Wikicytaty plwikiquote https://pl.wikiquote.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Specjalna Dyskusja Użytkownik Dyskusja użytkownika Wikicytaty Dyskusja Wikicytatów Plik Dyskusja pliku MediaWiki Dyskusja MediaWiki Szablon Dyskusja szablonu Pomoc Dyskusja pomocy Kategoria Dyskusja kategorii TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 839 651279 634547 2026-11-06T21:12:11Z ~2026-57355-10 62250 /* Inne */ Cytat z kartki z kalendarza na dzień 11 czerwca 2025 roku. 651279 wikitext text/x-wiki '''[[w:Karl Kraus|Karl Kraus]]''' (1874–1936) – austriacki [[pisarz]] i [[dziennikarz]]. =''Aforyzmy''= Wybrał, przełożył i wstępem opatrzył Marian Dobrosielski, Warszawa 1975. {{IndeksPL}} [[Plik:Karl Kraus by Hermann Schieberth, c. 1920.Jpeg|mały|{{center|Karl Kraus (ok. 1920)}}]] ==A== * Aforyzm nie pokrywa się nigdy z całą prawdą – to pół lub półtorej prawdy. ** Zobacz też: [[aforyzm]], [[prawda]] * Aktorzy efektu zostali wyparci przez aktorów defektu. ==C== * Chciał skazać swą kochankę na wolność. Czegoś takiego kobieta w żadnym wypadku nie zniesie. * Cnota i nałóg są tak spokrewnione jak węgiel i diament. ** ''Tugend und Laster sind verwandt wie Kohle und Diamant.'' (niem.) * Co strawią nauczyciele, to jedzą uczniowie. ** Zobacz też: [[nauczyciel]], [[uczeń]] ==D== * Dla swego wykształcenia pisarz powinien więcej przezywać, niż czytać. Dla swej rozrywki więcej pisać, niż czytać. Wtedy tylko mogą powstawać książki dla nauki i rozrywki czytelników. * DIABEŁ jest optymistą, o ile sądzi, że może ludzi uczynić gorszymi. * Do doskonałości brakowało jej tego, że nie miała wad. ** Zobacz też: [[doskonałość]], [[wada]] * Do pustej głowy wchodzi wiele wiedzy. * Dzielę ludzi, którym się nie kłaniam, na cztery grupy. Są tacy, którym się nie kłaniam, by się nie skompromitować. To jest najprostszy przypadek. Są też tacy, którym się nie kłaniam, by ich nie kompromitować. To wymaga już pewnej uwagi. Są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie nie szkodzić. Z tymi jeszcze większy kłopot. I wreszcie są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie u mnie nie szkodzić. Tutaj należy szczególnie uważać. Posiadam jednak już pewna rutynę i w sposobie, w jaki się nic kłaniam, potrafię tak wyrazić każdy z tych niuansów, że wobec nikogo nie jestem niesprawiedliwy. * Dziewictwo jest ideałem tych, którzy pragną pozbawiać dziewictwa. ** Zobacz też: [[dziewictwo]] * Dzisiejsza literatura to recepty pisane przez choroby. ** Zobacz też: [[literatura]], [[choroba]] ==E== * Erotyka jest przezwyciężeniem przeszkód. Najbardziej ponętną i popularną przeszkodą jest moralność. * Esteta odnosi się do piękna tak, jak pornograf do miłości i jak polityk do życia. ==G== * Gdy znawca kobiet zakocha się, podobny jest do lekarza, który się zarazi. Ryzyko zawodowe. * „Godność” to tryb warunkowy tego, czym się jest rzeczywiście. * Granica austriacka: zaczyna być nastrojowo, należy pilnować kieszeni. Granica włoska: zaczyna być romantycznie, należy pilnować nosa. Granica niemiecka: zaczyna być bezpiecznie, można wypuścić się na przygody. ==I== * Istnieją ludzie, którzy do końca życia maja za złe żebrakowi, że mu nie dali jałmużny. * Istnieją pisarze, którzy już na dwudziestu stronach potrafią wyrazić to, na co zużywam czasami nawet dwa wiersze. * Istnieją w państwie osobistości, o których nic więcej nie wiadomo prócz tego, że nie wolno ich obrażać. ==J== * Jakie to piękne, gdy dziewczyna zapomina, że jest dobrze wychowana. * Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób jest diagnoza. * Język jest matką, a nie służebnicą myśli. * Język matka myśli? Myśl nie zasługa myślącego? O tak, on musi język zapłodnić. * Język niech będzie różdżką wykrywającą źródła myśli. ** Zobacz też: [[język (anatomia)|język]], [[myśl]] ==K== * Kariera jest koniem, który osiąga bramę wieczności bez jeźdźca. * Kary służą do odstraszania tych, którzy nie chcą łamać praw. ** Zobacz też: [[kara]], [[prawo]] * Każde małżeństwo jest mezaliansem. * Każdy absurd ma także swoja logikę. ** Zobacz też: [[absurd]] * Kelner jest człowiekiem, który nosi frak w taki sposób, że się tego nie zauważa. Istnieją natomiast ludzie, którzy gdy tylko włożą frak, wyglądają na kelnerów. Frak nie posiada wiec wartości w żadnym wypadku. ** Zobacz też: [[frak]] * Kobieta musi wyglądać tak mądrze, by jej głupota była miłą niespodzianką. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[mądrość]], [[głupota]] * Kobieta, która lubi mężczyzn, lubi naprawdę tylko jednego mężczyznę. * Kobieta, która nie może być brzydka, nie jest piękna. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[piękno]] * Kobiety mają przynajmniej stroje. Ale czym mogą przykryć swą pustkę mężczyźni? ** Zobacz też: [[mężczyzna]] * Kobiety, z którymi rozmawia się najmniej, są najlepsze. * Kosmetyka – to nauka o kosmosie kobiety. ** Zobacz też: [[kosmos]], [[nauka]] * Krótki termin działa inspirująco na dziennikarza. Gdy ma więcej czasu, pisze gorzej. ==L== * Logika jest wrogiem sztuki, ale sztuce nie wolno być wrogiem logiki. ** Zobacz też: [[logika]], [[sztuka]] ==M== * Malarz bez skrupułów to taki, który pod pozorem, że chce kobietę uwieść, wabi ją do swej pracowni i tam maluje. * Małe dworce są bardzo dumne z tego, że pociągi pospieszne muszą koło nich przejeżdżać. ** Zobacz też: [[dworzec kolejowy]] * Medycyna: pieniądze i życie. ** Zobacz też: [[medycyna]] * Miernota buntuje się przeciwko użyteczności. * Miłość i sztuka nie obejmują tego, co piękne, lecz to, co dzięki objęciu przez nie staje się piękne. * Miłość płciowa jest w teologii grzechem, w prawie niedozwolonym porozumieniem, w medycynie mechaniczną czynnością, filozofia w ogóle czymś takim się nie zajmuje. * Młodzi ludzie dlatego tak dużo mówią o życiu, bo życia nie znają. * Moralna odpowiedzialność jest tym, czego brakuje mężczyźnie, gdy żąda jej od kobiety. ** Zobacz też: [[odpowiedzialność]] * Można wprawdzie kobietę przyłapać ''in flagranti'', lecz zawsze znajdzie ona jeszcze dość czasu, by temu zaprzeczyć. * Muzyka opłukuje wybrzeże myśli. Tylko ten, kto nie posiada stałego lądu, mieszka w muzyce. Najlżejsza melodia budzi myśli, jak najlżejsza kobieta. Komu na nich zbywa, poszukuje ich w muzyce i w kobiecie. Współczesna muzyka jest kobieta, która wyrównuje swoje naturalne braki doskonałym opanowaniem sanskrytu. ==N== * Na snobie nie można polegać. Dzieło, które chwali, może okazać się dobre. * Narkoza: rany bez bólu. Neurastenia: ból bez ran. * Nastrój wiedeńczyków: wieczne strojenie orkiestry. * Nic nie jest bardziej niezgłębione niż powierzchowność kobiety. * Nie do wiary, jak czasem trudno obrócić czyn w myśl! * Nie jest w zwyczaju żenić się z kobietą, która przedtem miała z kimś stosunek. Jest natomiast w zwyczaju mieć stosunek z kobietą, która przedtem wyszła za mąż. * Nie kłaniać się nie wystarcza. Nie kłaniamy się przecież i tym, których nie znamy. * Nie ma nic ponad wierność kobiety, która w każdym położeniu jest przekonana, że nie zdradza swego męża. * Nie mieć żadnej myśli i potrafić to wyrazić – czyni dziennikarza (oto sztuka dziennikarstwa). ** Zobacz też: [[dziennikarz]] * Nie potrafię przez długi okres czasu uwolnić się spod wrażenia, jakie zrobiłem na danej kobiecie. * Niechętnie wtrącam się w swoje prywatne sprawy. * Niejeden już udowodnił przez swych naśladowców, że nie jest oryginałem. * Nocą wszystkie krowy są czarne, również i blondynki. ==O== * Oddziaływanie sztuki jest czymś, co nie ma początku, i dlatego nie ma też końca. ==P== * Panie, wybacz im, albowiem wiedzą, co czynią. * Parlamentaryzm jest skoszarowaniem politycznej prostytucji. * Pisać felieton to tyle co kręcić loki na łysinie. * Polemika jest odwagą, zdradą lub tchórzostwem. * Polityka i teatr: rytm jest wszystkim, treść niczym. * Powiedziała sobie: przespać się z nim, tak – tylko bez żadnej poufałości. * „Prawa kobiet” to obowiązki mężczyzn. * Prędzej wybaczy ci ktoś podłość, której się wobec ciebie dopuścił, niż dobrodziejstwo, którego od ciebie doznał. * Produkcja zbyt wielu pożytecznych rzeczy prowadzi do wytworzenia zbyt wielu bezużytecznych ludzi. ** Zobacz też: [[człowiek]] ==R== * Restauracje to miejsca, w których właściciele witają, goście zamawiają, a kelnerzy jedzą. * Rozbudzeni młodzieńcy – niewyspani mężczyźni. * Rozkosze mężczyzn – cierpienia kobiet. ==S== * Satyry, które rozumie cenzor, słusznie są zakazane. ** Zobacz też: [[satyra]] * Skromność jest prawem artystów, próżność ich obowiązkiem. ** Zobacz też: [[skromność]], [[próżność]], [[obowiązek]] * Stosunek miłosny, który nie pozostał bez następstw. Darował światu dzieło. ==Ś== * Ślepi nie chcą przyznać, że widzę, a głusi twierdzą, że jestem niemy. * Świat chce, abyśmy byli odpowiedzialni wobec niego, a nie wobec siebie. ==T== * Tajemnica agitatora: uczynić się tak głupim, jak jego słuchacze, by uwierzyli, iż są tak mądrzy, jak on. * Tancerki mają seks w nogach, tenorzy w krtani. Dlatego tenorzy rozczarowują kobiety, a tancerki mężczyzn. * Ten przeklęty drań, zawołała, doprowadził mnie do błogosławionego stanu. * To jest przecież ten, który myślał, że zapomniałem, iż go nie znam. ==W== * Wartość wykształcenia objawia się najwyraźniej wtedy, gdy wykształceni wypowiadają się w sprawie, która leży poza sferą ich wykształcenia. * Wiele kobiet chciałoby marzyć z pięknymi mężczyznami bez spania z nimi. Należy im z naciskiem wykazać niemożliwość takiego przedsięwzięcia. * Wojny i księgi handlowe prowadzi się z Bogiem. * Współczesne aktorstwo: dyletanci bez tremy. * Wymagam od miasta, w którym mam mieszkać: asfaltu, kanalizacji, klucza od bramy, ciepłej wody. Dowcipny i kulturalny jestem sam. * Wykształcenie jest tym, co większość z nas otrzymuje, wielu przekazuje dalej, lecz niewielu posiada. ==Z== * Zazdrość jest szczekaniem psa, które wabi złodziei. * Zmysłowość kobiety jest praźródłem, w którym odnawia się intelekt mężczyzny. {{wulgaryzmy}} * Greccy myśliciele czuli się doskonale w towarzystwie dziwek. Germańscy filistrzy nie mogą żyć bez dam. ==''Nachts'' (1918)== * Artystą jest tylko ten, kto z rozwiązania potrafi uczynić zagadkę. ** ''Künstler ist nur einer, der aus der Lösung ein Rätsel machen kann.'' (niem.) ** Źródło: ''[http://www.archive.org/details/nachtskra00krauuoft Nachts]'', Leipzig, Verlag der Schriften von K. Kraus, 1918, s. 53. ** Zobacz też: [[artysta]] * Dyplomacja jest grą w szachy, w której narody dostają mata. ** ''Diplomatie ist ein Schachspiel, bei dem die Völker matt gesetzt werden.'' (niem.) * Przez swoje polityczne blamaże Austria osiągnęła to, że w wielkim świecie zwraca się obecnie na nią uwagę i wreszcie nie miesza się jej z Australią. ** ''Österreich hat durch seine politischen Blamagen erreicht, daß man in der großen Welt auf Öster reich aufmerksam wurde und es endlich einmal nicht mehr mit Australien verwechselt.'' (niem.) ==Inne== * Aforyzm posiada najdłuższy oddech. ** ''Der längste Atem gehört zum Aphorismus.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 300 * Aforyzmu nie można dyktować na maszynę. Trwałoby to zbyt długo. ** ''Einen Aphorismus kann man in keine Schreibmaschine diktieren. Es würde zu lange dauern.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 266 * Gdy zwierzęta ziewają, mają ludzką twarz. * Nadczłowiek jest przedwczesnym ideałem. Zakłada on bowiem istnienie człowieka. ** ''Der Übermensch ist ein verfrühtes Ideal, das den Menschen voraussetzt.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 264/265, s. 24; ''Sprüche und Widersprüche'' {{SORTUJ:Kraus, Karl}} [[Kategoria:Aforyści]] [[Kategoria:Austriaccy prozaicy]] [[Kategoria:Austriaccy dziennikarze]] hhuc9b3nvcknpac59dhe5xlvejy6qy9 651280 651279 2026-11-06T22:07:12Z Swam pl 41038 Anulowano wersję [[Special:Diff/651279|651279]] autorstwa [[Special:Contributions/~2026-57355-10|~2026-57355-10]] ([[User talk:~2026-57355-10|dyskusja]]) - [[Wikicytaty:Weryfikowalność|potrzebne wiarygodne źródło w treści hasła]] 651280 wikitext text/x-wiki '''[[w:Karl Kraus|Karl Kraus]]''' (1874–1936) – austriacki [[pisarz]] i [[dziennikarz]]. =''Aforyzmy''= Wybrał, przełożył i wstępem opatrzył Marian Dobrosielski, Warszawa 1975. {{IndeksPL}} [[Plik:Karl Kraus by Hermann Schieberth, c. 1920.Jpeg|mały|{{center|Karl Kraus (ok. 1920)}}]] ==A== * Aforyzm nie pokrywa się nigdy z całą prawdą – to pół lub półtorej prawdy. ** Zobacz też: [[aforyzm]], [[prawda]] * Aktorzy efektu zostali wyparci przez aktorów defektu. ==C== * Chciał skazać swą kochankę na wolność. Czegoś takiego kobieta w żadnym wypadku nie zniesie. * Cnota i nałóg są tak spokrewnione jak węgiel i diament. ** ''Tugend und Laster sind verwandt wie Kohle und Diamant.'' (niem.) * Co strawią nauczyciele, to jedzą uczniowie. ** Zobacz też: [[nauczyciel]], [[uczeń]] ==D== * Dla swego wykształcenia pisarz powinien więcej przezywać, niż czytać. Dla swej rozrywki więcej pisać, niż czytać. Wtedy tylko mogą powstawać książki dla nauki i rozrywki czytelników. * DIABEŁ jest optymistą, o ile sądzi, że może ludzi uczynić gorszymi. * Do doskonałości brakowało jej tego, że nie miała wad. ** Zobacz też: [[doskonałość]], [[wada]] * Do pustej głowy wchodzi wiele wiedzy. * Dzielę ludzi, którym się nie kłaniam, na cztery grupy. Są tacy, którym się nie kłaniam, by się nie skompromitować. To jest najprostszy przypadek. Są też tacy, którym się nie kłaniam, by ich nie kompromitować. To wymaga już pewnej uwagi. Są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie nie szkodzić. Z tymi jeszcze większy kłopot. I wreszcie są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie u mnie nie szkodzić. Tutaj należy szczególnie uważać. Posiadam jednak już pewna rutynę i w sposobie, w jaki się nic kłaniam, potrafię tak wyrazić każdy z tych niuansów, że wobec nikogo nie jestem niesprawiedliwy. * Dziewictwo jest ideałem tych, którzy pragną pozbawiać dziewictwa. ** Zobacz też: [[dziewictwo]] * Dzisiejsza literatura to recepty pisane przez choroby. ** Zobacz też: [[literatura]], [[choroba]] ==E== * Erotyka jest przezwyciężeniem przeszkód. Najbardziej ponętną i popularną przeszkodą jest moralność. * Esteta odnosi się do piękna tak, jak pornograf do miłości i jak polityk do życia. ==G== * Gdy znawca kobiet zakocha się, podobny jest do lekarza, który się zarazi. Ryzyko zawodowe. * „Godność” to tryb warunkowy tego, czym się jest rzeczywiście. * Granica austriacka: zaczyna być nastrojowo, należy pilnować kieszeni. Granica włoska: zaczyna być romantycznie, należy pilnować nosa. Granica niemiecka: zaczyna być bezpiecznie, można wypuścić się na przygody. ==I== * Istnieją ludzie, którzy do końca życia maja za złe żebrakowi, że mu nie dali jałmużny. * Istnieją pisarze, którzy już na dwudziestu stronach potrafią wyrazić to, na co zużywam czasami nawet dwa wiersze. * Istnieją w państwie osobistości, o których nic więcej nie wiadomo prócz tego, że nie wolno ich obrażać. ==J== * Jakie to piękne, gdy dziewczyna zapomina, że jest dobrze wychowana. * Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób jest diagnoza. * Język jest matką, a nie służebnicą myśli. * Język matka myśli? Myśl nie zasługa myślącego? O tak, on musi język zapłodnić. * Język niech będzie różdżką wykrywającą źródła myśli. ** Zobacz też: [[język (anatomia)|język]], [[myśl]] ==K== * Kariera jest koniem, który osiąga bramę wieczności bez jeźdźca. * Kary służą do odstraszania tych, którzy nie chcą łamać praw. ** Zobacz też: [[kara]], [[prawo]] * Każde małżeństwo jest mezaliansem. * Każdy absurd ma także swoja logikę. ** Zobacz też: [[absurd]] * Kelner jest człowiekiem, który nosi frak w taki sposób, że się tego nie zauważa. Istnieją natomiast ludzie, którzy gdy tylko włożą frak, wyglądają na kelnerów. Frak nie posiada wiec wartości w żadnym wypadku. ** Zobacz też: [[frak]] * Kobieta musi wyglądać tak mądrze, by jej głupota była miłą niespodzianką. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[mądrość]], [[głupota]] * Kobieta, która lubi mężczyzn, lubi naprawdę tylko jednego mężczyznę. * Kobieta, która nie może być brzydka, nie jest piękna. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[piękno]] * Kobiety mają przynajmniej stroje. Ale czym mogą przykryć swą pustkę mężczyźni? ** Zobacz też: [[mężczyzna]] * Kobiety, z którymi rozmawia się najmniej, są najlepsze. * Kosmetyka – to nauka o kosmosie kobiety. ** Zobacz też: [[kosmos]], [[nauka]] * Krótki termin działa inspirująco na dziennikarza. Gdy ma więcej czasu, pisze gorzej. ==L== * Logika jest wrogiem sztuki, ale sztuce nie wolno być wrogiem logiki. ** Zobacz też: [[logika]], [[sztuka]] ==M== * Malarz bez skrupułów to taki, który pod pozorem, że chce kobietę uwieść, wabi ją do swej pracowni i tam maluje. * Małe dworce są bardzo dumne z tego, że pociągi pospieszne muszą koło nich przejeżdżać. ** Zobacz też: [[dworzec kolejowy]] * Medycyna: pieniądze i życie. ** Zobacz też: [[medycyna]] * Miernota buntuje się przeciwko użyteczności. * Miłość i sztuka nie obejmują tego, co piękne, lecz to, co dzięki objęciu przez nie staje się piękne. * Miłość płciowa jest w teologii grzechem, w prawie niedozwolonym porozumieniem, w medycynie mechaniczną czynnością, filozofia w ogóle czymś takim się nie zajmuje. * Młodzi ludzie dlatego tak dużo mówią o życiu, bo życia nie znają. * Moralna odpowiedzialność jest tym, czego brakuje mężczyźnie, gdy żąda jej od kobiety. ** Zobacz też: [[odpowiedzialność]] * Można wprawdzie kobietę przyłapać ''in flagranti'', lecz zawsze znajdzie ona jeszcze dość czasu, by temu zaprzeczyć. * Muzyka opłukuje wybrzeże myśli. Tylko ten, kto nie posiada stałego lądu, mieszka w muzyce. Najlżejsza melodia budzi myśli, jak najlżejsza kobieta. Komu na nich zbywa, poszukuje ich w muzyce i w kobiecie. Współczesna muzyka jest kobieta, która wyrównuje swoje naturalne braki doskonałym opanowaniem sanskrytu. ==N== * Na snobie nie można polegać. Dzieło, które chwali, może okazać się dobre. * Narkoza: rany bez bólu. Neurastenia: ból bez ran. * Nastrój wiedeńczyków: wieczne strojenie orkiestry. * Nic nie jest bardziej niezgłębione niż powierzchowność kobiety. * Nie do wiary, jak czasem trudno obrócić czyn w myśl! * Nie jest w zwyczaju żenić się z kobietą, która przedtem miała z kimś stosunek. Jest natomiast w zwyczaju mieć stosunek z kobietą, która przedtem wyszła za mąż. * Nie kłaniać się nie wystarcza. Nie kłaniamy się przecież i tym, których nie znamy. * Nie ma nic ponad wierność kobiety, która w każdym położeniu jest przekonana, że nie zdradza swego męża. * Nie mieć żadnej myśli i potrafić to wyrazić – czyni dziennikarza (oto sztuka dziennikarstwa). ** Zobacz też: [[dziennikarz]] * Nie potrafię przez długi okres czasu uwolnić się spod wrażenia, jakie zrobiłem na danej kobiecie. * Niechętnie wtrącam się w swoje prywatne sprawy. * Niejeden już udowodnił przez swych naśladowców, że nie jest oryginałem. * Nocą wszystkie krowy są czarne, również i blondynki. ==O== * Oddziaływanie sztuki jest czymś, co nie ma początku, i dlatego nie ma też końca. ==P== * Panie, wybacz im, albowiem wiedzą, co czynią. * Parlamentaryzm jest skoszarowaniem politycznej prostytucji. * Pisać felieton to tyle co kręcić loki na łysinie. * Polemika jest odwagą, zdradą lub tchórzostwem. * Polityka i teatr: rytm jest wszystkim, treść niczym. * Powiedziała sobie: przespać się z nim, tak – tylko bez żadnej poufałości. * „Prawa kobiet” to obowiązki mężczyzn. * Prędzej wybaczy ci ktoś podłość, której się wobec ciebie dopuścił, niż dobrodziejstwo, którego od ciebie doznał. * Produkcja zbyt wielu pożytecznych rzeczy prowadzi do wytworzenia zbyt wielu bezużytecznych ludzi. ** Zobacz też: [[człowiek]] ==R== * Restauracje to miejsca, w których właściciele witają, goście zamawiają, a kelnerzy jedzą. * Rozbudzeni młodzieńcy – niewyspani mężczyźni. * Rozkosze mężczyzn – cierpienia kobiet. ==S== * Satyry, które rozumie cenzor, słusznie są zakazane. ** Zobacz też: [[satyra]] * Skromność jest prawem artystów, próżność ich obowiązkiem. ** Zobacz też: [[skromność]], [[próżność]], [[obowiązek]] * Stosunek miłosny, który nie pozostał bez następstw. Darował światu dzieło. ==Ś== * Ślepi nie chcą przyznać, że widzę, a głusi twierdzą, że jestem niemy. * Świat chce, abyśmy byli odpowiedzialni wobec niego, a nie wobec siebie. ==T== * Tajemnica agitatora: uczynić się tak głupim, jak jego słuchacze, by uwierzyli, iż są tak mądrzy, jak on. * Tancerki mają seks w nogach, tenorzy w krtani. Dlatego tenorzy rozczarowują kobiety, a tancerki mężczyzn. * Ten przeklęty drań, zawołała, doprowadził mnie do błogosławionego stanu. * To jest przecież ten, który myślał, że zapomniałem, iż go nie znam. ==W== * Wartość wykształcenia objawia się najwyraźniej wtedy, gdy wykształceni wypowiadają się w sprawie, która leży poza sferą ich wykształcenia. * Wiele kobiet chciałoby marzyć z pięknymi mężczyznami bez spania z nimi. Należy im z naciskiem wykazać niemożliwość takiego przedsięwzięcia. * Wojny i księgi handlowe prowadzi się z Bogiem. * Współczesne aktorstwo: dyletanci bez tremy. * Wymagam od miasta, w którym mam mieszkać: asfaltu, kanalizacji, klucza od bramy, ciepłej wody. Dowcipny i kulturalny jestem sam. * Wykształcenie jest tym, co większość z nas otrzymuje, wielu przekazuje dalej, lecz niewielu posiada. ==Z== * Zazdrość jest szczekaniem psa, które wabi złodziei. * Zmysłowość kobiety jest praźródłem, w którym odnawia się intelekt mężczyzny. {{wulgaryzmy}} * Greccy myśliciele czuli się doskonale w towarzystwie dziwek. Germańscy filistrzy nie mogą żyć bez dam. ==''Nachts'' (1918)== * Artystą jest tylko ten, kto z rozwiązania potrafi uczynić zagadkę. ** ''Künstler ist nur einer, der aus der Lösung ein Rätsel machen kann.'' (niem.) ** Źródło: ''[http://www.archive.org/details/nachtskra00krauuoft Nachts]'', Leipzig, Verlag der Schriften von K. Kraus, 1918, s. 53. ** Zobacz też: [[artysta]] * Dyplomacja jest grą w szachy, w której narody dostają mata. ** ''Diplomatie ist ein Schachspiel, bei dem die Völker matt gesetzt werden.'' (niem.) * Przez swoje polityczne blamaże Austria osiągnęła to, że w wielkim świecie zwraca się obecnie na nią uwagę i wreszcie nie miesza się jej z Australią. ** ''Österreich hat durch seine politischen Blamagen erreicht, daß man in der großen Welt auf Öster reich aufmerksam wurde und es endlich einmal nicht mehr mit Australien verwechselt.'' (niem.) ==Inne== * Aforyzm posiada najdłuższy oddech. ** ''Der längste Atem gehört zum Aphorismus.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 300 * Aforyzmu nie można dyktować na maszynę. Trwałoby to zbyt długo. ** ''Einen Aphorismus kann man in keine Schreibmaschine diktieren. Es würde zu lange dauern.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 266 * Nadczłowiek jest przedwczesnym ideałem. Zakłada on bowiem istnienie człowieka. ** ''Der Übermensch ist ein verfrühtes Ideal, das den Menschen voraussetzt.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 264/265, s. 24; ''Sprüche und Widersprüche'' {{SORTUJ:Kraus, Karl}} [[Kategoria:Aforyści]] [[Kategoria:Austriaccy prozaicy]] [[Kategoria:Austriaccy dziennikarze]] aa643i9yqjf1d958f0jqfpl6gc183fx 651281 651280 2026-11-06T22:09:27Z Swam pl 41038 formatowanie 651281 wikitext text/x-wiki '''[[w:Karl Kraus|Karl Kraus]]''' (1874–1936) – austriacki [[pisarz]] i [[dziennikarz]]. ==''Aforyzmy''== Wybrał, przełożył i wstępem opatrzył Marian Dobrosielski, Warszawa 1975. {{IndeksPL}} [[Plik:Karl Kraus by Hermann Schieberth, c. 1920.Jpeg|mały|{{center|Karl Kraus (ok. 1920)}}]] ===A=== * Aforyzm nie pokrywa się nigdy z całą prawdą – to pół lub półtorej prawdy. ** Zobacz też: [[aforyzm]], [[prawda]] * Aktorzy efektu zostali wyparci przez aktorów defektu. ===C=== * Chciał skazać swą kochankę na wolność. Czegoś takiego kobieta w żadnym wypadku nie zniesie. * Cnota i nałóg są tak spokrewnione jak węgiel i diament. ** ''Tugend und Laster sind verwandt wie Kohle und Diamant.'' (niem.) * Co strawią nauczyciele, to jedzą uczniowie. ** Zobacz też: [[nauczyciel]], [[uczeń]] ===D=== * Dla swego wykształcenia pisarz powinien więcej przezywać, niż czytać. Dla swej rozrywki więcej pisać, niż czytać. Wtedy tylko mogą powstawać książki dla nauki i rozrywki czytelników. * DIABEŁ jest optymistą, o ile sądzi, że może ludzi uczynić gorszymi. * Do doskonałości brakowało jej tego, że nie miała wad. ** Zobacz też: [[doskonałość]], [[wada]] * Do pustej głowy wchodzi wiele wiedzy. * Dzielę ludzi, którym się nie kłaniam, na cztery grupy. Są tacy, którym się nie kłaniam, by się nie skompromitować. To jest najprostszy przypadek. Są też tacy, którym się nie kłaniam, by ich nie kompromitować. To wymaga już pewnej uwagi. Są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie nie szkodzić. Z tymi jeszcze większy kłopot. I wreszcie są tacy, którym się nie kłaniam, by sobie u mnie nie szkodzić. Tutaj należy szczególnie uważać. Posiadam jednak już pewna rutynę i w sposobie, w jaki się nic kłaniam, potrafię tak wyrazić każdy z tych niuansów, że wobec nikogo nie jestem niesprawiedliwy. * Dziewictwo jest ideałem tych, którzy pragną pozbawiać dziewictwa. ** Zobacz też: [[dziewictwo]] * Dzisiejsza literatura to recepty pisane przez choroby. ** Zobacz też: [[literatura]], [[choroba]] ===E=== * Erotyka jest przezwyciężeniem przeszkód. Najbardziej ponętną i popularną przeszkodą jest moralność. * Esteta odnosi się do piękna tak, jak pornograf do miłości i jak polityk do życia. ===G=== * Gdy znawca kobiet zakocha się, podobny jest do lekarza, który się zarazi. Ryzyko zawodowe. * „Godność” to tryb warunkowy tego, czym się jest rzeczywiście. * Granica austriacka: zaczyna być nastrojowo, należy pilnować kieszeni. Granica włoska: zaczyna być romantycznie, należy pilnować nosa. Granica niemiecka: zaczyna być bezpiecznie, można wypuścić się na przygody. ===I=== * Istnieją ludzie, którzy do końca życia maja za złe żebrakowi, że mu nie dali jałmużny. * Istnieją pisarze, którzy już na dwudziestu stronach potrafią wyrazić to, na co zużywam czasami nawet dwa wiersze. * Istnieją w państwie osobistości, o których nic więcej nie wiadomo prócz tego, że nie wolno ich obrażać. ===J=== * Jakie to piękne, gdy dziewczyna zapomina, że jest dobrze wychowana. * Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób jest diagnoza. * Język jest matką, a nie służebnicą myśli. * Język matka myśli? Myśl nie zasługa myślącego? O tak, on musi język zapłodnić. * Język niech będzie różdżką wykrywającą źródła myśli. ** Zobacz też: [[język (anatomia)|język]], [[myśl]] ===K=== * Kariera jest koniem, który osiąga bramę wieczności bez jeźdźca. * Kary służą do odstraszania tych, którzy nie chcą łamać praw. ** Zobacz też: [[kara]], [[prawo]] * Każde małżeństwo jest mezaliansem. * Każdy absurd ma także swoja logikę. ** Zobacz też: [[absurd]] * Kelner jest człowiekiem, który nosi frak w taki sposób, że się tego nie zauważa. Istnieją natomiast ludzie, którzy gdy tylko włożą frak, wyglądają na kelnerów. Frak nie posiada wiec wartości w żadnym wypadku. ** Zobacz też: [[frak]] * Kobieta musi wyglądać tak mądrze, by jej głupota była miłą niespodzianką. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[mądrość]], [[głupota]] * Kobieta, która lubi mężczyzn, lubi naprawdę tylko jednego mężczyznę. * Kobieta, która nie może być brzydka, nie jest piękna. ** Zobacz też: [[kobieta]], [[piękno]] * Kobiety mają przynajmniej stroje. Ale czym mogą przykryć swą pustkę mężczyźni? ** Zobacz też: [[mężczyzna]] * Kobiety, z którymi rozmawia się najmniej, są najlepsze. * Kosmetyka – to nauka o kosmosie kobiety. ** Zobacz też: [[kosmos]], [[nauka]] * Krótki termin działa inspirująco na dziennikarza. Gdy ma więcej czasu, pisze gorzej. ===L=== * Logika jest wrogiem sztuki, ale sztuce nie wolno być wrogiem logiki. ** Zobacz też: [[logika]], [[sztuka]] ===M=== * Malarz bez skrupułów to taki, który pod pozorem, że chce kobietę uwieść, wabi ją do swej pracowni i tam maluje. * Małe dworce są bardzo dumne z tego, że pociągi pospieszne muszą koło nich przejeżdżać. ** Zobacz też: [[dworzec kolejowy]] * Medycyna: pieniądze i życie. ** Zobacz też: [[medycyna]] * Miernota buntuje się przeciwko użyteczności. * Miłość i sztuka nie obejmują tego, co piękne, lecz to, co dzięki objęciu przez nie staje się piękne. * Miłość płciowa jest w teologii grzechem, w prawie niedozwolonym porozumieniem, w medycynie mechaniczną czynnością, filozofia w ogóle czymś takim się nie zajmuje. * Młodzi ludzie dlatego tak dużo mówią o życiu, bo życia nie znają. * Moralna odpowiedzialność jest tym, czego brakuje mężczyźnie, gdy żąda jej od kobiety. ** Zobacz też: [[odpowiedzialność]] * Można wprawdzie kobietę przyłapać ''in flagranti'', lecz zawsze znajdzie ona jeszcze dość czasu, by temu zaprzeczyć. * Muzyka opłukuje wybrzeże myśli. Tylko ten, kto nie posiada stałego lądu, mieszka w muzyce. Najlżejsza melodia budzi myśli, jak najlżejsza kobieta. Komu na nich zbywa, poszukuje ich w muzyce i w kobiecie. Współczesna muzyka jest kobieta, która wyrównuje swoje naturalne braki doskonałym opanowaniem sanskrytu. ===N=== * Na snobie nie można polegać. Dzieło, które chwali, może okazać się dobre. * Narkoza: rany bez bólu. Neurastenia: ból bez ran. * Nastrój wiedeńczyków: wieczne strojenie orkiestry. * Nic nie jest bardziej niezgłębione niż powierzchowność kobiety. * Nie do wiary, jak czasem trudno obrócić czyn w myśl! * Nie jest w zwyczaju żenić się z kobietą, która przedtem miała z kimś stosunek. Jest natomiast w zwyczaju mieć stosunek z kobietą, która przedtem wyszła za mąż. * Nie kłaniać się nie wystarcza. Nie kłaniamy się przecież i tym, których nie znamy. * Nie ma nic ponad wierność kobiety, która w każdym położeniu jest przekonana, że nie zdradza swego męża. * Nie mieć żadnej myśli i potrafić to wyrazić – czyni dziennikarza (oto sztuka dziennikarstwa). ** Zobacz też: [[dziennikarz]] * Nie potrafię przez długi okres czasu uwolnić się spod wrażenia, jakie zrobiłem na danej kobiecie. * Niechętnie wtrącam się w swoje prywatne sprawy. * Niejeden już udowodnił przez swych naśladowców, że nie jest oryginałem. * Nocą wszystkie krowy są czarne, również i blondynki. ===O=== * Oddziaływanie sztuki jest czymś, co nie ma początku, i dlatego nie ma też końca. ===P=== * Panie, wybacz im, albowiem wiedzą, co czynią. * Parlamentaryzm jest skoszarowaniem politycznej prostytucji. * Pisać felieton to tyle co kręcić loki na łysinie. * Polemika jest odwagą, zdradą lub tchórzostwem. * Polityka i teatr: rytm jest wszystkim, treść niczym. * Powiedziała sobie: przespać się z nim, tak – tylko bez żadnej poufałości. * „Prawa kobiet” to obowiązki mężczyzn. * Prędzej wybaczy ci ktoś podłość, której się wobec ciebie dopuścił, niż dobrodziejstwo, którego od ciebie doznał. * Produkcja zbyt wielu pożytecznych rzeczy prowadzi do wytworzenia zbyt wielu bezużytecznych ludzi. ** Zobacz też: [[człowiek]] ===R=== * Restauracje to miejsca, w których właściciele witają, goście zamawiają, a kelnerzy jedzą. * Rozbudzeni młodzieńcy – niewyspani mężczyźni. * Rozkosze mężczyzn – cierpienia kobiet. ===S=== * Satyry, które rozumie cenzor, słusznie są zakazane. ** Zobacz też: [[satyra]] * Skromność jest prawem artystów, próżność ich obowiązkiem. ** Zobacz też: [[skromność]], [[próżność]], [[obowiązek]] * Stosunek miłosny, który nie pozostał bez następstw. Darował światu dzieło. ===Ś=== * Ślepi nie chcą przyznać, że widzę, a głusi twierdzą, że jestem niemy. * Świat chce, abyśmy byli odpowiedzialni wobec niego, a nie wobec siebie. ===T=== * Tajemnica agitatora: uczynić się tak głupim, jak jego słuchacze, by uwierzyli, iż są tak mądrzy, jak on. * Tancerki mają seks w nogach, tenorzy w krtani. Dlatego tenorzy rozczarowują kobiety, a tancerki mężczyzn. * Ten przeklęty drań, zawołała, doprowadził mnie do błogosławionego stanu. * To jest przecież ten, który myślał, że zapomniałem, iż go nie znam. ===W=== * Wartość wykształcenia objawia się najwyraźniej wtedy, gdy wykształceni wypowiadają się w sprawie, która leży poza sferą ich wykształcenia. * Wiele kobiet chciałoby marzyć z pięknymi mężczyznami bez spania z nimi. Należy im z naciskiem wykazać niemożliwość takiego przedsięwzięcia. * Wojny i księgi handlowe prowadzi się z Bogiem. * Współczesne aktorstwo: dyletanci bez tremy. * Wymagam od miasta, w którym mam mieszkać: asfaltu, kanalizacji, klucza od bramy, ciepłej wody. Dowcipny i kulturalny jestem sam. * Wykształcenie jest tym, co większość z nas otrzymuje, wielu przekazuje dalej, lecz niewielu posiada. ===Z=== * Zazdrość jest szczekaniem psa, które wabi złodziei. * Zmysłowość kobiety jest praźródłem, w którym odnawia się intelekt mężczyzny. {{wulgaryzmy}} * Greccy myśliciele czuli się doskonale w towarzystwie dziwek. Germańscy filistrzy nie mogą żyć bez dam. ==''Nachts'' (1918)== * Artystą jest tylko ten, kto z rozwiązania potrafi uczynić zagadkę. ** ''Künstler ist nur einer, der aus der Lösung ein Rätsel machen kann.'' (niem.) ** Źródło: ''[http://www.archive.org/details/nachtskra00krauuoft Nachts]'', Leipzig, Verlag der Schriften von K. Kraus, 1918, s. 53. ** Zobacz też: [[artysta]] * Dyplomacja jest grą w szachy, w której narody dostają mata. ** ''Diplomatie ist ein Schachspiel, bei dem die Völker matt gesetzt werden.'' (niem.) * Przez swoje polityczne blamaże Austria osiągnęła to, że w wielkim świecie zwraca się obecnie na nią uwagę i wreszcie nie miesza się jej z Australią. ** ''Österreich hat durch seine politischen Blamagen erreicht, daß man in der großen Welt auf Öster reich aufmerksam wurde und es endlich einmal nicht mehr mit Australien verwechselt.'' (niem.) ==Inne== * Aforyzm posiada najdłuższy oddech. ** ''Der längste Atem gehört zum Aphorismus.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 300 * Aforyzmu nie można dyktować na maszynę. Trwałoby to zbyt długo. ** ''Einen Aphorismus kann man in keine Schreibmaschine diktieren. Es würde zu lange dauern.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 266 * Nadczłowiek jest przedwczesnym ideałem. Zakłada on bowiem istnienie człowieka. ** ''Der Übermensch ist ein verfrühtes Ideal, das den Menschen voraussetzt.'' (niem.) ** Źródło: „Fackel” nr 264/265, s. 24; ''Sprüche und Widersprüche'' {{SORTUJ:Kraus, Karl}} [[Kategoria:Aforyści]] [[Kategoria:Austriaccy prozaicy]] [[Kategoria:Austriaccy dziennikarze]] ktfm6kc6y9k71uz2ch6vwddv4ontcl3 0 4974 651276 637730 2026-11-06T19:10:21Z ~2026-59059-84 62321 /* K */ dodanie przysłowia 651276 wikitext text/x-wiki '''[[w:Polska|Polska]]''' – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. {{IndeksPL}} [[Plik:EU location POL.png|mały|{{center|Polska na mapie Europy}}]] ==A== {{osobne|Przysłowia polskie/A}} * A kto nie wypije, tego we dwa kije. ** Opis: Fragment piosenki ''Pije Kuba do Jakuba''. ** Źródło: Oskar Kolberg, ''[https://polona.pl/item-view/f92ae25f-266a-4649-94bf-c907958a2fbc?page=8 Lud : jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Ser. 6, Krakowskie. Cz. 2]'', Fundusz J. R. Lubomirskiego, Kraków 1873, [https://polona.pl/item-view/f92ae25f-266a-4649-94bf-c907958a2fbc?page=339 s.&nbsp; 320]. ** Wariant: A kto z nami nie wypije – tego we dwa kije. *** Źródło: utwór ''Prawy do lewego'', sł. Kayah, muz. Goran Bregović, w: ''Kayah i Bregović'' (album CD), ZIC ZAC i BMG Poland, 1999. ** Zobacz też: [[alkohol]], [[picie]], [[kij]] * Aby do wiosny! ** Opis: Wyrażenie przysłowiowe popularne zwłaszcza w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', red. Julian Krzyżanowski i in., tom 3., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972, s.&nbsp;712. ** Zobacz też: [[wiosna]] * Albo rybki, albo akwarium. ** Źródło: Grzegorz Szpila, ''Krótko o przysłowiu'', Collegium Columbinum, 2003, s. 122. ** Zobacz też: [[alternatywa]], [[ryba]] * Apetyt rośnie w miarę jedzenia. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;419. ** Zobacz też: [[apetyt]], [[jedzenie]] * Atak jest najlepszą obroną. ** Zobacz też: [[taktyka]], [[walka]] ==B== {{osobne|Przysłowia polskie/B}} * Baba z wozu, koniom lżej. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], wyd. Druk. E. Skiwskiego, Warszawa 1889–94, s.6. ** Zobacz też: [[baba]], [[koń]], [[wóz]] * Bez Boga ani do proga. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 31. ** Zobacz też: [[Bóg]] * Bez ciekawości nie ma mądrości. ** Źródło: Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, ''Słownik frazeologiczny...'', op. cit., s. 431. ** Zobacz też: [[ciekawość]], [[mądrość]] * Bez pracy nie ma kołaczy. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 429. ** Zobacz też: [[praca]] * Biednemu zawsze wiatr w oczy. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 22. ** Zobacz też: [[bieda]], [[oczy]] * Bliższa koszula ciału. ** Źródło: ''[https://wsjp.pl/ Wielki słownik języka polskiego]'' [online], red. Piotr Żmigrodzki i in., Instytut Języka Polskiego PAN, hasło ''[https://wsjp.pl/haslo/podglad/1464/blizsza-koszula-cialu Bliższa koszula ciału]''. ** Wariant: Bliższa ciału koszula, niż sukmana. *** Źródło: Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, ''Słownik frazeologiczny...'', op. cit., s. 431. ** Wariant: Bliższa koszula ciału, niżeli suknia. *** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 229. ** Zobacz też: [[ciało]], [[koszula]] * Bogatemu diabeł dzieci kołysze. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 27. ** Zobacz też: [[bogactwo]], [[dziecko]] * Bóg dał, Bóg wziął. ** Opis: parafraza Hi 1, 21 ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;419. ** Zobacz też: [[Bóg]] * Burza w szklance wody. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;18. ** Zobacz też: [[burza]], [[woda]] * Być kulą u nogi. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, op.&nbsp; cit., s.&nbsp;125. ** Zobacz też: [[ciężar]] ==C== {{osobne|Przysłowia polskie/C}} * Chcesz być bogatym, bądź siedem lat świnią. ** Zobacz też: [[świnia]] * Chcesz się dowiedzieć prawdy o sobie, pokłóć się z przyjacielem. ** Zobacz też: [[kłótnia]], [[prawda]] * Chłop robotny i baba pyskata zawojują pół świata. * Choćby i najtęższa zima – tylko do wiosny trzyma. ** Zobacz też: [[zima]] * Choćbyś miał złota skrzynie, śmierci się nie wywiniesz. * Choćbyś uciekał przez góry, las – śmierć do ciebie zdąży na czas. * Chodź, chlebie, zjem ciebie. * Chrzest polewaj wodą, wesele – wódką, a pogrzeb – łzami. * Chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat! * Ciasno w głowie, przestronno w gębie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Ciemnota – gorsza od zbrodni. * Cieszyć się jak Ruski z roweru. * Co cię nie zabije, to cię wzmocni. * Co dwie głowy, to nie jedna. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co głupi straci, tym się mądry wzbogaci. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co jeden polepszy, to drugi popieprzy. * Co jeden rok płaci, to drugi rok traci. * Co jedna głowa wymyśli, to druga odmyśli. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co jednemu swawola, to drugiemu niewola. * Co komu pisane, to go nie minie. * Co lato odkłada, to zima przejada. * Co łysemu po grzebieniu!? * Co ma piernik do wiatraka? * Co nie siłą, to rozumem. * Co powiesz w sekrecie, to wiedzą w całym powiecie. * Co robisz? Drzwi do lasu. * Co się nie najesz, to się i nie naliżesz. * Co się źle zaczyna, to się dobrze kończy. * Co w czyim sercu na dnie, to wódka wywiedzie snadnie. * Co w kobiecym sercu na dnie, to i diabeł nie odgadnie. * Co za dużo – to niezdrowo. * Co zaszkodziło, to nauczyło. * Co zima przychłodzi, lato wynagrodzi. * Cymbał im puściejszy w środku, tym głośniej dzwoni. * Czapka na uchu, a wesz na brzuchu. * Czego nie można zmienić, to trzeba polubić. * Czego się Jaś nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 180. * Czego się nauczymy, tego nam nikt nie wydrze. * Czego wiosna nie zasiała – jesień nie urodzi. * Człek zdechnie, a robota zostanie. * Człowiek dla drugich ma rozum, a dla siebie głupi. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Człowiekowi w życiu nie potrzeba więcej: serce do kochania, rozum do myślenia i do pracy ręce. * Czuć się jak ryba w wodzie. * Czyja kosa pierwsza, tego miedza szersza. * Czyj nasiew, tego plon. * Czyja rola, tego wola. * Czy się stoi, czy się leży – jakaś forsa się należy. * Czy to z góry, czy pod górę – furman patrzy w końską dziurę. ==D== {{osobne|Przysłowia polskie/D}} * Deszcze listopadowe budzą wiatry grudniowe. * Dla chcącego nic trudnego. * Dla głupiego każdy dzień święto. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dlatego dwie uszy, jeden język dano, iżby mniej mówiono, a więcej słuchano. * Długa do mądrości droga przez nauki, krótsza przez przykłady. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Do ludzi po naukę, do matki po koszulę. * Do Rzymu przez Krym. * Dobra głupiemu rada – mądrego z głupim zwada. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dobra gospodyni dom wesołym czyni. * Dobra jest zupa z bobra, a jeszcze lepsza z wieprza. * Dobre wychowanie – wrócić rano na śniadanie. * Dobry chleb i z ości, jak się kto przepości. * Dobry początek to połowa roboty. * Dobry uczynek straconym nie bywa. ** Źródło: Julian Krzyżanowski [w:] ''Nowa Księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich. W oparciu o dzieło Samuela Adalberga.'', Warszawa 1970, s. 578 * Dobry zwyczaj – nie pożyczaj, jak oddaje, jeszcze łaje. * Dobry zwyczaj – nie pożyczaj, jeszcze lepszy – nie oddawaj. * Drzewa umierają, stojąc. * Drzwi mogą być albo otwarte, albo zamknięte; trzeciej możliwości nie ma. * Dwóch głupich: jeden, co daje, drugi, co nie bierze. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dziad, jak odżyje, to cię torbą zabije. * Dzieci i ryby głosu nie mają. * Dzień świętego Alojzego przyczynia wina dobrego. ==G== {{osobne|Przysłowia polskie/G}} * (My tu) Gadu gadu, (a) chłop śliwki rwie. * Gadać z nim – to jak plewy młócić. * Gadał dziad do obrazu, a obraz doń ani razu. * Gdy Andrzej (30 XI) się zjawi, to i ziemię postawi. * Gdy jeleń wejdzie w moją puszczę, to jeleń mój. ** Zobacz też: [[jeleń]], [[puszcza]] * Gdy kota nie ma, myszy harcują. * Gdy kwiecień chmurny, a maj z wiatrami – dobry rok przed nami. * Gdy luty zimny i suchy, sierpień będzie gorący. * Gdy na Wawrzyńca (10 VIII) słota trzyma, do Gromnic (2 II) lekka zima. * Gdy pada w dniu świętej Anny, pada aż do Zuzanny. * Gdy przyjdzie święty Antoni, znać jabłuszko na jabłoni. * Gdy sierpień wrzos rozwija, jesień krótka, szybko mija. * Gdy się człowiek spieszy, to się diabeł cieszy. * Gdy w sierpniu z północy dmucha, zwykle nastaje posucha. * Gdy Zielona Matka [15 VIII] deszcz przynosi, to zwykle na Narodzenie Matki [8 IX] rosi. * Gdy na Gromniczną roztaje, rzadkie będą urodzaje. * Gdy po lipcu gorącym sierpień się ochłodzi, zima twarda i z wielkim śniegiem chodzi. * Gdy pszczoła w kwietniu nieruchliwa – wiosna mokra bywa. * Gdy Trzej Królowie ciepłem darzą, gospodarze o wiośnie gwarzą. * Gdy Wielki Piątek ponury, Wielkanoc bez chmury. * Gdy wrzesień bez deszczów będzie, w zimie wiatru pełno wszędzie. * Gdyby babcia miała drucik, to by była radiem. * Gdyby babcia miała wąsy, to by była dziadkiem. * Gdyby ciocia miała wąsy, byłaby wujaszkiem. * Gdyby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała. * Gdzie cztery nianie, tam dziecko bez nosa. * Gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą. * Gdzie dwóch Polaków, tam trzy zdania (opinie). * Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta. * Gdzie głowa rządzi, tam człowiek nie błądzi. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie kura gdacze, tam kogut milczy. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), ''verso'' okładki przedniej. ** Zobacz też: [[kogut]], [[kura]], [[milczenie]] * Gdzie moda panią, rozum sługą. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie moda w mowie, tam pustka w głowie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie są mądrzy, tam muszą być i mędrkowie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie siła głów do rady i siła rąk do wykonania, tam sprawy oporem idą. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie siła włada – rozumu „nie nada”. * Gdzie Słowianin, tam i pieśni. * Głaszcz chama, to cię kopnie. Kopnij chama, to cię pogłaszcze. * Głowa warta kapelusza, a kapelusz wart niewiele. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głową ludzie i rządy stoją. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głowy się trzymaj, byś nie stracił głowy. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupcy wiążą węzły, a mędrcy je rozwiązują. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi a mocny bywa owocny. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi marzy o bogactwie, a mądry o szczęściu. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi nie jest ten, co się głupim robi, ale ten, co swojej roboty nie umie dobrze przedstawić. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi, jak chce kogo pochwalić, jeszcze zgani. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiec głową naprzód wszędzie wpada. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiec głupca, a diabeł diabła chwali. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiego i bieda nie nauczy rozumu. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupota ludzka nie ma granic. * Gorzkie lekarstwo słodko leczy. * Gość w dom, Bóg w dom. * Groźniejsze jest wojsko jeleni przy lwie hetmanie niż wojsko lwów przy hetmanie jeleniu. ** Zobacz też: [[hetman]], [[lew]], [[wojsko]] * Grzmot listopada dużo zboża zapowiada. ==H== * Habit nie czyni mnicha. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;169. ** Zobacz też: [[habit]], [[mnich]] * Hannibal przeszedł Alpy. ** Opis: O spóźnionych nowinach. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;170. ** Zobacz też: [[Hannibal]] * Hetmanem wojsko stoi. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;172. ** Zobacz też: [[hetman]], [[wojsko]] * Historia jest mistrzynią życia. ** ''Historia est magistra vitae'' (łac.) ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', tom 1., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969, s.&nbsp;784. ** Zobacz też: [[historia]] * Honor nie kapota, nie zmyjesz zeń błota. ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', tom 1., op.&nbsp;cit., s.&nbsp;787. ** Zobacz też: [[honor]] * Hulaj dusza bez kontusza, szukaj pana bez żupana. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;173. ** Zobacz też: [[dusza]], [[kontusz]] * Hulaj dusza, piekła nie ma. ** Źródło: Dobrosława Świerczyńska, ''Przysłowia są… na wszystko'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s.&nbsp;365. ** Zobacz też: [[piekło]] * Hulaj duszo, piekło gore! ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s. =&nbsp;174. * Hulaj, duszo, pókiś młoda. * Husarz prosi Boga o wojnę, a lekarz o febrę. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 174. ** Zobacz też: [[Bóg]], [[medycyna]], [[wojna]] ==I== * I ja waść, i ty waść, a kto będzie świnie paść? * I koń hardo stąpa, gdy w bogatym rzędzie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 218. * I kwaśne jabłko robak toczy. * I na równej drodze można się potknąć. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 107. * I prosię jak młode, to ładne. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 437. ** Zobacz też: [[młodość]], [[świnia]], [[uroda]] * Im dalej w las, tym więcej drzew. * Im dąb starszy, tym korzeń twardszy. * Im bucik starszy, tym bardziej nosa zadziera! * Im kto mniej wart, tym wyżej głowę nosi. * Im kto więcej ma, tym więcej chce. * Im mniej wiesz, tym spokojniej śpisz. * Im pies mniej szczeka, tym bardziej gryzie. * Im więcej w grudniu pogody, tym więcej wiosną wody. * Im wyżej siedzisz, z tym większym hukiem zlecisz. * Idzie luty, obuj/podkuj buty. ==J== * Jajko mądrzejsze od kury. * Jak baba zechce, to da i przez dziurkę od klucza. * Jak Bóg zagrzmi, to chłop do pacierza. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 34. * Jak cię widzą, tak cię piszą. * Jak gospodarz gościnny, to i ściany się rozszerzają. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 154. * Jak kamień w wodę. * Jak krew w piach. * Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie. * Jaka marchew, taka nać – taka córka jaka mać, jakie drzewo, taki klin – jaki ojciec, taki syn. * Jak na świętego Antoniego chmurki, to z ziemniakami na górki. * Jak nie ma panny Marianny, dobra i Maryśka. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 289. * Jak nie ma w domu chłopa, zgłupieje i Penelopa. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 10. ** Zobacz też: [[chłop]], [[dom]], [[głupota]], [[Penelopa]] * Jak pies je, to nie szczeka, bo mu miska ucieka. * Jak się cenisz, tak cię cenią. * Jak się chce psa uderzyć, kij się znajdzie. * Jak się człowiek śpieszy, to się diabeł cieszy. * Jak się matka z córką zgłosi, tak się koniec grudnia nosi. * Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma. * Jak się powiedziało „a”, trzeba powiedzieć „b”. * Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz. * Jak spadać, to z dobrego konia. * Jak suka nie da, to pies nie weźmie. * Jak trwoga, to do Boga. * Jak ty komu, tak on tobie. * Jak wilk komarowi pomoże, to komar i konia zmoże. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 215. * Jak za króla Sasa. Jedz, pij i popuszczaj pasa. * Jaka matka, taka natka. * Jaka głowa, taka mowa. * Jaka praca, taka płaca. * Jaka ziemia, taka góra, jaka matka, taka córa. * Jaki wół, taka skóra, jaka mać, taka córa. ** Źródło: ''[[Krzyżacy (powieść)]], ''rozdział 16 * Jakie drzewo, taki klin, jaki ojciec, taki syn. * Jakie jabłko, taka skórka, jaka matka, taka córka. * Jakie pytanie, taka odpowiedź. * Jakie „Szczęść Boże”, takie „Bóg zapłać”. * Jakie życie, taka śmierć. * Jaki korzeń, taka nać, taka córka, jaka mać. ** Autor: [[Władysław Reymont]] ** Źródło: ''Leksykon złotych myśli'', wyboru dokonał Krzysztof Nowak * Jaki pan, taki kram. * Jeden byka doi, drugi sito podstawia! * Jedna jaskółka wiosny nie czyni. * Jednym uchem wchodzi, a drugim wychodzi. * Jesień tego nie zrodzi, czego wiosna nie zasiała. * Jeszcze się taki nie urodził, co by każdemu dogodził. * Jeśli moje zdanie, dobrze mówisz, Janie. * Jeśli nie potrafisz, nie pchaj się na afisz. ** Zobacz też: [[afisz]] * Jeśli wejdziesz miedzy wrony, musisz krakać jak i one. * Jeżeli pszczoła w styczniu z ula wylatuje, rzadko pomyślny rok nam obiecuje. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 529. ==K== * Kapelusik z piórami, a wszy wyłażą dziurami. * Kapelusz sombrero, a w kieszeni zero. * Karp – ryba, jeleń – zwierzyna. ** Zobacz też: [[karp]], [[ryba]], [[zwierzę]] * Kawałek chleba nie spadnie z nieba – pracą na niego zarobić trzeba. * Każda broń palna raz do roku strzela * Każda krowa swoje cielę liże. ** Zobacz też: [[cielę]], [[krowa]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 243. * Każda pliszka swój ogonek chwali. * Każde błoto ma swego diabła. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 25. * Każde grabie do siebie grabią. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 157. * Każdy jest kowalem swego losu. * Każdy kij ma dwa końce. * Każdy kogut na swych śmieciach śmielszy. * Każdy ma to, na co sobie zasłużył. * Każdy się drapie, gdzie go świerzbi. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 106. * Kiedy Pan Bóg zamyka wszystkie drzwi, zawsze zostawia jakieś uchylone okno. * Kiedy styczeń najmroźniejszy, wtedy roczek najpłodniejszy. * Kiedy w styczniu lato, w lecie zima za to. * Kląć jak szewc. * Kłamstwo ma krótkie nogi. * Kobiety płaczą przed ślubem, a mężczyźni po ślubie. ** Zobacz też: [[ślub]] * Kochajmy się jak bracia, liczmy się jak Żydzi. * Kochanego ciała nigdy za wiele. * Kochanie gorzej jak więzienie: z więzienia wyzwolą, z kochania nie zdolą. * Kogo nie boli, temu powoli. * Kogo Pan Bóg chce zgubić, temu najpierw rozum odbiera. * Kogo Pan Bóg kocha, temu krzyżyk daje. * Kogut myślał o niedzieli, a w sobotę łeb ucięli. * Kombinuje jak koń pod górę. * Komu księżyc świeci, temu i gwiazdy błyszczą. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 250. * Komu w drogę, temu czas. * Koniec języka za przewodnika. * Kowal zawinił, cygana powiesili. * Kruk krukowi oka nie wykole. * Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje. * Krzykiem skrzypiec nie nastroisz. * Kto chleba nie chce, nie wart i kołacza. * Kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera. * Kto do ciebie z kamieniem – ty do niego z chlebem. * Kto do stołu nakrywa, głodny nie bywa. * Kto gardzi chlebem, nie będzie miał i bułki. * Kto nie ma nic, nie ma nic do stracenia. * Kto nie pracuje ten nie je. * Kto sieje jarke tatarke i proso, to chodzi boso. * Kto nie widział ołtarza, i piecu się kłania. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 360. * Kto nie winien – ten się bać nie powinien, kto nabroił – niech się boi. * Kto nigdy głodu nie czuje, temu i nie smakuje. * Kto ma dużo roli – ten się najada do woli, kto ma mórg niewiele – temu głód przyjacielem. * Kto ma księdza w rodzie, tego bieda nie ubodzie. * Kto ma morgi, krowy, świnie, tego zawsze głód ominie. * Kto ma pobrzękacze, ma i posługacze. * Kto ma pszczoły ten ma miód, kto ma dzieci ten ma smród. * Kto ma wioski, ma troski. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 592. * Kto ma złota worek, przed tym wszystkie drzwi otworem. * Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie. * Kto mieszka nad Obrą doi krówkę dobrą. ** przysłowie wielkopolskie, J. Burszta, ''Kultura ludowa wielkopolski'' * Kto na końcu wygrywa, bierze pieniądze. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 618. * Kto nie skropił chleba łzami/potem, nie będzie miał apetytu. * Kto pierwszy, ten lepszy. * Kto po wódce wylewny, u tego sekret niepewny. * Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. * Kto pyta, ten nie błądzi. * Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. * Kto rano wstaje, ten jest niewyspany. * Kto raz z diabłem płynął, musi go zawsze wozić. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 93. * Kto sieje wiatr, ten zbiera burze. * Kto się buduje, procesuje i leczy, tego bieda ćwiczy. * Kto się ceni, ten się leni. * Kto się czubi, ten się lubi. * Kto się mądrzejszym czuje, ten głupszemu ustępuje. * Kto się przerzuci z wódki na mleko, nie pociągnie daleko. * Kto skończył siew, może spać do żniw. * Kto w błoto wpadnie, ten suchy nie wstanie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 25. * Kto w cudzej stodole młóci, i w jego odmłócą. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 524. * Kto wysoko lata, ten nisko siada. * Kto występnym przebacza, ten niewinnych będzie karał. * Kto zakosztuje dobrego, nie patrzy na biedniejszego. * Kto ze sobą nosi, nikogo nie prosi. * Kto ziarno sieje, ten przed burzą zwieje. * Kuj żelazo, póki gorące. * Kwiecień – plecień, co przeplata, trochę zimy, trochę lata. * Kwiecień, gdy deszczem plecie, maj wystroi w kwiecie. * Konia kują, żaba nogę podstawia. * Kto uczy z duszy, w uczniu coś ruszy. ==L== * Leje jak z cebra. * Lepiej „być”, niż „mieć”. * Lepiej być pięknym i bogatym, niż brzydkim i biednym. * Lepiej byle jak siedzieć niż dobrze stać. * Lepiej dmuchać na zimne niż się gorącym sparzyć. * Lepiej dać kije stu niewinnym jak puścić płazem jednemu winnemu. * Lepiej dosadzić niż przesadzić. * Lepiej dźwigać jak ścigać. * Lepiej mieć co zdjąć niż nie mieć czego założyć. * Lepiej nie dolać jak przelać. * Lepiej nie dosolić niż przesolić. * Lepiej nie grzeszyć niż do pokuty śpieszyć. * Lepiej nosić niż prosić. * Lepiej późno niż wcale. * Lepiej się ukłonić głowie niż ogonowi. * Lepiej z mądrym pieczeń obracać, niż z głupim ją jeść. ** Zobacz też: [[pieczeń]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 146. * Lepiej z mądrym zgubić niż z głupim znaleźć. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 146. * Lepiej ze swoimi płakać niż z obcymi skakać. * Lepiej zjeść i odchorować niż się miałoby zmarnować. * Lepiej zrozumieć mało niż zrozumieć źle. * Lepiej żałować, że się coś zrobiło, niż żałować, że się nic nie zrobiło. * Lepiej żartować niż chorować. * Lepiej że na głowie niż w głowie łyso. * Lepsza cnota niż wóz złota. * Lepsza jedna panna niż cztery wdowy. * Lepsza u matki polewka niż u obcych marcepany. * Lepsza byle jaka prawda niż dobre kłamstwo. * Lepsze dziś jajko niż jutro kokosza. * Lepsze jedno lato jak dwie zimy. * Lepsze jest wrogiem dobrego. * Lepsze swoje na smole niż czyje w rosole. * Lepszy chleb z solą z dobrą wolą niż marcepan z niewolą. * Lepszy dukat przed procesem, niźli trzy po procesie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 436. * Lepszy funt rozumu niż cetnar dowcipu. ** Zobacz też: [[rozum]], [[dowcip]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 473. * Lepszy gram handlu niż kilo roboty. * Lepszy mądry wróg niż głupi przyjaciel. * Lepszy na wolności kąsek lada jaki niźli w niewoli przysmaki. * Lepszy rydz niż nic. * Lepszy własny chleb niż pożyczona bułka. * Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. * Lepszy wróbel w ręku niż cietrzew na sęku. * Lepszy żywy lis niż martwy lew. * Licho nie śpi. ==Ł== * Ładna buzia to połowa posagu. * Ładnej twarzy i w garnku do twarzy. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 46. ** Zobacz też: [[garnek]], [[twarz]] * Ładnemu we wszystkim ładnie. * Ładny kwiatek krótko przy drodze stoi. * Łagodność uśmierza ból. * Łagodność wszystkiego dokaże. * Łaska pańska na pstrym koniu chadza/jeździ. * Łatwiej brać niż dać. * Łatwiej coś zganić niż zrobić. * Łatwiej kołek obcinkować niż go później pogrubasić. * Łatwiej komu radzić niż dopomóc. * Łatwiej nauczyć się kląć niż czytać. * Łatwiej obiecać niż dotrzymać. * Łatwiej pałac skrytykować niż psu budę postawić. * Łatwiej popsuć niż naprawić. * Łatwiej słuchać niż rozkazywać. * Łatwiej sto pcheł upilnować niż jednej dziewczyny. * Łatwiej wojnę zacząć niż ją skończyć. * Łatwiej z góry jak pod górę. * Łatwiej zranić niż leczyć. * Łatwo być hojnym z cudzego. * Łatwo cudzym szafować. * Łatwo przyszło – łatwo poszło. * Łatwowierność rodzi oszustów. ** Zobacz też: [[łatwowierność]] * Łut szczęścia lepszy, niż cetnar rozumu. * Łyżka dziegciu beczkę miodu zepsuje. ==M== * Ma coś z rycerza – zakuty łeb. * Maj z grzmotami – rok dobry przed nami. * Małe dzieci – mały kłopot, duże dzieci – duży kłopot. * Małe pieski najwięcej szczekają. ** Zobacz też: [[pies]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 395. * Mały kieliszek nie dojdzie do kiszek. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 50. ** Zobacz też: [[kieliszek]], [[toast]] * Masz babo placek. * Mądra matka dba o swe córki. * Mądrej głowie dość dwie słowie. * Mądrej głowy włos się nie trzyma. * Mądry głupiemu zawsze ustępuje. * Mądry Polak po szkodzie. * Mężczyzna powinien być tylko trochę ładniejszy od diabła. ** Źródło: Helena Grochola-Szczepanek, ''Kobiecość, męskość czy może płeć komplementarna i neutralna?'', „Alma Mater” nr 101, marzec 2008, s. 64. * Miłe złego początki. * Mnich tak odpowiada, jak mu opat śpiewa. * Modli się pod figurą, a diabła ma za skórą. * Mokry deszczu się nie boi! * Mowa jest srebrem, a milczenie złotem. * Mówił dziad do obrazu, a ten do niego ani razu. * Mieć dwie lewe ręce. * Miłość od pierwszego wejrzenia. * Mój dom jest moją twierdzą. * Muru głową nie przebije, a morza nikt nie wypije. * Myślał indyk o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścieli. ==N== {{Osobne|Przysłowia polskie/N}} {{:Przysłowia_polskie/N}} ==O== * O pieniądzach się nie mówi, pieniądze się ma. * Obijać się jak Żyd po pustym sklepie. * Od piwa głowa się kiwa. * Od starych kruków młode uczą się krakać. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 686. * Od wódki rozum krótki. * Od przybytku głowa nie boli. * Od Sasa do Lasa. * Ogień i woda, dobrzy słudzy, lecz źli gospodarze. * Od świętej Anki zimne wieczory, chłodne poranki. * Oliwa sprawiedliwa, zawsze na wierzch wypływa. ==P== {{Osobne|Przysłowia polskie/P}} {{:Przysłowia_polskie/P}} ==R== * Rób a rób, zarobisz na grób. * Raz na ruski rok. * Ranne wstawanie i wczesna żeniaczka jeszcze nikomu nie zaszkodziły. * Raz na wozie, raz pod wozem. * Ręka rękę myje. * Reguła prosta, że aż osłupia: kto się wymądrza, ten się wygłupia. * Rozmówił się jak gęś z prosięciem. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 472. * Rozżarzony topór trudno powiesić na haku. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 38. ** Zobacz też: [[trud]] ==S== {{Osobne|Przysłowia polskie/S}} {{:Przysłowia_polskie/S}} ==Ś== * Ściany mają uszy. * Ślepy afekt i pamięć z człowieka wywlecze. * Ślusarz zawinił, a kowala powiesili. * Śmiałby się człowiek dookoła głowy żeby nie uszy. * Śmiech to zdrowie. * Śmieje się jak głupi do sera. * Śmierć i żona od Boga przeznaczona. * Śniadanie zjedz sam, obiadem podziel się z przyjacielem, a kolację daj wrogowi. * Śpiesz się powoli. * Świat i kalesony * Święta Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka. * Święta, Święta i... po Świętach. * Święty Alojzy miód w plastrach dojrzy. * Święty Antoni o gryce siać przypomni. * Święty Antoni od zguby broni. * Święty Antoni złodziei goni. * Świnia się nie myje – i żyje. ==T== {{Osobne|Przysłowia polskie/T}} {{:Przysłowia_polskie/T}} ==U== {{Osobne|Przysłowia polskie/U}} {{:Przysłowia_polskie/U}} ==W== {{osobne|Przysłowia polskie/W}} {{:Przysłowia polskie/W}} ==Z== {{Osobne|Przysłowia polskie/Z}} {{:Przysłowia_polskie/Z}} ==Ź== * Źle się w marcu urodzić, bo trudno takiemu dogodzić. ==Ż== * Żebro Adamowe nie przynosi tak wiele pożytku jak szkody. * Żeby ciocia miała wąsy, toby była wujkiem. * Żeby dać, trzeba mać. * Żeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała. * Żeby nie sęk, to by była dziura. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 57. ** Zobacz też: [[dziura]] * Żeby nie ten „dech”, toby człowiek zdechł. * Żyd żyda, ksiądz księdza o sto mil zwietrzy. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 658. ==Ludowe (o pogodzie) – z imionami== * Agnieszka li łaskawa, wkrótce w polu zabawa; Agnieszka li nielusa, jeszcze zimie pokusa. ** Opis: Anielusa – niełaskawa, nielitościwa. * Agnieszka łaskawa puszcza skowronka z rękawa. * Bartłomiej (ci) zwiastuje, jaka jesień następuje, i czy w przyszłym latku dożyjesz dostatku. ** Inna wersja: Bartłomiej zwiastuje, jaka jesień następuje. * Bartłomieja cały wrzesień naśladuje, i z nim jesień. * Bartłomieja świętego dzień w jakiej zostaje porze, taką jesień bez ochyby daje. * Choć dziś Anastazy, pal w piecu dwa razy. ** Zobacz też: [[Anastazy]] * Deszcz św. Jana obiecuje mokre żniwa. * Deszcz w św. Floriana, skrzynia groszem napchana. * Gdy na św. Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie. ** Inna wersja: Gdy w św. Barbarę gęś po stawie chodzi, w Boże Narodzenie pływać po nim się godzi. * Gdy na św. Bernarda ziemia twarda, zima będzie harda. * Gdy przyjdzie św. Agnieszka, przebije lód ogonem pliszka. * Gdy się deszcz w święto Jana opuści obfity, po nim w kilka dni, wierz mi, bywa pozbyty. * Gdy w dzień Adama i Ewy mróz i pięknie, zima wcześnie pęknie. * Gdy w św. Barbarę ostre mrozy, to na zimę gotuj wozy; a gdy roztajanie, każ opatrzyć sanie. * Jak na św. Agnieszkę mróz, to wygryzki do nawozu włóż. * Jak w świętą Annę deszcz pada, to robak orzechy zjada. * Jaki Bartek niesie dzień, takąć będzie i jesień. ** Inna wersja: Jaki Bartek niesie dzień, takąż będzie i jesień. * Jaki Bartek, taki wrzesień, jaki Marcin, taka zima. * Jeśli na Agnieszkę pochmurno, to o len nie trudno; a jeśli jasno, to o len ciasno. * Jeśli święta Agnieszka wypuści skowronka z mieszka, to już zima na ziemi długo nie pomieszka. * Jeżeli w dzień św. Jacka deszcz nie pada, będzie jesień sucha. * Kiedy na św. Barbarę błoto, będzie zima jak złoto. * Kiedy w św. Barbarę mróz, to chłopie sanie na górę włóż. ** Inne wersje: Gdy na św. Barbarę mróz, sanie na górę włóż, a szykuj dobry wóz.<br />Kiedy w św. Barbarę mróz, to szukaj chłopie dobry wóz.<br />Kiedy w św. Barbarę mróz, to szykuj chłopie dobry wóz. * Na Bartłomieja jeleń w wodę wskoczy. ** Zobacz też: [[Bartłomiej]], [[woda]] * Na dzień św. Doroty ma być śniega nad płoty. * Na Kazimiera zima umiera. * Na św. Agatę wysuszysz na słońcu szmatę. * Na św. Agnieszkę, wychodzi woda na ścieżkę. * Na św. Ambroży poprawiają się mrozy. * Na św. Annę mrowiska, szukaj w zimie ogniska. * Na św. Barbarę, jeżeli mróz i pogoda, zima będzie lekka i bez śniegu. * Na św. Bartłomieja mroźnej zimy jest nadzieja. * Na św. Franciszka zielenią się łany i ze swego zimowiska wracają bociany. * Na św. Grzegorza zima idzie do morza. ** Inne wersje: Na św. Grzegorza idą rzeki do morza.<br />Na św. Grzegorza pójdzie zima do morza.<br />Jak odwilż na św. Grzegorza, to pójdzie zima do morza.<br />Na św. Grzegorza ucieka śnieg do morza. * Od św. Agnieszki już posprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi, szczep gonty i dęgi; radź o drzewie, o stodole, nawozy też wywóź w pole. * Od świętej Anki zimne wieczory i ranki. * Od św. Anki zimne poranki. * Od św. Anny nie doczeka południa deszcz poranny. * Po św. Agacie wyschnie bielizna na płocie. * Po św. Agnieszce napije się wół na ścieżce. * Po św. Ewie chodzi się w cholewie. * Po św. Bartłomieju z łyżki deszczu ceber błota. * Serwacy, Pankracy, Bonifacy – zły na ogród chłopacy. * Susza w św. Bartłomieja, mroźnej zimy jest nadzieja. * Św. Barbara chłopa utopi, albo umrozi. * Św. Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie. * Św. Barbara po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie. ** Inna wersja: Święto Barbary po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie. * Św. Hanna, to już jesienna panna. * Św. Agnieszki, pół zimy końskiej. * Św. Bartłomiej pogodny, jesień pogodna. * Św. Zofija kłosy rozwija. * W dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty. {{wulgaryzmy}} * Baba śląska: w barach szeroka, w dupie wąska. * Brudny jakby się z gównem bił. * Choćby skały srały. * Ciemno jak w dupie u Murzyna. * Czy kłak czy wełna – byle dupa pełna. * Głowa niemiecka a dupa radziecka. * Gówno lepiej obejść, jak ruszyć. * Jak nie urok, to sraczka. * Jak się nie odwrócić – zawsze dupa z tyłu. * Każde gówno źle pachnie. * Mów do słupa, a słup dupa. * Mów do dupy to cię osra. * Myśleć jak z gówna skórkę ściągnąć. * Na św. Bartłomiej z dupą pod płomień! * Nie ma większego gałgana jak z gnoja wyjdzie na pana. * Nie rozrabiaj, nie podskakuj, siedź na dupie i przytakuj. * Nie widziała dupa słońca, zagorzała od miesiąca. * Pasuje jak kij do dupy. * Po co jesz? I tak gówno z tego masz. * Samotny jak palec w dupie. * Śpiewa jakby mu sierp z dupy ciągnął. * Srała, grała, dupy nie widziała. * Swoje – do kupki, czyje – do dupki. * Szkoda, to jest jak krowa do studni nasra: ani wody ani gówna nie ma. * Taki z niego muzykant jak z koziego ogona klarnet, a z koziej dupy trąba. * To nie sztuka zabić kruka, ale gołą dupą jeża. * Własne gówno nie śmierdzi. * Wódka i dupka zrobią z chłopa trupka. * Wyżej dupy nie przeskoczysz (podskoczysz). ==Zobacz też== {{Wikisłownik|Aneks:Przysłowia polskie - indeks tematyczny}} {{Wikisłownikkat|Polskie przysłowia}} * [[sentencje łacińskie]] [[Kategoria:Język polski]] [[Kategoria:Przysłowia polskie|!]] m7obgmlu2gk7bm0nyaroyzxjomo94kq 651278 651276 2026-11-06T19:30:10Z Swam pl 41038 Anulowano wersję [[Special:Diff/651276|651276]] autorstwa [[Special:Contributions/~2026-59059-84|~2026-59059-84]] ([[User talk:~2026-59059-84|dyskusja]]) - [[Wikicytaty:Weryfikowalność|nowy cytat bez źródła]] 651278 wikitext text/x-wiki '''[[w:Polska|Polska]]''' – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. {{IndeksPL}} [[Plik:EU location POL.png|mały|{{center|Polska na mapie Europy}}]] ==A== {{osobne|Przysłowia polskie/A}} * A kto nie wypije, tego we dwa kije. ** Opis: Fragment piosenki ''Pije Kuba do Jakuba''. ** Źródło: Oskar Kolberg, ''[https://polona.pl/item-view/f92ae25f-266a-4649-94bf-c907958a2fbc?page=8 Lud : jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Ser. 6, Krakowskie. Cz. 2]'', Fundusz J. R. Lubomirskiego, Kraków 1873, [https://polona.pl/item-view/f92ae25f-266a-4649-94bf-c907958a2fbc?page=339 s.&nbsp; 320]. ** Wariant: A kto z nami nie wypije – tego we dwa kije. *** Źródło: utwór ''Prawy do lewego'', sł. Kayah, muz. Goran Bregović, w: ''Kayah i Bregović'' (album CD), ZIC ZAC i BMG Poland, 1999. ** Zobacz też: [[alkohol]], [[picie]], [[kij]] * Aby do wiosny! ** Opis: Wyrażenie przysłowiowe popularne zwłaszcza w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', red. Julian Krzyżanowski i in., tom 3., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972, s.&nbsp;712. ** Zobacz też: [[wiosna]] * Albo rybki, albo akwarium. ** Źródło: Grzegorz Szpila, ''Krótko o przysłowiu'', Collegium Columbinum, 2003, s. 122. ** Zobacz też: [[alternatywa]], [[ryba]] * Apetyt rośnie w miarę jedzenia. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;419. ** Zobacz też: [[apetyt]], [[jedzenie]] * Atak jest najlepszą obroną. ** Zobacz też: [[taktyka]], [[walka]] ==B== {{osobne|Przysłowia polskie/B}} * Baba z wozu, koniom lżej. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], wyd. Druk. E. Skiwskiego, Warszawa 1889–94, s.6. ** Zobacz też: [[baba]], [[koń]], [[wóz]] * Bez Boga ani do proga. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 31. ** Zobacz też: [[Bóg]] * Bez ciekawości nie ma mądrości. ** Źródło: Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, ''Słownik frazeologiczny...'', op. cit., s. 431. ** Zobacz też: [[ciekawość]], [[mądrość]] * Bez pracy nie ma kołaczy. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 429. ** Zobacz też: [[praca]] * Biednemu zawsze wiatr w oczy. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 22. ** Zobacz też: [[bieda]], [[oczy]] * Bliższa koszula ciału. ** Źródło: ''[https://wsjp.pl/ Wielki słownik języka polskiego]'' [online], red. Piotr Żmigrodzki i in., Instytut Języka Polskiego PAN, hasło ''[https://wsjp.pl/haslo/podglad/1464/blizsza-koszula-cialu Bliższa koszula ciału]''. ** Wariant: Bliższa ciału koszula, niż sukmana. *** Źródło: Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, ''Słownik frazeologiczny...'', op. cit., s. 431. ** Wariant: Bliższa koszula ciału, niżeli suknia. *** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 229. ** Zobacz też: [[ciało]], [[koszula]] * Bogatemu diabeł dzieci kołysze. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 27. ** Zobacz też: [[bogactwo]], [[dziecko]] * Bóg dał, Bóg wziął. ** Opis: parafraza Hi 1, 21 ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;419. ** Zobacz też: [[Bóg]] * Burza w szklance wody. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s.&nbsp;18. ** Zobacz też: [[burza]], [[woda]] * Być kulą u nogi. ** Źródło: ''Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem'', oprac. Elżbieta Sobol, op.&nbsp; cit., s.&nbsp;125. ** Zobacz też: [[ciężar]] ==C== {{osobne|Przysłowia polskie/C}} * Chcesz być bogatym, bądź siedem lat świnią. ** Zobacz też: [[świnia]] * Chcesz się dowiedzieć prawdy o sobie, pokłóć się z przyjacielem. ** Zobacz też: [[kłótnia]], [[prawda]] * Chłop robotny i baba pyskata zawojują pół świata. * Choćby i najtęższa zima – tylko do wiosny trzyma. ** Zobacz też: [[zima]] * Choćbyś miał złota skrzynie, śmierci się nie wywiniesz. * Choćbyś uciekał przez góry, las – śmierć do ciebie zdąży na czas. * Chodź, chlebie, zjem ciebie. * Chrzest polewaj wodą, wesele – wódką, a pogrzeb – łzami. * Chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat! * Ciasno w głowie, przestronno w gębie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Ciemnota – gorsza od zbrodni. * Cieszyć się jak Ruski z roweru. * Co cię nie zabije, to cię wzmocni. * Co dwie głowy, to nie jedna. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co głupi straci, tym się mądry wzbogaci. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co jeden polepszy, to drugi popieprzy. * Co jeden rok płaci, to drugi rok traci. * Co jedna głowa wymyśli, to druga odmyśli. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Co jednemu swawola, to drugiemu niewola. * Co komu pisane, to go nie minie. * Co lato odkłada, to zima przejada. * Co łysemu po grzebieniu!? * Co ma piernik do wiatraka? * Co nie siłą, to rozumem. * Co powiesz w sekrecie, to wiedzą w całym powiecie. * Co robisz? Drzwi do lasu. * Co się nie najesz, to się i nie naliżesz. * Co się źle zaczyna, to się dobrze kończy. * Co w czyim sercu na dnie, to wódka wywiedzie snadnie. * Co w kobiecym sercu na dnie, to i diabeł nie odgadnie. * Co za dużo – to niezdrowo. * Co zaszkodziło, to nauczyło. * Co zima przychłodzi, lato wynagrodzi. * Cymbał im puściejszy w środku, tym głośniej dzwoni. * Czapka na uchu, a wesz na brzuchu. * Czego nie można zmienić, to trzeba polubić. * Czego się Jaś nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał. ** Źródło: Samuel Adalberg, ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 180. * Czego się nauczymy, tego nam nikt nie wydrze. * Czego wiosna nie zasiała – jesień nie urodzi. * Człek zdechnie, a robota zostanie. * Człowiek dla drugich ma rozum, a dla siebie głupi. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Człowiekowi w życiu nie potrzeba więcej: serce do kochania, rozum do myślenia i do pracy ręce. * Czuć się jak ryba w wodzie. * Czyja kosa pierwsza, tego miedza szersza. * Czyj nasiew, tego plon. * Czyja rola, tego wola. * Czy się stoi, czy się leży – jakaś forsa się należy. * Czy to z góry, czy pod górę – furman patrzy w końską dziurę. ==D== {{osobne|Przysłowia polskie/D}} * Deszcze listopadowe budzą wiatry grudniowe. * Dla chcącego nic trudnego. * Dla głupiego każdy dzień święto. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dlatego dwie uszy, jeden język dano, iżby mniej mówiono, a więcej słuchano. * Długa do mądrości droga przez nauki, krótsza przez przykłady. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Do ludzi po naukę, do matki po koszulę. * Do Rzymu przez Krym. * Dobra głupiemu rada – mądrego z głupim zwada. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dobra gospodyni dom wesołym czyni. * Dobra jest zupa z bobra, a jeszcze lepsza z wieprza. * Dobre wychowanie – wrócić rano na śniadanie. * Dobry chleb i z ości, jak się kto przepości. * Dobry początek to połowa roboty. * Dobry uczynek straconym nie bywa. ** Źródło: Julian Krzyżanowski [w:] ''Nowa Księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich. W oparciu o dzieło Samuela Adalberga.'', Warszawa 1970, s. 578 * Dobry zwyczaj – nie pożyczaj, jak oddaje, jeszcze łaje. * Dobry zwyczaj – nie pożyczaj, jeszcze lepszy – nie oddawaj. * Drzewa umierają, stojąc. * Drzwi mogą być albo otwarte, albo zamknięte; trzeciej możliwości nie ma. * Dwóch głupich: jeden, co daje, drugi, co nie bierze. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Dziad, jak odżyje, to cię torbą zabije. * Dzieci i ryby głosu nie mają. * Dzień świętego Alojzego przyczynia wina dobrego. ==G== {{osobne|Przysłowia polskie/G}} * (My tu) Gadu gadu, (a) chłop śliwki rwie. * Gadać z nim – to jak plewy młócić. * Gadał dziad do obrazu, a obraz doń ani razu. * Gdy Andrzej (30 XI) się zjawi, to i ziemię postawi. * Gdy jeleń wejdzie w moją puszczę, to jeleń mój. ** Zobacz też: [[jeleń]], [[puszcza]] * Gdy kota nie ma, myszy harcują. * Gdy kwiecień chmurny, a maj z wiatrami – dobry rok przed nami. * Gdy luty zimny i suchy, sierpień będzie gorący. * Gdy na Wawrzyńca (10 VIII) słota trzyma, do Gromnic (2 II) lekka zima. * Gdy pada w dniu świętej Anny, pada aż do Zuzanny. * Gdy przyjdzie święty Antoni, znać jabłuszko na jabłoni. * Gdy sierpień wrzos rozwija, jesień krótka, szybko mija. * Gdy się człowiek spieszy, to się diabeł cieszy. * Gdy w sierpniu z północy dmucha, zwykle nastaje posucha. * Gdy Zielona Matka [15 VIII] deszcz przynosi, to zwykle na Narodzenie Matki [8 IX] rosi. * Gdy na Gromniczną roztaje, rzadkie będą urodzaje. * Gdy po lipcu gorącym sierpień się ochłodzi, zima twarda i z wielkim śniegiem chodzi. * Gdy pszczoła w kwietniu nieruchliwa – wiosna mokra bywa. * Gdy Trzej Królowie ciepłem darzą, gospodarze o wiośnie gwarzą. * Gdy Wielki Piątek ponury, Wielkanoc bez chmury. * Gdy wrzesień bez deszczów będzie, w zimie wiatru pełno wszędzie. * Gdyby babcia miała drucik, to by była radiem. * Gdyby babcia miała wąsy, to by była dziadkiem. * Gdyby ciocia miała wąsy, byłaby wujaszkiem. * Gdyby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała. * Gdzie cztery nianie, tam dziecko bez nosa. * Gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą. * Gdzie dwóch Polaków, tam trzy zdania (opinie). * Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta. * Gdzie głowa rządzi, tam człowiek nie błądzi. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie kura gdacze, tam kogut milczy. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), ''verso'' okładki przedniej. ** Zobacz też: [[kogut]], [[kura]], [[milczenie]] * Gdzie moda panią, rozum sługą. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie moda w mowie, tam pustka w głowie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie są mądrzy, tam muszą być i mędrkowie. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie siła głów do rady i siła rąk do wykonania, tam sprawy oporem idą. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Gdzie siła włada – rozumu „nie nada”. * Gdzie Słowianin, tam i pieśni. * Głaszcz chama, to cię kopnie. Kopnij chama, to cię pogłaszcze. * Głowa warta kapelusza, a kapelusz wart niewiele. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głową ludzie i rządy stoją. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głowy się trzymaj, byś nie stracił głowy. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupcy wiążą węzły, a mędrcy je rozwiązują. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi a mocny bywa owocny. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi marzy o bogactwie, a mądry o szczęściu. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi nie jest ten, co się głupim robi, ale ten, co swojej roboty nie umie dobrze przedstawić. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupi, jak chce kogo pochwalić, jeszcze zgani. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiec głową naprzód wszędzie wpada. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiec głupca, a diabeł diabła chwali. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupiego i bieda nie nauczy rozumu. ** Źródło: ''Skarbiec przysłów. Przysłowia polskie'' * Głupota ludzka nie ma granic. * Gorzkie lekarstwo słodko leczy. * Gość w dom, Bóg w dom. * Groźniejsze jest wojsko jeleni przy lwie hetmanie niż wojsko lwów przy hetmanie jeleniu. ** Zobacz też: [[hetman]], [[lew]], [[wojsko]] * Grzmot listopada dużo zboża zapowiada. ==H== * Habit nie czyni mnicha. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;169. ** Zobacz też: [[habit]], [[mnich]] * Hannibal przeszedł Alpy. ** Opis: O spóźnionych nowinach. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;170. ** Zobacz też: [[Hannibal]] * Hetmanem wojsko stoi. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;172. ** Zobacz też: [[hetman]], [[wojsko]] * Historia jest mistrzynią życia. ** ''Historia est magistra vitae'' (łac.) ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', tom 1., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969, s.&nbsp;784. ** Zobacz też: [[historia]] * Honor nie kapota, nie zmyjesz zeń błota. ** Źródło: ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', tom 1., op.&nbsp;cit., s.&nbsp;787. ** Zobacz też: [[honor]] * Hulaj dusza bez kontusza, szukaj pana bez żupana. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s.&nbsp;173. ** Zobacz też: [[dusza]], [[kontusz]] * Hulaj dusza, piekła nie ma. ** Źródło: Dobrosława Świerczyńska, ''Przysłowia są… na wszystko'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s.&nbsp;365. ** Zobacz też: [[piekło]] * Hulaj duszo, piekło gore! ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op.&nbsp;cit., s. =&nbsp;174. * Hulaj, duszo, pókiś młoda. * Husarz prosi Boga o wojnę, a lekarz o febrę. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 174. ** Zobacz też: [[Bóg]], [[medycyna]], [[wojna]] ==I== * I ja waść, i ty waść, a kto będzie świnie paść? * I koń hardo stąpa, gdy w bogatym rzędzie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 218. * I kwaśne jabłko robak toczy. * I na równej drodze można się potknąć. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 107. * I prosię jak młode, to ładne. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 437. ** Zobacz też: [[młodość]], [[świnia]], [[uroda]] * Im dalej w las, tym więcej drzew. * Im dąb starszy, tym korzeń twardszy. * Im bucik starszy, tym bardziej nosa zadziera! * Im kto mniej wart, tym wyżej głowę nosi. * Im kto więcej ma, tym więcej chce. * Im mniej wiesz, tym spokojniej śpisz. * Im pies mniej szczeka, tym bardziej gryzie. * Im więcej w grudniu pogody, tym więcej wiosną wody. * Im wyżej siedzisz, z tym większym hukiem zlecisz. * Idzie luty, obuj/podkuj buty. ==J== * Jajko mądrzejsze od kury. * Jak baba zechce, to da i przez dziurkę od klucza. * Jak Bóg zagrzmi, to chłop do pacierza. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 34. * Jak cię widzą, tak cię piszą. * Jak gospodarz gościnny, to i ściany się rozszerzają. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 154. * Jak kamień w wodę. * Jak krew w piach. * Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie. * Jaka marchew, taka nać – taka córka jaka mać, jakie drzewo, taki klin – jaki ojciec, taki syn. * Jak na świętego Antoniego chmurki, to z ziemniakami na górki. * Jak nie ma panny Marianny, dobra i Maryśka. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 289. * Jak nie ma w domu chłopa, zgłupieje i Penelopa. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 10. ** Zobacz też: [[chłop]], [[dom]], [[głupota]], [[Penelopa]] * Jak pies je, to nie szczeka, bo mu miska ucieka. * Jak się cenisz, tak cię cenią. * Jak się chce psa uderzyć, kij się znajdzie. * Jak się człowiek śpieszy, to się diabeł cieszy. * Jak się matka z córką zgłosi, tak się koniec grudnia nosi. * Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma. * Jak się powiedziało „a”, trzeba powiedzieć „b”. * Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz. * Jak spadać, to z dobrego konia. * Jak suka nie da, to pies nie weźmie. * Jak trwoga, to do Boga. * Jak ty komu, tak on tobie. * Jak wilk komarowi pomoże, to komar i konia zmoże. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 215. * Jak za króla Sasa. Jedz, pij i popuszczaj pasa. * Jaka matka, taka natka. * Jaka głowa, taka mowa. * Jaka praca, taka płaca. * Jaka ziemia, taka góra, jaka matka, taka córa. * Jaki wół, taka skóra, jaka mać, taka córa. ** Źródło: ''[[Krzyżacy (powieść)]], ''rozdział 16 * Jakie drzewo, taki klin, jaki ojciec, taki syn. * Jakie jabłko, taka skórka, jaka matka, taka córka. * Jakie pytanie, taka odpowiedź. * Jakie „Szczęść Boże”, takie „Bóg zapłać”. * Jakie życie, taka śmierć. * Jaki korzeń, taka nać, taka córka, jaka mać. ** Autor: [[Władysław Reymont]] ** Źródło: ''Leksykon złotych myśli'', wyboru dokonał Krzysztof Nowak * Jaki pan, taki kram. * Jeden byka doi, drugi sito podstawia! * Jedna jaskółka wiosny nie czyni. * Jednym uchem wchodzi, a drugim wychodzi. * Jesień tego nie zrodzi, czego wiosna nie zasiała. * Jeszcze się taki nie urodził, co by każdemu dogodził. * Jeśli moje zdanie, dobrze mówisz, Janie. * Jeśli nie potrafisz, nie pchaj się na afisz. ** Zobacz też: [[afisz]] * Jeśli wejdziesz miedzy wrony, musisz krakać jak i one. * Jeżeli pszczoła w styczniu z ula wylatuje, rzadko pomyślny rok nam obiecuje. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 529. ==K== * Kapelusik z piórami, a wszy wyłażą dziurami. * Kapelusz sombrero, a w kieszeni zero. * Karp – ryba, jeleń – zwierzyna. ** Zobacz też: [[karp]], [[ryba]], [[zwierzę]] * Kawałek chleba nie spadnie z nieba – pracą na niego zarobić trzeba. * Każda broń palna raz do roku strzela * Każda krowa swoje cielę liże. ** Zobacz też: [[cielę]], [[krowa]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 243. * Każda pliszka swój ogonek chwali. * Każde błoto ma swego diabła. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 25. * Każde grabie do siebie grabią. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 157. * Każdy jest kowalem swego losu. * Każdy kij ma dwa końce. * Każdy kogut na swych śmieciach śmielszy. * Każdy ma to, na co sobie zasłużył. * Każdy się drapie, gdzie go świerzbi. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 106. * Kiedy Pan Bóg zamyka wszystkie drzwi, zawsze zostawia jakieś uchylone okno. * Kiedy styczeń najmroźniejszy, wtedy roczek najpłodniejszy. * Kiedy w styczniu lato, w lecie zima za to. * Kląć jak szewc. * Kłamstwo ma krótkie nogi. * Kobiety płaczą przed ślubem, a mężczyźni po ślubie. ** Zobacz też: [[ślub]] * Kochajmy się jak bracia, liczmy się jak Żydzi. * Kochanego ciała nigdy za wiele. * Kochanie gorzej jak więzienie: z więzienia wyzwolą, z kochania nie zdolą. * Kogo nie boli, temu powoli. * Kogo Pan Bóg chce zgubić, temu najpierw rozum odbiera. * Kogo Pan Bóg kocha, temu krzyżyk daje. * Kogut myślał o niedzieli, a w sobotę łeb ucięli. * Kombinuje jak koń pod górę. * Komu księżyc świeci, temu i gwiazdy błyszczą. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 250. * Komu w drogę, temu czas. * Koniec języka za przewodnika. * Kowal zawinił, cygana powiesili. * Kruk krukowi oka nie wykole. * Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje. * Krzykiem skrzypiec nie nastroisz. * Kto chleba nie chce, nie wart i kołacza. * Kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera. * Kto do ciebie z kamieniem – ty do niego z chlebem. * Kto do stołu nakrywa, głodny nie bywa. * Kto gardzi chlebem, nie będzie miał i bułki. * Kto nie ma nic, nie ma nic do stracenia. * Kto nie pracuje ten nie je. * Kto sieje jarke tatarke i proso, to chodzi boso. * Kto nie widział ołtarza, i piecu się kłania. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 360. * Kto nie winien – ten się bać nie powinien, kto nabroił – niech się boi. * Kto nigdy głodu nie czuje, temu i nie smakuje. * Kto ma dużo roli – ten się najada do woli, kto ma mórg niewiele – temu głód przyjacielem. * Kto ma księdza w rodzie, tego bieda nie ubodzie. * Kto ma morgi, krowy, świnie, tego zawsze głód ominie. * Kto ma pobrzękacze, ma i posługacze. * Kto ma pszczoły ten ma miód, kto ma dzieci ten ma smród. * Kto ma wioski, ma troski. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 592. * Kto ma złota worek, przed tym wszystkie drzwi otworem. * Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie. * Kto mieszka nad Obrą doi krówkę dobrą. ** przysłowie wielkopolskie, J. Burszta, ''Kultura ludowa wielkopolski'' * Kto na końcu wygrywa, bierze pieniądze. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 618. * Kto nie skropił chleba łzami/potem, nie będzie miał apetytu. * Kto pierwszy, ten lepszy. * Kto po wódce wylewny, u tego sekret niepewny. * Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. * Kto pyta, ten nie błądzi. * Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. * Kto rano wstaje, ten jest niewyspany. * Kto raz z diabłem płynął, musi go zawsze wozić. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 93. * Kto sieje wiatr, ten zbiera burze. * Kto się buduje, procesuje i leczy, tego bieda ćwiczy. * Kto się ceni, ten się leni. * Kto się czubi, ten się lubi. * Kto się mądrzejszym czuje, ten głupszemu ustępuje. * Kto się przerzuci z wódki na mleko, nie pociągnie daleko. * Kto skończył siew, może spać do żniw. * Kto w błoto wpadnie, ten suchy nie wstanie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 25. * Kto w cudzej stodole młóci, i w jego odmłócą. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 524. * Kto wysoko lata, ten nisko siada. * Kto występnym przebacza, ten niewinnych będzie karał. * Kto zakosztuje dobrego, nie patrzy na biedniejszego. * Kto ze sobą nosi, nikogo nie prosi. * Kto ziarno sieje, ten przed burzą zwieje. * Kuj żelazo, póki gorące. * Kwiecień – plecień, co przeplata, trochę zimy, trochę lata. * Kwiecień, gdy deszczem plecie, maj wystroi w kwiecie. * Konia kują, żaba nogę podstawia. ==L== * Leje jak z cebra. * Lepiej „być”, niż „mieć”. * Lepiej być pięknym i bogatym, niż brzydkim i biednym. * Lepiej byle jak siedzieć niż dobrze stać. * Lepiej dmuchać na zimne niż się gorącym sparzyć. * Lepiej dać kije stu niewinnym jak puścić płazem jednemu winnemu. * Lepiej dosadzić niż przesadzić. * Lepiej dźwigać jak ścigać. * Lepiej mieć co zdjąć niż nie mieć czego założyć. * Lepiej nie dolać jak przelać. * Lepiej nie dosolić niż przesolić. * Lepiej nie grzeszyć niż do pokuty śpieszyć. * Lepiej nosić niż prosić. * Lepiej późno niż wcale. * Lepiej się ukłonić głowie niż ogonowi. * Lepiej z mądrym pieczeń obracać, niż z głupim ją jeść. ** Zobacz też: [[pieczeń]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 146. * Lepiej z mądrym zgubić niż z głupim znaleźć. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 146. * Lepiej ze swoimi płakać niż z obcymi skakać. * Lepiej zjeść i odchorować niż się miałoby zmarnować. * Lepiej zrozumieć mało niż zrozumieć źle. * Lepiej żałować, że się coś zrobiło, niż żałować, że się nic nie zrobiło. * Lepiej żartować niż chorować. * Lepiej że na głowie niż w głowie łyso. * Lepsza cnota niż wóz złota. * Lepsza jedna panna niż cztery wdowy. * Lepsza u matki polewka niż u obcych marcepany. * Lepsza byle jaka prawda niż dobre kłamstwo. * Lepsze dziś jajko niż jutro kokosza. * Lepsze jedno lato jak dwie zimy. * Lepsze jest wrogiem dobrego. * Lepsze swoje na smole niż czyje w rosole. * Lepszy chleb z solą z dobrą wolą niż marcepan z niewolą. * Lepszy dukat przed procesem, niźli trzy po procesie. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 436. * Lepszy funt rozumu niż cetnar dowcipu. ** Zobacz też: [[rozum]], [[dowcip]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich'', op. cit., s. 473. * Lepszy gram handlu niż kilo roboty. * Lepszy mądry wróg niż głupi przyjaciel. * Lepszy na wolności kąsek lada jaki niźli w niewoli przysmaki. * Lepszy rydz niż nic. * Lepszy własny chleb niż pożyczona bułka. * Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. * Lepszy wróbel w ręku niż cietrzew na sęku. * Lepszy żywy lis niż martwy lew. * Licho nie śpi. ==Ł== * Ładna buzia to połowa posagu. * Ładnej twarzy i w garnku do twarzy. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 46. ** Zobacz też: [[garnek]], [[twarz]] * Ładnemu we wszystkim ładnie. * Ładny kwiatek krótko przy drodze stoi. * Łagodność uśmierza ból. * Łagodność wszystkiego dokaże. * Łaska pańska na pstrym koniu chadza/jeździ. * Łatwiej brać niż dać. * Łatwiej coś zganić niż zrobić. * Łatwiej kołek obcinkować niż go później pogrubasić. * Łatwiej komu radzić niż dopomóc. * Łatwiej nauczyć się kląć niż czytać. * Łatwiej obiecać niż dotrzymać. * Łatwiej pałac skrytykować niż psu budę postawić. * Łatwiej popsuć niż naprawić. * Łatwiej słuchać niż rozkazywać. * Łatwiej sto pcheł upilnować niż jednej dziewczyny. * Łatwiej wojnę zacząć niż ją skończyć. * Łatwiej z góry jak pod górę. * Łatwiej zranić niż leczyć. * Łatwo być hojnym z cudzego. * Łatwo cudzym szafować. * Łatwo przyszło – łatwo poszło. * Łatwowierność rodzi oszustów. ** Zobacz też: [[łatwowierność]] * Łut szczęścia lepszy, niż cetnar rozumu. * Łyżka dziegciu beczkę miodu zepsuje. ==M== * Ma coś z rycerza – zakuty łeb. * Maj z grzmotami – rok dobry przed nami. * Małe dzieci – mały kłopot, duże dzieci – duży kłopot. * Małe pieski najwięcej szczekają. ** Zobacz też: [[pies]] ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 395. * Mały kieliszek nie dojdzie do kiszek. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 50. ** Zobacz też: [[kieliszek]], [[toast]] * Masz babo placek. * Mądra matka dba o swe córki. * Mądrej głowie dość dwie słowie. * Mądrej głowy włos się nie trzyma. * Mądry głupiemu zawsze ustępuje. * Mądry Polak po szkodzie. * Mężczyzna powinien być tylko trochę ładniejszy od diabła. ** Źródło: Helena Grochola-Szczepanek, ''Kobiecość, męskość czy może płeć komplementarna i neutralna?'', „Alma Mater” nr 101, marzec 2008, s. 64. * Miłe złego początki. * Mnich tak odpowiada, jak mu opat śpiewa. * Modli się pod figurą, a diabła ma za skórą. * Mokry deszczu się nie boi! * Mowa jest srebrem, a milczenie złotem. * Mówił dziad do obrazu, a ten do niego ani razu. * Mieć dwie lewe ręce. * Miłość od pierwszego wejrzenia. * Mój dom jest moją twierdzą. * Muru głową nie przebije, a morza nikt nie wypije. * Myślał indyk o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścieli. ==N== {{Osobne|Przysłowia polskie/N}} {{:Przysłowia_polskie/N}} ==O== * O pieniądzach się nie mówi, pieniądze się ma. * Obijać się jak Żyd po pustym sklepie. * Od piwa głowa się kiwa. * Od starych kruków młode uczą się krakać. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 686. * Od wódki rozum krótki. * Od przybytku głowa nie boli. * Od Sasa do Lasa. * Ogień i woda, dobrzy słudzy, lecz źli gospodarze. * Od świętej Anki zimne wieczory, chłodne poranki. * Oliwa sprawiedliwa, zawsze na wierzch wypływa. ==P== {{Osobne|Przysłowia polskie/P}} {{:Przysłowia_polskie/P}} ==R== * Rób a rób, zarobisz na grób. * Raz na ruski rok. * Ranne wstawanie i wczesna żeniaczka jeszcze nikomu nie zaszkodziły. * Raz na wozie, raz pod wozem. * Ręka rękę myje. * Reguła prosta, że aż osłupia: kto się wymądrza, ten się wygłupia. * Rozmówił się jak gęś z prosięciem. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 472. * Rozżarzony topór trudno powiesić na haku. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 38. ** Zobacz też: [[trud]] ==S== {{Osobne|Przysłowia polskie/S}} {{:Przysłowia_polskie/S}} ==Ś== * Ściany mają uszy. * Ślepy afekt i pamięć z człowieka wywlecze. * Ślusarz zawinił, a kowala powiesili. * Śmiałby się człowiek dookoła głowy żeby nie uszy. * Śmiech to zdrowie. * Śmieje się jak głupi do sera. * Śmierć i żona od Boga przeznaczona. * Śniadanie zjedz sam, obiadem podziel się z przyjacielem, a kolację daj wrogowi. * Śpiesz się powoli. * Świat i kalesony * Święta Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka. * Święta, Święta i... po Świętach. * Święty Alojzy miód w plastrach dojrzy. * Święty Antoni o gryce siać przypomni. * Święty Antoni od zguby broni. * Święty Antoni złodziei goni. * Świnia się nie myje – i żyje. ==T== {{Osobne|Przysłowia polskie/T}} {{:Przysłowia_polskie/T}} ==U== {{Osobne|Przysłowia polskie/U}} {{:Przysłowia_polskie/U}} ==W== {{osobne|Przysłowia polskie/W}} {{:Przysłowia polskie/W}} ==Z== {{Osobne|Przysłowia polskie/Z}} {{:Przysłowia_polskie/Z}} ==Ź== * Źle się w marcu urodzić, bo trudno takiemu dogodzić. ==Ż== * Żebro Adamowe nie przynosi tak wiele pożytku jak szkody. * Żeby ciocia miała wąsy, toby była wujkiem. * Żeby dać, trzeba mać. * Żeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała. * Żeby nie sęk, to by była dziura. ** Źródło: „Krzyżówki z przymrużeniem oka”, red. nacz. Marcin Polak, Częstochowa 2020, nr 10 (111), s. 57. ** Zobacz też: [[dziura]] * Żeby nie ten „dech”, toby człowiek zdechł. * Żyd żyda, ksiądz księdza o sto mil zwietrzy. ** Źródło: [[Samuel Adalberg]], [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=18873 ''Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich''], op. cit., s. 658. ==Ludowe (o pogodzie) – z imionami== * Agnieszka li łaskawa, wkrótce w polu zabawa; Agnieszka li nielusa, jeszcze zimie pokusa. ** Opis: Anielusa – niełaskawa, nielitościwa. * Agnieszka łaskawa puszcza skowronka z rękawa. * Bartłomiej (ci) zwiastuje, jaka jesień następuje, i czy w przyszłym latku dożyjesz dostatku. ** Inna wersja: Bartłomiej zwiastuje, jaka jesień następuje. * Bartłomieja cały wrzesień naśladuje, i z nim jesień. * Bartłomieja świętego dzień w jakiej zostaje porze, taką jesień bez ochyby daje. * Choć dziś Anastazy, pal w piecu dwa razy. ** Zobacz też: [[Anastazy]] * Deszcz św. Jana obiecuje mokre żniwa. * Deszcz w św. Floriana, skrzynia groszem napchana. * Gdy na św. Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie. ** Inna wersja: Gdy w św. Barbarę gęś po stawie chodzi, w Boże Narodzenie pływać po nim się godzi. * Gdy na św. Bernarda ziemia twarda, zima będzie harda. * Gdy przyjdzie św. Agnieszka, przebije lód ogonem pliszka. * Gdy się deszcz w święto Jana opuści obfity, po nim w kilka dni, wierz mi, bywa pozbyty. * Gdy w dzień Adama i Ewy mróz i pięknie, zima wcześnie pęknie. * Gdy w św. Barbarę ostre mrozy, to na zimę gotuj wozy; a gdy roztajanie, każ opatrzyć sanie. * Jak na św. Agnieszkę mróz, to wygryzki do nawozu włóż. * Jak w świętą Annę deszcz pada, to robak orzechy zjada. * Jaki Bartek niesie dzień, takąć będzie i jesień. ** Inna wersja: Jaki Bartek niesie dzień, takąż będzie i jesień. * Jaki Bartek, taki wrzesień, jaki Marcin, taka zima. * Jeśli na Agnieszkę pochmurno, to o len nie trudno; a jeśli jasno, to o len ciasno. * Jeśli święta Agnieszka wypuści skowronka z mieszka, to już zima na ziemi długo nie pomieszka. * Jeżeli w dzień św. Jacka deszcz nie pada, będzie jesień sucha. * Kiedy na św. Barbarę błoto, będzie zima jak złoto. * Kiedy w św. Barbarę mróz, to chłopie sanie na górę włóż. ** Inne wersje: Gdy na św. Barbarę mróz, sanie na górę włóż, a szykuj dobry wóz.<br />Kiedy w św. Barbarę mróz, to szukaj chłopie dobry wóz.<br />Kiedy w św. Barbarę mróz, to szykuj chłopie dobry wóz. * Na Bartłomieja jeleń w wodę wskoczy. ** Zobacz też: [[Bartłomiej]], [[woda]] * Na dzień św. Doroty ma być śniega nad płoty. * Na Kazimiera zima umiera. * Na św. Agatę wysuszysz na słońcu szmatę. * Na św. Agnieszkę, wychodzi woda na ścieżkę. * Na św. Ambroży poprawiają się mrozy. * Na św. Annę mrowiska, szukaj w zimie ogniska. * Na św. Barbarę, jeżeli mróz i pogoda, zima będzie lekka i bez śniegu. * Na św. Bartłomieja mroźnej zimy jest nadzieja. * Na św. Franciszka zielenią się łany i ze swego zimowiska wracają bociany. * Na św. Grzegorza zima idzie do morza. ** Inne wersje: Na św. Grzegorza idą rzeki do morza.<br />Na św. Grzegorza pójdzie zima do morza.<br />Jak odwilż na św. Grzegorza, to pójdzie zima do morza.<br />Na św. Grzegorza ucieka śnieg do morza. * Od św. Agnieszki już posprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi, szczep gonty i dęgi; radź o drzewie, o stodole, nawozy też wywóź w pole. * Od świętej Anki zimne wieczory i ranki. * Od św. Anki zimne poranki. * Od św. Anny nie doczeka południa deszcz poranny. * Po św. Agacie wyschnie bielizna na płocie. * Po św. Agnieszce napije się wół na ścieżce. * Po św. Ewie chodzi się w cholewie. * Po św. Bartłomieju z łyżki deszczu ceber błota. * Serwacy, Pankracy, Bonifacy – zły na ogród chłopacy. * Susza w św. Bartłomieja, mroźnej zimy jest nadzieja. * Św. Barbara chłopa utopi, albo umrozi. * Św. Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie. * Św. Barbara po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie. ** Inna wersja: Święto Barbary po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie. * Św. Hanna, to już jesienna panna. * Św. Agnieszki, pół zimy końskiej. * Św. Bartłomiej pogodny, jesień pogodna. * Św. Zofija kłosy rozwija. * W dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty. {{wulgaryzmy}} * Baba śląska: w barach szeroka, w dupie wąska. * Brudny jakby się z gównem bił. * Choćby skały srały. * Ciemno jak w dupie u Murzyna. * Czy kłak czy wełna – byle dupa pełna. * Głowa niemiecka a dupa radziecka. * Gówno lepiej obejść, jak ruszyć. * Jak nie urok, to sraczka. * Jak się nie odwrócić – zawsze dupa z tyłu. * Każde gówno źle pachnie. * Mów do słupa, a słup dupa. * Mów do dupy to cię osra. * Myśleć jak z gówna skórkę ściągnąć. * Na św. Bartłomiej z dupą pod płomień! * Nie ma większego gałgana jak z gnoja wyjdzie na pana. * Nie rozrabiaj, nie podskakuj, siedź na dupie i przytakuj. * Nie widziała dupa słońca, zagorzała od miesiąca. * Pasuje jak kij do dupy. * Po co jesz? I tak gówno z tego masz. * Samotny jak palec w dupie. * Śpiewa jakby mu sierp z dupy ciągnął. * Srała, grała, dupy nie widziała. * Swoje – do kupki, czyje – do dupki. * Szkoda, to jest jak krowa do studni nasra: ani wody ani gówna nie ma. * Taki z niego muzykant jak z koziego ogona klarnet, a z koziej dupy trąba. * To nie sztuka zabić kruka, ale gołą dupą jeża. * Własne gówno nie śmierdzi. * Wódka i dupka zrobią z chłopa trupka. * Wyżej dupy nie przeskoczysz (podskoczysz). ==Zobacz też== {{Wikisłownik|Aneks:Przysłowia polskie - indeks tematyczny}} {{Wikisłownikkat|Polskie przysłowia}} * [[sentencje łacińskie]] [[Kategoria:Język polski]] [[Kategoria:Przysłowia polskie|!]] cptk2te5a9ucgszyclnf3jh4aj89muk 0 16600 651275 651224 2026-11-06T18:51:11Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 651275 wikitext text/x-wiki [[Plik:Zygmunt Balicki.jpg|mały|{{center|Zygmunt Balicki}}]] '''[[w:Zygmunt Balicki|Zygmunt Balicki]]''' (1858–1916) – polski socjolog, publicysta, polityk i jeden z czołowych ideologów [[Narodowa Demokracja|Narodowej Demokracji]]. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Zygmunt%20Balicki%20-%20Egoizm%20narodowy%20wobec%20etyki.pdf Egoizm narodowy wobec etyki]''== * Nie ma prawdopodobnie narodu, który by posiadał tak słabe poczucie egoizmu, tak często sprzeniewierzał się obowiązkom wobec samego siebie i swej przyszłości jak nasz naród * Ciężkie przejścia życia politycznego narodu wydobywają na jaw słabe strony jego charakteru, ale zarazem są szkołą tego charakteru na przyszłość. * Polityka wymaga raczej charakterów niż umysłów, a nawzajem charaktery wyrabiać się mogą tylko w ogniu intensywnego życia publicznego, a zwłaszcza politycznego * Życie zamknięte w sobie, bierne, pozbawione pola działania, sprzyjać może czasem jednostronnemu rozwojowi myśli oderwanej lub egzaltacji uczuć moralnych, ale zawsze z uszczerbkiem harmonijnego i silnego rozwoju indywidualności. * Nie ulega wątpliwości, że charaktery wyrabiają się tylko w pracy twórczej, w działaniu na zewnątrz, w walce, w pokonywaniu przeciwności. * Nic tak nie rodzi wyrzutów sumienia i niezadowolenia z siebie jak postępek znamionujący brak charakteru, czy to w życiu jednostkowym, czy w polityce. * Rozum i moralność stanowią czynniki składowe dobrej polityki, ale zarówno wyłączny kult rozumu jak i moralności w polityce, z uszczerbkiem innych jej stron istotnych, prowadzić musi do zboczeń. * Naród, jako organizm żywy, ma prawo moralne rozrastać się nie tylko kosztem żywiołów biernych, bezmyślnych i społecznie bezkształtnych, ale nawet kosztem narodów innych, byle ten rozrost był naturalny i nie opierał się na sile brutalnej, przymusie i prawach wyjątkowych. * rzeczywiście nikt nie sieje większych antagonizmów klasowych i stronniczych, większych nienawiści wewnętrznych, niż ci, co występują pod hasłem zniesienia antagonizmów i nienawiści narodowych. Chcąc organizować solidarność międzynarodową, zaczynają od dezorganizowania własnego narodu. * Prawo do bytu niepodległego przysługuje tylko narodom o silnej indywidualności, umiejącym o ten byt walczyć i zwyciężać, zdolnym przeciwstawić sile siłę, mścić krzywdy doznane i zapewniać na sobie przewagę sprawiedliwości. * Zniewieściała nasza opinia publiczna, czując, jak mało umiemy zdobyć dla siebie kosztem żywiołów wrogich, szczyci się dziecinnie tym, cośmy zrobili dla innych kosztem własnym. * Tam, gdzie się dzieje narodowi krzywda, gdzie występuje bezprawie, stanowisko bezwzględnie wrogie ze strony pokrzywdzonego jest kategorycznym nakazem etyki społecznej. * kto czyni ofiarę z interesów swego narodu, nie otrzymując dla niego nic w zamian, popełnia wobec niego przestępstwo, gwałci zdrowy jego instynkt samozachowawczy, a pogwałcenia takiego nigdy sprawiedliwość dziejowa nie pozostawia bez kary. * Nierozdzielne połączenie w jednej osobie moralności prywatnej i publicznej, harmonijne pełnienie obowiązków osobistych i społecznych, jest nie tylko naturalne, nie tylko ugruntowane w naszym polskim sumieniu, ale wysoce etyczne zarazem. * Mężczyzna powinien spełniać swe obowiązki obywatelskie, choćby z uszczerbkiem obowiązków rodzinnych, kobieta musi przede wszystkim zadośćuczynić ostatnim, zanim pierwsze weźmie na swe barki * Altruiści bezwzględni nie mogą być konsekwentni. Uważając swe postępowanie za wyraz nakazu moralnego, obowiązującego wszystkich, w imię tego samego altruizmu muszą dać pewną folgę budzącym się w nich przez reakcję instynktom egoistycznym, aby dostarczyć również sposobności innym do wywzajemnienia się i wykazania swej bezinteresowności, a idąc dalej w tym kierunku, oswajają się z ciągłym przyjmowaniem usług od otoczenia, składają stopniowo na nie całą troskę o swój byt i kończą zwykle na tym, że stają się ciężarem społeczeństwa. * Altruizm bezwzględny, przyjęty w pewnym środowisku jako powszechny nakaz moralny, wytwarza położenie w najwyższym stopniu nienormalne: każdy myśli o innych, inni zaś myślą o nim. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Zygmunt%20Balicki%20-%20Zasady%20wychowania%20narodowego.pdf Zasady wychowania narodowego]''== * Wychowanie narodowe wymaga od jednostki innego stosunku do Ojczyzny niż jako do czegoś, co na zewnątrz duszy istnieje, przy całym pragnieniu dobra tej Ojczyzny i potępianiu wszystkiego, co w nią godzi. Dusza polska nie tylko nosi Ojczyznę wewnątrz siebie, ale czuje się również wewnątrz niej, wszystkimi swymi splotami z nią zespoloną i zlewa całkowicie swą osobowość z jej jaźnią – a taki związek tylko wówczas utrwalić się może, gdy pokłady instynktu narodowego sięgają do głębin przeszłości ojczystej. * W wychowaniu narodowym mężczyzn patriotyzm nie wystarcza. Muszą oni za młodu nawykać, w odpowiednim wiekowi swemu zakresie, do systematycznego obejmowania całości życia narodu, całokształtu jego zadań, spraw i celów, do umiejętności rozwiązywania węzłów i sprzeczności życia publicznego, muszą nadto mieć tę głęboko zakorzenioną w duszy świadomość, że Ojczyzna – to gmach realny, który nieustannie planem budować i wznosić należy, że nie wolno nic trwonić z dorobku przeszłości, lecz trzeba go w każdym pokoleniu pomnażać. W ten sposób młodzież ma zawczasu rozwijać w swej duszy zarówno poczucie przyszłej za całość dóbr narodowych odpowiedzialności, jak i uczucia gospodarcze względem własnego kraju. Spadkobierca spuścizny ojczystej i późniejszy odpowiedzialny jej gospodarz innym okiem i z innym uczuciem patrzeć musi na czekające go w przyszłości dziedzictwo, niż widz postronny, dla którego jest ono tylko podmiotem spostrzeżeń. ==Inne== * Aby zmienić kierunek rządowy w państwie demokratycznem, nale­ży poprzednio zmienić pojęcia mas, a te, nie dając się pociągnąć hasłami ogólnymi, zmieniają opinje tylko ze zmianą interesów i stosunków społecznych. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Aczkolwiek rozwo­jowi parlamentaryzmu towarzyszył w historji rozwój wolności osobistej — są to jednak dwie rzeczy różne. O ile ta ostatnia jest cechą liberalizmu zobaczymy niżej, tu dość zaznaczyć, że stanowi ona tylko jego cechę drugorzędną. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Anglja, w której kierunek demokratyczny, niejako idea, ale jako prąd, coraz więcej pola zdobywa, robi szerokie ustępstwa na jego korzyść, zachowując równocześnie wszstkie pozory niewzruszoności tradycyjnych zasad ustroju. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Autonomja gmin nie jest wyłączną, ale jest niezbędną cechą demokracji, a gdziekolwiek istnieje, stanowi jej szkołę. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Był krótki, perjod w historji, mianowicie bezpośrednio przed i po zniesieniu państwowej reglamentacji przemysłu i ograniczeń handlowych, kiedy li­beralizm głosił zupełną wolność konkurencji wewnętrznej i zewnętrznej. Była to jednak tylko chwila „przegięcia łuku w drugą stronę“, według wyrażenia Ad. Smitha. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Demokracja bierze za punkt wyjścia interesy obywateli tak jak oni sami je pojmują i tworzy odrębne instytucje dla każdej grupy interesów solidarnych; terytorjalna kompetencja tych instytucji należy od mniej lub więcej powszechnych potrzeb, które je do życia powołały. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Demokracja i liberalizm są to dwie metody kolektywnej działalności, według których społeczność świadomie, celowo i dowolnie kieruje funkcjami i rozwojem swojej organizacji, postępując bądź od szczegółów do ogółu, bądź odwrotnie. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Demokratyzm bierze za punkt wyjścia interesy, potrzeby i wolę obywateli, zapewnia im decydujący wpływ na sprawy publiczne, tworzy instytucje oparte na autonomji i solidarności celów, przybiera formy federailizmu, nadaje organizacji państwowej charakter organizacji społecznej. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Forma referendum, jako najzupełniej sprzeczna z duchem liberalizmu nie mogła się nigdy przyjąć na jego gruncie. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Gdziekolwiek interesy bogactwa narodowego, jako całości potrzebują ograniczeń wolnego obiegu towarów, liberalizm nie waha się przed zaprowadzeniem ceł ochronnych lub protektoratem nad krajami, zdolnymi grać rolę wyłącznych rynków zbytu. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Im większe okręgi wyborcze, tem bar­dziej mniejszość zostaje pokrzywdzoną. Wyobraźmy sobie, że cały kraj stanowi jeden tylko okręg, wtedy połowa wyborców więcej jeden otrzy­ma wszystkie miejsca, druga połowa mniej jeden — żadnego. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Jak w ustroju liberal­nym hierarchiczne formy państwowe wypływają z instytucji centralnych, prezentujących całość społeczeństwa, podobnież dzieje się i w ustroju feudalnym, z tą różnicą, że instytucje uosabiają się w jednostkach a tytuł do władzy w jakiejbądź formie posiada tylko uprzywilejowana klasa. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Jeśli masy zdolne są przejmować się ideami ogólnemi, to tylko przyjmując je jako gotowe, popularne hasła, nie wyszłe bezpośre­dnio z ich własnej umysłowej pracy, nie mogą przeto kusić się o sa­modzielne wyprowadzanie z nich dedukcyjnych wniosków; wszystko, co mogą zrobić wobec tak trudnego zadania, to wskazać jednostki, których hasła najbardziej odpowiadają ich pojęciom. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Jeśli w zakres pewników wspól­nych całemu społeczeństwu weszła dana metoda, zastosowana do utrwa­lonych już instytucji nada ona charakter całemu ustrojowi, co nie przeszkadza jednak, aby w kwestjach nowych zagadnień i dalszego roz­woju obie metody nie występowały równolegle, jako kierunki dwóch stronnictw, zgodnych na punkcie pewnych zdobyczy przeszłości, różnią­cych się jednak w dążeniach obecnych. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Jeżeli patriotyzm jest uczuciem narodowym, to nacjonalizm jest narodową myślą, która bez podłoża uczuciowego ani powstać, ani rozwinąć się nie może, stanowi jednak zjawisko duchowe bardziej złożone, przypuszcza bowiem istnienie wśród zbiorowości pewnego przynajmniej stopnia organizacji, a w każdym razie ujęcia opinii publicznej w karby dyrektyw obowiązujących. Znaczy to, że muszą powstać pewne ośrodki w społeczeństwie, zdolne do zbiorowego myślenia o losach i przyszłości narodu stanowiące laboratorium tego, co nazywamy polityką narodową. Patriotyzm obraca się jedynie w dziedzinie masowego, ale rozproszonego odczuwania stanów wewnętrznych i doznań zewnętrznych, oraz odruchowego lub uczuciowego na nie reagowania, skoro jednak tylko zjawia się w łonie narodu myśl przewodnia, dążąca planowo do przeprowadzenia pewnych celów w zakresie obrony, wzmocnienia i ekspansji narodu, powstają już w jego łonie zaczątki nacjonalizmu. ** Źródło: ''[https://cbmn.pl/zygmunt-balicki/nacjonalizm-a-patriotyzm Nacjonalizm a patriotyzm]'' * Każda jednostka, zdając sobie sprawę z poszczególnych swoich celów, łączy swe usiłowania z usiłowaniami innych jednostek, mających podobneż dążenia, w celu rozwinięcia wspólnej działalności. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Każde, niemal stronnictwo przy pierwszem swem wystąpieniu na widownię historyczną jest postępowem, z chwilą zaś dopięcia swoich celów, jeśli nie ma dość żywotności aby te cele rozszerzyć i zastosować do nowych potrzeb społecznych, staje się konserwatywnem. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Konstytucja Meksykańska 1824 r. była dosłowną kopją konstytucji federalnej Stanów Zjednoczonych, upadła jednak, nie zdoławszy wytworzyć analogicznych form politycznego ustroju. Myśl zapożyczania gotowego planu instytucji u innych narodów spotyka się często w pro­gramach stronnictw, nie mających trwałego gruntu w swem społe­czeństwie. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Kto przez czas długi zniesławia własne społeczeństwo, musi skończyć na tem, że sam zaczyna czuć do niego instynktową niechęć. I to jest właśnie rys znamienny odradzającego się kosmopolitycznego obozu. ** Źródło: ''powrotna fala kosmopolityzmu'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1903. * Liberalizm, jak to wykazaliśmy wyżej chociaż oddaje zwierzchnictwo w ręce ludu, pozwala mu tylko, na wybór pana, który ma nim rządzić, uznając go jednocześnie niezdolnym do rządzenia sobą, do działalności wolnej od przymusu; to też zwycięstwa absolutyzmu nad liberalizmem są tak łatwe i częste. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * liberalizm jest typem społecznych aspiracji, w którym rozumowe konstrukcje górują ponad empirją konkretnych potrzeb; w polityce wewnętrznej wychodzi on z idei państwa, w zewnętrznej z idei narodowej wielkości, w polityce ekonomicznej z pojęcia o bogactwie narodowym; postępuje zawsze od całości do części, od instytucji powszechnych do specjalnych, wychodzi z zasad, idei, uogólnień i stosuje je do zadań praktycznych, przechodzi od abstrakcji do faktów konkretnych, od ogółu do szczegółów. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Liberalizm, wychodząc z pojęcia społeczeństwa jako jednolitej całości, kierując się racją i rozumem stanu, przybiera formę centralistycznego parlamentaryzmu, rozciągającego jednostajny swój wpływ na cały obszar terytorjalny i na wszystkie w zasadzie strony życia społecznego. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Liberalizm wychodzi z zasad ogólnych i organizacyjnej całości, rozwija odrębną organizację państwową, przybiera formy centralistycznego parlamentaryzmu, prowadzi do reglamentacji i jednorodności praw i instytucji. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Liberalny parlamentaryzm dał począ­tek będącemu dziś w powszechnem użyciu systemowi wyborczemu, któ­ry nietylko nie zapewnia mniejszości przedstawicielstwa odpowiedniego jej sile liczebnej, ale często daje takie rezultaty, iż większość, która w parlamencie kieruje władzą państwową, jest przedstawicielką mniej­szości wyborców. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Liberalny typ ustroju tworzy, jak widzieliśmy, z organizacji państwowej nietylko nominalnego, ale rzeczywistego wszechwładnego pełnomocnika ogółu. To właśnie pełnomocnictwo ogólne, w które jest uzbrojoną władza centralna, pozwala jej zjednoczyć w swych rękach całą niemal koopera­cję organizacyjną, którą reguluje z góry, według powziętego planu, jako jednolitą całość. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Mandaty wyborcze są przeciwne duchowi liberalizmu: konstytucje 1791 i 1875 r. wyraźnie je zabraniają i dotychczas wszędzie spotykają one nieprzepartą opozycję. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Myśl zbiorowa powstaję pod wpływem całkowania jednostkowych myśli uważanych subjektywnie za pewniki. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Narodowość, charakter narodowy, asymilacja, antagonizmy społeczne, klasowość, rewolucja, liberalizm, demokracja i wogóle cały sze­reg nazw, cisnących się pod pióro, kojarzy się raczej z politycznemi na­miętnościami, niż z naukowo ustaloną treścią. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Olbrzymia zdolność całkowania społecznej myśli stanowi po dziś dzień wybitną cechę angiel­skiego narodu. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Poczucie równości w demokracji jest tak zintegrowanem, że prze­staje być ideą, staje się faktem przenikającym stosunki towarzyskie, zwyczajem, tradycją. Bezpośrednim jego wyrazem jest silnie rozwinięta godność osobista i obywatelska. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Reasumując wyciągnięte wnioski, znajdziemy w demokracji nastę­pujące cechy: opiera się ona na elemetarnych składnikach społecznych— jednostce i gminie, z ich połączeń wyprowadza organizację społeczną; w masach jako całości znajduje punkt ciężkości politycznego ustroju; nie w przypuszczalnej woli większości, wyrażonej przez przedstawicielstwo, lecz w wypadkowej dążeń mas. Z ich łona wychodzi inicjatywa, przeprowadza się zaś zrzeszonemi usiłowaniami, dopełnianemi przez siłę państwową. Jednolitość nierzadko przynosi się w ofierze interesom części. Demokratyzm postępuje zawsze ''od części do całości'', od instytucji specjalnych do powszechnych, wychodzi z faktów, z potrzeb, dążeń, ce­lów poszczególnych, tworząc z nich skombinowaną całość, przechodzi słowem ''od szczegółów do ogółu''. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Rząd liberalnego typu, usuwając masę ludności od bezpośredniego udziału w życiu publicznem, poddając ją ustawicznej reglamentacji, wyrabia w obywatelach bierność i skłonność do ustawicznego spuszczania się na opiekę władz, co przytępia poczucie wolności, paraliżuje kooperację i potęguje inercyjność społeczeństwa. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Rząd prawdziwie dobry nietylko wpływać musi przy pomocy całego systemu środków na wyko­rzenianie wad swego społeczeństwa, ale wprost wychowywać je wszechstronnie, pobudzać inicyatywę prywatną, zaprawiać do samopomocy, czynić coraz bardziej zbytecznym przymus państwowy, urabiać opinię zgodnie z zadaniami polityki zewnętrz­nej i t. d. ** Źródło: ''Charakter demokracji narodowej jako stronnictwa'', "Przegląd Wszechpolski", 1903, nr 5. * Słusznem jest jednak zdanie, że liberalizm nie może się pogodzić z istnieniem więzów, krępujących rozwój duchowych potrzeb narodu: jego walki z państwem policyjnem odbywały się pod sztandarem wolności sumienia i myśli. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Socyalizm w Polsce nie jest to ruch konkretny w danym czasie i miejscu, mający swoje właściwości, wyciskający swe dodatnie lub ujemne piętno na życiu naszego społeczeństwa, ale część integralna ogólnoeuropejskiego ruchu, «dążącego, jak mówią, do poprawy losu klas pracujących» ** Źródło: ''powrotna fala kosmopolityzmu'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1903. * Systemat zbiorowego myślenia, zastosowany do rozwijania organizacji społecznej postępuje według jednej z dwóch metod: deduk­cyjnej lub indukcyjnej. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Uczucie narodowe nie może być biernym, wobec siły, która je zniweczyć pragnie, ale napięciem swoim musi jej dorównywać, musi ją przewyższać nawet, gdyż zadaniem jego jest zastąpić, w części przynajmniej, brak sił materialnych w odporze. ** Źródło: ''Wybór pism'' * Udział wszystkich w rozstrzyganiu spraw publicznych jest właści­wym demokratyzmowi, udział wszystkich w wyborze ciała, przeznaczo­nego do rozstrzygania tych spraw, cechuje liberalizm; pierwszy posiada naturalną skłonność do rozszerzania tego udziału, drugi do ścieśniania jego praktycznej siły. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 * Ustrój arystokratyczny jest podatniejszy do wewnętrznego rozkładu niż jakikolwiek inny. Podczas kiedy burżuazja n. p. zasilana nieustannie świeżym dopływem sił z ludu, ulega rozkładowi ekonomicznemu jako klasa pod naciskiem ewolucyjnego rozwoju form społecznych, arystokracja wyradza się fizycznie, umysłowo i politycznie i musi albo szero­ko otworzyć wrota dla elementów z ludu, t. j. przerodzić się w demo­krację, albo w oligarchję i upaść. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * Wi­dzieliśmy, że liberalizm w szczególnej ma pieczy wzrost bogactwa narodowego; demokracja jest w stanie poświęcić go dla zapewnienia dobrobytu masom. W razie konieczności postawienia ostatniej kwestji na porządku dziennym, liberalizm przedsięweźmie ku temu środki państwowe, zgodne z całokształtem zasad, na których się system rządzenia opiera, demokracja pozostawi zupełną wolność masom dobijania się polepszenia bytu, odzwierciadli ich prądy w rządzie, usankcjonuje ich zdobycze jakkolwiekby daleko sięgały. Oto różnica między niemi w danej kwestji. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Właściwe liberalizmowi zjawisko walk partyjnych i rozdrabniania stronnictw przybiera w feudalizmie formę ustawicznych starć wasalów pomiędzy sobą i zatargów z władzą królewską, prowadzących do zupeł­nej anarchji. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * W absolutyzmie odnajdujemy ró­wnież wszystkie główniejsze cechy, właściwe późniejszemu typowi libe­ralnemu, tylko w ich nagiej, brutalnej formie: centralizacja, jednostajność praw dla wszystkich prowincji, reglamentacja posunięta do ostatecznych krańców, usuwanie od spraw politycznych nawet tej klasy, która posiada wszystkie prawa i przywileje, biurokratyczna hierarchja, a ponad tem wszystkiem abstrakcyjna sankcja — boskie pochodzenie monarchieznej władzy. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * W czasach, kiedy zasada wolności nie była jeszcze ugruntowaną na Zachodzie, podnosiły ją zawsze stronnictwa, dobijające się władzy, tłumiły zaś te, które po dopięciu celu, starały się władzę przy sobie utrzymać. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * W kapitalizmie zwicrzchnicze stanowisko zajmuje państwo, największy z kapitalistów; jego poparcie decyduje o zwycięstwie na polu konkurencji, ale rządami jego w dziedzinie pro­dukcji kieruje giełda i jej królowie; do państwa należy ''dominium eminens'', najwyższe prawo nad nieruchomą własnością wraz z towarzyszącem mu prawem, wywłaszczania; cała nakoniec organizacja pro­dukcji znajduje swą sankcję w abstrakcyjnem pojęciu własności prywa­tnej i bezwzględnych jej konsekwencjach. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * W krajach o wysokim rozwoju przemysłu, nie obawiających się konkurencji, wolnohandlowstwo jako polityka ekonomiczna musiało się utrzymać, ulegając jednak ograniczeniom, ilekroć wymagały tego interesy handlowe, jak widzimy na przykładzie, stałego dążenia Anglji do wyłącznego prawa handlu z Chinami. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * W społeczeństwach demokratycznego typu, zorganizowanych na podstawie solidarności interesów, dobrowolna umowa grup społecznych określa zakres i formy kooperacji. Element przymusu, reprezentowany przez państwo, stanowi tylko sankcję wykonania solidarnych celów, sa­ma zaś kooperacja ma charakter d o b r o w o l n y. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 10 * W stosunku do spo­łeczeństwa uważa liberalizm ciało prawodawcze za wyraziciela większości, większość za wyraziciela całości. Z jego również łona przeważnie wy­chodzi inicjatywa, przeprowadza się zaś siłami państwa. Interesom całości przynoszą się w ofierze interesy części, chociażby uprawnione, czego przykład widzieliśmy w polityce ekonomicznej. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 8 * Z pomiędzy zasad najbardziej zcałkowanych w społeczeństwach rządzących się metodą dedukcji, jest bezwątpienia idea państwowości; można powiedzieć, że jest ona ich nieodłączną cechą. Doniosłość jej daje się zrozumieć dopiero po bliższem wyjaśnie­niu charakteru liberalizmu. ** Źródło: ''Demokratyzm i liberalizm'', "Przegląd Społeczny", 1886, T. 2, z. 9 {{SORTUJ:Balicki, Zygmunt}} [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy publicyści]] laqyxdjz1s0wq0b1zmk2mg3nuam728r 0 31695 651277 651221 2026-11-06T19:18:47Z Zero 20 Przywrócona wersja 651277 wikitext text/x-wiki {{Dopracować|Poddać weryfikacji istotność przytoczonych wypowiedzi. Hasło wygląda jakby miało zarchiwizować wszystkie wypowiedzi Piotra Morty. Podejrzenie promowania osoby. Zerо [[Dyskusja użytkownika:Zero|πiσ]] 00:08, 1 lis 2026 (CET)}} '''[[w:Piotr Morta|Piotr Paweł Morta]]''' (ur. 1959) – polski działacz związkowy i samorządowy, ekonomista, działacz podziemnej „Solidarności”, wiceprzewodniczący ERZ Pfleiderer AG, racjonalizator, wynalazca. {{indeksPL}} [[Plik:PiotrMorta.png|mały|{{center|Piotr Morta (2018)}}]] ===A=== * A niskie wynagrodzenia to niestety większa emigracja. Polski nie stać na kształcenie kadr dla gospodarek zachodnich. Te dobrze wykształcone kadry powinny być zagospodarowane na rynku polskim. Taka możliwość zaistnieje wówczas, kiedy pracodawcy zaprzestaną zwiększać marżę kosztem niskich wynagrodzeń i zarabiać kosztem pracowników, a skoncentrują się na inwestycjach w nowoczesne technologie, przede wszystkim w innowacje. ** Opis: Rada Dialogu Społecznego ** Źródło: [http://fzz.com.pl/2017/10/21/potrzebny-jest-radykalny-wzrost-wynagrodzen/ Potrzebny jest radykalny wzrost wynagrodzeń, fzz.com.pl, 21 października 2017] ===B=== * Byliśmy na tamie, pod krzyżem, który poświecił Nasz Ojciec Święty. Powinnością wszystkich Polaków i całej Europy jest pamięć o współczesnym męczenniku, który oddał swe życie za Prawdę, Ojczyznę i Wolność. „Wierność Ojczyźnie to nie wybór lecz Konieczność” – te słowa powtarzane przez obecnie błogosławionego księdza Jerzego są nadal bardzo aktualne o których wszyscy powinniśmy pamiętać i stosować je w życiu. ** Opis: uroczystości 32. rocznicy męczeńskiej śmierci ks. Jerzego Popiełuszki na tamie we Włocławku. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2016/10/bl-ks-jerzy-popieluszko-patronem-obecnosci-polski-w-europie/ ITP, „Bł. ks. Jerzy Popiełuszko patronem obecności Polski w Europie”, 20 października 2016] ===C=== * Chcemy mieć wpływ na rodzącą się kolejną nową wizję Europy. Musimy więc uczestniczyć w tworzeniu tejże wizji, aby współdecydować jaka będzie Europa. Najgorszym rozwiązaniem jest metoda pustych krzeseł. Jeżeli ją zastosujemy, to naszego stanowiska nikt nie uwzględni, bo nawet nikt się z nim nie zapozna. ** Opis: Solidarność 80 nowym członkiem struktur europejskich. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/07/piotr-morta-wprowadza-solidarnosc-80-na-salony-europejskie/ ITP, 13 lipca 2018] * CSR to filozofia zarządzania przedsiębiorstwem przyjazna pracownikom, klientom, dostawcom, społeczności lokalnej i wszystkim, z którymi firma wchodzi w jakieś relacje. Oczywiście nikt nie zaprzeczy, że podstawowym zadaniem biznesu jest tworzenie zysku, ale trudno będzie wypracować zysk bez lojalnych pracowników. Pracownicy muszą być właściwie motywowani, ponieważ rynki pracy są coraz bardziej konkurencyjne i może się nagle okazać, że nikt nie będzie chciał pracować w firmie, w której nie obowiązują dobre zasady motywacji pracowników. ** Opis: podczas konferencji zorganizowanej w Pradze przez Europejską Federację Budownictwa i Przemysłu Drzewnego we współpracy z Komisją Europejską w 2009. ** Źródło: [http://www.kulisy.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2966&Itemid=80 „Kulisy Powiatu”, 19 sierpnia 2009] * Często zadajemy sobie pytanie dlaczego w Polsce nie ma innowacji. Jedną z głównych przyczyn jest czynnik ekonomiczny, a konkretnie brak opłacalności inwestycji w innowacje. Rozwój pozwalający tworzyć innowacyjne produkty jest nieopłacalny, skoro przedsiębiorstwa mogą zwiększać marżę kosztem niskich wynagrodzeń. Po prostu firmy zarabiają kosztem pracowników. ** Opis: III Kongres KS BDOŚ – Kielce. ** Źródło: [http://fzz.com.pl/2017/09/21/iii-kongres-ks-bdos-nszz-solidarnosc-80/ Forum Związków Zawodowych, 21 września 2017] * (…) człowiek bez wrogów to człowiek bez wartości. ** Opis: wyrażanie swojego nastawienia do ludzi w relacji zamieszczonej w artykule. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2015/06/jak-odpowiadaja-i-nieodpowiadaja-zwiazkowcy/ powiatowy.pl, 14 czerwca 2015] ===D=== * Dylematem jest nie tylko to, aby polski pracownik zarabiał więcej, ale chodzi przede wszystkim o likwidację przepaści cywilizacyjnej, jaka jest pomiędzy Polską a krajami rozwiniętymi. ** Opis: podczas obrad „Solidarności”. ** Źródło: [https://powiatowy.pl/2012/12/godne-place-zwiekszajac-sile-nabywcza-spoleczenstwa-nakrecaja-koniunkture-gospodarcza/ Ilustrowany Tygodnik Powiatowy, 15 grudnia 2012] ===E=== * Europa musi być wspólnotą równych szans, a nie podziałów. Jeżeli nie będziemy tego jasno artykułować, gospodarka i pracownicy z naszego regionu nadal będą przegrywać”. ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://fzz.org.pl/efbww-wilno/ * Europa nie powstaje w gabinetach, lecz tam, gdzie pracują ludzie. W fabrykach, na budowach, w przemyśle drzewnym, w sektorach, które reprezentujecie. A my – jako EFBWW – nie jesteśmy od pustych haseł. Jesteśmy od konkretnych rozwiązań ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://solidarnosc80.radom.pl ===F=== * Firmy mogą wiele skorzystać na współpracy z uczelniami, konieczna jest więc aktywizacja w tym zakresie przedsiębiorstw. Tylko poprzez wspólne działania staną przed wyzwaniami gwarantującymi im rozkwit. Wzajemne zaufanie i współpraca na bazie pozyskanych środków unijnych jest gwarancją trwałego wzrostu gospodarczego w regionie. Wymaga to od przedsiębiorców i uczelni gotowości do prowadzenia wspólnej polityki według nowych, wspólnie uzgodnionych reguł. ** Opis: XV posiedzenie łódzkiego KM RPO. ** Źródło: [http://fzz.org.pl/aktualnosci/xv-posiedzenie-lodzkiego-km-rpo-z-udzialem-przedstawicieli-fzz fzz.org.pl, 25 lipca 2017] ===G=== * Gdy powstawała Unia, jako maksymę przyjęto równouprawnienie oparte na humanistycznej idei niezbywalnej godności ludzkiej. Ta dewiza jest mi szczególnie bliska. Dogmat ten oczywiście wykracza znacznie poza rynek pracy. Jednak zatrudnienie i płaca stanowią główne dziedziny życia, w których powinna mieć miejsce zasada równości wszystkich osób. ** Opis: europejska konferencja w Berlinie. ** Źródło: [http://www.solidarnosc.org.pl/sbipd/galeria/ekb.rtf solidarnosc.org.pl] * Gospodarczy impet niegdyś nadawany przez wynalazki, które kiedyś fascynowały, a obecnie pozwalają jedynie funkcjonować, nie zapewniają właściwej dynamiki rozwoju i konkurencyjności. Zmiany muszą również powstawać w obszarze istniejących paradygmatów. Obecnie szansą jest inteligentna fabryka. ** Opis: relacja z posiedzenia ERZ w Neumarkt k. Monachium, Niemcy. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2015/05/o-industry-4-0-na-erz-w-neumarkt/ powiatowy.pl, 17 maja 2015] ===I=== * (…) inwestycja w młode pokolenie to zalążek rozwoju całej gospodarki narodowej. ** Źródło: [https://plus.google.com/109268461222790118826/posts/iZ9ywLfNQhc ''Kukiz – jak feniks z popiołów'', Piotr Morta – Google+, 21 sierpnia 2015] ===J=== * (…) jedyną drogą dla zabezpieczenia rąk do pracy na licznie rozpoczętych budowach, podobnie jak w całej polskiej gospodarce, potrzebny jest radykalny wzrost wynagrodzeń. Wolą stron, czyli rządu, pracodawców i organizacji pracowniczych powinno być pozytywne oddziaływanie na wzrost gospodarczy poprzez kształtowanie wynagrodzeń zgodnie z zasadami przyjętymi w Unii Europejskiej podczas jej tworzenia – „takie samo wynagrodzenie za pracę o takiej samej wartości”. ** Opis: Komisja Trójstronna ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/10/potrzebny-radykalny-wzrost-wynagrodzen/ powiatowy.pl, 18 października 2017] ===K=== * Kapitał i technologie są powszechnie dostępne dla każdego inwestora. Natomiast dobrze motywowani pracownicy są źródłem przewagi konkurencyjnej na rynku. ** Opis: na temat źródeł przewagi konkurencyjnej. ** Źródło: [http://fzz.com.pl/2017/03/31/nowe-wladze-w-nszz-solidarnosc-80-pfleiderer-prospan-s-a/ Forum Związków Zawodowych, 31 marca 2017] [https://www.powiatowy.pl/2017/03/solidarnosc-80-prospanu-wybrala-swe-wladze-na-nowa-kadencje/ ITP, 30 marca 2017] * Każdy z nas nosi w plecaku buławę hetmańską, jest tylko kwestia jej wykorzystania. ** Źródło: [http://www.polskatimes.pl/artykul/4662698,piotr-morta-antysystemowosc-to-nie-anarchia-to-bycie-przeciw-obecnemu-systemowi,id,t.html Piotr Brzózka, ''Piotr Morta: Antysystemowość to nie anarchia, to bycie przeciw systemowi'', PolskaTimes.pl, 26 lipca 2015] * Kultura korporacyjna to wzajemny szacunek oraz oparte na zaufaniu i poważaniu relacje z wszystkimi współpracownikami, uznanie godności wszystkich osób oraz partnerstwo w miejscu pracy. ** Opis: podczas Europejskiej Konferencji w Berlinie. ** Źródło: [https://powiatowy.pl/2012/10/europejska-konferencja-w-berlinie/ powiatowy.pl, 23 października 2012] ===M=== * (…) mało optymistyczna prognoza Organizacji Narodów Zjednoczonych wskazuje, że liczba mieszkańców Polski w połowie XXI wieku ulegnie zmniejszeniu o prawie jedną piątą do poziomu 32 mln. Skutkować to będzie tym, że przed upływem ćwierćwiecza na jednego emeryta mają przypadać zaledwie dwie osoby w wieku produkcyjnym. Jest to sygnał wskazujący na to, że Polska nieuchronnie dąży do dramatycznej sytuacji – gwałtownego starzenia się społeczeństwa. Chcąc uchronić Polskę przed katastrofą demograficzną – a tym samym rynek mieszkaniowy przed kryzysem, a wręcz przed upadkiem – konieczne są niezwłoczne i skuteczne działania, które powinny zostać podjęte przez rządzących krajem, a które pobudzą reemigrację Polaków. ** Opis: seminarium centrali europejskiej EFBWW w Warszawie. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2019/03/reemigracja-szansa-dla-polskiego-rynku-mieszkaniowego/ ITP, Reemigracja szansą dla polskiego rynku mieszkaniowego, 11 marca 2019] * (…) mamy w Polsce wzrost gospodarczy. Polscy pracownicy niestety nie czerpią z niego korzyści. Młodzi Polacy dobrze wykształceni wyjeżdżają z kraju, ponieważ w Ojczyźnie zarabiają śmiesznie mało. Brak bezpieczeństwa w zatrudnieniu i żenująco niskie wynagrodzenia stanowią brak perspektyw na stabilną przyszłość i prowadzą kraj w kierunku wyludnienia, a ostatecznie do katastrofy ekonomicznej. ** Opis: Zespół Trójstronny ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/10/potrzebny-radykalny-wzrost-wynagrodzen/ ITP, 18 października 2017] * Mówi się, że z Polski wyemigrowało „za chlebem” około 3 milionów młodych ludzi. Politycy oceniali to zjawisko jako szansę dla Polaków. Ja oceniam je jako wielką klęskę, którą przyniosły nam źle przeprowadzone reformy w związku z przemianami społeczno-politycznymi po 1989 roku. Społeczeństwo zostało oszukane, a młodzież pozbawiona warunków do godnego życia. Tym samym zmuszona została ekonomicznie do emigracji „za chlebem”. Obecnie dla Polski jedyną szansą jest „reemigracja”. Zjawisko masowej emigracji ekonomicznej po 1989 roku niesie dla Polski same negatywne skutki. Skoncentruję się na zidentyfikowaniu niektórych ekonomicznych i demograficznych skutków, a mianowicie: # Obecnie co dziesiąte polskie dziecko rodzi się w Europie Zachodniej – oczywiście poza granicami naszej ojczyzny. # Ogromny ubytek młodych i dobrze wykształconych ludzi skutkował w ostatnich czasach głębokim niedoborem rąk do pracy i powstaniem setek tysięcy wakatów. # Zainwestowano środki w wychowanie i wykształcenie dzieci, a później w formie nieodpłatnej, dobrze przygotowanymi do pracy młodymi ludźmi obdarowane zostały kraje wysokorozwinięte. # Przerażające jest to, że na powtarzającym się wzorcu polityki gospodarczej, realizowanej od roku 1989 przez kolejne ekipy rządzące a której skutkiem była masowa emigracja ekonomiczna, elity polityczne nadal tworzą swoje nowe wizje dla Polski. Ten powtarzający się wzorzec możemy nazwać błędnym kołem. Należy w tej sytuacji zadać pytanie czy jest szansa na „reemigrację” Polaków? * Opis: VI Kongres KS BDOŚ w Krakowie. * Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2019/06/odbyly-sie-wazne-spotkania-dzialaczy-nszz-solidarnosc-80/ powiatowy.pl, 10 czerwca 2019] * Musimy uczestniczyć w tworzeniu wizji Europy, bo gdy nas nie ma przy stole, nikt nie uwzględni naszego stanowiska. ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://solidarnosc80.radom.pl * Musimy uczestniczyć w tworzeniu wizji Europy, aby współdecydować, jaka ona będzie. ** Opis: Podczas Europejskiej Konferencji EFBWW w Krakowie, Piotr Morta wskazywał na konieczność aktywnej roli krajów Europy Środkowo-Wschodniej w kształtowaniu przyszłości Unii Europejskiej. 2026. ** Źródło: https://fzz.org.pl/efbww-wilno/ ===N=== * (…) najlepszym sposobem zabezpieczenia przyszłości Pfleiderer oraz miejsc pracy personelu jest otwarta, wspólna i konstruktywna współpraca pomiędzy firmą oraz przedstawicielami pracowników (…). ** Opis: Pasoc w Barcelonie. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2013/03/pasoc-w-barcelonie-miedzynarodowa-umowa-ramowa-w-koncernie-pfleiderer/ powiatowy.pl, 16 marca 2013] * Największa bariera dla rozwoju gospodarki i przedsiębiorczości to niedopasowanie wykształcenia absolwentów do potrzeb rynku pracy. „Produkcja przez szkoły bezrobotnych” jest hamulcem dla gospodarki. Polskie szkolnictwo zawodowe wymaga gruntownej zmiany. ** Opis: wpływ kształcenia zawodowego na gospodarkę w ocenie Piotra Morty – członka Zespołu Trójstronnego przy Ministerstwie Infrastruktury i Budownictwa. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/03/dialog-spoleczny-w-ministerstwie-infrastruktury/ powiatowy.pl, 7 marca 2017] * Należałoby zatem zrzucić z systemu edukacji skórę suchych faktów i odtwórczego rozwiązywania testów, zaopatrując go w zajęcia wspierające kreatywność, z wykorzystaniem innowacyjnych metod (…). ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2015/07/pawel-kukiz-jak-feniks-z-popiolow/ powiatowy.pl, 19 lipca 2015] * Należy pamiętać, że Polska to naród, który nie poddał się podczas stuletniej niewoli, odradzając się jak feniks z popiołów w 1918 roku. Nie zwyciężyła go również tyrania niemieckiego nazizmu i bolszewickiego komunizmu. Polska przeciwstawiła się Holokaustowi. To wreszcie kraj, w którym powstała „Solidarność”. Nie można zapomnieć o twórcach i założycielach „Solidarności”, bo są to synowie umiłowanej ojczyzny. ** Opis: spotkanie opozycji antykomunistycznej z wojewodą. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/03/piotr-morta-gosciem-wojewody-karola-mlynarczyka/ ITP, 18 marca 2018] * Nie będę na tyle bezczelny, by wypominać panu staroście wysokość jego pensji. ** Opis: w odniesieniu do wypowiedzi starosty na sesji absolutoryjnej Rady Powiatu Wieruszowskiego w 2011. ** Źródło: [http://wielun.naszemiasto.pl/artykul/936097,wieruszow-glosowanie-polityczne,id,t.html#czytaj_dalej wielun.naszemiasto.pl, 3 czerwca 2011] * Niestety te decyzje niosły za sobą określone konsekwencje i zemstę – tak, jak zresztą ostrzegali mnie przyjaciele. Miałem świadomość, że się narażam, że szykany dotkną zarówno mnie, jak i moich kolegów. Otrzymywałem maile i SMS-y z pogróżkami i groźbami karalnymi. ** Opis: w sprawie działań sprzecznych z zasadami demokracji i wolności osobistej. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2015/06/jak-odpowiadaja-i-nieodpowiadaja-zwiazkowcy/ ITP, 14 czerwca 2015] * Nie ma zgody na Europę dwóch prędkości. Nie ma zgody na to, by Polska i pracownicy z naszego kraju byli traktowani jak druga kategoria. ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://fzz.org.pl/efbww-wilno/ * Nie żyjemy w czasach totalitaryzmu, tylko demokracji i każdy ma prawo do własnego zdania. ** Opis: na sesji absolutoryjnej. ** Źródło: [http://wielun.naszemiasto.pl/artykul/936097,wieruszow-glosowanie-polityczne,id,t.html#czytaj_dalej wielun.naszemiasto.pl, 3 czerwca 2011] * Niskie wynagrodzenia oznaczają większą emigrację. Polski i Europy nie stać na kształcenie kadr dla cudzych gospodarek. ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://fzz.org.pl/kwsefbww/ ===O=== * Oby obecna reforma nie była fikcją, uczenie suchych faktów i preferowanie odtwórczego rozwiązywania testów należy zastąpić wspieraniem kreatywności i innowacyjności. Uczniowie powinni również mieć możliwość korzystania z doradztwa zawodowego. ** Opis: w sprawie reformy szkolnictwa zawodowego. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/03/dialog-spoleczny-w-ministerstwie-infrastruktury/ Ilustrowany Tygodnik Powiatowy, 7 marca 2017] * Olbrzymie dysproporcje ekonomiczne między krajami starej i nowej Unii nie maleją. Niestety nadal istnieje podział na Wschód i Zachód. Przed nami stoją więc kolejne wyzwania. Naszym celem jest Europa w której szanowane są prawa ludzi do godnego i szczęśliwego życia. Niestety, nadal niski poziom dochodów w Polsce jest przyczyną wykluczenia społecznego. To wielowymiarowe zjawisko – w wyniku ograniczonego dostępu do zasobów i dóbr oraz deprywacji potrzeb – w praktyce oznacza niemożność uczestnictwa w życiu gospodarczym i kulturowym. Musimy przekonać zarządzających, aby pochylili się z troskę nad rozwiązaniami pozwalającymi zachować równowagę ekonomiczną społeczeństw. ** Opis: Piotr Morta wprowadza Solidarność 80 na salony europejskie. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/07/piotr-morta-wprowadza-solidarnosc-80-na-salony-europejskie/ powiatowy.pl, 13 lipca 2018] ===P=== * Polski i Europy nie stać na kształcenie kadr dla cudzych gospodarek. ** Opis: Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://fzz.org.pl/kwsefbww/ * Polskie elity intelektualne końca XIX wieku, zwane niepokornymi wypracowały podstawy programowe najważniejszych do dziś obozów ideowo-politycznych. Pomimo braku własnej państwowości Polacy budowali struktury nowoczesnego narodu, które przekształciły się w struktury wolnego kraju. Ważnym czynnikiem integrującym Polaków był Kościół Katolicki, którego losy wpisywały się w dzieje narodu pozbawionego ojczyzny, walczącego o niepodległość. W przededniu pierwszej wojny światowej staliśmy się zatem narodem zdolnym do samorządzenia, mającym fundamenty pozwalające po ponad stu latach niewoli utworzyć strukturę samodzielnego i wolnego państwa. Marzenia Polaków o wolności wreszcie zaczęły się spełniać (…). ** Opis: 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości – KS BDOŚ. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/09/100-rocznica-odzyskania-przez-polske-niepodleglosci-ks-bdos/ powiatowy.pl, 6 września 2018] * Pracownicy w Polsce często traktowani są jako „tymczasowi”, w związku z tym coraz częściej zaczynają traktować pracodawców również jako „tymczasowych”. Niestety działania takie są niekorzystne zarówno dla firm, jak i dla pracobiorców. ** Opis: III Kongres KS BDOŚ ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/09/iii-kongres-ks-bdos-nszz-solidarnosc-80/ powiatowy.pl, 20 września 2017] * Pragnę w tym momencie przypomnieć, że gdy powstawała Unia, przyjęto zasadę równouprawnienia opartego na humanistycznej idei niezbywalnej godności ludzkiej. Zasada ta oczywiście wykracza znacznie poza rynek pracy. Jednak zatrudnienie i płaca stanowią główne dziedziny życia, w których powinna mieć miejsce zasada równości wszystkich osób. Dlatego więc twórcy Unii Europejskiej, jako podstawową i pierwotną zasadę jej istnienia przyjęli „Równe wynagrodzenie za pracę o równej wartości”. ** Opis: podczas konferencji ERZ Pfleiderer AG w Berlinie w 2010. ** Źródło: „Ilustrowany Tygodnik Powiatowy”, 28 lipca 2010 * Przede wszystkim osobista wolność ludzi staje się początkiem suwerenności narodu. Człowiek może korzystać ze swoich praw, również obywatelskich, jeżeli posiada wolność osobistą, tę będącą w sercu. Tej wolności umiejscowionej w sercach ludzi nie da się ukształtować konstytucją, decyzją sądu czy ustawą. Niezależne myślenie i autonomiczne kształtowanie własnego życia oparte o dobrze wybrane wartości to świadome tworzenie warunków do wyznaczania drogi do wolności. Niepodległości nikt z zewnątrz nam Polakom nie przyniósł w darze, nikt jej nie gwarantował, nie wprowadził w życie w formie aktów prawnych i nie nadał dekretem. To córki i synowie polskiej ziemi poświęcali sprawie wolności swoje siły i talenty. ** Opis: ogólnopolskie obchody 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/09/100-rocznica-odzyskania-przez-polske-niepodleglosci-ks-bdos/ powiatowy.pl, 6 września 2018] ===R=== * Ruch Kukiza to wolni ludzie, oni mają podejmować decyzje, a nie ktoś za nich. ** Źródło: [http://www.polskatimes.pl/artykul/4662698,piotr-morta-antysystemowosc-to-nie-anarchia-to-bycie-przeciw-obecnemu-systemowi,id,t.html Piotr Brzózka, ''Piotr Morta: Antysystemowość to nie anarchia, to bycie przeciw systemowi'', PolskaTimes.pl, 26 lipca 2015] * Rzeczywistość gospodarcza zmienia się w Polsce szybko, a relacje związki zawodowe – pracodawca pozostają w wielu zakładach anachroniczne i toksyczne. Manipulowanie załogą, blokowanie zmian w firmie prowadzące do jej osłabienia, kurs na konfrontację z pracodawcą, a z drugiej strony usztywnianie stanowiska, niechęć do dialogu i postrzeganie związku jako odwiecznego wroga. To codzienna praktyka, która zmienia się tak wolno, jak ludzka mentalność. Relacje związki zawodowe a pracodawcy to niestety trudna sztuka kompromisu. ** Opis: na konferencji międzynarodowej o relacjach pracodawcy-pracownicy i potrzebie kompromisu. ** Źródło: [http://pasoc.innopas.eu/fileadmin/docs/documents/Morta.pdf Aktualna sytuacja, wyzwania i perspektywy przemysłu materiałów drzewnych w Polsce, pacos.innopas.eu] ===S=== * Sprawa staje się bardziej czytelna, kiedy widzimy jak rządy Unii Europejskiej wspierają finansowo objęte kryzysem obszary gospodarcze. Skoro rządy z pieniędzy podatników wspierają sektor finansowy i przemysłowy, to zarządy banków i przedsiębiorstw powinny odpowiadać nie tylko przed akcjonariuszami, ale przed całym społeczeństwem – tak twierdzi w swych wypowiedziach profesor Joshua D. Margoh’s z Harward Business School. ** Opis: podczas konferencji zorganizowanej w Pradze przez Europejską Federację Budownictwa i Przemysłu Drzewnego we współpracy z Komisją Europejską w 2009. ** Źródło: [http://www.kulisy.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2966&Itemid=80 „Kulisy Powiatu”, 19 sierpnia 2009] * Symbolem solidarnościowej rewolucji powinno być przywrócenie godności milionom Polaków oraz działaczom opozycji antykomunistycznej i demokratycznej w PRL, jak również ich rodzinom, poprzez zabezpieczenie im godnego życia. Działacze opozycyjni włożyli tytaniczną pracę w odzyskanie niepodległości i są obecnie w większości przekonani, że rząd Mateusza Morawieckiego przywróci im wiarę w sens naprawy Rzeczpospolitej. ** Opis: inauguracyjne posiedzenie Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2018/03/piotr-morta-gosciem-wojewody-karola-mlynarczyka/ powiatowy.pl, 18 marca 2018] * (…) szkoły nie powinny być fabrykami produkującymi bezrobotnych, tylko otwierać takie kierunki kształcenia dla młodzieży i dorosłych, na jakie jest zapotrzebowanie w danym regionie. ** Opis: podczas sesji samorządowej Piotr Morta ocenił stan polskiego szkolnictwa i sytuację na rynku pracy. ** Źródło: [http://wielun.naszemiasto.pl/artykul/szkoly-produkuja-bezrobotnych,1087307,art,t,id,tm.html wielun.naszemiasto.pl, 20 września 2011] * Szpital generuje zyski i jednocześnie likwiduje oddziały, tym samym zmniejszana jest ilość świadczeń dostępnych mieszkańcom powiatu. A miało być inaczej, podczas przekształceń własnościowych informowano, że szpital będzie się rozwijał i dywersyfikował usługi. ** Opis: podczas sesji Rady Powiatu Wieruszowskiego, na której dyskutowano czy konfliktu w szpitalu można było uniknąć. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2014/07/czy-konfliktu-w-szpitalu-mozna-bylo-uniknac/ powiatowy.pl, 2 lipca 2014] ===T=== * Te wydarzenia to doskonały materiał do napisania książki o dyktaturze w demokratycznym kraju. Ten, co pisze te oszczerstwa, to chyba był uczniem Fidela Castro. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2015/06/jak-odpowiadaja-i-nieodpowiadaja-zwiazkowcy/ Ilustrowany Tygodnik Powiatowy, 14 czerwca 2015] * To nie polityczne deklaracje, ale solidarność zwykłych ludzi naprawdę zmienia historię. ** Opis: Przewodniczący KS BDOŚ [Piotr Morta] podczas Europejskiej Konferencji EFBWW zaznaczał, że spotkanie w Krakowie ma być punktem wyjścia do realnych zmian, a nie zamknięciem dyskusji. ** Źródło: https://fzz.org.pl/kwsefbww/ * Trzydzieści lat „Solidarności” to czas, w którym Polska odzyskała pełną niepodległość. ** Opis: po wyborze na przewodniczącego „Solidarności” w wieruszowskich zakładach Pfleiderer Prospan S.A. w 2010. ** Źródło: [http://www.kulisy.net/index.php?option=com_content&task=view&id=3330&Itemid=62 Kulisy Powiatu, 11 lutego 2010] ===U=== * Uzdrowienie gospodarcze w tych krajach ''(w nowych krajach Unii Europejskiej – przypis red.)'' będzie zależało od ich możliwości zbudowania mocnej bazy popytu wewnętrznego. Wymaga to lepszego przestrzegania praw pracowniczych, wzrostu wynagrodzeń (…). ** Opis: referat Piotra Morty na międzynarodowej konferencji PASOC, Wrocław, 19 października 2009. ** Źródło: [http://pasoc.innopas.eu/fileadmin/docs/documents/Morta.pdf pasoc.innopas.eu] ===W=== * (…) w czasie burzy mózgów powstają najciekawsze pomysły, to jest tylko kwestia ogarnięcia tego, przetworzenia i wybrania najlepszych propozycji. ** Źródło: [http://www.dzienniklodzki.pl/artykul/4662698,piotr-morta-antysystemowosc-to-nie-anarchia-to-bycie-przeciw-obecnemu-systemowi,id,t.html Dziennik Łódzki, 31 lipca 2015] * W nowoczesnych firmach coraz częściej szef zajmuje wspólną przestrzeń ze swoimi podwładnymi, pracuje z nimi ramię w ramię. Struktury przedsiębiorstw przybierają coraz bardziej płaską formę. Przełożony jest bardziej mentorem niż szefem. Takie rozwiązanie wraz z dobrym systemem motywowania procentuje optymalną efektywnością. ** Opis: o nowych trendach w strukturach organizacyjnych firm. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/03/solidarnosc-80-prospanu-wybrala-swe-wladze-na-nowa-kadencje/ powiatowy.pl, 30 marca 2017] * Wolność nie jest dana raz na zawsze. Dlatego związki zawodowe nie mogą być jedynie uczestnikiem zmian. Muszą być ich współtwórcą i strażnikiem wartości, na których zbudowana jest Europa. ** Opis: Jako działacz opozycji antykomunistycznej Morta przypomniał, że demokracja, godność pracy i wolność zrzeszania się nie są zdobyczami trwałymi „same z siebie” – wymagają codziennej pracy organizacyjnej, dialogu i obecności w gremiach decyzyjnych, także w Brukseli. Polska – współtwórcą polityki europejskiej, nie tylko jej zapleczem. Europejska Konferencja EFBWW w Krakowie, 2026. ** Źródło: https://solidarnosc80.radom.pl * W Polsce głód mieszkaniowy jest ogromny. Jesteśmy na dole statystyk europejskich, nie tylko jeśli chodzi o liczbę powstających lokali mieszkaniowych, ale także pod względem ich stanu technicznego czy wyposażenia w media. Remedium na tę sytuację ma być rządowy program Mieszkanie Plus. ** Opis: posiedzenie Komisji Trójstronnej. ** Źródło: [http://fzz.org.pl/aktualnosci/posiedzeniu-zespolu-trojstronnego-do-spraw-budownictwa-i-gospodarki-komunalnej fzz.org.pl, 14 listopada 2016] * Wspieranie ludzkiej godności oraz przestrzeganie praw człowieka uznanych na płaszczyźnie międzynarodowej w oparciu o podstawowe standardy pracy MOP stanowić ma główną zasadę polityki korporacyjnej koncernu i poszczególnych przedsiębiorstw. ** Opis: podczas konferencji PASOC w Barcelonie. ** Źródło: [https://powiatowy.pl/2013/03/pasoc-w-barcelonie-miedzynarodowa-umowa-ramowa-w-koncernie-pfleiderer/ powiatowy.pl, 16 marca 2013] ===Z=== * (…) zbliżające się roztopy uczynią z niej ponownie „drogę do piekła”, szczególnie dla trójki dzieci uczęszczających do szkoły (…). ** Opis: na sesji samorządowej – artykuł pt. ''Teklinów: Dzieci nadal toną w błocie''. ** Źródło: [http://wielun.naszemiasto.pl/artykul/teklinow-dzieci-nadal-tona-w-blocie,1793515,artgal,4901599,t,id,tm,zid.html wielun.naszemiasto.pl, 29 marca 2013] * Z informacji Komisji Europejskiej wynika, że w dziedzinie innowacyjności gorzej od Polski wypadają tylko cztery kraje. Dwa małe bałtyckie Litwa i Łotwa oraz Bułgaria i Rumunia. Kluczowe znaczenie dla rozwoju innowacyjności w Polsce ma wiele czynników. Duże nakłady na rzecz inwestycji, konsolidacja działań i pełne partnerstwo z krajami całej Unii Europejskiej. Istnieje konieczność ujednolicenia rynku innowacyjnego w Europie i potrzebę wzrostu poziomu inwestycji strategicznych i publicznych. Niestety jednym z czynników, które posiadają znaczący wpływ na opóźnienie Polski w dziedzinie innowacyjności jest niski poziom wynagrodzeń. ** Opis: wystąpienie przewodniczącego KS BDOŚ na II Kongresie. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2016/04/ii-kongres-sekretariatu-nszz-solidarnosc-80/ powiatowy.pl, 9 kwietnia 2016] * (…) zmiany w szkolnictwie zawodowym są konieczne, szkoły nie powinny „produkować bezrobotnych”, do szkoły nie powinno się „chodzić”, w szkole należy się uczyć. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2017/03/dialog-spoleczny-w-ministerstwie-infrastruktury/ ITP, 7 marca 2017] * Z przeprowadzonych badań wynika, że ponad 80% Polaków marzy o własnym domu. Ci, którzy zadowalają się mieszkaniem, przyznają, że odstraszają ich uciążliwe obowiązki związane z posiadaniem własnego „uwitego gniazdka”. Wielu nie realizuje własnych marzeń, bo przytłacza ich wielkość nakładów na budowę i koszty utrzymania lokum. ** Opis: na temat sytuacji mieszkaniowej Polaków w kontekście rządowego programu „Mieszkanie Plus”. ** Źródło: [https://www.powiatowy.pl/2016/11/gospodarowanie-przestrzenia-mieszkanie-plus/ powiatowy.pl, 6 listopada 2016] ===Ż=== * Życie i zdrowie ludzi jest wartością najwyższą, nikt tych wartości pod żadnym pozorem nie może lekceważyć. Argumenty ekonomiczne i inne nie mogą stanowić przeciwwagi dla zdrowia i życia ludzkiego. ** Opis: podczas debaty na temat bezpieczeństwa na drodze powiatowej nr 4704E. ** Źródło: [https://powiatowy.pl/2012/10/bezpieczniej-na-%E2%80%9Edrodze-strachu%E2%80%9D-nr-4704e/ powiatowy.pl, 3 października 2012] {{SORTUJ:Morta, Piotr}} [[Kategoria:Działacze opozycji demokratycznej w PRL]] [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności]] [[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Polscy działacze społeczni]] [[Kategoria:Polscy ekonomiści]] [[Kategoria:Polscy samorządowcy]] [[Kategoria:Polscy wynalazcy]] [[Kategoria:Polscy związkowcy]] t04h7zk7f8cixqws0kkvw7dr7z4dzfl 0 32788 651282 651010 2026-11-07T00:49:54Z Zero 20 /* Rad */ 651282 wikitext text/x-wiki {{center|[[Alfabetyczna lista osób/0–9|0–9]] • [[Alfabetyczna lista osób/A, Á, Å|A, Á, Å]] • [[Alfabetyczna lista osób/B|B]] • [[Alfabetyczna lista osób/C|C]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ć Č|Ć Č]] • [[Alfabetyczna lista osób/D Đ|D Đ]] • [[Alfabetyczna lista osób/E, É, Ə|E, É, Ə]] • [[Alfabetyczna lista osób/F|F]] • [[Alfabetyczna lista osób/G|G]] • [[Alfabetyczna lista osób/H|H]] • [[Alfabetyczna lista osób/I, İ|I, İ]] • [[Alfabetyczna lista osób/J|J]] • [[Alfabetyczna lista osób/K|K]] • [[Alfabetyczna lista osób/L|L]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ł|Ł]] • [[Alfabetyczna lista osób/M|M]] • [[Alfabetyczna lista osób/N|N]] • [[Alfabetyczna lista osób/O|O]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ó Ō Ö Ø|Ó Ō Ö Ø]] • [[Alfabetyczna lista osób/P|P]] • [[Alfabetyczna lista osób/Q|Q]] • [[Alfabetyczna lista osób/R|R]] • [[Alfabetyczna lista osób/S|S]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ś Š Ş|Ś Š Ş]] • [[Alfabetyczna lista osób/T, Þ|T, Þ]] • [[Alfabetyczna lista osób/U|U]] • [[Alfabetyczna lista osób/V|V]] • [[Alfabetyczna lista osób/W|W]] • [[Alfabetyczna lista osób/X|X]] • [[Alfabetyczna lista osób/Y|Y]] • [[Alfabetyczna lista osób/Z|Z]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ż Ź Ž|Ż Ź Ž]]}} ---- __NOTOC__ ==R2== * R23 → Ramona 23 ==Ra== ===Rab=== * Rabczewska, Dorota → Doda * [[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo, Jean-Joseph]] (1901–1937) – malgaski poeta. * [[François Rabelais|Rabelais, François]] (1493/1494–1553) – francuski pisarz, humanista i lekarz. * [[Icchak Rabin|Rabin, Icchak]] (1922–1995) – premier Izraela. * Rabinowicz, Szolem → Alejchem, Szolem * [[Władysław Rabski|Rabski, Władysław]] (1865–1925) – polski krytyk literacki i teatralny, publicysta, pisarz. ===Rac=== * [[Joanna Racewicz|Racewicz, Joanna]] (ur. 1973) – polska dziennikarka. * [[Siergiej Rachmaninow|Rachmaninow, Siergiej]] (1873–1943) – rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent. * [[Barbara Rachwalska|Rachwalska, Barbara]] (1922–1993) – polska aktorka. * Rachwalska-Pawlicka, Barbara → Rachwalska, Barbara * [[Jean Baptiste Racine|Racine, Jean Baptiste]] (1639–1699) – francuski pisarz. * [[Lech Raczak|Raczak, Lech]] (1946–2020) – polski aktor i reżyser. * [[Tomasz Raczek|Raczek, Tomasz]] (ur. 1957) – polski krytyk filmowy i publicysta, wydawca, autor programów telewizyjnych i radiowych. * [[Władysław Raczkiewicz|Raczkiewicz, Władysław]] (1885–1947) – polski działacz polityczny, marszałek Senatu III kadencji, Prezydent RP na uchodźstwie w latach 1939–1947. * [[Krzysztof Raczkowski|Raczkowski, Krzysztof]] (1970–2005) – polski muzyk. * [[Marek Raczkowski|Raczkowski, Marek]] (ur. 1959) – polski malarz, rysownik, plakacista i satyryk. * [[Adam Raczyński|Raczyński, Adam]] (ur. 1975) – polski poeta. * [[Edward Bernard Raczyński|Raczyński, Edward Bernard]] (1891–1993) – polski dyplomata, polityk i pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979–1986. ===Rad=== * Radecka, Maria → Leja, Magdalena * [[Milena Radecka|Radecka, Milena]] (ur. 1984) – polska siatkarka. * [[Marek Radecki|Radecki, Marek]] (ur. 1976) – polski poeta i przedsiębiorca. * [[Stanisław Andrzej Radek|Radek, Stanisław Andrzej]] (1886–1946) – polski socjalista. * [[Sarvepalli Radhakrishnan|Radhakrishnan, Sarvepalli]] (1888–1975) – indyjski filozof, polityk i dyplomata. * [[Iveta Radičová|Radičová, Iveta]] (ur. 1956) – słowacka polityk. * [[Raymond Radiguet|Radiguet, Raymond]] (1903–1923) – francuski pisarz i dziennikarz. * [[Helena Radlińska|Radlińska, Helena]] (1879–1954) – polska pedagog, polityk. * [[Zbigniew Radłowski|Radłowski, Zbigniew]] (1924–2026) – jeden z pierwszych więźniów Pawiaka, a następnie KL Auschwitz, kapitan AK, powstaniec warszawski. * [[Josh Radnor|Radnor, Josh]] (ur. 1974) – amerykański aktor, reżyser, scenarzysta i producent filmowy. * Radomyska, Helena → Mniszkówna, Helena * [[Miklós Radnóti|Radnóti, Miklós]] (1909–1944) – węgierski poeta z Budapesztu, który padł ofiarą Holocaustu. * [[Sonia Raduńska|Raduńska, Sonia]] (ur. XX w.) – polska psycholog, pisarka. * [[Katarzyna Raduszyńska|Raduszyńska, Katarzyna]] (ur. 1977) – polska aktorka i reżyserka teatralna. * [[Anna Radwan|Radwan, Anna]] (ur. 1966) – polska aktorka. * [[Stanisław Radwan|Radwan, Stanisław]] (1939–2023) – polski kompozytor. * Radwan-Gancarczyk, Anna → Radwan, Anna * [[Agnieszka Radwańska|Radwańska, Agnieszka]] (ur. 1989) – polska tenisistka. * Radziejowska, Barbara → Fedyszak-Radziejowska, Barbara * [[Jakub Radziejowski|Radziejowski, Jakub]] (ur. 1976) – polski alpinista. * [[Michał Radziejowski|Radziejowski, Michał Stefan]] (1645–1705) – polski duchowny katolicki, dyplomata, polityk. * [[Teresa Radziewicz|Radziewicz, Teresa]] (ur. 1970) – polska poetka. * Radzikowski, Walery → Eljasz-Radzikowski, Walery * [[Radzim Gaudenty]] – pierwszy arcybiskup gnieźnieński oraz metropolita na ziemiach polskich w ówczesnym państwie pierwszych Piastów. * Radzińska, Paulina → Młynarska-Moritz, Paulina * [[Elżbieta Radziszewska|Radziszewska, Elżbieta]] (ur. 1958) – polska lekarka i polityk. * [[Karol Radziszewski|Radziszewski, Karol]] (ur. 1980) – polski malarz, performer, publicysta, autor instalacji, akcji, fotografii i filmów wideo. * [[Jerzy Radziwiłowicz|Radziwiłowicz, Jerzy]] (ur. 1950) – polski aktor. * [[Janusz Radziwiłł|Radziwiłł, Janusz]] (1612–1655) – książę, wojskowy. * [[Konstanty Radziwiłł|Radziwiłł, Konstanty]] (ur. 1958) – polski lekarz, książę. * [[Mikołaj Krzysztof Radziwiłł|Radziwiłł, Mikołaj Krzysztof]] (1549–1616) – książę, pamiętnikarz. * [[Wanda Józefa Radzymińska|Radzymińska, Wanda Józefa]] (1921–2002) – polska poetka, sanitariuszka i żołnierka Armii Krajowej. ===Raf=== * [[Ellinor Rafaelsen|Rafaelsen, Ellinor]] (ur. 1948) – norweska pisarka. * [[Dawid Rafalski|Rafalski, Dawid]] (ur. 1982) – polski aktor. * [[Ali Akbar Haszemi Rafsandżani|Rafsandżani, Ali Akbar Haszemi]] (1934–2017) – irański polityk. ===Rah=== * Rah → Rahim * [[Paulos Faraj Rahho|Rahho, Paulos Faraj]] (1942–2008) – iracki duchowny katolicki. * [[Rahim]] (ur. 1978) – polski raper i producent muzyczny. * [[Sadaf Rahimi|Rahimi, Sadaf]] (ur. 1994) – afgańska bokserka. * [[A.R. Rahman|Rahman, Allah Rakha]] (ur. 1966) – indyjski muzyk. * [[Fazlur Rahman|Rahman, Fazlur]] (ur. 1953) – pakistański polityk. * [[Sheikh Mujibur Rahman|Rahman, Sheikh Mujibur]] (1920–1975) – bengalski i pakistański polityk. * [[Tunku Abdul Rahman|Rahman, Tunku Abdul]] (1903–1990) – malezyjski polityk i prawnik. ===Rai=== * [[Aishwarya Rai|Rai, Aishwarya]] (ur. 1973) – indyjska aktorka i modelka. * Rai Bachchan, Aishwarya → Rai, Aishwarya * Rainio → Waltari, Mika * [[Rainis]] (1865–1929) – łotewski pisarz. ===Raï=== * [[Béchara Boutros Raï|Raï, Béchara Boutros]] (ur. 1940) – libański duchowny katolicki. ===Raj=== * [[Gautam Rajadhyaksha|Rajadhyaksha, Gautam]] (1950–2011) – indyjski fotograf. * [[Mahinda Rajapaksa|Rajapaksa, Mahinda]] (ur. 1945) – lankijski polityk. * [[Jechiel Rajchman|Rajchman, Jechiel]] (1914–2004) – polski Żyd, przedsiębiorca, więzień i uczestnik buntu w obozie Treblinka. * [[Feliks Rajczak|Rajczak, Feliks]] (1938–1987) – polski poeta. * Rajewicz, Agnieszka → Kozłowska-Rajewicz, Agnieszka * [[Maciej Rajk|Rajk, Maciej]] (ur. 1984) – polski pisarz, dziennikarz i blogger. * [[Joanna Rajkowska|Rajkowska, Joanna]] (ur. 1968) – polska artystka sztuk wizualnych. ===Rak=== * [[Jan Rak|Rak, Jan]] (1820–1909) – polski chłopski poeta. * Rak, Paweł → Popek * [[Leszek Rakowski|Rakowski, Leszek]] (ur. 1972) – polski muzyk. * [[Mieczysław Rakowski|Rakowski, Mieczysław]] (1926–2008) – polski polityk, historyk i dziennikarz. * [[Monika Rakusa|Rakusa, Monika]] (ur. 1966) – polska pisarka, psycholog. ===Ral=== * [[Walter Raleigh|Raleigh, Walter]] (ok. 1554–1618) – angielski żeglarz i pisarz. ===Ram=== * Ram Bahadur Bomjon → Dharma Sangha * [[Ram Mohan Roy]] (1772–1833) – indyjski pisarz, publicysta, filozof reformator społeczny i religijny. * [[Rama IX]] (1927–2016) – król Tajlandii. * [[Tariq Ramadan|Ramadan, Tariq Said]] (ur. 1962) – szwajcarski filozof, publicysta i teolog muzułmański pochodzenia egipskiego. * [[Srinivasa Ramanujan|Ramanujan, Srinivasa Aiyangar]] (1887–1920) – hinduski matematyk, samouk. * Ramban → Nahmanides * [[Ramdev]] (ur. 1965) – indyjski guru hinduistyczny. * Ramdev, Swami → Ramdev * [[Jean-Philippe Rameau|Rameau, Jean-Philippe]] (1683–1764) – francuski kompozytor i teoretyk muzyki. * [[Jairam Ramesh|Ramesh, Jairam]] (ur. 1954) – indyjski polityk i ekonomista. * [[Sergio Ramírez|Ramírez, Sergio]] (ur. 1942) – nikaraguański pisarz i polityk. * Ramírez Mercado, Sergio, Sergio → Ramírez, Sergio * [[Ramona 23]] (ur. 1982) – polski raper. * [[José Ramos-Horta|Ramos-Horta, José]] (ur. 1949) – timorski polityk i działacz niepodległościowy. * [[Charlotte Rampling|Rampling, Charlotte]] (ur. 1946) – brytyjska aktorka i modelka. * Rampling, Anne → Rice, Anne * [[Alf Ramsey|Ramsey, Alf Ernest]] (1920–1999) – angielski trener piłkarski i piłkarz. * [[Pierre Ramus|Ramus, Pierre]] (1882–1942) – austriacki dziennikarz i publicysta. ===Ran=== * Ran, Nâzım Hikmet → Hikmet, Nazım * [[Lee Ranaldo|Ranaldo, Lee]] (ur. 1956) – amerykański wokalista i gitarzysta. * Rangdziung, Dordże → III Karmapa * [[Ayn Rand|Rand, Ayn]] (1905–1982) – amerykańska pisarka, filozof. * Rangdziung, Rigpe Dordże → XVI Karmapa * [[Rania]] (ur. 1970) – królowa Jordanii. * Ranicki, Marcel → Reich-Ranicki, Marcel * [[Otto Rank|Rank, Otto]] (1884–1939) – austriacki psychoanalityk. * Rankin, Brian Robson → Marvin, Hank * Ransome-Kuti, Olufela Olusegun Oludotun → Kuti, Fela ===Rap=== * Rapoport, Szlojme Zajnwel → An-ski, Szymon * [[Zofia Rapp-Kochańska|Rapp-Kochańska, Zofia]] (1918–1999) – polska wywiadowczyni Komendy Głównej Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego. * [[Jadwiga Rappé|Rappé, Jadwiga]] (ur. 1952) – polska śpiewaczka. * [[Paulos Raptis|Raptis, Paulos]] (1935–2021) – polski śpiewak operowy greckiego pochodzenia. ===Ras=== * Rasiak, Halina → Rasiakówna, Halina * [[Halina Rasiakówna|Rasiakówna, Halina]] (ur. 1951) – polska aktorka. * [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen, Anders Fogh]] (ur. 1953) – duński polityk. * [[Rie Rasmussen|Rasmussen, Rie]] (ur. 1976) – duńska aktorka, modelka, fotograf, reżyser. * [[Jean Raspail|Raspail, Jean]] (1925–2020) – francuski pisarz i podróżnik. * Rastawiecki, Andrzej → Trzos-Rastawiecki, Andrzej * [[Zbigniew Raszewski|Raszewski, Zbigniew]] (1925–1992)  – polski historyk teatru. ===Rat=== * [[Maciej Rataj|Rataj, Maciej]] (1884–1940) – polski polityk. * [[Andrzej Ratajczak|Ratajczak, Andrzej]] (ur. 1984) – polski poeta, polonista. * [[Dariusz Ratajczak|Ratajczak, Dariusz]] (1962–2010) – polski historyk. * [[Janusz Ratajczak|Ratajczak, Janusz]] (ur. 1962) – polski śpiewak operowy. * [[Józef Ratajczak|Ratajczak, Józef]] (1932–1999) – polski poeta i prozaik. * [[Piotr Ratajczak|Ratajczak, Piotr]] (ur. 1975) – polski reżyser. * Ratajczyk, Maria → Maj, Maria * [[Cyryl Ratajski|Ratajski, Cyryl]] (1875–1942) – polski polityk. * [[Symcha Ratajzer-Rotem|Ratajzer-Rotem, Symcha]] (1924–2018) – żydowski działacz ruchu oporu w czasie II wojny światowej. * [[Walther Rathenau|Rathenau, Walther]] (1867–1922) – niemiecki przemysłowiec, polityk i pisarz. * [[Brett Ratner|Ratner, Brett]] (ur. 1969) – amerykański reżyser. * [[Simon Rattle|Rattle, Simon]] (ur. 1955) – angielski dyrygent. * [[Georg Ratzinger|Ratzinger, Georg]] (1924–2020) – niemiecki duchowny katolicki. ===Rav=== * [[Gianfranco Ravasi|Ravasi, Gianfranco]] (ur. 1942) – włoski duchowny katolicki, biblista, specjalista od języka hebrajskiego, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał. * Ravel, Joseph-Maurice → Ravel, Maurice * [[Maurice Ravel|Ravel, Maurice]] (1875–1937) – francuski kompozytor i pianista. * [[Mark Ravenhill|Ravenhill, Mark]] (ur. 1966) – angielski dramaturg. ===Raw=== * [[Prem Rawat|Rawat, Prem]] (ur. 1957) – jeden z przywódców ruchu Divine Light Mission. * Rawicz Radomyska, Helena → Mniszkówna, Helena * [[Joanna Rawik|Rawik, Joanna]] (1934–2026) – polska piosenkarka, aktorka, dziennikarka. * [[Cewi Rawner|Rawner, Cewi]] (ur. 1950) – izraelski dyplomata. ===Ray=== * [[Man Ray|Ray, Man]] (1890–1976) – amerykański fotograf i reżyser. * [[Eric Raymond|Raymond, Eric Steven]] (ur. 1957) – amerykański haker i libertarianin oraz krytyk fantastyki, jeden z przedstawicieli ruchu open source. * Raymond, Rene Brabazon → Chase, James Hadley * [[Maciej Rayzacher|Rayzacher, Maciej Stanisław]] (ur. 1940) – polski aktor, działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL. ===Raz=== * [[Najib Tun Razak|Razak, Najib Tun]] (ur. 1953) – malezyjski polityk. * [[Alaksandr Razhanau|Razhanau, Alaksandr]] (ur. 1953) – białoruski polityk. ==Rā== * Rāhulamātā → Yasodharā ==Re== ===Rea=== * [[Herbert Read|Read, Herbert]] (1893–1968) – angielski poeta i krytyk sztuki. * [[Nancy Reagan|Reagan, Nancy]] (1921–2016) – żona prezydenta USA Ronalda Reagana. * [[Ronald Reagan|Reagan, Ronald]] (1911–2004) – amerykański aktor i polityk, czterdziesty prezydent USA. * [[Maxim Reality|Reality, Maxim]] (ur. 1967) – brytyjski wokalista. * [[Olli Rehn|Rehn, Olli]] (ur. 1962) – fiński polityk i politolog. ===Rec=== * [[Anna Rechnio|Rechnio, Anna Elżbieta]] (ur. 1977) – polska łyżwiarka figurowa. * [[Stefan Reczek|Reczek, Stefan]] (1923–1993) – polski językoznawca. ===Red=== * Red Cloud → Czerwona Chmura * Redford, Charles Robert → Redford, Robert * [[Robert Redford|Redford, Robert]] (1936–2025) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy. * [[Vanessa Redgrave|Redgrave, Vanessa]] (ur. 1937) – brytyjska aktorka. * [[Viviane Reding|Reding, Viviane]] (ur. 1951) – luksemburska polityk i dziennikarka. * Redlich, Krystyna → Kurczab-Redlich, Krystyna * [[Edward Redliński|Redliński, Edward]] (1940–2024) – polski pisarz, scenarzysta, reporter. * [[Patrick Redmond|Redmond, Patrick]] (ur. 1966) – angielski pisarz. * [[Rafael Redwitz|Redwitz, Rafael]] (ur. 1980) – brazylijski siatkarz. * Redwood, Percy → Bock, Amy Maud ===Ree=== * [[John Reed|Reed, John]] (1887–1920) – amerykański dziennikarz, komunista. * [[Celia Rees|Rees, Celia]] (ur. 1949) – angielska pisarka. * [[Laurence Rees|Rees, Laurence]] (ur. 1957) – brytyjski dyrektor kreatywny programów historycznych, pisarz. * [[Martin John Rees|Rees, Martin John]] (ur. 1942) – brytyjski astronom i astrofizyk. * [[Hubert Reeves|Reeves, Hubert]] (1932–2023) – kanadyjski astrofizyk. ===Ref=== * Ref-Ren → Konarski, Feliks ===Reg=== * [[Miri Regew|Regew, Miri]] (ur. 1965) – izraelska wojskowa i polityk. * [[Stefan Regmunt|Regmunt, Stefan]] (ur. 1951) – polski duchowny katolicki, psycholog. * [[Jean-François Regnard|Regnard, Jean-François]] (1655–1709) – francuski komediopisarz. * [[Antoni Regulski|Regulski, Antoni]] (ur. 1935) – polski duchowny katolicki, aforysta. ===Rei=== * Rei, O → Pelé * [[Robert Reich|Reich, Robert]] (ur. 1946) – amerykański ekonomista i publicysta. * [[Marcel Reich-Ranicki|Reich-Ranicki, Marcel]] (1920–2013) – niemiecki krytyk literacki polsko-żydowskiego pochodzenia. * Reichs, Kathleen Joan → Reichs, Kathy * [[Kathy Reichs|Reichs, Kathy]] (ur. 1950) – amerykańska antropolog kliniczna i pisarka. * [[Harry Reid|Reid, Harry Mason]] (1939–2021) – amerykański polityk. * [[Salomon Reinach|Reinach, Salomon]] (1858–1932) – francuski archeolog. * [[Rob Reiner|Reiner, Rob]] (1947–2025) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy. * Reiner, Robert → Reiner, Rob * Reinhart, Arthur → Reinhart, Artur * [[Artur Reinhart|Reinhart, Artur]] (ur. 1965) – polski operator, montażysta i producent filmowy. * Reinschmit, Paulina → Kuczalska-Reinschmit, Paulina * [[Józef Reiss|Reiss, Józef]] (1879–1956) – polski muzykolog. * [[Ivan Reitman|Reitman, Ivan]] (ur. 1946) – słowacko-kanadyjski aktor, reżyser i producent. ===Rej=== * [[Mikołaj Rej|Rej, Mikołaj]] (1505–1569) – polski poeta, prozaik i działacz reformacyjny. * [[Marian Rejewski|Rejewski, Marian]] (1905–1980) – polski matematyk i kryptolog, który w 1932 roku złamał szyfr Enigmy, najważniejszej maszyny szyfrującej używanej przez hitlerowskie Niemcy, porucznik Armii Polskiej w Wielkiej Brytanii. * [[Tadeusz Rejtan|Rejtan, Tadeusz]] (1742–1789) – polski polityk. ===Rek=== * [[Dariusz Rekosz|Rekosz, Dariusz]] (ur. 1970) – polski pisarz. ===Rel=== * [[Józef Relidzyński|Relidzyński, Józef]] (1886–1964) – polski poeta, dziennikarz, scenarzysta, prozaik, żołnierz i urzędnik państwowy. * [[Zbigniew Religa|Religa, Zbigniew Eugeniusz]] (1938–2009) – polski kardiochirurg i polityk. ===Rem=== * [[Ryszard Rembiszewski|Rembiszewski, Ryszard]] (ur. 1947) – polski aktor, prezenter radiowy i telewizyjny, konferansjer, lektor i wodzirej. * [[Rembrandt]] (1606–1669) – holenderski malarz, rysownik i grafik. * Rembrandt Harmenszoon van Rijn → Rembrandt ===Ren=== * [[Ernest Renan|Renan, Ernest]] (1823–1892) – francuski filozof, pisarz, historyk i filolog. * [[Jules Renard|Renard, Jules]] (1864–1910) – francuski pisarz. * [[Jeremy Renner|Renner, Jeremy Lee]] (ur. 1971) – amerykański aktor i muzyk. * [[Jean Reno|Reno, Jean]] (ur. 1948) – francuski aktor. * [[Auguste Renoir|Renoir, Auguste]] (1841–1919) – francuski malarz i rzeźbiarz. * [[Jean Renoir|Renoir, Jean]] (1894–1979) – francuski reżyser filmowy, producent, scenarzysta, aktor i pisarz. * Renoir, Pierre-Auguste → Renoir, Auguste * [[Marian Rentgen-Güntner|Rentgen-Güntner, Marian]] (1888–1940) – lwowski i warszawski piosenkarz i aktor kabaretowy. ===Rep=== * [[Nina Repetowska|Repetowska, Nina]] (ur. 1940) – polska aktorka. * [[Nikołaj Repnin|Repnin, Nikołaj Wasiljewicz]] (1734–1801) – książę rosyjski, w latach 1764–1768 rosyjski poseł nadzwyczajny sprawujący faktyczną władzę nad Rzeczpospolitą jako bezpośredni wykonawca woli Katarzyny II. ===Res=== * [[Alain Resnais|Resnais, Alain]] (1922–2014) – francuski reżyser. * [[Krzysztof Respondek|Respondek, Krzysztof]] (ur. 1969) – polski aktor, artysta kabaretowy, prezenter telewizyjny i piosenkarz. * Restrepo, Camilo → Torres Restrepo, Camilo * [[Wojciech Reszczyński|Reszczyński, Wojciech]] (ur. 1953) – polski dziennikarz. ===Reš=== * [[Delimir Rešicki|Rešicki, Delimir]] (ur. 1960) – chorwacki poeta. ===Ret=== * [[Piet Retief|Retief, Piet]] (1780–1838) – burski polityk i wojskowy. * [[Józef Retinger|Retinger, Józef Hieronim]] (1888–1960) – polski pisarz i polityk. * [[Leonard Rettel|Rettel, Leonard]] (1811–1885) – polski poeta, tłumacz, hispanista, belwederczyk. * Retty, Rosemarie Magdalena → Schneider, Romy ===Rev=== * [[Pierre Reverdy|Reverdy, Pierre]] (1889–1960) – francuski pisarz. ===Rew=== * Rewak, Ewa Konstancja → Bułhak, Ewa Konstancja * [[Janusz Rewiński|Rewiński, Janusz]] (1949–2024) – aktor, satyryk, artysta kabaretowy i polityk. ===Rey=== * Rey, Micheline → Rey, Micheline * [[Lester del Rey|Rey (del), Lester]] (1915–1933) – amerykański wydawca oraz autor fantastyki. * [[André Reyes|Reyes, André]] (ur. 1967) – hiszpański cygan, gitarzysta i wokalista francuskiego zespołu Gipsy Kings. * Reyes Besualto, Ricardo Eliecer Nefiali → Neruda, Pablo * [[Henryk Reyman|Reyman, Henryk]] (1897–1963) – polski piłkarz. * Reymont, Stanisław Władysław → Reymont, Władysław Stanisław * [[Władysław Reymont|Reymont, Władysław Stanisław]] (1867–1925) – polski pisarz, noblista. * [[Paul Reynaud|Reynaud, Paul]] (1878–1966) – francuski polityk. * [[Bohuslav Reynek|Reynek, Bohuslav]] (1892–1971) – czeski pisarz, malarz i tłumacz. * [[Joshua Reynolds|Reynolds, Joshua]] (1723–1792) – angielski malarz. * [[Kevin Reynolds|Reynolds, Kevin Hal]] (ur. 1952) – amerykański reżyser i scenarzysta. * [[Ryan Reynolds|Reynolds, Ryan]] (ur. 1976) – amerykańsko-kanadyjski aktor i producent filmowy. * [[Simon Reynolds|Reynolds, Simon]] (ur. 1963) – angielski krytyk muzyczny. ===Rez=== * [[Bernardo Rezende|Rezende, Bernardo]] (ur. 1959) – brazylijski siatkarz i trener. * [[Bruno Mossa Rezende|Rezende, Bruno Mossa]] (ur. 1986) – brazylijski siatkarz. * Rezende (de), Bernardo → Rezende, Bernardo * Rezun, Władimir Bogdanowicz → Suworow, Wiktor * [[Gregor von Rezzori|Rezzori von, Gregor]] (1914–1998) – austriacki pisarz i scenarzysta niemieckojęzyczny, dziennikarz, aktor. ==Ré== * [[Gaston Rébuffat|Rébuffat, Gaston]] (1921–1985) – francuski alpinista * [[Anita Rée|Rée, Anita Clara]] (1885–1933) – niemiecka malarka żydowskiego pochodzenia, przedstawicielka kierunku Nowa Rzeczowość. ==Rę== * [[Jerzy Rębek|Rębek, Jerzy]] (ur. 1960) – polski polityk. ==Ré== * [[Richard Réti|Réti, Richard]] (1889–1929) – czechosłowacki szachista, teoretyk szachów i twórca kompozycji szachowych. ==Rh== * Rheinsch, Othmar → Spann, Othmar * Rhodes, Amelia → Atwater-Rhodes, Amelia * [[Cecil Rhodes|Rhodes, Cecil]] (1853–1902) – brytyjski przedsiębiorca i polityk. * [[Richard Rhodes|Rhodes, Richard Lee]] (ur. 1937) – amerykański dziennikarz, historyk i publicysta. * [[Jonathan Rhys-Meyers|Rhys-Meyers, Jonathan]] (ur. 1977) – irlandzki aktor i model. ==Ri== * Ri → Rihanna * [[Ri Myong-guk|Ri, Myong-guk]] (ur. 1986) – bramkarz piłkarskiej reprezentacji Korei Północnej. ===Ria=== * [[Mykoła Riabczuk|Riabczuk, Mykoła]] (ur. 1953) – ukraiński krytyk literacki i pisarz. * Riascos, Rodolfo → Llinás, Rodolfo ===Rib=== * Ribas, Eduardo → Chibás y Ribas, Eduardo * [[Fernando Ribeiro|Ribeiro, Fernando]] (ur. 1974) – portugalski wokalista i poeta. * Ribeiro, Fernando Miguel Santos → Ribeiro, Fernando * Ribo → Rivaldo ===Ric=== * [[Matthieu Ricard|Ricard, Matthieu]] (ur. 1946) – francuski mnich buddyjski, doktor biologii molekularnej. * [[Louis-Xavier de Ricard|Ricard (de), Louis-Xavier]] (1843–1911) – francuski pisarz i dziennikarz. * Ricardinho → Garcia, Ricardo * Ricardo → Garcia, Ricardo * [[Christina Ricci|Ricci, Christina]] (ur. 1980) – amerykańska aktorka. * [[Anne Rice|Rice, Anne]] (1941–2021) – amerykańska pisarka. * [[Stephanie Rice|Rice, Stephanie]] (ur. 1988) – australijska pływaczka. * [[Condoleezza Rice|Rice, Condoleezza]] (ur. 1954) – amerykańska polityk i politolog. * [[Luanne Rice|Rice, Luanne]] (ur. 1955) – amerykańska pisarka. * Richard → Riedel, Ryszard Henryk * [[Emilie Richards|Richards, Emilie]] (ur. XX w.) – amerykańska pisarka. * [[Keith Richards|Richards, Keith]] (ur. 1943) – brytyjski gitarzysta, tekściarz, wokalista. * [[Laura Richards|Richards, Laura]] (ur. 1976) – brytyjska psycholog. * [[Novelle Hamilton Richards|Richards, Novelle Hamilton]] (1917–1986) – antiguański pisarz i polityk. * [[Lee Richardson|Richardson, Lee]] (1979–2012) – angielski żużlowiec. * [[Monika Richardson|Richardson, Monika]] (ur. 1972) – polska dziennikarka. * [[Armand Jean Richelieu|Richelieu, Armand Jean]] (1585–1642) – książę, kardynał, francuski mąż stanu. * [[Lionel Richie|Richie, Lionel Brockman]] (ur. 1949) – amerykański piosenkarz, kompozytor i aktor. * [[Nicole Richie|Richie, Nicole]] (ur. 1981) – amerykańska piosenkarka i aktorka. * [[Alan Rickman|Rickman, Alan Sidney Patrick]] (1946–2016) – brytyjski aktor, reżyser i scenarzysta. * [[Paul Ricœur|Ricœur, Paul]] (1913–2005) – francuski filozof. ===Rie=== * [[Ryszard Riedel|Riedel, Ryszard Henryk]] (1956–1994) – polski piosenkarz i autor tekstów. * [[Sebastian Riedel|Riedel, Sebastian]] (ur. 1978) – polski muzyk, gitarzysta. ===Rif=== * [[Jeremy Rifkin|Rifkin, Jeremy]] (ur. 1943) – amerykański ekonomista, politolog, publicysta. ===Rig=== * [[Jean Rigaux|Rigaux, Jean]] (1909–1991) – francuski piosenkarz. * [[Ransom Riggs|Riggs, Ransom]] – amerykański pisarz. ===Rih=== * [[Rihanna]] (ur. 1988) – amerykańska piosenkarka pochodzenia barbadoskiego. ===Rii=== * [[Bjarne Riis|Riis, Bjarne]] (ur. 1964) – duński kolarz szosowy. ===Rij=== * Rijn van, Rembrandt Harmenszoon → Rembrandt ===Ril=== * [[Pat Riley|Riley, Pat]] (ur. 1945) – amerykański zawodowy, trener i działacz koszykarski. * Riley, Patrick James → Riley, Pat * [[Rainer Maria Rilke|Rilke, Rainer Maria]] (1875–1926) – austriacki poeta. ===Rin=== * [[Emanuel Ringelblum|Ringelblum, Emanuel]] (1900–1944) – polski historyk, pedagog i działacz społeczny pochodzenia żydowskiego. * Rinpocze Taszi Paldzior → Dilgo, Czientse Rinpocze ===Rio=== * [[Rick Riordan|Riordan, Rick]] (ur. 1964) – amerykański pisarz. ===Rip=== * Ripley, R.L. → Ripley, Robert Le Roy * [[Robert Le Roy Ripley|Ripley, Robert Le Roy]] (1893–1949) – amerykański dziennikarz. * Ripoll, Emilio → Castelar y Ripoll, Emilio * Ripoll, Shakira Isabel Mebarak → Shakira ===Rir=== * RiRi → Rihanna ===Rit=== * [[Tadeusz Rittner|Rittner, Tadeusz]] (1873–1921) – polski dramatopisarz. * Ritvala, M. → Waltari, Mika ===Riv=== * [[Rivaldo]] (ur. 1972) – brazylijski piłkarz. * Rivera (de), José Antonio → Primo de Rivera, José Antonio * [[Raúl Rivero|Rivero, Raúl]] (1945–2021) – kubański dysydent, poeta i dziennikarz. * [[Jacques Rivière|Rivière, Jacques]] (1886–1925) – francuski pisarz. ==Rm== * rms → Stallman, Richard Matthew ==Ro== ===Roa=== * [[Mary Roach|Roach, Mary]] (ur. 1959) – amerykańska dziennikarka i pisarka. ===Rob=== * [[Józef Robakowski|Robakowski, Józef]] (ur. 1939) – polski artysta multimedialny, fotograf, pedagog. * Robb, J.D. → Roberts, Nora * Robbins, Anne Frances → Reagan, Nancy * Robbins, Anthony → Robbins, Tony * [[Lionel Robbins|Robbins, Lionel]] (1898–1984) – brytyjski ekonomista. * [[Tim Robbins|Robbins, Tim]] (ur. 1958) – amerykański aktor, reżyser, scenarzysta i kompozytor. * Robbins, Timothy Francis → Robbins, Tim * [[Tony Robbins|Robbins, Tony]] (ur. 1960) – amerykański pisarz, specjalista motywacji i NLP. * [[Alain Robert|Robert, Alain]] (ur. 1962) – francuski wspinacz. * [[Maciej Robert|Robert, Maciej]] (ur. 1977) – polski poeta, krytyk literacki i filmowy, dziennikarz. * [[Bartholomew Roberts|Roberts, Bartholomew]] (1682–1722) – walijski pirat. * [[Billy Roberts|Roberts, Billy]] (1936–2017) – amerykański muzyk i autor tekstów. * [[Gregory David Roberts|Roberts, Gregory David]] (ur. 1952) – australijski prozaik. * [[Julia Roberts|Roberts, Julia Fiona]] (ur. 1967) – amerykańska aktorka. * [[Nora Roberts|Roberts, Nora]] (ur. 1950) – pisarka amerykańska. * Roberts, William Moses → Roberts, Billy * Robertson, Ewa → Decówna, Ewa * [[George Robertson|Robertson, George]] (ur. 1946) – brytyjski polityk, dyplomata. * [[Maximilien de Robespierre|Robespierre (de), Maximilien]] (1758–1794) – francuski adwokat i mówca. * Robin Hood → Nowitzki, Dirk Werner * [[Marta Robin|Robin, Marta]] (1902–1981) – francuska tercjarka franciszkańska, mistyczka i stygmatyczka, na swoim ciele miała nosić stygmaty upodobniające ją do Jezusa Chrystusa. * Robinson Michelle LaVaughn → Obama, Michelle LaVaughn * Robinson, Ray Charles → Charles, Ray * [[Ken Robinson|Robinson, Ken]] (ur. 1950) – brytyjski autor książek, lider w dziedzinie rozwoju kreatywności, innowacyjności i zasobów ludzkich. * [[Kim Stanley Robinson|Robinson, Kim Stanley]] (ur. 1952) – amerykański pisarz. * [[Ezequiel Robles|Robles, Ezequiel]] (zm. 1865) – paragwajski wojskowy. * [[Agnieszka Robótka-Michalska|Robótka-Michalska, Agnieszka]] (ur. 1964) – polska aktorka. * Robson, Agata → Bielik-Robson, Agata ===Roc=== * [[Letycja Ortiz Rocasolano|Rocasolano, Letycja Ortiz]] (ur. 1972) – hiszpańska dziennikarka, żona Filipa Burbona. * [[Glauber Rocha|Rocha, Glauber]] (1939–1981) – brazylijski pisarz, aktor i reżyser filmowy. * Rocha de Rezende, Bernardo → Rezende, Bernardo * [[Renata Rochnowska|Rochnowska, Renata]] (ur. 1949) – polska polityk. * [[Chris Rock|Rock, Chris]] (ur. 1965) – amerykański komik i aktor, scenarzysta, producent telewizyjny, producent i reżyser filmowy. * [[Maciej Rock|Rock, Maciej]] (ur. 1978) – polski prezenter i dziennikarz radiowy i telewizyjny. * [[David Rockefeller|Rockefeller, David]] (1915–2017) – amerykański przemysłowiec. * [[Jay Rockefeller|Rockefeller, Jay]] (ur. 1937) – amerykański polityk. * [[John D. Rockefeller|Rockefeller, John Davison]] (1839–1937) – amerykański przedsiębiorca. * Rockefeller IV, John Davison → Rockefeller, Jay ===Rod=== * [[Andrzej Rodan|Rodan, Andrzej]] (ur. 1952) – polski pisarz, publicysta, filozof, historyk kultury. * Roddenberry, Eugene Wesley → Roddenberry, Gene * [[Gene Roddenberry|Roddenberry, Gene]] (1921–1991) – amerykański reżyser. * [[Anita Roddick|Roddick, Anita]] (1942–2007) – założycielka brytyjskiej marki kosmetyków i sieci sklepów. * Rodenbach von, Zoe → Sacher-Masoch von, Leopold Ritter * Rodham Clinton, Hillary → Clinton, Hillary Diane Rodham * [[Auguste Rodin|Rodin, Auguste François-René]] (1840–1917) – francuski rzeźbiarz. * [[Dennis Rodman|Rodman, Dennis Keith]] (ur. 1961) – amerykański koszykarz. * Rodney, Winston → Spear, Burning * Rodoć, Mikołaj → Biernacki, Mikołaj * [[Jan Rodowicz|Rodowicz, Jan]] (1923–1949) – polski harcerz, żołnierz Szarych Szeregów i Armii Krajowej, powstaniec warszawski. * Rodowicz, Maria Antonina → Rodowicz, Maryla * [[Maryla Rodowicz|Rodowicz, Maryla]] (ur. 1945) – polska piosenkarka. * [[Tomasz Rodowicz|Rodowicz, Tomasz]] (ur. 1951) – polski historyk filozofii, aktor, muzyk, reżyser. * Rodrigues Pires, Pedro → Pires, Pedro * [[Robert Rodriguez|Rodríguez, Robert]] (ur. 1968) – amerykańsko-meksykański scenarzysta i reżyser filmowy. * Rodziewicz, Maria → Rodziewiczówna, Maria * [[Maria Rodziewiczówna|Rodziewiczówna, Maria]] (1863–1944) – polska pisarka. ===Rog=== * [[Marzena Rogalska|Rogalska, Marzena]] (ur. 1970) – polska dziennikarka. * [[Jerzy Rogalski|Rogalski, Jerzy]] (ur. 1948) – polski aktor i artysta kabaretowy. * [[Michał Rogalski|Rogalski, Michał]] (ur. 1970) – polski reżyser, scenarzysta, sporadycznie aktor, montażysta i operator. * [[Rafał Rogalski|Rogalski, Rafał]] (ur. 1976) – polski prawnik. * [[Robert Rogalski|Rogalski, Robert]] (1920–2020) – polski aktor. * [[Seth Rogen|Rogen, Seth]] (ur. 1982) – amerykańsko-kanadyjski aktor i scenarzysta. * Rogers, Amanda Lee → Rossi (de), Portia * [[Carl Rogers|Rogers, Carl]] (1902–1987) – amerykański psycholog, psychoterapeuta. * [[Ginger Rogers|Rogers, Ginger]] (1911–1995) – amerykańska aktorka i tancerka. * [[Will Rogers|Rogers, Will]] (1879–1935) – amerykański aktor, komik. * Rogers, William Penn Adair → Rogers, Will * [[Natalia Rogińska|Rogińska, Natalia]] (ur. 1985) – polska pisarka. * [[Kenneth Rogoff|Rogoff, Kenneth]] (ur. 1953) – amerykański ekonomista i szachista. * [[Józef Rogosz|Rogosz, Józef]] (1844–1896) – polski dziennikarz i pisarz. * [[Katarzyna Rogowiec|Rogowiec, Katarzyna]] (ur. 1977) – polska niepełnosprawna sportsmenka. * [[Anna Rogowska|Rogowska, Anna]] (ur. 1981) – polska lekkoatletka. * [[Grażyna Rogowska|Rogowska, Grażyna]] (ur. 1972) – polska aktorka. * Rogowski, Bronisław → Braun, Jerzy Bronisław * [[Wojciech Rogowski|Rogowski, Wojciech]] (ur. 1965) – polski aktor. * [[Dmitrij Rogozin|Rogozin, Dmitrij Olegowicz]] (ur. 1963) – rosyjski polityk i dyplomata, obecnie pełni funkcję stałego przedstawiciela Rosji przy NATO. * [[Piotr Rogucki|Rogucki, Piotr]] (ur. 1978) – polski aktor i piosenkarz. ===Roh=== * [[Roh Moo-hyun]] (1946–2009) – koreański polityk, w latach 2004–2008 prezydent Korei Południowej. * Rohe, Ludwig → Mies van der Rohe, Ludwig * [[Jim Rohn|Rohn, Jim]] (1930–2009) – amerykański przedsiębiorca i pisarz. ===Roj=== * Rojek → Eile, Marian * Rojek → Ipohorska, Janina * [[Artur Rojek|Rojek, Artur]] (ur. 1972) – polski muzyk rockowy, wokalista, gitarzysta, kompozytor. ===Roi=== * [[Régis Roinsard|Roinsard, Régis]] (ur. 1972) – francuski reżyser i pisarz. ===Rok=== * [[Jarosław Rokicki|Rokicki, Jarosław]] (ur. 1963) – polski historyk, religioznawca i filozof. * [[Józef Rokicki|Rokicki, Józef]] (1894–1976) – podpułkownik WP i Armii Krajowej, komendant NOW, p.o. dowódcy 10 Dywizji Piechoty AK im. Rataja. * [[Jan Rokita|Rokita, Jan Maria Władysław]] (ur. 1959) – polski polityk. * [[Nelli Rokita|Rokita, Nelli]] (ur. 1957) – polska polityk. * [[Roksolana]] (ok. 1505–1558) – konkubina, a potem domniemana żona Sulejmana Wspaniałego. ===Rol=== * Rola (de), Balthasar → Balthus * [[Bianka Rolando|Rolando, Bianka]] (ur. 1979) – polska poetka i artystka sztuk wizualnych. * [[Wacław Rolicz-Lieder|Rolicz-Lieder, Wacław]] (1866–1912) – polski poeta. * [[Tadeusz Rolke|Rolke, Tadeusz]] (1929–2025) – polski fotograf. * [[Romain Rolland|Rolland, Romain]] (1866–1944) – francuski pisarz. * [[Natalia Rolleczek|Rolleczek, Natalia]] (1919–2019) – polska pisarka. * [[Michał Rolnicki|Rolnicki, Michał]] (ur. 1981) – polski aktor. ===Rom=== * [[Andromeda Romano-Lax|Romano-Lax, Andromeda]] (ur. 1970) – amerykańska pisarka. * Romanow, Aleksander → Aleksander III Romanow * Romanow, Mikołaj → Mikołaj I Romanow * [[Maria Władimirowna Romanowa|Romanowa, Maria Władimirowna]] (ur. 1953) – rosyjska wielka księżna. * [[Zofia Romanowiczowa|Romanowiczowa, Zofia]] (1922–2010) – polska pisarka, poetka i tłumaczka. * [[Andrzej Romanowski|Romanowski, Andrzej]] (ur. 1951) – polski literaturoznawca, historyk i publicysta. * [[Mieczysław Romanowski|Romanowski, Mieczysław]] (1833–1863) – polski poeta. * Romański, Maciej → Handelsman, Marceli * [[Agnieszka Romaszewska-Guzy|Romaszewska-Guzy, Agnieszka]] (ur. 1962) – polska dziennikarka. * [[Zbigniew Romaszewski|Romaszewski, Zbigniew]] (1940–2014) – polski polityk. * [[Romário]] (ur. 1966) – piłkarz brazylijski. * [[Marian Romeyko|Romeyko, Marian]] (1897–1970) – polski wojskowy. * [[Eugeniusz Romer|Romer, Eugeniusz Mikołaj]] (1871–1954) – polski geograf, kartograf i geopolityk. * [[Rebecca Romijn|Romijn, Rebecca]] (ur. 1972) – amerykańska aktorka. * Romijn-Stamos, Rebecca → Romijn, Rebecca * [[Jacqueline de Romilly|Romilly (de), Jacqueline]] (1913–2010) – francuska filolog klasyczna. * [[Mitt Romney|Romney, Mitt]] (ur. 1947) – amerykański polityk. * Romney, Willard Mitt → Romney, Mitt * [[Jan Romocki|Romocki, Jan]] (1925–1944) – polski poeta, żołnierz. * Rompuy (Van), Herman Achille → Van Rompuy, Herman Achille ===Ron=== * [[Ronaldinho]] (ur. 1980) – brazylijski piłkarz. * Ronaldinho Gaúcho → Ronaldinho * [[Ronaldo]] (ur. 1976) – brazylijski piłkarz. * [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo, Cristiano]] (ur. 1985) – portugalski piłkarz. * Ronaldo dos Santos Aveiro, Cristiano → Ronaldo, Cristiano * Ronczewska, Alina → Afanasjew, Alina * Ronczewska-Afanasjew, Alina → Afanasjew, Alina * [[Ryszard Ronczewski|Ronczewski, Ryszard]] (1930–2020) – polski aktor i reżyser. ===Roń=== * [[Jacek Rońda|Rońda, Jacek]] (ur. 1948) – polski naukowiec. ===Roo=== * Rooijens, Katarzyna → Kayah * Rooney, Andrew Aitken → Rooney, Andy * [[Andy Rooney|Rooney, Andy]] (1919–2011) – amerykański dziennikarz telewizyjny i radiowy oraz satyryk. * [[Wayne Rooney|Rooney, Wayne]] (ur. 1985) – angielski piłkarz. * Roosevelt, Anna Eleanor → Roosevelt, Eleanor * [[Eleanor Roosevelt|Roosevelt, Eleanor]] (1884–1962) – amerykańska dyplomatka, aktywistka praw człowieka. * [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt, Franklin Delano]] (1882–1945) – amerykański polityk. * [[Theodore Roosevelt|Roosevelt, Theodore]] (1858–1919) – amerykański polityk holenderskiego pochodzenia. ===Rop=== * [[Edyta Ropek|Ropek, Edyta]] (ur. 1979) – polska wspinaczka sportowa, z wykształcenia magister ochrony środowiska. ===Roq=== * Roquelaure, A.N. → Rice, Anne * [[Jean de Roquetaillade|Roquetaillade (de), Jean]] (13??–1366) – francuski franciszkanin, filozof i alchemik. ===Ror=== * [[Richard Rorty|Rorty, Richard McKay]] (1931–2007) – amerykański filozof. ===Ros=== * [[Michał Rosa|Rosa, Michał]] (ur. 1963) – polski reżyser i scenarzysta. * [[Peter de Rosa|Rosa (de), Peter]] (1932–2024) – brytyjski pisarz i historyk. * de Rosa, Peter → Rosa (de), Peter * [[Albert del Rosario|Rosario (del), Albert]] (1939–2023) – filipiński dyplomata i polityk. * [[Dariusz Rosati|Rosati, Dariusz Kajetan]] (ur. 1946) – polski ekonomista i polityk. * [[Teresa Rosati|Rosati, Teresa]] (ur. 1946) – polska projektantka mody. * [[Weronika Rosati|Rosati, Weronika]] (ur. 1984) – polska aktorka. * [[Monika Rosca|Rosca, Monika]] (ur. 1961) – polska pianistka i aktorka dziecięca rumuńskiego pochodzenia. * Rose → McKagan, Duff * [[Axl Rose|Rose, Axl]] (ur. 1962) – amerykański piosenkarz. * [[Derrick Rose|Rose, Derrick]] (ur. 1988) – amerykański koszykarz. * Rose, Dona → Różanek, Aldona * [[Flemming Rose|Rose, Flemming]] (ur. 1958) – duński dziennikarz. * [[Richard Rosecrance|Rosecrance, Richard]] (1930–2024) – amerykański politolog, ekonomista i historyk. * [[Peter Rosegger|Rosegger, Peter]] (1843–1918) – austriacki pisarz. * Rosenbaum, Alissa Zinowiewna → Rand, Ayn * [[Ethel Rosenberg|Rosenberg, Ethel]] (1915–1953) – amerykański szpieg. * [[Braha Rosenfeld|Rosenfeld, Braha]] (ur. 1946) – izraelska poetka, tłumaczka i krytyk literacki. * Rosenfeld, Otto → Rank, Otto * Rosenstock, Samuel → Tzara, Tristan * [[Hrithik Roshan|Roshan, Hrithik]] (ur. 1974) – indyjski aktor. * [[Barbara Rosiek|Rosiek, Barbara]] (1959–2020) – polska pisarka. * [[Andrzej Rosiewicz|Rosiewicz, Andrzej]] (ur. 1944) – polski piosenkarz, kompozytor, autor tekstów, choreograf. * [[Karolina Rosińska|Rosińska, Karolina]] (ur. 1974) – polska aktorka. * [[Grzegorz Rosiński|Rosiński, Grzegorz]] (ur. 1941) – polski rysownik, autor komiksów. * Rosiński, Jan → Górec-Rosiński, Jan * [[Julia Rosnowska|Rosnowska, Julia]] (ur. 1989) – polska aktorka. * [[Carne Ross|Ross, Carne]] (ur. 1966) – brytyjski dyplomata. * [[Diana Ross|Ross, Diana]] (ur. 1944) – amerykańska piosenkarka i aktorka. * Ross, Diane Ernestine Earle → Ross, Diana * Ross, Elisabeth → Kübler-Ross, Elisabeth * [[Tadeusz Ross|Ross, Tadeusz Edward]] (1938–2021) – polski aktor, piosenkarz, satyryk, artysta kabaretowy i polityk, scenarzysta i poeta. * [[Zbigniew Rossa|Rossa, Zbigniew]] (ur. 1956) – polski poeta. * [[Christina Rossetti|Rossetti, Christina Georgina]] (1830–1894) – angielska pisarz. * [[Dante Gabriel Rossetti|Rosetti, Dante Gabriel]] (1828–1882) – angielski poeta, malarz i tłumacz * [[Portia de Rossi|Rossi (de), Portia]] (ur. 1973) – australijska aktorka. * [[Gioacchino Rossini|Rossini, Gioacchino]] (1792–1868) – włoski kompozytor. * [[Jan Rossman|Rossman, Jan]] (1916–2003) – polski harcmistrz, wojskowy. * [[Edmond Rostand|Rostand, Edmond]] (1868–1918) – francuski dramatopisarz. * [[Jean Rostand|Rostand, Jean]] (1894–1977) – francuski pisarz i biolog. * [[Leo Calvin Rosten|Rosten, Leo Calvin]] (1908–1997) – amerykański nauczyciel, pisarz-humorysta. * Rostkowska, Joanna → Kluzik-Rostkowska, Joanna * [[Jacek Rostowski|Rostowski, Jacek]] (ur. 1951) – polski ekonomista, polityk. * [[Karol Hubert Rostworowski|Rostworowski, Karol Hubert]] (1877–1938) – polski pisarz. * [[Marek Rostworowski|Rostworowski, Marek]] (1921–1996) – polski historyk sztuki, polityk. * [[Jakub Roszkowski|Roszkowski, Jakub]] (ur. 1984) – polski dramaturg. * [[Wojciech Roszkowski (historyk)|Roszkowski, Wojciech]] (ur. 1947) – polski ekonomista i historyk, profesor, polityk. * [[Wojciech Roszkowski (poeta)|Roszkowski, Wojciech]] (ur. 1974) – polski poeta. ===Rot=== * Rotem, Symcha → Ratajzer-Rotem, Symcha * [[Adam Daniel Rotfeld|Rotfeld, Adam Daniel]] (ur. 1938) – polski polityk, dyplomata. * [[Joseph Roth|Roth, Joseph]] (1894–1939) – austriacki pisarz i dziennikarz żydowskiego pochodzenia. * [[Jürgen Roth|Roth, Jürgen]] (1945–2017) – niemiecki publicysta, dziennikarz śledczy, reportażysta. * [[Philip Roth|Roth, Philip]] (1933–2018) – żydowsko-amerykański pisarz. * [[Tim Roth|Roth, Tim]] (ur. 1961) – brytyjski aktor. * [[Murray Rothbard|Rothbard, Murray Newton]] (1926–1995) – amerykański ekonomista, teoretyk polityczny i anarchokapitalista. * [[Patrick Rothfuss|Rothfuss, Patrick]] (ur. 1973) – amerykański pisarz. * [[Mark Rothko|Rothko, Mark]] (1903–1970) – amerykański malarz i grafik pochodzenia łotewskiego. * Rothschild, Dorothy → Parker, Dorothy * Rotkowicz, Marcus → Rothko, Mark * [[Zdeněk Rotrekl|Rotrekl, Zdeněk]] (1920–2013) – czeski pisarz. * Rotten, Johnny → Lydon, John Joseph * [[Anda Rottenberg|Rottenberg, Anda]] (ur. 1944) – polska historyk i krytyk sztuki. ===Rou=== * [[Nouriel Roubini|Roubini, Nouriel]] (ur. 1959) – amerykański ekonomista tureckiego pochodzenia. * [[Jean Rouch|Rouch, Jean]] (1917–2004) – francuski reżyser, etnolog. * [[Denis de Rougemont|Rougemont (de), Denis]] (1906–1985) – szwajcarski pisarz i krytyk. * [[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de Lisle, Claude Joseph]] (1760–1836) – francuski kapitan, inżynier wojskowy, pisarz. * [[Stanisław Rouppert|Rouppert, Stanisław]] (1887–1945) – polski lekarz, żołnierz i działacz sportowy. * [[Mickey Rourke|Rourke, Mickey]] (ur. 1952) – amerykański aktor i scenarzysta, bokser. * Rourke, Philip Andre → Rourke, Mickey * [[Henri Rousseau|Rousseau, Henri]] (1844–1910) – francuski malarz. * [[Jean-Baptiste Rousseau|Rousseau, Jean-Baptiste]] (1670–1741) – francuski poeta i dramaturg. * [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau, Jean-Jacques]] (1712–1778) – szwajcarski pisarz, filozof i pedagog. * [[Dilma Rousseff|Rousseff, Dilma Vana]] (ur. 1947) – brazylijska polityk. * Roussel, Simone Renee → Morgan, Michèle * [[Joseph Roux|Roux, Joseph]] (1834–1905) – francuski ksiądz i poeta. ===Rov=== * [[Karl Rove|Rove, Karl Christian]] (ur. 1950) – amerykański strateg polityczny. * Rover, Francesco della → Sykstus IV ===Row=== * Rowat, Chris → Blane * [[Stefan Rowecki|Rowecki, Stefan Paweł]] (1895–1944) – polski wojskowy. * [[Hasan Rowhani|Rowhani, Hasan]] (ur. 1948) – irański polityk i duchowny. * [[Halina Rowicka|Rowicka, Halina]] (ur. 1951) – polska aktorka. * [[Piotr Rowicki|Rowicki, Piotr]] (ur. 1975) – polski pisarz. * [[Helen Rowland|Rowland, Helen]] (1875–1950) – amerykańska dziennikarka i humorystka. * Rowlands, John → Stanley, Henry Morton * [[Joanne Kathleen Rowling|Rowling, Joanne Kathleen]] (ur. 1965) – angielska pisarka. * Rowling, J.K. → Rowling, Joanne Kathleen ===Roy=== * [[Arundhati Roy|Roy, Arundhati]] (ur. 1961) – indyjska pisarka. ===Roz=== * [[Andrzej Rozenek|Rozenek, Andrzej]] (ur. 1969) – polski dziennikarz, publicysta, polityk. * [[Jacek Rozenek|Rozenek, Jacek]] (ur. 1969) – polski aktor, prezenter telewizyjny, trener biznesu. * Rozenek, Małgorzata → Rozenek-Majdan, Małgorzata * [[Małgorzata Rozenek-Majdan|Rozenek-Majdan, Małgorzata]] (ur. 1978) – polska prezenterka telewizyjna, z wykształcenia prawniczka. * [[Andrzej Rozhin|Rozhin, Andrzej]] (ur. 1940) – polski reżyser teatralny, aktor, scenarzysta, dyrektor teatrów i festiwali teatralnych, polonista. * [[Gilles Rozier|Rozier, Gilles]] (ur. 1963) – francuski pisarz, poeta i tłumacz. * Rozłucki → Maczek, Stanisław * Rozmus, Władysław → Ważny, Władysław * [[Walery Rozow|Rozow, Walery]] (ur. 1964) – rosyjski alpinista. * [[Gracjan Roztocki|Roztocki, Gracjan]] (ur. 1964) – polska osobowość medialna. * Roztocki, Karol → Dusza, Karol * [[Jan Michał Rozwadowski|Rozwadowski, Jan Michał]] (1867–1935) – polski językoznawca. * [[Paweł Rozwadowski|Rozwadowski, Paweł]] (ur. 1962) – polski wokalista i autor tekstów. * [[Marcin Rozynek|Rozynek, Marcin]] (ur. 1971) – polski wokalista rockowy, autor piosenek, producent muzyczny. ===Roż=== * [[Michał Rożek|Rożek, Michał]] (1946–2015) – polski historyk kultury i sztuki. * [[Tomasz Rożek|Rożek, Tomasz]] (ur. 1976) – polski dziennikarz naukowy i fizyk. ==Ró== ===Róm=== * [[Juliusz Rómmel|Rómmel, Juliusz]] (1881–1967) – polski generał. ===Róz=== * Rózga, Maciej → Luksemburg, Róża ===Róż=== * [[Aldona Różanek|Różanek, Aldona]] (ur. 1960) – polska pisarka, scenarzystka, dziennikarka, teolog. * Różańska, Renata Małgorzata → Mauer-Różańska, Renata Małgorzata * [[Wincenty Różański|Różański, Wincenty]] (1938–2009) – polski poeta. * [[Magdalena Różczka|Różczka, Magdalena]] (ur. 1978) – polska aktorka. * [[Tadeusz Różewicz|Różewicz, Tadeusz]] (1921–2014) – polski poeta, dramaturg, prozaik. * Różycka, Marta → Klubowicz, Marta * [[Jerzy Różycki (matematyk)|Różycki, Jerzy]] (1909–1942) – polski matematyk i kryptolog, absolwent i pracownik Uniwersytetu Poznańskiego oraz radiokontrwywiadu wojskowego (Biuro Szyfrów Referat 4) Oddziału II Sztabu Głównego WP. Wspólnie z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim złamali kody niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma i zbudowali jej działającą kopię. * [[Jerzy Różycki (piosenkarz)|Różycki, Jerzy]] (ur. 1953) – polski piosenkarz i gitarzysta. * [[Tomasz Różycki|Różycki, Tomasz]] (ur. 1970) – polski poeta, tłumacz, romanista. * [[Zygmunt Różycki|Różycki, Zygmunt]] (1883–1930) – polski poeta. ==Ru== ===Rua=== * Ruangsuwan, Charupang → Ruangsuwan, Jarupong * [[Jarupong Ruangsuwan|Ruangsuwan, Jarupong]] (ur. 1946) – tajski polityk. ===Rub=== * [[Peter Paul Rubens|Rubens, Peter Paul]] (1577–1640) – flamandzki malarz. * Rubik, Ania → Rubik, Anja * [[Anja Rubik|Rubik, Anja]] (ur. 1983) – polska modelka pracująca w USA. * Rubik, Anna → Rubik, Anja * [[Piotr Rubik|Rubik, Piotr]] (ur. 1968) – polski kompozytor, multiinstrumentalista, dyrygent oraz prezenter telewizyjny. * [[Akiba Rubinstein|Rubinstein, Akiba]] (1882–1961) – polski szachista pochodzenia żydowskiego. * [[Anton Rubinstein|Rubinstein, Anton]] (1829–1894) – rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent pochodzenia żydowskiego. * [[Artur Rubinstein|Rubinstein, Artur]] (1887–1982) – polski pianista pochodzenia żydowskiego. * [[Eva Rubinstein|Rubinstein, Eva]] (ur. 1933) – polska fotografka. * [[Gillian Rubinstein|Rubinstein, Gillian]] (ur. 1942) – angielska pisarka. ===Ruc=== * [[Michał Ruciak|Ruciak, Michał]] (ur. 1983) – polski siatkarz. ===Rud=== * [[Vedrana Rudan|Rudan, Vedrana]] (ur. 1949) – chorwacka pisarka. * [[Monika Rudaś-Grodzka|Rudaś-Grodzka, Monika]] (ur. 1968) – polska literaturoznawczyni. * [[Jaufré Rudel|Rudel, Jaufré]] (ok. 1100 – ok. 1150) – prowansalski trubadur, poeta i pieśniarz. * Rudel de Blaia, Jaufré → Rudel, Jaufré * [[Jordan Rudess|Rudess, Jordan]] (ur. 1956) – amerykański kompozytor i instrumentalista. * [[Dane Rudhyar|Rudhyar, Dane]] (1895–1985) – francuski kompozytor i astrolog. * Rudin, Mariusz → Grześczak, Marian * [[David Rudisha|Rudisha, David]] (ur. 1988) – kenijski lekkoatleta. * [[Jaroslav Rudiš|Rudiš, Jaroslav]] (ur. 1972) – czeski pisarz, dziennikarz, scenarzysta, dramatopisarz i autor komiksów. * [[Olga Rudnicka|Rudnicka, Olga]] (ur. 1988) – polska pisarka. * [[Adolf Rudnicki|Rudnicki, Adolf]] (1909–1990) – polski prozaik i eseista. * [[Janusz Rudnicki|Rudnicki, Janusz]] (ur. 1956) – polski eseista. * [[Klemens Rudnicki|Rudnicki, Klemens]] (1897–1992) – polski wojskowy. * [[Witold Rudziński|Rudziński, Witold]] (1913–2004) – polski kompozytor, pedagog, teoretyk i historyk muzyki. * Rudzitsky, Emmanuel → Ray, Man * Rudzka, Marta → Obertyńska, Beata * [[Zyta Rudzka|Rudzka, Zyta]] (ur. 1964) – polska pisarka. * [[Kazimierz Rudzki|Rudzki, Kazimierz]] (1911–1976) – polski aktor, reżyser, konferansjer i pedagog. * [[Przemysław Mieszko Rudź|Rudź, Przemysław Mieszko]] (ur. 1976) – polski kompozytor i wykonawca muzyki elektronicznej, popularyzator astronomii, autor książek i przewodników. ===Ruf=== * [[Daniel Rufeisen|Rufeisen, Daniel]] (1922–1998) – polski kapłan katolicki żydowskiego pochodzenia, karmelita, konwertyta, misjonarz, tłumacz. * [[Mark Ruffalo|Ruffalo, Mark Alan]] (ur. 1967) – amerykański aktor włoskiego pochodzenia. ===Rug=== * [[Ibrahim Rugova|Rugova, Ibrahim]] (1944–2006) – najbardziej znany przywódca kosowskich Albańczyków, prezydent Kosowa. ===Rui=== * [[Manuel Rui|Rui, Manuel]] (ur. 1941) – angolski pisarz. * Rui Alves Monteiro, Manuel → Rui, Manuel * Ruig (de), Wanda → Sieradzka de Ruig, Wanda ===Rum=== * [[Robert Rumas|Rumas, Robert]] (ur. 1966) – polski artysta sztuk wizualnych, rzeźbiarz i kurator sztuki. * Rumbo → Cabral, Alejandro Ariel * [[Rumi]] (1207–1273) – perski poeta, teolog, filozof, sufi. * [[Donald Rumsfeld|Rumsfeld, Donald Henry]] (1932–2021) – amerykański polityk. ===Run=== * Runciman, James Cochran Stevenson → Runciman, Steven * [[Steven Runciman|Runciman, Steven]] (1903–2000) – brytyjski historyk mediewista i bizantynolog. * [[Runggye Adak]] (ur. 1954 lub 1955) – tybetański więzień polityczny. * Runowiecki, Konrad → Tom, Konrad ===Rus=== * [[Kristine Kathryn Rusch|Rusch, Kristine Kathryn]] (ur. 1960) – amerykańska pisarka. * Rusch, Kris → Rusch, Kristine Kathryn * Rusek, Ewa → Nowicka-Rusek, Ewa * [[Paweł Rusek|Rusek, Paweł]] (ur. 1983) – polski siatkarz. * [[Benjamin Rush|Rush, Benjamin]] (ur. 1745 lub 1746, zm. 1813) – amerykański lekarz, pisarz, pedagog. * Rushdie, Ahmed Salman → Rushdie, Salman * [[Salman Rushdie|Rushdie, Salman]] (ur. 1947) – brytyjski pisarz hinduskiego pochodzenia. * [[Rousas John Rushdoony|Rushdoony, Rousas John]] (1916–2001) – amerykański teolog. * [[Kinga Rusin|Rusin, Kinga]] (ur. 1971) – polska dziennikarka i prezenterka telewizyjna. * [[Michał Rusinek|Rusinek, Michał Maciej]] (ur. 1972) – polski literaturoznawca, tłumacz, pisarz. * Rusk, David Dean → Rusk, Dean * [[Dean Rusk|Rusk, Dean]] (1909–1994) – amerykański polityk i dyplomata. * [[John Ruskin|Ruskin, John]] (1819–1900) – angielski pisarz, krytyk sztuki i krytyk społeczny. * [[Ada Rusowicz|Rusowicz, Ada]] (1944–1991) – polska piosenkarka. * Rusowicz, Adriana → Rusowicz, Ada * [[Ania Rusowicz|Rusowicz, Ania]] (ur. 1983) – polska piosenkarka. * Rusowicz, Anna Sandra → Rusowicz, Ania * [[Bertrand Russell|Russell, Bertrand]] (1872–1970) – angielski filozof i matematyk. * [[Betsy Russell|Russell, Betsy]] (ur. 1963) – amerykańska aktorka. * [[Charles Taze Russell|Russell, Charles Taze]] (1852–1916) – amerykański kaznodzieja i reformator religijny, twórca ruchu Badaczy Pisma Świętego, autor publikacji o tematyce religijnej. * Russell, Elizabet → Russell, Betsy * Russell, Henry Kenneth Alfred → Russell, Ken * [[Ken Russell|Russell, Ken]] (1927–2011) – brytyjski reżyser, scenarzysta i producent filmowy. * [[Mary D. Russell|Russell, Mary D.]] (ur. 1950) – amerykańska pisarka. * Russell, Mary Doria → Russell, Mary D. * [[Ronald Russell|Russell, Ronald Stanley]] (1904–1974) – brytyjski polityk. * [[William Howard Russell|Russell, William Howard]] (1820–1907) – brytyjski dziennikarz irlandzkiego pochodzenia. * [[Willy Russell|Russell, Willy]] (ur. 1947) – angielski dramaturg, autor tekstów, kompozytor. * Ruston, Audrey Kathleen → Hepburn, Audrey ===Rut=== * [[Rutebeuf]] (ok. 1230 – ok. 1285) – średniowieczny poeta francuski. * [[Ernest Rutherford|Rutherford, Ernest]] (1871–1937) – nowozelandzki chemik i fizyk. * [[Edward Rutherfurd|Rutherfurd, Edward]] (ur. 1948) – brytyjski pisarz. * [[Wanda Rutkiewicz|Rutkiewicz, Wanda]] (1943–1992) – polska himalaistka. * Rutkiewicz-Błaszkiewicz, Wanda → Rutkiewicz, Wanda * [[Krzysztof Rutkowski (pisarz)|Rutkowski, Krzysztof]] (ur. 1953) – polski historyk literatury, pedagog, tłumacz, dziennikarz i eseista. * [[Krzysztof Rutkowski (detektyw)|Rutkowski, Krzysztof]] (ur. 1960) – polski polityk, detektyw. * [[Onufry Rutkowski|Rutkowski, Onufry]] (1746–1815) – polski pijar, poeta. * [[Rafał Rutkowski|Rutkowski, Rafał]] (ur. 1973) – polski aktor, artysta kabaretowy i parodysta. * [[Robert Rutkowski|Rutkowski, Robert]] (ur. 1978) – polski poeta. * [[Tadeusz Rutkowski|Rutkowski, Tadeusz]] (ur. 1965) – polski historyk. ===Ruz=== * Ruz, Fidel Alejandro → Castro, Fidel * Ruz, Raúl → Castro, Raúl * [[Stefan Ruzowitzky|Ruzowitzky, Stefan]] (ur. 1961) – austriacki reżyser i scenarzysta. ===Ruż=== * [[Jerzy Rużyłło|Rużyłło, Jerzy]] (ur. 1947) – polski inżynier. ==Rú== * [[Milan Rúfus|Rúfus, Milan]] (1928–2009) – słowacki poeta, eseista, historyk literatury i tłumacz. ==Ry== ===Ry2=== * RY23 → Ramona 23 ===Rya=== * [[Cornelius Ryan|Ryan, Cornelius]] (1920–1974) – amerykański dziennikarz i pisarz. * [[Meg Ryan|Ryan, Meg]] (ur. 1961) – amerykańska aktorka. * [[Catherine Ryan Hyde|Ryan Hyde, Catherine]] (ur. 1955) – amerykańska pisarka. * Ryan, Lucille Francis → Lawless, Lucy ===Ryb=== * [[Mieczysław Ryba|Ryba, Mieczysław Stanisław]] (ur. 1969) – polski historyk. * [[Alicja Rybałko|Rybałko, Alicja]] (ur. 1960) – polska poetka, tłumaczka. * [[Łukasz Rybarski|Rybarski, Łukasz]] (ur. 1964) – polski aktor i artysta kabaretowy. * [[Joanna Maria Rybczyńska|Rybczyńska, Joanna Maria]] (1960–2014) – polska malarka i fotografik. * [[Zbigniew Rybczyński|Rybczyński, Zbigniew]] (ur. 1949) – polski reżyser, operator filmowy, artysta multimedialny. * [[Józef Rybicki|Rybicki, Józef]] (1901–1986) – polski filolog klasyczny, nauczyciel, żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski, dowódca Kedywu Okręgu Warszawa, członek WiN, więzień polityczny w latach 1945–1954, działacz środowisk abstynenckich, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników. * [[Natalia Rybicka|Rybicka, Natalia]] (ur. 1986) – polska aktorka. * [[Robert Rybicki|Rybicki, Robert]] (ur. 1976) – polski poeta. * [[Krzysztof Rybiński|Rybiński, Krzysztof]] (ur. 1967) – polski ekonomista. * [[Maciej Rybiński|Rybiński, Maciej]] (1945–2009) – polski dziennikarz. * [[Jan Rybkowski|Rybkowski, Jan]] (1912–1987) – polski reżyser i scenarzysta. ===Ryc=== * [[Radosław Rychcik|Rychcik, Radosław]] (ur. 1981) – polski reżyser teatralny. * [[Andrzej Rychlik|Rychlik, Andrzej]] (ur. 1955) – polski polityk, pedagog, inżynier, przedsiębiorca. * Rychu → Peja * [[Kazimierz Ryczan|Ryczan, Kazimierz]] (1939–2017) – polski duchowny katolicki, teolog, pedagog. ===Ryd=== * Rydel, Anna → Czerwińska-Rydel, Anna * [[Lucjan Rydel|Rydel, Lucjan]] (1870–1918) – polski pisarz. * rydel23 → Katkouski, Uładzimir * [[Winona Ryder|Ryder, Winona]] (ur. 1971) – amerykańska aktorka. * [[Anna Rydstedt|Rydstedt, Anna]] (1928–1994) – szwedzka poetka. * [[Jaga Rydzewska|Rydzewska, Jaga]] (ur. XX w.) – polska tłumaczka i pisarka, z wykształcenia prawniczka. * [[Tadeusz Rydzyk|Rydzyk, Tadeusz]] (ur. 1945) – polski duchowny katolicki, teolog, pedagog. * [[Edward Rydz-Śmigły|Rydz-Śmigły, Edward]] (1886–1941) – polski polityk. ===Ryf=== * [[Armand Ryfiński|Ryfiński, Armand Kamil]] (ur. 1974) – polski polityk i przedsiębiorca. ===Ryg=== * Rygiel → Riedel, Ryszard Henryk ===Ryl=== * [[Gilbert Ryle|Ryle, Gilbert]] (1900–1976) – angielski filozof. * [[Agnieszka Rylik|Rylik, Agnieszka]] (ur. 1974) – polska bokserka i dziennikarka. * [[Eustachy Rylski|Rylski, Eustachy]] (ur. 1944) – polski prozaik, dramaturg, scenarzysta. * Rylski, Zbigniew → Ścibor-Rylski, Zbigniew ===Rył=== * [[Stanisław Ryłko|Ryłko, Stanisław]] (ur. 1945) – polski duchowny katolicki, kardynał, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich. ===Rym=== * [[Bogdan Rymanowski|Rymanowski, Bogdan]] (ur. 1967) – polski dziennikarz telewizyjny. * [[Aleksander Rymkiewicz|Rymkiewicz, Aleksander]] (1913–1983) – polski poeta. * [[Jarosław Marek Rymkiewicz|Rymkiewicz, Jarosław Marek]] (1935–2022) – polski pisarz i krytyk literacki. * [[Wawrzyniec Rymkiewicz|Rymkiewicz, Wawrzyniec]] (ur. 1971) – polski filozof. ===Ryn=== * [[Zdzisław Jan Ryn|Ryn, Zdzisław Jan]] (1938–2022) – polski dyplomata, psychiatra, alpinista, podróżnik, publicysta. * [[Ryszard Rynkowski|Rynkowski, Ryszard]] (ur. 1951) – polski piosenkarz, kompozytor, pianista i aktor. ===Ryr=== * [[Katarzyna Ryrych|Ryrych, Katarzyna]] (ur. 1959) – polska pisarka, nauczycielka i malarka. ===Rys=== * Rysiek → Riedel, Ryszard Henryk * [[Salomon Rysiński|Rysiński, Salomon]] (ok. 1565–1625) – polski pisarz. * [[Zofia Rysiówna|Rysiówna, Zofia]] (1920–1996) – polska aktorka. * [[Stanisława Ryster|Ryster, Stanisława]] (1942–2024) – polska prezenterka telewizyjna. * [[Ryszard I Lwie Serce]] (1157–1199) – król Anglii. * [[Czesław Ryszka|Ryszka, Czesław]] (ur. 1946) – polski dziennikarz i pisarz katolicki. ===Ryś=== * Ryś, Zofia → Rysiówna, Zofia ===Ryw=== * [[Lew Rywin|Rywin, Lew]] (ur. 1945) – Rosjanin, polski aktor i producent filmowy. ==Rz== * [[RZA]] (ur. 1969) – amerykański raper i producent muzyczny. * Rząp, Maciej → Krajl, Jacek * [[Teresa Rzepa|Rzepa, Teresa]] (ur. 1952) – polska psycholog, profesor nauk humanistycznych, wykładowca akademicki. * [[Jan Rzepecki|Rzepecki, Jan]] (1899–1983) – polski wojskowy i historyk wojskowości. * [[Maria Rzepińska|Rzepińska, Maria]] (1917–1993) – polska historyczka i krytyk sztuki. * [[Andrzej Rzepliński|Rzepliński, Andrzej]] (ur. 1949) – polski sędzia. * [[Jan Rzymełka|Rzymełka, Jan]] (ur. 1952) – polski polityk, przewodnik tatrzański i beskidzki. * [[Wincenty Rzymowski|Rzymowski, Wincenty]] (1883–1950) – polski publicysta. ==Rż== * [[Aleksy Rżewski|Rżewski, Aleksy Wincenty]] (1885–1939) – polski rewolucjonista i działacz socjalistyczny, robotnik. {{SORTUJ:R}} [[Kategoria:Strony przeglądowe - osoby]] 63stp8x7yhofz2mcaj3acur3him91wy 0 67349 651274 651263 2026-11-06T17:10:28Z Nazwa1234 53893 /* Zatracenie */ 651274 wikitext text/x-wiki [[Plik:Osamu Dazai.jpg|mały|{{center|Osamu Dazai (1948)}}]] '''[[w:Osamu Dazai|Osamu Dazai]]''' (właśc. '''Shūji Tsushima''') (1909–1948) – [[japonia|japoński]] [[pisarz]]. ==''Zatracenie''== <small>(tłum. Henryk Lipszyc)</small> * Była chłodna, jesienna noc. Czekałem, tak jak byliśmy umówieni, na Tsuneko (nie bardzo pamiętam, ale chyba tak miała na imię; cały ja – żeby nie pamiętać imienia kobiety, z którą próbowałem odebrać sobie życie) przy ulicznym kramie w którymś z zaułków Ginzy i jadłem niesmaczne sushi. Ciekawe, że nie jestem pewien imienia dziewczyny, za to doskonale zachowuję w pamięci beznadziejny smak jedzenia. ** Źródło: s. 51. * „Chcę umrzeć. Pragnę śmierci bardziej niż kiedykolwiek. Wszystko przepadło i już nic nie da się zrobić. Cokolwiek bym uczynił, i tak byłoby to niczym więcej jak zamazywaniem wstydu. (...) Chcę umrzeć. Muszę umrzeć. Już sam fakt, że żyję, jest źródłem grzechu”. Zadręczając się takimi myślami, krążyłem półobłąkany między mieszkaniem i apteką. <br />Pracowałem, potrzebowałem więc coraz więcej morfiny, a dług w aptece osiągnął zastraszające rozmiary. Na mój widok kobiecie z apteki płynęły łzy, a ja także płakałem.<br />Piekło. * Czy ja jestem szczęśliwy? Odkąd pamiętam, od dzieciństwa zawsze mi wmawiano, że mam szczęście. Mówiono: „Ty to jesteś szczęściarz”, a ja czułem się, jakbym był w piekle, i wydawało mi się, że ci wszyscy, którzy uważali mnie za szczęściarza, mają się znacznie, bez porównania lepiej. * Lata doświadczenia nauczyły mnie jednak, że kiedy kobieta dostaje ataku histerii, najlepiej dać jej coś słodkiego do zjedzenia. * Mam za sobą życie przepełnione wstydem. ** Opis: [[pierwsze zdania dzieł literackich|pierwsze zdanie książki]]. * Miałem ochotę zalać się, utonąć w alkoholu. * Mogłem wierzyć w piekło, ale nie umiałem uwierzyć, że istnieje raj. * Mówiono: „Musisz jeść, bo inaczej umrzesz”, a ja odbierałem to po prostu jako paskudną groźbę. * Niekiedy myślałem sobie nawet, że gdyby z tych, powiedzmy, dziesięciu worków nieszczęść, które dźwigałem na barkach, ktoś wziął na siebie choćby jeden, toby się chyba pod nim załamał. * Nie znałem uczucia głodu. Rzecz nie w tym, że w domu, w którym dorastałem, jedzenia było pod dostatkiem, nie, nie w tym banalnym znaczeniu. Po prostu nie wiedziałem, co to znaczy być głodnym. Dziwnie to zabrzmi, ale nawet jeśli byłem głodny, nie zdawałem sobie z tego sprawy. * Nigdy nie przejmowałem się śmiercią, ale być rannym, wykrwawić się, zostać kaleką – co to, to nie, za nic w świecie. * Nocą rzuciliśmy się do morza w Kamakurze. Zdjęła obi, pas od kimona – pożyczony, jak wyjaśniła, od koleżanki z lokalu – złożyła go i zostawiła na kamieniu. Ja zdjąłem narzutkę, położyłem w tym samym miejscu i razem weszliśmy do wody.<br />Ona zginęła. Ja przeżyłem. * Robisz czasem wrażenie samotnego, strasznie przygnębionego, a to jeszcze bardziej działa na kobiety. * Świat ludzi. I do mnie chyba zaczęło mgliście docierać, co to takiego. To walka pomiędzy dwiema jednostkami, walka tu i teraz, która wszystko rozstrzyga. Ludzka istota nigdy nie ulegnie innej ludzkiej istocie. Nawet niewolnicy potrafią na swój nędzny sposób oddać wet za wet. Dlatego jedynym znanym ludzkiemu gatunkowi sposobem na przetrwanie jest natychmiastowa, rozstrzygająca walka. ** Zobacz też: [[człowiek]] * Teraz nie jestem ani szczęśliwy, ani nieszczęśliwy.<br />Wszystko przemija. * Utraciłem prawo do nazywania się człowiekiem. Definitywnie przestałem już nim być. * W tym roku kończę dwadzieścia siedem lat. Bardzo posiwiałem i ludzie dają mi ponad czterdzieści. ** Opis: [[ostatnie zdania dzieł literackich|ostatnie słowa powieści]]. * Yozo, którego znaliśmy, to była taka szczera dusza, był taki wrażliwy. I gdyby tylko nie pił, ale nie, nawet mimo że pił, dobry był z niego chłopak, dobry jak sam Bóg. * Zalewałem się tanią sake, niemal zupełnie zaniedbując szkołę i zajęcia z malarstwa. A w listopadzie, kiedy byłem już w drugiej klasie liceum, wdałem się w romans z zamężną, starszą ode mnie kobietą i razem postanowiliśmy odebrać sobie życie. Potem nic już nie było takie samo jak przedtem. Zacząłem wagarować, nie uczyłem się, a mimo to udawało mi się, o dziwo, nawet nie najgorzej zdawać egzaminy i zaliczać przedmioty, dzięki czemu przynajmniej przez pewien czas utrzymywałem rodzinę w przekonaniu, że wszystko jest w porządku. * Za mną była już szkoła podstawowa, gimnazjum, chodziłem do liceum i nie rozumiałem, na czym miałoby polegać przywiązanie do szkoły. Nigdy nawet nie próbowałem nauczyć się szkolnego hymnu. Nie minęło wiele czasu, gdy za sprawą jednego z kolegów z mojej szkółki malarskiej poznałem, co to alkohol, papierosy, prostytutki, a także lewicowe idee. Dziwna mieszanka, ale tak było. * Zdarzało mi się niejeden raz w życiu pragnąć, aby ktoś mnie zabił, ale nigdy nie przyszło mi do głowy, żebym to ja miał kogoś zabić. Byłem przekonany, że odbierając życie komuś, kogo nie cierpiałem, oddałbym mu tylko przysługę, bo przyniósłbym mu w ten sposób wybawienie. * Żeby tylko nie narazić się swoją osobą, być nikim, być powietrzem, niebem – to pragnienie wzbierało we mnie nieustannie. ==''Zmierzch''== * Ach, życie ludzkie jest zbyt żałosne! Rzeczywistość, w której wszyscy ludzie myślą, że lepiej by się było nie urodzić. I tak codziennie, od rana do wieczora, jedynie na coś czekam. To zbyt żałosne. Ach, jakże bym się chciała cieszyć, że się urodziłam, cieszyć się z życia, z ludzi, z tego świata! * Człowiek, który ma prawo do życia, powinien mieć również prawo do śmierci. * Najstraszniejsze jest wrażenie, że miotając się w ten sposób dzień za dniem, pozwalam, aby moje życie ulegało rozkładowi, podobnie jak liście bananowca, które gniją na drzewie, trzymając się gałęzi. Nie mogę tego dłużej znieść. Dlatego pragnę uciec z mojego obecnego życia, nawet za cenę złamania zasad etyki zawartej w Wyższych naukach dla kobiet. * Powinienem był umrzeć wcześniej. Powstrzymywała mnie jedna rzecz: miłość Mamy. Gdy o niej myślałem, nie mogłem odebrać sobie życia. Chociaż człowiek ma prawo odejść, kiedy tylko chce, podobnie jak ma prawo żyć, to jednak myślę, że za życia Mamy to prawo śmierci musiało ulec zawieszeniu. * Ten, kto z miną triumfującej wyższości będzie potępiał moje samobójstwo i mówił, że powinienem był trwać do końca, a nigdy nie wyciągnął do mnie pomocnej ręki, jest zapewne wielkim geniuszem, takim, co to równie dobrze mógłby poradzić cesarzowi, aby otworzył kiosk warzywny. =='' Uczennica ''== * Ci, którzy przestrzegają zasad szkolnych, uważani są za idiotów. Za dziwaków. Niczego nie osiągną, zawsze będą biedni. * Ciężko jest zrozumieć, że jak umierasz, przestajesz istnieć. To nie ma sensu. * Oczy jak błękit jeziora, oczy, które wyglądają jakbym leżąc na zielonej łące, patrzyła w bezkres nieba, oczy, w których raz po raz odbijają się przepływające chmury. W których wyraźnie odbijają się nawet ptaki. =='' Sto widoków Fuji ''== * Uważałem, że nic nie jest ważniejsze od uchwycenia tego, co naturalne, a więc proste i jasne, i od przelania tego na papier. Gdy o tym myślałem, Fuji, którą miałem przed oczami, jawiła mi się w nowym świetle. Być może jej postać, jej wyraz to było ostateczne piękno owego „jedynego prostego wyrażenia” – przedmiot moich rozważań. =='' Rocznik cierpienia ''== * Jestem pisarzem miasta. To, o czym opowiadam, zamyka się zawsze w wąskich ramach mojej osobistej historii. Z tego powodu niektórzy mogą się zżymać, pomstować na moje lenistwo lub szydzić z mej wulgarności. Jednak kto wie, przyszłość może pokaże, że nasze osobiste, fragmentaryczne opisy codzienności, okażą się bardziej wiarygodne niż dzieła tak zwanych „historyków”. Nie należy ich trywializować. Dlatego też zamierzam zapisywać na tych kartach osobistą historię myśli, nie odnosząc się do badań czy wniosków społecznych myślicieli różnej maści. ** Zobacz też: [[historia]] {{SORTUJ:Dazai, Osamu}} [[Kategoria:Japońscy samobójcy]] [[Kategoria:Japońscy prozaicy]] nxwqr6sa7nlol58nz0is16mvod80ts0