Siedlce

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Siedlce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5914</id>
    <revision>
      <id>156688</id>
      <parentid>154867</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T15:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rafafa1234</username>
        <id>17103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nauka */ aktualizacja</comment>
      <origin>156688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18987" sha1="pp6a24ly6qw8m8blxl1326wp83qa0al" xml:space="preserve">{{Top-banner|Siedlce aerial banner.jpg}} 
{{Miejscowość infobox
 |nazwa              = Siedlce
 |widok              = Kolaż miasta Siedlce.jpg
 |opis               = 
 |herb               = POL Siedlce COA.svg
 |mapa               = POL Siedlce map.svg
 |państwo            = [[Polska]]
 |region             = [[Województwo mazowieckie]]
 |powierzchnia       = 31,86
 |wysokość           = 155
 |lud                = 76 603
 |prefiks            = (+48) 25
 |kod pocztowy       = 08-100 do 08-110
 |www                = http://www.siedlce.pl/
}}
'''Siedlce''' – miasto na prawach powiatu we wschodniej [[Polska|Polsce]] położone na terenie [[Województwo mazowieckie|województwa mazowieckiego]]. Znajduje się pomiędzy rzekami [[w:Muchawka|Muchawką]] i [[w:Helenka (rzeka)|Helenką]], na [[w:Podlasie|Południowym Podlasiu]] na [[w:Wysoczyzna_Siedlecka|Wysoczyźnie Siedleckiej]]. Stanowi ważny ośrodek kulturalny we wschodniej Polsce.
== Charakterystyka ==
Siedlce są co do wielkości 46. miastem w Polsce, a 4. w województwie mazowieckim (po [[w:Warszawa|Warszawie]], [[Radom]]iu i [[Płock]]u). W latach 1816–1837 miasto było stolicą województwa podlaskiego, w latach 1975-1998 województwa siedleckiego.

Liczące ponad 76 000 mieszkańców miasto zostało zbudowane przy dawnym trakcie handlowym, prowadzącym z [[Warszawa|Warszawy]] do [[Brześć|Brześcia]]. Od zachodu otacza miasto struga [[w:Muchawka|Muchawka]], dopływ [[w:Liwiec|Liwca]], przepływająca w pobliżu terenów, gdzie odbyła się zwycięska bitwa powstania listopadowego: powstańcy pod dowództwem gen. Ignacego Prądzyńskiego 10 kwietnia 1831 r. pokonali wojska rosyjskie. W Nowych Iganiach w stulecie bitwy siedlczanie wznieśli pomnik.

Najstarszy przekaz o miejscowości Siedlce pochodzi z 1448 r. Była to najbardziej wysunięta na północ część Małopolski. Siedlce prawa miejskie otrzymały w 1549 r. 
Miasto ukształtowanie architektoniczne zawdzięczają rodzinie Czartoryskich, a rozwój kulturalny księżnej Aleksandrze z Czartoryskich Ogińskiej, żonie hetmana wielkiego litewskiego, Michała Kazimierza Ogińskiego.

Księżna chciała stworzyć tutaj ośrodek na miarę [[Puławy|Puław]]. W Puławach bowiem Izabela z Flemmingów Czartoryska, po przeniesieniu się tu w 1784 r., w ciągu lat utworzyła miejsce, nazwane Polskimi Atenami, stanowiące centrum życia kulturalnego i politycznego, konkurujące ze stolicą. 

Aleksandra Ogińska w Siedlcach rezydowała w klasycystycznym pałacu otoczonym parkiem z ogrodem sentymentalnym, nazwanym od jej imienia [[w:Park_miejski_w_Siedlcach_(Aleksandria)|Aleksandrią]]. W parku w owym czasie stworzono ponad 30 różnych budowli, były dzikie fragmenty leśne, rabatki, klomby, stawy, kanały i groble.
 
Dziś w pałacu księżnej mieści się rektorat [[w:Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach|Uniwersytetu w Siedlcach]].

W Siedlcach w dniu 11 stycznia 1940 r. odnotowano najniższą w Polsce minimalną temperaturę dobową powietrza: −41 stopni Celsjusza.

== Dojazd ==
[[Plik:Śródmieście, Siedlce.jpg|mały|Widok na główną dzielnicę miasta ]]
[[Plik:Park miejski Aleksandria w Siedlcach (2025).jpg|mały|254x254px|Park miejski Aleksandria]]
[[Plik:Skwer im. Tadeusza Kościuszki w Siedlcach.jpg|mały|Skwer im. Tadeusza Kościuszki]]

=== Samolotem ===
Do Siedlec nie da się dolecieć samolotem. Jedyne lądowiska w Siedlcach to:
* Aeroklub Siedlecki na północ od miasta
* W 2014 r. przy szpitalu przy ul. Poniatowskiego 26 oddano do użytku sanitarne [[w:Lądowisko Siedlce-Szpital|lądowisko]] helikopterów.
* Ok. 25 km na wschód znajduje się „Krzewica Airport”, nieczynne, trawiaste byłe lotnisko wojskowe związane także z [[Międzyrzec Podlaski|Międzyrzecem Podlaskim]].
=== Pociągiem ===
Przez Siedlce przebiegają trzy linie kolejowe: nr 2 (Warszawa Zachodnia – Terespol), nr 31 (Siedlce – Siemianówka) i nr 55 (Siedlce – Sokołów Podlaski). Znajdują się tu również trzy stacje kolejowe: Siedlce, Siedlce Zachodnie i Siedlce Wschodnie. Przedwojenny dworzec został zniszczony w trakcie II wojny światowej, po wojnie wybudowano nowy bez wzorowania się na historycznej budowli. W 1999 r. dobudowano antresole, w latach 2021–2023 odświeżono elewacje i zmodernizowano budynek.&lt;gallery widths=&quot;210&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Plik:Dworzec siedlce gancwol BK.jpg|Przedwojenny dworzec w 1914 r.
Plik:Dworzec PKP w Siedlcach.JPG|Dworzec po przebudowie w 1999 r.
Plik:Dworzec PKP w Siedlcach (2025).jpg|Dworzec po przebudowie w 2023 r.
&lt;/gallery&gt;

=== Samochodem ===
[[Plik:Autostrada A2 Siedlce Zachód - Siedlce Południe.jpg|mały|Autostrada A2 w Siedlcach]]
[[Plik:Muchawka-1.JPG|mały|260x260px|Widok na rzekę Muchawka w 2006 r.]]
Z Warszawy do Siedlec (ok. 95 km) jedziemy samochodem w stronę [[Terespol]]a, dotrzemy do celu w godzinę. Do wyboru jest [[w:Autostrada_A2_(Polska)|autostrada A2]] lub [[w:Droga_krajowa_nr_92_(Polska)|droga krajowa 92]]. Odległość 103 km od Terespola, w tym 41 km od [[Międzyrzec Podlaski|Międzyrzeca Podlaskiego]] i 65 km od [[Biała Podlaska|Białej Podlaskiej]] (kierunek wschodni).

Z [[Lublin]]a jest 125 km w kierunku południowym (w tym 30 km od [[Łuków|Łukowa]] i 57 km od [[Radzyń Podlaski|Radzynia Podlaskiego]]), z [[Białystok|Białegostoku]] 146 km w kierunku północnym (w tym 32 km od [[Sokołów Podlaski|Sokołowa Podlaskiego]]).

=== Autobusem ===
W Siedlcach centrum przesiadkowe znajduje się przy ul. rotmistrza Witolda Pileckiego. Miasto posiada rozbudowaną sieć komunikacji miejskiej.

=== Statkiem ===
Obie rzeki [[w:Muchawka|Muchawka]] i [[w:Helenka (rzeka)|Helenka]] są za małe, aby mógł na nich odbywać się pasażerski ruch statków.

== Komunikacja ==
Transport publiczny na terenie miasta Siedlce i wybranych miejscowości na terenie niektórych gmin [[Powiat siedlecki|powiatu siedleckiego]] organizuje przewoźnik miejski [[w:Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Siedlcach|MPK Siedlce Sp. z o.o.]] który obsługuje 35 linii dziennych.

== Dzielnice ==
[[Plik:Nowe Siedlce (2025).jpg|mały|267x267px|Dzielnica Nowe Siedlce ]]
Miasto Siedlce podzielone jest na 9 dzielnic zwyczajowych, które nie stanowią jednostek pomocniczej gminy (choć do 2012 r. dzielnica Nowe Siedlce posiadała taki status):

* [[w:Nowe_Siedlce|Nowe Siedlce]]
* [[w:Piaski_Zamiejskie|Piaski Zamiejskie]]
* [[w:Południowa_Dzielnica_Przemysłowa_(Siedlce)|Południowa Dzielnica Przemysłowa]]
* [[w:Północna_Dzielnica_Przemysłowa_(Siedlce)|Północna Dzielnica Przemysłowa]]
* [[w:Roskosz_(Siedlce)|Roskosz]]
* [[w:Sekuła_(Siedlce)|Sekuła]] (w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego pojawiła się jako staw)
* [[w:Stara_Wieś_(Siedlce)|Stara Wieś]]
* [[w:Śródmieście_(Siedlce)|Śródmieście]]
* [[w:Taradajki|Taradajki]]

== Warto zobaczyć ==
{{Mapa|52.16790714382334|22.281483855560108|szerokość=550|wysokość=400|zoom=16|grupy=atrakcja,zabytek,zakupy}}
[[Plik:Ratusz miejski „Jacek&quot; w Siedlcach.jpg|mały|Ratusz miejski zwany „Jackiem&quot;]]
[[Plik:Kościół św. Stanisława w Siedlcach (2025).jpg|mały|Kościół św. Stanisława]]
[[Plik:Hala targowa w Siedlcach (2025).jpg|mały|Hala targowa ]]
Tzw. Siedlecka Starówka:

{{Znacznik|Ratusz Jacek|52.1678879858904|22.281073155773125|typ=zabytek|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Ratusz_w_Siedlcach Ratusz Jacek]'' – symbol miasta Siedlce, wybudowany został w latach 1763–1767. Późnobarokowo-klasycystyczna budowla stanowiła dawniej funkcję ratusza miejskiego, obecnie jest to siedziba [https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Regionalne_w_Siedlcach Muzeum regionalnego im. Mieczysława Asłanowicza].}}

{{Znacznik|Kościół św. Stanisława|52.16800048441453|22.282700628545594|typ=zabytek|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kościół_św._Stanisława_w_Siedlcach Kościół św. Stanisława]'' – najstarszy kościół w Siedlcach, wybudowany został w latach 1740–1749. Barokowa budowla stanowi jeden z najstarszych budynków w Siedlcach.}}

{{Znacznik|Odwach|52.168072658593275|22.280403411954047|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Odwach_w_Siedlcach Odwach]'' – dawniej odwach, obecnie biblioteka w centrum miasta. Klasycystyczna budowla powstała pod koniec XVIII w. przeznaczona dla żołnierzy garnizonu.|typ=zabytek}}

{{Znacznik|Brama-dzwonnica|52.168448297810436|22.28313791754101|typ=zabytek|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Brama-dzwonnica_w_Siedlcach Pozostałości bramy-dzwonnicy]'' – dawniej reprezentacyjny wjazd do Siedlec, obecnie pozostały jedynie skrzydła boczne dawnej budowli. Niemcy rozebrali bramę w 1942 r., z uwagi iż utrudniała przejazd czołgów na wschód. Po wojnie nie została odbudowana. Do dzisiaj Siedlczanie starają się o odbudowę dawnej bramy.}}

{{Znacznik|Pałac Ogińskich|52.16960535780592|22.284339562654644|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Zespół_pałacowo-ogrodowy_w_Siedlcach Pałac Ogińskich]'' – pałac z 1730 roku, wchodzący w skład zespołu pałacowo-ogrodowego. Klasycystyczna budowla zlokalizowana została na terenie dawnego dworu drewnianego z 1698 roku, obecnie znajduje się w nim [https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniwersytet_w_Siedlcach Uniwersytet w Siedlcach].|typ=zabytek}}

{{Znacznik|Park miejski Aleksandria|52.17151899424568|22.286020364831632|typ=zabytek|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Siedlcach_(Aleksandria) Park miejski Aleksandria]'' – park miejski w centralnym punkcie Siedlec. Dawniej był to ogród włoski i sentymentalny z licznymi stawami, wysepkami, kanałami po których pływano łodziami. Utworzony został przed 1730 r. i rozbudowany w latach 1775–1783}}

Pozostałe:

{{Znacznik|Katedra|52.16947687117181|22.27399368971493|typ=zabytek|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Katedra_Niepokalanego_Poczęcia_Najświętszej_Maryi_Panny_w_Siedlcach Katedra pw. Niepokalanego Poczęcia NMP]'' – katedra o wysokości ponad 70m, stanowiąca prawdopodobnie najwyższy budynek w Siedlcach. Powstała w latach 1905–1912, wybudowana w stylu neogotyckim o planie krzyża łacińskiego.}}

{{Znacznik|Muzeum Diecezjalne|52.16995437299689|22.27450719920281|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Diecezjalne_w_Siedlcach Muzeum Diecezjalne w Siedlcach]'' – muzeum diecezji siedleckiej w cieniu katedry. Wśród eksponowanych dzieł znajduje się jedyny w Polsce obraz El Greca ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Ekstaza_świętego_Franciszka_(obraz) Ekstaza świętego Franciszka]''|typ=zabytek}}

{{Znacznik|Hala targowa|52.166811156763735|22.271853369518|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Hala_Targowa_w_Siedlcach Hala targowa]'' – zabytkowa hala targowa w stylu eklektycznym z elementami neogotyckimi. Wybudowana została w latach 1908–1909. Obecnie znajduje się w niej restauracja Brofaktura oraz sklep spożywczy Topaz.|typ=zabytek}}

{{Znacznik|Kościół garnizonowy|52.16533635286299|22.276208100120936|treść=''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kościół_garnizonowy_Najświętszego_Serca_Pana_Jezusa_w_Siedlcach Kościół garnizonowy]'' – kościół znajdujący się na samym środka dwupasmowego ronda. Wybudowany został w 1866–1869 jako cerkiew prawosławna, następnie przebudowana w modernistycznym stylu na kościół rzymskokatolicki w latach 1928–1933.|typ=zabytek}}

== Najbliższe okolice ==
* W pobliżu Siedlec jest kilka miejsc godnych odwiedzin. 
** Dolina rzeki Kostrzyn i miejscowość Sucha, gdzie znajduje się Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego,
** Reymontówka. Majątek w [[w:Chlewiska (powiat siedlecki)|Chlewiskach]], który za pieniądze z fundacji [[w:Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury|Nagrody Nobla w 1924 r.]] kupiła [[w:Władysław Reymont|Władysławowi Reymontowi]] jego żona Aurelia. Obecnie mieści się tu gościnny dom pracy twórczej,
* Na południe, niedaleko od granic miasta znajduje się „Rezerwat przyrody Gołobórz”.

== Praca ==
[[Plik:Budynek biurowy i hale produkcyjne.jpg|mały|Hala produkcyjna Stadler Polska S.A.]]
W Siedlcach jako główny sektor pracy dominuje przemysł. Podkreśla to obecność dwóch dzielnic przemysłowych w mieście: północna (głównie branża spożywcza) oraz południowa (głównie branża stalowa). 

Głównymi zakładami pracy w [[w:Północna_Dzielnica_Przemysłowa_(Siedlce)|Północnej Dzielnicy Przemysłowej]] są:

* Siedlecka Spółdzielnia Mleczarska (produkty mleczarskie);
* DROSED S.A. (drób);

Głównymi zakładami pracy w [[w:Południowa_Dzielnica_Przemysłowa_(Siedlce)|Południowej Dzielnicy Przemysłowej]] są:

* Stadler Polska S.A. (pojazdy szynowe, pociągi pasażerskie, metra, specjalne, tramwaje);
* Valmont S.A. (słupy oświetleniowe, energetyczne, tramwajowe);
* Polimex Mostostal S.A. (konstrukcje metalowe);

== Nauka ==
[[Plik:IV Liceum Ogólnokształcące im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego w Siedlcach (2025).jpg|mały|IV Liceum Ogólnokształcące im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego]]
W Siedlcach znajduje się kilkadziesiąt szkół podstawowych oraz ponadpodstawowych. Z kolei ze szkół wyższych można wymienić:

* [[w:Uniwersytet_w_Siedlcach|Uniwersytet w Siedlcach]] (dawniej Akademia Podlaska, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny)
* [[w:Akademia_Nauk_Stosowanych_Mazovia|Akademia Nauk Stosowanych Mazovia]] (dawniej Collegium Mazovia Innowacyjna Szkoła Wyższa, jeszcze dawniej Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania)
* [[w:Wyższe_Seminarium_Duchowne_Diecezji_Siedleckiej_im._Jana_Pawła_II_w_Nowym_Opolu|Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Siedleckiej im. Jana Pawła II]]
* [[w:Akademia_Katolicka_w_Warszawie|Instytut Teologiczny Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie]]

== Zakupy ==
[[Plik:Galeria Siedlce (widok od ul. Wojskowej).jpg|mały|Galeria Siedlce]]
[[Plik:Galeria Milenium w Siedlcach.jpg|mały|Dom Handlowy Milenium]]
[[Plik:Hala Selgros w Białkach.jpg|mały|Hurtownia Selgros]]
W Siedlcach znajduje się wiele galerii oraz domów handlowych, głównie w centrum miasta:

* [[w:Galeria_Siedlce|Galeria Siedlce]] (główny ośrodek handlowy mieszkańców Siedlec), ul. Józefa Piłsudskiego 74
* Dom Handlowy Arkadia, ul. Józefa Piłsudskiego 18
* Dom Handlowy Chester, ul. Józefa Piłsudskiego 9
* Dom Handlowy Eldorado, ul. Kazimierza Pułaskiego 30
* Dom Handlowy Maxim, ul. Katedralna 5
* Dom Handlowy Milenium, ul. Bohaterów Getta 3
* Dom Handlowy Panama, ul. Józefa Piłsudskiego 56
* Dom Handlowy Osiemnastka, ul. Jana Kilińskiego 18
* Dom Handlowy Trezor, ul. Wojskowa 20
* Dom Handlowy Mistral, ul. Księdza Jana Niedziałka 5
* Dom Handlowy Togo, Księdza Jana Niedziałka 4
* Dom Handlowy Domino, ul. Henryka Sienkiewicza 55
* Dom Handlowy Atol, ul. Biskupa Ignacego Świrskiego 50a
* Dom Handlowy Atlas, ul. Morska 7
* Pawilon Handlowy, ul. Młynarska 15

Ponadto znajdują się także parki handlowe:

* Centrum Handlowe Arche, ul. Brzeska
* Centrum Handlowe M Park, ul. Partyzantów
* Park Handlowy Stalchemia, ul. Franciszka Kleeberga
* Park Handlowy Stop Shop, ul. Łukowska

W Siedlcach większość supermarketów spożywczych stanowią Biedronki oraz Topazy. Znajduje się tu kilka Lidlów, Stokrotek, Społem oraz jeden Dino. Z większych sklepów można wymienić Carrefoura Market, Kauflanda oraz hurtownię Selgros na południe od miasta. Dawniej w Siedlcach znajdowały się dwa sklepy Tesco, w obu po opuszczeniu Tesco z Polski nie otwarto sieci Netto.

== Gastronomia ==
[[Plik:Brofaktura, Siedlce.JPG|mały|247x247px|Wnętrze restauracji Brofaktura]]
[[Plik:SIEDLCE, AB-0055.jpg|mały|Restauracja Palce Lizać]]
Do najbardziej znanej restauracji w Siedlcach zalicza się browar restauracyjny Brofaktura, zlokalizowany w budynku dawnej [[w:Hala_Targowa_w_Siedlcach|hali targowej]]. Innym znanym obiektem jest Piekarnia Ratuszowa Radzikowscy, która prowadzona jest nieprzerwanie od 1930 roku. 

Do tradycyjnej kuchni miasta można zaliczyć lokale takie jak:

* Kuchnia Ogińskiej, ul. Stanisława Konarskiego 2
* Kochanówka Arka Tarczyńskich, ul. Jana Kochanowskiego 9
* Palce Lizać, ul. 3 Maja 50
* Cafe Brama, ul. Bp. I. Świrskiego 46
* Cicha Stanica, ul. Mazowiecka 80

Wśród lokali o orientalnym charakterze można wymienić Yomayo Sushi Bar na ul. J. Formińskiego 1 oraz Thai&amp;Sushi Park na ul. Starowiejskiej 21. Do najbardziej znanej restauracji o charakterze amerykańskim stanowi lokal WÓŁczyKIJ na ul. Bp. I. Świrskiego 43. 

Wśród najbardziej znanych pizzerii miasta Siedlce, wymienić można:

* Warszafka, ul. Świętojańska 13
* Italia, ul. Browarna 1
* Da Grasso, ul. Henryka Sienkiewicza 12
* Kampa, ul. Starowiejska 174
* Verona, ul. Sokołowska 37
* Twin Flames, ul. ks. Jana Niedziałka 13

== Imprezy ==
* [[w:Dni_Siedlec|Dni Siedlec]]
* [[w:Międzynarodowy Festiwal Standardów Jazzowych|Międzynarodowy Festiwal Standardów Jazzowych]]
* [[w:Jarmark_Św._Stanisława_w_Siedlcach|Jarmark Św. Stanisława w Siedlcach]]
* [[w:Międzynarodowy Festiwal Pieśni, Tańca i Folkloru|Międzynarodowy Festiwal Pieśni, Tańca i Folkloru]]
* [[w:Ogólnopolski Konkurs Poetycki „Człowiek – Dobro – Piękno”|Ogólnopolski Konkurs Poetycki „Człowiek – Dobro – Piękno”]]
* [[w:Mrowisko. Zlot Pojazdów Zabytkowych|Mrowisko. Zlot Pojazdów Zabytkowych]]

== Noclegi ==
W Siedlcach znajduje się liczna ilość hoteli o różnym charakterze w różnej lokalizacji. Do najbardziej znanych należą ibis Styles, Hotel &amp; Spa HETMAN, Villa Park Hotel, Janusz, Kamienica oraz Hotel Garden.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:Masovian Voivodeship Hospital in Siedlce (1).jpg|mały|Mazowiecki Szpital Wojewódzki]]
W Siedlcach znajduje się baza wojskowa [[w:18_Dywizja_Zmechanizowana|18 Dywizji Zmechanizowanej im. gen. broni Tadeusza Buka]]. Siedziba policji znajduje się we wschodniej części miasta na ul. Starowiejskiej 66. Struktura komendy obejmuje 7 wydziałów oraz 5 samodzielnych zespołów.

Siedziba Straży Miejskiej znajduje się na ul. Bolesława Prusa 16/18, zaś Straży Pożarnej na ul. Czerwonego Krzyża 45.

Na terenie miasta działają dwa szpitale (Miejski, Wojewódzki), oraz kilka przychodni specjalistycznych. Poza tym na terenie miasta działa poliklinika MSWiA, prywatne przychodnie oraz kilkadziesiąt aptek.

== Informacje turystyczne ==
W punkcie Informacji Turystycznej (ul. Pułaskiego 7) w pobliżu ratusza Jacek, otrzymamy prospekty i materiały promocyjne. Siedlce nie są rozległe, świetnie można je zwiedzać np. na rowerze. Wokół miasta wytyczono turystyczne trasy rowerowe: Dolina Muchawki (2,5 godz.), Trasa Budzieszyńska (6 godz.), Trasa Reymontowska (5 godz.) oraz dłuższa, Trasa Karczewska (10 godzin).

== Zobacz też ==
* http://www.pttksiedlce.pl
* http://www.nlot.pl  (Nadbużańska Lokalna Organizacja Turystyczna)
* http://www.siedlcenews.pl www.siedlcenews.pl  (Siedlecki Portal Informacyjny)

{{Geo|52°10′00″| 22°16′30″}}
{{Jest w|Województwo mazowieckie}}

[[Kategoria:Województwo mazowieckie]]</text>
      <sha1>pp6a24ly6qw8m8blxl1326wp83qa0al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wenzhou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6906</id>
    <revision>
      <id>156691</id>
      <parentid>156683</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dojazd */</comment>
      <origin>156691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12172" sha1="dt7bcr1fkzzv14mq53a4qugcjs849ce" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Wenzhou
 |nazwa oryginalna = 温州 
 |widok            = Vue générale de Wenzhou.JPG
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Chiny]]
 |region           = [[Zhejiang]]
 |powierzchnia     = 12255,74
 |wysokość         = 
 |ludność          = 3 604 400
 |prefiks          = (+86) 577
 |kod pocztowy     = 325000
 |www              = https://www.wenzhou.gov.cn/
}}
'''Wenzhou''' (温州 Wēnzhōu) to miasto w prowincji [[Zhejiang]]. Wenzhou nie jest na liście miejsc wartych odwiedzenia w [[Chiny|Chinach]] i pomimo tego, że jest centrum kultury chińskiej, nie jest najbardziej przyjaznym dla obcokrajowców miastem (w porównaniu na przykład z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]]). Jednak jeśli znajdziesz czas w Wenzhou, jest tam mnóstwo atrakcji i miejsc do zobaczenia.

== Charakterystyka ==
Wenzhou to trzecie co do wielkości miasto prowincji [[Zhejiang]] i jedna z gospodarczych potęg regionu. Słynące z nocnych biznesmenów (i modelu biznesowego Wenzhou), Wenzhou jest często wykorzystywane przez zachodnie media jako barometr chińskiej gospodarki eksportowej; Wenzhou produkuje między innymi około 90% światowych okularów i ogromne ilości butów. Miasto zamieszkuje społeczność obcokrajowców, która jest niższa niż średnia dla miasta (100-200), choć często przejeżdżają przez nie zagraniczni biznesmeni.

Wenzhou leży w pobliżu Morza Wschodniochińskiego (zwanego po chińsku Oceanem Wschodnim) w południowo-wschodniej części [[Chiny|Chin]]. Jest to zamożne miasto z szybkim boomem gospodarczym, ponieważ Wenzhou było jednym z pierwszych miast portowych otwartych na handel zagraniczny po przejęciu władzy przez Deng Xiaopinga w Chinach w latach 70. XX wieku. Wenzhou jest największym i najbogatszym miastem na południu prowincji [[Zhejiang]] i wysoko ceni edukację. Stąd wielu sławnych matematyków pochodziło z tego miasta.

W starożytności terytorium Wenzhou nazywało się Ou Di, znane również jako Dong Ou. W pierwszym roku panowania Taining (323) powiat został ustanowiony jako powiat Yongjia. Legenda głosi, że podczas budowy powiatu, biały jeleń krążył wokół miasta z kwiatami w pysku, stąd nazwa Lucheng. Wenzhou po raz pierwszy nazwano Wenzhou w drugim roku panowania Shangyuan (675). Miasto ma ponad 2000-letnią historię.

Teren Wenzhou ma trapezoidalne nachylenie z południowego zachodu na północny wschód. Jest głównie górzysty i pagórkowaty, z krętymi wybrzeżami i wieloma dobrymi portami. Panuje tu klimat monsunowy środkowo-subtropikalny, wilgotny i deszczowy. Wenzhou jest narodowym miastem historycznym i kulturalnym. Jest znane z tego, że „krajobraz na południowym wschodzie jest najpiękniejszy na świecie”. Na jego terytorium znajdują się: góra Yandang, wyspa Jiangxin, rzeka Nanxi, góra Tongling, rzeka Baizhangjiang, wyspy Nanji, Baidao Dongtou i inne atrakcje.

=== Klimat ===
Wenzhou to miasto z częstymi opadami deszczu, a średnia roczna temperatura wynosi około 17°C. Najwyższa temperatura latem sięga 39°C.

== Dystrykty ==
Na koniec 2022 roku miasto Wenzhou administrowało czterema dystryktami: Lucheng, Longwan, Ouhai i Dongtou, a także pięcioma powiatami: Yongjia, Pingyang, Cangnan, Wencheng i Taishun. Nadzorowało również trzy miasta na prawach powiatu: Rui'an, Yueqing i Longgang.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Lucheng 
| kolor regionu 1 = 33b5ff
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Lucheng to serce Wenzhou. Dzielnica Lucheng to siedziba '''wyspy Jiangxin''', spokojnego zakątka na środku rzeki Oujiang, oferującego bujną zieleń i zabytkowe świątynie. W dzielnicy znajduje się również '''Impression Nantang''', piękny park kulturowy nad rzeką, '''ulica Wuma''', gdzie można zrobić zakupy i zjeść, oraz '''zoo Wenzhou''', oferujące atrakcje dla rodzin.

| nazwa regionu 2 = Ouhai 
| kolor regionu 2 = ffcc00
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Ouhai, będące połączeniem dzielnic mieszkalnych, parków i stref przemysłowych, oferuje wgląd zarówno w starą, jak i nową stronę Wenzhou. Ouhai słynie z malowniczych miejsc, takich jak '''obszar widokowy Zeya''', '''ogród Tea Mountain Wumei''' i '''obszar widokowy Min Gang'''. Miłośnicy przyrody mogą zwiedzić '''obszar widokowy Xianyan''', a '''park rozrywki Wenzhou''' zapewnia rozrywkę dla osób w każdym wieku.

| nazwa regionu 3 = Longwan 
| kolor regionu 3 = 66ff66
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Obszar ten słynie z nowoczesnego krajobrazu miejskiego, z parkami o wysokiej technologii, tętniącymi życiem dzielnicami mieszkalnymi i bliskością lotniska Wenzhou. W Longwan można podziwiać piękne krajobrazy, takie jak '''obszar widokowy Yao Creek''' i zabytkowy '''fort Yongchang'''.

| nazwa regionu 4 = Dongtou
| kolor regionu 4 = ff66cc
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Dongtou to nadmorski raj z atrakcjami takimi jak '''szczyt Guiyan''', '''wieża Wanghai''', '''skała Xian Die''' i '''góra Banping''', z których wszystkie oferują wspaniałe widoki na morze i okoliczne krajobrazy. W dzielnicy znajduje się również popularny kurort '''Dashao Ao Beach Resort'''.

| nazwa regionu 5 = Rui'an
| kolor regionu 5 = ff6600
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Ruian oferuje bogate atrakcje historyczne i przyrodnicze, takie jak '''Muzeum Edukacji Flagi Narodowej''', '''Wieża Yuhai''' i urokliwa '''ulica Zhongyi'''. Miłośnicy przyrody mogą odwiedzić takie miejsca jak ''''Ekologiczny Obszar Rekreacyjny Cheng'ao''' i '''Park Krajobrazowy Potoku Zhailiao''', znane ze spokoju i naturalnego piękna. 

| nazwa regionu 6 = Yueqing
| kolor regionu 6 = cc33ff
| elementy regionu 6 = 
| opis regionu 6 = W Yueqing znajduje się słynny na całym świecie '''obszar widokowy gór Yandang''', z zachwycającymi widokami i starożytnym dziedzictwem kulturowym. '''Obszar widokowy gór Zhong Yandang''' jest idealnym miejscem do pieszych wędrówek, oferując naturalne piękno i panoramiczne widoki.

| nazwa regionu 7 = Longgang 
| kolor regionu 7 = 33cc99
| elementy regionu 7 = 
| opis regionu 7 = Longgang słynie z malowniczego '''obszaru widokowego Whale Head''', gdzie turyści mogą cieszyć się wędrówkami, zwiedzaniem i zachwycającymi widokami na wybrzeże. '''Linjiayuan''', ze swoim spokojnym otoczeniem, oferuje ucieczkę od miejskiego zgiełku.

| nazwa regionu 8 = Yongjia 
| kolor regionu 8 = ffcc99
| elementy regionu 8 = 
| opis regionu 8 = W Yongjia znajduje się malownicza '''rzeka Nanxi''' i '''góra Sihai''', co czyni to miejsce popularnym celem podróży dla miłośników ekoturystyki i aktywności na świeżym powietrzu.

| nazwa regionu 9 = Pingyang 
| kolor regionu 9 = 99ff99
| elementy regionu 9 = 
| opis regionu 9 = Pingyang oferuje zapierające dech w piersiach widoki na '''górę Nan Yandang''', '''wyspę Nanji''' i '''starożytną wioskę Shunxi'''. To doskonałe miejsce dla podróżnych poszukujących połączenia naturalnego piękna i dziedzictwa kulturowego, z zabytkami takimi jak '''Pierwszy Kongres Prowincji Zhejiang'''.

| nazwa regionu 10 = Cangnan 
| kolor regionu 10 = c2c2f0
| elementy regionu 10 = 
| opis regionu 10 = Cangnan oferuje wspaniałe widoki na wybrzeże w rejonie widokowym '''Yucang Mountain Scenic Area''' i '''Fishing Bay Scenic Area'''.

| nazwa regionu 11 = Wencheng 
| kolor regionu 11 = ff9966
| elementy regionu 11 = 
| opis regionu 11 = Wencheng słynie z '''dawnej rezydencji Liang Bowena''', '''góry Tongling''' i malowniczej starożytnej '''ścieżki Hongfeng'''. Wszystkie te miejsca oferują zarówno dziedzictwo kulturowe, jak i naturalne piękno.

| nazwa regionu 12 = Taishun 
| kolor regionu 12 = 339966
| elementy regionu 12 = 
| opis regionu 12 = W Taishun znajduje się słynny '''kryty most Taishun''' i malownicze '''jezioro Feiyun''', które oferuje spokojne krajobrazy i możliwości rekreacji. Do innych atrakcji należy '''obszar widokowy Wuyanling''', popularny wśród miłośników pieszych wędrówek i zapierających dech w piersiach widoków.
}}

=== Język ===
Mimo że '''[[Rozmówki chińskie|mandaryński]]''' jest powszechnie używany, miejscowym dialektem jest dialekt wenzhouński (温州话 Wēnzhōuhuà). Jest on uważany przez Chińczyków za jeden z najtrudniejszych dialektów w kraju. Do tego stopnia, że ​​osoby mówiące po wenzhouńsku były wykorzystywane przez chiński ruch oporu w czasie II wojny światowej do komunikowania się pod nosem Japończyków.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan|27.911944 |120.851944 |typ=transport}}'''[https://www.wzair.cn/ Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan]''' ({{IATA|WNZ}}) (''Port Lotniczy Wenzhou znajduje się na wschód od miasta''). Obsługuje loty z całych [[Chiny|Chin]], a ponieważ obsługuje również loty do i z [[Hongkong]]u, [[Korea Poółudniowa|Korei]] i [[Tajwan]]u, jest uważany za międzynarodowy. 

Z lotniska do centrum miasta można dostać się taksówką lub autobusem. Taksówki są najdroższe i należy się targować; jeśli taksówkarzowi nie spodoba się oferowana cena, wyśmieje się i zacznie krzyczeć „Autobus!”. Jeśli taksówkarz zaoferuje Ci przejazd poniżej 100¥, można to uznać za dobrą ofertę. Podróż autobusem jest teraz znacznie łatwiejsza dzięki kasie biletowej w nowym terminalu naprzeciwko wyjścia. Autobus kosztuje 12 jenów i jedzie przez New City (新城; Xīnchéng), Xialüpu (下吕浦 Xiàlǚpǔ) i ostatecznie zatrzymuje się w zajezdni przy Nanpu Road (南浦路 Nánpǔlù).

=== Koleją ===
{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou|27.980324|120.685092|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou''' (温州站; Wēn​zhōu​zhàn​) – obsługuje większość miast w [[Chiny|Chinach]], choć ze względu na góry Wenzhou, podróże pociągiem są czasami znacznie dłuższe niż autobusem. Stacja kolejowa znajduje się na głównym skrzyżowaniu Alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), gdzie spotyka się ona z Aleją Chezhan (车站大道 Chēzhàndàdào).

{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy|27.9694|120.5809|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy''' (温州南站; Wēn​zhōu​nán​zhàn​) – obsługiwana jest przez pociągi dużych prędkości z [[Szanghaj]]u w kierunku [[Fuzhou]] i [[Xiamen]]. Po drodze znajdują się między innymi stacje [[Hangzhou]], [[Ningbo]] i [[Taizhou]]. Do stacji tej można dojechać również pociągami linii szybkiej kolei [[Jinhua]]-Wenzhou.

=== Samochodem === 
Wenzhou jest ważnym węzłem drogowym. Krzyżują się tutaj autostrady z [[Ningbo]], [[Hangzhou]], [[Fuzhou]] i [[Lishui]].

=== Autobusem ===
Dworce autobusowe w Wenzhou obsługują wiele lokalizacji w kraju. Przyjazdy z [[Szanghaj]]u i [[Fuzhou]] zatrzymują się na '''dworcu New South Station''' (新南站; Xīnnánzhàn), który znajduje się w pobliżu dworca kolejowego przy alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), przyjazdy z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]] zatrzymują się na {{Znacznik|New City Station|28.012705|120.6413251|typ=transport}}'''dworcu New City Station''' (新城站; Xīnchéngzhàn) w Nowym Mieście, a przyjazdy z tak różnych miejsc, jak [[Yiwu]] i [[Qingdao]]], zatrzymują się na {{Znacznik|Dworzec autobusowy Shuangyu|28.001099|120.7022113|typ=transport}}'''dworcu autobusowym Shuangyu''' (双屿汽车站 Shuāngyǔqìchēzhàn), który znajduje się w zachodniej części miasta, w pobliżu dzielnicy Huanglong.

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==
* Park na Jiangxin Dao
* Kościół z XVIII wieku
* Kościół z XIX wieku

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Imprezy==

==Noclegi==
* Pullman Wenzhou 
* Ex Palm D'or Hotel  
* AKS Express Hotel Wenzhou Panqiao International Logistics Centre
* Wenzhou Jiangjun Hotel 

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Gdzie dalej==

{{Jest w|Zhejiang}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>dt7bcr1fkzzv14mq53a4qugcjs849ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>156692</id>
      <parentid>156691</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Komunikacja */</comment>
      <origin>156692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14666" sha1="s48hzyybospizvc3bg1jgze6fjumhkn" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Wenzhou
 |nazwa oryginalna = 温州 
 |widok            = Vue générale de Wenzhou.JPG
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Chiny]]
 |region           = [[Zhejiang]]
 |powierzchnia     = 12255,74
 |wysokość         = 
 |ludność          = 3 604 400
 |prefiks          = (+86) 577
 |kod pocztowy     = 325000
 |www              = https://www.wenzhou.gov.cn/
}}
'''Wenzhou''' (温州 Wēnzhōu) to miasto w prowincji [[Zhejiang]]. Wenzhou nie jest na liście miejsc wartych odwiedzenia w [[Chiny|Chinach]] i pomimo tego, że jest centrum kultury chińskiej, nie jest najbardziej przyjaznym dla obcokrajowców miastem (w porównaniu na przykład z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]]). Jednak jeśli znajdziesz czas w Wenzhou, jest tam mnóstwo atrakcji i miejsc do zobaczenia.

== Charakterystyka ==
Wenzhou to trzecie co do wielkości miasto prowincji [[Zhejiang]] i jedna z gospodarczych potęg regionu. Słynące z nocnych biznesmenów (i modelu biznesowego Wenzhou), Wenzhou jest często wykorzystywane przez zachodnie media jako barometr chińskiej gospodarki eksportowej; Wenzhou produkuje między innymi około 90% światowych okularów i ogromne ilości butów. Miasto zamieszkuje społeczność obcokrajowców, która jest niższa niż średnia dla miasta (100-200), choć często przejeżdżają przez nie zagraniczni biznesmeni.

Wenzhou leży w pobliżu Morza Wschodniochińskiego (zwanego po chińsku Oceanem Wschodnim) w południowo-wschodniej części [[Chiny|Chin]]. Jest to zamożne miasto z szybkim boomem gospodarczym, ponieważ Wenzhou było jednym z pierwszych miast portowych otwartych na handel zagraniczny po przejęciu władzy przez Deng Xiaopinga w Chinach w latach 70. XX wieku. Wenzhou jest największym i najbogatszym miastem na południu prowincji [[Zhejiang]] i wysoko ceni edukację. Stąd wielu sławnych matematyków pochodziło z tego miasta.

W starożytności terytorium Wenzhou nazywało się Ou Di, znane również jako Dong Ou. W pierwszym roku panowania Taining (323) powiat został ustanowiony jako powiat Yongjia. Legenda głosi, że podczas budowy powiatu, biały jeleń krążył wokół miasta z kwiatami w pysku, stąd nazwa Lucheng. Wenzhou po raz pierwszy nazwano Wenzhou w drugim roku panowania Shangyuan (675). Miasto ma ponad 2000-letnią historię.

Teren Wenzhou ma trapezoidalne nachylenie z południowego zachodu na północny wschód. Jest głównie górzysty i pagórkowaty, z krętymi wybrzeżami i wieloma dobrymi portami. Panuje tu klimat monsunowy środkowo-subtropikalny, wilgotny i deszczowy. Wenzhou jest narodowym miastem historycznym i kulturalnym. Jest znane z tego, że „krajobraz na południowym wschodzie jest najpiękniejszy na świecie”. Na jego terytorium znajdują się: góra Yandang, wyspa Jiangxin, rzeka Nanxi, góra Tongling, rzeka Baizhangjiang, wyspy Nanji, Baidao Dongtou i inne atrakcje.

=== Klimat ===
Wenzhou to miasto z częstymi opadami deszczu, a średnia roczna temperatura wynosi około 17°C. Najwyższa temperatura latem sięga 39°C.

== Dystrykty ==
Na koniec 2022 roku miasto Wenzhou administrowało czterema dystryktami: Lucheng, Longwan, Ouhai i Dongtou, a także pięcioma powiatami: Yongjia, Pingyang, Cangnan, Wencheng i Taishun. Nadzorowało również trzy miasta na prawach powiatu: Rui'an, Yueqing i Longgang.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Lucheng 
| kolor regionu 1 = 33b5ff
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Lucheng to serce Wenzhou. Dzielnica Lucheng to siedziba '''wyspy Jiangxin''', spokojnego zakątka na środku rzeki Oujiang, oferującego bujną zieleń i zabytkowe świątynie. W dzielnicy znajduje się również '''Impression Nantang''', piękny park kulturowy nad rzeką, '''ulica Wuma''', gdzie można zrobić zakupy i zjeść, oraz '''zoo Wenzhou''', oferujące atrakcje dla rodzin.

| nazwa regionu 2 = Ouhai 
| kolor regionu 2 = ffcc00
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Ouhai, będące połączeniem dzielnic mieszkalnych, parków i stref przemysłowych, oferuje wgląd zarówno w starą, jak i nową stronę Wenzhou. Ouhai słynie z malowniczych miejsc, takich jak '''obszar widokowy Zeya''', '''ogród Tea Mountain Wumei''' i '''obszar widokowy Min Gang'''. Miłośnicy przyrody mogą zwiedzić '''obszar widokowy Xianyan''', a '''park rozrywki Wenzhou''' zapewnia rozrywkę dla osób w każdym wieku.

| nazwa regionu 3 = Longwan 
| kolor regionu 3 = 66ff66
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Obszar ten słynie z nowoczesnego krajobrazu miejskiego, z parkami o wysokiej technologii, tętniącymi życiem dzielnicami mieszkalnymi i bliskością lotniska Wenzhou. W Longwan można podziwiać piękne krajobrazy, takie jak '''obszar widokowy Yao Creek''' i zabytkowy '''fort Yongchang'''.

| nazwa regionu 4 = Dongtou
| kolor regionu 4 = ff66cc
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Dongtou to nadmorski raj z atrakcjami takimi jak '''szczyt Guiyan''', '''wieża Wanghai''', '''skała Xian Die''' i '''góra Banping''', z których wszystkie oferują wspaniałe widoki na morze i okoliczne krajobrazy. W dzielnicy znajduje się również popularny kurort '''Dashao Ao Beach Resort'''.

| nazwa regionu 5 = Rui'an
| kolor regionu 5 = ff6600
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Ruian oferuje bogate atrakcje historyczne i przyrodnicze, takie jak '''Muzeum Edukacji Flagi Narodowej''', '''Wieża Yuhai''' i urokliwa '''ulica Zhongyi'''. Miłośnicy przyrody mogą odwiedzić takie miejsca jak ''''Ekologiczny Obszar Rekreacyjny Cheng'ao''' i '''Park Krajobrazowy Potoku Zhailiao''', znane ze spokoju i naturalnego piękna. 

| nazwa regionu 6 = Yueqing
| kolor regionu 6 = cc33ff
| elementy regionu 6 = 
| opis regionu 6 = W Yueqing znajduje się słynny na całym świecie '''obszar widokowy gór Yandang''', z zachwycającymi widokami i starożytnym dziedzictwem kulturowym. '''Obszar widokowy gór Zhong Yandang''' jest idealnym miejscem do pieszych wędrówek, oferując naturalne piękno i panoramiczne widoki.

| nazwa regionu 7 = Longgang 
| kolor regionu 7 = 33cc99
| elementy regionu 7 = 
| opis regionu 7 = Longgang słynie z malowniczego '''obszaru widokowego Whale Head''', gdzie turyści mogą cieszyć się wędrówkami, zwiedzaniem i zachwycającymi widokami na wybrzeże. '''Linjiayuan''', ze swoim spokojnym otoczeniem, oferuje ucieczkę od miejskiego zgiełku.

| nazwa regionu 8 = Yongjia 
| kolor regionu 8 = ffcc99
| elementy regionu 8 = 
| opis regionu 8 = W Yongjia znajduje się malownicza '''rzeka Nanxi''' i '''góra Sihai''', co czyni to miejsce popularnym celem podróży dla miłośników ekoturystyki i aktywności na świeżym powietrzu.

| nazwa regionu 9 = Pingyang 
| kolor regionu 9 = 99ff99
| elementy regionu 9 = 
| opis regionu 9 = Pingyang oferuje zapierające dech w piersiach widoki na '''górę Nan Yandang''', '''wyspę Nanji''' i '''starożytną wioskę Shunxi'''. To doskonałe miejsce dla podróżnych poszukujących połączenia naturalnego piękna i dziedzictwa kulturowego, z zabytkami takimi jak '''Pierwszy Kongres Prowincji Zhejiang'''.

| nazwa regionu 10 = Cangnan 
| kolor regionu 10 = c2c2f0
| elementy regionu 10 = 
| opis regionu 10 = Cangnan oferuje wspaniałe widoki na wybrzeże w rejonie widokowym '''Yucang Mountain Scenic Area''' i '''Fishing Bay Scenic Area'''.

| nazwa regionu 11 = Wencheng 
| kolor regionu 11 = ff9966
| elementy regionu 11 = 
| opis regionu 11 = Wencheng słynie z '''dawnej rezydencji Liang Bowena''', '''góry Tongling''' i malowniczej starożytnej '''ścieżki Hongfeng'''. Wszystkie te miejsca oferują zarówno dziedzictwo kulturowe, jak i naturalne piękno.

| nazwa regionu 12 = Taishun 
| kolor regionu 12 = 339966
| elementy regionu 12 = 
| opis regionu 12 = W Taishun znajduje się słynny '''kryty most Taishun''' i malownicze '''jezioro Feiyun''', które oferuje spokojne krajobrazy i możliwości rekreacji. Do innych atrakcji należy '''obszar widokowy Wuyanling''', popularny wśród miłośników pieszych wędrówek i zapierających dech w piersiach widoków.
}}

=== Język ===
Mimo że '''[[Rozmówki chińskie|mandaryński]]''' jest powszechnie używany, miejscowym dialektem jest dialekt wenzhouński (温州话 Wēnzhōuhuà). Jest on uważany przez Chińczyków za jeden z najtrudniejszych dialektów w kraju. Do tego stopnia, że ​​osoby mówiące po wenzhouńsku były wykorzystywane przez chiński ruch oporu w czasie II wojny światowej do komunikowania się pod nosem Japończyków.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan|27.911944 |120.851944 |typ=transport}}'''[https://www.wzair.cn/ Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan]''' ({{IATA|WNZ}}) (''Port Lotniczy Wenzhou znajduje się na wschód od miasta''). Obsługuje loty z całych [[Chiny|Chin]], a ponieważ obsługuje również loty do i z [[Hongkong]]u, [[Korea Poółudniowa|Korei]] i [[Tajwan]]u, jest uważany za międzynarodowy. 

Z lotniska do centrum miasta można dostać się taksówką lub autobusem. Taksówki są najdroższe i należy się targować; jeśli taksówkarzowi nie spodoba się oferowana cena, wyśmieje się i zacznie krzyczeć „Autobus!”. Jeśli taksówkarz zaoferuje Ci przejazd poniżej 100¥, można to uznać za dobrą ofertę. Podróż autobusem jest teraz znacznie łatwiejsza dzięki kasie biletowej w nowym terminalu naprzeciwko wyjścia. Autobus kosztuje 12 jenów i jedzie przez New City (新城; Xīnchéng), Xialüpu (下吕浦 Xiàlǚpǔ) i ostatecznie zatrzymuje się w zajezdni przy Nanpu Road (南浦路 Nánpǔlù).

=== Koleją ===
{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou|27.980324|120.685092|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou''' (温州站; Wēn​zhōu​zhàn​) – obsługuje większość miast w [[Chiny|Chinach]], choć ze względu na góry Wenzhou, podróże pociągiem są czasami znacznie dłuższe niż autobusem. Stacja kolejowa znajduje się na głównym skrzyżowaniu Alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), gdzie spotyka się ona z Aleją Chezhan (车站大道 Chēzhàndàdào).

{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy|27.9694|120.5809|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy''' (温州南站; Wēn​zhōu​nán​zhàn​) – obsługiwana jest przez pociągi dużych prędkości z [[Szanghaj]]u w kierunku [[Fuzhou]] i [[Xiamen]]. Po drodze znajdują się między innymi stacje [[Hangzhou]], [[Ningbo]] i [[Taizhou]]. Do stacji tej można dojechać również pociągami linii szybkiej kolei [[Jinhua]]-Wenzhou.

=== Samochodem === 
Wenzhou jest ważnym węzłem drogowym. Krzyżują się tutaj autostrady z [[Ningbo]], [[Hangzhou]], [[Fuzhou]] i [[Lishui]].

=== Autobusem ===
Dworce autobusowe w Wenzhou obsługują wiele lokalizacji w kraju. Przyjazdy z [[Szanghaj]]u i [[Fuzhou]] zatrzymują się na '''dworcu New South Station''' (新南站; Xīnnánzhàn), który znajduje się w pobliżu dworca kolejowego przy alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), przyjazdy z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]] zatrzymują się na {{Znacznik|New City Station|28.012705|120.6413251|typ=transport}}'''dworcu New City Station''' (新城站; Xīnchéngzhàn) w Nowym Mieście, a przyjazdy z tak różnych miejsc, jak [[Yiwu]] i [[Qingdao]]], zatrzymują się na {{Znacznik|Dworzec autobusowy Shuangyu|28.001099|120.7022113|typ=transport}}'''dworcu autobusowym Shuangyu''' (双屿汽车站 Shuāngyǔqìchēzhàn), który znajduje się w zachodniej części miasta, w pobliżu dzielnicy Huanglong.

== Komunikacja ==
{{mapa|27.898210|120.655053|zoom=12|width=650|layer=M|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Metrem ===
[[Plik:WZMTR S1 Train with CRH380B.jpg|thumb|Pociąg linii metra Wenzhou S1]]
Chociaż istnieją dwie linie metra, '''metro Wenzhou (WZ-MTR)''' jest przydatne dla podróżnych. Linia S1 łączy dwie stacje kolejowe, centrum miasta i lotnisko.

Pierwszy etap linii Wenzhou Rail Transit Line S2 rozpoczyna się w Xiatang, przy ulicy Chengdong, w mieście Yueqing na północy i kończy się w mieście Ruian na południu. Długość linii wynosi 63 kilometry i przecina się z linią S1 na stacji Lingkun. Linia S2 zostanie oddana do użytku w sierpniu 2023 roku.

=== Autobusem ===
[[Plik:Dayu Bay - YuAo Cun - P1210499.JPG|thumb|Wiejskie linie autobusowe obsługują wioski rybackie wzdłuż malowniczej zatoki Dayu (powiat Cangnan)]]
Autobusy w mieście kosztują 1,5-2,5 ¥ i mogą być bardzo przydatne, gdy już wiesz, który numer jedzie gdzie. Przydatne autobusy to m.in. linia 81, która kursuje między starym dworcem kolejowym a nowym dworcem południowym (2¥). Cena jest podana na zewnątrz autobusu i na znaku przystanku. Znak przystanku również zawiera listę przystanków z jednej strony i mapę z drugiej. O dziwo, nie znajdziesz ich w [[Pekin]]ie ani [[Szanghaj]]u.

=== Taksówką ===
Taksówka kosztuje 11 ¥ za pierwsze 4 km i 1 ¥ za każde kolejne 500 metrów (po 23:30 ceny rosną do 12 jenów + 2 jeny (opłata za paliwo) za pierwsze 4 km i 1¥ za każde kolejne 500 metrów). Jeśli znajdujesz się poza centrum miasta lub w centrum, próbując dojechać gdzie indziej, nie będziesz mógł złapać taksówki między 16:30 a 18:00. Wynika to ze zmiany zmiany kierowców. Jeśli jedziesz na dłuższy dystans lub w godzinach szczytu, spodziewaj się, że będziesz musiał „dzielić” taksówkę z innymi osobami jadącymi do tej samej części miasta (i zapłacisz więcej, około 15 ¥ plus 2 ¥ podatku za dłuższe przejazdy).

Uważaj na ceny naliczane przez taksówkarzy „z licznika” i negocjuj cenę, jeśli pada deszcz lub jest godzina szczytu, przed kursem. Nie pozwól, aby taksówkarze naliczyli Ci więcej niż 12 ¥!

=== Promem ===
Chociaż jeden prom obsługuje wyspę turystyczną Jiangxin, istnieją inne promy, które kursują w górę i w dół rzeki Ouhai (瓯海 ōuhǎi), na przykład do przedmieścia Oubei (瓯北 ōuběi)

==Warto zobaczyć==
* Park na Jiangxin Dao
* Kościół z XVIII wieku
* Kościół z XIX wieku

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Imprezy==

==Noclegi==
* Pullman Wenzhou 
* Ex Palm D'or Hotel  
* AKS Express Hotel Wenzhou Panqiao International Logistics Centre
* Wenzhou Jiangjun Hotel 

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Gdzie dalej==

{{Jest w|Zhejiang}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>s48hzyybospizvc3bg1jgze6fjumhkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>156693</id>
      <parentid>156692</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Komunikacja */</comment>
      <origin>156693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14662" sha1="4e7bdi0h4vwbcg5rmt3rejrfxd2w2y2" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Wenzhou
 |nazwa oryginalna = 温州 
 |widok            = Vue générale de Wenzhou.JPG
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Chiny]]
 |region           = [[Zhejiang]]
 |powierzchnia     = 12255,74
 |wysokość         = 
 |ludność          = 3 604 400
 |prefiks          = (+86) 577
 |kod pocztowy     = 325000
 |www              = https://www.wenzhou.gov.cn/
}}
'''Wenzhou''' (温州 Wēnzhōu) to miasto w prowincji [[Zhejiang]]. Wenzhou nie jest na liście miejsc wartych odwiedzenia w [[Chiny|Chinach]] i pomimo tego, że jest centrum kultury chińskiej, nie jest najbardziej przyjaznym dla obcokrajowców miastem (w porównaniu na przykład z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]]). Jednak jeśli znajdziesz czas w Wenzhou, jest tam mnóstwo atrakcji i miejsc do zobaczenia.

== Charakterystyka ==
Wenzhou to trzecie co do wielkości miasto prowincji [[Zhejiang]] i jedna z gospodarczych potęg regionu. Słynące z nocnych biznesmenów (i modelu biznesowego Wenzhou), Wenzhou jest często wykorzystywane przez zachodnie media jako barometr chińskiej gospodarki eksportowej; Wenzhou produkuje między innymi około 90% światowych okularów i ogromne ilości butów. Miasto zamieszkuje społeczność obcokrajowców, która jest niższa niż średnia dla miasta (100-200), choć często przejeżdżają przez nie zagraniczni biznesmeni.

Wenzhou leży w pobliżu Morza Wschodniochińskiego (zwanego po chińsku Oceanem Wschodnim) w południowo-wschodniej części [[Chiny|Chin]]. Jest to zamożne miasto z szybkim boomem gospodarczym, ponieważ Wenzhou było jednym z pierwszych miast portowych otwartych na handel zagraniczny po przejęciu władzy przez Deng Xiaopinga w Chinach w latach 70. XX wieku. Wenzhou jest największym i najbogatszym miastem na południu prowincji [[Zhejiang]] i wysoko ceni edukację. Stąd wielu sławnych matematyków pochodziło z tego miasta.

W starożytności terytorium Wenzhou nazywało się Ou Di, znane również jako Dong Ou. W pierwszym roku panowania Taining (323) powiat został ustanowiony jako powiat Yongjia. Legenda głosi, że podczas budowy powiatu, biały jeleń krążył wokół miasta z kwiatami w pysku, stąd nazwa Lucheng. Wenzhou po raz pierwszy nazwano Wenzhou w drugim roku panowania Shangyuan (675). Miasto ma ponad 2000-letnią historię.

Teren Wenzhou ma trapezoidalne nachylenie z południowego zachodu na północny wschód. Jest głównie górzysty i pagórkowaty, z krętymi wybrzeżami i wieloma dobrymi portami. Panuje tu klimat monsunowy środkowo-subtropikalny, wilgotny i deszczowy. Wenzhou jest narodowym miastem historycznym i kulturalnym. Jest znane z tego, że „krajobraz na południowym wschodzie jest najpiękniejszy na świecie”. Na jego terytorium znajdują się: góra Yandang, wyspa Jiangxin, rzeka Nanxi, góra Tongling, rzeka Baizhangjiang, wyspy Nanji, Baidao Dongtou i inne atrakcje.

=== Klimat ===
Wenzhou to miasto z częstymi opadami deszczu, a średnia roczna temperatura wynosi około 17°C. Najwyższa temperatura latem sięga 39°C.

== Dystrykty ==
Na koniec 2022 roku miasto Wenzhou administrowało czterema dystryktami: Lucheng, Longwan, Ouhai i Dongtou, a także pięcioma powiatami: Yongjia, Pingyang, Cangnan, Wencheng i Taishun. Nadzorowało również trzy miasta na prawach powiatu: Rui'an, Yueqing i Longgang.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Lucheng 
| kolor regionu 1 = 33b5ff
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Lucheng to serce Wenzhou. Dzielnica Lucheng to siedziba '''wyspy Jiangxin''', spokojnego zakątka na środku rzeki Oujiang, oferującego bujną zieleń i zabytkowe świątynie. W dzielnicy znajduje się również '''Impression Nantang''', piękny park kulturowy nad rzeką, '''ulica Wuma''', gdzie można zrobić zakupy i zjeść, oraz '''zoo Wenzhou''', oferujące atrakcje dla rodzin.

| nazwa regionu 2 = Ouhai 
| kolor regionu 2 = ffcc00
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Ouhai, będące połączeniem dzielnic mieszkalnych, parków i stref przemysłowych, oferuje wgląd zarówno w starą, jak i nową stronę Wenzhou. Ouhai słynie z malowniczych miejsc, takich jak '''obszar widokowy Zeya''', '''ogród Tea Mountain Wumei''' i '''obszar widokowy Min Gang'''. Miłośnicy przyrody mogą zwiedzić '''obszar widokowy Xianyan''', a '''park rozrywki Wenzhou''' zapewnia rozrywkę dla osób w każdym wieku.

| nazwa regionu 3 = Longwan 
| kolor regionu 3 = 66ff66
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Obszar ten słynie z nowoczesnego krajobrazu miejskiego, z parkami o wysokiej technologii, tętniącymi życiem dzielnicami mieszkalnymi i bliskością lotniska Wenzhou. W Longwan można podziwiać piękne krajobrazy, takie jak '''obszar widokowy Yao Creek''' i zabytkowy '''fort Yongchang'''.

| nazwa regionu 4 = Dongtou
| kolor regionu 4 = ff66cc
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Dongtou to nadmorski raj z atrakcjami takimi jak '''szczyt Guiyan''', '''wieża Wanghai''', '''skała Xian Die''' i '''góra Banping''', z których wszystkie oferują wspaniałe widoki na morze i okoliczne krajobrazy. W dzielnicy znajduje się również popularny kurort '''Dashao Ao Beach Resort'''.

| nazwa regionu 5 = Rui'an
| kolor regionu 5 = ff6600
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Ruian oferuje bogate atrakcje historyczne i przyrodnicze, takie jak '''Muzeum Edukacji Flagi Narodowej''', '''Wieża Yuhai''' i urokliwa '''ulica Zhongyi'''. Miłośnicy przyrody mogą odwiedzić takie miejsca jak ''''Ekologiczny Obszar Rekreacyjny Cheng'ao''' i '''Park Krajobrazowy Potoku Zhailiao''', znane ze spokoju i naturalnego piękna. 

| nazwa regionu 6 = Yueqing
| kolor regionu 6 = cc33ff
| elementy regionu 6 = 
| opis regionu 6 = W Yueqing znajduje się słynny na całym świecie '''obszar widokowy gór Yandang''', z zachwycającymi widokami i starożytnym dziedzictwem kulturowym. '''Obszar widokowy gór Zhong Yandang''' jest idealnym miejscem do pieszych wędrówek, oferując naturalne piękno i panoramiczne widoki.

| nazwa regionu 7 = Longgang 
| kolor regionu 7 = 33cc99
| elementy regionu 7 = 
| opis regionu 7 = Longgang słynie z malowniczego '''obszaru widokowego Whale Head''', gdzie turyści mogą cieszyć się wędrówkami, zwiedzaniem i zachwycającymi widokami na wybrzeże. '''Linjiayuan''', ze swoim spokojnym otoczeniem, oferuje ucieczkę od miejskiego zgiełku.

| nazwa regionu 8 = Yongjia 
| kolor regionu 8 = ffcc99
| elementy regionu 8 = 
| opis regionu 8 = W Yongjia znajduje się malownicza '''rzeka Nanxi''' i '''góra Sihai''', co czyni to miejsce popularnym celem podróży dla miłośników ekoturystyki i aktywności na świeżym powietrzu.

| nazwa regionu 9 = Pingyang 
| kolor regionu 9 = 99ff99
| elementy regionu 9 = 
| opis regionu 9 = Pingyang oferuje zapierające dech w piersiach widoki na '''górę Nan Yandang''', '''wyspę Nanji''' i '''starożytną wioskę Shunxi'''. To doskonałe miejsce dla podróżnych poszukujących połączenia naturalnego piękna i dziedzictwa kulturowego, z zabytkami takimi jak '''Pierwszy Kongres Prowincji Zhejiang'''.

| nazwa regionu 10 = Cangnan 
| kolor regionu 10 = c2c2f0
| elementy regionu 10 = 
| opis regionu 10 = Cangnan oferuje wspaniałe widoki na wybrzeże w rejonie widokowym '''Yucang Mountain Scenic Area''' i '''Fishing Bay Scenic Area'''.

| nazwa regionu 11 = Wencheng 
| kolor regionu 11 = ff9966
| elementy regionu 11 = 
| opis regionu 11 = Wencheng słynie z '''dawnej rezydencji Liang Bowena''', '''góry Tongling''' i malowniczej starożytnej '''ścieżki Hongfeng'''. Wszystkie te miejsca oferują zarówno dziedzictwo kulturowe, jak i naturalne piękno.

| nazwa regionu 12 = Taishun 
| kolor regionu 12 = 339966
| elementy regionu 12 = 
| opis regionu 12 = W Taishun znajduje się słynny '''kryty most Taishun''' i malownicze '''jezioro Feiyun''', które oferuje spokojne krajobrazy i możliwości rekreacji. Do innych atrakcji należy '''obszar widokowy Wuyanling''', popularny wśród miłośników pieszych wędrówek i zapierających dech w piersiach widoków.
}}

=== Język ===
Mimo że '''[[Rozmówki chińskie|mandaryński]]''' jest powszechnie używany, miejscowym dialektem jest dialekt wenzhouński (温州话 Wēnzhōuhuà). Jest on uważany przez Chińczyków za jeden z najtrudniejszych dialektów w kraju. Do tego stopnia, że ​​osoby mówiące po wenzhouńsku były wykorzystywane przez chiński ruch oporu w czasie II wojny światowej do komunikowania się pod nosem Japończyków.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan|27.911944 |120.851944 |typ=transport}}'''[https://www.wzair.cn/ Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan]''' ({{IATA|WNZ}}) (''Port Lotniczy Wenzhou znajduje się na wschód od miasta''). Obsługuje loty z całych [[Chiny|Chin]], a ponieważ obsługuje również loty do i z [[Hongkong]]u, [[Korea Poółudniowa|Korei]] i [[Tajwan]]u, jest uważany za międzynarodowy. 

Z lotniska do centrum miasta można dostać się taksówką lub autobusem. Taksówki są najdroższe i należy się targować; jeśli taksówkarzowi nie spodoba się oferowana cena, wyśmieje się i zacznie krzyczeć „Autobus!”. Jeśli taksówkarz zaoferuje Ci przejazd poniżej 100¥, można to uznać za dobrą ofertę. Podróż autobusem jest teraz znacznie łatwiejsza dzięki kasie biletowej w nowym terminalu naprzeciwko wyjścia. Autobus kosztuje 12 jenów i jedzie przez New City (新城; Xīnchéng), Xialüpu (下吕浦 Xiàlǚpǔ) i ostatecznie zatrzymuje się w zajezdni przy Nanpu Road (南浦路 Nánpǔlù).

=== Koleją ===
{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou|27.980324|120.685092|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou''' (温州站; Wēn​zhōu​zhàn​) – obsługuje większość miast w [[Chiny|Chinach]], choć ze względu na góry Wenzhou, podróże pociągiem są czasami znacznie dłuższe niż autobusem. Stacja kolejowa znajduje się na głównym skrzyżowaniu Alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), gdzie spotyka się ona z Aleją Chezhan (车站大道 Chēzhàndàdào).

{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy|27.9694|120.5809|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy''' (温州南站; Wēn​zhōu​nán​zhàn​) – obsługiwana jest przez pociągi dużych prędkości z [[Szanghaj]]u w kierunku [[Fuzhou]] i [[Xiamen]]. Po drodze znajdują się między innymi stacje [[Hangzhou]], [[Ningbo]] i [[Taizhou]]. Do stacji tej można dojechać również pociągami linii szybkiej kolei [[Jinhua]]-Wenzhou.

=== Samochodem === 
Wenzhou jest ważnym węzłem drogowym. Krzyżują się tutaj autostrady z [[Ningbo]], [[Hangzhou]], [[Fuzhou]] i [[Lishui]].

=== Autobusem ===
Dworce autobusowe w Wenzhou obsługują wiele lokalizacji w kraju. Przyjazdy z [[Szanghaj]]u i [[Fuzhou]] zatrzymują się na '''dworcu New South Station''' (新南站; Xīnnánzhàn), który znajduje się w pobliżu dworca kolejowego przy alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), przyjazdy z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]] zatrzymują się na {{Znacznik|New City Station|28.012705|120.6413251|typ=transport}}'''dworcu New City Station''' (新城站; Xīnchéngzhàn) w Nowym Mieście, a przyjazdy z tak różnych miejsc, jak [[Yiwu]] i [[Qingdao]]], zatrzymują się na {{Znacznik|Dworzec autobusowy Shuangyu|28.001099|120.7022113|typ=transport}}'''dworcu autobusowym Shuangyu''' (双屿汽车站 Shuāngyǔqìchēzhàn), który znajduje się w zachodniej części miasta, w pobliżu dzielnicy Huanglong.

== Komunikacja ==
{{mapa|27.9938|120.6993|zoom=11|width=650|layer=M|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Metrem ===
[[Plik:WZMTR S1 Train with CRH380B.jpg|thumb|Pociąg linii metra Wenzhou S1]]
Chociaż istnieją dwie linie metra, '''metro Wenzhou (WZ-MTR)''' jest przydatne dla podróżnych. Linia S1 łączy dwie stacje kolejowe, centrum miasta i lotnisko.

Pierwszy etap linii Wenzhou Rail Transit Line S2 rozpoczyna się w Xiatang, przy ulicy Chengdong, w mieście Yueqing na północy i kończy się w mieście Ruian na południu. Długość linii wynosi 63 kilometry i przecina się z linią S1 na stacji Lingkun. Linia S2 zostanie oddana do użytku w sierpniu 2023 roku.

=== Autobusem ===
[[Plik:Dayu Bay - YuAo Cun - P1210499.JPG|thumb|Wiejskie linie autobusowe obsługują wioski rybackie wzdłuż malowniczej zatoki Dayu (powiat Cangnan)]]
Autobusy w mieście kosztują 1,5-2,5 ¥ i mogą być bardzo przydatne, gdy już wiesz, który numer jedzie gdzie. Przydatne autobusy to m.in. linia 81, która kursuje między starym dworcem kolejowym a nowym dworcem południowym (2¥). Cena jest podana na zewnątrz autobusu i na znaku przystanku. Znak przystanku również zawiera listę przystanków z jednej strony i mapę z drugiej. O dziwo, nie znajdziesz ich w [[Pekin]]ie ani [[Szanghaj]]u.

=== Taksówką ===
Taksówka kosztuje 11 ¥ za pierwsze 4 km i 1 ¥ za każde kolejne 500 metrów (po 23:30 ceny rosną do 12 jenów + 2 jeny (opłata za paliwo) za pierwsze 4 km i 1¥ za każde kolejne 500 metrów). Jeśli znajdujesz się poza centrum miasta lub w centrum, próbując dojechać gdzie indziej, nie będziesz mógł złapać taksówki między 16:30 a 18:00. Wynika to ze zmiany zmiany kierowców. Jeśli jedziesz na dłuższy dystans lub w godzinach szczytu, spodziewaj się, że będziesz musiał „dzielić” taksówkę z innymi osobami jadącymi do tej samej części miasta (i zapłacisz więcej, około 15 ¥ plus 2 ¥ podatku za dłuższe przejazdy).

Uważaj na ceny naliczane przez taksówkarzy „z licznika” i negocjuj cenę, jeśli pada deszcz lub jest godzina szczytu, przed kursem. Nie pozwól, aby taksówkarze naliczyli Ci więcej niż 12 ¥!

=== Promem ===
Chociaż jeden prom obsługuje wyspę turystyczną Jiangxin, istnieją inne promy, które kursują w górę i w dół rzeki Ouhai (瓯海 ōuhǎi), na przykład do przedmieścia Oubei (瓯北 ōuběi)

==Warto zobaczyć==
* Park na Jiangxin Dao
* Kościół z XVIII wieku
* Kościół z XIX wieku

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Imprezy==

==Noclegi==
* Pullman Wenzhou 
* Ex Palm D'or Hotel  
* AKS Express Hotel Wenzhou Panqiao International Logistics Centre
* Wenzhou Jiangjun Hotel 

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Gdzie dalej==

{{Jest w|Zhejiang}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>4e7bdi0h4vwbcg5rmt3rejrfxd2w2y2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>156694</id>
      <parentid>156693</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T10:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Autobusem */</comment>
      <origin>156694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14661" sha1="pwc27q3db8vfhizp2ksfq69p577putp" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Wenzhou
 |nazwa oryginalna = 温州 
 |widok            = Vue générale de Wenzhou.JPG
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Chiny]]
 |region           = [[Zhejiang]]
 |powierzchnia     = 12255,74
 |wysokość         = 
 |ludność          = 3 604 400
 |prefiks          = (+86) 577
 |kod pocztowy     = 325000
 |www              = https://www.wenzhou.gov.cn/
}}
'''Wenzhou''' (温州 Wēnzhōu) to miasto w prowincji [[Zhejiang]]. Wenzhou nie jest na liście miejsc wartych odwiedzenia w [[Chiny|Chinach]] i pomimo tego, że jest centrum kultury chińskiej, nie jest najbardziej przyjaznym dla obcokrajowców miastem (w porównaniu na przykład z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]]). Jednak jeśli znajdziesz czas w Wenzhou, jest tam mnóstwo atrakcji i miejsc do zobaczenia.

== Charakterystyka ==
Wenzhou to trzecie co do wielkości miasto prowincji [[Zhejiang]] i jedna z gospodarczych potęg regionu. Słynące z nocnych biznesmenów (i modelu biznesowego Wenzhou), Wenzhou jest często wykorzystywane przez zachodnie media jako barometr chińskiej gospodarki eksportowej; Wenzhou produkuje między innymi około 90% światowych okularów i ogromne ilości butów. Miasto zamieszkuje społeczność obcokrajowców, która jest niższa niż średnia dla miasta (100-200), choć często przejeżdżają przez nie zagraniczni biznesmeni.

Wenzhou leży w pobliżu Morza Wschodniochińskiego (zwanego po chińsku Oceanem Wschodnim) w południowo-wschodniej części [[Chiny|Chin]]. Jest to zamożne miasto z szybkim boomem gospodarczym, ponieważ Wenzhou było jednym z pierwszych miast portowych otwartych na handel zagraniczny po przejęciu władzy przez Deng Xiaopinga w Chinach w latach 70. XX wieku. Wenzhou jest największym i najbogatszym miastem na południu prowincji [[Zhejiang]] i wysoko ceni edukację. Stąd wielu sławnych matematyków pochodziło z tego miasta.

W starożytności terytorium Wenzhou nazywało się Ou Di, znane również jako Dong Ou. W pierwszym roku panowania Taining (323) powiat został ustanowiony jako powiat Yongjia. Legenda głosi, że podczas budowy powiatu, biały jeleń krążył wokół miasta z kwiatami w pysku, stąd nazwa Lucheng. Wenzhou po raz pierwszy nazwano Wenzhou w drugim roku panowania Shangyuan (675). Miasto ma ponad 2000-letnią historię.

Teren Wenzhou ma trapezoidalne nachylenie z południowego zachodu na północny wschód. Jest głównie górzysty i pagórkowaty, z krętymi wybrzeżami i wieloma dobrymi portami. Panuje tu klimat monsunowy środkowo-subtropikalny, wilgotny i deszczowy. Wenzhou jest narodowym miastem historycznym i kulturalnym. Jest znane z tego, że „krajobraz na południowym wschodzie jest najpiękniejszy na świecie”. Na jego terytorium znajdują się: góra Yandang, wyspa Jiangxin, rzeka Nanxi, góra Tongling, rzeka Baizhangjiang, wyspy Nanji, Baidao Dongtou i inne atrakcje.

=== Klimat ===
Wenzhou to miasto z częstymi opadami deszczu, a średnia roczna temperatura wynosi około 17°C. Najwyższa temperatura latem sięga 39°C.

== Dystrykty ==
Na koniec 2022 roku miasto Wenzhou administrowało czterema dystryktami: Lucheng, Longwan, Ouhai i Dongtou, a także pięcioma powiatami: Yongjia, Pingyang, Cangnan, Wencheng i Taishun. Nadzorowało również trzy miasta na prawach powiatu: Rui'an, Yueqing i Longgang.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Lucheng 
| kolor regionu 1 = 33b5ff
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Lucheng to serce Wenzhou. Dzielnica Lucheng to siedziba '''wyspy Jiangxin''', spokojnego zakątka na środku rzeki Oujiang, oferującego bujną zieleń i zabytkowe świątynie. W dzielnicy znajduje się również '''Impression Nantang''', piękny park kulturowy nad rzeką, '''ulica Wuma''', gdzie można zrobić zakupy i zjeść, oraz '''zoo Wenzhou''', oferujące atrakcje dla rodzin.

| nazwa regionu 2 = Ouhai 
| kolor regionu 2 = ffcc00
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Ouhai, będące połączeniem dzielnic mieszkalnych, parków i stref przemysłowych, oferuje wgląd zarówno w starą, jak i nową stronę Wenzhou. Ouhai słynie z malowniczych miejsc, takich jak '''obszar widokowy Zeya''', '''ogród Tea Mountain Wumei''' i '''obszar widokowy Min Gang'''. Miłośnicy przyrody mogą zwiedzić '''obszar widokowy Xianyan''', a '''park rozrywki Wenzhou''' zapewnia rozrywkę dla osób w każdym wieku.

| nazwa regionu 3 = Longwan 
| kolor regionu 3 = 66ff66
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Obszar ten słynie z nowoczesnego krajobrazu miejskiego, z parkami o wysokiej technologii, tętniącymi życiem dzielnicami mieszkalnymi i bliskością lotniska Wenzhou. W Longwan można podziwiać piękne krajobrazy, takie jak '''obszar widokowy Yao Creek''' i zabytkowy '''fort Yongchang'''.

| nazwa regionu 4 = Dongtou
| kolor regionu 4 = ff66cc
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Dongtou to nadmorski raj z atrakcjami takimi jak '''szczyt Guiyan''', '''wieża Wanghai''', '''skała Xian Die''' i '''góra Banping''', z których wszystkie oferują wspaniałe widoki na morze i okoliczne krajobrazy. W dzielnicy znajduje się również popularny kurort '''Dashao Ao Beach Resort'''.

| nazwa regionu 5 = Rui'an
| kolor regionu 5 = ff6600
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Ruian oferuje bogate atrakcje historyczne i przyrodnicze, takie jak '''Muzeum Edukacji Flagi Narodowej''', '''Wieża Yuhai''' i urokliwa '''ulica Zhongyi'''. Miłośnicy przyrody mogą odwiedzić takie miejsca jak ''''Ekologiczny Obszar Rekreacyjny Cheng'ao''' i '''Park Krajobrazowy Potoku Zhailiao''', znane ze spokoju i naturalnego piękna. 

| nazwa regionu 6 = Yueqing
| kolor regionu 6 = cc33ff
| elementy regionu 6 = 
| opis regionu 6 = W Yueqing znajduje się słynny na całym świecie '''obszar widokowy gór Yandang''', z zachwycającymi widokami i starożytnym dziedzictwem kulturowym. '''Obszar widokowy gór Zhong Yandang''' jest idealnym miejscem do pieszych wędrówek, oferując naturalne piękno i panoramiczne widoki.

| nazwa regionu 7 = Longgang 
| kolor regionu 7 = 33cc99
| elementy regionu 7 = 
| opis regionu 7 = Longgang słynie z malowniczego '''obszaru widokowego Whale Head''', gdzie turyści mogą cieszyć się wędrówkami, zwiedzaniem i zachwycającymi widokami na wybrzeże. '''Linjiayuan''', ze swoim spokojnym otoczeniem, oferuje ucieczkę od miejskiego zgiełku.

| nazwa regionu 8 = Yongjia 
| kolor regionu 8 = ffcc99
| elementy regionu 8 = 
| opis regionu 8 = W Yongjia znajduje się malownicza '''rzeka Nanxi''' i '''góra Sihai''', co czyni to miejsce popularnym celem podróży dla miłośników ekoturystyki i aktywności na świeżym powietrzu.

| nazwa regionu 9 = Pingyang 
| kolor regionu 9 = 99ff99
| elementy regionu 9 = 
| opis regionu 9 = Pingyang oferuje zapierające dech w piersiach widoki na '''górę Nan Yandang''', '''wyspę Nanji''' i '''starożytną wioskę Shunxi'''. To doskonałe miejsce dla podróżnych poszukujących połączenia naturalnego piękna i dziedzictwa kulturowego, z zabytkami takimi jak '''Pierwszy Kongres Prowincji Zhejiang'''.

| nazwa regionu 10 = Cangnan 
| kolor regionu 10 = c2c2f0
| elementy regionu 10 = 
| opis regionu 10 = Cangnan oferuje wspaniałe widoki na wybrzeże w rejonie widokowym '''Yucang Mountain Scenic Area''' i '''Fishing Bay Scenic Area'''.

| nazwa regionu 11 = Wencheng 
| kolor regionu 11 = ff9966
| elementy regionu 11 = 
| opis regionu 11 = Wencheng słynie z '''dawnej rezydencji Liang Bowena''', '''góry Tongling''' i malowniczej starożytnej '''ścieżki Hongfeng'''. Wszystkie te miejsca oferują zarówno dziedzictwo kulturowe, jak i naturalne piękno.

| nazwa regionu 12 = Taishun 
| kolor regionu 12 = 339966
| elementy regionu 12 = 
| opis regionu 12 = W Taishun znajduje się słynny '''kryty most Taishun''' i malownicze '''jezioro Feiyun''', które oferuje spokojne krajobrazy i możliwości rekreacji. Do innych atrakcji należy '''obszar widokowy Wuyanling''', popularny wśród miłośników pieszych wędrówek i zapierających dech w piersiach widoków.
}}

=== Język ===
Mimo że '''[[Rozmówki chińskie|mandaryński]]''' jest powszechnie używany, miejscowym dialektem jest dialekt wenzhouński (温州话 Wēnzhōuhuà). Jest on uważany przez Chińczyków za jeden z najtrudniejszych dialektów w kraju. Do tego stopnia, że ​​osoby mówiące po wenzhouńsku były wykorzystywane przez chiński ruch oporu w czasie II wojny światowej do komunikowania się pod nosem Japończyków.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan|27.911944 |120.851944 |typ=transport}}'''[https://www.wzair.cn/ Międzynarodowy Port Lotniczy Wenzhou Longwan]''' ({{IATA|WNZ}}) (''Port Lotniczy Wenzhou znajduje się na wschód od miasta''). Obsługuje loty z całych [[Chiny|Chin]], a ponieważ obsługuje również loty do i z [[Hongkong]]u, [[Korea Poółudniowa|Korei]] i [[Tajwan]]u, jest uważany za międzynarodowy. 

Z lotniska do centrum miasta można dostać się taksówką lub autobusem. Taksówki są najdroższe i należy się targować; jeśli taksówkarzowi nie spodoba się oferowana cena, wyśmieje się i zacznie krzyczeć „Autobus!”. Jeśli taksówkarz zaoferuje Ci przejazd poniżej 100¥, można to uznać za dobrą ofertę. Podróż autobusem jest teraz znacznie łatwiejsza dzięki kasie biletowej w nowym terminalu naprzeciwko wyjścia. Autobus kosztuje 12 jenów i jedzie przez New City (新城; Xīnchéng), Xialüpu (下吕浦 Xiàlǚpǔ) i ostatecznie zatrzymuje się w zajezdni przy Nanpu Road (南浦路 Nánpǔlù).

=== Koleją ===
{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou|27.980324|120.685092|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou''' (温州站; Wēn​zhōu​zhàn​) – obsługuje większość miast w [[Chiny|Chinach]], choć ze względu na góry Wenzhou, podróże pociągiem są czasami znacznie dłuższe niż autobusem. Stacja kolejowa znajduje się na głównym skrzyżowaniu Alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), gdzie spotyka się ona z Aleją Chezhan (车站大道 Chēzhàndàdào).

{{Znacznik|Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy|27.9694|120.5809|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy Wenzhou Południowy''' (温州南站; Wēn​zhōu​nán​zhàn​) – obsługiwana jest przez pociągi dużych prędkości z [[Szanghaj]]u w kierunku [[Fuzhou]] i [[Xiamen]]. Po drodze znajdują się między innymi stacje [[Hangzhou]], [[Ningbo]] i [[Taizhou]]. Do stacji tej można dojechać również pociągami linii szybkiej kolei [[Jinhua]]-Wenzhou.

=== Samochodem === 
Wenzhou jest ważnym węzłem drogowym. Krzyżują się tutaj autostrady z [[Ningbo]], [[Hangzhou]], [[Fuzhou]] i [[Lishui]].

=== Autobusem ===
Dworce autobusowe w Wenzhou obsługują wiele lokalizacji w kraju. Przyjazdy z [[Szanghaj]]u i [[Fuzhou]] zatrzymują się na '''dworcu New South Station''' (新南站; Xīnnánzhàn), który znajduje się w pobliżu dworca kolejowego przy alei Wenzhou (温州大道 Wēnzhōudàdào), przyjazdy z [[Hangzhou]] i [[Ningbo]] zatrzymują się na {{Znacznik|New City Station|28.012705|120.6413251|typ=transport}}'''dworcu New City Station''' (新城站; Xīnchéngzhàn) w Nowym Mieście, a przyjazdy z tak różnych miejsc, jak [[Yiwu]] i [[Qingdao]], zatrzymują się na {{Znacznik|Dworzec autobusowy Shuangyu|28.001099|120.7022113|typ=transport}}'''dworcu autobusowym Shuangyu''' (双屿汽车站 Shuāngyǔqìchēzhàn), który znajduje się w zachodniej części miasta, w pobliżu dzielnicy Huanglong.

== Komunikacja ==
{{mapa|27.9938|120.6993|zoom=11|width=650|layer=M|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Metrem ===
[[Plik:WZMTR S1 Train with CRH380B.jpg|thumb|Pociąg linii metra Wenzhou S1]]
Chociaż istnieją dwie linie metra, '''metro Wenzhou (WZ-MTR)''' jest przydatne dla podróżnych. Linia S1 łączy dwie stacje kolejowe, centrum miasta i lotnisko.

Pierwszy etap linii Wenzhou Rail Transit Line S2 rozpoczyna się w Xiatang, przy ulicy Chengdong, w mieście Yueqing na północy i kończy się w mieście Ruian na południu. Długość linii wynosi 63 kilometry i przecina się z linią S1 na stacji Lingkun. Linia S2 zostanie oddana do użytku w sierpniu 2023 roku.

=== Autobusem ===
[[Plik:Dayu Bay - YuAo Cun - P1210499.JPG|thumb|Wiejskie linie autobusowe obsługują wioski rybackie wzdłuż malowniczej zatoki Dayu (powiat Cangnan)]]
Autobusy w mieście kosztują 1,5-2,5 ¥ i mogą być bardzo przydatne, gdy już wiesz, który numer jedzie gdzie. Przydatne autobusy to m.in. linia 81, która kursuje między starym dworcem kolejowym a nowym dworcem południowym (2¥). Cena jest podana na zewnątrz autobusu i na znaku przystanku. Znak przystanku również zawiera listę przystanków z jednej strony i mapę z drugiej. O dziwo, nie znajdziesz ich w [[Pekin]]ie ani [[Szanghaj]]u.

=== Taksówką ===
Taksówka kosztuje 11 ¥ za pierwsze 4 km i 1 ¥ za każde kolejne 500 metrów (po 23:30 ceny rosną do 12 jenów + 2 jeny (opłata za paliwo) za pierwsze 4 km i 1¥ za każde kolejne 500 metrów). Jeśli znajdujesz się poza centrum miasta lub w centrum, próbując dojechać gdzie indziej, nie będziesz mógł złapać taksówki między 16:30 a 18:00. Wynika to ze zmiany zmiany kierowców. Jeśli jedziesz na dłuższy dystans lub w godzinach szczytu, spodziewaj się, że będziesz musiał „dzielić” taksówkę z innymi osobami jadącymi do tej samej części miasta (i zapłacisz więcej, około 15 ¥ plus 2 ¥ podatku za dłuższe przejazdy).

Uważaj na ceny naliczane przez taksówkarzy „z licznika” i negocjuj cenę, jeśli pada deszcz lub jest godzina szczytu, przed kursem. Nie pozwól, aby taksówkarze naliczyli Ci więcej niż 12 ¥!

=== Promem ===
Chociaż jeden prom obsługuje wyspę turystyczną Jiangxin, istnieją inne promy, które kursują w górę i w dół rzeki Ouhai (瓯海 ōuhǎi), na przykład do przedmieścia Oubei (瓯北 ōuběi)

==Warto zobaczyć==
* Park na Jiangxin Dao
* Kościół z XVIII wieku
* Kościół z XIX wieku

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Imprezy==

==Noclegi==
* Pullman Wenzhou 
* Ex Palm D'or Hotel  
* AKS Express Hotel Wenzhou Panqiao International Logistics Centre
* Wenzhou Jiangjun Hotel 

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Gdzie dalej==

{{Jest w|Zhejiang}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>pwc27q3db8vfhizp2ksfq69p577putp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fürth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11444</id>
    <revision>
      <id>156689</id>
      <parentid>147457</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raymond</username>
        <id>41</id>
      </contributor>
      <comment>current image of the building</comment>
      <origin>156689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35365" sha1="8yy48ute7si01dwwbzkpry7c904jr55" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Fürth
 |widok        = Fuerther Innenstadt Mrz 2020.jpg
 |herb         = DEU_Fürth_COA.svg
 |mapa         = Locator map FÜ (town) in Bavaria.svg
 |państwo      = [[Niemcy]]
 |region       = [[Bawaria]]
 |powierzchnia = 63,35
 |prefiks      = 0911
 |www          = https://www.fuerth.de
}}
'''Fürth''' – miasto na prawach powiatu w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Bawaria]], w rejencji [[Środkowa Frankonia]], w regionie Industrieregion Mittelfranken. Jest siedzibą powiatu Fürth, chociaż do niego nie należy. Razem z [[Norymberga|Norymbergą]] i [[Erlangen]] tworzy trójmiasto frankońskie. Czasami do trójmiasta zaliczany jest też [[Schwabach]].

Miasto posiada około 128 000 mieszkańców, co czyni je drugim najludniejszym miastem [[Frankonia|Frankonii]] oraz szóstym Bawarii. Razem z sąsiednimi miastami region miejski posiada około 1,4 miliona mieszkańców.

Tutaj rzeki [[Rednitz]] i [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]] łączą się w rzekę [[Regnitz]]. Miasto leży też nad [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]] oraz nad starym [[Ludwig-Donau-Main-Kanal|Kanałem Ludwika Dunaj-Men]].

Miasto nosi tytuły ''miasta zabytków'' – ''Denkmalstadt'' oraz ''miasta nauki'' – ''Wissensschaftstadt''.

== Dzielnice ==
* Altstadt – Stare średniowieczne miasto
* Zentrum – część miasta z zabudową z XIX wieku na południe od starego miasta

Dawnej samodzielne miejscowości, obecnie dzielnice:
* Atzenhof
* Bislohe
* Braunsbach
* [[Fürth/Burgfarrnbach|Burgfarrnbach]] 
* Dambach 
* Flexdorf 
* Herboldshof 
* Kronach
* Mannhof 
* Oberfürberg
* [[Fürth/Poppenreuth|Poppenreuth]] 
* Ritzmannshof
* Ronhof
* Sack
* Stadeln
* Steinach
* Unterfarrnbach
* Unterfürberg 
* Vach
* Weikershof

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
[[Plik:DPAG 2007 2580 1000 Jahre Fürth.jpg|thumb|Znaczek z okazji 1000-lecia Fürth]]
[[Plik:Fuerth-juedischer-friedhof-v-sw.jpg|thumb|[[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|Stary cmentarz żydowski]] z 1607]]
[[Plik:Ludwigskanal Alexander Marx 004.jpg|thumb|Kolej i [[Kanał Ludwika Dunaj-Men|kanał]] w 1845 roku]]
Nazwa Fürth pochodzi od niemieckiego Furt, po polsku bród. Historyczny bród istniał przy połączeniu rzek [[Rednitz]] i [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]], gdzie podróżni dogodnie mogli pokonać owe rzeki.

Bród był znany i używany co najmniej od wczesnego średniowiecza a przy nim powstała osada. Leżał na skrzyżowaniu ważnych dróg handlowych z [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu nad Menem]] przez [[Würzburg]]a do [[Ratyzbona|Ratyzbony]] oraz z [[Bamberg]]u wzdłuż [[Regnitz]] na południe do [[Eichstätt]]. Królewski dwór powstał w VII lub VIII wieku. Pierwszy kościół pod wezwaniem św. Marcina powstał w połowie VIII wieku. Według legendy został wybudowany przez Karola Wielkiego w 793 roku, który uchodzi za założyciela miasta.

Nie jest pewne, czy w dokumencie cesarza Ludwika IV z 907 wzmiankowany loco Furt dicto to dzisiejszy Fürth. W dokumentach innego cesarza Fürth pojawia się bezsprzecznie dokładnie sto lat później. Wtedy cesarz Henryk II podarował locum Furti dictum biskupowi w Bambergu i tak już zostało prawie do końca istnienia św. Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Aczkolwiek sąsiednie wolne miasto Rzeszy Norymberga rościła sobie tak samo prawo do miasta jaki i jej burgrabiowie z dynastii Hohenzollern, także od późnego średniowiecza miasto podlegało trójwładzy biskupa, burgrabi oraz wschodniego sąsiada. Według legendy stąd pochodzi też herb miasta – koniczyna z trzema liśćmi. Faktycznie herb nadał biskup bamberski i symbolizuje św. Trójcę.

Ponieważ żaden z pretendentów nie zdobył dominującej pozycji, mieszkańcy cieszyli się de facto dużą swobodą i autonomią oraz tolerancją. Jak Norymberga w 1499 wypędziła wszystkich Żydów z swoich murów miastach, przenieśli się do Fürth i miasto szybko zyskało miano frankońskiej Jerozolimy. Reformacja została wprowadzona przez Hohenzollernów już w roku 1520. W 1632 doszło na polach i lasach pomiędzy Fürth a [[Zirndorf]]em do jednej z największych bitew Wojny Trzydziestoletniej – do [[w:Bitwa pod Norymbergą|Bitwy pod Starą Twierdzą]]. W ramach działań wojennych miasto zostało prawie doszczętnie splądrowane i spalone. Dopiero sprowadzenie uciekinierów przed prześladowaniami religijnymi z Francji i Holandii po 1685 toku, doprowadziło do odbudowy miasta. W 1792 miasto przejęli Prusy a w 1806 Bawaria.

W 1835 miasto zostało połączone pierwszą niemiecka koleją z Norymbergą. Żydowscy kupcy z Fürth, którzy nadal nie mogli osiedlać się w Norymberdze, w ten sposób dogodnie mogli rano transportować towary do Norymbergi a wieczorem wrócić do swoich magazynów w Fürth. 1843 r. doszło połączenie przez [[Kanał Ludwika Dunaj-Men]] z Morzem Północnym i Morzem Czarnym. Przemysł bardzo szybko się rozwijał w XIX wieku i nowobogackie mieszczaństwo budowało wiele willi i kamienic w mieście w stylu historyzmu, a potem secesji.

W trakcie Nocy Kryształowej zostały spalone synagogi miasta, w tym wczesnobarokowa z 1618 r. oraz stara barokowa szkoła żydowska Alte Schul z 1617, a [[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|stary cmentarz żydowski]] z 1607 został zdewastowany. Żydzi, którym nie udało się wyemigrować, jak rodzinie późniejszego amerykańskiego dyplomaty [[w:Henry Kissinger|Henry Kissinger]], zostali deportowani do gett i obozów koncentracyjnych. Około 900 z nich zostało zamordowanych. W odróżnieniu od Norymbergi Fürth nie został zniszczony w trakcie nalotów alianckich. Według jednej z hipotez miasto nie zostało zniszczone dlatego, ponieważ duża część kamienic należała do jego żydowskich obywateli, którzy i tak już dużo wycierpieli w trakcie holocaustu.

Ponieważ miasto posiadało prawie nienaruszoną infrastrukturę, dużo bezdomnych uciekinierów osiedliło się po wojnie w Fürth. Już w 1950 r. miasto przekroczyło liczbę 100 000 mieszkańców. W trakcie powojennego niemieckiego rozkwitu gospodarczego tutaj działały firmy [[w:Grundig|Grundig]] i [[w:Quelle|Quelle]]. Za ojca niemieckiego rozkwitu gospodarczego uchodzi minister gospodarki i kanclerz [[w:Ludwig Erhard|Ludwig Erhard]] urodzony w Fürth. Port nad nowym [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]] został otworzony w 1971 roku. Od 1985 r. miasto jest połączone metrem z Norymbergą.

=== Gospodarka ===
[[Plik:Wehrkirche Kraftshof DSC 3634.jpg|thumb|Knoblauchsland, Kraftshof]]
[[Plik:Poppenreuth.jpg|thumb|Knoblauchsland, Poppenreuth]]
Od dłuższego czasu Fürth, tak samo jak pobliska Norymberga, słynie jako zagłębie produkcji zabawek. Ważną gałęzią gospodarki dla miasta było też od zawsze piwowarstwo. Z sześciu browarów pozostał obecnie już tylko jeden na granicy miasta z Norymbergą – Tucher Bräu. Nowe energie w formie fotowoltaiki są tutaj również obecne. Od 1991 r. działa tutaj ''Solid – Solarenergie Informations- und Demonstrationszentrum''.

Północno-zachodnia część miasta leży w regionie Knoblauchsland, które ciągnie się aż do Norymbergi i Erlangen. Jest tam bardzo żyzna ziemia, która jest wykorzystana do produkcji owoców i warzyw w szklarniach i na polach. Dawne wioski Poppenreuth, Sach, Braunsbach i Bislohe leżą tutaj przy granicy Norymbergą.

=== Klimat ===
Klimat jest umiarkowany. Fürth leży na wysokości około 300 metrów n.p.m. Jest tutaj zatem cieplej niż w [[Monachium]] położonym na południu, które leży na ponad 500 metrów n.p.m., ale chłodniej niż w [[Würzburg]]u położonym na północy, które leży na poniżej 200 metrów n.p.m. Fürth nie posiada tradycji winiarskiej, aczkolwiek w pobliżu miasta na [[Frankenhöhe]] i w [[Steigerwald]] uprawia się winorośla i spotkać można wiele prastarych winnic.

=== Kultura ===
[[Plik:Berolzheimerianum Südostansicht.JPG|thumb|Comödie]]
W Fürth działają dwa większe teatry, teatr miejski oraz Comödie i kilka kin. Istotną częścią kultury miasta jest jej żydowska przeszłość, której ślady można spotkać prawie na każdym kroku. Tutaj urodzony pisarz [[w:Jakob Wassermann|Jakob Wassermann]] pozostawił pomnik niematerialny w formie powieści ''Żydzi z Zirndorfu''.

Ważnym aspektem subkultury miasta jest piłka nożna, a przede wszystkim klub [[w:SpVgg Greuther Fürth|Greuther Fürth]], u którego w przeszłości grało dużo żydowskich piłkarzy, wygrywając mistrzostwa Niemiec w 1914, 1926 i 1929 oraz zasilając niemiecką reprezentację wieloma graczami w latach 20. Dobra pasja „żydowskiego” klubu skończyła się wraz z dojściem Hitlera do władzy. Obecnie Greuther Fürth gra z reguły w drugiej Bundeslidze od czasu do czasu zyskując awans do pierwszej Bundesligi. Stadion, obecnie zwany [[w:Sportpark Ronhof|Sportpark Ronhof]], znajduje się w dzielnicy Ronhof na północ od centrum.

=== Język ===
W Fürth mówi się po niemiecku. Dialekt frankoński, którego odmianą jest gwara w Fürth, nie jest tożsamy z dialektem bawarskim i znacząco się od niego różni. Dialektem frankońskim obecnie mówią przede wszystkim starsze osoby. Młodzi mieszkańcy mówią raczej standardowym niemieckim z akcentem frankońskim. Wiele osób w Fürth ma pochodzenie zagraniczne a zatem często ojczystym językiem imigrantów pierwszej generacji jest turecki, polski, rosyjski etc. Większość mieszkańców miasta mówi po angielsku.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Airport Nürnberg Aussengelände.jpg|thumb|[[w:Port lotniczy Norymberga|Lotnisko Albrechta Dürera]]]]
W sąsiadującej Norymberdze znajduje się [[w:Port lotniczy Norymberga|port lotniczy imienia Albrechta Dürera]]. Można też lądować w [[Frankfurt nad Menem|Frankfurcie nad Menem]] lub [[Monachium]].

=== Koleją ===
Pierwszym połączeniem kolejowym w Niemczech była linia z Norymbergi do Fürth. Znajduje się tu główna stacja kolejowa – [[w:Fürth Hauptbahnhof|Fürth Hauptbahnhof]] – na południe od starego miasta.

=== Autokarem ===
Fürth nie posiada głównego dworca autokarowego. Nieopodal głównego dworca kolejowego w Norymberdze znajduje się najbliższy centralny dworzec autokarowy – ''Zentraler Omnibusbahnhof Nürnberg''. Z niego można dojechać do głównego dworca w Fürth albo pociągiem lub metrem.

=== Samochodem === 
[[Plik:Autobahnkreuz Fürth-Erlangen Luftaufnahme (2019).jpg|thumb|Skrzyżowanie autostrad Fürth-Erlangen (w trakcie rozbudowy)]]
Fürth jest ważnym węzłem drogowym. 

Krzyżują się tutaj następujące autostrady:
* [[w:Autostrada A3 (Niemcy)|A3]] z Elten przy granicy holenderskiej do [[Pasawa|Pasawy]] przy granicy austriackiej
* [[w:Autostrada A73 (Niemcy)|A73]] z [[Feucht]] do [[Suhl]]

Krzyżują się tutaj następujące drogi federalne:
* [[w:Droga krajowa B8 (Niemcy)|B8]], [[Emmerich]] przy granicy holenderskiej do [[Pasawa|Pasawy]] przy granicy austriackiej
* [[w:Droga krajowa B14 (Niemcy)|B14]], [[Waidhaus]] przy granicy czeskiej do [[Stockach]] nad [[Jezioro Bodeńskie|Jeziorem Bodeńskim]]

=== Statkiem ===
[[Plik:Hafen Fürth Luftaufnahme (2020).jpg|thumb|Port handlowy]]
Fürth leży nad [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]], nad którym posiada port. Obok nowego kanału przebiega stary [[Kanał Ludwika Dunaj-Men]], który na terenie miasta jest już prawie całkiem zasypany. Jego korytem biegnie obecnie autostrada A73. Rzeki [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]] oraz [[Rednitz]] łączą się tutaj i powstaje z nich rzeka [[Regnitz]]. One nie nadają się na terenie miasta do żeglugi, można na nich uprawiać kajakarstwo. Klub kajakarski z torem na rzece Rednitz znajduje się na południu miasta w dzielnicy Weikershof.

=== Rowerem ===
Miasto posiada wiele dróg rowerowych. Najłatwiej dotrzeć do starego miasta drogami wzdłuż rzeki Pegnitz, Rednitz lub Regnitz. Fürth leży nad następującymi drogami rowerowymi:
* [[Main-Donau-Kanal-Radweg]] z [[Bamberg]] do [[Kelheim]]

== Komunikacja ==
[[Plik:Fürther Freiheit Mai 2019 1.jpg|thumb|Parking na Fürther Freiheit]]
[[Plik:Solarberg Fürth Luftaufnahme (2020).jpg|thumb|Skrzyżowanie dróg rowerowych wzdłuż [[Kanał Ren-Men-Dunaj|kanału]] oraz rzeki [[w:Zenn (rzeka)|Zenn]]]]
[[Plik:Infrafürth Flughafenbus Mercedes citaro 2.jpg|thumb|Autobus 33 w drodze na lotnisko]]
[[Plik:U-Bahnhof Fürth Klinikum1.jpg|thumb|Stacja metra Fürth Klinikum]]
[[Plik:Fuerth Hauptbahnhof 2.jpg|thumb|[[w:Fürth Hauptbahnhof|Dworzec Główny]]]]
Stare miasto można dogodnie zwiedzić pieszo lub na rowerze.

=== Samochód ===
Do centrum miasto można dogodnie dojechać samochodem. Trudniej jest się po nim poruszać, ze względu na wiele dróg jednokierunkowych i ulic z ograniczonym ruchem drogowym. Jeszcze trudniej jest znaleźć parking. W centrum znajdują się parkingi jedno- i wielopoziomowe.

==== Parkingi jednopoziomowe ====
Łatwiej znaleźć parking na południe od torów kolejowych. Place z płatnymi miejscami parkingowymi:
* Fürther Freiheit. Friedrichstraße 8, 90762 Fürth.
* Max-Grundig-Anlage przy Fürther Freiheit. Königswarterstraße 26, 90762 Fürth.
* Park+Ride U-Bahnstation Hardhöhe. Soldnerstraße 30, 90766 Fürth.

==== Parkingi wielopoziomowe ====
Parkingi wielopoziomowe i podziemne z płatnymi miejscami parkingowymi blisko centrum:
* Parkhaus. Mathildenstraße 6, 90762 Fürth.
* Tiefgarage City-Center. Königstraße 114, 90762 Fürth.
* Parkhaus. Friedrichstraße 13, 90762 Fürth.
* Parkhaus Hornschuch-Center. Gebhardtstraße 17, 90762 Fürth.
* Tiefgarage Stadthalle. Rosenstraße 50, 90762 Fürth.
* Tiefgarage SATURN. Kapellenstraße 6, 90762 Fürth.
* Parkhaus Comödie. Ottostraße 27, 90762 Fürth.
* Parkhaus Scherbsgraben 15, 90766 Fürth.

=== Autobusy ===
Fürth posiada wiele linii autobusowych. Wszystkie linie przejeżdżają przez plac przed dworcem głównym. Linia 33 kursuje do lotniska w Norymberdze. Większość linii jest obsługiwana przez zakłady miejskie Infra. Linie pozamiejskie są obsługiwane przez inne przedsiębiorstwa.

=== Tramwaje ===
Tramwaje, które kursowały pomiędzy Fürth a Norymbergą zostały zlikwidowane z powstaniem linii metra U1. W miejsce szyn postała ulica&lt;!-- niezrozumiałe; Norymberska, która po stronie Norymbergi nazywa się ulicą Fürtha --&gt;.

=== Metro ===
Fürth posiada jedną [[w:Metro w Norymberdze|linię metra]] U1, która prowadzi z dzielnicy Hardhöhe i przez dworzec dalej do centrum Norymbergi. Na terenie miasta Fürth U1 posiada siedem stacji.

=== Kolej ===
Fürth posiada kolej podmiejską – S-Bahn (linia S1) i R-Bahn (linia 1, 2, 11 i 12). S-Bahn i R-Bahn można szybko dotrzeć do odległych dzielnic i okolicznych miast. Fürth posiada osiem dworców kolejowych na liniach do [[Bamberg]]u, [[Würzburg]]u i [[Cadolzburg]]u (tak zwana Rangaubahn). Wszystkie linie spotykają się na dworcu głównym, gdzie prowadzą dalej do głównego dworca w Norymberdze.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
* '''[[w:Kościół św. Michała w Fürth|Kościół św. Michała]]''', gotycka fara głównego miasta
* '''[[w:Kościół św. Piotra i Pawła w Fürth|Kościół św. Piotra i Pawła]]''', gotycka fara Poppenreuth
* '''[[w:Kościół św. Jana w Fürth|Kościół św. Jana]]''', gotycka fara Burgfarrnbach
* '''[[w:Kościół Najświętszej Marii Panny w Fürth|Kościół Najświętszej Marii Panny]]''', klasycystyczny kościół w centrum miasta
* '''[[w:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Fürth|Kościół Zmartwychwstania Pańskiego]]''', klasycystyczny kościół w centrum miasta
* '''[[w:Kościół św. Henryka w Fürth|Kościół św. Henryka]]''', neobarokowy kościół na południu miasta
* '''Kościół św. Pawła''', neogotycki kościół na południu miasta

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fürth St Michael from SE.jpg|św. Michała
St Peter und Paul - Poppenreuth 004.jpg|św. Piotra i Pawła
Johanniskirche Burgfarrnbach 04.JPG|św. Jana
Turm der Kirche Unserer Lieben Frau in Fuerth, von Suedwesten.jpg|NMP
Auferstehungskirche Stadtpark Fürth DSCF6455.jpg|Zmartwychwstania
Fürth St Heinrich 001.JPG|św. Henryka
Paulskirche Amalienstr64 Fuerth Bayern.jpg|św. Pawła
&lt;/gallery&gt;

=== Zabytki świeckie ===
* '''[[w:Ratusz w Fürth|Ratusz]]''', wzorowany na Palazzo Vecchio we Florencji
* '''[[w:Zamek w Burgfarrnbach|Zamek w dzielnicy Burgfarrnbach]]''', barokowa rezydencja
* '''Loża''', budynek w stylu mauretańskim
* '''[[w:Hala pogrzebowa w Fürth|Hala pogrzebowa]]''', na cmentarzu komunalnym

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Rathaus.jpg|Ratusz
Schloß Burgfarrnbach - Schloßhof 12.jpg|Zamek w dzielnicy Burgfarrnbach
Loge DambacherStr11 Fuerth Bayern.jpg|Loża
Fürth Städtischer Friedhof 001.JPG|Hala pogrzebowa
&lt;/gallery&gt;

=== Fontanny ===
* '''Fontanna centaura'''
* '''Fontanna grajka'''
* '''Fontanna ewangelisty'''
* '''Fontanna Billinganlage'''
* '''Fontanna młodości'''
* '''Fontanna Króla Ludwika II'''
* '''Fontanna rajska'''
* '''Fontanna w parku miejskim''' 
* '''Fontanna na Löwenplatz''' 
* '''Fontanna na Adenauer-Anlage''' 

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Kentaur Gare Fürth.jpg|Fontanna centaura
Fürther Ansichten 052.jpg|Fontanna grajka
Fürth Jugendbrunnen 002.JPG|Fontanna młodości
Fürth König-Ludwig-Brunnen 003.JPG|Fontanna Króla Ludwika II
Stadtpark Fürth DSCF6488.jpg|Park miejski
&lt;/gallery&gt;

=== Place ===
* '''Rynek''', średniowieczne centrum miasta
* '''Plac dworcowy''', plac wokół fontanny centaura
* '''Billinganlage''', plac wokół fontanny z nowoczesnymi rzeźbami
* '''Dr.-Konrad-Adenauer-Anlage''', plac w centrum miasta z fontanną, parkiem i placem zabaw
* '''Dr.-Max-Grundig-Anlage''', plac w centrum miasta z fontanną Paradiesbrunnen
* '''Fürther Freiheit''', plac w centrum miasta z 19. wieku
* '''Hallplatz''', plac w centrum miasta pomiędzy sądem a teatrem
* '''Targ owocny''', dawny rynek owoców i warzyw
* '''Targ węgielny''', plac przed ratuszem
* '''Hornschuchpromenade''', plac z zabudową historyzmu i secesji

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Gruener Markt.jpg|Rynek
Centaurenbrunnen Fürth 15.jpg|Plac dworcowy
Paradiesbrunnen Fürth 03.jpg|Paradiesbrunnen
Fuerth-Schwabacherstrasse-Kohlenmarkt-Hirschenstrasse-P1080314.jpg|Targ węgielny
Haeuser Hornschuchpromenade 1 bis 5 in Fuerth, von Suedosten.jpg|Hornschuchpromenade
&lt;/gallery&gt;

=== Zieleń miejska ===
* '''[[w:Park Miejski w Fürth|Park miejski]]''', park pomiędzy starym miastem a rzeką Pegnitz
* '''Park Miasta Południowego''', nowy nowoczesny park w miejsce koszar wojska USA
* '''[[w:Las Miejski w Fürth|Las miejski]]''', las na wzgórzach południowo-zachodnich dzielnic
* '''[[w:Cmentarz Miejski w Fürth|Cmentarz Miejski]]''', komunalny cmentarz
* '''[[w:Nowy Cmentarz Żydowski w Fürth|Nowy Cmentarz Żydowski]]''', kirkut przy cmentarzu komunalnym
* '''[[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|Stary Cmentarz Żydowski]]''', kirkut na południe od starego miasta
* '''Błonia Rednitz, Pegnitz i Regnitz''', duże łąki wzdłuż rzek miasta

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Stadtpark-fürth.jpg|Park miejski
Fürther Stadtwald Silberweiher - 3.jpg|Las miejski
Fürth Städtischer Friedhof 007.JPG|Cmentarz Miejski
Fürth Neuer Jüdischer Friedhof HaJN 7035.jpg|Nowy Cmentarz Żydowski
&lt;/gallery&gt;

=== Dla dzieci ===
* [https://www.playmobil-funpark.de Playmobil Funpark] w pobliskim [[Zirndorf]]
* Zagroda z dzikami w lesie miejskim
* Zagroda z łososiami w lesie miejskim
* wiele miejsc i placów zabaw

=== Pływalnie ===
* '''[https://www.fuerthermare.de Fürthermare]''', termy, pływalnia kryta, pływalnia otwarta oraz sauny na zachód od starego miast po drugiej stronie Rednitz
* '''[https://www.infra-fuerth.de/privatkunden/leistungen/schwimmbaeder/hallenbad-stadeln/ Hallenbad Stadeln]''', pływalnia kryta w północnej części miasta
* '''[https://www.infra-fuerth.de/privatkunden/leistungen/schwimmbaeder/jugendbad-burgfarrnbach/ Jugendbad Burgfarrnbach]''', pływalnia dla młodzieży, do lat 14, na zachodni części miasta
* Rzeka '''Rednitz''' i '''Pegnitz''' – dawniej były tu oficjalne pływanie, obecnie miejscowi kąpią się przy Badehaus. Miasto wybudowało dogodne schody z promenady do rzeki naprzeciwko starego Badehaus. Oficjalnie nie wolno się kąpać, ale w ciepłe dni jest tu pełno korzystających z kąpieli w rzece.

=== Sport ===
* Pole golfowe koło Solarberg
* Pola minigolf w parku miejskim, w centrum przy rzekach, Burgfarrnbach
* boiska przy Charly-Mai-Anlage w centrum miasta
* klub kajakowy w Weikershof
* hale tenisowe Noris na granicy z Norymbergą
* szlaki fitness w lesie miejskim
* górka saneczkowa w lesie miejskim
* sieć dróg rowerowych

=== Zdrój ===
W Fürth biją oprócz gorących źródeł wykorzystanych w termach Fürthermare też wody lecznicze. Miasto na początku XX wieku miało otrzymać przydomek Zdrój i nazywać się Bad Fürth. Miejscowe źródełka lecznicze są ogólnie dostępne w trzech miejscach:
* '''Źródło Gustawa Adolfa''', na południu miasta nad rzeką Rednitz
* '''Źródło Espan''', na Kleine Mainau w zachodniej części miasta nad rzeką Pegnitz
* '''Źródło Króla Ludwika''', na zachodzie miasta nad rzeką Pegnitz, dawniej tutaj znajdował się kurpark

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fürth König-Ludwig-Quelle I 001.JPG|Źródło Króla Ludwika
Fürth Weikershof Gustav-Adolf-Quelle 001.JPG|Źródło Gustawa Adolfa
Fuerth Kleine Mainau 001.JPG|Źródło Espan
Wolfsgrubermühle Juli 2020 3.jpg|Pegnitz w Fürth
&lt;/gallery&gt;

=== Miejsca widokowe ===
* '''Alte Veste''' – wieża widokowa w lesie miejskim na granicy z [[Zirndorf]]
* '''Solarberg''' – nasypana góra koło kanału
* '''Wieża ratuszowa''' – nie zawsze otwarta
* '''Wieża kościoła Zmartwychwstania Pańskiego''' – nie zawsze otwarta
* '''Wieżowiec Sparkasse''' – nie zawsze otwarty
* '''Wieżowiec przy dworcu''' – nie zawsze otwarty

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Nuremberg City Langwasser from Alte Veste f w.jpg|Z Alte Veste
Panorama Fürth.jpg|Z Solarberg
&lt;/gallery&gt;

== Najbliższe okolice ==
Fürth sąsiaduje na północy z [[Erlangen]], na wschodzie z [[Norymberga|Norymbergą]] a na południu przez Norymbergę z [[Schwabach]]. Na zachód od miasta rozciąga się powiat Fürth, historyczny region o nazwie Rangau nad rzekami [[w:Bibert|Bibert]] i [[w:Zenn (rzeka)|Zenn]]. Tutaj znajdują się miasta [[Stein]], [[Roßtal]], [[Zirndorf]], [[Cadolzburg]] i [[Langenzenn]]. Powiat sąsiaduje z powiatami [[Roth]] na południu, z [[Ansbach]] na zachodzie oraz z [[Bad Windsheim]]-[[Neustadt an der Aisch]] na północy.

== Praca ==
[[Plik:Verwaltungsgebäude Noris.jpg|thumb|Simba-Dickie-Group]]
[[Plik:Brauerei SchwabacherStr106 Fuerth Bayern.jpg|thumb|Stary browar Humbser]]
[https://www.arbeitsagentur.de/vor-ort/fuerth/startseite Urząd pracy] znajduje się we wschodniej części miasta przy Ludwig-Quellen-Str. 20, 90762 Fürth, Tel. +49 9112024 400, Fax: +49 911 2024-444, email: Fuerth@arbeitsagentur.de

Bezrobocie – poniżej 5%.

Do największych przedsiębiorstw w Fürth należał Grundig i Quelle, obie firmy zostały założone tutaj. Z ostatniej jeszcze pozostał ubezpieczyciel Ergo.

Fürth słynie jako zagłębie producentów zabawek. Tutaj mają swoją siedzibę:
* Simba-Dickie-Group
* Bruder
* w sąsiadującym [[Zirndorf]] ma siedzibę Playmobil

Obecnie do największych pracodawców w Fürth należy:
* Siemens 
* BSH Hausgeräte GmbH
* Sellbytel Group
* Centrosolar Group 
* Atos SE
* Computec Media
* Leonhard Kurz
* uvex 
* RUAG Ammotec
* Trolli
* Tucher Bräu

Do firm budowlanych należą:
* Wohnungsbaugesellschaft Fürth
* Schultheiß
* P+P Group

== Nauka ==
[[Plik:Fürth Kaiserstraße 92 - 2012 Hardenberg-Gymnasium-j.jpg|thumb|Hardenberg-Gymnasium]]
Fürth nosi nazwę miasta nauki (Wissenschaftsstadt). Znajdują się tutaj instytuty [[w:Uniwersytet Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze|Uniwersytetu Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze (FAU)]]. Miasto posiada też dwie własne szkoły wyższe:
* Zentralinstitut für Neue Materialien und Prozesstechnik (szkoła wyższa o profilu nauk ścisłych)
* Wilhelm Löhe Hochschule für angewandte Wissenschaften (szkoła wyższa o profilu socjalnym i medycznym)
oraz
* Fraunhofer-Institut Technikum Neue Materialien (badania nad nowymi materiałami)

Fürth posiada również trzy licea (''Gymnasium''), ze względu na dynamiczny przyrost populacji czwarte jest w planach:
* Hardenberg-Gymnasium (rok założenia 1833)
* Heinrich-Schliemann-Gymnasium (rok założenia 1896)
* Helene-Lange-Gymnasium (rok założenia 1907)

W mieście znajdują się dwie publiczne i jedna prywatna szkoła realna (''Realschule''):
* Hans-Böckler-Schule 
* Leopold-Ullstein-Realschule
* Max-Grundig-Schule

Poza tym istnieją 22 szkoły podstawowe (''Grundschule'') i zawodowe (''Hauptschule'').

== Zakupy ==
[[Plik:Fürth - Schwabacher Straße TRS 030215 002.jpg|thumb|Deptak Schabacher Straße]]
[[Plik:Hornschuchpromenade Fürth DSCF6444.jpg|thumb|Hornschuchpromenade]]
[http://www.einkaufsfuehrer-fuerth.de Przewodnik dla konsumentów]
* [https://www.flair-fuerth.de FLAIR Fürth] – stara galeria handlowa, obecnie w przebudowie do jesieni 2021
* [http://neue-mitte-fuerth.de Neuen Mitte Fürth] – nowe centrum zakupowe w centrum miasta
* [http://www.hornschuch-center.de Hornschuch Center] w centrum
* [http://www.carre-fuerther-freiheit.de CARRÉ Fürther Freiheit] w centrum
* [https://fuerther-markt.de Wochenmarkt] – targi ze świeżymi warzywami i owocami w centrum
* Phönix Center na południu miasta
* deptak Schwabacher Straße ma wiele sklepów
* ulica Rudolf-Breitscheid-Straße ma wiele sklepów
* przy skrzyżowaniu ulic Fronmüllerstraße i Schwabacher Straße na południu miasta znajduje się centrum handlowe
* przy południowej Schwabacher Straße jest wielu dealerów samochodów
* IKEA – w dzielnicy [[Fürth/Poppenreuth|Poppenreuth]] 
* OBI – przy ulicy Am Annaberg
* Hornbach – przy ulicy Magazinstraße
* producent gumisiów [https://www.trolli.de/?trolli_shops=fuerth Trolli] ma własny sklep firmowy przy Oststraße / Hans-Bornkessel-Straße
Discounter [https://www.norma-online.de Norma] ma swoją główna siedzibę w Fürth.

=== Pamiątki ===
* zabawki dla dzieci (Playmobil, Bruder etc.)
* gumisie Trolli
* lokalne piwo Grüner
* pierniki
* kiełbaski
* pocztówki

== Kultura ==
=== Teatry ===
[[Plik:Fürth Stadttheater 002.JPG|thumb|Teatr miejski]]
* '''[https://www.stadttheater.fuerth.de Teatr miejski]''', Königstr. 116, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 974 24 00, Fax: +49 911 9 742444, email: stadttheater@fuerth.de
* '''[https://www.comoedie.de Teatr Comödie]''', Theresienstraße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 749 34 0 
* '''[https://www.kulturforum.fuerth.de Kulturforum]''', Würzburger Str. 2, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 974 24 00, Fax: +49 911 9 74-24 44

=== Muzea ===
[[Plik:Ludwig Erhard Zentrum Neubau Außenansicht.jpg|thumb|Zentrum Ludwika Erharda]]
* '''[http://www.stadtmuseum-fuerth.de Muzeum miejskie]'''
* '''[https://www.juedisches-museum.org/ Muzeum żydowskie we Frankonii]'''
* '''[https://rundfunk-museum.de Muzeum radia]'''
* '''[https://www.frauenindereinenwelt.de Muzeum kultury Frankonii]'''
* '''[https://www.ludwig-erhard-zentrum.de Centrum Ludwika Erharda]'''
* '''[https://www.fuerth.de/kunstgaleriefuerth/desktopdefault.aspx/tabid-923/httpstatus-404/1555_read-20869/ Galeria sztuki]'''
* '''[https://www.kriminalmuseum-fuerth.de Muzeum kryminalistyczne]'''
* '''[https://www.fuerth.de/Home/Leben-in-Fuerth/kultur/museen/Dialysemuseum-Fuerth.aspx Muzeum dialyzy]'''

=== Kina ===
* '''[https://www.babylon-kino-fuerth.de Kino Babylon]''', Nürnberger Straße 3, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 7330966
* '''[http://www.uferpalast.de Kino Uferpalast]''', Würzburger Str. 2, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 973 84 43
* '''[https://www.cineplex.de/fuerth/ Kino Cineplex]''', Gebhardtstraße 8, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 8100110

== Kuchnia ==
W Fürth można znaleźć restauracje oferujące kuchnię z całego świata. Lokalna kuchnia jest odmianą kuchni frankońskiej.

Do lokalnych specjalności kuchni frankońskiej należy między innymi:
* Schäuferla
* pstrąg z [[Szwajcaria Frankońska|Szwajcarii Frankońskiej]]
* karp pieczony
* karp po niebiesku
* kiełbaski frankońskie
* kiełbaski norymberskie
* pierniki norymberskie
* szparagi
* piwo jasne: Grüner Bier, Ammerndorfer Bier, Cadolzburger Bier, Zirndorfer Landbier, Brauerei Simon, Schanzenbräu.
* Obstler – wysokoalkoholowy trunek z dystylacji owoców, głównie z [[Szwajcaria Frankońska|Szwajcarii Frankońskiej]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Heldbräu Schäuferle.JPG|Schäuferla
Nuremberg Saussages.jpg|kiełbaski norymberskie
Spargel Tucherhof.JPG|szparagi
Obstler.jpg|Obstler
&lt;/gallery&gt;

== Gastronomia ==
=== Przy Gustavstraße ===
* '''[http://schwarzes-kreuz.com Schwarzes Kreuz]''', Königstr. 81, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 97 90 78-60.
* '''[https://zum-alten-rentamt.de Zum alten Rentamt]''', Gustavstraße 61, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 747407.
* '''[http://www.zum-tannenbaum-fuerth.de Zum Tannenbaum]''', Helmstraße 10, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 76 60 485.
* '''[http://www.stubenhocker-fuerth.de Stubenhocker]''', Marktplatz 7, 90762 Fürth 

=== Centralnie ===
* '''[http://gruener-brauhaus.de Grüner Brauhaus]''', Theresienstraße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 74929947.
* '''[http://www.ourplace-fuerth.de Our Place]''', Beim Liershof 3, 90762 Fürth. 
* '''[https://www.ew-kupferpfanne.de Kupferpfanne]''', Königstr. 85, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 771277

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Gustavstraße 9.jpg|Gustavstraße
Fürth Gasthaus Zum Alten Rentamt 001.JPG|Zum alten Rentamt
Fürth Helmstraße 10 002.JPG|Zum Tannenbaum
Fürth Gasthof Schwarzes Kreuz 003.JPG|Schwarzes Kreuz
Fuerth-gustavstrasse-gruener-baum-v-SO.jpg|Grüner Baum
&lt;/gallery&gt;

== Życie nocne ==
[[Plik:Gustavstraße Fürth.jpg|thumb|Gustavstraße za dnia]]
* ulica '''Gustavstraße''' na starym mieście jest zagłębiem knajp i restauracji
* '''[http://www.zuhausebeifrieda.de Frieda]'''
* '''[https://www.kofferfabrik.cc Kofferfabrik]'''
* '''[http://www.badstrasse8.de/caf%C3%A9-badehaus/ Café Badehaus]'''

== Imprezy ==
[[PliK:Fürth Kirchweih 2013 010.JPG|thumb|Michaelis-Kirchweih]]
* marzec: [http://www.klezmer-festival.de '''Klezmer Festival'''] – ''największy festiwal muzyki żydowskiej w Europie''
* maj: '''New Orleans Festival''' – ''muzyka międzynarodowa na placu Fürther Freiheit''
* czerwiec i wrzesień: ''pchli targ'' '''Grafflmarkt''' ''na ulicy Gustavstraße na starym mieście''
* lipiec: '''[http://www.fuerth-festival.com Fürth Festival]''' – ''muzykanci grają na różnych placach miasta, zakończenie na Fürther Freiheit''
* wrzesień: '''[http://www.michaelis-kirchweih.de/index.php Michaelis-Kirchweih]''' – ''największy odpust w Bawarii''
* październik: '''[http://www.nacht-der-wissenschaften.de Die Lange Nacht der Wissenschaften]''' ''długa noc nauki''
* grudzień: '''Fürther Weihnachtsmarkt''' ''średniowieczny kiermasz bożonarodzeniowy na Fürther Freiheit''

== Noclegi ==
[[Plik:Fürther Stadtwald Waldhotel Forsthaus.jpg|thumb|Hotel Forsthaus]]
[[Plik:Hotel Pyramide Fuerth.jpg|thumb|Hotel Pyramide]]

=== Tanie ===
* '''Hotel am Stadtpark''' – przy parku miejskim
* '''PrimaVera Parco''' – w dzielnicy południowej
* '''PrimaVera Centro''' – w centrum
* '''Altstadt-Hotel''' – na starym mieście
* '''Pension Central''' – w centrum
* '''Holmbecks Hotel''' – w dzielnicy południowej

=== Średnie ===
* '''Hotel Bavaria Fürth''' 3,5* – blisko granicy z Norymbergą.
* '''Schwarzes Kreuz''' – w centrum
* '''Hotel am Forum''' – przy hali miejskiej
* '''Werner´s''' – w centrum

=== Drogie ===
* '''Hotel Forsthaus''' 4* – przy [[w:Las Miejski w Fürth|lesie miejskim]].
* '''NH Fürth Nürnberg''' 4* – w centrum.
* '''Mercure''' 4* – w dzielnicy Fürth-Poppenreuth
* '''Hotel Pyramide''' 4,5* – przy Europaallee.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:Amtsgericht Fürth-1263.jpg|thumb|[[w:Gmach Sądu Rejonowego w Fürth|Sąd rejonowy]]]]

Fürth w ogólnoniemieckiej statystyce od 2014 jest na pierwszym miejscu dla najbezpieczniejszego dużego miasta w Niemczech. Tutaj w przeliczeniu na liczbę mieszkańców dochodzi do najmniejszej liczby przestępstw.

Główna siedziba policji znajduje się w centrum: 
* '''Polizeiinspektion Fürth''', Kapellenstraße 10, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 759050

Główna siedziba sądu rejonowego znajduje się w centrum: 
* '''[[w:Gmach Sądu Rejonowego w Fürth|Amtsgericht Fürth]]''', Bäumenstrasse 32, 90762 Fürth. Tel.: +49 0911 74380

== Zdrowie ==
[[Plik:Klinikum Fürth Süd-Nord Juni 2019 1.jpg|thumb|Klinikum Fürth]]
Główna klinika komunalna, Klinikum Fürth, znajduje się blisko centrum po zachodniej stronie rzeki Regnitz. Przy klinice jest przystanek autobusowy, stacja metra oraz dworzec kolejowy, wszystkie nazwane Klinikum Fürth:
* '''Klinikum Fürth''', Jakob-Henle-Straße 1, 90766 Fürth. Tel.: +49 911 75800, Fax: +49 911 75801890.

W mieście jest dużo lekarzy ogólnych i specjalistów oraz aptek. Zawsze co najmniej jedna apteka ma dyżur nocny i przez weekend. 
* '''Hirsch-Apotheke''', Rudolf-Breitscheid-Straße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 774926, Fax: +49 911 7498233, email: info@hirsch-apotheke-fuerth.de. godziny otwarcia: Po, Wt, Cz 8.00 – 19.00, Sr + Pi 8.00 – 18.30, So 9.00 – 18.00. 
* '''Poppenreuther Apotheke''', Hans-Vogel-Str. 54, 90765 Fürth. Tel.: +911 21070385, Fax: +911 032124734085, email: popp-apo@email.de. godziny otwarcia: Po – So 8.00 – 20.00. 
* '''West Apotheke''', Komotauer Str. 45, 90766 Fürth. Tel.: +49 911 731854, Fax: +49 911 733669, email: info@west-apotheke-fuerth.de. godziny otwarcia: Po – Pi 8.30 – 18.00, So 8.00 – 13.00.

== Informacje turystyczne ==
* '''Tourist-Information''', Bahnhofplatz 2, 90762 Fürth. Po-Pi 10–18, So 10–13. Tel. +49 911 2395870.

== Przewodniki ==
* Jo Seuss: 111 Orte in Fürth &amp; Erlangen, die man gesehen haben muss. Emons Verlag, Okt. 2014, ISBN 978-3954514168,

== Gdzie dalej ==
=== Miasta ===
* [[Ansbach]] – średniowieczne miasto z barokową rezydencją Hohenzollernów
* [[Bamberg]] – gotyckie miasto biskupie – na liście UNESCO
* [[Cadolzburg]] – średniowieczne miasteczko z gotyckim zamkiem Hohenzollernów
* [[Erlangen]] – barokowe miasto uniwersyteckie
* [[Norymberga]] – średniowieczne miasto sąsiedzkie
* [[Würzburg]] – średniowieczne miasto biskupie z barokowym pałacem biskupim – na liście UNESCO
* [[Zirndorf]] – średniowieczne miasteczko z [https://www.playmobil-funpark.de Playmobil-Funpark]

=== Regiony ===
* [[Frankenhöhe]] – góry na zachodzie
* [[Steigerwald]] – góry na północnym zachodzie
* [[Fränkische Schweiz]] – góry na północnym wschodzie
* [[Hersbrucker Alb]] – góry na wschodzie
* [[Fränkische Alb]] – góry na południu
* [[Fränkisches Seenland]] – sztuczne pojezierze na południu

== Linki ==
* [https://www.fuerth.de Oficjalna strona miasta]
* [https://www.tourismus-fuerth.de Informacja turystyczna]
* [https://www.fuerthwiki.de FürthWiki]

{{Jest w|Środkowa Frankonia}}

[[Kategoria:Fürth‎| ]]</text>
      <sha1>8yy48ute7si01dwwbzkpry7c904jr55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>156690</id>
      <parentid>156689</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T18:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raymond</username>
        <id>41</id>
      </contributor>
      <comment>current image of the building</comment>
      <origin>156690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35366" sha1="55wj8lln2kkquumsouig505po4xraog" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Fürth
 |widok        = Fuerther Innenstadt Mrz 2020.jpg
 |herb         = DEU_Fürth_COA.svg
 |mapa         = Locator map FÜ (town) in Bavaria.svg
 |państwo      = [[Niemcy]]
 |region       = [[Bawaria]]
 |powierzchnia = 63,35
 |prefiks      = 0911
 |www          = https://www.fuerth.de
}}
'''Fürth''' – miasto na prawach powiatu w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Bawaria]], w rejencji [[Środkowa Frankonia]], w regionie Industrieregion Mittelfranken. Jest siedzibą powiatu Fürth, chociaż do niego nie należy. Razem z [[Norymberga|Norymbergą]] i [[Erlangen]] tworzy trójmiasto frankońskie. Czasami do trójmiasta zaliczany jest też [[Schwabach]].

Miasto posiada około 128 000 mieszkańców, co czyni je drugim najludniejszym miastem [[Frankonia|Frankonii]] oraz szóstym Bawarii. Razem z sąsiednimi miastami region miejski posiada około 1,4 miliona mieszkańców.

Tutaj rzeki [[Rednitz]] i [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]] łączą się w rzekę [[Regnitz]]. Miasto leży też nad [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]] oraz nad starym [[Ludwig-Donau-Main-Kanal|Kanałem Ludwika Dunaj-Men]].

Miasto nosi tytuły ''miasta zabytków'' – ''Denkmalstadt'' oraz ''miasta nauki'' – ''Wissensschaftstadt''.

== Dzielnice ==
* Altstadt – Stare średniowieczne miasto
* Zentrum – część miasta z zabudową z XIX wieku na południe od starego miasta

Dawnej samodzielne miejscowości, obecnie dzielnice:
* Atzenhof
* Bislohe
* Braunsbach
* [[Fürth/Burgfarrnbach|Burgfarrnbach]] 
* Dambach 
* Flexdorf 
* Herboldshof 
* Kronach
* Mannhof 
* Oberfürberg
* [[Fürth/Poppenreuth|Poppenreuth]] 
* Ritzmannshof
* Ronhof
* Sack
* Stadeln
* Steinach
* Unterfarrnbach
* Unterfürberg 
* Vach
* Weikershof

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
[[Plik:DPAG 2007 2580 1000 Jahre Fürth.jpg|thumb|Znaczek z okazji 1000-lecia Fürth]]
[[Plik:Fuerth-juedischer-friedhof-v-sw.jpg|thumb|[[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|Stary cmentarz żydowski]] z 1607]]
[[Plik:Ludwigskanal Alexander Marx 004.jpg|thumb|Kolej i [[Kanał Ludwika Dunaj-Men|kanał]] w 1845 roku]]
Nazwa Fürth pochodzi od niemieckiego Furt, po polsku bród. Historyczny bród istniał przy połączeniu rzek [[Rednitz]] i [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]], gdzie podróżni dogodnie mogli pokonać owe rzeki.

Bród był znany i używany co najmniej od wczesnego średniowiecza a przy nim powstała osada. Leżał na skrzyżowaniu ważnych dróg handlowych z [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu nad Menem]] przez [[Würzburg]]a do [[Ratyzbona|Ratyzbony]] oraz z [[Bamberg]]u wzdłuż [[Regnitz]] na południe do [[Eichstätt]]. Królewski dwór powstał w VII lub VIII wieku. Pierwszy kościół pod wezwaniem św. Marcina powstał w połowie VIII wieku. Według legendy został wybudowany przez Karola Wielkiego w 793 roku, który uchodzi za założyciela miasta.

Nie jest pewne, czy w dokumencie cesarza Ludwika IV z 907 wzmiankowany loco Furt dicto to dzisiejszy Fürth. W dokumentach innego cesarza Fürth pojawia się bezsprzecznie dokładnie sto lat później. Wtedy cesarz Henryk II podarował locum Furti dictum biskupowi w Bambergu i tak już zostało prawie do końca istnienia św. Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Aczkolwiek sąsiednie wolne miasto Rzeszy Norymberga rościła sobie tak samo prawo do miasta jaki i jej burgrabiowie z dynastii Hohenzollern, także od późnego średniowiecza miasto podlegało trójwładzy biskupa, burgrabi oraz wschodniego sąsiada. Według legendy stąd pochodzi też herb miasta – koniczyna z trzema liśćmi. Faktycznie herb nadał biskup bamberski i symbolizuje św. Trójcę.

Ponieważ żaden z pretendentów nie zdobył dominującej pozycji, mieszkańcy cieszyli się de facto dużą swobodą i autonomią oraz tolerancją. Jak Norymberga w 1499 wypędziła wszystkich Żydów z swoich murów miastach, przenieśli się do Fürth i miasto szybko zyskało miano frankońskiej Jerozolimy. Reformacja została wprowadzona przez Hohenzollernów już w roku 1520. W 1632 doszło na polach i lasach pomiędzy Fürth a [[Zirndorf]]em do jednej z największych bitew Wojny Trzydziestoletniej – do [[w:Bitwa pod Norymbergą|Bitwy pod Starą Twierdzą]]. W ramach działań wojennych miasto zostało prawie doszczętnie splądrowane i spalone. Dopiero sprowadzenie uciekinierów przed prześladowaniami religijnymi z Francji i Holandii po 1685 toku, doprowadziło do odbudowy miasta. W 1792 miasto przejęli Prusy a w 1806 Bawaria.

W 1835 miasto zostało połączone pierwszą niemiecka koleją z Norymbergą. Żydowscy kupcy z Fürth, którzy nadal nie mogli osiedlać się w Norymberdze, w ten sposób dogodnie mogli rano transportować towary do Norymbergi a wieczorem wrócić do swoich magazynów w Fürth. 1843 r. doszło połączenie przez [[Kanał Ludwika Dunaj-Men]] z Morzem Północnym i Morzem Czarnym. Przemysł bardzo szybko się rozwijał w XIX wieku i nowobogackie mieszczaństwo budowało wiele willi i kamienic w mieście w stylu historyzmu, a potem secesji.

W trakcie Nocy Kryształowej zostały spalone synagogi miasta, w tym wczesnobarokowa z 1618 r. oraz stara barokowa szkoła żydowska Alte Schul z 1617, a [[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|stary cmentarz żydowski]] z 1607 został zdewastowany. Żydzi, którym nie udało się wyemigrować, jak rodzinie późniejszego amerykańskiego dyplomaty [[w:Henry Kissinger|Henry Kissinger]], zostali deportowani do gett i obozów koncentracyjnych. Około 900 z nich zostało zamordowanych. W odróżnieniu od Norymbergi Fürth nie został zniszczony w trakcie nalotów alianckich. Według jednej z hipotez miasto nie zostało zniszczone dlatego, ponieważ duża część kamienic należała do jego żydowskich obywateli, którzy i tak już dużo wycierpieli w trakcie holocaustu.

Ponieważ miasto posiadało prawie nienaruszoną infrastrukturę, dużo bezdomnych uciekinierów osiedliło się po wojnie w Fürth. Już w 1950 r. miasto przekroczyło liczbę 100 000 mieszkańców. W trakcie powojennego niemieckiego rozkwitu gospodarczego tutaj działały firmy [[w:Grundig|Grundig]] i [[w:Quelle|Quelle]]. Za ojca niemieckiego rozkwitu gospodarczego uchodzi minister gospodarki i kanclerz [[w:Ludwig Erhard|Ludwig Erhard]] urodzony w Fürth. Port nad nowym [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]] został otworzony w 1971 roku. Od 1985 r. miasto jest połączone metrem z Norymbergą.

=== Gospodarka ===
[[Plik:Wehrkirche Kraftshof DSC 3634.jpg|thumb|Knoblauchsland, Kraftshof]]
[[Plik:Poppenreuth.jpg|thumb|Knoblauchsland, Poppenreuth]]
Od dłuższego czasu Fürth, tak samo jak pobliska Norymberga, słynie jako zagłębie produkcji zabawek. Ważną gałęzią gospodarki dla miasta było też od zawsze piwowarstwo. Z sześciu browarów pozostał obecnie już tylko jeden na granicy miasta z Norymbergą – Tucher Bräu. Nowe energie w formie fotowoltaiki są tutaj również obecne. Od 1991 r. działa tutaj ''Solid – Solarenergie Informations- und Demonstrationszentrum''.

Północno-zachodnia część miasta leży w regionie Knoblauchsland, które ciągnie się aż do Norymbergi i Erlangen. Jest tam bardzo żyzna ziemia, która jest wykorzystana do produkcji owoców i warzyw w szklarniach i na polach. Dawne wioski Poppenreuth, Sach, Braunsbach i Bislohe leżą tutaj przy granicy Norymbergą.

=== Klimat ===
Klimat jest umiarkowany. Fürth leży na wysokości około 300 metrów n.p.m. Jest tutaj zatem cieplej niż w [[Monachium]] położonym na południu, które leży na ponad 500 metrów n.p.m., ale chłodniej niż w [[Würzburg]]u położonym na północy, które leży na poniżej 200 metrów n.p.m. Fürth nie posiada tradycji winiarskiej, aczkolwiek w pobliżu miasta na [[Frankenhöhe]] i w [[Steigerwald]] uprawia się winorośla i spotkać można wiele prastarych winnic.

=== Kultura ===
[[Plik:Berolzheimerianum Südostansicht.JPG|thumb|Comödie]]
W Fürth działają dwa większe teatry, teatr miejski oraz Comödie i kilka kin. Istotną częścią kultury miasta jest jej żydowska przeszłość, której ślady można spotkać prawie na każdym kroku. Tutaj urodzony pisarz [[w:Jakob Wassermann|Jakob Wassermann]] pozostawił pomnik niematerialny w formie powieści ''Żydzi z Zirndorfu''.

Ważnym aspektem subkultury miasta jest piłka nożna, a przede wszystkim klub [[w:SpVgg Greuther Fürth|Greuther Fürth]], u którego w przeszłości grało dużo żydowskich piłkarzy, wygrywając mistrzostwa Niemiec w 1914, 1926 i 1929 oraz zasilając niemiecką reprezentację wieloma graczami w latach 20. Dobra pasja „żydowskiego” klubu skończyła się wraz z dojściem Hitlera do władzy. Obecnie Greuther Fürth gra z reguły w drugiej Bundeslidze od czasu do czasu zyskując awans do pierwszej Bundesligi. Stadion, obecnie zwany [[w:Sportpark Ronhof|Sportpark Ronhof]], znajduje się w dzielnicy Ronhof na północ od centrum.

=== Język ===
W Fürth mówi się po niemiecku. Dialekt frankoński, którego odmianą jest gwara w Fürth, nie jest tożsamy z dialektem bawarskim i znacząco się od niego różni. Dialektem frankońskim obecnie mówią przede wszystkim starsze osoby. Młodzi mieszkańcy mówią raczej standardowym niemieckim z akcentem frankońskim. Wiele osób w Fürth ma pochodzenie zagraniczne a zatem często ojczystym językiem imigrantów pierwszej generacji jest turecki, polski, rosyjski etc. Większość mieszkańców miasta mówi po angielsku.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Airport Nürnberg Aussengelände.jpg|thumb|[[w:Port lotniczy Norymberga|Lotnisko Albrechta Dürera]]]]
W sąsiadującej Norymberdze znajduje się [[w:Port lotniczy Norymberga|port lotniczy imienia Albrechta Dürera]]. Można też lądować w [[Frankfurt nad Menem|Frankfurcie nad Menem]] lub [[Monachium]].

=== Koleją ===
Pierwszym połączeniem kolejowym w Niemczech była linia z Norymbergi do Fürth. Znajduje się tu główna stacja kolejowa – [[w:Fürth Hauptbahnhof|Fürth Hauptbahnhof]] – na południe od starego miasta.

=== Autokarem ===
Fürth nie posiada głównego dworca autokarowego. Nieopodal głównego dworca kolejowego w Norymberdze znajduje się najbliższy centralny dworzec autokarowy – ''Zentraler Omnibusbahnhof Nürnberg''. Z niego można dojechać do głównego dworca w Fürth albo pociągiem lub metrem.

=== Samochodem === 
[[Plik:Autobahnkreuz Fürth-Erlangen Luftaufnahme (2019).jpg|thumb|Skrzyżowanie autostrad Fürth-Erlangen (w trakcie rozbudowy)]]
Fürth jest ważnym węzłem drogowym. 

Krzyżują się tutaj następujące autostrady:
* [[w:Autostrada A3 (Niemcy)|A3]] z Elten przy granicy holenderskiej do [[Pasawa|Pasawy]] przy granicy austriackiej
* [[w:Autostrada A73 (Niemcy)|A73]] z [[Feucht]] do [[Suhl]]

Krzyżują się tutaj następujące drogi federalne:
* [[w:Droga krajowa B8 (Niemcy)|B8]], [[Emmerich]] przy granicy holenderskiej do [[Pasawa|Pasawy]] przy granicy austriackiej
* [[w:Droga krajowa B14 (Niemcy)|B14]], [[Waidhaus]] przy granicy czeskiej do [[Stockach]] nad [[Jezioro Bodeńskie|Jeziorem Bodeńskim]]

=== Statkiem ===
[[Plik:Hafen Fürth Luftaufnahme (2020).jpg|thumb|Port handlowy]]
Fürth leży nad [[Kanał Ren-Men-Dunaj|Kanałem Ren-Men-Dunaj]], nad którym posiada port. Obok nowego kanału przebiega stary [[Kanał Ludwika Dunaj-Men]], który na terenie miasta jest już prawie całkiem zasypany. Jego korytem biegnie obecnie autostrada A73. Rzeki [[Pegnitz (rzeka)|Pegnitz]] oraz [[Rednitz]] łączą się tutaj i powstaje z nich rzeka [[Regnitz]]. One nie nadają się na terenie miasta do żeglugi, można na nich uprawiać kajakarstwo. Klub kajakarski z torem na rzece Rednitz znajduje się na południu miasta w dzielnicy Weikershof.

=== Rowerem ===
Miasto posiada wiele dróg rowerowych. Najłatwiej dotrzeć do starego miasta drogami wzdłuż rzeki Pegnitz, Rednitz lub Regnitz. Fürth leży nad następującymi drogami rowerowymi:
* [[Main-Donau-Kanal-Radweg]] z [[Bamberg]] do [[Kelheim]]

== Komunikacja ==
[[Plik:Fürther Freiheit Mai 2019 1.jpg|thumb|Parking na Fürther Freiheit]]
[[Plik:Solarberg Fürth Luftaufnahme (2020).jpg|thumb|Skrzyżowanie dróg rowerowych wzdłuż [[Kanał Ren-Men-Dunaj|kanału]] oraz rzeki [[w:Zenn (rzeka)|Zenn]]]]
[[Plik:Infrafürth Flughafenbus Mercedes citaro 2.jpg|thumb|Autobus 33 w drodze na lotnisko]]
[[Plik:U-Bahnhof Fürth Klinikum1.jpg|thumb|Stacja metra Fürth Klinikum]]
[[Plik:Fuerth Hauptbahnhof 2.jpg|thumb|[[w:Fürth Hauptbahnhof|Dworzec Główny]]]]
Stare miasto można dogodnie zwiedzić pieszo lub na rowerze.

=== Samochód ===
Do centrum miasto można dogodnie dojechać samochodem. Trudniej jest się po nim poruszać, ze względu na wiele dróg jednokierunkowych i ulic z ograniczonym ruchem drogowym. Jeszcze trudniej jest znaleźć parking. W centrum znajdują się parkingi jedno- i wielopoziomowe.

==== Parkingi jednopoziomowe ====
Łatwiej znaleźć parking na południe od torów kolejowych. Place z płatnymi miejscami parkingowymi:
* Fürther Freiheit. Friedrichstraße 8, 90762 Fürth.
* Max-Grundig-Anlage przy Fürther Freiheit. Königswarterstraße 26, 90762 Fürth.
* Park+Ride U-Bahnstation Hardhöhe. Soldnerstraße 30, 90766 Fürth.

==== Parkingi wielopoziomowe ====
Parkingi wielopoziomowe i podziemne z płatnymi miejscami parkingowymi blisko centrum:
* Parkhaus. Mathildenstraße 6, 90762 Fürth.
* Tiefgarage City-Center. Königstraße 114, 90762 Fürth.
* Parkhaus. Friedrichstraße 13, 90762 Fürth.
* Parkhaus Hornschuch-Center. Gebhardtstraße 17, 90762 Fürth.
* Tiefgarage Stadthalle. Rosenstraße 50, 90762 Fürth.
* Tiefgarage SATURN. Kapellenstraße 6, 90762 Fürth.
* Parkhaus Comödie. Ottostraße 27, 90762 Fürth.
* Parkhaus Scherbsgraben 15, 90766 Fürth.

=== Autobusy ===
Fürth posiada wiele linii autobusowych. Wszystkie linie przejeżdżają przez plac przed dworcem głównym. Linia 33 kursuje do lotniska w Norymberdze. Większość linii jest obsługiwana przez zakłady miejskie Infra. Linie pozamiejskie są obsługiwane przez inne przedsiębiorstwa.

=== Tramwaje ===
Tramwaje, które kursowały pomiędzy Fürth a Norymbergą zostały zlikwidowane z powstaniem linii metra U1. W miejsce szyn postała ulica&lt;!-- niezrozumiałe; Norymberska, która po stronie Norymbergi nazywa się ulicą Fürtha --&gt;.

=== Metro ===
Fürth posiada jedną [[w:Metro w Norymberdze|linię metra]] U1, która prowadzi z dzielnicy Hardhöhe i przez dworzec dalej do centrum Norymbergi. Na terenie miasta Fürth U1 posiada siedem stacji.

=== Kolej ===
Fürth posiada kolej podmiejską – S-Bahn (linia S1) i R-Bahn (linia 1, 2, 11 i 12). S-Bahn i R-Bahn można szybko dotrzeć do odległych dzielnic i okolicznych miast. Fürth posiada osiem dworców kolejowych na liniach do [[Bamberg]]u, [[Würzburg]]u i [[Cadolzburg]]u (tak zwana Rangaubahn). Wszystkie linie spotykają się na dworcu głównym, gdzie prowadzą dalej do głównego dworca w Norymberdze.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
* '''[[w:Kościół św. Michała w Fürth|Kościół św. Michała]]''', gotycka fara głównego miasta
* '''[[w:Kościół św. Piotra i Pawła w Fürth|Kościół św. Piotra i Pawła]]''', gotycka fara Poppenreuth
* '''[[w:Kościół św. Jana w Fürth|Kościół św. Jana]]''', gotycka fara Burgfarrnbach
* '''[[w:Kościół Najświętszej Marii Panny w Fürth|Kościół Najświętszej Marii Panny]]''', klasycystyczny kościół w centrum miasta
* '''[[w:Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Fürth|Kościół Zmartwychwstania Pańskiego]]''', klasycystyczny kościół w centrum miasta
* '''[[w:Kościół św. Henryka w Fürth|Kościół św. Henryka]]''', neobarokowy kościół na południu miasta
* '''Kościół św. Pawła''', neogotycki kościół na południu miasta

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fürth St Michael from SE.jpg|św. Michała
St Peter und Paul - Poppenreuth 004.jpg|św. Piotra i Pawła
Johanniskirche Burgfarrnbach 04.JPG|św. Jana
Turm der Kirche Unserer Lieben Frau in Fuerth, von Suedwesten.jpg|NMP
Auferstehungskirche Stadtpark Fürth DSCF6455.jpg|Zmartwychwstania
Fürth St Heinrich 001.JPG|św. Henryka
Paulskirche Amalienstr64 Fuerth Bayern.jpg|św. Pawła
&lt;/gallery&gt;

=== Zabytki świeckie ===
* '''[[w:Ratusz w Fürth|Ratusz]]''', wzorowany na Palazzo Vecchio we Florencji
* '''[[w:Zamek w Burgfarrnbach|Zamek w dzielnicy Burgfarrnbach]]''', barokowa rezydencja
* '''Loża''', budynek w stylu mauretańskim
* '''[[w:Hala pogrzebowa w Fürth|Hala pogrzebowa]]''', na cmentarzu komunalnym

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Rathaus.jpg|Ratusz
Schloß Burgfarrnbach - Schloßhof 12.jpg|Zamek w dzielnicy Burgfarrnbach
Loge DambacherStr11 Fuerth Bayern.jpg|Loża
Fürth Städtischer Friedhof 001.JPG|Hala pogrzebowa
&lt;/gallery&gt;

=== Fontanny ===
* '''Fontanna centaura'''
* '''Fontanna grajka'''
* '''Fontanna ewangelisty'''
* '''Fontanna Billinganlage'''
* '''Fontanna młodości'''
* '''Fontanna Króla Ludwika II'''
* '''Fontanna rajska'''
* '''Fontanna w parku miejskim''' 
* '''Fontanna na Löwenplatz''' 
* '''Fontanna na Adenauer-Anlage''' 

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Kentaur Gare Fürth.jpg|Fontanna centaura
Fürther Ansichten 052.jpg|Fontanna grajka
Fürth Jugendbrunnen 002.JPG|Fontanna młodości
Fürth König-Ludwig-Brunnen 003.JPG|Fontanna Króla Ludwika II
Stadtpark Fürth DSCF6488.jpg|Park miejski
&lt;/gallery&gt;

=== Place ===
* '''Rynek''', średniowieczne centrum miasta
* '''Plac dworcowy''', plac wokół fontanny centaura
* '''Billinganlage''', plac wokół fontanny z nowoczesnymi rzeźbami
* '''Dr.-Konrad-Adenauer-Anlage''', plac w centrum miasta z fontanną, parkiem i placem zabaw
* '''Dr.-Max-Grundig-Anlage''', plac w centrum miasta z fontanną Paradiesbrunnen
* '''Fürther Freiheit''', plac w centrum miasta z 19. wieku
* '''Hallplatz''', plac w centrum miasta pomiędzy sądem a teatrem
* '''Targ owocny''', dawny rynek owoców i warzyw
* '''Targ węgielny''', plac przed ratuszem
* '''Hornschuchpromenade''', plac z zabudową historyzmu i secesji

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Gruener Markt.jpg|Rynek
Centaurenbrunnen Fürth 15.jpg|Plac dworcowy
Paradiesbrunnen Fürth 03.jpg|Paradiesbrunnen
Fuerth-Schwabacherstrasse-Kohlenmarkt-Hirschenstrasse-P1080314.jpg|Targ węgielny
Haeuser Hornschuchpromenade 1 bis 5 in Fuerth, von Suedosten.jpg|Hornschuchpromenade
&lt;/gallery&gt;

=== Zieleń miejska ===
* '''[[w:Park Miejski w Fürth|Park miejski]]''', park pomiędzy starym miastem a rzeką Pegnitz
* '''Park Miasta Południowego''', nowy nowoczesny park w miejsce koszar wojska USA
* '''[[w:Las Miejski w Fürth|Las miejski]]''', las na wzgórzach południowo-zachodnich dzielnic
* '''[[w:Cmentarz Miejski w Fürth|Cmentarz Miejski]]''', komunalny cmentarz
* '''[[w:Nowy Cmentarz Żydowski w Fürth|Nowy Cmentarz Żydowski]]''', kirkut przy cmentarzu komunalnym
* '''[[w:Stary Cmentarz Żydowski w Fürth|Stary Cmentarz Żydowski]]''', kirkut na południe od starego miasta
* '''Błonia Rednitz, Pegnitz i Regnitz''', duże łąki wzdłuż rzek miasta

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Stadtpark-fürth.jpg|Park miejski
Fürther Stadtwald Silberweiher - 3.jpg|Las miejski
Fürth Städtischer Friedhof 007.JPG|Cmentarz Miejski
Fürth Neuer Jüdischer Friedhof HaJN 7035.jpg|Nowy Cmentarz Żydowski
&lt;/gallery&gt;

=== Dla dzieci ===
* [https://www.playmobil-funpark.de Playmobil Funpark] w pobliskim [[Zirndorf]]
* Zagroda z dzikami w lesie miejskim
* Zagroda z łososiami w lesie miejskim
* wiele miejsc i placów zabaw

=== Pływalnie ===
* '''[https://www.fuerthermare.de Fürthermare]''', termy, pływalnia kryta, pływalnia otwarta oraz sauny na zachód od starego miast po drugiej stronie Rednitz
* '''[https://www.infra-fuerth.de/privatkunden/leistungen/schwimmbaeder/hallenbad-stadeln/ Hallenbad Stadeln]''', pływalnia kryta w północnej części miasta
* '''[https://www.infra-fuerth.de/privatkunden/leistungen/schwimmbaeder/jugendbad-burgfarrnbach/ Jugendbad Burgfarrnbach]''', pływalnia dla młodzieży, do lat 14, na zachodni części miasta
* Rzeka '''Rednitz''' i '''Pegnitz''' – dawniej były tu oficjalne pływanie, obecnie miejscowi kąpią się przy Badehaus. Miasto wybudowało dogodne schody z promenady do rzeki naprzeciwko starego Badehaus. Oficjalnie nie wolno się kąpać, ale w ciepłe dni jest tu pełno korzystających z kąpieli w rzece.

=== Sport ===
* Pole golfowe koło Solarberg
* Pola minigolf w parku miejskim, w centrum przy rzekach, Burgfarrnbach
* boiska przy Charly-Mai-Anlage w centrum miasta
* klub kajakowy w Weikershof
* hale tenisowe Noris na granicy z Norymbergą
* szlaki fitness w lesie miejskim
* górka saneczkowa w lesie miejskim
* sieć dróg rowerowych

=== Zdrój ===
W Fürth biją oprócz gorących źródeł wykorzystanych w termach Fürthermare też wody lecznicze. Miasto na początku XX wieku miało otrzymać przydomek Zdrój i nazywać się Bad Fürth. Miejscowe źródełka lecznicze są ogólnie dostępne w trzech miejscach:
* '''Źródło Gustawa Adolfa''', na południu miasta nad rzeką Rednitz
* '''Źródło Espan''', na Kleine Mainau w zachodniej części miasta nad rzeką Pegnitz
* '''Źródło Króla Ludwika''', na zachodzie miasta nad rzeką Pegnitz, dawniej tutaj znajdował się kurpark

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fürth König-Ludwig-Quelle I 001.JPG|Źródło Króla Ludwika
Fürth Weikershof Gustav-Adolf-Quelle 001.JPG|Źródło Gustawa Adolfa
Fuerth Kleine Mainau 001.JPG|Źródło Espan
Wolfsgrubermühle Juli 2020 3.jpg|Pegnitz w Fürth
&lt;/gallery&gt;

=== Miejsca widokowe ===
* '''Alte Veste''' – wieża widokowa w lesie miejskim na granicy z [[Zirndorf]]
* '''Solarberg''' – nasypana góra koło kanału
* '''Wieża ratuszowa''' – nie zawsze otwarta
* '''Wieża kościoła Zmartwychwstania Pańskiego''' – nie zawsze otwarta
* '''Wieżowiec Sparkasse''' – nie zawsze otwarty
* '''Wieżowiec przy dworcu''' – nie zawsze otwarty

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Fuerth Nuremberg City Langwasser from Alte Veste f w.jpg|Z Alte Veste
Panorama Fürth.jpg|Z Solarberg
&lt;/gallery&gt;

== Najbliższe okolice ==
Fürth sąsiaduje na północy z [[Erlangen]], na wschodzie z [[Norymberga|Norymbergą]] a na południu przez Norymbergę z [[Schwabach]]. Na zachód od miasta rozciąga się powiat Fürth, historyczny region o nazwie Rangau nad rzekami [[w:Bibert|Bibert]] i [[w:Zenn (rzeka)|Zenn]]. Tutaj znajdują się miasta [[Stein]], [[Roßtal]], [[Zirndorf]], [[Cadolzburg]] i [[Langenzenn]]. Powiat sąsiaduje z powiatami [[Roth]] na południu, z [[Ansbach]] na zachodzie oraz z [[Bad Windsheim]]-[[Neustadt an der Aisch]] na północy.

== Praca ==
[[Plik:Verwaltungsgebäude Noris.jpg|thumb|Simba-Dickie-Group]]
[[Plik:Brauerei SchwabacherStr106 Fuerth Bayern.jpg|thumb|Stary browar Humbser]]
[https://www.arbeitsagentur.de/vor-ort/fuerth/startseite Urząd pracy] znajduje się we wschodniej części miasta przy Ludwig-Quellen-Str. 20, 90762 Fürth, Tel. +49 9112024 400, Fax: +49 911 2024-444, email: Fuerth@arbeitsagentur.de

Bezrobocie – poniżej 5%.

Do największych przedsiębiorstw w Fürth należał Grundig i Quelle, obie firmy zostały założone tutaj. Z ostatniej jeszcze pozostał ubezpieczyciel Ergo.

Fürth słynie jako zagłębie producentów zabawek. Tutaj mają swoją siedzibę:
* Simba-Dickie-Group
* Bruder
* w sąsiadującym [[Zirndorf]] ma siedzibę Playmobil

Obecnie do największych pracodawców w Fürth należy:
* Siemens 
* BSH Hausgeräte GmbH
* Sellbytel Group
* Centrosolar Group 
* Atos SE
* Computec Media
* Leonhard Kurz
* uvex 
* RUAG Ammotec
* Trolli
* Tucher Bräu

Do firm budowlanych należą:
* Wohnungsbaugesellschaft Fürth
* Schultheiß
* P+P Group

== Nauka ==
[[Plik:Fürth Kaiserstraße 92 - 2012 Hardenberg-Gymnasium-j.jpg|thumb|Hardenberg-Gymnasium]]
Fürth nosi nazwę miasta nauki (Wissenschaftsstadt). Znajdują się tutaj instytuty [[w:Uniwersytet Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze|Uniwersytetu Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze (FAU)]]. Miasto posiada też dwie własne szkoły wyższe:
* Zentralinstitut für Neue Materialien und Prozesstechnik (szkoła wyższa o profilu nauk ścisłych)
* Wilhelm Löhe Hochschule für angewandte Wissenschaften (szkoła wyższa o profilu socjalnym i medycznym)
oraz
* Fraunhofer-Institut Technikum Neue Materialien (badania nad nowymi materiałami)

Fürth posiada również trzy licea (''Gymnasium''), ze względu na dynamiczny przyrost populacji czwarte jest w planach:
* Hardenberg-Gymnasium (rok założenia 1833)
* Heinrich-Schliemann-Gymnasium (rok założenia 1896)
* Helene-Lange-Gymnasium (rok założenia 1907)

W mieście znajdują się dwie publiczne i jedna prywatna szkoła realna (''Realschule''):
* Hans-Böckler-Schule 
* Leopold-Ullstein-Realschule
* Max-Grundig-Schule

Poza tym istnieją 22 szkoły podstawowe (''Grundschule'') i zawodowe (''Hauptschule'').

== Zakupy ==
[[Plik:Fürth - Schwabacher Straße TRS 030215 002.jpg|thumb|Deptak Schabacher Straße]]
[[Plik:Hornschuchpromenade Fürth DSCF6444.jpg|thumb|Hornschuchpromenade]]
[http://www.einkaufsfuehrer-fuerth.de Przewodnik dla konsumentów]
* [https://www.flair-fuerth.de FLAIR Fürth] – stara galeria handlowa, obecnie w przebudowie do jesieni 2021
* [http://neue-mitte-fuerth.de Neuen Mitte Fürth] – nowe centrum zakupowe w centrum miasta
* [http://www.hornschuch-center.de Hornschuch Center] w centrum
* [http://www.carre-fuerther-freiheit.de CARRÉ Fürther Freiheit] w centrum
* [https://fuerther-markt.de Wochenmarkt] – targi ze świeżymi warzywami i owocami w centrum
* Phönix Center na południu miasta
* deptak Schwabacher Straße ma wiele sklepów
* ulica Rudolf-Breitscheid-Straße ma wiele sklepów
* przy skrzyżowaniu ulic Fronmüllerstraße i Schwabacher Straße na południu miasta znajduje się centrum handlowe
* przy południowej Schwabacher Straße jest wielu dealerów samochodów
* IKEA – w dzielnicy [[Fürth/Poppenreuth|Poppenreuth]] 
* OBI – przy ulicy Am Annaberg
* Hornbach – przy ulicy Magazinstraße
* producent gumisiów [https://www.trolli.de/?trolli_shops=fuerth Trolli] ma własny sklep firmowy przy Oststraße / Hans-Bornkessel-Straße
Discounter [https://www.norma-online.de Norma] ma swoją główna siedzibę w Fürth.

=== Pamiątki ===
* zabawki dla dzieci (Playmobil, Bruder etc.)
* gumisie Trolli
* lokalne piwo Grüner
* pierniki
* kiełbaski
* pocztówki

== Kultura ==
=== Teatry ===
[[Plik:Stadttheater Fürth-1262.jpg|thumb|Teatr miejski]]
* '''[https://www.stadttheater.fuerth.de Teatr miejski]''', Königstr. 116, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 974 24 00, Fax: +49 911 9 742444, email: stadttheater@fuerth.de
* '''[https://www.comoedie.de Teatr Comödie]''', Theresienstraße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 749 34 0 
* '''[https://www.kulturforum.fuerth.de Kulturforum]''', Würzburger Str. 2, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 974 24 00, Fax: +49 911 9 74-24 44

=== Muzea ===
[[Plik:Ludwig Erhard Zentrum Neubau Außenansicht.jpg|thumb|Zentrum Ludwika Erharda]]
* '''[http://www.stadtmuseum-fuerth.de Muzeum miejskie]'''
* '''[https://www.juedisches-museum.org/ Muzeum żydowskie we Frankonii]'''
* '''[https://rundfunk-museum.de Muzeum radia]'''
* '''[https://www.frauenindereinenwelt.de Muzeum kultury Frankonii]'''
* '''[https://www.ludwig-erhard-zentrum.de Centrum Ludwika Erharda]'''
* '''[https://www.fuerth.de/kunstgaleriefuerth/desktopdefault.aspx/tabid-923/httpstatus-404/1555_read-20869/ Galeria sztuki]'''
* '''[https://www.kriminalmuseum-fuerth.de Muzeum kryminalistyczne]'''
* '''[https://www.fuerth.de/Home/Leben-in-Fuerth/kultur/museen/Dialysemuseum-Fuerth.aspx Muzeum dialyzy]'''

=== Kina ===
* '''[https://www.babylon-kino-fuerth.de Kino Babylon]''', Nürnberger Straße 3, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 7330966
* '''[http://www.uferpalast.de Kino Uferpalast]''', Würzburger Str. 2, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 973 84 43
* '''[https://www.cineplex.de/fuerth/ Kino Cineplex]''', Gebhardtstraße 8, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 8100110

== Kuchnia ==
W Fürth można znaleźć restauracje oferujące kuchnię z całego świata. Lokalna kuchnia jest odmianą kuchni frankońskiej.

Do lokalnych specjalności kuchni frankońskiej należy między innymi:
* Schäuferla
* pstrąg z [[Szwajcaria Frankońska|Szwajcarii Frankońskiej]]
* karp pieczony
* karp po niebiesku
* kiełbaski frankońskie
* kiełbaski norymberskie
* pierniki norymberskie
* szparagi
* piwo jasne: Grüner Bier, Ammerndorfer Bier, Cadolzburger Bier, Zirndorfer Landbier, Brauerei Simon, Schanzenbräu.
* Obstler – wysokoalkoholowy trunek z dystylacji owoców, głównie z [[Szwajcaria Frankońska|Szwajcarii Frankońskiej]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Heldbräu Schäuferle.JPG|Schäuferla
Nuremberg Saussages.jpg|kiełbaski norymberskie
Spargel Tucherhof.JPG|szparagi
Obstler.jpg|Obstler
&lt;/gallery&gt;

== Gastronomia ==
=== Przy Gustavstraße ===
* '''[http://schwarzes-kreuz.com Schwarzes Kreuz]''', Königstr. 81, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 97 90 78-60.
* '''[https://zum-alten-rentamt.de Zum alten Rentamt]''', Gustavstraße 61, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 747407.
* '''[http://www.zum-tannenbaum-fuerth.de Zum Tannenbaum]''', Helmstraße 10, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 76 60 485.
* '''[http://www.stubenhocker-fuerth.de Stubenhocker]''', Marktplatz 7, 90762 Fürth 

=== Centralnie ===
* '''[http://gruener-brauhaus.de Grüner Brauhaus]''', Theresienstraße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 74929947.
* '''[http://www.ourplace-fuerth.de Our Place]''', Beim Liershof 3, 90762 Fürth. 
* '''[https://www.ew-kupferpfanne.de Kupferpfanne]''', Königstr. 85, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 771277

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Gustavstraße 9.jpg|Gustavstraße
Fürth Gasthaus Zum Alten Rentamt 001.JPG|Zum alten Rentamt
Fürth Helmstraße 10 002.JPG|Zum Tannenbaum
Fürth Gasthof Schwarzes Kreuz 003.JPG|Schwarzes Kreuz
Fuerth-gustavstrasse-gruener-baum-v-SO.jpg|Grüner Baum
&lt;/gallery&gt;

== Życie nocne ==
[[Plik:Gustavstraße Fürth.jpg|thumb|Gustavstraße za dnia]]
* ulica '''Gustavstraße''' na starym mieście jest zagłębiem knajp i restauracji
* '''[http://www.zuhausebeifrieda.de Frieda]'''
* '''[https://www.kofferfabrik.cc Kofferfabrik]'''
* '''[http://www.badstrasse8.de/caf%C3%A9-badehaus/ Café Badehaus]'''

== Imprezy ==
[[PliK:Fürth Kirchweih 2013 010.JPG|thumb|Michaelis-Kirchweih]]
* marzec: [http://www.klezmer-festival.de '''Klezmer Festival'''] – ''największy festiwal muzyki żydowskiej w Europie''
* maj: '''New Orleans Festival''' – ''muzyka międzynarodowa na placu Fürther Freiheit''
* czerwiec i wrzesień: ''pchli targ'' '''Grafflmarkt''' ''na ulicy Gustavstraße na starym mieście''
* lipiec: '''[http://www.fuerth-festival.com Fürth Festival]''' – ''muzykanci grają na różnych placach miasta, zakończenie na Fürther Freiheit''
* wrzesień: '''[http://www.michaelis-kirchweih.de/index.php Michaelis-Kirchweih]''' – ''największy odpust w Bawarii''
* październik: '''[http://www.nacht-der-wissenschaften.de Die Lange Nacht der Wissenschaften]''' ''długa noc nauki''
* grudzień: '''Fürther Weihnachtsmarkt''' ''średniowieczny kiermasz bożonarodzeniowy na Fürther Freiheit''

== Noclegi ==
[[Plik:Fürther Stadtwald Waldhotel Forsthaus.jpg|thumb|Hotel Forsthaus]]
[[Plik:Hotel Pyramide Fuerth.jpg|thumb|Hotel Pyramide]]

=== Tanie ===
* '''Hotel am Stadtpark''' – przy parku miejskim
* '''PrimaVera Parco''' – w dzielnicy południowej
* '''PrimaVera Centro''' – w centrum
* '''Altstadt-Hotel''' – na starym mieście
* '''Pension Central''' – w centrum
* '''Holmbecks Hotel''' – w dzielnicy południowej

=== Średnie ===
* '''Hotel Bavaria Fürth''' 3,5* – blisko granicy z Norymbergą.
* '''Schwarzes Kreuz''' – w centrum
* '''Hotel am Forum''' – przy hali miejskiej
* '''Werner´s''' – w centrum

=== Drogie ===
* '''Hotel Forsthaus''' 4* – przy [[w:Las Miejski w Fürth|lesie miejskim]].
* '''NH Fürth Nürnberg''' 4* – w centrum.
* '''Mercure''' 4* – w dzielnicy Fürth-Poppenreuth
* '''Hotel Pyramide''' 4,5* – przy Europaallee.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:Amtsgericht Fürth-1263.jpg|thumb|[[w:Gmach Sądu Rejonowego w Fürth|Sąd rejonowy]]]]

Fürth w ogólnoniemieckiej statystyce od 2014 jest na pierwszym miejscu dla najbezpieczniejszego dużego miasta w Niemczech. Tutaj w przeliczeniu na liczbę mieszkańców dochodzi do najmniejszej liczby przestępstw.

Główna siedziba policji znajduje się w centrum: 
* '''Polizeiinspektion Fürth''', Kapellenstraße 10, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 759050

Główna siedziba sądu rejonowego znajduje się w centrum: 
* '''[[w:Gmach Sądu Rejonowego w Fürth|Amtsgericht Fürth]]''', Bäumenstrasse 32, 90762 Fürth. Tel.: +49 0911 74380

== Zdrowie ==
[[Plik:Klinikum Fürth Süd-Nord Juni 2019 1.jpg|thumb|Klinikum Fürth]]
Główna klinika komunalna, Klinikum Fürth, znajduje się blisko centrum po zachodniej stronie rzeki Regnitz. Przy klinice jest przystanek autobusowy, stacja metra oraz dworzec kolejowy, wszystkie nazwane Klinikum Fürth:
* '''Klinikum Fürth''', Jakob-Henle-Straße 1, 90766 Fürth. Tel.: +49 911 75800, Fax: +49 911 75801890.

W mieście jest dużo lekarzy ogólnych i specjalistów oraz aptek. Zawsze co najmniej jedna apteka ma dyżur nocny i przez weekend. 
* '''Hirsch-Apotheke''', Rudolf-Breitscheid-Straße 1, 90762 Fürth. Tel.: +49 911 774926, Fax: +49 911 7498233, email: info@hirsch-apotheke-fuerth.de. godziny otwarcia: Po, Wt, Cz 8.00 – 19.00, Sr + Pi 8.00 – 18.30, So 9.00 – 18.00. 
* '''Poppenreuther Apotheke''', Hans-Vogel-Str. 54, 90765 Fürth. Tel.: +911 21070385, Fax: +911 032124734085, email: popp-apo@email.de. godziny otwarcia: Po – So 8.00 – 20.00. 
* '''West Apotheke''', Komotauer Str. 45, 90766 Fürth. Tel.: +49 911 731854, Fax: +49 911 733669, email: info@west-apotheke-fuerth.de. godziny otwarcia: Po – Pi 8.30 – 18.00, So 8.00 – 13.00.

== Informacje turystyczne ==
* '''Tourist-Information''', Bahnhofplatz 2, 90762 Fürth. Po-Pi 10–18, So 10–13. Tel. +49 911 2395870.

== Przewodniki ==
* Jo Seuss: 111 Orte in Fürth &amp; Erlangen, die man gesehen haben muss. Emons Verlag, Okt. 2014, ISBN 978-3954514168,

== Gdzie dalej ==
=== Miasta ===
* [[Ansbach]] – średniowieczne miasto z barokową rezydencją Hohenzollernów
* [[Bamberg]] – gotyckie miasto biskupie – na liście UNESCO
* [[Cadolzburg]] – średniowieczne miasteczko z gotyckim zamkiem Hohenzollernów
* [[Erlangen]] – barokowe miasto uniwersyteckie
* [[Norymberga]] – średniowieczne miasto sąsiedzkie
* [[Würzburg]] – średniowieczne miasto biskupie z barokowym pałacem biskupim – na liście UNESCO
* [[Zirndorf]] – średniowieczne miasteczko z [https://www.playmobil-funpark.de Playmobil-Funpark]

=== Regiony ===
* [[Frankenhöhe]] – góry na zachodzie
* [[Steigerwald]] – góry na północnym zachodzie
* [[Fränkische Schweiz]] – góry na północnym wschodzie
* [[Hersbrucker Alb]] – góry na wschodzie
* [[Fränkische Alb]] – góry na południu
* [[Fränkisches Seenland]] – sztuczne pojezierze na południu

== Linki ==
* [https://www.fuerth.de Oficjalna strona miasta]
* [https://www.tourismus-fuerth.de Informacja turystyczna]
* [https://www.fuerthwiki.de FürthWiki]

{{Jest w|Środkowa Frankonia}}

[[Kategoria:Fürth‎| ]]</text>
      <sha1>55wj8lln2kkquumsouig505po4xraog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipodróże:GUS2Wiki</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16196</id>
    <revision>
      <id>156687</id>
      <parentid>156637</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T12:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexis Jazz</username>
        <id>9635</id>
      </contributor>
      <comment>Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]])</comment>
      <origin>156687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="lkxv7hocvhuaeqxd3450xt0zqqddg7c" xml:space="preserve">{{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}}
Poniższe dane są kopią z pamięci podręcznej. Ostatnia aktualizacja odbyła się o 2026-04-22T08:56:22Z. W pamięci podręcznej {{PLURAL:5000|znajduje|znajdują|znajduje}} się maksymalnie {{PLURAL:5000|jeden wynik|5000 wyniki|5000 wyników}}.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Gadżet !! data-sort-type=&quot;number&quot; | Liczba użytkowników !! data-sort-type=&quot;number&quot; | Użytkownicy aktywni
|-
|HotCat || 25 || 3
|-
|Navigation popups || 2 || 1
|-
|WikidataInfo || 15 || 0
|-
|heading-icons || 14 || 2
|-
|purge-tab || 8 || 1
|-
|replylinks || 14 || 2
|}
* [[Specjalna:Użycie gadżetów]]
* [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]]
&lt;!-- data in CSV format:
HotCat,25,3
Navigation popups,2,1
WikidataInfo,15,0
heading-icons,14,2
purge-tab,8,1
replylinks,14,2
--&gt;</text>
      <sha1>lkxv7hocvhuaeqxd3450xt0zqqddg7c</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>