Bandung

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bandung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345</id>
    <revision>
      <id>159589</id>
      <parentid>159586</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dojazd */</comment>
      <origin>159589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25070" sha1="jfx0o2z2huhffocdqojc3fucinrd76m" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]'', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>jfx0o2z2huhffocdqojc3fucinrd76m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159590</id>
      <parentid>159589</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T13:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Klimat */</comment>
      <origin>159590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26522" sha1="3had5bpjo4dgjfqr62uek79iyfjs3bl" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]'', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>3had5bpjo4dgjfqr62uek79iyfjs3bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159594</id>
      <parentid>159590</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Autobusem wahadłowym */</comment>
      <origin>159594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26523" sha1="5njqdtqs604haujivnaypl4ysazpyep" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>5njqdtqs604haujivnaypl4ysazpyep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159595</id>
      <parentid>159594</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Komunikacja */</comment>
      <origin>159595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41405" sha1="09v5bmu15xc06jycguv4sq0q3l1mli0" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>09v5bmu15xc06jycguv4sq0q3l1mli0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159596</id>
      <parentid>159595</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Warto zobaczyć */</comment>
      <origin>159596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48253" sha1="5nzom4bk3b5zsbmo48rzclrla7pdbny" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>5nzom4bk3b5zsbmo48rzclrla7pdbny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159597</id>
      <parentid>159596</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T10:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Najbliższe okolice */</comment>
      <origin>159597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50746" sha1="gath9sk081dsja9d39pltnpn65ssifg" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>gath9sk081dsja9d39pltnpn65ssifg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipodróże:Schematy artykułów/Schemat małego miasta (gotowy do użycia)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2226</id>
    <revision>
      <id>159588</id>
      <parentid>159475</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T12:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alan ffm</username>
        <id>23</id>
      </contributor>
      <origin>159588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="5n8yrr6va35rxuueerqo5k1i58j8282" xml:space="preserve">&lt;pre&gt;{{Top-banner}} &lt;!-- można wstawić zdjęcie-panoramę miejscowości, zalecane 2100x300 px --&gt;
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = &lt;!-- polskojęzyczna nazwa miejscowości --&gt;
 |nazwa oryginalna = &lt;!-- oryginalna pisownia nazwy miejscowości w miejscowym języku--&gt;
 |widok            = &lt;!-- zdjęcie/kolaż miejscowości; np. Warszawa_kolaż.jpg --&gt;
 |opis             = &lt;!-- opis co jest na zdjęciu --&gt;
 |herb             = &lt;!-- herb miejscowości, np. Herb_Warszawy.png--&gt;
 |mapa             = &lt;!-- położenie miejscowości na mapie państwa --&gt;
 |państwo          = &lt;!-- w jakim państwie jest miejscowości --&gt;
 |region           = &lt;!-- w jakiej jednostce podziału administracyjnego miejscowość się znajduje--&gt;
 |powierzchnia     = &lt;!-- pow. miejscowości bez km² --&gt;
 |wysokość         = &lt;!-- wysokość n.p.m. bez metrów--&gt;
 |lud              = &lt;!-- liczba mieszkańców --&gt;
 |prefiks          = &lt;!-- prefiks telefoniczny--&gt;
 |kod pocztowy     = 
 |www              = &lt;!-- oficjalna strona internetowa miasta --&gt;
}}
{{Mapframe |&lt;!-- szerokość geograficzna --&gt;|&lt;!-- długość geograficzna --&gt;|zoom=14|wysokość=400|szerokość=400}}
'''Nazwa miejscowości''' jest w [[Nazwa regionu]]. 
&lt;!-- Potocznym językiem z czego miejscowość jest znana, najważniejsze atrakcje lub co jest jej atutem turystycznym, zob. np. w artykule [[Singapur]]. --&gt;

== Charakterystyka ==
&lt;!-- Opis ogólny i szkice dot.: historii, położenia geograficznego, klimatu, kiedy jechać i jak się przygotować. --&gt;

=== Historia ===

=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Kiedy jechać ===

=== Przygotowania ===

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Pociągiem ===

=== Samochodem ===

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===

== Dzielnice ==

== Transport ==

== Warto zobaczyć ==
=== Wydarzenia ===

== Aktywny wypoczynek ==

== Praca i nauka ==

== Zakupy ==
&lt;!-- 
== Wyżywienie ==
=== Skromnie ===

=== Umiarkowanie ===

=== Wystawnie ===
--&gt;
== Rozrywka ==

== Noclegi ==
&lt;!-- 
=== Skromnie ===

=== Umiarkowanie ===

=== Ekskluzywnie ===

== Bezpieczeństwo ==
--&gt;
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

== Gdzie dalej ==
&lt;!-- Gdzie można udać się na 1-dniową wycieczkę (w pobliżu) i gdzie są w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, które mogą być następnym punktem podróży. --&gt;

{{Jest w|&lt;!-- w jakiej jest nadrzędnej jednostce podziału administracyjnego--&gt;}}
{{Geo||&lt;!-- Współrzędne geograficzne, szerokość i długość geograficzna --&gt;}}

[[Kategoria:&lt;!-- PAŃSTWO lub inna nadrzędna jednostka administracyjna--&gt;]]&lt;/pre&gt;

[[Kategoria:Pomoc]]</text>
      <sha1>5n8yrr6va35rxuueerqo5k1i58j8282</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Świat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5855</id>
    <revision>
      <id>159591</id>
      <parentid>157642</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/Świat/</comment>
      <origin>159591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="rr1q5lgk56ku082eofds1bi847xip9z" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' to '''Ziemia''' ({{łac.|Terra}}, {{k|la|Tellus}}; {{w języku|el|Γαῖα}}, trb. ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Podział Ziemi to najczęściej model 6- lub 7-kontynentalny, który składa się z państw.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Morza i oceany ==

== Klimaty na Ziemi ==

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>rr1q5lgk56ku082eofds1bi847xip9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159592</id>
      <parentid>159591</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T20:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/Ziemia/</comment>
      <origin>159592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="tn5nvjtk1xa2m2c2twfrroc14lj597c" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Podział Ziemi to najczęściej model 6- lub 7-kontynentalny, który składa się z państw.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Morza i oceany ==

== Klimaty na Ziemi ==

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>tn5nvjtk1xa2m2c2twfrroc14lj597c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liezen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9784</id>
    <revision>
      <id>159587</id>
      <parentid>159418</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T12:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alan ffm</username>
        <id>23</id>
      </contributor>
      <comment>Anulowano wersję [[Special:Diff/159418|159418]] autorstwa [[Special:Contributions/~2026-55733-79|~2026-55733-79]] ([[User talk:~2026-55733-79|dyskusja]])</comment>
      <origin>159587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="8kk30zptpdj8s8fggo22c5y8lheti2e" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa = Liezen
 |widok = Liezen_Kath_Pfarrkirche.JPG
 |herb = AUT_Liezen_COA.png
 |mapa = 
 |region = [[Styria]]
 |powierzchnia = 91,73
 |prefiks = +43 3612
 |www = https://www.liezen.at/
}}
'''Liezen''' – miasto powiatowe w [[Austria|Austrii]], w kraju związkowym [[Styria]], siedziba powiatu Liezen. 

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe porty lotnicze znajdują się w Salzburgu i Linzu.

=== Samochodem ===
Liezen jest ważnym węzłem drogowym. Znajduje się przy autostradzie Graz-Linz.

=== Koleją ===
W Liezen znajduje się stacja kolejowa. 

=== Autobusem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

==Noclegi==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Gdzie dalej ==

{{Jest w|Styria}}

[[Kategoria:Austria]]</text>
      <sha1>8kk30zptpdj8s8fggo22c5y8lheti2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koleją po Belgii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19269</id>
    <revision>
      <id>159593</id>
      <parentid>159539</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T09:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kolej miejska i tramwaje */</comment>
      <origin>159593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19865" sha1="p3xhns1926mfg77y3nnjdbxs4khmjnh" xml:space="preserve">{{Top-banner|Rail travel in Belgium banner 2.jpg}}
'''[[Belgia]]''' posiada jedną z najgęstszych sieci kolejowych na świecie. Podróż koleją po Belgii jest stosunkowo punktualna, szybka i częsta, co sprawia, że ​​podróż koleją po Belgii jest wygodnym sposobem na poruszanie się po dużej części kraju. Sieć kolejowa o długości ponad 3500 km (w tym 3 linie kolei dużych prędkości) oferuje doskonałą łączność i jest bardzo łatwa w obsłudze, nawet jak na standardy tego regionu.

== Charakterystyka ==
Pociągi w [[Belgia|Belgii]] obsługiwane są głównie przez '''[https://www.belgiantrain.be/en Belgijską Kolej Narodową]''', w skrócie '''SNCB''' po francusku, oraz '''NBMS''' po holendersku. W języku angielskim używane są obie nazwy (SNCB/NBMS), choć zazwyczaj pierwsza jest często używana w odniesieniu do pociągów kursujących wyłącznie w [[Walonia|Walonii]], a druga w odniesieniu do pociągów we [[Flandria|Flandrii]].

Belgia posiada ponad 3500 km torów, z czego ponad 3000 km jest zelektryfikowanych. Linie niezelektryfikowane ograniczają się do kilku małych linii regionalnych, takich jak [[Couvin]], [[Eeklo]] czy [[Ronse]]. Wszystkie konwencjonalne linie kolejowe korzystają z prądu stałego 3 kV, a linie dużych prędkości i niektóre nowsze zelektryfikowane linie bliżej Luksemburga korzystają z prądu przemiennego 25 kV.

== Język ==
Belgia stosuje dość nietypowe, rygorystyczne zasady dotyczące języków, jakimi mogą posługiwać się konduktorzy SNCB/NMBS; dotyczy to również oznakowania na stacjach. We [[Flandria|Flandrii]] komunikaty NMBS mogą być wygłaszane wyłącznie w języku [[Rozmówki niderlandzkie|niderlandzkim]], natomiast w [[Walonia|Walonii]] komunikaty SNCB – tylko po [[Rozmówki francuskie|francusku]] (na niewielkim obszarze niemieckojęzycznym używany jest również [[Rozmówki niemieckie|język niemiecki]]).

W [[Bruksela|Brukseli]] komunikaty są dwujęzyczne (w języku [[Rozmówki francuskie|francuskim]] i [[Rozmówki niderlandzkie|niderlandzkim]], przy czym kolejność zależy od języka ojczystego konduktora), a oznakowanie różni się w zależności od stacji: na stacji Noord/Nord jako pierwszy podawany jest język niderlandzki, na Midi/Zuid – francuski, a na stacji Centra(a)l kolejność ta zmienia się co roku. Istnieje jednak wyjątek dla pociągów jadących na [[Port lotniczy Bruksela|lotnisko Bruksela-Zaventem]] lub przez nie przejeżdżających – w ich przypadku komunikaty wygłaszane są w językach niderlandzkim, francuskim, angielskim i niemieckim (mimo że stacja ta znajduje się w całości na terenie Flandrii). Zasada ta dotyczy również pociągów międzynarodowych.

Poniżej przedstawiono wybrane, powszechnie używane terminy kolejowe oraz nazwy miejscowości.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Polski (pl) !! Niderlandzki (nl) !! Francuski (fr)
|-
| Pociąg || trein || train
|-
| &lt;abbr title=&quot;Tam, gdzie zatrzymuje się pociąg&quot;&gt;tor&lt;/abbr&gt;|| spoor || voie
|-
| &lt;abbr title=&quot;Gdzie czekasz na zatrzymanie się pociągu&quot;&gt;peron&lt;/abbr&gt; || perron || quai
|-
| Odjazd || vertrek || départ
|-
| Przyjazd || aankomst || arrivée
|-
| Opóźnienie || vertraging || retard
|-
| Stacja || station || gare
|-
| Stacja główna / central station || centraal station || gare centrale
|-
| Bruksela&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Bruxelles-Midi/Brussel-Zuid)&lt;/small&gt; || Brussel&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Brussel-Zuid)&lt;/small&gt; || Bruxelles&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Bruxelles-Midi)&lt;/small&gt;
|-
| Antwerpia || Antwerpen || Anvers
|-
| gandawa || Gent || Gand
|-
| Liège || Luik || Liège
|-
| Brugia || Brugge || Bruges
|}

== Trasy ==
=== Międzynarodowe ===
[[Belgia]] posiada dzienne połączenia kolejowe z [[Luksemburg]]iem, [[Holandia|Holandią]], [[Niemcy|Niemcami]], [[Francja|Francją]] i [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]], a także oferuje połączenia nocne z [[Austria|Austrią]] i [[Czechy|Czechami]].

Dwaj przewoźnicy obsługują pociągi sypialne kursujące do [[Belgia|Belgii]] – oba połączenia zaczynają się i kończą w [[Bruksela|Brukseli]]. Są to: [https://www.nightjet.com/en/reiseziele/belgien Nightjet] (należący do ÖBB), kursujący do/z [[Wiedeń|Wiednia]] przez [[Kolonia|Kolonię]] i [[Frankfurt nad Menem|Frankfurt]], oraz [https://www.europeansleeper.eu/ European Sleeper], kursujący do/z [[Praga|Pragi]] przez [[Berlin]]. Oba połączenia realizowane są trzy razy w tygodniu.

; Holandia
Główne połączenia z [[Holandia|Holandią]] prowadzą przez [[Antwerpia|Antwerpię]]. Należą do nich pociągi EuroCity, kursujące w stronę [[Rotterdam]]u, [[Port lotniczy Amsterdam-Schiphol|lotniska Schiphol]] oraz [[Amsterdam]]u. Połączenie EuroCity, obsługiwane przez belgijskiego przewoźnika NMBS/SNCB, zatrzymuje się w [[Breda|Bredzie]], a następnie kontynuuje trasę do [[Rotterdam]]u, [[Haga|Hagi]], [[Amsterdam]]u i [[Lelystad]]. Z kolei pociągi EuroCity obsługiwane przez holenderskie koleje NS zatrzymują się na tych samych stacjach co składy Eurostar; są jednak od nich tańsze, a jednocześnie szybsze niż standardowe połączenia EuroCity.

Do [[Holandia|Holandii]] kursują również pociągi regionalne. Linia S-32 łączy [[Puurs]] i [[Antwerpia|Antwerpię]] z [[Roosendaal]]em. W innej części kraju holenderski przewoźnik Arriva obsługuje trasę z [[Liège]] do [[Akwizgran]]u ([[Niemcy]]), biegnącą przez holenderskie miasta [[Maastricht]] i [[Heerlen]] (połączenie to znane jest jako Drielandentrein – „pociąg trzech krajów”). Na większości obszaru Brabancji połączenia kolejowe między [[Holandia|Holandią]] a [[Belgia|Belgią]] zostały zlikwidowane; zachowano jedynie linię towarową między [[Neerpelt]] a [[Weert]]. Choć prowadzone są rozmowy na temat przywrócenia na niej ruchu pasażerskiego, nic nie wskazuje na to, by połączenie to miało zostać uruchomione w najbliższym czasie.

; Francja
[[Paryż|Paryski]] dworzec Gare du Nord jest połączony z [[Bruksela|Brukselą]] za pośrednictwem pociągów Eurostar; trasy do [[Holandia|Holandii]] prowadzą przez [[Antwerpia|Antwerpię]], a połączenia z [[Niemcy|Niemcami]] – przez [[Liège]]. Podróż między [[Paryż]]em a [[Bruksela|Brukselą]] szybką koleją trwa około 80 minut. Na trasie [[Bruksela]]–[[Paryż]] kursują również pociągi niskokosztowego przewoźnika Ouigo, zatrzymujące się w [[Mons]].

Pociągi TGV nie oferują bezpośrednich połączeń z samym [[Paryż]]em, zapewniają natomiast dojazd do wielu innych miast we [[Francja|Francji]], takich jak [[Strasburg]], [[Marsylia]], [[Lyon]], [[Perpignan]] (w kierunku południowym: piątki i soboty; w kierunku północnym: soboty i niedziele), [[Nantes]] czy [[Rennes]].

Regionalne pociągi IC łączą również [[Lille]] i [[Maubeuge]] z pozostałą częścią belgijskiej sieci kolejowej.

W przypadku pociągów IC rezerwacja miejsc nie jest wymagana, natomiast na wszystkich pozostałych trasach obsługiwanych przez szybkie pociągi z [[Francja|Francji]] jest ona obowiązkowa (lub wliczona w cenę biletu).

; Niemcy
[[Plik:Brussels South 2024 02.jpg|thumb|300px|Pociąg ICE przewoźnika DB zbliżający się do stacji Bruxelles-Midi.]]
Bezpośrednie połączenia kolejowe obsługiwane przez pociągi ICE łączą [[Belgia|Belgię]] z zachodnimi [[Niemcy|Niemcami]]. Szybkie pociągi ICE kursują z [[Bruksela|Brukseli]] przez [[Liège]] do [[Kolonia|Kolonii]] (podróż trwa około 2 godzin), a następnie kontynuują trasę do [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu]]. [[Liège]] jest również połączone z [[Akwizgran]]em i [[Kolonia|Kolonią]] za pomocą regionalnych pociągów RE, które stanowią tańszą, choć wolniejszą alternatywę. Rezerwacja miejsc w pociągach ICE jest opcjonalna, jednak zaleca się ją w okresie letnim, gdy natężenie ruchu jest większe.

; Luksemburg
Pociągi kategorii IC kursują co godzinę na trasie z [[Bruksela|Brukseli]] do [[Luksemburg (miasto)|Luksemburga]] (przez [[Namur]] i [[Arlon]]), a podróż trwa od 2 godzin i 50 minut do 3 godzin i 20 minut. Połączenia te są w praktyce traktowane jak przewozy krajowe, dlatego nie wymagają rezerwacji miejsc. Warto pamiętać, że transport publiczny na terenie [[Luksemburg]]a jest bezpłatny, jednak na odcinku przebiegającym przez [[Belgia|Belgię]] obowiązują belgijskie taryfy.

; Wielka Brytania
Pociągi [https://www.eurostar.com/rw-en Eurostar] zatrzymują się na stacji Bruxelles-Midi/Brussel-Zuid na trasie [[Londyn]] – [[Bruksela]]/[[Amsterdam]]. Podróż z londyńskiego dworca St Pancras International trwa około 2 godzin, jednak przed odjazdem należy doliczyć dodatkową godzinę na dopełnienie formalności granicznych. Wszystkie miejsca są numerowane (wymagana rezerwacja); warto dokonać jej z wyprzedzeniem (lub skorzystać z oferty [https://snap.eurostar.com/rw-en Eurostar Snap]), aby uzyskać niższe ceny biletów. Na trasie [[Londyn]] – [[Bruksela]] kursuje około 9 pociągów dziennie, a jeszcze więcej połączeń obsługuje trasę z/do [[Amsterdam]]u.

Od grudnia 2026 roku stacja Antwerpen Centraal zostanie włączona do trasy [[Londyn]] – [[Amsterdam]], jednak wyłącznie w kierunku [[Amsterdam]]u.

=== Krajowe ===
[[Plik:Belgium railroad map.svg|thumb|350px|Mapa belgijskiej sieci kolejowej]]
W Belgii istnieje kilka rodzajów pociągów krajowych.

* '''IC''' (intercity) – to główne połączenia dalekobieżne, kursujące w takcie godzinnym. Pociągi typu '''ICT''' pełnią podobną funkcję, lecz są zazwyczaj ukierunkowane na obsługę ruchu turystycznego.
* '''S''' (pociągi podmiejskie) – to połączenia lokalne obsługujące obszar w promieniu 30 km od [[Antwerpia|Antwerpii]], [[Bruksela|Brukseli]], [[Charleroi]], [[Liège]] i [[Gandawa|Gandawy]]. Odpowiadają one systemom typu S-Bahn w krajach niemieckojęzycznych lub francuskiemu systemowi RER.
* '''L''' (pociągi lokalne/osobowe) – zatrzymują się na wszystkich stacjach na głównych liniach oraz na liniach bocznych. Na tych drugich bywają często jedynym dostępnym rodzajem połączenia, a przy mniejszym popycie kursują co dwie lub cztery godziny.
* '''P''' (pociągi w godzinach szczytu) – uruchamiane są w odpowiedzi na zwiększone zapotrzebowanie osób dojeżdżających do pracy lub szkoły, dlatego nie kursują według stałego, regularnego rozkładu. Jeżdżą w dni powszednie w kierunku dużych miast, obsługując po drodze wybrane stacje pośrednie. Niektóre z nich kursują również w weekendy, głównie z myślą o studentach wracających z weekendowych wyjazdów.
W praktyce rozróżnienie między typami pociągów ma dla pasażerów mniejsze znaczenie niż w niektórych innych krajach (zwłaszcza w [[Niemcy|Niemczech]]), ponieważ ceny biletów są zazwyczaj takie same niezależnie od rodzaju połączenia. Jeśli masz wybór, korzystaj z szybszych pociągów (IC), natomiast pociągi typu L i S wybieraj na krótsze trasy, prowadzące do mniejszych stacji.

Większość podróży kolejowych wewnątrz [[Belgia|Belgii]] jest krótka: do większości dużych miast można dojechać z [[Bruksela|Brukseli]] w mniej niż godzinę, a nawet przejazd przez cały kraj rzadko przekracza dwie godziny. Sieć kolejowa jest bardzo dobrze skomunikowana – większość linii zbiega się na stacji '''[[Bruxelles-Midi/Brussel-Zuid]]'''. Istnieje jednak również wiele bezpośrednich połączeń między dużymi miastami (takimi jak [[Antwerpia]], [[Gandawa]], [[Liège]] czy [[Charleroi]]), które omijają stolicę. Przesiadki są zazwyczaj bezproblemowe, a rozkłady jazdy często skonstruowano tak, aby czas oczekiwania na kolejny pociąg był jak najkrótszy. Pociągi kategorii IC kursują w systemie taktowym – niemal wszystkie połączenia realizowane są co godzinę, w równych 60-minutowych odstępach (oznacza to, że minuta odjazdu pozostaje niezmienna: jeśli pociąg z danej miejscowości odjeżdża o 07:23, to każdy kolejny pociąg IC w ciągu dnia również będzie odjeżdżał o tej samej porze, tj. w 23. minucie godziny). Na niektórych trasach pociągi mogą kursować częściej, jednak stały odstęp czasowy zostaje zachowany.

=== Kolej miejska i tramwaje ===
[[Plik:TEC Charleroi BN 7409 renovée M5.jpg|thumb|300px|Lekkie metro w Charleroi na właściwych torachs]]
Pociągi podmiejskie (''pociągi S'') są obsługiwane przez SNCB/NMBS i dlatego są omówione w sekcji [[#Krajowe|§ Krajowej]] powyżej.

Belgia ma tylko jeden w pełni sprawny system metra – [[Bruksela#Komunikacja|metro w Brukseli]]. To solidny system metra składający się z 3 linii (zamaskowanych jako 4), obejmujący większość wewnętrznej części [[Bruksela|Brukseli]]. Większość metra znajduje się pod ziemią, ale istnieją odcinki na obrzeżach sieci metra nad ziemią. Resztę miasta łączą tramwaje o długości ponad 145 km.

[[Charleroi]] ma lekkie metro – czyli system działający pod ziemią w centrum miasta oraz lekką linię kolejową na obrzeżach. Ze względu na wieloletnią skomplikowaną belgijską politykę i problemy z finansowaniem system lekkiego metra w [[Charleroi]] jest być może niesławnie znany z opuszczonych linii, w tym M5, która została „ukończona, ale nigdy nie otwarta”, która od 2026 nadal pozostaje opuszczona.

[[Antwerpia]] posiada również rozbudowaną sieć tramwajową o długości około 88 km oraz mały system „premetro” składający się z 8 stacji. Tramwaje są również głównym środkiem transportu w [[Gandawa|Gandawie]], chociaż sieć w [[Gandawa|Gandawie]] jest znacznie mniejsza.

[[Liège]] wcześniej nie miało żadnej formy kolei miejskiej z wyjątkiem pociągów SNCB S, odkąd zburzono starą sieć tramwajową. Jednak w 2025 [[Liège]] otworzyło swoją pierwszą linię kolei miejskiej o długości 11 km.

Być może dość nietypowo, [[Belgia]] ma także tramwaj przybrzeżny, którego linia rozciąga się na 68 km. Przez dziesięciolecia była to najdłuższa linia tramwajowa na świecie, ale straciła ona swoje miejsce na rzecz linii A metra w [[Los Angeles]].

== Bilety ==
[[Plik:NMBS Ticketautomaat in Station Sint-Niklaas.jpg|thumb|300px|Automat biletowy na stacji Sint-Niklaas.]]
W systemie przewozów kolejowych SNCB/NMBS obowiązuje zasada uczciwości pasażerów – podobnie jak w krajach niemieckojęzycznych, a inaczej niż w [[Holandia|Holandii]]. Z wyjątkiem [[Port lotniczy Bruksela|stacji Brussels Airport-Zaventem]], wszystkie przejścia są otwarte i nie trzeba posiadać biletu, aby wejść na peron lub teren stacji. Natomiast w przypadku sieci STIB-MIVB w [[Bruksela|Brukseli]] (w tym brukselskiego metra) obowiązuje system opłat za przejazd, a w metrze zainstalowano bramki biletowe.

Standardowe ceny biletów kolejowych w [[Belgia|Belgii]] są niskie w porównaniu z [[Niemcy|Niemcami]], [[Wielka Brytania|Wielką Brytanią]] czy [[Holandia|Holandią]]; nie ma również możliwości rezerwacji miejsc siedzących. W przypadku najdłuższych tras krajowych (stan na listopad 2025) cena biletu w 2. klasie nie przekracza 14 euro (przy zakupie w taryfie '''Train+'''). Dla osób młodych oraz seniorów maksymalna cena w tej samej taryfie wynosi 5,50 euro. Bilet w 1. klasie kosztuje o 50% więcej. W godzinach szczytu pociągi bywają bardzo zatłoczone, więc w takich sytuacjach bilet w 1. klasie może okazać się niezbędny, aby znaleźć wolne miejsce siedzące. Na stacjach kolejowych za bilety można zapłacić gotówką lub kartą płatniczą. W weekendy standardowe bilety są o 30% tańsze. Z kolei dla osób młodych i seniorów bilety są zawsze o 40% tańsze.

Większość biletów wystawiana jest na konkretną trasę i określony dzień, co oznacza, że ​​w wybranym dniu można skorzystać z dowolnego połączenia. Po wejściu do pociągu nie jest wymagane dodatkowe kasowanie ani aktywacja biletu.

Bilety można kupić oraz zaplanować podróż na cztery sposoby:

* poprzez [https://www.belgiantrain.be/en/buy/tickets/search stronę internetową SNCB];
* za pośrednictwem [https://www.belgiantrain.be/en/travel-info/prepare-for-your-journey/use-the-sncb-app aplikacji SNCB];
* w automatach biletowych (lub w kasach) – automaty znajdują się na niemal każdej większej stacji;
Obecnie (stan po 1 lipca 2026) zakup biletu u obsługi pociągu nie jest już możliwy; za wejście do pociągu bez ważnego biletu grozi kara w wysokości 500 euro. Informacje na temat procedury wsiadania do pociągu na mniejszych stacjach – gdzie może brakować automatu biletowego lub może on być niesprawny – można znaleźć na [https://www.belgiantrain.be/en/news/end-of-on-board-fare stronie internetowej SNCB].

Płatności można dokonywać gotówką lub kartą płatniczą. Za pośrednictwem strony internetowej lub aplikacji dostępna jest również płatność przez PayPal. Płatności zbliżeniowe są akceptowane na większości stacji kolejowych oraz w niektórych automatach biletowych. W automatach biletowych płatność gotówką możliwa jest wyłącznie przy użyciu monet – banknoty nie są przyjmowane. Brak ważnego biletu może skutkować nałożeniem kary w wysokości do 225 EUR.

Po reformie systemu taryfowego wycofano '''bilety wieloprzejazdowe''' oraz specjalne taryfy dla młodzieży i seniorów. Zastąpiono je ofertą '''Train+'''. Bilet Train+ można wykupić w wariancie miesięcznym (ważnym przez 30 dni). Według stanu na listopad 2025 r. kosztuje on 6 EUR (cena standardowa) lub 4 EUR (cena ulgowa). Zniżka przysługuje osobom młodym (do 25. roku życia) oraz seniorom (od 65. roku życia). Posiadanie biletu Train+ uprawnia do zniżki w wysokości 40% na bilety jednorazowe w godzinach poza szczytem w dni powszednie; w weekendy oraz święta zniżka jest jeszcze wyższa. Maksymalna cena za przejazd w drugiej klasie wynosi wówczas odpowiednio 14 EUR lub 5,50 EUR.

Jeśli wybierasz się na konkretne wydarzenie lub koncert, sprawdź, czy koszt podróży pociągiem nie jest już wliczony w cenę biletu wstępu. W przypadku niektórych dużych festiwali i koncertów – takich jak Rock Werchter, Pukkelpop czy I Love Techno – przejazd pociągiem jest zawarty w cenie wejściówki. Planując wizytę w miejscach takich jak parki rozrywki czy muzea, warto zapytać o ofertę '''[https://www.belgiantrain.be/en/leisure B-Excursions]'''. Pozwala ona na zakup biletu wstępu oraz biletu kolejowego w ramach jednej transakcji na stacji. Jest to rozwiązanie bardzo korzystne cenowo: zazwyczaj płacisz cenę biletu wstępu powiększoną jedynie o 4–5 EUR za przejazd. Szczegółowych informacji na ten temat udzieli pracownik w kasie biletowej.

=== Karnety kolejowe ===
Bilety Interrail są ważne we wszystkich pociągach SNCB. Obejmuje to pociągi S kursujące w różnych belgijskich miastach. Karta One Country Pass nie jest dostępna w przypadku Belgii; zamiast tego musisz zaopatrzyć się w kartę Benelux Pass, która obejmuje również pociągi w Holandii i Luksemburgu.

Bilet Interrail jest również ważny w pociągach SNCF, Eurostar, DB i NS kursujących na terenie Belgii. Jednak w przypadku dwóch pierwszych zawsze konieczna będzie rezerwacja. Mogą i sprzedają się posiadaczom karnetów.

Bilety Interrail nie obowiązują w systemach kolei miejskiej – dotyczy to:

* wszystkie systemy tramwajowe, w tym belgijski tramwaj przybrzeżny;
* Metro w Brukseli;
* Lekkie metro Charleroi;
* Premetro w Antwerpii.

=== Dodatek do lotniska w Brukseli ===
Jeśli wsiadasz lub wysiadasz z lotniska Bruksela–Zaventem, musisz zapłacić [https://www.interrail.com/en/plan-your-trip/reservations/trains-with-additional-supplements#1788534609119715 dodatek Diabolo] w wysokości 7,10 euro, niezależnie od tego, czy podróżujesz w 1., czy 2. klasie. Dodatek można kupić w automatach lub za pośrednictwem aplikacji SNCB.

{{użyteczny}}

{{Jest w|Koleją po Europie}}

[[Kategoria:Belgia]]</text>
      <sha1>p3xhns1926mfg77y3nnjdbxs4khmjnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EuroVelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19277</id>
    <revision>
      <id>159598</id>
      <parentid>157505</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T11:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <origin>159598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14924" sha1="tjz18lmf9cii7d5s7gb2mgsd1vcfta8" xml:space="preserve">'''EuroVelo''' – sieć długodystansowych [[Turystyka rowerowa|tras rowerowych]] w [[Europa|Europie]], obejmująca 17 szlaków łączących większość kontynentu. Docelowo sieć ma liczyć ponad 90 000 km, a jej rozwinięte odcinki obejmują ponad 45 000 km. Trasy koordynuje Europejska Federacja Cyklistów we współpracy z krajami, przez które przebiegają.

Szlaki EuroVelo są używane zarówno przez turystów rowerowych, jak i przez osoby dojeżdżające rowerem. Popularne odcinki, zwłaszcza w sezonie letnim, mogą być ruchliwe.

== Informacje ==
[[Plik:EV0-Logo.svg|thumb|100px|Logo EuroVelo używane w niektórych kontekstach]]

W Europie kontrole graniczne są ograniczone w wielu krajach, ale standard infrastruktury rowerowej, oznakowanie tras i przepisy dla rowerzystów różnią się między państwami. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny przebieg odcinka, stan oznakowania, możliwość przewozu roweru koleją oraz ewentualne przeprawy promowe.

Oficjalna strona EuroVelo udostępnia ślady GPS. Trasy można też oglądać na mapach rowerowych, m.in. w OpenCycleMap, razem z innymi europejskimi szlakami rowerowymi.

== Trasy ==
[[Plik:EuroVelo Routes 2020.svg|thumb|425px|Mapa tras rowerowych EuroVelo]]

Sieć obejmuje 17 tras. Numery nieparzyste oznaczają zasadniczo kierunek północ–południe, a numery parzyste kierunek zachód–wschód. Dlatego numeracja dochodzi do 19, mimo że tras jest 17.

=== Trasy północ–południe ===
* '''EV1 – Szlak Wybrzeża Atlantyckiego''' ([https://en.eurovelo.com/ev1 Atlantic Coast Route]), ok. 10 650 km: [[Nordkapp]] – wybrzeże Norwegii – [[Bergen]] – [[Szkocja]] – [[Irlandia]] – [[Francja]] – [[Hiszpania]] – [[Portugalia]].
* '''EV3 – Szlak Pielgrzymów''' ([https://en.eurovelo.com/ev3 Pilgrims Route]), ok. 5650 km: [[Trondheim]] – [[Hamburg]] – [[Akwizgran]] – [[Paryż]] – [[Bordeaux]] – [[Santiago de Compostela]].
* '''EV5 – Via Romea Francigena''' ([https://en.eurovelo.com/ev5 Via Romea (Francigena)]), ok. 3250 km: [[Londyn]] – [[Bruksela]] – [[Luksemburg]] – [[Strasburg]] – [[Bazylea]] – [[Mediolan]] – [[Rzym]] – [[Brindisi]].
* '''EV7 – Szlak Słońca''' ([https://en.eurovelo.com/ev7 Sun Route]), ok. 7650 km: [[Nordkapp]] – [[Kopenhaga]] – [[Berlin]] – [[Praga]] – [[Salzburg]] – [[Bolonia]] – [[Rzym]] – [[Sycylia]] – [[Malta]].
* '''EV9 – Szlak Bałtyk–Adriatyk''' ([https://en.eurovelo.com/ev9 Baltic–Adriatic]), ok. 2050 km: [[Gdańsk]] – [[Poznań]] – [[Ołomuniec]] – [[Brno]] – [[Wiedeń]] – [[Maribor]] – [[Lublana]] – [[Triest]] – [[Pula]].
* '''[[EuroVelo 11 — Szlak Europy Wschodniej|EV11 – Szlak Europy Wschodniej]]''' ([https://en.eurovelo.com/ev11 East Europe Route]), ok. 6750 km: [[Nordkapp]] – [[Helsinki]] – [[Tallinn]] – [[Wilno]] – [[Warszawa]] – [[Kraków]] – [[Koszyce]] – [[Belgrad]] – [[Skopje]] – [[Ateny]].
* '''EV13 – Szlak Żelaznej Kurtyny''' ([https://en.eurovelo.com/ev13 Iron Curtain Trail]), ok. 10 600 km: od Morza Barentsa do rejonu Morza Czarnego, wzdłuż dawnej granicy dzielącej Europę w okresie zimnej wojny.
* '''EV15 – Szlak Renu''' ([https://en.eurovelo.com/ev15 Rhine Cycle Route]), ok. 1450 km: [[Andermatt]] – [[Bazylea]] – [[Strasburg]] – [[Moguncja]] – [[Koblencja]] – [[Kolonia]] – [[Düsseldorf]] – [[Rotterdam]].
* '''EV17 – Szlak Rodanu''' ([https://en.eurovelo.com/ev17 Rhone Cycle Route]), ok. 1000 km: [[Andermatt]] – [[Lozanna]] – [[Genewa]] – [[Lyon]] – [[Awinion]] – [[Montpellier]] – [[Marsylia]].
* '''EV19 – Szlak Mozy''' ([https://en.eurovelo.com/ev19 Meuse Cycle Route]), ok. 1050 km: [[Langres]] – [[Verdun]] – [[Charleville-Mézières]] – [[Namur]] – [[Roermond]] – Den Bosch – delta Renu i Mozy – [[Morze Północne]].

=== Trasy zachód–wschód ===
* '''EV2 – Szlak Stolic''' ([https://en.eurovelo.com/ev2 Capitals Route]), ok. 5050 km: [[Galway]] – [[Dublin]] – [[Londyn]] – [[Haga]] – [[Berlin]] – [[Poznań]] – [[Warszawa]] – [[Mińsk]] – [[Moskwa]].
* '''[[EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej|EV4 – Szlak Europy Środkowej]]''' ([https://en.eurovelo.com/ev4 Central Europe Route]), ok. 5050 km: [[Roscoff]] – [[Le Havre]] – [[Calais]] – [[Akwizgran]] – [[Frankfurt nad Menem]] – [[Praga]] – [[Brno]] – [[Kraków]] – [[Lwów]] – [[Kijów]].
* '''EV6 – Atlantyk–Morze Czarne''' ([https://en.eurovelo.com/ev6 Atlantic–Black Sea]), ok. 4700 km: [[Nantes]] – [[Tours]] – [[Bazylea]] – [[Passau]] – [[Wiedeń]] – [[Bratysława]] – [[Budapeszt]] – [[Belgrad]] – [[Bukareszt]] – [[Konstanca]]. Trasa obejmuje m.in. popularny [[Dunaj|szlak rowerowy nad Dunajem]].
* '''EV8 – Szlak Śródziemnomorski''' ([https://en.eurovelo.com/ev8 Mediterranean Route]), ok. 7350 km: [[Kadyks]] – [[Malaga]] – [[Walencja]] – [[Barcelona]] – [[Monako]] – [[Wenecja]] – [[Triest]] – [[Rijeka]] – [[Split]] – [[Dubrownik]] – [[Tirana]] – [[Patras]] – [[Ateny]] – [[Izmir]] – [[Cypr]].
* '''EV14 – Wody Europy Środkowej''' ([https://en.eurovelo.com/ev14 Waters of Central Europe]), ok. 1150 km: [[Zell am See]] – [[Graz]] – [[Zalaegerszeg]] – [[Veszprém]] – [[Budapeszt]] – [[Debreczyn]].

=== Pętle ===
* '''[[EuroVelo 10 — Bałtycki Szlak Rowerowy|EV10 – Bałtycki Szlak Rowerowy]]''' ([https://en.eurovelo.com/ev10 Baltic Sea Cycle Route]), ok. 9100 km: pętla wokół [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], przez m.in. [[Finlandia|Finlandię]], [[Szwecja|Szwecję]], [[Dania|Danię]], [[Niemcy]], [[Polska|Polskę]], [[Litwa|Litwę]], [[Łotwa|Łotwę]] i [[Estonia|Estonię]].
* '''EV12 – Szlak Rowerowy Morza Północnego''' ([https://en.eurovelo.com/ev12 North Sea Cycle Route]), ok. 7250 km: pętla wokół [[Morze Północne|Morza Północnego]], przez m.in. [[Norwegia|Norwegię]], [[Szwecja|Szwecję]], [[Dania|Danię]], [[Niemcy]], [[Holandia|Holandię]], [[Belgia|Belgię]], [[Francja|Francję]] i [[Wielka Brytania|Wielką Brytanię]].

== Główne punkty tras EuroVelo ==
:''Kolory w tabeli: zielony – trasy północ–południe; niebieski – trasy zachód–wschód; czerwony – pętle.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Trasy EuroVelo
|-
! Numer
! Nazwa
! Wybrane punkty na trasie
! Kraje
! Długość
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV1
| [https://en.eurovelo.com/ev1 Szlak Wybrzeża Atlantyckiego]
| [[Nordkapp]] – wybrzeże Norwegii – [[Trondheim]] – [[Bergen]] – [[Aberdeen]] – [[Inverness]] – [[Glasgow]] – [[Belfast]] – [[Galway]] – [[Cork]] – [[Bristol]] – [[Plymouth]] – [[Roscoff]] – [[Nantes]] – [[La Rochelle]] – [[Burgos]] – [[Salamanka]] – [[Sagres]]
| [[Norwegia]], [[Wielka Brytania]], [[Irlandia]], [[Francja]], [[Hiszpania]], [[Portugalia]]
| ok. 10 650 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddddff;&quot;
! EV2
| [https://en.eurovelo.com/ev2 Szlak Stolic]
| [[Galway]] – [[Dublin]] – [[Holyhead]] – [[Bristol]] – [[Londyn]] – [[Harwich]] – [[Rotterdam]] – [[Haga]] – [[Münster]] – [[Berlin]] – [[Poznań]] – [[Warszawa]] – [[Mińsk]] – [[Moskwa]]
| [[Irlandia]], [[Wielka Brytania]], [[Holandia]], [[Niemcy]], [[Polska]], [[Białoruś]], [[Rosja]]
| ok. 5050 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV3
| [https://en.eurovelo.com/ev3 Szlak Pielgrzymów]
| [[Trondheim]] – [[Oslo]] – [[Göteborg]] – [[Odense]] – [[Hamburg]] – [[Münster]] – [[Akwizgran]] – [[Namur]] – [[Paryż]] – [[Orlean]] – [[Tours]] – [[Bordeaux]] – [[Burgos]] – [[León]] – [[Santiago de Compostela]]
| [[Norwegia]], [[Szwecja]], [[Dania]], [[Niemcy]], [[Belgia]], [[Francja]], [[Hiszpania]]
| ok. 5650 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddddff;&quot;
! [[EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej|EV4]]
| [https://en.eurovelo.com/ev4 Szlak Europy Środkowej]
| [[Roscoff]] – wybrzeże Atlantyku we Francji – [[Le Havre]] – [[Calais]] – [[Akwizgran]] – [[Bonn]] – [[Frankfurt nad Menem]] – [[Praga]] – [[Brno]] – [[Kraków]] – [[Lwów]] – [[Kijów]]
| [[Francja]], [[Belgia]], [[Holandia]], [[Niemcy]], [[Czechy]], [[Polska]], [[Ukraina]]
| ok. 5050 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV5
| [https://en.eurovelo.com/ev5 Via Romea Francigena]
| [[Londyn]] – [[Canterbury]] – [[Calais]] – [[Bruksela]] – [[Namur]] – [[Luksemburg]] – [[Saarbrücken]] – [[Strasburg]] – [[Bazylea]] – [[Lucerna]] – [[Mediolan]] – [[Florencja]] – [[Rzym]] – [[Brindisi]]
| [[Wielka Brytania]], [[Francja]], [[Belgia]], [[Luksemburg]], [[Niemcy]], [[Szwajcaria]], [[Włochy]]
| ok. 3250 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddddff;&quot;
! EV6
| [https://en.eurovelo.com/ev6 Atlantyk–Morze Czarne]
| [[Nantes]] – [[Tours]] – [[Orlean]] – [[Nevers]] – [[Chalon-sur-Saône]] – [[Bazylea]] – [[Passau]] – [[Linz]] – [[Wiedeń]] – [[Bratysława]] – [[Budapeszt]] – [[Belgrad]] – [[Bukareszt]] – [[Konstanca]]
| [[Francja]], [[Szwajcaria]], [[Niemcy]], [[Austria]], [[Słowacja]], [[Węgry]], [[Chorwacja]], [[Serbia]], [[Rumunia]], [[Bułgaria]]
| ok. 4700 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV7
| [https://en.eurovelo.com/ev7 Szlak Słońca]
| [[Nordkapp]] – [[Haparanda]] – [[Sundsvall]] – środkowa Szwecja – [[Kopenhaga]] – [[Gedser]] – [[Rostock]] – [[Berlin]] – [[Praga]] – [[Linz]] – [[Salzburg]] – [[Mantua]] – [[Bolonia]] – [[Florencja]] – [[Rzym]] – [[Neapol]] – [[Sycylia]] – [[Malta]]
| [[Norwegia]], [[Finlandia]], [[Szwecja]], [[Dania]], [[Niemcy]], [[Czechy]], [[Austria]], [[Włochy]], [[Malta]]
| ok. 7650 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddddff;&quot;
! EV8
| [https://en.eurovelo.com/ev8 Szlak Śródziemnomorski]
| [[Kadyks]] – [[Malaga]] – [[Almería]] – [[Walencja]] – [[Barcelona]] – [[Monako]] – [[Wenecja]] – [[Triest]] – [[Rijeka]] – [[Split]] – [[Dubrownik]] – [[Tirana]] – [[Patras]] – [[Ateny]] – [[Izmir]] – [[Nikozja]]
| [[Hiszpania]], [[Francja]], [[Monako]], [[Włochy]], [[Słowenia]], [[Chorwacja]], [[Czarnogóra]], [[Albania]], [[Grecja]], [[Turcja]], [[Cypr]]
| ok. 7350 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV9
| [https://en.eurovelo.com/ev9 Szlak Bałtyk–Adriatyk]
| [[Gdańsk]] – [[Poznań]] – [[Ołomuniec]] – [[Brno]] – [[Wiedeń]] – [[Maribor]] – [[Lublana]] – [[Triest]] – [[Pula]]
| [[Polska]], [[Czechy]], [[Austria]], [[Słowenia]], [[Włochy]], [[Chorwacja]]
| ok. 2050 km
|- style=&quot;color:black; background:#ffdddd;&quot;
! [[EuroVelo 10 — Bałtycki Szlak Rowerowy|EV10]]
| [https://en.eurovelo.com/ev10 Bałtycki Szlak Rowerowy]
| [[Helsinki]] – [[Turku]] – [[Vaasa]] – [[Oulu]] – [[Haparanda]] – [[Sundsvall]] – [[Sztokholm]] – [[Ystad]] – [[Malmö]] – [[Kopenhaga]] – [[Odense]] – [[Rostock]] – [[Gdańsk]] – [[Kłajpeda]] – [[Ryga]] – [[Tallinn]]
| [[Finlandia]], [[Szwecja]], [[Dania]], [[Niemcy]], [[Polska]], [[Litwa]], [[Łotwa]], [[Estonia]]
| ok. 9100 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! [[EuroVelo 11 — Szlak Europy Wschodniej|EV11]]
| [https://en.eurovelo.com/ev11 Szlak Europy Wschodniej]
| [[Nordkapp]] – fińskie pojezierza – [[Helsinki]] – [[Tallinn]] – [[Tartu]] – [[Wilno]] – [[Warszawa]] – [[Kraków]] – [[Koszyce]] – [[Segedyn]] – [[Belgrad]] – [[Skopje]] – [[Saloniki]] – [[Ateny]]
| [[Norwegia]], [[Finlandia]], [[Estonia]], [[Łotwa]], [[Litwa]], [[Polska]], [[Słowacja]], [[Węgry]], [[Serbia]], [[Macedonia Północna]], [[Grecja]]
| ok. 6750 km
|- style=&quot;color:black; background:#ffdddd;&quot;
! EV12
| [https://en.eurovelo.com/ev12 Szlak Rowerowy Morza Północnego]
| [[Bergen]] – [[Stavanger]] – [[Kristiansand]] – [[Göteborg]] – [[Frederikshavn]] – [[Esbjerg]] – [[Hamburg]] – [[Haga]] – [[Rotterdam]] – [[Harwich]] – [[Edynburg]] – [[Aberdeen]] – [[Inverness]] – [[Orkady]] – [[Szetlandy]]
| [[Norwegia]], [[Szwecja]], [[Dania]], [[Niemcy]], [[Holandia]], [[Belgia]], [[Francja]], [[Wielka Brytania]]
| ok. 7250 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV13
| [https://en.eurovelo.com/ev13 Szlak Żelaznej Kurtyny]
| [[Kirkenes]] – północna Finlandia – [[Tallinn]] – [[Ryga]] – [[Kłajpeda]] – [[Gdańsk]] – [[Rostock]] – pogranicze niemiecko-czeskie – [[Bratysława]] – [[Szeged]] – [[Belgrad]] – pogranicze bałkańskie – [[Edirne]] – rejon Morza Czarnego
| [[Norwegia]], [[Finlandia]], [[Rosja]], [[Estonia]], [[Łotwa]], [[Litwa]], [[Polska]], [[Niemcy]], [[Czechy]], [[Austria]], [[Słowacja]], [[Węgry]], [[Słowenia]], [[Chorwacja]], [[Serbia]], [[Rumunia]], [[Bułgaria]], [[Macedonia Północna]], [[Grecja]], [[Turcja]]
| ok. 10 600 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddddff;&quot;
! EV14
| [https://en.eurovelo.com/ev14 Wody Europy Środkowej]
| [[Zell am See]] – [[Bischofshofen]] – [[Liezen]] – [[Graz]] – [[Zalaegerszeg]] – [[Veszprém]] – [[Székesfehérvár]] – [[Budapeszt]] – [[Debreczyn]]
| [[Austria]], [[Węgry]]
| ok. 1150 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV15
| [https://en.eurovelo.com/ev15 Szlak Renu]
| [[Andermatt]] – [[Chur]] – [[Schaffhausen]] – [[Bazylea]] – [[Strasburg]] – [[Karlsruhe]] – [[Moguncja]] – [[Koblencja]] – [[Bonn]] – [[Kolonia]] – [[Düsseldorf]] – [[Duisburg]] – [[Arnhem]] – [[Utrecht]] – [[Rotterdam]]
| [[Szwajcaria]], [[Liechtenstein]], [[Austria]], [[Niemcy]], [[Francja]], [[Holandia]]
| ok. 1450 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV17
| [https://en.eurovelo.com/ev17 Szlak Rodanu]
| [[Andermatt]] – [[Lozanna]] – [[Genewa]] – [[Lyon]] – [[Awinion]] – [[Montpellier]] – [[Marsylia]]
| [[Szwajcaria]], [[Francja]]
| ok. 1000 km
|- style=&quot;color:black; background:#ddffdd;&quot;
! EV19
| [https://en.eurovelo.com/ev19 Szlak Mozy]
| [[Langres]] – [[Verdun]] – [[Charleville-Mézières]] – [[Ardeny]] – [[Namur]] – region Mozy – [[Roermond]] – Den Bosch – delta Renu i Mozy – [[Morze Północne]]
| [[Francja]], [[Belgia]], [[Holandia]]
| ok. 1050 km
|}

== Planowanie podróży ==
Przy planowaniu przejazdu konkretną trasą warto sprawdzić:
* aktualny ślad GPS i status odcinków, ponieważ nie wszystkie fragmenty sieci są jednakowo rozwinięte;
* lokalne przepisy ruchu drogowego dotyczące rowerzystów;
* możliwość przewozu roweru w pociągach regionalnych i dalekobieżnych;
* przeprawy promowe, szczególnie na trasach EV1, EV7, EV10 i EV12;
* dostępność noclegów przyjaznych rowerzystom;
* sezonowość usług turystycznych na odcinkach nadmorskich i górskich.

== Linki zewnętrzne ==
* [https://en.eurovelo.com Oficjalna strona EuroVelo]
* [https://en.eurovelo.com/route-planner Planer tras EuroVelo]
* [https://www.ecf.com European Cyclists' Federation]
* [https://www.opencyclemap.org OpenCycleMap]
{{Jest w|Turystyka rowerowa}}
[[Kategoria:Europa]]</text>
      <sha1>tjz18lmf9cii7d5s7gb2mgsd1vcfta8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>