwo to oczywiście twór niedoskonały, ale lepiej już mieć kogoś, kto choćby w niedoskonały sposób próbuje służyć społeczeństwu i to stawia sobie jako najważniejszy cel niż kogoś, kto chce wszystko oddać w ręce Rynku, Furera, Allaha, Mzimu Dżejpitu etc. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [http://wo.blox.pl/2007/09/Rynek-to-za-malo.html ''Rynek to za mało'', blog Wojciecha Orlińskiego, 18 września 2007] * Socjalizm ze względu na samą swoją naturę nie może zostać nikomu narzucony, wprowadzony rozkazem… Bez wyborów powszechnych, bez nieograniczonej wolności prasy i zrzeszania się, bez swobody wymiany poglądów zamiera życie w każdej publicznej instytucji, a aktywna pozostaje jedynie biurokracja. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm z ludzką twarzą. ** ''Socialismus s lidskou tváří.'' (czes.) ** Autor: [[Radovan Richta]] ** Opis: hasło programu ogłoszonego przez Alexandra Dubčeka na plenum KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji w 1968. ** Źródło: Karel Pacner, ''Osudové okamžiky XX. století'' * Socyalizm nierówności wszelkie prędko utrze,<br />Szlachtę powiesi jutro, nie szlachtę pojutrze. ** Autor: [[Aleksander Fredro]] ** Źródło: ''Dzieła Aleksandra Fredry tom XIII'' [https://pl.wikisource.org/wiki/Socyalizm tekst na Wikiźródłach] * Stawianie zagadnień: socjalizm albo kapitalizm jest symplifikacją. Pomijając nieokreśloność terminu socjalizm między jego skrajnym odchyleniem, marksizmem, a skrajnym odchyleniem kapitalizmu, powiedzmy amerykanizmem, jest jeszcze całe bogactwo mądrych form ustrojowych, które potrafią – wierzę – przywrócić staremu słowu: demokracja – życie, prawdę i wartość. ** Autor: [[Zbigniew Herbert]] ** Opis: w liście do Jerzego Zawieyskiego. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 19/2009 ==T== * Tegoczesny socjalizm jest tylko wyrazem uczucia tak starego jak poczucie życia, odczucia tego, co w naszym życiu jest niepełne, okaleczałe, nienormalne, a zatem tego, co nieszczęśliwe. Uczucie socjalne jest porywem ducha ku lepszemu bytowi, nie indywidualnemu, lecz wspólnemu i solidarnemu. Uczucie to objawiło się z siłą zupełnie nową, przyznajemy; jest to nowy zmysł, który człowiek duchowy zdołał sobie wytworzyć; jest to nowa namiętność. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Tendencja wolnościowa socjalizmu jest niewątpliwą realnością, jedną z najważniejszych – choć nie jedyną – składowych części doktryny i działania socjalistycznego. Kto ignoruje, neguje lub dławi tę tendencję, ten przecina więzy łączące go z socjalizmem. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. * Teoretycznie osiągnięto równość doskonałą, w praktyce również bardzo się do niej zbliżono. Można by rzec, iż miało się przedsmak socjalizmu, przez co rozumiem, że większość umysłów była owładnięta ideami socjalistycznymi. Wiele postaw życiowych, charakterystycznych dla rozwiniętych społeczeństw, takich jak snobizm, pogoń za pieniędzmi, lęk przed przełożonymi, przestało tutaj w naturalny sposób istnieć. Zatarły się zwykłe podziały klasowe i to w stopniu prawie niewyobrażalnym dla zdeprawowanej przez pieniądz Anglii; byli tylko chłopi i byliśmy my, i nikt nie był niczyim panem. ** ''In theory it was perfect equality, and even in practice it was not far from it. There is a sense in which it would be true to say that one was experiencing a foretaste of Socialism, by which I mean that the prevailing mental atmosphere was that of Socialism. Many of the normal motives of civilized life – snobbishness, money-grubbing, fear of the boss, etc. – had simply ceased to exist. The ordinary class-division of society had disappeared to an extent that is almost unthinkable in the money tainted air of England; there was no one there except the peasants and ourselves, and no one owned anyone else as his master.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] ==W== * W socjalizmie państwo jest logicznie i faktycznie przed człowiekiem, zatem człowiek to wyłacznie surowiec, który jest przetwarzany przez państwo-maszynę pod kątem założonej przez państwo idei człowieka. ** Autor: [[Henryk Kiereś]] ** Źródło: ''Trzy socjalizmy'', Lublin 2002 * W zacofanym kraju można zbudować demokrację, ale nie socjalizm. ** Autor: [[Karl Kautsky]] ** Opis: w 1917 na wieść o wybuchu rewolucji październikowej w Rosji. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 20–21/2010 * Walczę i umrę jedynie dlatego, że w wychodku, jakim jest nasze życie, żyć nie mogę, to ubliża – słyszysz! – ubliża mi jako człowiekowi z godnością nie niewolniczą. Niech inni się bawią w hodowanie kwiatków czy socjalizmu, czy polskości, czy czego innego w wychodkowej (nawet nie klozetowej) atmosferze – ja nie mogę! To nie sentymentalizm, nie mazgajstwo, nie maszynka ewolucji społecznej, czy tam co, to zwyczajne człowieczeństwo. Chcę zwyciężyć. A bez walki i to walki na ostre, jestem nie zapaśnikiem nawet, ale wprost bydlęciem, okładanym kijem czy nahajką. Rozumiesz chyba mnie. Nie rozpacz, nie poświęcenie mną kieruje, a chęć zwyciężenia i przygotowania zwycięstwa. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: fragment listu do Feliksa Perla z 1908, Piłsudski uważał, że niezbędnym warunkiem realizacji robotniczych interesów jest odzyskanie niepodległości, gdyż tylko wolna Polska mogła wg niego spełnić ich postulaty. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988, s. 127. * Walczymy o Polskę sprawiedliwości społecznej i dobrobytu najszerszych mas (…) O Polskę, która podniesie stopę życiową najbiedniejszych i obniży niesprawiedliwie wysokie zyski warstw dotąd uprzywilejowanych. O Polskę, która szanując w rozsądnych granicach własność prywatną   –   wyzwoli kraj z bezsensu kapitalizmu i uspołeczni wielkie warsztaty pracy. (…) Polski ideał sprawiedliwości społecznej jest przeciwieństwem sowiecko-komunistycznej nędzy, w której niewolnicze życie pędzi chłop i robotnik rosyjski. Walczymy o Polskę wielką kulturalnie, to znaczy o upowszechnienie i uspołecznienie kultury w Polsce. W oparciu o znośne warunki materialne dążyć będziemy do zapewnienia wszystkim polskim rodzinom odpowiednich mieszkań (…) A w tych ludzkich mieszkaniach musimy zapewnić wszystkim rodzinom nie tylko samo życie, lecz także życie kulturalne, udostępniając najszerszym warstwom cały dorobek kultury duchowej i materialnej. ** Źródło: [[Aleksander Kamiński]], ''O jaką Polskę walczymy?'', 1943 * Wiara socjalistyczna stanowi jedyną wersję owego uniwersalnego instynktu sprawiedliwości i solidarności, który ściśle koresponduje z obecnymi warunkami życia społecznego i gospodarczego. Wszystkie inne wersje zatarł upływ czasu (…). Socjalizm jest więc etyką i niemal religią – w stopniu nie mniejszym niż doktryną. ** Autor: [[Léon Blum]] ** Źródło: Tony Judt, ''Brzemię odpowiedzialności. Blum, Camus, Aron i francuski wiek dwudziesty'', tłum. Michał Filipczuk, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2013, s. 73. * Wiem doskonale, że stały się teraz modne opinie, jakoby socjalizm nie miał nic wspólnego z równością. Na całym świecie zastępy partyjnych karierowiczów i niewydarzonych profesorów pochłonięte są udowadnianiem, że socjalizm to nic innego tylko planowy kapitalizm państwowy, w którym nadal istnieje wyzysk; na szczęście jest jeszcze zupełnie odmienna wizja tej ideologii. ** ''I am well aware that it is now the fashion to deny that Socialism has anything to do with equality. In every country in the world a huge tribe of party-hacks and sleek little professors are busy 'proving' that Socialism means no more than a planned state-capitalism with the grab-motive left intact. But fortunately there also exists a vision of Socialism quite different from this.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Wolność bez socjalizmu to przywilej i niesprawiedliwość (…) socjalizm bez wolności to niewola i brutalność. ** Opis: o anarchizmie i marksizmie. ** Autor: [[Michał Bakunin]], ''Pisma wybrane'', Warszawa 1968. * W perfekcyjnym socjalistycznym państwie władza nie będzie przyciągać maniaków. Decydenci nie będą w żadnym stopniu stronniczy gdy przyjdzie im postanawiać o sprawach dotyczących ich samych. Nie będzie istniała możliwość, by zręczny człowiek mógł używać państwowych instytucji do swoich prywatnych celów. A rzeki będą płynąć pod górę. ** ''In the ideal socialist state, power will not attract power freaks. People who make decisions will show no slightest bias towards their own interests. There will be no way for a clever man to bend the institutions to serve his own ends. And the rivers will run uphill.'' (ang.) ** Autor: [[David Friedman]], ''The Machinery of Freedom'' * W socjalizm mają prawo wierzyć dzieci, kobiety i starcy. Ci z rozmiękczeniem mózgu, oczywiście. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/1,DA2007-02-13,index.html korwin-mikke.blog, 13 lutego 2007] * W socjalizmie nie było złe to, że budowano. Złe było to, że nie było wolności oraz to, że był to system źle zarządzany. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]] ** Opis: słowa wypowiedziane na wiecu PiS w Szczecinie 21 czerwca 2010. ** Źródło: [http://wybory.onet.pl/prezydenckie-2010/aktualnosci/,1,3301935,aktualnosc.html onet.pl, 21 czerwca 2010] * Wreszcie rozmyślania i książki (tu zniechęcony Spencerem przeczytałem jeszcze raz Marksa) ugruntowały mnie w socjalizmie. Zrozumiałem wówczas, że nie jest on tylko ideą szlachetnych ludzi, marzących o uszczęśliwieniu ludzkości, lecz staje się realną potrzebą ogromnej masy ludu pracującego z chwilą, gdy kulturalny i społeczny rozwój umożliwia mu zrozumienie zasad tej idei. ** Autor: [[Józef Piłsudski]], [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'' (1903)] ** Zobacz też: [[Herbert Spencer]], [[Karol Marks]] * Wspólna własność, czyli negacja dzisiejszego ustroju, zlanie jednostki ze społeczeństwem w całej sferze życia zewnętrznego, będąca ekonomicznym celem socjalizmu, jest zarazem rewolucyjnym środkiem do zupełnego wyzwolenia człowieka. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia historyczne i djalektyka przewrotowa'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/93 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II], Warszawa 1924. * Wyrażając się słowami Manifestu Komunistycznego: swobodny rozwój jednostki jest warunkiem swobodnego rozwoju ogółu. Tak rozumiany socjalizm nie jest ani zdyskredytowany, ani nie utracił aktualności, ani tym bardziej – mówiąc za Ernstem Blochem – nie został zrealizowany. ** Autor: [[Oskar Negt]] ** Źródło: wywiad Romaina Leicka, ''Marks nie dla idiotów'', „Der Spiegel”, za: „Forum”, 30 sierpnia 2010. ==Z== * Z daleka bolszewizm przedstawia dla biednych i uciśnionych nadzieję lepszego jutra, (…) z bliska jednak okazuje się zaprzeczeniem idei socjalistycznej. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: w wywiadzie dla dziennika „Journal de Genève”, opubl. 31 maja 1919. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, ''Józef Piłsudski, marzyciel i strateg'', Warszawa 1997, Tom II, s. 89. * Z pewnością lepiej jest dla świata, by ludzie postępowali słusznie pod wpływem niewłaściwych motywów, niż żeby postępowali źle, kierując się najlepszymi intencjami. ** Autor: [[Friedrich August von Hayek]] ** Źródło: ''Zgubna pycha rozumu. O błędach socjalizmu'', 1988, wyd. pol. 2004 * Zadaniem naszym jest dzisiaj odkłamanie treści wyrazu „socjalizm”, oczyszczenie tego pojęcia z nalotu zbrodni leninizmu i stalinizmu, przywrócenie czerwonemu sztandarowi jego nieskalanego blasku. Przed klasą robotniczą staje zadanie wywalczenia demokracji socjalistycznej, to znaczy wolności sumienia, myśli, słowa żywego i drukowanego, zgromadzeń i pochodów, związków zawodowych i stronnictw politycznych na gruncie społecznych form gospodarczych. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/208 ''Na 1 Maja 1970 roku'', w: ''Adam Ciołkosz. Polityk – pisarz – historyk socjalizmu'', praca zbiorowa, red. Józef Żmigrodzki, Londyn 1972]. * Zaglądali do kufrów, zaglądali do waliz, nie zajrzeli do dupy – tam miałem socjalizm. ** Autor: [[Czesław Miłosz]] ** Źródło: [https://lubimyczytac.pl/cytat/264868 lubimyczytac.pl] * Zasada polityki socjalistycznej (…) przeciwstawia się metodzie „jakobinizmu”, która, abstrahując państwo od życia społecznego, pragnie zeń uczynić nowego Mesjasza, zbawiającego ludzkość poprzez policję. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia etyczne i polityka rewolucji'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/119 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II, s. 119–120], Warszawa 1924. * Zbiorowe zwyrodnienie człowieka aż do tego, co dzisiejszym matołkom i kpom socjalistycznym zda się ich „człowiekiem przyszłości”, – jest ich ideałem! – zwyrodnienie to i umniejszenie człowieka do rzędu zupełnego zwierzęcia stadnego (lub, jak powiadają oni, do rzędu członka „wolnego społeczeństwa”), zezwierzęcenie człowieka do karłowatości równych praw i uroszczeń jest możliwe, to nie ulega wątpliwości! Komu zdarzyło się możliwość tę przemyśleć do ostatka, ten poznał o jeden wstręt więcej od innych ludzi, – i snadź także nowe zadanie! ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Poza dobrem i złem'' ==Zobacz też== * [[kapitalizm]] * [[liberalizm]] * [[marksizm]] * [[lewica]] [[Kategoria:Socjalizm|!]] 0lsof4oczzk77h8ne6q4dwnb3n1svyt 642140 642139 2026-05-06T08:51:14Z Nazwa1234 53893 /* S */ 642140 wikitext text/x-wiki [[Plik:Red flag II.svg|thumb|Czerwony sztandar – popularny symbol ruchów socjalistycznych]] '''[[:w:Socjalizm|Socjalizm]]''' – ideologia, ruch polityczny podkreślający nadrzędną rolę kwestii społecznych, wspólnotowych, egalitarnych w sferze polityki i gospodarki. {{IndeksPL}} {{wulgaryzmy}} ==B== * Bankrutujący kapitalizm powołał faszyzm i hitleryzm do walki z ideą wolności i społecznego wyzwolenia. Uzbroił go w najpodlejsze kłamstwo, nikczemne oszustwo i okrucieństwo bestialskie, by po złamaniu socjalistycznego ruchu wyzwoleńczego robotników wyniszczyć wszelkie życie wolne. I nasze klasy posiadające radowały się postępem nowego barbarzyństwa. I u nas oklaskiwano pogrom bohaterskiego powstania robotników wiedeńskich, modlono się za Franco i święcono jego krwawy tryumf nad ludem hiszpańskim. Aż przyszedł dzień, gdy hordy faszystowskie, rozzuchwalone powodzeniem, wzmocnione grabieżą i zabezpieczone tajną umową z Sowietami, uderzyły na Polskę, rozpoczynając największą w dziejach wojnę światową. Teraz Polska, cała Europa, cały świat składa krwawą daninę za tę politykę międzynarodowego kapitału, politykę obszarników i fabrykantów, politykę strachu przed ruchem robotniczym i nienawiści do sprawy wolności, demokracji i socjalizmu. ** Autor: Centralne Kierownictwo Ruchu Mas Pracujących Polski (PPS-WRN) ** Źródło: [http://lewicowo.pl/odezwa-kierownictwa-ruchu-mas-pracujacych-polski-na-1-maja-1942-r ''Odezwa kierownictwa Ruchu Mas Pracujących Polski na 1 maja 1942 r.'', lewicowo.pl] Tekst prawdopodobnie kolportowany był w kraju w postaci ulotek. Następnie opublikowano go w ''Z Pola Walki. Cele i drogi podziemnego ruchu robotniczego w Polsce (1939–1942)'', nakładem ''Nowej Polski'', Londyn 1943. * Bo przecież każdy socjalizm – z euro-socjalizmem włącznie, to ustrój niewolniczy – a ustrój niewolniczy jest gospodarczo niewydajny. O czym wiemy z doświadczenia. Młodzi ludzie zresztą to wyczuwają: uciekają z Polski na wyspy brytyjskie, Brytyjczycy uciekają do USA… A dojrzali politycznie Europejczycy zajmują się problemem liczby głosów jakie będzie miała w Radzie Unii Europejskiej Polska, a ile Niemcy. A co za różnica, czy Europą rządzić będzie socjalistyczny matoł z Niemiec, czy z Polski? Socjalista – to socjalista, niezależnie od tego, czy jest on z CDU czy z PiS-u, z SLD czy z SPD. Do obozu reedukacji – i tyle. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Zwoj-Europy,2,ID211853066,n korwin-mikke.blog, 23 maja 2007] ==C== * Cel ten, czymkolwiek on jest, jest dla mnie niczym, ruch – wszystkim. ** Autor: [[Eduard Bernstein]] ** Opis: o socjalizmie. ** Źródło: ''Der Kampf der Sozialdemokratie…'', „Die Neu Zeit” nr 18/1898 * Chcecie w nas zastąpić indywidualizmem i egoizmem to, cośmy w nauce Chrystusa wyczerpnęli, to jest socjalizm, czyli poświęcenie. ** Opis: fragment listu Sekcji Grudziąż do Sekcji Centralnej Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z 6 maja 1835. Jest to pierwsze zdanie w języku polskim, w którym pojawia się słowo „socjalizm”. ** Źródło: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. ** Zobacz też: [[Gromady Ludu Polskiego]] ==D== * Do 9. roku życia byłem socjalistą. Podobno każdy za młodu powinien nim być, potem mądrzeje. ** Źródło: [[Janusz Korwin-Mikke]] w „Magazynie Trybuny”, 20 kwietnia 2002 * „Duszą” socjalizmu, powodem, dla którego lgną do niego zwykli śmiertelnicy, gotowi za socjalizm nadstawiać karku, okazuje się idea równości. Dla większości ludzi socjalizm oznacza społeczeństwo bezklasowe, albo w ogóle nic nie znaczy. ** ''The thing that attracts ordinary men to Socialism and makes them willing to risk their skins for it, the 'mystique' of Socialism, is the idea of equality; to the vast majority of people Socialism means a classless society, or it means nothing at all.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Dwa (…) oskarżenia  –  o marnotrawstwo dóbr i znieczulicę moralną  –  wytoczone przez pionierów socjalizmu kapitalizmowi, nie utraciły nic ze swej mocy ani aktualności; jeśli już, to dowody kapitalistycznej winy gromadzą się dziś i pęcznieją w bezprecedensowej, bo planetarnej skali  –  najbardziej bodaj jaskrawo na obszarach dziś dokonującej się, z opóźnieniem, „pierwotnej akumulacji kapitału”. Choćby w Indiach, owym koronnym przykładzie oszałamiających postępów kapitalistycznej globalizacji, garstka multimiliarderów współżyje z 250 milionami ludzi zmuszonych do wegetowania za jeden dolar dziennie. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] ==G== * Gdyby 99% Polaków (poza pilotami samolotów, twórcami rakiet, geografami i astronomami) wierzyło w to, że Ziemia jest płaska; gdyby 99% Polaków (z wyjątkiem genetyków i biologów) wierzyło w Kreacjonizm – nie stałoby się NIC strasznego. Nie ma to najmniejszego wpływu na stan Polski. Natomiast jeśli choćby 51% Polaków wierzy w socjalizm, to skutki są katastrofalne! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.pl/blog/wpis/komparatystyka_szkodliwosc_kreacjonizmu_i_socjalizmu/1943 ''Komparatystyka: szkodliwość kreacjonizmu i socjalizmu''], korwin-mikke.pl, 25 września 2013 * Gdyby nawet socjalizm zapewniał więcej dóbr, niż kapitalizm, to i tak byłbym za kapitalizmem, bo zapewnia on więcej wolności. Na szczęście nie mam tego dylematu… ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/Dzis-sobota,2,ID236541078,n korwin-mikke.blog, 28 lipca 2007] ** Zobacz też: [[kapitalizm]] * Generalnie ustroje wyglądają tak:<br />Maoizm: mam trzy krowy; rząd zabiera wszystkie, zabija i mięso dzieli po równo.<br />Komunizm: mam trzy krowy; rząd zabiera je do kołchozu, gdzie zdychają.<br />Narodowy socjalizm: mam trzy krowy; rząd zabiera dwie i zamienia je na armaty.<br />Faszyzm: mam trzy krowy; rząd ustanawia cenę maksymalną na mleko, a krowy każe zakolczykować, bym ich nielegalnie nie zjadł.<br />Socjalizm: mam trzy krowy; rząd odbiera mi pod przymusem mleko, które potem mogę kupić w państwowym sklepie na kartki.<br />Socjaldemokracja: mam trzy krowy; rząd skupuje ode mnie mleko i rozdaje za darmo w szkołach, gdzie dzieci wylewają je do zlewu.<br />Państwo opiekuńcze: mam trzy krowy; muszę sprzedać jedną, by starczyło na badania weterynaryjne i podatki od dwóch pozostałych.<br />Eurosocjalizm: mam trzy krowy; rząd każe mi zabić jedną, bo krów jest za dużo – i drugą, bo krowa sąsiada jest chora na pryszczycę.<br />Kapitalizm: mam trzy krowy; sprzedaję jedną i kupuję byka! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego obecnej formie jest moim zdaniem prawdziwym źródłem zła. Widzimy przed sobą ogromną społeczność producentów, której członkowie nieustannie usiłują pozbawić się nawzajem owoców swojej wspólnej pracy – nie siłą, lecz ogólnie rzecz biorąc zgodnie z legalnie ustanowionymi regułami. (…) Nieograniczona konkurencja powoduje ogromne marnotrawstwo pracy i okaleczenie społecznej świadomości jednostek, o którym wspomniałem wcześniej. Owo okaleczenie świadomości jednostek uważam za najgorsze zło kapitalizmu. (…) Jestem przekonany, że jest tylko jeden sposób wyeliminowania całego tego zła, a mianowicie stworzenie gospodarki socjalistycznej i systemu edukacyjnego ukierunkowanego na cele społeczne. ** ''The economic anarchy of capitalist society as it exists today is, in my opinion, the real source of the evil. We see before us a huge community of producers the members of which are unceasingly striving to deprive each other of the fruits of their collective labor – not by force, but on the whole in faithful compliance with legally established rules. (…) Unlimited competition leads to a huge waste of labor, and to that crippling of the social consciousness of individuals which I mentioned before. (…) I am convinced there is only one way to eliminate these grave evils, namely through the establishment of a socialist economy, accompanied by an educational system which would be oriented toward social goals.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==H== * Historia Polski, jak każdego narodu, nie jest idealna. Mieliśmy bohaterów, mieliśmy i hołotę, to jest zupełnie oczywiste. Po 1945 roku ta hołota mogła tryumfować, socjalizm to był ustrój hołoty dla hołoty, można powiedzieć. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]], [https://www.wprost.pl/ar/?O=102581 Wprost24, 6 marca 2007] ==J== * Jak Państwu wiadomo odróżniam od siebie poszczególne szczepy Czerwonych: marxiści, keynesiści, trockiści, leniniści, komuniści, anarcho-komuniści, socjaliści, faszyści, syndykaliści (to ci z „SOLIDARNOŚCI” i OPZZ), anarcho-syndykaliści (wydawałoby się: logiczna sprzeczność – a istnieją!), socjaliści afrykańscy, socjaliści muzułmańscy, chrześcijańscy socjaliści, eurosocjaliści, narodowi socjaliści, prawdziwi socjaliści, uczciwi socjaliści (wyjątkowo groźna banda!), nieuczciwi socjaliści (przynajmniej można ich przekupić…), staliniści, sanatorzy, narodowi komuniści, międzynarodowi komuniści, socjaldemokraci, realni socjaliści, maoiści, rewizjoniści, dogmatycy itd. – i doceniam te różnice – ale tak naprawdę jedynym dobrym Czerwonym jest martwy Czerwony. Każdy cowboy to wiedział i wie! ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], „Tygodnik Ciechanowski”, 5 lutego 2002 * Jestem marksistą, bo uważam, że nie ma ważniejszego konfliktu od konfliktu praca/kapitał. Z zasady jestem po stronie pracowników, nawet jeśli dany właściciel środków produkcji – Stoczni Gdańskiej w 1980 czy wegańskiej burgerowni w 2016 – będzie udawać, że ma coś wspólnego z lewicą. Jednocześnie jestem jednak socjalistą demokratycznym. (…) Wolę pokojowe dogadywanie się od rewolucji czy wojen domowych. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [https://web.archive.org/web/20160819013955/http://wo.blox.pl/2016/08/Notka-o-polityce.html ''Notka o polityce''], blog Wojciech Orlińskiego, 16 sierpnia 2016. * Jestem socjalistą nie dzięki przeczytaniu książki, która sprawiła, że zachwyciłem się tą ideą, ani też nie z powodu bezmyślnej tradycji, ale dlatego, że wierzę że jest to idea najlepsza. Socjalizm najlepiej odpowiada istnieniu, które jest jednocześnie racjonalne i moralne. Oznacza współdziałanie nie rywalizację, wspólnotę nie strach. Oznacza równość, nie dlatego, że chce aby ludzie byli jednakowi ale dlatego, że jedynie poprzez równość warunków ekonomicznych nasza indywidualność może się właściwie rozwinąć. ** ''I am a Socialist not through reading a textbook that has caught my intellectual fancy, nor through unthinking tradition, but because I believe that, at its best, Socialism corresponds most closely to an existence that is both rational and moral. It stands for co-operation, not confrontation; for fellowship, not fear. It stands for equality, not because it wants people to be the same but because only through equality in our economic circumstances can our individuality develop properly.'' (ang.) ** Autor: [[Tony Blair]] ** Opis: w przemówieniu z 6 lipca 1983. ** Źródło: Hansard, House of Commons, 6th Series, vol. 45, col. 316. * Jestem straszny Korwin-Mikke co się wpieprzył w politykę<br/>By rzecz zrobić oczywistą, stawić czoła socjalistom,<br/>Po wsadzeniu już za kraty ostatniego demokraty socjalistów poszatkuję, bo to są zwyczajne szmaty. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], utwór ''#hot16challenge'' ** Zobacz w Wikipedii: [[w:Hot16Challenge|Hot16Challenge]] * Jeśli o mnie chodzi, to jestem głęboko demokratą, dlatego w żadnym wypadku nie jestem socjalistą. Demokracja i socjalizm nie mogą iść ze sobą razem. Nie możesz wybrać obu tych dróg jednocześnie. ** ''As for me, I am deeply a democrat; this is why I am in no way a socialist. Democracy and socialism cannot go together. You can’t have it both ways''. (ang.) ** Autor: [[Alexis de Tocqueville]], [http://www.google.com/search?hl=pl&tbo=1&tbs=bks%3A1&q=As+for+me%2C+I+am+deeply+a+democrat%3B+this+is+why+I+am+in+no+way+a+socialist.+Democracy+and+socialism+cannot+go+together.+You+can%27t+have+it+both+ways&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai= ''Notes for a Speech on Socialism'', 1848, w: ''The Tocqueville reader: a life in letters and politics'', Oxford 2002] ==K== * Każda linijka poważnego tekstu, jaki napisałem od 1936 r. była bezpośrednio lub pośrednio krytyką totalitaryzmu i opowiedzeniem się za demokratycznym socjalizmem. ** Opis: o powodach, dla których para się twórczością literacką. ** Autor: [[George Orwell]], ''Why I Write'', „Gangrel”, Londyn 1946. * Kogóż najbardziej nienawidzę wśród dzisiejszej hołoty? Socjalistycznej hołoty, apostołów-czandalów, którzy podkopują instynkt, ochotę, uczucie zadowolenia robotnika ze swego małego istnienia – którzy zawistnym go czynią, którzy zemsty go uczą… Krzywda nie leży nigdy w nierówności praw, leży w roszczeniu sobie „równych” praw. ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Antychryst'', Kraków 2006. * Kto nie był socjalistą za młodu, ten na starość będzie skurwysynem. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: parafrazując słowa [[Georges Clemenceau|Georges’a Clemenceau]] „Kto nie był za młodu socjalistą, ten będzie na starość kanalią”. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988. ==M== * Mówią np., że socjalistyczna medycyna działa źle albo że rząd nadmiernie ingerowałby w życie obywateli, co w Ameryce jest nośnym argumentem. Wielu ludzi wciąż nie dostrzega, że prywatne ubezpieczenia są droższe, mniej efektywne i gorzej chronią prawa pacjentów niż ubezpieczenia państwowe. Jeśli np. ktoś przyjmuje drogie leki, za które płaci ubezpieczenie państwowe, a ubezpieczyciel nie chce dalej finansować tej terapii, chory ma się do kogo odwołać. W systemie ubezpieczeń prywatnych natychmiast traci dostęp do drogich leków. Jeśli ma dość siły, żeby wytoczyć proces firmie ubezpieczeniowej, może nawet po roku wygrać. O ile wcześniej nie umrze. ** Autor: [[Joseph E. Stiglitz]], [http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,52981,3862752.html gospodarka.gazeta.pl, 20 stycznia 2007] * Myśl socjalistyczna pokazała, jak przywileje ekonomiczne rodzą przywileje polityczne i odwrotnie, pokazała również, jak przywileje rasowe i narodowe powiązane są z wszelkiego rodzaju przywilejami ekonomicznymi i politycznymi. Myśl socjalistyczna wykazała błąd burżuazyjnych liberałów, którzy wierzą, że prawdziwa demokracja może istnieć w świecie rażących ekonomicznych i społecznych nierówności. W społeczeństwie, w którym istnieją poważne przywileje społeczne, spowodowane koncentracją własności i kontroli nad przemysłem oraz finansami, czy też wynikające z urodzenia etc. – istnieje nierówność wpływów politycznych, które ograniczają i fałszują działalność demokratycznych instytucji politycznych. Tak więc demokracja polityczna w społeczeństwie burżuazyjnym jest ograniczona i zniekształcona istnieniem i rolą potężnych przywilejów ekonomicznych. O te właśnie ograniczenia i zniekształcenia idzie socjalistom, kiedy mówią o kapitalistycznej czy „burżuazyjnej” demokracji. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w roku 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist ==N== * Na miejsce zaś zatraconej dzielności indywidualnej charakterów, umiejętności zrzeszania się wolnego, organizowania się w pewnym celu, samodzielnego załatwiania spraw swoich, krytyki niezależnej, rozbudzonej inicjatywy i pomysłowości, szukania nowych dróg i sposobów, nowych ideałów i nowych metod działania, które życie stowarzyszeniowe i potrzeba walki o własnych siłach rozbudza i rozwija w ludziach – polityka państwowa, wzmacniając niezbędność państwa w życiu ludzkiem, wykształcić może tylko przystosowany do tego typ moralny, to jest typ ludzi, którzy są związani z państwem tysięcznymi potrzebami osobistemi, którzy w każdej potrzebie rachują tylko na instytucje biurokratyczne. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Pisma'', tom 2, rozdział ''Socjalizm a państwo'' * Naczelną wartością socjalizmu jest wolność. Wolność, która wymaga, żeby człowiek nie bał się nagłego zwolnienia z pracy i żeby miał dużo czasu wolnego dla innych. ** Autor: [[José Luis Rodríguez Zapatero]], „Trybuna” * Nasi przeciwnicy (socjaliści) sądzą, że dziedzina nie wspomagana i nie reglamentowana przez rząd jest skazana na zniszczenie, my – przeciwnie. Oni wierzą w ustawodawcę, nie w ludzi, my raczej w ludzi niż w ustawodawcę. ** Autor: [[Frédéric Bastiat]], [http://www.pdfdownload.org/pdf2html/pdf2html.php?url=http%3A%2F%2Fcoin.wne.uw.edu.pl%2Flhardt%2FBastiatCoWidac.pdf&images=yes ''Co widać i czego nie widać'', s. 9] * Nic bardziej nie przyczyniło się do skorumpowania oryginalnej idei socjalizmu, od przekonania, że Rosja jest socjalistycznym krajem i tego, że każdy czyn jej władców, jeśli nie naśladowany, to musi być przynajmniej usprawiedliwiony. ** Autor: [[George Orwell]], [http://home.iprimus.com.au/korob/Orwell.html Wstęp do ukraińskiego wydania Folwarku zwierzęcego], opubl. w: ''The Collected Essays, Journalism, and Letters of George Orwell: As I please, 1943–1945'' (1968). * Nie chwalcie się, że umiecie śpiewać. W socjalizmie wszyscy będą śpiewać. ** Autor: [[Ilja Ilf]], ''Z notatnika'' (1925–1937, wyd. 1939), [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=14858 „Życie Literackie” nr 15, 14 kwietnia 1957, s. 12] * Nie ma socjalizmu bez demokracji. Podobnie jak nie ma demokracji bez socjalizmu. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Niemniej jednak trzeba pamiętać, że gospodarka planowana to jeszcze nie socjalizm. Może jej bowiem towarzyszyć całkowite zniewolenie jednostki. Dojście do socjalizmu wymaga rozwiązania nadzwyczaj trudnych problemów socjo-politycznych. Jak, w obliczu daleko idącej centralizacji władzy politycznej i gospodarczej, zapobiec wszechwładzy biurokracji? Jak bronić praw jednostki i tym samym zapewnić demokratyczną przeciwwagę dla władzy biurokracji? Jasność, co do celów i problemów socjalizmu ma najwyższą wagę w naszych przełomowych czasach. ** ''Nevertheless, it is necessary to remember that a planned economy is not yet socialism. A planned economy as such may be accompanied by the complete enslavement of the individual. The achievement of socialism requires the solution of some extremely difficult socio-political problems: how is it possible, in view of the far-reaching centralization of political and economic power, to prevent bureaucracy from becoming all-powerful and overweening? How can the rights of the individual be protected and therewith a democratic counterweight to the power of bureaucracy be assured? Clarity about the aims and problems of socialism is of greatest significance in our age of transition.'' (ang.) ** Autor: [[Albert Einstein]], [https://monthlyreview.org/598einstein.php ''Dlaczego socjalizm?'', „Monthly Review”, maj 1949] ==O== * O socjalizmie będzie można mówić wtedy, gdy każdy będzie zdolny pragnąć celów drugiego człowieka tak samo jak swoich własnych. Poczucie wspólnoty powinno charakteryzować członków społeczeństwa, bo inaczej socjalizm stanie się frazesem. Ten ustrój wymaga wyrobienia w jednostkach umiejętności ograniczania własnych, egoistycznych dążeń.<br />W socjalizmie społeczeństwo ma być czymś więcej niż tylko jednoczesnym istnieniem w czasie i przestrzeni ludzi działających i dążących do zaspokojenia własnych potrzeb. Neokantyści są przekonani, że nie przeminął czas wielkich ideałów. Niezbędne jest rozwiązanie problemu biedy i niedostatku, ale ponadto społeczeństwu niezbędne są ideały, które zarazem stawałyby się drogowskazem działania. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]] ** Źródło: [http://www.lewica.pl/index.php?id=18800 ''Socjalizm neokantowski'' w: ''Socjalizm i jego różnorodne koncepcje'', tCHu, Warszawa 2008.] * Obie podstawowe doktryny Lenina: doktryna scentralizowanej, dyktatorskiej władzy państwowej, posługującej się „partią nowego typu”, czyli monopartią oraz doktryna budowania nowoczesnych środków produkcji metodami, jakimi kapitaliści prywatni budowali zakłady przemysłowe w XIX stuleciu, wiążą się z sobą ściśle, jedna bez drugiej istnieć by nie mogła. W żadnym razie nie należy ich określać mianem marksizmu ani też mianem socjalizmu, należy je określać jako leninizm albo komunizm albo sowietyzm. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Obrońcy socjalizmu nazywają siebie postępowymi, a propagują system, który cechuje sztywne przestrzeganie rutyny oraz opór wobec wszelkiego rodzaju usprawnień. Nazywają siebie liberałami, ale zabiegają o to by znieść wolność. Nazywają siebie demokratami, ale tęsknią za dyktaturą. Nazywają siebie rewolucjonistami, ale pragną stworzyć wszechwładny rząd. Obiecują błogosławieństwa Rajskiego Ogrodu, a z drugiej strony zamierzają przekształcić świat w gigantyczne biuro. Każdy człowiek, prócz jednego, staje się podrzędnym urzędnikiem w biurze – doprawdy nęcąca utopia. Cóż za wspaniała sprawa, o którą warto walczyć! Istnieje tylko jedna dostępna broń przeciwko temu szaleństwu agitacji: jest nią rozum. Po prostu potrzebny jest zdrowy rozsądek, by uchronić człowieka przed staniem się ofiarą złudnych fantazji i pustych haseł. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Biurokracja'' * Oni – dziadek i ojciec – mówili: robotnicza sprawa, albo po prostu sprawa. I to znaczyło: socjalizm, ale nie używali tego słowa. I to znaczyło pognębić wyzyskiwaczy. I to znaczyło także: Polska, matka Boska z Jasnej Góry i groby, o które ostrzyło się stal, i ci Azjaci, których stąd trzeba przepędzić, i to, że za ich wolność też się walczy. Wszystko razem wymieszane. Więc sprawa robotnicza i polska to było dla mnie w gruncie rzeczy to samo. ** Autor: [[Jacek Kuroń]], ''Wiara i wina'' ** Opis: wspominając Franciszka i Henryka Kuroniów – bojowców i działaczy PPS. ** Zobacz też: [[Rewolucja 1905 roku]] * Ośmieszanie PRL prowadzi do prób kompromitacji wzniosłych idei socjalizmu, a mają one źródła nie tylko marksistowskie. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://mariaszyszkowska.bloog.pl/kat,406921,page,5,index.html?ticaid=6aea1 mariaszyszkowska.bloog, 23 marca 2008] ==P== * Patriotyzm więc i socjalizm nie tylko nie są przeciwnymi sobie, ale wzajemnie się potęgują. Prawdziwy patriotyzm zwraca się przede wszystkim ku temu, co stanowi podstawę i rzeczywistą siłę narodu, ku ludowi pracującemu, a więc musi być socjalistyczny; szczery zaś socjalizm, wypływając z miłości narodu, musi być patriotyczny. ** Autor: [[Bolesław Limanowski]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/77 „Patriotyzm i socjalizm”, 1881.] * Pod koniec XIX i z początkiem XX stulecia wyraz „kolektywizm” był w użyciu jako wyraz jednoznaczny z wyrazem „socjalizm”. Do roku 1896 wyraz „anarchizm” oznaczał prąd, który uznawano za jedną z odmian socjalizmu, później doszło do ostatecznego rozbratu i dzisiaj już nikt nie utożsamia anarchistów i socjalistów. Wyraz „komunizm” był do roku 1919 używany wymiennie z wyrazem „socjalizm”. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Popularne obecnie utożsamianie lewicy, czy socjalizmu, z komunizmem i praktyczną formą jego realizacji jest fałszowaniem historii. Polska Partia Socjalistyczna już w momencie swojego powstania w 1892 r. postawiła program odbudowania niepodległej Polski demokratycznej i socjalistycznej. ** Autor: [[Andrzej Friszke]], [https://archive.ph/xl1E Wstęp w: ''Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty'', wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011]. * Postulowane przez wizję socjalistyczną wyniesienie społeczeństwa do rangi wspólnoty z prawdziwego zdarzenia wymaga przestrzegania dwu zasad. Po pierwsze, że powołaniem społeczeństwa i jego właśnie obowiązkiem jest zapewnienie egzystencjalnego bezpieczeństwa każdemu i wszystkim swym członkom  –  a to przez żyrowanie zbiorowej polisy ubezpieczeniowej od jednostkowej niedoli i nieprzychylności jednostkowego losu. Po drugie: że na podobieństwo nośności mostu, której nie mierzy się wszak średnią wytrzymałością przęseł lecz mocą nośną najsłabszego z nich, albo mocy łańcucha, której nie mierzy się przecież średnią wytrzymałością ogniw, ale mocą najsłabszego z nich, jakości społeczeństwa nie należy mierzyć przeciętną bytowych warunków, lecz jakością życia najsłabszej jego części. ** Autor: [[Zygmunt Bauman]], [http://www.krytykapolityczna.pl/SeriaIdee/Socjalizmpotrzebnyodzaraz/menuid-82.html krytykapolityczna.pl, 29 września 2010] * Procesy gospodarcze spadają do roli jednego, najważniejszego być może, z czynników, poprzez które kultura nadaje człowiekowi jego ostateczny, historyczny kształt, (…). Socjalizm to nie tylko wyzwolenie proletariatu, lecz wyzwalanie się ludzi spod władzy bezosobowych, społeczno-gospodarczych kategorii. (…) [Socjalizm] staje się rozwojem ludzi, dojrzewaniem wspólnoty. ** Autor: [[Jan Strzelecki]] ** Źródło: ''O socjalistycznym humanizmie'', „Wiedza i Życie”, 1946 * Proletariat obrał sobie święto wiosny za dzień swego święta, ponieważ w wielkim procesie historycznym przypadła mu podobna rola, jak wiośnie w procesie rozwijania się przyrody. Socjalizm wyzwala młode, twórcze siły społeczeństwa, rzuca podwaliny pod nowy, słoneczny świat sprawiedliwości i prawdy, kroczy na czele postępu gospodarczego, skupia w sobie bogactwo wielkich idei moralnych, w ogóle jest dźwignią powstawania i rozwoju wyższych i bujniejszych form życia ludzkości. Dzień pierwszego maja jest zatem w swej najgłębszej treści świętem wiosny. ** Autor: [[Adam Próchnik]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/209 ''Czym jest dzień 1 maja'', „Jednodniówka majowa–1 maja 1920 r.”] * Przedstawiciele myśli marksistowskiej, rekrutujący się spośród zwolenników Lwa Trockiego lub „libertariańskich” odmian socjalizmu, różnili się od zachodnich liberałów pod jednym kluczowym względem: ich krytyka komunistycznych społeczeństw była znacznie bardziej wszechstronna. Nie zadowalali się tęsknymi apelami o poszanowanie praw obywatelskich i demokracji. Zamiast tego wzywali do obalenia całego represywnego systemu, a robili to właśnie jako socjaliści. Co więcej, formułowali tego typu odezwy niemal od pierwszego dnia po objęciu władzy przez Stalina. Ostrzegali przy tym, że ewentualny upadek systemu komunistycznego łatwo może skończyć się w ramionach drapieżnego kapitalizmu, który tylko czeka na możliwość splądrowania komunistycznych ruin. Taki koniec Związku Radzieckiego przewidywał Lew Trocki, a jego słowa potwierdziły się jakieś dwadzieścia lat temu. ** Autor: [[Terry Eagleton]], ''Dlaczego Marks miał rację?'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2014. * Przekształcenie w spółki akcyjne, tak samo jak przekształcenie we własność państwową, nie usuwa kapitalistycznego charakteru sił wytwórczych. O ile idzie o spółki akcyjne, jest to zupełnie jasne. Co się zaś tyczy nowoczesnego państwa, to jest ono tylko organizacją, którą stwarza sobie społeczeństwo burżuazyjne celem uchronienia ogólnych zewnętrznych warunków kapitalistycznego sposobu produkcji przed zamachami zarówno ze strony robotników, jak ze strony poszczególnych kapitalistów. Nowoczesne państwo jest bez względu na swoją formę machiną w istocie swej kapitalistyczną, państwem kapitalistów, idealnym kapitalistą zbiorowym. Im więcej sił wytwórczych przejmuje ono na swoją własność, w tym większym stopniu staje się rzeczywistym kapitalistą zbiorowym, tym więcej obywateli wyzyskuje. Robotnicy pozostają robotnikami najemnymi, proletariuszami. Stosunki kapitalistyczne nie zostają zniesione, przeciwnie, zaostrzają się do ostatecznych granic. ** Autor: [[Fryderyk Engels]], [http://www.marxists.org/polski/marks-engels/1876/anty_dur/03.htm ''Anty-Dühring'', 1878] * Prymitywny pogląd na gospodarkę socjalistyczną sprowadzał się do wszechogarniającego etatyzmu. Państwo jako jedyny przedsiębiorca, a cała ludność to jeden w drugiego urzędnicy państwowi. Dzisiaj taka koncepcja została kategorycznie odrzucona przez teoretyków socjalizmu. Państwu pozostawiono niezmiernie ważną i doniosłą funkcję budowania szkieletu organizmu gospodarczego, tworzenia ram gospodarki planowej, kontroli całości i zużytkowania niewykorzystanych sił produkcyjnych. Ale nic ponad to. Należy odciążyć państwo jako takie od wszystkiego, co się da, przerzucając jak najwięcej na samorządy wszelkiego typu, spółdzielnie, korporacje użyteczności publicznej (nie mieszać z korporacjami faszystowskimi) itd. Centralizacja ogólnego kierownictwa przy decentralizacji wykonania szczegółów planu. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. ==R== * [Rdzeniem myśli socjalistycznej] jest coś bardzo lirycznego, a mianowicie uznanie w solidarności międzyludzkiej jednej z naczelnych wartości. Socjalizm przejmował tradycję wielkich projektów Oświecenia dotyczących społeczeństwa równych i wolnych. Jest to rodzaj świeckiej, laickiej transcendencji, jedna z konfiguracji kulturowych tradycji o wielkiej sile inspiracji. Można się odwoływać do tych idei, krytykując każdą nie dość braterską, nie dość równościową rzeczywistość. ** Autor: [[Jan Strzelecki]], [http://www.krytykapolityczna.pl/Naszym-zdaniem/Szczesniak-Swiadectwo-Strzeleckiego/menu-id-197.html krytykapolityczna.pl, 12 lipca 2008] ==S== * Samo Święto Majowe, ustanowione przez Kongres robotników-socjalistów w Paryżu w 1889 r., pociąga z każdym rokiem nowe tłumy robotnicze na to socjalistyczne hasło. Te miliony, świętujące dziś 1go Maja, idące za socjalistami na ich wezwanie, są dziś już w połowie, jutro będą całkiem – socjalistami. Tak więc 1szy Maj zbliża nas z każdym rokiem do zmiany dzisiejszego porządku na socjalistyczny. Wszystko, o co walczymy przez Obchód Majowy–8 godzin pracy, swoboda polityczna – jest niezbędne dla nastania socjalizmu. Sam zaś Obchód Majowy łączy nas wszystkich robotników świata, na wezwanie socjalistów, w jedną siłę, która obali dzisiejszy ustrój i stworzy nowy. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Słowo „socjalizm” ma bardzo wiele znaczeń, nie tylko to, które w Polsce wywołuje stan niechęci. ** Autor: [[Maria Szyszkowska]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4284 zapis rozmowy z Marią Szyszkowską w Polskim Radio PR1, „Sygnały Dnia”, 28 lipca 2005]. * Socjalistom wierzą głupi. (...) Socjaliści muszą wisieć zamiast liści. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], utwór ''#hot16challenge'' ** Zobacz w Wikipedii: [[w:Hot16Challenge|Hot16Challenge]] * Socjalistyczny porządek, do którego dążą świadomi robotnicy, jest tak niepodobnym do dzisiejszych porządków na świecie, jak dzień do nocy, jak niebo do ziemi.<br />Dziś społeczeństwo dzieli się na dwie klasy ludzi: jednych – co ciężko pracują i żyją w nędzy, drugich – co nic nie robią i żyją w rozkoszach. W socjalistycznym społeczeństwie nie będzie żadnych różnic między ludźmi, wszyscy będą zupełnie równi jak bracia. Nie będzie bogatych ani biednych, panujących i podwładnych. Fabryki, maszyny, ziemia, kopalnie, warsztaty będą należały do wszystkich, do społeczeństwa, jak dziś ogrody publiczne i skwery. Każdy będzie mógł przyjść i pracować gdzie zechce. ** Autor: [[Róża Luksemburg]], [http://www.praktykateoretyczna.pl/roza-luksemburg-swieto-majowe-i-socjalizm ''Święto majowe i socjalizm''], „Sprawa Robotnicza” nr 8, Paryż 1894 * Socjaliści nie tylko zajmują się zdrowym robotnikiem. I owszem, pragną oni także uchronić od nędzy robotnika chorego. Chcą, aby wszędzie był obowiązek należenia do Kas Chorych, gdzie za parę centów tygodniowej opłaty, robotnik dostanie dobrego lekarza, lekarstwo i zapomogę pieniężną przez cały czas choroby. Nadto dążą do tego, aby każdy robotnik, który został kaleką brał utrzymanie aż do śmierci, a choćby nawet nie okaleczał, tylko się postarzał, aby w starości już bez pracy pobierał pensję i nie lękał się nędzy po całym życiu uczciwej pracy. Dziecko powinno też być otoczone opieką całego narodu, mieć za darmo szkołę, i w tej szkole głodu nie cierpieć, aby móc się uczyć z korzyścią dla siebie; kobieta powinna daleko lżej pracować niż mężczyzna i być oszczędzaną, wtedy, kiedy wydaje na świat dzieci. ** Autor: [[Ignacy Daszyński]], [http://www.lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/317 ''Pogadanka o socjalizmie'', „Latarnia” nr 1/1900] * Socjaliści odrzucają wszelką dyktaturę, także dyktaturę proletariatu, która w praktyce przybiera postać dyktatury partii komunistycznej, w dalszym etapie – dyktatury Komitetu Centralnego tej partii, a nawet Pierwszego Sekretarza tej partii, jak to było w okresie rządów Stalina w Związku Sowieckim. Socjaliści odrzucają również ustrój „radziecki”, z którego pozostała tylko nazwa, osłaniająca rządy biurokracji i „aparatczyków” sprawującej władzę monopartii. Socjaliści stoją na stanowisku demokracji politycznej, z równymi prawami dla wszystkich stronnictw politycznych i dla wszystkich obywateli, także dla przeciwników socjalizmu. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjaliści uważają prawo własności za ludzki wymysł nie dający się pogodzić z przyrodzoną równością ludzi i głoszą wspólnotę dóbr, a nie godząc się na znoszenie bez sprzeciwu niedostatku, uważają, że można bezkarnie naruszać własność i prawa bogatszych. Kościół natomiast o wiele przytomniej uznaje, że między ludźmi nie ma równości, gdyż w naturalny sposób różnią się pod względem sił i zdolności; uznaje także nierówność pod względem posiadanych dóbr i nakazuje, by prawo własności i zwierzchnictwa, pochodzące z samej natury, pozostawało dla każdego nietknięte i nienaruszone. Wiadomo bowiem, że kradzież i grabież tak bardzo zostały zakazane przez Boga, twórcę i mściciela wszelkiego prawa, że na cudze nie godzi się nawet spoglądać, a złodzieje i grabieżcy są wykluczeni z królestwa niebieskiego tak samo, jak cudzołożnicy i czciciele bożków (por. 1 Kor 6, 9). ** Autor: [[Leon XIII]], encyklika ''Quod apostolici muneris''. * Socjalizm albo barbarzyństwo – innej drogi nie ma! ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm albo powrót do jaskiń. ** Autor: [[Piotr Ikonowicz]], [http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,253/k,3 biuletyn z VII Międzynarodowej Konferencji Federacji Stowarzyszeń Humanistycznych, 25–26 października 2002] * Socjalizm albo śmierć! ** ''Socialismo o muerte!'' (hiszp.) ** Autor: [[Fidel Castro]] ** Opis: hasło rewolucji kubańskiej. * Socjalizm bez nadziei jest jak Kościół bez wiary. ** ''Sozialismus ohne Hoffnung ist wie Kirche ohne Glauben.'' (niem.) ** Autor: [[Willy Brandt]] * Socjalizm głosi również, że przemysłowa i gospodarcza demokracja jest niemożliwa bez demokracji politycznej. Na skutek braku demokratycznej kontroli i działania demokratycznego władza polityczna również staje się przywilejem, pociągającym za sobą przywileje ekonomiczne i polityczne. Ten fakt socjaliści zawsze wytykali zwolennikom arystokratycznego (torysowskiego) „socjalizmu” i biurokratycznego „socjalizmu” (państwowego socjalizmu), którzy obiecywali przemysłową i gospodarczą demokrację przy jednoczesnym monopolu władzy politycznej w rękach wybranej grupy. To samo socjaliści ostatnio wytknęli komunistom, którzy sądzą, że można zbudować demokrację przemysłową i gospodarczą, przyznając jednej partii politycznej niekontrolowaną władzę dyktatorską. Tragiczne doświadczenie narodów ZSRR jest jasnym dowodem słuszności poglądów socjalistów. ** Autor: [[Oskar Lange]], [http://lewicowo.pl/jak-pojmuje-socjalizm/ ''Jak pojmuję socjalizm''], za broszurą wydaną w „podziemiu” w 1985 we Wrocławiu przez oficynę Vist * Socjalizm jest filozofią niepowodzeń, wyznaniem ignorancji, ewangelią zawiści, a jego wewnętrzną cnotą jest równy podział biedy. ** ''Socialism is a philosophy of failure, the creed of ignorance, and the gospel of envy, its inherent virtue is the equal sharing of misery'' (ang.) ** Autor: [[Winston Churchill]] ** Źródło: ''The New American Newspeak Dictionary'', 2005, Adrian Krieg, s. 96. * Socjalizm jest niemożliwością naukową. ** Autor: [[Milton Friedman]] * Socjalizm jest wytworem europejskim: wytworem europejskiej kultury, historii myśli itd. Przede wszystkim – jest wytworem etyki chrześcijańskiej, znajdującej się u podstaw kultury europejskiej. Jest wytworem pozytywnego reagowania na przykazanie miłości bliźniego. ** Autor: [[Jan Józef Lipski]], ''Obrona socjalizmu [, czyli Anty-Kisiel]'', 1989; w: ''Pisma polityczne. Wybór'', Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2011, s. 404. * Socjalizm, który polscy robotnicy i w ogóle Polacy mogą uważać za odpowiadający swą treścią tej nazwie, winien spełniać dwa warunki: po pierwsze, musi być demokratyczny – musi stać na gruncie demokracji politycznej oraz podstawowych praw człowieka i obywatela, i to nie tylko dla zwolenników socjalizmu ale i dla jego przeciwników, dla wszystkich bez wyjątku. Przykładem socjalizmu tego typu jest socjalizm brytyjski, jego przeciwstawieniem jest komunizm moskiewski. Po drugie, socjalizm winien być niepodległościowy, to jest stać na gruncie praw Polski do niepodległego bytu państwowego w takim samym rozumieniu, w jakim niepodległa jest na przykład Szwecja albo Holandia. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/259 ''Socjalizm – ale jaki?'', „Orzeł Biały” nr 140, kwiecień 1976]. * Socjalizm musi stanowić platformę na tyle szeroką, aby mogli na niej stanąć wszyscy ludzie. ** Autor: [[James Keir Hardie]] ** Źródło: Marcin Giełzak, ''Wieczna lewica. Myśli i aforyzmy'', wyd. Theatrum Illuminatum, 2023, s. 67. * Socjalizm nie może zostać wprowadzony w życie, ponieważ ustanowienie go jako systemu społecznego nie leży w ludzkiej mocy. Wybór jest między kapitalizmem a chaosem. Człowiek wybierający pomiędzy wypiciem szklanki mleka i szklanki z roztworem cyjanku potasu, nie wybiera między dwom napojami – wybiera pomiędzy życiem a śmiercią. Społeczeństwo wybierające pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem, nie wybiera pomiędzy dwoma systemami społecznymi – wybiera między społeczną kooperacją a dezintegracją społeczeństwa. Socjalizm nie jest alternatywą dla kapitalizmu – jest on alternatywą dla każdego systemu, w którym ludzie mogą żyć ''po ludzku''. Zadaniem ekonomii jest głoszenie tej prawdy, tak samo jak zadaniem biologii i chemii jest nauczanie, że cyjanek potasu to nie pokarm, lecz śmiertelna trucizna. ** Autor: [[Ludwig von Mises]], ''Human Action'', s. 676. * Socjalizm nie, wypaczenia tak. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] ** Opis: trawestując propagandowe hasło PRL: „Socjalizm tak, wypaczenia nie”. * Socjalizm pojawił się po raz pierwszy urzędowo w dniach lutego w programach ludowych. Nikt nie zna nazwisk ich autorów. Nieznana ręka nakreśliła w owych programach wyraz socjalizm, ku wielkiemu przerażeniu wszystkich zadowolonych Baltazarów Francji. Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. Stare społeczeństwo wzywa Chaldejczyków z kół rządowych i policji oraz magów z ulicy de Poitiers, aby odcyfrowali te wróżebne znaki; lecz ani obywatel Barrot, ani obywatel Thiers nic z tego nie rozumieją i dają władzy jedną tylko radę, żeby wymazać słowo, którego nie można odcyfrować. Socjalizm jest to słowo całkiem nowe. Kto słowo to stworzył? Nie wiadomo. Najstraszliwsze są te słowa, których nikt nie urobił, a które wszyscy powtarzają. (…) Stare społeczeństwo i ci wszyscy, co je reprezentują, choć nie pojęli znaczenia wyrazu, wyczytali w nim wyrok śmierci na siebie. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Socjalizm (…) pozostaje w niezgodzie z dogmatami Kościoła katolickiego, ponieważ poglądy jego na społeczeństwo odbiegają całkowicie od prawdy chrześcijańskiej. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm przed 1918 r. [na ziemiach polskich] miał o wiele głębsze korzenie niż w Rosji. Wśród inteligencji, zwłaszcza nauczycieli, idee socjalistyczne były popularne. Jednak wśród studentów, zwłaszcza prawa, wzięcie miały raczej hasła endecji. ** Autor: [[Adam Daniel Rotfeld]] ** Źródło: rozmowa Macieja Stasińskiego, [https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,23385180,rotfeld-nie-powstana-zjednoczone-stany-europy-mlode.html ''Rotfeld: Nie powstaną Zjednoczone Stany Europy. Młode pokolenie potrzebuje radykalnych idei i tożsamości''], wyborcza.pl, 12 maja 2018. * Socjalizm religijny, socjalizm chrześcijański są pojęciami sprzecznymi w sobie: nikt nie może być jednocześnie dobrym katolikiem i prawdziwym socjalistą. ** Autor: [[Pius XI]], encyklika ''Quadragesimo anno'' * Socjalizm:<br />swobodny trud<br />swobodnie<br />zrzeszonych ludzi ** Autor: [[Włodzimierz Majakowski]] * Socjalizm świetnie nadaje się do fałszowania świadomości zbiorowej, gdyż jest intelektualną pokusą ćwierćinteligenta. ** Autor: [[Stefan Kisielewski]] * Socjalizm to nic innego jak państwowy monopol kapitalistyczny stworzony dla korzyści wszystkich ludzi. ** Autor: [[Włodzimierz Lenin]], [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/ichtci/11.htm ''The Impending Catastrophe and How to Combat It'' (1917), marxists.org] * Socjalizm to ruch znoszący zły stan obecny. ** Autor: [[Karol Marks]] * Socjalizm zaczyna się wtedy gdy powiesz, że państwo to oczywiście twór niedoskonały, ale lepiej już mieć kogoś, kto choćby w niedoskonały sposób próbuje służyć społeczeństwu i to stawia sobie jako najważniejszy cel niż kogoś, kto chce wszystko oddać w ręce Rynku, Furera, Allaha, Mzimu Dżejpitu etc. ** Autor: [[Wojciech Orliński]], [http://wo.blox.pl/2007/09/Rynek-to-za-malo.html ''Rynek to za mało'', blog Wojciecha Orlińskiego, 18 września 2007] * Socjalizm ze względu na samą swoją naturę nie może zostać nikomu narzucony, wprowadzony rozkazem… Bez wyborów powszechnych, bez nieograniczonej wolności prasy i zrzeszania się, bez swobody wymiany poglądów zamiera życie w każdej publicznej instytucji, a aktywna pozostaje jedynie biurokracja. ** Autor: [[Róża Luksemburg]] * Socjalizm z ludzką twarzą. ** ''Socialismus s lidskou tváří.'' (czes.) ** Autor: [[Radovan Richta]] ** Opis: hasło programu ogłoszonego przez Alexandra Dubčeka na plenum KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji w 1968. ** Źródło: Karel Pacner, ''Osudové okamžiky XX. století'' * Socyalizm nierówności wszelkie prędko utrze,<br />Szlachtę powiesi jutro, nie szlachtę pojutrze. ** Autor: [[Aleksander Fredro]] ** Źródło: ''Dzieła Aleksandra Fredry tom XIII'' [https://pl.wikisource.org/wiki/Socyalizm tekst na Wikiźródłach] * Stawianie zagadnień: socjalizm albo kapitalizm jest symplifikacją. Pomijając nieokreśloność terminu socjalizm między jego skrajnym odchyleniem, marksizmem, a skrajnym odchyleniem kapitalizmu, powiedzmy amerykanizmem, jest jeszcze całe bogactwo mądrych form ustrojowych, które potrafią – wierzę – przywrócić staremu słowu: demokracja – życie, prawdę i wartość. ** Autor: [[Zbigniew Herbert]] ** Opis: w liście do Jerzego Zawieyskiego. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 19/2009 ==T== * Tegoczesny socjalizm jest tylko wyrazem uczucia tak starego jak poczucie życia, odczucia tego, co w naszym życiu jest niepełne, okaleczałe, nienormalne, a zatem tego, co nieszczęśliwe. Uczucie socjalne jest porywem ducha ku lepszemu bytowi, nie indywidualnemu, lecz wspólnemu i solidarnemu. Uczucie to objawiło się z siłą zupełnie nową, przyznajemy; jest to nowy zmysł, który człowiek duchowy zdołał sobie wytworzyć; jest to nowa namiętność. ** Autor: [[Adam Mickiewicz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/214 ''Socjalizm'', 1849] * Tendencja wolnościowa socjalizmu jest niewątpliwą realnością, jedną z najważniejszych – choć nie jedyną – składowych części doktryny i działania socjalistycznego. Kto ignoruje, neguje lub dławi tę tendencję, ten przecina więzy łączące go z socjalizmem. ** Autor: [[Wiktor Alter]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/221 ''Państwo wolnościowe czy biurokratyczne?'', w: ''Człowiek w społeczeństwie'', Wydawnicza Spółdzielnia Czytelników Książki „Światło”, Warszawa 1938]. * Teoretycznie osiągnięto równość doskonałą, w praktyce również bardzo się do niej zbliżono. Można by rzec, iż miało się przedsmak socjalizmu, przez co rozumiem, że większość umysłów była owładnięta ideami socjalistycznymi. Wiele postaw życiowych, charakterystycznych dla rozwiniętych społeczeństw, takich jak snobizm, pogoń za pieniędzmi, lęk przed przełożonymi, przestało tutaj w naturalny sposób istnieć. Zatarły się zwykłe podziały klasowe i to w stopniu prawie niewyobrażalnym dla zdeprawowanej przez pieniądz Anglii; byli tylko chłopi i byliśmy my, i nikt nie był niczyim panem. ** ''In theory it was perfect equality, and even in practice it was not far from it. There is a sense in which it would be true to say that one was experiencing a foretaste of Socialism, by which I mean that the prevailing mental atmosphere was that of Socialism. Many of the normal motives of civilized life – snobbishness, money-grubbing, fear of the boss, etc. – had simply ceased to exist. The ordinary class-division of society had disappeared to an extent that is almost unthinkable in the money tainted air of England; there was no one there except the peasants and ourselves, and no one owned anyone else as his master.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] ==W== * W socjalizmie państwo jest logicznie i faktycznie przed człowiekiem, zatem człowiek to wyłacznie surowiec, który jest przetwarzany przez państwo-maszynę pod kątem założonej przez państwo idei człowieka. ** Autor: [[Henryk Kiereś]] ** Źródło: ''Trzy socjalizmy'', Lublin 2002 * W zacofanym kraju można zbudować demokrację, ale nie socjalizm. ** Autor: [[Karl Kautsky]] ** Opis: w 1917 na wieść o wybuchu rewolucji październikowej w Rosji. ** Źródło: „Krytyka Polityczna” nr 20–21/2010 * Walczę i umrę jedynie dlatego, że w wychodku, jakim jest nasze życie, żyć nie mogę, to ubliża – słyszysz! – ubliża mi jako człowiekowi z godnością nie niewolniczą. Niech inni się bawią w hodowanie kwiatków czy socjalizmu, czy polskości, czy czego innego w wychodkowej (nawet nie klozetowej) atmosferze – ja nie mogę! To nie sentymentalizm, nie mazgajstwo, nie maszynka ewolucji społecznej, czy tam co, to zwyczajne człowieczeństwo. Chcę zwyciężyć. A bez walki i to walki na ostre, jestem nie zapaśnikiem nawet, ale wprost bydlęciem, okładanym kijem czy nahajką. Rozumiesz chyba mnie. Nie rozpacz, nie poświęcenie mną kieruje, a chęć zwyciężenia i przygotowania zwycięstwa. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: fragment listu do Feliksa Perla z 1908, Piłsudski uważał, że niezbędnym warunkiem realizacji robotniczych interesów jest odzyskanie niepodległości, gdyż tylko wolna Polska mogła wg niego spełnić ich postulaty. ** Źródło: Andrzej Garlicki, ''Józef Piłsudski 1867–1935'', Warszawa 1988, s. 127. * Walczymy o Polskę sprawiedliwości społecznej i dobrobytu najszerszych mas (…) O Polskę, która podniesie stopę życiową najbiedniejszych i obniży niesprawiedliwie wysokie zyski warstw dotąd uprzywilejowanych. O Polskę, która szanując w rozsądnych granicach własność prywatną   –   wyzwoli kraj z bezsensu kapitalizmu i uspołeczni wielkie warsztaty pracy. (…) Polski ideał sprawiedliwości społecznej jest przeciwieństwem sowiecko-komunistycznej nędzy, w której niewolnicze życie pędzi chłop i robotnik rosyjski. Walczymy o Polskę wielką kulturalnie, to znaczy o upowszechnienie i uspołecznienie kultury w Polsce. W oparciu o znośne warunki materialne dążyć będziemy do zapewnienia wszystkim polskim rodzinom odpowiednich mieszkań (…) A w tych ludzkich mieszkaniach musimy zapewnić wszystkim rodzinom nie tylko samo życie, lecz także życie kulturalne, udostępniając najszerszym warstwom cały dorobek kultury duchowej i materialnej. ** Źródło: [[Aleksander Kamiński]], ''O jaką Polskę walczymy?'', 1943 * Wiara socjalistyczna stanowi jedyną wersję owego uniwersalnego instynktu sprawiedliwości i solidarności, który ściśle koresponduje z obecnymi warunkami życia społecznego i gospodarczego. Wszystkie inne wersje zatarł upływ czasu (…). Socjalizm jest więc etyką i niemal religią – w stopniu nie mniejszym niż doktryną. ** Autor: [[Léon Blum]] ** Źródło: Tony Judt, ''Brzemię odpowiedzialności. Blum, Camus, Aron i francuski wiek dwudziesty'', tłum. Michał Filipczuk, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2013, s. 73. * Wiem doskonale, że stały się teraz modne opinie, jakoby socjalizm nie miał nic wspólnego z równością. Na całym świecie zastępy partyjnych karierowiczów i niewydarzonych profesorów pochłonięte są udowadnianiem, że socjalizm to nic innego tylko planowy kapitalizm państwowy, w którym nadal istnieje wyzysk; na szczęście jest jeszcze zupełnie odmienna wizja tej ideologii. ** ''I am well aware that it is now the fashion to deny that Socialism has anything to do with equality. In every country in the world a huge tribe of party-hacks and sleek little professors are busy 'proving' that Socialism means no more than a planned state-capitalism with the grab-motive left intact. But fortunately there also exists a vision of Socialism quite different from this.'' (ang.) ** Autor: [[George Orwell]], ''Homage to Catalonia'', cyt. za: [http://www.isreview.org/issues/32/orwell.shtml Lee Wengraf, ''The Orwell we never knew'', „International Socialist Review” nr 32, listopad – grudzień 2003] * Wolność bez socjalizmu to przywilej i niesprawiedliwość (…) socjalizm bez wolności to niewola i brutalność. ** Opis: o anarchizmie i marksizmie. ** Autor: [[Michał Bakunin]], ''Pisma wybrane'', Warszawa 1968. * W perfekcyjnym socjalistycznym państwie władza nie będzie przyciągać maniaków. Decydenci nie będą w żadnym stopniu stronniczy gdy przyjdzie im postanawiać o sprawach dotyczących ich samych. Nie będzie istniała możliwość, by zręczny człowiek mógł używać państwowych instytucji do swoich prywatnych celów. A rzeki będą płynąć pod górę. ** ''In the ideal socialist state, power will not attract power freaks. People who make decisions will show no slightest bias towards their own interests. There will be no way for a clever man to bend the institutions to serve his own ends. And the rivers will run uphill.'' (ang.) ** Autor: [[David Friedman]], ''The Machinery of Freedom'' * W socjalizm mają prawo wierzyć dzieci, kobiety i starcy. Ci z rozmiękczeniem mózgu, oczywiście. ** Autor: [[Janusz Korwin-Mikke]], [http://korwin-mikke.blog.onet.pl/1,DA2007-02-13,index.html korwin-mikke.blog, 13 lutego 2007] * W socjalizmie nie było złe to, że budowano. Złe było to, że nie było wolności oraz to, że był to system źle zarządzany. ** Autor: [[Jarosław Kaczyński]] ** Opis: słowa wypowiedziane na wiecu PiS w Szczecinie 21 czerwca 2010. ** Źródło: [http://wybory.onet.pl/prezydenckie-2010/aktualnosci/,1,3301935,aktualnosc.html onet.pl, 21 czerwca 2010] * Wreszcie rozmyślania i książki (tu zniechęcony Spencerem przeczytałem jeszcze raz Marksa) ugruntowały mnie w socjalizmie. Zrozumiałem wówczas, że nie jest on tylko ideą szlachetnych ludzi, marzących o uszczęśliwieniu ludzkości, lecz staje się realną potrzebą ogromnej masy ludu pracującego z chwilą, gdy kulturalny i społeczny rozwój umożliwia mu zrozumienie zasad tej idei. ** Autor: [[Józef Piłsudski]], [http://lewicowo.pl/jak-stalem-sie-socjalista/ ''Jak stałem się socjalistą'' (1903)] ** Zobacz też: [[Herbert Spencer]], [[Karol Marks]] * Wspólna własność, czyli negacja dzisiejszego ustroju, zlanie jednostki ze społeczeństwem w całej sferze życia zewnętrznego, będąca ekonomicznym celem socjalizmu, jest zarazem rewolucyjnym środkiem do zupełnego wyzwolenia człowieka. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia historyczne i djalektyka przewrotowa'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/93 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II], Warszawa 1924. * Wyrażając się słowami Manifestu Komunistycznego: swobodny rozwój jednostki jest warunkiem swobodnego rozwoju ogółu. Tak rozumiany socjalizm nie jest ani zdyskredytowany, ani nie utracił aktualności, ani tym bardziej – mówiąc za Ernstem Blochem – nie został zrealizowany. ** Autor: [[Oskar Negt]] ** Źródło: wywiad Romaina Leicka, ''Marks nie dla idiotów'', „Der Spiegel”, za: „Forum”, 30 sierpnia 2010. ==Z== * Z daleka bolszewizm przedstawia dla biednych i uciśnionych nadzieję lepszego jutra, (…) z bliska jednak okazuje się zaprzeczeniem idei socjalistycznej. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Opis: w wywiadzie dla dziennika „Journal de Genève”, opubl. 31 maja 1919. ** Źródło: Bohdan Urbankowski, ''Józef Piłsudski, marzyciel i strateg'', Warszawa 1997, Tom II, s. 89. * Z pewnością lepiej jest dla świata, by ludzie postępowali słusznie pod wpływem niewłaściwych motywów, niż żeby postępowali źle, kierując się najlepszymi intencjami. ** Autor: [[Friedrich August von Hayek]] ** Źródło: ''Zgubna pycha rozumu. O błędach socjalizmu'', 1988, wyd. pol. 2004 * Zadaniem naszym jest dzisiaj odkłamanie treści wyrazu „socjalizm”, oczyszczenie tego pojęcia z nalotu zbrodni leninizmu i stalinizmu, przywrócenie czerwonemu sztandarowi jego nieskalanego blasku. Przed klasą robotniczą staje zadanie wywalczenia demokracji socjalistycznej, to znaczy wolności sumienia, myśli, słowa żywego i drukowanego, zgromadzeń i pochodów, związków zawodowych i stronnictw politycznych na gruncie społecznych form gospodarczych. ** Autor: [[Adam Ciołkosz]], [http://lewicowo.pl/varia/viewpub/tid/2/pid/208 ''Na 1 Maja 1970 roku'', w: ''Adam Ciołkosz. Polityk – pisarz – historyk socjalizmu'', praca zbiorowa, red. Józef Żmigrodzki, Londyn 1972]. * Zaglądali do kufrów, zaglądali do waliz, nie zajrzeli do dupy – tam miałem socjalizm. ** Autor: [[Czesław Miłosz]] ** Źródło: [https://lubimyczytac.pl/cytat/264868 lubimyczytac.pl] * Zasada polityki socjalistycznej (…) przeciwstawia się metodzie „jakobinizmu”, która, abstrahując państwo od życia społecznego, pragnie zeń uczynić nowego Mesjasza, zbawiającego ludzkość poprzez policję. ** Autor: [[Edward Abramowski]], ''Zagadnienia etyczne i polityka rewolucji'' w: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Pisma/Tom_2/119 Edward Abramowski, ''Pisma'', tom II, s. 119–120], Warszawa 1924. * Zbiorowe zwyrodnienie człowieka aż do tego, co dzisiejszym matołkom i kpom socjalistycznym zda się ich „człowiekiem przyszłości”, – jest ich ideałem! – zwyrodnienie to i umniejszenie człowieka do rzędu zupełnego zwierzęcia stadnego (lub, jak powiadają oni, do rzędu członka „wolnego społeczeństwa”), zezwierzęcenie człowieka do karłowatości równych praw i uroszczeń jest możliwe, to nie ulega wątpliwości! Komu zdarzyło się możliwość tę przemyśleć do ostatka, ten poznał o jeden wstręt więcej od innych ludzi, – i snadź także nowe zadanie! ** Autor: [[Friedrich Nietzsche]], ''Poza dobrem i złem'' ==Zobacz też== * [[kapitalizm]] * [[liberalizm]] * [[marksizm]] * [[lewica]] [[Kategoria:Socjalizm|!]] 1jw901mnc87j4vb5xoa4wqj33jxbzbx 0 5584 642130 580395 2026-05-05T19:16:54Z Swam pl 41038 +link 642130 wikitext text/x-wiki [[Plik:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|mały|{{center|Nike, bogini i symbol zwycięstwa}}]] '''[[w:Zwycięstwo (pojęcie)|Zwycięstwo]]''' – sukces (najczęściej w walce), zwalczenie nieprzyjaciela, pokonanie konkurencji. * Albo zwyciężyć, albo umrzeć. ** ''Aut vincere aut mori.'' (łac.) ** Autor: [[anonim]] ** Opis: napis na pieczęci konfederacji barskiej (1768). ** Źródło: ''Nowy leksykon PWN'', red. Barbara Petrozolin-Skowrońska, Andrzej Dyczkowski, PWN, 1998, s. 101. * Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo, zwyciężyć i spocząć na laurach – to klęska. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Źródło: „Żołnierz Polski”, 24 grudnia 1918, dedykacja * Im krwawsza bitwa, tym słodsze zwycięstwo. ** Autor: [[Arystoteles]] * Jedność, jedność! To jest pierwszy<br />Do wolności krok! Rozbici –<br />Służyć musim, lecz złączeni<br />Przemożemy swych ciemięzców!<br /><br />Jedność, jedność – a zwyciężym! ** Autor: [[Heinrich Heine]], [http://wiersze.wikia.com/index.php?title=Atta_Troll_-_Sen_nocy_letniej&useskin=monobook ''Atta Troll. Sen nocy letniej 1841–1842''] (poemat), rozdz. VI, tłum. [[Maria Konopnicka]] ** Opis: przemyślenia Atty Trolla. * Jeszcze jedno takie zwycięstwo, a będziemy straceni. ** Autor: [[Pyrrus]] ** Źródło: Ross Cowan, ''Wojny, bitwy i wojownicy rzymscy'', wyd. Bellona, 2010, s. 45. * Kto ma odwagę, wygrywa. ** ''Who dares, wins'' (ang.) ** Opis: dewiza Special Air Service (SAS) ** Zobacz też: [[odwaga]] * Kultura przynosi także zwycięstwo, choć zwycięstwo czasem obniża kulturę. ** Autor: [[Platon]], ''Prawa'' ** Zobacz też: [[kultura]] * „Moralne zwycięstwo” w szachach się nie liczy. ** Autor: [[Ksawery Tartakower]] * Nie jest zwycięzcą ten, co zwyciężył, jeżeli zwyciężony nie uznał swej klęski. ** Autor: [[Enniusz]] ** Źródło: ''O wojnie, wojsku i żołnierzach – dla żołnierzy… (myśli – aforyzmy – sentencje)'', wybór Bogdan M. Szulc, wyd. Adam Marszałek, 1995, s. 224. ** Zobacz też: [[klęska]] * Nie zawsze zwycięstwo przynosi radość. ** Autor: [[Leonid Teliga]] * Nigdy nie zmieniaj zwycięskiej drużyny. ** Autor: [[Alf Ramsey]] * Ponieważ kryć się przed wrogiem to jakby oddać mu zwycięstwo ** Autor: [[Orson Scott Card]], ''[[Siódmy syn]]'' * Praca wojny jest sztuką. Sztuka tworzy dzieła, a obiektem sztuki wojny jest zawsze zwycięstwo. Zwycięstwa więc szuka każdy dowódca jako produktu swej pracy dowodzenia, swej pracy mózgu, nerwów i woli. Praca wojsk dowodzonych przez wodza jest właściwie materializacją tego, co przed tą pracą przemyślał, przeżył i skombinował dowódca. [...] Chwila triumfu, gdy we wściekłym galopie bitewnym nieprzyjacielska armia za armią trzaskała, zmykając w popłochu, gdy tak niedawno jeszcze triumfy swoje święciły, zostanie na zawsze zwycięstwem siły dowodzenia. ** Autor: [[Józef Piłsudski]] ** Źródło: Agnieszka Knyt, ''Bitwa warszawska 1920. Jak Polska zatrzymała bolszewików'', Wydawnictwo Fundacja Ośrodka Karta, Warszawa 2020, ISBN 9788365979896. s. 153. ** Zobacz też: [[wojna polsko-bolszewicka]], [[praca]], [[sztuka]] * Prawdziwi przyjaciele to ci, którzy są przy tobie, gdy dobrze ci się wiedzie. Dopingują cię, cieszą się z twoich zwycięstw. Fałszywi przyjaciele to ci, którzy pojawiają się tylko w trudnych chwilach, ze smutną miną, niby solidarni, podczas gdy tak naprawdę twoje cierpienie jest pociechą w ich nędznym życiu. ** Autor: [[Paulo Coelho]], ''[[Zahir]]'' ** Zobacz też: [[cierpienie]], [[przyjaźń]], [[życie]] * Rzeczą człowieka jest walczyć, a rzeczą nieba – dać zwycięstwo. ** Autor: [[Homer]] ** Źródło: „Przekrój”, wydania 2898–2914, wyd. Czytelnik, 2001, s. 58. ** Zobacz też: [[walka]] * Sprawa nasza jest słuszna. Wróg będzie rozgromiony. Zwycięstwo będzie do nas należeć. ** Autor: [[Wiaczesław Mołotow]] ** Opis: Z przemówienia radiowego (22 czerwca 1941) ** Źródło: [[Henryk Markiewicz]] i [[Andrzej Romanowski]], ''Skrzydlate słowa'', wyd. PIW, Warszawa 1990, ISBN 8306011414, s. 470 ** Zobacz też: [[Wróg]] * Ważniejsze jest nie zwycięstwo, lecz właściwe wykorzystanie zwycięstwa. ** Autor: [[Ajschylos]] ** Źródło: „Wprost”, wydania 1–8, Agencja Wydawniczo-Reklamowa „Wprost,”, 2003, s. 91. * Zwycięstwo jest rzeczą ważną, lecz najważniejszy jest udział w walce. ** Autor: [[Dave Weinbaum]] ** Źródło: ''Złote myśli'', „Reader’s Digest. Przegląd – edycja polska”, 4/2003, s. 29. * Zwycięstwo ma stu ojców, ale klęska jest sierotą. ** Autor: [[Galeazzo Ciano]], ''Dziennik'', 9 września 1942 ** ''Come sempre, la vittoria trova centinaia di padri, ma una sconfitta è orfana.'' (wł.) ** Zobacz też: [[sierota]] * Zwycięstwo osiągniemy za wszelka cenę i nie ma takiego mocarza na świecie, który by mógł nas okuć ponownie w kajdany germańskie. ** Autor: [[Wojciech Korfanty]] ** Opis: 3 maja 1921. ** Źródło: [https://polskieradio24.pl/5/1222/artykul/2952695,narodowy-dzien-powstan-slaskich-prezydent-to-hold-dla-tych-ktorzy-walczyli-za-polske ''Narodowy Dzień Powstań Śląskich. Prezydent: to hołd dla tych, którzy walczyli za Polskę''], polskieradio24.pl, 6 maja 2022 * Żadne zwycięstwo nie oparte na świadomości mas nie jest ostatecznym ani pewnym. Przede wszystkim zaś nie jest wyzwoleniem tych mas. ** Autor: [[Stanisław Brzozowski]], ''Idee. Wstęp do filozofii dojrzałości dziejowej'' '''Zobacz też:''' {{wikisłownik}} * [[Dzień Zwycięstwa]] * [[pyrrusowe zwycięstwo]] * ''[[Victoria znaczy zwycięstwo]]'' [[Kategoria:Tematy]] 5j2ybh3q8waprou79mcbo5hyt0h6m8d 0 6293 642131 641918 2026-05-05T22:08:05Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 642131 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. ** Źródło: ''Nasz patriotyzm'', 1893 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] cgu5h6oi0yqoc2rtb33vil847spof6w 642132 642131 2026-05-05T22:18:11Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 642132 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Źródło: Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Inteligentni brazylijczycy często i chętnie oświadczają, że z głodu by pomarli, gdyby nie osadnicy polscy, co przekładając na mniej silny język europejski, można twierdzić, że Polacy umożliwili im podniesienie ich kuchni ponad poziom »fiżonu« i »siarki« z farynią jakkolwiek nie można powiedzieć, żeby ją całkiem ucywilizowali, bo i dziś w najza­możniejszych domach brazylijskich jest ona pełna specyałów, niedostęp­nych dla naszego podniebienia, i jakby wymyślona na to, żeby wzbudzić w człowieku pogardę dla życia. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. ** Źródło: ''Nasz patriotyzm'', 1893 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] o7ygocy9oj6mfy1y1cunlo7lwf3nixr 0 10349 642142 638573 2026-05-06T09:59:52Z ~2026-27505-77 61179 642142 wikitext text/x-wiki [[Plik:Robert Makłowicz 2015.jpg|mały|{{center|Robert Makłowicz (2015)}}]] '''[[w:Robert Makłowicz|Robert Makłowicz]]''' (ur. 1963) – polski dziennikarz, pisarz, publicysta i krytyk kulinarny. * Bohaterowie ''Sposobu na Alcybiadesa'' Edmunda Niziurskiego mówią, że są przekarmiani tłustymi pulpetami wiedzy. Teraz widzowie są przekarmiani tłustymi pulpetami propagandy. Każdy rząd stosuje propagandę, tylko wszystko zależy od tego, jak ona ma wyglądać. Ta wygląda jak disco polo. Jest tępa i okropna, smakuje przaśnie, jak niedobre ogórki z ciepłą wódką. ** Źródło: Agnieszka Kublik, [https://wyborcza.pl/7,75398,21597584,sylwetka-roberta-maklowicza-tvp-jak-ogorki-z-ciepla-wodka.html ''Sylwetka Roberta Makłowicza. TVP jak ogórki z ciepłą wódką''], wyborcza.pl, 5 kwietnia 2017. ** Zobacz też: [[propaganda]], [[rząd Beaty Szydło]], [[Telewizja Polska]] * Bułka tarta to nasz narodowy symbol bohaterski to nasz wkład w światową kuchnię. * Cebulka rumieni się na patelni jak dziewica przed nocą poślubną. * Ciasto kruche jak pokój na Bliskim Wschodzie. ** Zobacz też: [[ciasto]] * Galaretka stoi twardo jak nasi pod Kircholmem. * Gdyby w tym kraju był urząd ochrony konstytucji, to paru ministrów już by siedziało w więzieniu i byłaby wszczęta procedura impeachmentu wobec prezydenta. A tak…? Jaki to jest przykład dla ludzi? Tylko o to mi chodzi! Nie można łamać pewnych zasad! ** Opis: o sytuacji politycznej w Polsce od jesieni 2015. ** Źródło: [https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/robert-maklowicz-czy-to-nie-byli-polacy-dostalbym-w-ryj-gdybym-sie-ich-spytal/cx87jhf ''Robert Makłowicz: Czy to nie byli Polacy? Dostałbym w ryj, gdybym się ich spytał''], onet.pl, 3 lutego 2018. ** Zobacz też: [[Andrzej Duda]], [[Prawo i Sprawiedliwość]] * Głęboko nudzi mnie używanie wagi w kuchni. ** Źródło: ''Miasto kobiet'', TVN Style * Jeśli słyszę, że prawdziwy polski katolik w Wigilię powinien się powstrzymać od spożywania napojów alkoholowych, to uważam to za neopogaństwo. Bo narodziny Pana Jezusa to dla chrześcijanina jedno z najbardziej doniosłych świąt, najlepszy moment, żeby właśnie napić się wina. ** Źródło: D. Subbotko, [https://wyborcza.pl/1,75480,8543285.html ''O dobry Panie Mitteleuropa!''], „Gazeta Wyborcza”, „Duży Format”, 20 października 2010. * Jeżeli spojrzymy na nomenklaturę kulinarną, to znajdziemy w niej ewidentne zaszłości PRL-owskie. Weźmy schabowego, jeszcze w dwudziestoleciu w ogóle nie było takiej nazwy. A skąd on się w ogóle wziął? W prostej linii od sznycla wiedeńskiego, który jest z cielęciny, a nie z wieprzowiny. Ale wieprzowina jest tańsza. Ludzie, którzy cierpieli na niedostatek mięsa, nagle o nim zamarzyli. Ale jak z czegoś, co jest małe, zrobić duże? Wystarczy rozklepać. No ale wtedy jest cienkie. Więc trzeba to opanierować dwa razy, dołożyć górę ziemniaków i kapusty. I niezrealizowane marzenie całych pokoleń nagle się spełnia. ** Źródło: [https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/robert-maklowicz-czy-to-nie-byli-polacy-dostalbym-w-ryj-gdybym-sie-ich-spytal/cx87jhf ''Robert Makłowicz: Czy to nie byli Polacy? Dostałbym w ryj, gdybym się ich spytał''], onet.pl, 3 lutego 2018. * Komuniści po wojnie prawie całkowicie spełnili wyśniony od dawna sen endeków, odcięli wschód i przesuwając nas na zachód uczynili ten kraj niemal monoetnicznym i monoreligijnym. Korzenie naszej kultury, a zatem i kuchni, tkwią jednak w I Rzeczypospolitej, która była krajem wielokulturowym, wieloreligijnym, wieloetnicznym, krajem, który do czasu Konstytucji 3 maja był unią dwupaństwową. A na dodatek, kiedy rodziła się nowoczesna kuchnia, czyli w XIX wieku, ten kraj był pod zaborami. ** Źródło: [https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/robert-maklowicz-czy-to-nie-byli-polacy-dostalbym-w-ryj-gdybym-sie-ich-spytal/cx87jhf ''Robert Makłowicz: Czy to nie byli Polacy? Dostałbym w ryj, gdybym się ich spytał''], onet.pl, 3 lutego 2018. ** Zobacz też: [[komunizm]], [[Narodowa Demokracja]] * Miałem wiele zastrzeżeń do tego, co się tu działo po 1989 roku, ale atmosfera teraz wydaje mi się wyjątkowo duszna. Nobilitowanie kiboli i narodowców na prawdziwych patriotów jest rzeczą nie do zniesienia dla człowieka myślącego, dla człowieka, który wie, że kuchnia jest systemem naczyń połączonych. ** Źródło: [https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/robert-maklowicz-czy-to-nie-byli-polacy-dostalbym-w-ryj-gdybym-sie-ich-spytal/cx87jhf ''Robert Makłowicz: Czy to nie byli Polacy? Dostałbym w ryj, gdybym się ich spytał''], onet.pl, 3 lutego 2018. ** Zobacz też: [[nacjonalizm]] * Mięso jest gorące trzeba uważać by nie rozleciało się na atomy. * My jesteśmy przecież najbardziej skundlonym narodem Europy. ** Opis: o Polakach. ** Źródło: D. Subbotko, ''[https://wyborcza.pl/1,75480,8543285.html O dobry Panie Mitteleuropa!]'', „Gazeta Wyborcza”, „Duży Format”, 20 października 2010. * Na mięsie leżała ogromna opanierowana i tak samo usmażona nieśmiertelna pieczarka. Nie tknąłem jej, rozmiary grzyba kojarzyły mi się z Czarnobylem. * Najważniejsze trzy słowa dla Polski, Polaków, naszej kultury, filozofii: wódka, wojna i kiełbasa są rodzaju żeńskiego. ** Źródło: ''Drugie śniadanie mistrzów'', TVN24 * Piana trzyma się miski jak Rosjanie Kaliningradu. * Recepta na poprawę naszej sytuacji: „Mniej buraków w Sejmie, a więcej na stołach, a wszystko będzie cacy.” * Robiłem ten program przez 20 lat, kiedy przy władzy było SLD, potem PiS i PO. We wszystkim, co robię w telewizji, staram się pokazywać prosty fakt, że bogactwo kulturalne wynika z różnorodności. Zgubą dla różnorodności jest nacjonalizm, który w naszej historii oznacza same przykre rzeczy: getto ławkowe, numerus clausus, kolaborację Bolesława Piaseckiego z komunistami, to jest w końcu zbliżenie do Rosji i nienawiść do Niemców. Dla mnie, człowieka czującego się monarchistą, związanego niezwykle mocno z ideą habsburską Europy Środkowej, endecja jest tak wstrętna jak płucka na kwaśno w barze Smok. ** Opis: o programie ''Makłowicz w podróży'', który w marcu 2017 został zdjęty z anteny TVP. ** Źródło: Agnieszka Kublik, [https://wyborcza.pl/7,75398,21597584,sylwetka-roberta-maklowicza-tvp-jak-ogorki-z-ciepla-wodka.html ''Sylwetka Roberta Makłowicza. TVP jak ogórki z ciepłą wódką''], wyborcza.pl, 5 kwietnia 2017. ** Zobacz też: [[nacjonalizm]] * Sos gęstnieje w garnku jak atmosfera wokół dworu angielskiego. * W garnku trzeba dobrze zamieszać, tak jak w życiu. * Ten barszcz jest czerwony jak sztandar PPS-u. * Zielone [natka pietruszki] twardnieje w tłuszczu i chyba tylko zielone… {{SORTUJ:Makłowicz, Robert}} [[Kategoria:Autorzy książek kucharskich]] [[Kategoria:Laureaci Wiktorów]] [[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Polscy dziennikarze]] [[Kategoria:Polscy krytycy]] [[Kategoria:Polscy kucharze]] [[Kategoria:Polscy Ormianie]] [[Kategoria:Polscy pisarze współcześni]] [[Kategoria:Polscy prezenterzy telewizyjni]] [[Kategoria:Polscy publicyści]] [[Kategoria:Polskie osobowości YouTube]] svy3uxl45cfekdi5ply9d1updj2e1gh 0 30155 642135 588204 2026-05-06T07:23:55Z Nazwa1234 53893 /* */ 642135 wikitext text/x-wiki [[Plik:Marian Grzesczak Warsaw Poland May21 2006 Fot. Mariusz Kubik.JPG|mały|{{center|Marian Grześczak (2006)}}]] '''[[w:Marian Grześczak|Marian Grześczak]]''' (pseud. '''Jerzy Bernasowski''', '''Marek Konarz''', '''Mariusz Rudin'''; 1934–2010) – polski [[poeta]], [[proza]]ik, [[dramaturg]], [[esej|eseista]], [[tłumacz]] literatury pięknej, [[krytyk]] literacki. * boję się jakoś zwyczajnie że motylowi nieba<br/ >opalą skrzydła a przecież po co mi taki motyl ** Źródło: ''Ballada o drzewodomach'' * ''I wyszedłem na łąki.''<br />Tak się kończy Stachurowe ''Uspokojenie'', przy którym jesteśmy tu razem, na mazowieckiej równinie, gdzie wezwał się sam swoimi wierszami, swoją prozą, swoimi przekładami, swoim życiem i swoim dziełem, niepewni, jak go pożegnać. (…) po prostu szkoda, że już dla nas niczego nie napiszesz. (…) Jednak w żalu, tak jak to zawsze bywało w Twoich dziełach, znaleźć trzeba pociechę, wszak pisarz nigdy nie umiera naprawdę, on trwa dla wciąż nowych pokoleń, a jego książki wciąż się na nowo objawiają swoją prawdą i pięknem. ** Opis: fragmenty mowy pogrzebowej wygłoszonej na pogrzebie [[Edward Stachura|Edwarda Stachury]]. ** Źródło: Marian Buchowski, ''Edward Stachura. Biografia i legenda'', Opole 1993, ISBN 8385971009, s. 196. * Namalować tak,<br />żeby namalowane oko<br />widziało samo siebie,<br />z powieką przy sznurze.<br />Zatem ułożyć w barwy<br />nie momentalny kształt,<br />ale jego ruchliwość w czasie. ** Źródło: ''Malowanie wołu, powszechne rozumienie malarstwa'' * Ziemia<br/ >Zielona wątroba przeżarta gąsienicami<br/ >Sep słońca wlecze w dziobie codzienny przypływ<br/ >Wszyscy jesteśmy skazani skazujemy<br/ >Codzienny przypływ śmierci<br/ >Codzienny przypływ pamięci<br/ >Więc co zrobisz jeżeli nadejdzie data śmierci<br/ >w tej zachodzącej zieleni<br/ >Gdzie nawet zając straszy jak ruchliwa mina ** Źródło: ''Kara śmierci'' {{SORTUJ:Grześczak, Marian}} [[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis]] [[Kategoria:Polscy dramaturdzy]] [[Kategoria:Polscy eseiści]] [[Kategoria:Polscy krytycy literaccy]] [[Kategoria:Polscy poeci współcześni]] [[Kategoria:Polscy prozaicy]] [[Kategoria:Polscy tłumacze]] fc0434qzx6j4ydgwawehfjs6vvq4iyl 0 70138 642141 614744 2026-05-06T08:57:58Z Nazwa1234 53893 /* */ 642141 wikitext text/x-wiki [[Plik:Natalia Szroeder, Pokolenia Wolności 02 (cropped).jpg|mały|{{center|Natalia Szroeder (2023)}}]] '''[[w:Natalia Szroeder|Natalia Szroeder]]''' (ur. 1995) – [[Polacy|polska]] piosenkarka. * Kiedy nie wieje, to nie wiem, co robi wiatr<br/>Kiedy cię nie ma, wiem, jaki się robi świat<br/>Już nawet Joji na słuchawkach brzmi jak żart<br/>Siedzę i kręcę w tym slow motion własny płacz<br/>Dziś spadnie deszcz, a później pewnie znowu łzy<br/>Jestem wędrowcem, który biegnie w morzu mgły<br/>Na zewnątrz dobrze, a wszystko w środku drży<br/>Zniknęło słońce i świat nie jest w końcu zły. ** Źródło: utwór ''Jesień'' nagrany wraz z [[Quebonafide]] * Nie chcę stać tu obojętnie tak,<br />Z tobą dzielić świat kolorowych kłamstw. ** Źródło: ''Nie pytaj jak'' * Nie można kochać mnie za mocno<br />Oddani popalonym mostom<br />Chwilami było aż za słodko ** Źródło: ''Błąd'' * Płynie strumyk przez zielony las,<br />Skończył się już dla mnie kawalerski czas. ** Źródło: ''Cicha woda'' {{SORTUJ:Szroeder, Natalia}} [[Kategoria:Polskie piosenkarki]] feat6hf353r3hz8t0hjb9nqw66ww99c 0 72863 642128 2026-05-05T15:05:31Z Franekzpl 60340 Utworzono nową stronę "'''Krwawy południk''' albo '''wieczorna łuna na zachodzie''' – powieść autorstwa [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthy'ego]], wydana w 1985 roku. * Ci, którzy przeżyli, leżeli cicho we wklęsłym pustkowiu i patrzyli, jak rozżarzone do białości gwiazdy rozpruwają mrok. Albo spali z sercem bijącym na obcej ziemi jak pielgrzymi umęczeni na powierzchni planety Anareta, uczepieni bezimienności wirującej wśród nocy. ** Źródło: Rozdział IV * Co to su…" 642128 wikitext text/x-wiki '''Krwawy południk''' albo '''wieczorna łuna na zachodzie''' – powieść autorstwa [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthy'ego]], wydana w 1985 roku. * Ci, którzy przeżyli, leżeli cicho we wklęsłym pustkowiu i patrzyli, jak rozżarzone do białości gwiazdy rozpruwają mrok. Albo spali z sercem bijącym na obcej ziemi jak pielgrzymi umęczeni na powierzchni planety Anareta, uczepieni bezimienności wirującej wśród nocy. ** Źródło: Rozdział IV * Co to suzeren? <br/>Władca. Władca albo król. <br/>To czemu nie mówić władca? <br/>Bo suzeren to szczególny władca. Panuje nawet tam, gdzie są inni władcy. Unieważnia osądy miejscowych. ** Źródło: Rozdział XIV * Człowiek mozoli się, żeby poznać własny umysł, bo do tego nie ma nic, tylko własny umysł. Może poznać swoje serce, ale nie chce tego zrobić. I słusznie. Lepiej tam nie zaglądać. Bo nie jest to serce stworzenia, które by przestrzegało wszystkiego, co Bóg dla niego zamyślił. W najpodlejszym stworzeniu znajdziesz nikczemność, ale gdy Bóg lepił człowieka, diabeł stał obok. Bo człowiek może wszystko. Może zrobić maszynę. I maszynę taką, co sama zrobi drugą maszynę. I czynić może zło, które przetrwa tysiąc lat, nie trzeba go podsysać. ** Źródło: Rozdział II * Człowiek wierzący, że tajemnice świata na zawsze pozostaną ukryte, żyje w otumanieniu i strachu. Zabobon przyczyni się do jego upadku. Deszcz wypłucze jego czyny z kart życia. Ale człowiek, który postanawia wywlec nić porządku z wielkiego gobelinu, na mocy tego postanowienia stanie się panem świata, a stając się nim, będzie mógł kształtować swój los na własnych warunkach. ** Źródło: Rozdział XIV * Człowiek wykuwa własne przeznaczenie, własne i żadne inne, rzekł sędzia. Silna wola lub niewola. Każdy człowiek, który odkryje swoje przeznaczenie i obierze przeciwny kurs, koniec końców dotrze do tego samego miejsca w tym samym czasie, bo przeznaczenie każdego jest wielkie jak świat, który zamieszkuje, i zawiera własne przeciwieństwa. Ta pustynia, na której tak wielu zostało pognębionych, jest bezmierna i woła o wielkość serca, ale w ostatecznym rozrachunku jest pusta. Twarda i jałowa. Jej tworzywem - kamień. ** Źródło: Rozdział XXIII * Dopiero teraz dziecko wyzbywa się wszystkiego, czym kiedyś było. Jego rodowód jest tak odległy jak jego przeznaczenie i na całej kuli ziemskiej nie znalazłaby się druga taka dzika i barbarzyńska kraina, gdzie by się przekonał, czy całe istnienie daje się ukształtować podług woli człowieka i czy jego własne serce nie jest aby ulepione z innej gliny. ** Źródło: Rozdział I * Gniew boży na razie leży uśpiony. Zakryty został milion lat przed nastaniem człowieka i tylko w mocy człowieka jest go obudzić. Piekło nie zapełniło się jeszcze nawet w połowie. Usłyszcie moje słowa. Niesiecie na obczyznę wojnę rozpętaną przez szaleńca. Obudzicie nie tylko psy. ** Źródło: Rozdział III * I tańczą, podłoga z desek dudni pod obcasami, skrzypkowie szczerzą się odrażająco znad pochylonych instrumentów. Nad nimi wszystkimi góruje tańczący nago sędzia, szybko i żwawo poruszając małymi stopami, teraz przyspieszając kroku, kłaniając się damom, ogromny i bezwłosy niczym olbrzymi noworodek. Mówi, że nigdy nie śpi. Że nigdy nie umrze. Dyga przed skrzypkami, pląsa do tyłu, odrzuca głowę, parska głębokim gardłowym śmiechem i jest wielkim ulubieńcem, ten sędzia. Wachluje się kapeluszem, a księżycowa kopuła jego czaszki sunie blada pod światłami, on zaś obraca się, przejmuje skrzypki, wiruje w piruecie, wykonuje jedno pas, dwa pas, tańcząc i grając jednocześnie. Ma lekkie, zwinne stopy. Nigdy nie śpi. Mówi, że nigdy nie umrze. Tańczy w świetle i cieniu i jest wielkim ulubieńcem. Nigdy nie śpi, ten sędzia. Tańczy i tańczy. Mówi, że nigdy nie umrze. ** Źródło: Rozdział XXIII * Liczący setki legion straszydeł, półnagich albo odzianych w szaty attyckie i biblijne, albo stroje rodem z majaków, w zwierzęce skóry i wytworne jedwabie, i strzępy mundurów wciąż zbrukane krwią poprzednich właścicieli, w kaftany zabitych dragonów, kawaleryjskie kurtki z haftkami i galonami, jeden w cylindrze, drugi z parasolką, trzeci w białych pończochach i zakrwawionym welonem ślubnym, niektórzy w piórach żurawi albo hełmach z niewyprawionej skóry ze sterczącymi rogami bizona lub byka, jeden we fraku włożonym tył na przód, a poza tym nagi, inny w zbroi hiszpańskiego konkwistadora, napierśnik i naramienniki pogięte od ciosów maczugi albo rapiera zadanych w innym stuleciu przez ludzi, których kości dawno rozsypały się w proch, wielu z warkoczami splecionymi z włosami zwierząt, aż wlokły się po ziemi, końskie uszy i ogony barwnie przystrojone kawałkami jaskrawych tkanin, jeden na koniu, któremu cały łeb pomalowano karmazynową czerwienią, każda twarz pstra i groteskowa od smug farby, rzekłbyś, oddział konnych klaunów, śmiertelnie zabawnych, wszyscy wyjący w barbarzyńskim języku, atakujący kompanię jak horda z piekieł straszniejszych niż czeluści ognia i siarki z chrześcijańskich podań, wrzeszczący i zawodzący, otuleni dymem jak te ulotne istoty z krain, gdzie oko się gubi, a usta drżą i ociekają śliną. <br/>O mój Boże, powiedział sierżant. <br/>Grad grzechoczących strzał przeszył kompanię, jeźdźcy zachwiali się w siodłach, pospadali na ziemię. Konie stawały dęba i brykały, a mongolskie hordy nad jechały z flanki, wykonały zwrot i rozpędzone natarły włóczniami. ** Źródło: Rozdział IV * Mamy do czynienia z rasą degeneratów, powiedział. Z rasą kundli, niewiele lepszych od czarnuchów. A może wcale nie lepszych. W Meksyku nie ma żadnej władzy. Do diabła z władzą, w Meksyku nie ma nawet Boga. I nigdy nie będzie. Mamy do czynienia z narodem, który w oczywisty sposób nie potrafi sam się rządzić. A wiesz, co się dzieje z narodem, który nie potrafi się rządzić? Otóż to. Zjawiają się inni, którzy będą rządzić za niego. ** Źródło: Rozdział III * Matka, zmarła czternasty już rok, wyhodowała w swoim łonie istotę, która ją uśmierciła. Ojciec nie wymawia jej imienia, dziecko go nie zna. Po tym świecie chodzi jeszcze siostra, której nigdy nie spotka. Patrzy, blady i brudny. Nie potrafi czytać ani pisać i już kiełkuje w nim pociąg do bezmyślnej przemocy. W obliczu tym uobecnia się cała historia, dziecko ojcem mężczyzny. ** Źródło: Rozdział I * Modlił się: Boże Wszechmocny, jeśli to nie jest wbrew twoim wiekuistym zamysłom, zechciej zesłać nam tutaj trochę deszczu. ** Źródło: Rozdział IV * Mój fach? <br/>Z całą pewnością. <br/>A jaki jest mój fach? <br/>Wojna. Twój fach to wojna. Nie mam racji? <br/>A twój niby nie? <br/>Mój też. Jak najbardziej. ** Źródło: Rozdział XVII * Nie masz takiej radości w gospodzie jak na drodze do niej wiodącej (…). ** Źródło: Rozdział III * Nie ma znaczenia, co ludzie myślą o wojnie, odparł sędzia. Wojna przetrwa. Równie dobrze możecie zapytać ludzi, co myślą o kamieniu. Wojna była zawsze. Zanim nastał człowieka, już czekała na niego. Wojna to rzemiosło najwyższej rangi, czekające na swojego najznamienitszego rzemieślnika. Tak było i tak będzie. Tak, nie inaczej. ** Źródło: Rozdział XVII * Ośmiu uszło z życiem. Jego koń, poraniony kilkoma strzałami, padł pod nim w nocy, a pozostali pojechali dalej, wśród nich kapłan. ** Źródło: Rozdział V * Oto natura wojny, której stawką jest zarazem gra, władza i uprawomocnienie. ** Źródło: Rozdział XVII * Owce zgubi się w górach, powiedział. One woła. Czasem matka przyjdzie. Czasem wilk. ** Źródło: Rozdział V * Pili dalej, wiatr dął ulicami, gwiazdy wisiały nisko na zachodnim niebie, a ci trzej młodzi mężczyźni zadarli z innymi, i padły słowa, których nie dało się odwołać, a o świcie dzieciak i starszy szeregowiec uklękli nad chłopakiem z Missouri, który miał na imię Earl, i mówili do niego, ale nie odpowiadał. Leżał w pyle na dziedzińcu. Mężczyźni znikli, znikły kurwy. Jakiś starzec zamiatał klepisko w kantynie. Chłopak leżał na boku w kałuży krwi, z czaszką rozłupaną nie wiadomo przez kogo. ** Źródło: Rozdział III * Prawo moralne to wymysł ludzkości mający na celu ograbienie silnych z korzyścią dla słabych. ** Źródło: Rozdział XVII * Samotny, na wpół obłąkany, o zaczerwienionych oczach – jakby uwięzione były w głowie za pomocą rozżarzonych drucików. ** Źródło: Rozdział II * Sędzia się uśmiechnął. Ludzie rodzą się do gry. Do niczego innego. Każde dziecko wie, że zabawa to szlachetniejsze zajęcie niż praca. Wie też, że wartość lub sens gry nie zawiera się w niej samej, ale w stawce, o jaką się toczy. Żeby gra losowa miała sens, musi zostać zawarty zakład. Gra sportowa wymaga od przeciwników umiejętność i tężyzny, a upokorzenie z powodu porażki i duma ze zwycięstwa stanowią wystarczająco wysoką stawkę, ponieważ zakorzenione są w wartości samych zawodników i ich określają. Bez względu na to, czy będzie to próba losu czy charakteru, wszystkie gry odnoszą się do zasady wojny, bo to, co stawiamy w zakładzie, pochłania grę, gracza, wszystko. ** Źródło: Rozdział XVII * Skoro coś istnieje na tym świecie bez mojej wiedzy, istnieje bez mojej zgody. ** Źródło: Rozdział XIV * Sprzedano ich. Walczyli tam i ginęli, a potem sprzedała ich własna ojczyzna. ** Źródło: Rozdział III * Stali jeden obok drugiego w upale, oszołomieni. Małe ofiary, siedem lub osiem, wisiały powieszone za przekłute od spodu żuchwy na nadłamanych konarach drzewa mesquite, patrząc pustymi oczodołami w nagie niebo. ** Źródło: Rozdział V * (…) śmierć wydawała się jedyną cechą krajobrazu. ** Źródło: Rozdział IV * To, że jakiś człowiek padł w pojedynku, nie świadczy jeszcze, że błądził w swoich poglądach. Natomiast jego udział w tym sprawdzianie dowodzi przyjęcia nowego, szerszego poglądu. Gotowość przeciwników do zaprzestania sporu, uznanego za trywialny, bo taki jest w istocie, i poddania się wyrokowi historycznego absolutu wskazuje wyraźnie, jak mało ważne są ich odrębne stanowiska i jak ogromnie ważna jest różnica między nimi. ** Źródło: Rozdział XVII * Tylko natura może zniewolić człowieka, więc dopiero gdy istnienie ostatniego buty wygnane zostanie z kryjówki i postawione przed nim nagie, wtedy będzie on suzerenem na tej ziemi. ** Źródło: Rozdział XIV * Wielka księga mówi, że ten, kto mieczem wojuje, od miecza ginie, powiedział Murzyn. <br/>Sędzia się uśmiechnął, z twarzą połyskującą od tłuszczu. A który zacny człowiek chciałby inaczej?, spytał. ** Źródło: Rozdział XVII * Wolność ptaków to dla mnie zniewaga. Zamknąłbym wszystkie w ogrodach zoologicznych. ** Źródło: Rozdział XIV [[Kategoria:Nowele]] [[Kategoria:Literatura amerykańska]] swsr6w5wm0493eg5fh1a2si0iq169l9