Bandung

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bandung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345</id>
    <revision>
      <id>159613</id>
      <parentid>159597</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakupy */</comment>
      <origin>159613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56566" sha1="4tkr430hoogzc04c5qnwawvakju2osr" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

==Nauka==

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>4tkr430hoogzc04c5qnwawvakju2osr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159614</id>
      <parentid>159613</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nauka */</comment>
      <origin>159614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57717" sha1="5gh1mtwj6r449qwjh0gp3yucjd9npru" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>5gh1mtwj6r449qwjh0gp3yucjd9npru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159615</id>
      <parentid>159614</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>159615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63476" sha1="lttvf86shntudyfkndlvmotb05qksix" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>lttvf86shntudyfkndlvmotb05qksix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159616</id>
      <parentid>159615</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kuchnia etniczna */</comment>
      <origin>159616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65318" sha1="jf65a7kn921twuuxlhimlas21f82b1g" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>jf65a7kn921twuuxlhimlas21f82b1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159617</id>
      <parentid>159616</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nocleg */</comment>
      <origin>159617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67485" sha1="hjb8x3uar8nty67muksj0g2sqoovn1r" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

[[Plik:SavoyHomann ArtDeco Night.JPG|thumb|240px|Gładkie krzywizny Savoy Homann]]
W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>hjb8x3uar8nty67muksj0g2sqoovn1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159618</id>
      <parentid>159617</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nocleg */</comment>
      <origin>159618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67402" sha1="r87k7fgtga05zmeb5bebpo3okkj04v9" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>r87k7fgtga05zmeb5bebpo3okkj04v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159619</id>
      <parentid>159618</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bezpieczeństwo */</comment>
      <origin>159619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69038" sha1="7x422gu1qw9g3keuy23kdaw29s29zjb" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

==Kontakt==

== Bezpieczeństwo ==
Numer telefonu alarmowego dla policji to '''110''', natomiast ze strażą pożarną można się skontaktować pod numerem (022)'''113'''. W mieście znajduje się wiele komisariatów policji, z których największe to komenda prowincjonalna (''Polda'') we wschodnim Bandung i komenda miejska (''Polrestabes'') w środkowym Bandung. Na terenie miasta działa 28 lokalnych komisariatów policji (''Polsek'').

== Zdrowie ==
Woda z kranu w Bandungu ''nie'' nadaje się do picia, choć zazwyczaj można jej używać do kąpieli czy mycia zębów. Woda butelkowana (często nazywana „''aqua''” – od nazwy najpopularniejszej marki) jest tania. Przed zakupem warto sprawdzić, czy plomba na nakrętce jest nienaruszona.

W Bandungu znajduje się wiele szpitali i przychodni. Choć standard opieki zdrowotnej bywa niższy niż ten, do którego przywykli przyjezdni w swoich krajach, niektóre z głównych szpitali w Bandungu oferują poziom usług należący do najwyższych w [[Indonezja|Indonezji]]. W całym mieście działają placówki z całodobowymi oddziałami ratunkowymi (wykaz głównych szpitali można znaleźć w opisach poszczególnych dzielnic). Zawsze warto wykupić ubezpieczenie obejmujące ewentualną ewakuację medyczną. W razie konieczności takiej ewakuacji pacjenci są zazwyczaj transportowani do [[Singapur]]u.

Numer alarmowy do pogotowia ratunkowego to (022) '''118'''. Należy jednak pamiętać, że jakość obsługi pod tym numerem oraz samych usług pogotowia bywa bardzo różna. Często szybciej jest złapać taksówkę i pojechać nią do najbliższego szpitala, niż czekać na przyjazd karetki.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>7x422gu1qw9g3keuy23kdaw29s29zjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159620</id>
      <parentid>159619</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kontakt */</comment>
      <origin>159620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69083" sha1="abrfdx0ckswt63h5zp7q2hsx90o681y" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

== Kontakt ==
Numer kierunkowy dla Bandung to '''022'''.

== Bezpieczeństwo ==
Numer telefonu alarmowego dla policji to '''110''', natomiast ze strażą pożarną można się skontaktować pod numerem (022)'''113'''. W mieście znajduje się wiele komisariatów policji, z których największe to komenda prowincjonalna (''Polda'') we wschodnim Bandung i komenda miejska (''Polrestabes'') w środkowym Bandung. Na terenie miasta działa 28 lokalnych komisariatów policji (''Polsek'').

== Zdrowie ==
Woda z kranu w Bandungu ''nie'' nadaje się do picia, choć zazwyczaj można jej używać do kąpieli czy mycia zębów. Woda butelkowana (często nazywana „''aqua''” – od nazwy najpopularniejszej marki) jest tania. Przed zakupem warto sprawdzić, czy plomba na nakrętce jest nienaruszona.

W Bandungu znajduje się wiele szpitali i przychodni. Choć standard opieki zdrowotnej bywa niższy niż ten, do którego przywykli przyjezdni w swoich krajach, niektóre z głównych szpitali w Bandungu oferują poziom usług należący do najwyższych w [[Indonezja|Indonezji]]. W całym mieście działają placówki z całodobowymi oddziałami ratunkowymi (wykaz głównych szpitali można znaleźć w opisach poszczególnych dzielnic). Zawsze warto wykupić ubezpieczenie obejmujące ewentualną ewakuację medyczną. W razie konieczności takiej ewakuacji pacjenci są zazwyczaj transportowani do [[Singapur]]u.

Numer alarmowy do pogotowia ratunkowego to (022) '''118'''. Należy jednak pamiętać, że jakość obsługi pod tym numerem oraz samych usług pogotowia bywa bardzo różna. Często szybciej jest złapać taksówkę i pojechać nią do najbliższego szpitala, niż czekać na przyjazd karetki.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>abrfdx0ckswt63h5zp7q2hsx90o681y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159621</id>
      <parentid>159620</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informacje turystyczne */</comment>
      <origin>159621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69804" sha1="9ggzqomktz3s4k659mxegmbneqre2xv" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

== Kontakt ==
Numer kierunkowy dla Bandung to '''022'''.

== Bezpieczeństwo ==
Numer telefonu alarmowego dla policji to '''110''', natomiast ze strażą pożarną można się skontaktować pod numerem (022)'''113'''. W mieście znajduje się wiele komisariatów policji, z których największe to komenda prowincjonalna (''Polda'') we wschodnim Bandung i komenda miejska (''Polrestabes'') w środkowym Bandung. Na terenie miasta działa 28 lokalnych komisariatów policji (''Polsek'').

== Zdrowie ==
Woda z kranu w Bandungu ''nie'' nadaje się do picia, choć zazwyczaj można jej używać do kąpieli czy mycia zębów. Woda butelkowana (często nazywana „''aqua''” – od nazwy najpopularniejszej marki) jest tania. Przed zakupem warto sprawdzić, czy plomba na nakrętce jest nienaruszona.

W Bandungu znajduje się wiele szpitali i przychodni. Choć standard opieki zdrowotnej bywa niższy niż ten, do którego przywykli przyjezdni w swoich krajach, niektóre z głównych szpitali w Bandungu oferują poziom usług należący do najwyższych w [[Indonezja|Indonezji]]. W całym mieście działają placówki z całodobowymi oddziałami ratunkowymi (wykaz głównych szpitali można znaleźć w opisach poszczególnych dzielnic). Zawsze warto wykupić ubezpieczenie obejmujące ewentualną ewakuację medyczną. W razie konieczności takiej ewakuacji pacjenci są zazwyczaj transportowani do [[Singapur]]u.

Numer alarmowy do pogotowia ratunkowego to (022) '''118'''. Należy jednak pamiętać, że jakość obsługi pod tym numerem oraz samych usług pogotowia bywa bardzo różna. Często szybciej jest złapać taksówkę i pojechać nią do najbliższego szpitala, niż czekać na przyjazd karetki.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

=== Konsulaty ===
* [[Plik:Flag of Austria.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Austrii''', Jl. Padasaluyu Utara II, nr 3, ☏ +62 22 201 1632, faks: +62 22 201 4407.  
* [[Plik:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Królestwa Niderlandów''', Jl. Dayang Sumbi nr 3, ☏ +62 22 250 6195, faks: +62 22 2506197.  
* [[Plik:Flag of France.svg|20px]] '''Agencja Konsularna Francji''', Jl. Purnawarman nr 32, ☏ +62 22 4212417, faks: +62 22 4207877.  
* [[Plik:Flag of Hungary.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Węgier''', Jl. Padasaluyu Utara II nr 3, ☏ +62 22 2010354, faks: +62 22 2014407.  
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy RP''', Jl. Bukit Pakar Utara nr 75, ☏ +62 22 2503765.

==Wyjazd==

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>9ggzqomktz3s4k659mxegmbneqre2xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159622</id>
      <parentid>159621</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wyjazd */</comment>
      <origin>159622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71708" sha1="e8gh84mf4a5hfuoupmopnhgn8rss3n4" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Bandung
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Montage of Bandung.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Locator of Bandung.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Indonezja]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_West_Java_(vectorised).svg|20px]] [[Jawa Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 167,31
 |wysokość         = 708
 |ludność          = 2 528 200
 |prefiks          = (+62) 22
 |kod pocztowy     = 401xx, 402xx, 406xx
 |www              = 
}}
'''Bandung''' to stolica prowincji [[Jawa Zachodnia]] i trzecie co do wielkości miasto w [[Indonezja|Indonezji]], zaraz po [[Dżakarta|Dżakarcie]] i [[Surabaja|Surabai]]. W czasach kolonialnych Holendrzy nazywali je '''Parijs van Java''' (Paryż Jawy) ze względu na podobieństwo do [[Paryż]]a i panującą tam europejską atmosferę. Lokalnie miasto określane jest mianem ''Kota Kembang'', co dosłownie oznacza '''miasto kwiatów''' – nazwa ta wzięła się stąd, że zarówno w epoce kolonialnej, jak i w okresie republikańskim (aż do początku lat 60. XX wieku), Bandung słynęło z ogromnej liczby kwiatów.

Miasto położone jest na terenie dawnego jeziora, na wysokości 768 m n.p.m. Otoczenie bujnych i malowniczych gór [[Parahyangan]] sprawia, że ​​panuje tu chłodniejszy klimat niż w większości dużych indonezyjskich metropolii. Jeśli szukasz miejskich atrakcji, znajdziesz tu liczne uczelnie, bogatą ofertę odzieżową oraz wspaniałe miejsca na kulinarną przygodę. Dzięki niewielkiej odległości od [[Dżakarta|Dżakarty]], Bandung stało się niezwykle popularnym celem weekendowych wyjazdów dla jej mieszkańców. Szczególnie w okresach świątecznych miasto bywa zatłoczone, a na drogach pojawia się mnóstwo samochodów przyjeżdżających ze stolicy.

== Dzielnice ==
Pod względem administracyjnym miasto Bandung (''Kota Bandung'') dzieli się na 30 dzielnic (''kecamatan''). Na potrzeby niniejszego przewodnika miasto podzielono jednak na pięć obszarów, co jest bardziej użyteczne dla podróżnych.
{{Lista regionów
| mapa regionów = Bandung Wikivoyage districts map.png
| rozmiar mapy = Dzielnice Bandung
| opis mapy = 500px

| nazwa regionu 1 = [[Bandung/Centrum|Centralny Bandung]]
| kolor regionu 1 = #C9815E
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Centrum Bandungu, w którego sercu znajduje się plac Alun-alun. Dzielnica ta obejmuje fragment historycznej Wielkiej Drogi Pocztowej (''Jalan Asia Afrika'') – traktu, przy którym powstało miasto – a także główny dworzec kolejowy.

| nazwa regionu 2 = [[Bandung/Północ|Północny Bandung]]
| kolor regionu 2 = #578E86
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Wille z epoki kolonialnej, budynki rządowe i kompleks uniwersytecki ITB wzdłuż ''Jalan Dago'', która biegnie od centrum miasta aż do wzgórz. Jest to centrum sklepów fabrycznych, restauracji i kawiarni z widokiem na miasto.

| nazwa regionu 3 = [[Bandung/Północny-zachód|Północno-zachodni Bandung]]
| kolor regionu 3 = #7FA5CF
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Szerokie możliwości robienia zakupów, od „ulicy dżinsów” ''Jalana Cihampelasa'' po rozległe centrum handlowe ''Paris Van Java''. Północno-zachodni Bandung obejmuje także główną drogę prowadzącą do gór Lembang i lotnisko.

| nazwa regionu 4 = [[Bandung/Południe|Południowy Bandung]]
| kolor regionu 4 = #B383B3
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Rozległe obszary mieszkalne na południowej równinie Bandung. Atrakcją dla podróżnych jest centrum handlowe Trans Studio Mall, w którym mieści się jeden z największych krytych parków tematycznych na świecie.

| nazwa regionu 5 = [[Bandung/Wschód|Wschodni Bandung]]
| kolor regionu 5 = #D5DC76
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Więcej obszarów mieszkalnych. W tej dzielnicy znajduje się ''Saung Angklung Udjo'', centrum kulturalne, w którym odbywają się występy tradycyjnej muzyki sundajskiej. Wiele hoteli i restauracji zlokalizowanych jest tu wzdłuż ulic Jalan Riau i Jalan Supratman.
}}
Obszar metropolitalny Wielkiego Bandung (''Bandung Raya'') liczy ponad 8 milionów mieszkańców i rozciąga się daleko poza miasto Bandung. Miasto [[Cimahi]] na zachodzie jest największym przedmieściem Bandung. Dla podróżnych okolice [[Lembang]] na północy i [[Ciwidey]] na południu należą do najważniejszych atrakcji Wielkiego Bandung.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Na brzegach rzeki Cikapundung oraz nad brzegami dawnego wielkiego jeziora w okolicach Bandungu odnaleziono liczne ślady obecności wczesnych ludzi, w tym szczątki tzw. „człowieka z Jawy”, których wiek szacuje się na około milion lat. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście Bandung pochodzi z 1488 roku, kiedy to zostało ono założone jako część Królestwa Sunda.

W XVII i XVIII wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) założyła w Bandungu niewielkie plantacje, a w 1786 roku ukończono budowę drogi prowadzącej do Batawii (dzisiejszej [[Dżakarta|Dżakarty]]). W 1809 roku Ludwik Bonaparte, władca Holandii i jej kolonii, polecił gubernatorowi Holenderskich Indii Wschodnich, H.W. Daendelsowi, wzmocnienie obrony [[Jawa|Jawy]] przed zagrożeniem ze strony Anglików, którzy okupowali pobliski Półwysep Malajski. W odpowiedzi Daendels zainicjował budowę [[Wielka Droga Pocztowa|Wielkiej Drogi Pocztowej]] (''De Groote Postweg''), ciągnącej się na długości około 1000 km między zachodnim a wschodnim wybrzeżem [[Jawa|Jawy]]. Ze względu na nieprzebyte wówczas bagna i mokradła na północnym wybrzeżu, trasę poprowadzono przez Bandung – śladem dzisiejszej ulicy Jalan Asia-Afrika.

Daendels był pod tak dużym wrażeniem strategicznego położenia Bandungu, że nakazał przeniesienie tam stolicy regionu. Wzniesiono koszary wojskowe, a lokalny zarządca, Bupati Wiranatakusumah II, wybudował swoją rezydencję (''dalem''), Wielki Meczet (''Masjid Agung'') oraz pawilon spotkań (''pendopo''). Obiekty te usytuowano wokół klasycznego jawajskiego placu miejskiego (''alun-alun''), w pobliżu dwóch świętych studni (''Sumur Bandung'') i naprzeciwko mistycznej góry Tangkuban Perahu (w pobliżu [[Lembang]]).

Dzięki dochodom z plantacji chinowca (z którego pozyskiwano chininę – lek na malarię), herbaty oraz kawy, Bandung rozkwitło, przekształcając się w ekskluzywny kurort w europejskim stylu, pełen hoteli, kawiarni i sklepów. Wiele z tamtejszych zabytków, w tym hotele Preanger i Savoy Homann oraz słynna ulica handlowa Jalan Braga, przetrwało do dziś. Budynek stowarzyszenia Concordia Society – obecnie znany jako Gedung Merdeka – został wzniesiony z myślą o zamożnych Europejczykach; mieściła się w nim przestronna sala balowa, w której spędzali oni weekendy.

[[Plik:Bandung Pasupati Skyline.jpg|thumb|250px|Wiadukt mostu Pasopati, nowy punkt orientacyjny Bandung.]]

W 1880 roku otwarto pierwszą ważną linię kolejową łączącą [[Dżakarta|Dżakartę]] z Bandung, co przyczyniło się do rozwoju drobnego przemysłu i napływu chińskich robotników. 3 lipca 1920 roku założono pierwszą uczelnię wyższą w Bandung – Technische Hogeschool (TH). Jednym z jej absolwentów był prezydent Sukarno. Obecnie uczelnia ta funkcjonuje pod nazwą Institut Teknologi Bandung (ITB).

W 1942 roku, po lądowaniu japońskich wojsk na wybrzeżu [[Jawa|Jawy]], Holendrzy wycofali się z [[Dżakarta|Dżakarty]] do Bandung, skąd jednak również zostali wyparci, co doprowadziło do ich kapitulacji. Po zakończeniu wojny do [[Indonezja|Indonezji]] powrócili Brytyjczycy, a następnie Holendrzy, dążąc do przywrócenia przedwojennego porządku kolonialnego. W 1946 roku, w trakcie walk o niepodległość [[Indonezja|Indonezji]], wycofujące się oddziały TRI podpaliły miasto Bandung, odmawiając wykonania brytyjskiego rozkazu opuszczenia miasta i przemieszczenia się na południe (wydarzenie to znane jest jako „Morze ognia w Bandung” – ''Bandung Lautan Api''). Dla TRI akt ten był wyrazem odmowy kapitulacji. W wyniku tych wydarzeń z miasta uciekło ponad 200 000 osób.

W 1955 roku w Bandung odbyła się '''Konferencja Azjatycko-Afrykańska''' (''Konferensi Asia Afrika''), która utorowała drogę do powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych w 1961 roku. W latach 1955–1966 w Bandung mieścił się indonezyjski parlament, który w 1966 roku przeniesiono z powrotem do [[Dżakarta|Dżakarty]].

=== Orientacja ===
Dzisiejsze Bandung to rozległe miasto liczące 2,7 miliona mieszkańców i borykające się z wieloma takimi samymi problemami, jak inne indonezyjskie miasta. Ruch jest utrudniony, stare budynki zostały zburzone, a idylliczne rezydencje zamieniły się w lokale użytkowe, na szczęście fasady pozostały takie same.

Istnieją główne drogi, które z grubsza dzielą miasto na trzy części: północną, środkową i południową. '''Wiadukt Pasupati''' dzieli północ i środek. '''Dago lub H Juanda''' i '''Merdeka''' to główne drogi z północy na południe. '''Jenderal Sudirman''', '''Asia Afrika''', '''Kosambi''' i '''Jenderal Ahmad Yani''' przecinają środkową i południową część. Jeśli wjedziesz drogą płatną, zaczniesz najpierw od obrzeży, a następnie udasz się do centrum miasta.

Droga w języku bahasa-indonezyjskim jest tłumaczona na język jalan i skracana do Jl. Zobaczysz dużo Jl. przed nazwą drogi w tym przewodniku. Bardzo małe drogi, po których nie można przejechać samochodem, nazywane są Gang i w skrócie Gg.

=== Klimat ===
Położenie na wysokości 768 metrów nad poziomem morza sprawia, że ​​miasto – znajdujące się w strefie tropikalnej – cieszy się przyjemniejszym klimatem niż tereny nizinne. Temperatury w ciągu dnia przez cały rok wynoszą zazwyczaj od 20 do 30°C, rzadko spadając poniżej 18°C ​​lub przekraczając 32°C. Wartości te utrzymują się zarówno w porze suchej (maj–wrzesień), jak i w porze deszczowej (październik–kwiecień). Nocą temperatury wahają się w granicach 17–19°C. Dla osób przybywających z upalnych, nizinnych obszarów tropikalnych klimat ten jest bardzo przyjemny.

== Język ==
{{infobox|Jak mówić w żargonie ''prokem'' na wzór ''Sundajczyków''|Potoczna mowa Bandungitów (''Sundajczyków'') jest obficie przeplatana wyrażeniami slangowymi (''prokem''). Jak każdy slang, słowa zmieniają się i wychodzą z mody z zadziwiającą szybkością, ale można wyróżnić pewne cechy:
* ''f'' zmienia się w ''p''
* ''z'' zmienia się w ''j''
* Przedrostek ''me-'' dla czasowników zmienia się na ''ng-'' lub ''ny-''
* Przyrostki ''-i'' oraz ''-kan'' zmieniają się w ''-keun'' lub ''-eun''.

Krótki słowniczek popularnych wyrażeń bandungickich:
; nie: tidak &amp;rarr; henteu/enteu/teu/moal
; tak : ya &amp;rarr; muhun/enya/nya
; Ja : saya/aku &amp;rarr; abi/urang/uing/kuring/aing
; Ty : kamu/anda &amp;rarr; anjeun/manéh/sia
; przepraszam : maaf &amp;rarr; hampura/hapunten
; przyjść : menaik &amp;rarr; naik
; wziąć : mengambil &amp;rarr; cokot/nyandak
; patrzeć : melihat &amp;rarr; tinggali
; używać : memakai/menggunakan &amp;rarr; pakai/makai/maké
; odwiedzić : mengunjungi &amp;rarr; ngadatangkeun/nganjang
; jak się dzisiaj masz? : bagaimana kabarmu? &amp;rarr; kumaha damang?
; Co robisz? : kamu sedang apa? &amp;rarr; anjeun téh nuju naon?/manéh keur naon?
; zapłacić : membayar &amp;rarr; bayar
; ile to jest?: berapa harganya?  &amp;rarr;  sabaraha ieu?/nyaeta berapaeun harga na?
}}
Lokalnym językiem w Bandung jest język [[Rozmówki sundajskie|sundajski]], choć niemal wszyscy mówią po [[Rozmówki indonezyjskie|indonezyjsku]].

== Dojazd ==
Bandung znajduje się na wyżynach [[Parahyangan]], w centralnej części regionu. Można tam dotrzeć z [[Dżakarta|Dżakarty]] autostradą lub pociągiem. [[Dżakarta|Dżakartę]] i Bandung łączy również wiele połączeń autobusowych oraz minibusowych. Alternatywą dla autostrady jest kręta droga prowadząca przez przełęcz górską [[Puncak]]. Trasa ta jest bardzo malownicza, jednak w weekendy oraz święta panuje na niej duży ruch i tworzą się korki.

=== Samolotem ===
[[Plik:Kertajati International Airport Terminal 02.jpg|thumb|Terminal międzynarodowego lotniska Kertajati]]
W 2023 roku wszystkie loty odrzutowców z Bandung przeniesiono na {{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Kertajati|-6.669167|108.191111|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Kertajati''' ({{IATA|KJT}}), położone w miejscowości [[Majalengka]] – w dość niedogodnej lokalizacji, oddalonej od Bandung o blisko 90 km drogą lądową. Port lotniczy obsługuje połączenia z głównymi miastami [[Indonezja|Indonezji]] oraz oferuje kilka lotów międzynarodowych do [[Malezja|Malezji]]. Podróż samochodem do Bandung może z łatwością zająć 2,5 godziny lub dłużej, jeśli na drogach panuje duży ruch. Autobusy przewoźnika DAMRI odjeżdżają z przystanku Kebun Kawung w Bandung na lotnisko Kertajati o godzinie 02:00, natomiast z lotniska Kertajati do Bandung kursują od godziny 07:00, z częstotliwością co 2 godziny. Koszt przejazdu wynosi 75 000 IDR.

[[Plik:Bandung-airport.jpg|thumb|Lotnisko Husein Sastranegara]]
{{Znacznik|Lotnisko Husein Sastranegara|-6.900556|107.576389|typ=transport}}'''Lotnisko Husein Sastranegara''' ({{IATA|BDO}}), położone zaledwie około 4 km od centrum Bandung, obsługuje obecnie wyłącznie samoloty turbośmigłowe; przewoźnik Susi Air oferuje stąd połączenia z [[Dżakarta|Dżakartą]] (lotnisko Halim) oraz [[Medan]].

{{Znacznik|Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie|-6.125556|106.655833|typ=transport}}'''Międzynarodowe Lotnisko Soekarno-Hatta w Dżakarcie''' ({{IATA|CGK}}) znajduje się w odległości 3 godzin jazdy od Bandung (czas ten może się wydłużyć ze względu na częste, nierzadko znaczne korki). Szybszą alternatywą może być skorzystanie z szybkiej kolei. Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe do Bandung – warto zwrócić uwagę m.in. na wygodne autokary przewoźnika ''Primajasa''; szczegółowe informacje znajdują się w sekcji „Dojazd autobusem”.

=== Koleją ===
[[Plik:Passengers Disembarking Whoosh High-speed Train in Padalarang.jpg|thumb|Kolej dużych prędkości na stacji Padalarang]]
Pierwsza w [[Indonezja|Indonezji]] szybka kolej (''kereta cepat''), o nazwie [https://kcic.co.id/ Whoosh], łączy stację [[Dżakarta|Dżakartę]]-Halim z okolicami Bandungu w zaledwie 30 minut, przy czym dojazd pociągiem przesiadkowym do centrum Bandungu zajmuje kolejne 18 minut. Jest to pierwsza szybka kolej na półkuli południowej. Na trasie znajdują się dwie stacje, obie położone w znacznej odległości od centrum miasta:

{{Znacznik|Stacja kolejowa Padalarang|-6.843025 |107.497328 |typ=transport}}'''Stacja kolejowa Padalarang''' (Stasiun Padalarang), przy ulicy Cihaliwung (''19 km na północny zachód od centrum Bandungu''). To główna stacja szybkiej kolei obsługująca Bandung, z połączeniami do pociągów dowożących pasażerów na główny dworzec kolejowy w Bandungu. Znana również jako '''Stasiun KCIC Padalarang'''.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Tegalluar|-6.96382|107.71471|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Tegalluar''' (Stasiun Tegalluar) (''17 km na południowy wschód od centrum Bandungu'').

Państwowy przewoźnik [https://www.kai.id/ PT Kereta Api Indonesia] oferuje również częste połączenia między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandungiem (oraz innymi miejscowościami na południowej trasie kolejowej) za pośrednictwem pociągów „Argo Parahyangan”. Podróż tymi składami trwa jednak od dwóch i pół do trzech godzin. Czas mija szybko dzięki komfortowym warunkom w pociągach oraz malowniczym widokom na góry i pola ryżowe. W ofercie dostępne są trzy klasy podróży: klasa „Priority” (290 000 IDR) z systemem rozrywki w oparciu fotela i dostępem do Wi-Fi; klasa „Executive” (200 000 IDR) z klimatyzacją, rozkładanymi fotelami i podnóżkami; oraz klasa „Economy Premium” (150 000 IDR). Rezerwacji należy dokonać z co najmniej 24-godzinnym wyprzedzeniem; można to zrobić za pośrednictwem serwisów rezerwacyjnych (takich jak Traveloka, PegiPegi itp.) lub w sklepach typu „minimarket”, na przykład Alfamart czy Indomaret. W okresie od 24 godzin do 10 minut przed odjazdem bilety można nabyć wyłącznie na stacji, z której odjeżdża pociąg. Jeśli jednak korzystasz z aplikacji KAI Access, bilet możesz kupić nawet na minutę przed odjazdem.

Jeśli podróżujesz pociągiem, wysiądź na stacji kolejowej Bandung (Bandung railway station) w centralnej części miasta. Znajduje się ona w samym centrum i oferuje doskonałe połączenia komunikacyjne z najważniejszymi atrakcjami miasta. Stacja posiada dwa wejścia: starsze (po południowej stronie torów) oraz nowsze (po stronie północnej). Przy północnym wejściu znajdziesz taksówki – dostępne są korporacje AA oraz Blue Bird, przy czym przejazd taksówką AA kosztuje około 15 procent więcej niż Blue Bird, choć pojazdy tej pierwszej firmy są zazwyczaj w lepszym stanie technicznym. Busy typu „angkot” można znaleźć na niewielkim terminalu oddalonym o około 100 metrów od południowego wejścia, a także bezpośrednio przed wejściem północnym.

{{Znacznik|Stacja kolejowa Bandung|-6.914167|107.6025|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Bandung''' (Stasiun Bandung), ulica Kebon Kawung. Znana również jako '''stacja Hall''' (''Stasiun Hall'').

=== Samochodem === 
{{infobox|Powódź w Bandungu|Pomimo tego, że Bandung leży na większej wysokości niż większość dużych miast Indonezji, Bandung co roku doświadcza coraz większej liczby powodzi z powodu braku odpowiedniego systemu odwadniającego w połączeniu z częstymi ulewnymi deszczami. Jeżeli do takiej sytuacji dojdzie podczas wizyty w mieście, najlepiej jest zasięgnąć informacji poprzez aplikacje na telefon (np. Waze i Google Maps), a nie prowadzić samochodu.
}}
Bandung jest oddalone od [[Dżakarta|Dżakarty]] o dwie godziny jazdy samochodem, jeśli warunki na drogach są sprzyjające, ale ze względu na korki często podróż trwa dłużej. Jednak dzięki płatnej drodze Dżakarta-Bandung (przez [[Cikampek]]) podróż samochodem jest zwykle szybsza niż pociągiem. Jednak w porze deszczowej części drogi mogą być zamknięte z powodu osuwisk, co może powodować zamieszanie ze względu na możliwy silny wiatr lub oślepiającą mgłę i ulewy. Chociaż większość samochodów wyjeżdża z systemu na '''Pasteur''', pierwszym zjeździe do Bandung z doskonałym połączeniem do [[Lembang]], w weekendy jest tu bardzo tłoczno, dlatego zdecydowanie zaleca się wjazd do miasta mniej zatłoczonymi zjazdami z dróg płatnych w południowej części miasta: wypróbuj '''Baros/Cimahi''', '''Pasir Koja''', '''Kopo''', '''Moh. Toha''' i '''Buah Batu'''.

Alternatywną trasą jest wolniejsza, ale przyjemna trasa przez obszar [[Puncak]]. Jeśli podróżujesz samochodem tą trasą, koniecznie zatrzymaj się na przełęczy [[Puncak]], na krańcu wyżyny na obrzeżach [[Dżakarta|Dżakarty]], skąd roztacza się widok na plantację herbaty i świeże powietrze. Jest tam mnóstwo dobrych restauracji i hoteli.

==== Wynajętym samochodem z kierowcą ====
Podróż od drzwi do drzwi samochodami, głównie sedanami zamiast minibusami, kursuje między [[Bogor]] i Bandung i jest ograniczona do 3 pasażerów na samochód. Taryfa wynosi 150 000 Rp na pasażera (z wyłączeniem opłat drogowych). Trasa przebiega głównie przez płatną drogę Puncak lub Cipularang.

* '''MPX Travel Bogor Bandung''', Jalan Renawijaya nr 9 Kav. 2, Vila Duta, Baranangsiang, Bogor, West Java 16143, ☏ +62 251 8385358.

=== Autobusem ===
Połączenia autobusowe łączą Bandung z mniejszymi okolicznymi miastami. Dostępne są również kursy dalekobieżne z większych miast. Najwygodniejszym środkiem transportu są klimatyzowane autobusy typu ''express'' lub ''non-stop''. Główne dworce autobusowe w Bandung to: {{Znacznik|Leuwi Panjang|-6.94639|107.59417|typ=transport}}'''Leuwi Panjang''' (w południowej części miasta), obsługujący połączenia z zachodu (aglomeracja [[Dżakarta|Dżakarty]], region [[Bogor]], prowincja [[Banten]] oraz port [[Merak]]), oraz {{Znacznik|Cicaheum|-6.9026125|107.6567526|typ=transport}}'''Cicaheum''' (we wschodniej części miasta), obsługujący kierunki wschodnie ([[Cirebon]], [[Garut]], wschodnia część regionu Parahyangan, a także miejscowości w środkowej i wschodniej Jawie oraz na [[Bali]]). Wiele autobusów kursujących między [[Dżakarta|Dżakartą]] a miejscowościami położonymi dalej na wschód przejeżdża przez Bandung, zazwyczaj jednak nie wjeżdżają one na miejskie dworce. Pasażerowie mogą jednak często wsiąść lub wysiąść przy bramkach autostradowych ''Cileunyi'', położonych tuż na wschód od miasta. Z dworca [[Bogor]] Baranangsiang do dworca Leuwi Panjang w Bandung (położonego na południe od centrum) kursują często autobusy przewoźnika MGI. Koszt przejazdu wynosi 90 000–115 000 IDR (wyższa cena obowiązuje w okresie kończącym Ramadan; płatność u kierowcy), a podróż trwa 4–5 godzin. Trasa prowadzi przez północną drogę (przez Bekasi), gdzie istnieje duże ryzyko korków; autobusy są klimatyzowane.

Aby dotrzeć do centrum Bandung z dworca Leuwi Panjang, można skorzystać z autobusu linii 4D, który dojeżdża do dworca St Hall (przy stacji kolejowej). Pojazdy są klimatyzowane, a koszt przejazdu wynosi 4900 IDR (płatność wyłącznie bezgotówkowa – za pomocą karty transportowej, podobnej do tych używanych w Dżakarcie, lub poprzez system QRIS). Od marca 2024 r. funkcjonuje również nowa linia autobusowa na trasie Leuwi Panjang – Ledeng, jednak kursuje ona dość rzadko (rzadziej niż raz na godzinę).

==== Autobusem wahadłowym ====
Ponieważ co kilka minut odjeżdżają minivany z 7–10 miejscami, rynek autobusów wahadłowych między [[Dżakarta|Dżakartą]] a Bandung jest niezwykle konkurencyjny. Z grubsza rzecz biorąc, usługi można sklasyfikować jako usługi od drzwi do drzwi wyczarterowanym samochodem lub furgonetką, które zabiorą Twoją grupę dokładnie tam, gdzie chcesz, za około 50–75 USD, lub bezpośrednie z jednego basenu do drugiego za mniej niż 10 USD. Wiele firm oferuje jedno i drugie.

* '''4848 Taxi''', Jl Prapatan 34, Dżakarta, ☏ +62 21 381 4488, +62 21 386 4848. Usługa jest świetna, niezawodna i bezpieczna. Cena: ok. 25 USD/samochód (4 osoby). Jedno miejsce docelowe tylko na małym obszarze w [[Dżakarta|Dżakarcie]], więc musisz zapytać, który obszar w Dżakarcie obsługują. 
* '''Arnes Shuttle'''. Co godzinę od pomnika Superindo Pancorana, na końcu skrzyżowania północno-wschodniego, od 04:00 do 21:00, z wyjątkiem 09:00 do 15:00, kiedy kursują co dwie godziny. edytować
** , [[Dżakarta]], ☏ +62 822 1669 1117, +62 878 2260 1009. 
** , Bandung na placu Balubur Town Square (Baltos), ☏ +62 858 6000 3868, +62 821 2112 1293, +62 878 2439 8501. Pasażerowie mogą „przejść” przez Baltos, RS Hermina, BTC i strefę odpoczynku przy bramce płatnej Pasteur i pojechać autobusem Arnes Shuttle do Jatinangor, miejsce z wieloma dużymi uniwersytetami, co 15 minut za dodatkowe 20 000 Rp od 05:30 do 18:00, a następnie co 30 minut od 18:30 do 23:00, z wyjątkiem sobót, niedziel i świąt, kiedy kursuje co 30 minut. edytować
** , Jatinangor przy Jl. Raya Jatinangor 190 Desa Cikeruh (''obok Bank Tabungan Negara, przed skrzyżowaniem Sayang, jeśli przyjeżdżasz z Sumedang''), ☏ +62 22 933 636 97, +62 858 6000 3686, +62 821 2112 1239. 
* '''[https://daytrans.co.id/ DayTrans]''', ☏ +62 21 7063 6868, +62 21 6386 4005, +62 22 7063 6868 (Bandug – Cihampelas i Pasteur). [[Dżakarta]] (Blora, Sarinah, Fatmawati, Karet, Mall Senayan City, FX Plaza, Meruya-Intercon, Kebon Jeruk-Binus, Grogol, Atrium Plaza, Hotel Acacia, Cempaka Putih Pulomas, Tebet/Pancoran i Jatiwaringin). Mają najlepsze miejsca dla pilotów spośród wszystkich dostawców transportu wahadłowego. od 90 000 do 110 000 Rp na pasażera, zależy od lokalizacji miejsca. 
* '''Baraya''', ☏ +62 21 7244 999, +62 22 753 1415. Opłata za bilet wynosi 85 000 Rp za pasażera za wspólny przejazd wieloma trasami. 
* '''Primajasa Bus''', ☏ +62 22 607 3992 (Bandung), +62 21 800 9545 (Dżakarta). Zapewniają bezpośredni transport wahadłowy z lotniska Soekarno-Hatta w Dżakarcie do Batununggal, bez przystanku w Bandung Super Mall ani gdziekolwiek indziej na trasie. Podróż trwa ok. 3 godziny, a koszt to 115 000 Rp. Harmonogram: raz na pół godziny w godzinach 0:30-16:00, reszta co godzinę. Ich autobusy mają palarnię i toaletę z tyłu. Primajasa oferuje również minibusy wahadłowe z lotniska Soekarno-Hatta do Jalan Diponegoro (Gedung Sate) w pobliżu skrzyżowania z Jalan Cisangkuy za 155 000 Rp. Kontaktując się z nimi, wspomnij, czy chcesz autobus czy minibus. 
* '''Silver Bird Van''' (Grupa Taxi Blue Bird), Jl. Mampang Prapatan Raya 60, Południowa Dżakarta, ☏ +62 21 798 1234. 750 000 Rp od drzwi do drzwi plus opłata za przejazd 50 000 Rp. 
* '''X-Trans''', Jl. Blora 1 AB, Central Dżakarta, ☏ +62 21 315 0555. ok. 55 USD za samochód, maksymalnie 10 osób w przypadku czarteru punkt-punkt. 100 000 Rp na pasażera. 
* '''CitiTrans''', ☏ +62 804 111 1000. Busy 7 lub 10-osobowe (w zależności od punktu) z osobnymi siedzeniami. 
** , Dżakarta. (Fatmawati, Bintaro, Sudirman, Kelapa Gading, Pasar Pagi, Central Park) 
** , Bandung. Dipati Ukur, Cihampelas Walk, Pasteur. edytować
Ze względu na konkurencję wszystkie autobusy wahadłowe mają obecnie tylko 2 ceny: za 8–11 miejsc w minibusie od 80 000 Rp do 85 000 Rp (Baraya) i za 6–7 miejsc od 90 000 Rp do 110 000 Rp.

== Komunikacja ==
{{Infobox|Kilka wskazówek dotyczących korzystania z angkot:|* Pojazdy te nie mają jednolitego koloru; każda trasa wyróżnia się określoną kolorystyką (zazwyczaj dwu- lub trzybarwną), która ułatwia ich identyfikację. Ponieważ pojazdy stanowią własność prywatną, mogą występować w nich różnego rodzaju indywidualne modyfikacje.
* Angkot to zazwyczaj przerobiony minibus – w pojeździe pierwotnie przeznaczonym dla 10 osób mieści się nawet 18 pasażerów. Osiąga się to poprzez ustawienie miejsc siedzących wzdłuż boków pojazdu. Dla osób korzystających z tego środka transportu po raz pierwszy może to być nieco krępujące doświadczenie.
* Nie przejmuj się przypadkowym kontaktem fizycznym z innymi pasażerami – przy tak dużym zagęszczeniu osób jest to często nieuniknione. Zachowaj jednak czujność, ponieważ w angkotach zdarzają się kieszonkowcy. Bądź szczególnie ostrożny, jeśli zauważysz kogoś, kto zachowuje się dziwnie lub udaje chorego.
* Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli chcesz wysiąść, powiedz głośno ''kiri!'' (wym. „ki-ri”) – to indonezyjskie słowo oznaczające „lewo”, będące sygnałem dla kierowcy, by zjechał na lewą stronę drogi.
* Najwygodniejszym i najbezpieczniejszym miejscem jest zazwyczaj to przy przedniej szybie, obok kierowcy (choć nawet tam jedno miejsce przypada na dwie osoby).
* Płatność odbywa się wyłącznie gotówką – najlepiej przygotować drobne nominały. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi zazwyczaj od 2000 do 5000 IDR.
* W pojazdach często brakuje drzwi, więc nie zdziw się, jeśli ich nie zobaczysz. Osoby wysokie muszą schylić się przy wsiadaniu, a ławki wewnątrz są bardzo niewielkie.

[[Plik:Angkot Bandung Sadang Serang-Caringin.jpg|thumb|center|250px|Angkot w Bandungu. Niebiesko-żółto-zielona kolorystyka identyfikuje, że jest to angkot na trasie Sadang Serang-Caringin.]]}}

[[Plik:Bandung center map.png|thumb|250px|Szczegółowa mapa centrum Bandung.]]
{{mapa|-6.921944|107.606944|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poruszanie się po Bandungu bywa dość skomplikowane i frustrujące, zwłaszcza dla osób przyjezdnych, ponieważ w mieście nie ma systemu szybkiego transportu zbiorowego. Mieszkańcy korzystają z niewielkich busów komunikacji miejskiej, zwanych '''angkot''' (nazwa pochodzi od słów ''angkutan'' – transport oraz ''kota'' – miasto). Bardzo powszechne jest również posiadanie własnych pojazdów – samochodów lub motocykli i motorowerów – co wiąże się z dużym natężeniem ruchu drogowego.

=== Angkot ===
W tej opcji na górze pojazdu podane są jedynie nazwy punktu początkowego i docelowego; czasami dodano również informację o ulicach, przez które przebiega trasa – jest to przydatne, jeśli dla '''danej relacji''' istnieje więcej niż jedno połączenie.

Choć organizacja '''Organda''' (lokalny organ regulujący działalność prywatnych przewoźników miejskich typu angkot) ustala oficjalne stawki, koszt przejazdu zazwyczaj zależy od przebytego dystansu. Najlepiej zapytać kierowcę lub jego pomocnika ('''kernet''') o cenę dojazdu do wybranego miejsca. Aby zatrzymać angkot, wystarczy podnieść rękę. Jeśli jesteś już w środku i chcesz wysiąść, powiedz pomocnikowi kierowcy, żeby się zatrzymał, użyj słowa „kiri” (wym. ki-ri) lub po prostu powiedz „stop”. Kiedyś w pojazdach często montowano dzwonki, którymi można było zasygnalizować chęć wysiadki, ale dziś już się ich nie spotyka. Zazwyczaj przejazd kosztuje od 3000 do 5000 IDR. Na bardzo krótkich trasach (poniżej 1,5 km) wystarczy 2000 IDR, natomiast w przypadku podróży na przedmieścia cena może być nieco wyższa.

Oficjalne trasy angkotów można znaleźć na stronie internetowej władz miejskich Bandungu. Choć do nawigacji wystarczą zwykłe mapy w telefonie, te przygotowane przez projekt '''[https://projectkiri.id/ Project Kiri]''' oferują bardziej przejrzyste wskazówki, dzięki którym łatwiej dotrzeć do celu – podpowiadają na przykład, do którego angkotu najlepiej wsiąść.

Niektóre angkoty mają ten sam punkt docelowy, ale kursują różnymi trasami. Przykładowo, angkot nr 01 jedzie z Cicaheum do Kebon Kelapa przez centrum handlowe Trans Studio Mall, podczas gdy angkot nr 02 przebiega przez ulicę Jalan Aceh.

=== Taksówką ===
Bandung słynie z dużego natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza w weekendy. Zaleca się korzystanie z aplikacji przewozowych, takich jak Grab lub Gojek; w przypadku korków najszybszym środkiem transportu bywa często taksówka motocyklowa (tzw. ojek).

Jeśli nie wiesz, którą trasą kursują lokalne mikrobusy (angkot), lepiej zdecyduj się na taksówkę. Kierowcy taksówek korzystających z taksometru mogą celowo wydłużać trasę, aby zwiększyć koszt przejazdu; w przypadku zamówień telefonicznych zdarza się też, że taksometr jest włączany jeszcze przed Twoim wejściem do pojazdu. Koszt przejazdu w granicach miasta wynosi zazwyczaj od 25 000 do 75 000 IDR. Przy głównych ulicach taksówki można złapać w pobliżu centrów handlowych lub dużych hoteli, jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie ich telefonicznie (należy pamiętać, że w takim przypadku często obowiązuje kwota minimalna za przejazd).

Zaplanuj na podróż więcej czasu – korki są tu zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w weekendy. Krótkie trasy (poniżej 10 km) w godzinach szczytu lub w weekendy mogą zająć nawet ponad godzinę.

W niemal wszystkich taksówkach w Bandung obowiązuje opłata minimalna w wysokości 25 000 IDR (wyjątkiem jest korporacja Blue Bird, gdzie taki wymóg nie istnieje). Oprócz opłaty początkowej (za pierwsze kilometry), stawka za każdy kolejny kilometr wynosi 4500 IDR, a koszt czasu oczekiwania to 45 000 IDR za godzinę (opłata ta naliczana jest również wtedy, gdy taksówka stoi w korku lub oczekuje na zmianę świateł).

Lista korporacji taksówkowych w Bandung:

* '''AA''', ☏ +62 22 421 9999. Pojazdy w bardzo dobrym stanie, kierowcy niepalący – pod wieloma względami mogą przewyższać standard Blue Bird. Stawki są wyższe: opłata początkowa za pierwszy kilometr wynosi 7000 IDR (podobnie jak w Blue Bird). Obowiązuje opłata minimalna 25 000 IDR, a w przypadku zamówień telefonicznych – 30 000 IDR.
* '''Bandung Raya''', ☏ +62 22 201 4018.
* '''Blue Bird''', ☏ +62 22 7561234. Renomowana i godna zaufania korporacja. To firma taksówkarska klasy premium w Indonezji. Pracownicy obsługi telefonicznej mówią po angielsku. W większości hoteli personel bez problemu zamówi dla Ciebie taksówkę. W przypadku zamówienia telefonicznego obowiązuje opłata minimalna w wysokości 35 000 IDR. Dzięki aplikacji (obejmującej również zamówienia telefoniczne) oraz systemowi GPS, najbliższa taksówka znajdująca się w promieniu 1 km od pasażera dotrze na miejsce w ciągu 5 minut.
* '''Centris Taxi''', ☏ +62 22 7512100.
* '''Gemah Ripah''', ☏ +62 22 421 7070. Druga opcja po Blue Bird: opłata minimalna wynosi 25 000 IDR, ale za zamówienie telefoniczne nie jest doliczana żadna dodatkowa opłata. Taksówki tej firmy często przyjeżdżają około 5–10 minut przed czasem wskazanym w zamówieniu, a taksometr zaczyna naliczać opłatę już w momencie oczekiwania na pasażera.
* '''Kota Kembang''', ☏ +62 22 731 2312. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.
* '''Putra''', ☏ +62 22 540 5010. Pojazdy są stare; to rozwiązanie ostateczne, stosowane głównie w przypadku zamówień telefonicznych.

=== Za pośrednictwem internetowych aplikacji do zamawiania przejazdów ===
W Bandung powszechnie dostępne są usługi przewozowe zamawiane przez aplikacje, takie jak '''GrabCar czy GoCar (oferowany przez Gojek)''' – czas oczekiwania na przyjazd pojazdu wynosi zazwyczaj do 10 minut od momentu złożenia zamówienia. Popularne są również przewozy motocyklowe (np. '''GrabBike lub Gojek'''), które pozwalają szybciej przemieszczać się po mieście w godzinach dużego natężenia ruchu. Usługi te obejmują także trasy do miejscowości położonych poza Bandung (w promieniu do 70 kilometrów). Koszt oczekiwania kierowcy wynosi zazwyczaj około 40 000 IDR za godzinę (kwota ta może być przedmiotem negocjacji). Poza obszarem Bandung dostępność usług jest ograniczona – wyjątek stanowi centrum [[Lembang]].

W Bandung działa również platforma '''InDriver''', oferująca przejazdy w cenach o około 20% niższych niż w przypadku innych aplikacji (jeśli zamówisz przejazd motocyklem przez InDriver, na paragonie usługa ta będzie widniała pod nazwą „Motor”).

=== Autobusem ===
W Bandung działa kilka firm przewozowych, jednak ze względu na dużą liczbę wąskich ulic nie obsługują one całego miasta. Autobusy miejskie, znane jako Damri, zazwyczaj kursują na długich trasach, przecinających miasto z jednego końca na drugi – na przykład z północy na południe (z Dago lub Setiabudi do głównego terminala Leuwi Panjang) oraz z zachodu na wschód (z Cibeureum do Cicaheum, a dalej do Cibiru). Punktami przecięcia tras północ–południe oraz wschód–zachód są okolice parku centralnego Alun-alun oraz skrzyżowanie ulic Astana Anyar i Asia Afrika. Większość autobusów można zatrzymać w dowolnym miejscu, nie tylko na wyznaczonych przystankach. Koszt przejazdu na wszystkich trasach miejskich wynosi 2000 IDR w pojazdach bez klimatyzacji oraz 3500 IDR w pojazdach klimatyzowanych.

Alternatywą jest system '''Trans Metro Bandung''' (odpowiednik systemu ''Transjakarta'' w [[Dżakarta|Dżakarcie]]), w ramach którego kursują mniejsze autobusy, zatrzymujące się wyłącznie na dedykowanych przystankach. Dostępnych jest 5 linii (korytarzy):

* Cibiru – Cibeureum
* Cicaheum – Cibeureum
* Cicaheum – Sarijadi
* Antapani – Leuwi Panjang
* Antapani – Stasiun Hall
Bilet kosztuje 4000 IDR dla pasażerów ogółem oraz 2000 IDR dla uczniów i studentów. Zniżka w wysokości 1000 IDR przysługuje wyłącznie osobom korzystającym z płatności elektronicznych, takich jak karty ''BRIZZI'' (wydawana przez bank BRI) lub TapCash (wydawana przez bank BNI).

Autobusy Damri obsługują również połączenia z obszarami poza ścisłym centrum Bandung, w tym trasy: Alun-alun – Ciburuy (w pobliżu Padalarang), Dago – główny terminal Leuwi Panjang oraz Elang – Jatinangor. Wszystkie te autobusy są wyposażone w klimatyzację.

=== Samochodem ===
Podróżowanie samochodem jest prawdopodobnie najłatwiejszym i najwygodniejszym sposobem poruszania się po Bandungu i okolicach, jednak należy wziąć pod uwagę codzienne, dotkliwe korki. Jeśli nie posiadasz ważnego prawa jazdy, możesz wynająć samochód z kierowcą – jest to rozwiązanie bardzo popularne wśród podróżnych z krajów zachodnich. Dobrym pomysłem może być również wynajęcie auta już w Dżakarcie. Pojazdy można wypożyczyć w wielu punktach, w tym w oddziałach znanych międzynarodowych firm. Koszt wynajmu wynosi około 500 000 IDR za dzień (12 godzin) lub 600 000 IDR (12 godzin) – kwota ta nie obejmuje paliwa, opłat parkingowych ani opłat drogowych w przypadku wyjazdów poza Bandung, na przykład w rejon wulkanu Tangkuban Perahu.

Choć samochód jest zazwyczaj niezbędny – zwłaszcza jeśli planujesz wyprawę w góry na obrzeżach miasta – pamiętaj, że w weekendy oraz w godzinach szczytu korki mogą wydłużyć czas podróży nawet o godzinę. Warto więc zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, wyruszyć wcześniej i poszukać alternatywnych tras! Do najbardziej '''zatłoczonych''' arterii należą drogi prowadzące do [[Lembang]] (Jalan Sukajadi), Dago, Cihampelas oraz korytarz łączący zjazd z autostrady Pasteur z estakadą Pasupati. W weekendy, a zwłaszcza podczas długich weekendów, do tej części miasta przyjeżdża mnóstwo samochodów z Dżakarty, co sprawia, że ​​czas przejazdu staje się jeszcze bardziej uciążliwy. Wiele ulic – zwłaszcza tych mniejszych – to drogi jednokierunkowe, co jednak nie zawsze jest wyraźnie oznaczone!

Lokalne przepisy wymagają, aby w każdym samochodzie znajdował się kosz na śmieci; prawo to jest ściśle egzekwowane. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mandat w wysokości 250 000 IDR, płatny na miejscu, za pośrednictwem bankomatu lub przelewu bankowego. Policja w Bandungu bardziej rygorystycznie niż w innych miastach pilnuje również przestrzegania obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa – dlatego wszystkie osoby podróżujące na przednich siedzeniach powinny pamiętać o ich zapięciu.

=== Motocyklem ===
Wypożyczanie motocykli w Bandungu to stosunkowo nowa usługa, dlatego ceny są tu wyższe niż na [[Bali]]. Oferta jest również ograniczona, co wynika z dość częstych przypadków kradzieży jednośladów w tym mieście – z tego powodu wypożyczalnie zazwyczaj udostępniają dodatkowe zabezpieczenia (blokady). Koszt wynajmu wynosi od 50 000 do 55 000 IDR za 12 godzin (zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy). W przypadku wynajmu na 24 godziny cena wynosi od 75 000 do 85 000 IDR w dni powszednie oraz od 80 000 do 90 000 IDR w weekendy. Wynajem na tydzień kosztuje natomiast od 450 000 do 500 000 IDR.

Aby wypożyczyć motocykl, turyści krajowi muszą przedstawić co najmniej trzy z wymienionych dokumentów: prawo jazdy, elektroniczny dowód osobisty, kartę rodzinną (kartu keluarga), numer identyfikacji podatkowej (NPWP) lub paszport. Od turystów zagranicznych wymagane jest posiadanie międzynarodowego prawa jazdy oraz paszportu.

=== Ojek ===
W Bandung istnieją dwa rodzaje taksówek motocyklowych (zwanych '''ojek'''): tradycyjne oraz te zamawiane przez aplikacje. W przypadku '''tradycyjnych ojek''' kierowcy gromadzą się w wyznaczonych miejscach i czekają na pasażerów, a stawki za przejazd bywają nieustalone. Inaczej jest w przypadku usług dostępnych przez aplikacje, takie jak '''Grab czy GoJek''' – tam cena za przejazd jest znana z góry i zazwyczaj znacznie niższa niż w przypadku tradycyjnych taksówek motocyklowych.

=== Pieszo ===
W Bandung znajdują się zadbane chodniki – odnowione około 2018 roku – wyposażone w nawierzchnię fakturowaną (z wypustkami) ułatwiającą poruszanie się osobom niedowidzącym. Ciągi te biegną od okolic ulicy Dago (Jalan Ir. H. Juanda) w kierunku południowym oraz wzdłuż ulicy Riau (Jalan R.E. Martadinata). W mieście dostępnych jest sporo otwartych przestrzeni; największa z nich znajduje się przy Wielkim Meczecie w Bandung ('''Masjid Raya Bandung''') w centrum miasta i pokryta jest sztuczną trawą.

== Warto zobaczyć ==
=== Architektura kolonialna ===
[[Plik:Jaarbeurs.JPG|thumb|Budynek ''Kologdam'' we wschodnim Bandungu, wzniesiony w 1920 roku jako ''Jaarbeurs'' (obiekt targowy).]]
Ponieważ Bandung jest jednym z głównych miast Holenderskich Indii Wschodnich, w drugiej połowie XIX wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku, w mieście powstało wiele budynków kolonialnych. Większość kolonialnej zabudowy znajduje się w centrum miasta, a także w rejonie ''Dago'', gdzie na początku XX wieku miała miejsce intensywna rozbudowa miasta.

Kluczowym stylem architektonicznym używanym w Holenderskich Indiach Wschodnich w XIX wieku był styl imperium indyjskiego. Kluczowym przykładem tego stylu w Bandung jest {{Znacznik|Gedung Pakuan|-6.9117403|107.604762|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Pakuan''''' w środkowym Bandung, zbudowany w latach 60. XIX wieku jako nowa rezydencja mieszkańca rezydencji [[Parahyangan]], po przeniesieniu jej stolicy z [[Cianjur]] do Bandung. Najbardziej znane budynki kolonialne Bandung to jednak nie te w stylu klasycznym, ale te o architekturze modernistycznej. Miasto posiada jeden z największych na świecie budynków w stylu Art Deco. Do najważniejszych architektów tego okresu (głównie 1920-1940) zaliczają się C.P.W. (Wolff) Schoemaker, AF (Albert) Aalbers i Henri Maclaine Pont. Wszystkie słynęły z łączenia modernistycznej architektury europejskiej (m.in. Art Deco) z elementami stylu zaczerpniętymi z kultur indonezyjskich.
[[Plik:Gedung Merdeka (27413383155).jpg|thumb|300x300px|''Gedung Merdeka'' w środkowym Bandung.]]
Urodzony w [[Jawa Środkowa|Jawie Środkowej]] w 1882 roku i wykształcony w [[Holandia|Holandii]], '''Wolff Schoemaker''' jest znany jako ojciec stylu architektonicznego Bandung Art Deco. Zasłynął z adaptacji nowoczesnej architektury europejskiej do tropikalnego otoczenia. To połączenie starożytnych elementów dekoracyjnych i nowoczesnych elementów architektonicznych uczyniło go najlepszym indonezyjskim architektem swoich czasów. Później został profesorem w Instytucie Technologii Bandung w północnym Bandung. Wśród jego uczniów był Sukarno, pierwszy prezydent Republiki Indonezji. Schoemaker był bardzo produktywnym architektem, ponieważ zaprojektował dziesiątki budynków w Bandung. Do jego najsłynniejszych budynków należą {{Znacznik|Gedung Merdeka|-6.9210059|107.6092288|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gedung Merdeka''', {{Znacznik|Grand Hotel Preanger|-6.9213431|107.611654|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grand Hotel Preanger''', {{Znacznik|katedra w Bandung|-6.91479|107.610453|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''katedra w Bandung''', budynek kina ''New Majestic'' (wszystkie w centrum Bandung), {{Znacznik|Villa Isola|-6.8611576|107.5943443|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Villa Isola''', Instytut Pasteura (oba w północno-zachodnim Bandung) i budynek Kologdam (wschodnie Bandung).

Główną sławą '''Alberta Aalbersa''' był budynek ''DENIS Bank'', na podstawie którego otrzymał także zlecenie na zaprojektowanie nowego budynku starego, wielkiego hotelu w Bandung, Savoy Homann. Wkrótce potem zaprojektował renowację jednego z dzieł Schoemakera, ''Gedung Merdeka''. Wszystkie te trzy budynki znajdują się w centrum Bandung. Do najsłynniejszych budynków zaprojektowanych przez Henriego Maclaine’a Ponta należą główne budynki '''Instytutu Technologii Bandung''' (ITB) w północnym Bandung.
[[Plik:Gedung Sate - backside.jpg|thumb|''Gedung Sate'' w północnym Bandung.]]
Najbardziej znanymi budynkami kolonialnymi, które nie zostały zaprojektowane przez tych trzech architektów, są budynki rządowe Holenderskich Indii Wschodnich, które zostały zaprojektowane przez Służbę Budynków Rządowych (''Landsgebouwendienst''). Głównym tego przykładem jest {{Znacznik|Gedung Sate|-6.9024981|107.618775|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''''Gedung Sate''''' w północnym Bandung, zbudowany w latach dwudziestych XX wieku dla Departamentu Robót Publicznych Holenderskich Indii Wschodnich, a obecnie używany przez rząd prowincji Jawa Zachodnia.

=== Muzea ===
[[Plik:Museum Geologi.JPG|thumb|Muzeum Geologiczne w północnym Bandungu.]]
W mieście znajdują się różne muzea. W samym centrum miasta znajduje się '''Muzeum Konferencji Azjatycko-Afrykańskiej''' w ''Gedung Merdeka''. W budynku w 1955 odbyła się Konferencja w Bandung (pierwsze spotkanie Ruchu Państw Niezaangażowanych), a muzeum przedstawia historię tej konferencji, w której uczestniczyli m.in. prezydenci Sukarno (Indonezja), Gamal Abdel Nasser (Egipt) i Tito (Jugosławia), premier Ho Chi Minh (Wietnam).

Inne znane muzea w Bandung to {{Znacznik|Muzeum Geologiczne|-6.9003424|107.620961|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Geologiczne''' (z 250 000 skał, kolekcją minerałów i 60 000 skamieniałości) oraz {{Znacznik|Muzeum Poczty|-6.9020925|107.6198013|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Muzeum Poczty''' (obejmujące historię poczty Indonezji i Holenderskich Indii Wschodnich), oba w północnym Bandung. Do mniej znanych muzeów należą Muzeum Barli (obrazy i zabytkowe zabawki) w północno-zachodnim Bandung, Muzeum Mandala Wangsit Siliwangi (broń i historia Bandung w wojnie o niepodległość) w środkowym Bandung oraz Muzeum Sri Baduga (wystawy archeologiczne i geologiczne w prowincji Zachodnia Jawa) w południowym Bandung.

=== Inne atrakcje ===
[[Plik:Mesjid Agung Bandung.JPG|thumb|Minarety Wielkiego Meczetu, za placem ''Alun-alun''.]]
Oprócz budynków kolonialnych i muzeów, najważniejszymi atrakcjami centrum Bandung są centralny plac z trawnikiem ''Alun-alun'' i przylegający do niego {{Znacznik|Wielki Meczet|-6.9218735|107.6062926|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Wielki Meczet'''. Prowincjonalny meczet został pierwotnie zbudowany w XIX wieku, ale był wielokrotnie odnawiany i rozbudowywany, przez co większość oryginalnych elementów nie jest już widoczna. Ostatnia gruntowna renowacja miała miejsce w 2003 roku, kiedy to dobudowano także dwa kultowe minarety (każdy o wysokości 81 metrów). W weekendy jeden z minaretów jest otwarty dla zwiedzających, a ze szczytu roztacza się wspaniały widok na całe miasto. W pobliżu znajduje się także pomnik Kilometr Zero, który wskazuje lokalizację siedziby Bandung (w miejscu, gdzie [[Wielka Droga Pocztowa]] przecina rzekę Cikapundung).

W obszarze ''Dago'' na północy miasta znajduje się wiele atrakcji przyrodniczych, z których najważniejszym jest Park Leśny Djuanda, obszar chroniony i ogród botaniczny w górach. Na terenie parku znajdują się także dwie sztuczne jaskinie, które były ważnymi miejscami podczas II wojny światowej i indonezyjskiej wojny o niepodległość (m.in. jako schronienie i magazyn amunicji).

== Aktywny wypoczynek ==
W mieście oraz jego okolicach dostępnych jest wiele atrakcji. Ponieważ wyżyna Bandung otoczona jest pasmem gór, aktywności poza miastem koncentrują się wokół górskich kurortów, sportów ekstremalnych i rekreacji na świeżym powietrzu. W samym mieście można delektować się różnorodnością kulinarną (patrz sekcja „Gastronomia”), zrobić zakupy w niedrogich sklepach typu outlet czy lokalnych butikach (patrz sekcja „Zakupy”) lub po prostu miło spędzić czas.

W każdą niedzielę, w godzinach od 6:00 do 10:00, na ulicy Jalan Dago – na odcinku od Cikapayang w kierunku północnym aż do skrzyżowania Simpang-Siliwangi – obowiązuje zakaz ruchu samochodowego (tzw. Car-Free Day). Warto pojawić się jak najwcześniej, ponieważ ze względu na niewielkie rozmiary ulicy może zrobić się tam bardzo tłoczno.

W każdą niedzielę w rejonie Gasibu, położonym na północ od budynku ''Gedung Sate'', odbywa się niedzielny targ. Można tam znaleźć rozmaite produkty spożywcze oraz wyroby rękodzielnicze w przystępnych cenach.

* '''Walki baranów'''. W wioskach wokół Bandung co drugą niedzielę organizowane są walki baranów. To ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności – setki mieszkańców przybywają, by obejrzeć pięciominutowe starcia specjalnie przygotowanych do tego samców. Turnieje odbywają się na specjalnie zbudowanych arenach w okolicznych miejscowościach. Najlepiej wynająć w Bandung motocykl lub skorzystać z usług przewodnika, który będzie wiedział, gdzie i kiedy odbędzie się kolejne wydarzenie. Choć walki te nie są krwawym sportem, osoby szczególnie wrażliwe na los zwierząt mogą poczuć się niekomfortowo – starcia są zorganizowane i sędziowane na wzór meczów bokserskich.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
* '''Szlak spacerowy Puncrut-Lembang'''. Rozpoczyna się w Puncrut, Jl. Kiputih, Bandung Północny. Dla początkujących lub oszczędzających wytrzymałość lepiej najpierw udać się do Ledeng, a następnie angkotem kontynuować podróż do Lembang i poprosić ludzi, aby zeszli do Puncrut.edytować
* Wulkan ''Tangkuban Perahu'' znajduje się około 20 km na północ od Bandung, niedaleko [[Lembang]].
* Jezioro ''Kawah Putih'' (Biały Krater) znajduje się około 40 km na południe od Bandung, niedaleko [[Ciwidey]].
* ''Ranca upas'' to pole kempingowe na obszarze chronionym, na którym obozowicze mogą wchodzić w interakcję z jeleniami i obserwować je z bliska

==Praca==

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Institut Teknologi Bandung'''|-6.889852|107.609968|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://itb.ac.id/ Institut Teknologi Bandung]''' (ITB), humas@itb.ac.id. ITB to jedna z indonezyjskich uczelni technicznych. Na terenie kampusu znajduje się architektura z czasów kolonializmu holenderskiego; obiekt położony jest w pobliżu centrum miasta, w dzielnicy Dago. 
* {{Znacznik|'''Universitas Padjadjaran'''|-6.926139|107.774694|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.unpad.ac.id/ Universitas Padjadjaran]''' (UNPAD), humas@unpad.ac.id. UNPAD to uczelnia publiczna, znana z kierunków związanych z ekonomią, prawem i medycyną. Główny kampus znajduje się w Jatinangor, około 20 km na wschód od Bandungu.
* {{Znacznik|'''Telkom University'''|-6.974018|107.630514|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://telkomuniversity.ac.id/ Telkom University]''' (Tel U), info@telkomuniversity.ac.id. Telkom University to uczelnia prywatna, koncentrująca się na technologiach informatycznych, biznesie oraz branżach kreatywnych. Kampus mieści się w południowej części Bandungu, w pobliżu Buah Batu.

== Zakupy ==
[[Plik:Jalan Cihampelas Bandung.JPG|thumb|Sklepy z dżinsami przy ulicy ''Jalan Cihampelas'' starają się przyciągnąć uwagę za pomocą ogromnych figur.]]
Zakupy odzieży i dodatków to jeden z głównych powodów, dla których wielu mieszkańców aglomeracji [[Dżakarta|Dżakarty]] w każdy weekend odwiedza Bandung. Ceny wielu produktów są tam niższe niż w samej [[Dżakarta|Dżakarcie]]. W całym mieście rozsiane są centra handlowe; w większości z nich znajdziemy mieszankę sklepów indonezyjskich i międzynarodowych, kawiarnie oraz restauracje. Często dostępne są tam również rodzinne sale karaoke (KTV) oraz kina. Do największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Bandung należą {{Znacznik|'''Trans Studio Mall'''|-6.926186|107.636222|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Trans Studio Mall''' (w południowej części miasta) oraz {{Znacznik|'''Paris Van Java'''|-6.88925|107.59603|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Paris Van Java''' (w części północno-zachodniej). Niektóre centra handlowe słyną z taniej odzieży – zaliczają się do nich BTC Fashion Mall w północno-zachodnim Bandungu oraz położony w centrum miasta Pasar Baru Trade Centre (szczególnie lubiany przez turystów z [[Malezja|Malezji]]).

Sklepy oferujące odzież dżinsową znajdują się wzdłuż ulicy {{Znacznik|'''Jalan Cihampelas'''|-6.89325|107.60547|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Jalan Cihampelas''' w północno-zachodniej części Bandungu. Stały się one niezwykle popularne w latach 90. XX wieku, głównie dzięki swoim oryginalnym fasadom, zaprojektowanym tak, by przyciągać uwagę klientów. Niektóre z tych sklepów sprzedają również odzież typu „outlet” (pochodzącą bezpośrednio z fabryk), choć jej jakość bywa niższa niż w przypadku towarów dostępnych w punktach wyprzedażowych przy ulicach Jalan Setiabudhi, Jalan Dago czy Jalan Riau. Nowa estakada dla pieszych (tzw. skywalk), mierząca 450 metrów długości i biegnąca nad północnym odcinkiem ulicy Jalan Cihampelas, oferuje ciekawy widok na okolicę. Wyposażono ją w windę oraz niewielkie stoiska z żywnością i różnymi akcesoriami.

Po przeciwnej stronie miasta, w dzielnicy '''Cibaduyut''' (południowe Bandung), produkuje się i sprzedaje obuwie oraz inne wyroby skórzane. To prawdziwy raj dla miłośników wysokich butów – można je tam zamówić na wymiar w stosunkowo przystępnej cenie, a czas oczekiwania na realizację zamówienia wynosi od trzech do siedmiu dni.

=== Lokalne rękodzieło i pamiątki ===
'''''Angklung''''' to sundajski instrument muzyczny. Sprzedawane są w sklepach z rękodziełem w centrach handlowych, sklepach z pamiątkami oraz w dedykowanym centrum ''Saung Angklung Udjo'' angklung we wschodnim Bandung. '''''Wayang golek''''' to sundajskie marionetki. W przeciwieństwie do jawajskich lalek Wayang, sundajskie golek Wayang są wykonane z drewna. W całym mieście można je sprzedać w różnych sklepach, z których głównym jest centrum Cupumanik w środkowym Bandung.

=== Sklepy outletowe ===
Artykuły modowe niektórych z najlepszych światowych marek powstają w [[Indonezja|Indonezji]]. Nawet drobne wady, takie jak brakujący lub nieprawidłowo włożony guzik, wystarczą, aby przedmiot został odrzucony lub mogą wystąpić przekroczenia produkcji, które należy wyrzucić. Te niechciane przedmioty są sprzedawane z metkami ''eksportowymi sisa'', ponieważ zostały wyprodukowane na eksport. Niektóre z nich to klasa A (najlepsza jakość, produkt przekroczony) lub klasa B (jakość eksportowa, niewielka wada). Nie zdziw się, jeśli na metkach zobaczysz napisy ''Made in Korea'' lub ''Made in Singapore''! Chociaż w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] nadal będziesz widzieć torbę wycenioną na 65 dolarów, będzie ona sprzedawana za jedyne 45 000 Rp (5 dolarów), co stanowi dramatycznie niewielki ułamek ceny podanej na rynku docelowym! Ciesz się polowaniem na okazje, ale sam dokonaj dokładnej kontroli. Sprawdź, czy nie występują produkty poniżej standardów lub uszkodzone oraz podrabiane produkty markowe. Sklepy często oferują szeroką gamę nowoczesnych, współczesnych stylów i akcesoriów.

Większość sklepów outletowych koncentruje się w Północnym Bandung (w szczególności ''Jl Riau'' i ''Jl Dago'') i Północno-zachodnim Bandung (''Jl Cihampelas'' i ''Jl Setiabudhi''). Najbardziej znany fabryczny outlet w Bandung, ''Rumah Mode'', znajduje się w ''Jl Setiabudhi'' na północnym zachodzie.

=== Niezależni projektanci ===
Zjawisko ''distros'' („punktów dystrybucji”) rozpoczęło się w Bandung w latach 90. XX wieku. Pierwotnie niezależne zespoły i wytwórnie płytowe zaczęły sprzedawać swoje towary (płyty CD, ale także ubrania, naklejki itp.) we własnych sklepach. W Bandung jest ponad 300 ''distros'', które sprzedają stylowe produkty lokalnych projektantów, a zjawisko to wykracza daleko poza oryginalną scenę muzyki niezależnej. Jedną z rzeczy, która wyróżnia dystrybucje na tle sklepów z wyprzedażami fabrycznymi, jest to, że ''distros'' sprzedają produkty od indywidualnych projektantów i młodych przedsiębiorców, podczas gdy produkty z wyprzedaży fabrycznej pochodzą z fabryki odzieży. Wielu projektantów, którzy założyli ''distros'', zyskało sławę, wprowadzając na rynek ogólnokrajowe marki odzieżowe, przez co poziom cen wzrósł. ''Distros''można znaleźć w całym mieście, ale wiele z najbardziej znanych z nich koncentruje się w okolicach ''Jalan Trunojoyo'' w północnym Bandung.

=== Sklepy monopolowe ===
* '''Dago 34''', Jl Dago nr 34. Położony w samym sercu Dago.
* '''Warung International''', Jl Dago, niedaleko Dago 34.
* '''Taurus''', położony w pobliżu ''Alun-Alun'', jest łatwy do znalezienia.

== Gastronomia ==
[[Plik:Lalapan.jpg|thumb|&lt;nowiki&gt;''Lalapan''&lt;/nowiki&gt; na lunch w restauracji w Centralnym Bandung.]]
Bandung to prawdziwy raj dla smakoszy poszukujących nowych doznań kulinarnych. Miasto oferuje ogromny wybór miejsc, w których można zjeść – od tysięcy ulicznych sprzedawców i lokalnych jadłodajni typu ''warung'' aż po ekskluzywne restauracje. Ceny są równie zróżnicowane, choć zazwyczaj niższe niż w [[Dżakarta|Dżakarcie]]. Solidny posiłek w ''warungu'' lub prostej restauracji kosztuje zazwyczaj mniej niż 30 000 rupii, podczas gdy w lokalach wysokiej klasy czy luksusowych hotelach rachunek może być nawet dziesięciokrotnie wyższy.

Niedrogie punkty gastronomiczne, w tym stoiska z jedzeniem ulicznym, można znaleźć w całym mieście. Lokale o wyższym standardzie koncentrują się głównie w centrum oraz w północnej części Bandung, zwłaszcza w dzielnicy Dago. Ponadto szeroki wachlarz opcji – od taniego jedzenia typu fast food po wykwintną kuchnię międzynarodową – dostępny jest w centrach handlowych; na szczególną uwagę zasługują ''Paris Van Java'' w północno-zachodniej części miasta oraz ''Trans Studio Mall'' na południu.

Choć '''restauracje stricte wegetariańskie''' należą do rzadkości, wiele tradycyjnych dań indonezyjskich (w tym kuchni sundajskiej) jest z natury bezmięsnych. Bez trudu znajdziemy więc potrawy wegetariańskie, takie jak ''lotek'' (pikantna sałatka warzywna) czy dania z ''tahu'' (tofu) i ''tempe''. Warto jednak pamiętać, że wiele potraw serwowanych jest z dodatkiem ''sambal'' (ostrego sosu chili), który może zawierać ''terasi'' (pastę krewetkową), lub z ''krupuk udang'' (krewetkowymi krakersami).

Kulinarna podróż po Bandung nie kończy się jednak w restauracjach czy kawiarniach. W mieście działa mnóstwo piekarni i cukierni, w których egzotyczne wypieki – będące dziedzictwem czasów kolonialnych rządów holenderskich – kuszą, by zabrać je ze sobą do domu. Niektóre z nich cieszą się tak ogromną popularnością, że klienci ustawiają się w kolejce jeszcze przed otwarciem lokalu!

=== Jedzenie uliczne ===
[[Plik:Siomay Bandung.jpg|thumb|Siomay serwowane na stoisku z jedzeniem w centrum Bandung.]]
Uliczne jedzenie w Bandung można znaleźć wszędzie w całym mieście. Po dzielnicach przechadzają się podróżujący sprzedawcy z koszykiem, sprzedający wcześniej przygotowaną żywność. Stragany z jedzeniem ''Kaki lima'' (kuchnie mobilne) mogą również przemieszczać się lub stać codziennie na tym samym rogu ulicy. To samo dotyczy ''warungów'', czyli nieco mniej mobilnych straganów, które często mają jakieś schronienie oraz kilka stolików i plastikowych taboretów. Niektóre z ''warungów'', które codziennie są odbudowywane w tym samym miejscu, stały się bardzo popularnymi lokalami, odwiedzanymi przez setki gości dziennie (na przykład stragan z jedzeniem ''Bebek Ali Borromeus'' w północnym Bandung). Ogólnie rzecz biorąc, liczba klientów jest dobrym wskaźnikiem poziomu higieny lokalu, a ruchliwy ''warung'' jest prawdopodobnie bezpieczny.

Popularne opcje jedzenia ulicznego to ''Sate'' (szaszłyki satay), ''Nasi Goreng'' i ''Mie Goreng'' (smażony ryż i smażony makaron) oraz ''Ayam Goreng'' (smażony kurczak podawany z sosem chili i ryżem). Szczególnie na śniadanie popularne są ''bubur ayam'' (owsianka z kurczaka), ''kupat tahu'' (kluski ryżowe, tofu i kiełki fasoli z sosem orzechowym) i ''Lotek'' (sałatka jarzynowa z sosem orzechowym).

Wzdłuż '''Jalan Cisangkuy''', od skrzyżowania Diponegoro do Jalan Citarum, można znaleźć wiele tymczasowych straganów z jedzeniem. W każdą niedzielę rano aż do południa za '''Gedung Sate''' znajdują się także uliczne stragany z jedzeniem.

=== Kuchnia etniczna ===
Lokalna kuchnia to '''kuchnia sundajska''', opisana w przewodniku po szerszym regionie [[Parahyangan]]. Przykładem lokalnego przysmaku jest ''bakso tahu'' (znany również jako ''siomay''), mięso gotowane na parze z tofu lub bez. Podaje się go z pastą orzechową, słodkim sosem sojowym i limonką. Nadaje się na przekąskę, którą można zjeść o każdej porze. Prawie na wszystkich ulicach można spotkać osobę sprzedającą to jedzenie na straganie na kółkach (''gerobak''). ''Batagor'' jest podobny do bakso tahu/siomay, ale jest smażony, a nie gotowany na parze. ''Basreng'' to pikantna przekąska ze smażonych klopsików, z dodatkiem odpowiednich pikantnych przypraw. ''Soto Bandung'' to zupa z mięsem wołowym, fasolą sojową i dodatkiem warzyw. Lotek to mieszanka gotowanych warzyw, podawana z pastą orzechową i chilli, przypominająca gado gado. Im ostrzej, tym lepiej. ''Laksa Bandung'' to słynne stare, tradycyjne danie. To danie to rodzaj rosołu z dodatkiem mleka kokosowego z kurkumą jako bulionu, z dodatkiem pokrojonego wafelka ryżowego (ugotowanego w liściu bananowca), kiełków fasoli, wermiszelu, posiekanego kurczaka, a na koniec udekorowano ostrokrzewem bazylią i ''Oncom Bandung'', tradycyjnym sfermentowanym ciastem sojowym.

W całym mieście można znaleźć dania z innych regionów [[Indonezja|Indonezji]], przy czym szczególnie wszechobecne są ''restauracje Padang'' z [[Sumatra Zachodnia|Zachodniej Sumatry]], a także lokalne potrawy z [[Dżakarta|Dżakarty]] i [[Jawa Środkowa|Środkowej Jawy]]. Chińska mniejszość indonezyjska prowadzi dużą liczbę '''chińskich restauracji''', powszechne jest także japońskie jedzenie (głównie ''sushi'' i ''ramen''). Popularne są również restauracje w stylu zachodnim (takie jak steki i naleśniki), choć ich jakość jest różna. Lepsze zachodnie restauracje można znaleźć w głównych centrach handlowych oraz w okolicy Dago.

== Życie nocne ==
[[Plik:Braga street,facing south,Shoot by Dr.Priatna - panoramio.jpg|thumb|W centrum miasta, wzdłuż ulicy ''Jalan Braga'', znajduje się kilka barów.]]
W większości restauracji i kawiarni zazwyczaj nie podaje się alkoholu. Istnieje jednak wiele lokali o wyższym standardzie – restauracji i barów – w których serwuje się napoje alkoholowe; działają tu również liczne kluby nocne. W wielu barach dostępne są także importowane piwa i alkohole wysokoprocentowe, jednak ich ceny są wysokie. Najpopularniejszym miejscem życia nocnego wśród obcokrajowców i turystów jest dzielnica Dago w północnej części Bandungu, choć sporo barów i klubów typu „lounge” znajduje się również w centrum miasta. Do najchętniej odwiedzanych miejsc należą kluby ''Amnesia'' i ''Southbank'' w centrum Bandungu, ''Golden Monkey'' w północnej części miasta oraz ''Sobber's Bar'' w północno-zachodniej części Bandungu. Powszechnie spotyka się tu lokale typu karaoke (KTV). Warto jednak zachować ostrożność: niektóre z nich (zwłaszcza te położone przy kilku ulicach i alejkach w pobliżu centralnego placu ''Alun-alun'' oraz wzdłuż ulicy ''Jalan Setiabudhi'', w kierunku [[Lembang]]) w rzeczywistości pełnią funkcję domów publicznych. Lokale oferujące „zwykłe” karaoke można rozpoznać po oznaczeniu „family karaoke” (karaoke rodzinne). Do najbardziej znanych sieci tego typu należą ''NAV'', ''Inul Vizta'' oraz ''Happy Puppy''.

=== Kawiarnie i lokale z kawą ===
Podobnie jak w innych dużych miastach, takich jak [[Dżakarta]] i [[Surabaja]], kawiarnie są popularnym miejscem spędzania czasu, a także zawsze są pełne po godzinach pracy lub w weekendy. Większość kawiarni w Bandung również poprawia swój wygląd, aby przyciągnąć znacznie więcej klientów.

==Festiwale, imprezy==

== Nocleg ==
Bandung posiada szeroką ofertę zakwaterowania, będąc ważnym celem krajowych osób podróżujących służbowo, celem wycieczek po mieście głównie dla Indonezyjczyków, Singapurczyków i Malezyjczyków, a przede wszystkim głównym miejscem wypadu weekendowego dla mieszkańców [[Wielka Dżakarta|Wielkiej Dżakarty]]. Dlatego też w weekendy, a zwłaszcza długie weekendy i święta, wskaźnik obłożenia jest wysoki, podobnie jak ceny zakwaterowania. Ogólnie rzecz biorąc, większość obiektów noclegowych znajduje się w centralnej i północnej części miasta. Wszystkie główne krajowe (favehotel, Santika, Aston) i wiele międzynarodowych (ibis, Novotel, Holiday In, Hilton, Sheraton) sieci hotelowe są obecne w jednym lub większej liczbie hoteli w mieście.

W centrum Bandung znajdują się wspaniałe, stare hotele miasta, ''Savoy Homann'' i ''Grand Preanger'', ale także bardzo szeroka gama hoteli biznesowych o różnych poziomach cenowych i jakościowych. Hotele biznesowe można znaleźć także w pobliżu bramki poboru opłat ''Pasteur'' w północno-zachodnim Bandung. Wiele hoteli zorientowanych na turystów, w tym niektóre luksusowe, takie jak ''Sheraton'', można znaleźć w obszarze Dago, w tym na północnych wzgórzach. W obszarach ''Ciumbeleuit'' i ''Setiabudhi'' w północno-zachodnim Bandung rośnie także liczba hoteli, w tym duży i luksusowy ''hotel Padma'' ze spektakularnym widokiem na wzgórza. Bardziej na północ, górskie miasteczko [[Lembang]] oferuje również wiele możliwości zakwaterowania, w tym prywatne wille.

W rozległych obszarach mieszkalnych wschodniego i południowego Bandung dostępnych jest mniej możliwości zakwaterowania, choć nadal dostępnych jest wiele niedrogich hoteli. Godnym uwagi wyjątkiem jest kompleks ''Trans Studio'' w południowym Bandung, w którym oprócz dużego krytego parku tematycznego i ekskluzywnego centrum handlowego znajduje się także największy w Azji hotel Ibis oraz bardzo luksusowy hotel, który sam określa się jako „pierwszy hotel z 6 gwiazdkami w kraju”.

== Kontakt ==
Numer kierunkowy dla Bandung to '''022'''.

== Bezpieczeństwo ==
Numer telefonu alarmowego dla policji to '''110''', natomiast ze strażą pożarną można się skontaktować pod numerem (022)'''113'''. W mieście znajduje się wiele komisariatów policji, z których największe to komenda prowincjonalna (''Polda'') we wschodnim Bandung i komenda miejska (''Polrestabes'') w środkowym Bandung. Na terenie miasta działa 28 lokalnych komisariatów policji (''Polsek'').

== Zdrowie ==
Woda z kranu w Bandungu ''nie'' nadaje się do picia, choć zazwyczaj można jej używać do kąpieli czy mycia zębów. Woda butelkowana (często nazywana „''aqua''” – od nazwy najpopularniejszej marki) jest tania. Przed zakupem warto sprawdzić, czy plomba na nakrętce jest nienaruszona.

W Bandungu znajduje się wiele szpitali i przychodni. Choć standard opieki zdrowotnej bywa niższy niż ten, do którego przywykli przyjezdni w swoich krajach, niektóre z głównych szpitali w Bandungu oferują poziom usług należący do najwyższych w [[Indonezja|Indonezji]]. W całym mieście działają placówki z całodobowymi oddziałami ratunkowymi (wykaz głównych szpitali można znaleźć w opisach poszczególnych dzielnic). Zawsze warto wykupić ubezpieczenie obejmujące ewentualną ewakuację medyczną. W razie konieczności takiej ewakuacji pacjenci są zazwyczaj transportowani do [[Singapur]]u.

Numer alarmowy do pogotowia ratunkowego to (022) '''118'''. Należy jednak pamiętać, że jakość obsługi pod tym numerem oraz samych usług pogotowia bywa bardzo różna. Często szybciej jest złapać taksówkę i pojechać nią do najbliższego szpitala, niż czekać na przyjazd karetki.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro turystyczne w Bandung'''|-6.91352|107.63365|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.indonesia-tourism.com/west-java/bandung.html Biuro turystyczne w Bandung]''' (Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Kota Bandung), Jl. Ahmad Yani nr 227, ☏ +62 22 727 1724, numer bezpłatny: 1 800 468-5865. pon.-pt. 07:30-15:30.

=== Konsulaty ===
* [[Plik:Flag of Austria.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Austrii''', Jl. Padasaluyu Utara II, nr 3, ☏ +62 22 201 1632, faks: +62 22 201 4407.  
* [[Plik:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Królestwa Niderlandów''', Jl. Dayang Sumbi nr 3, ☏ +62 22 250 6195, faks: +62 22 2506197.  
* [[Plik:Flag of France.svg|20px]] '''Agencja Konsularna Francji''', Jl. Purnawarman nr 32, ☏ +62 22 4212417, faks: +62 22 4207877.  
* [[Plik:Flag of Hungary.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Węgier''', Jl. Padasaluyu Utara II nr 3, ☏ +62 22 2010354, faks: +62 22 2014407.  
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy RP''', Jl. Bukit Pakar Utara nr 75, ☏ +62 22 2503765.

== Gdzie dalej ==
=== Okolica ===
[[File:Kawah Putih from the bottom, Bandung Regency, 2014-08-21.jpg|thumb|Jezioro kraterowe ''Kawah Putih'' w pobliżu Ciwidey.]]
W okolicach Bandung znajduje się wiele miast, miasteczek oraz terenów górskich, które doskonale nadają się na jednodniowe wycieczki.

* '''[[Cimahi]]''' — największe przedmieście Bandung, nazywane „miastem żołnierzy” ze względu na liczne instytucje wojskowe oraz znajdujący się tam duży holenderski cmentarz wojenny.
* '''[[Lembang]]''' — górskie miasteczko położone na północ od Bandung, u podnóża wulkanu ''Tangkuban Perahu''; mieści się tu jedyne w Indonezji obserwatorium astronomiczne.
* '''[[Ciater]]''' — miejscowość położona po drugiej stronie wulkanu ''Tangkuban Perahu'', znana z ośrodków wypoczynkowych korzystających z wulkanicznych gorących źródeł.
* '''[[Ciwidey]]''' — obszar na południe od Bandung, słynący z plantacji herbaty i truskawek; jego główną atrakcją jest jezioro kraterowe ''Kawah Putih''. Dojazd do Kawah Putih autostradą Soroja (Soreang Pasirkoja) zajmuje około 1,5 godziny.
* '''[[Garut]]''' — miejscowość wypoczynkowa położona około 1,5 godziny drogi na południowy wschód od Bandung, otoczona przez wulkany.

=== Inne miejsca ===
* '''[[Bogor Raya]]''' – górzysty obszar na zachód od Bandungu, obejmujący m.in. '''[[Park Narodowy Gunung Gede Pangrango]]''' oraz miasto '''[[Bogor]]'''.
* '''[[Wschodnie Parahyangan]]''' – południowo-wschodnia część prowincji, położona w odległości około 4–6 godzin drogi od Bandungu; znajduje się tu m.in. plaża '''[[Pangandaran]]''' nad Oceanem Indyjskim.
* '''[[Północne wybrzeże Jawy Zachodniej]]''' – nizinne tereny w północnej części prowincji, obejmujące m.in. miasto portowe '''[[Cirebon]]''' nad Morzem Jawajskim, oddalone o około 2–3 godziny drogi od Bandungu.

{{Jest w|Jawa Zachodnia}}
{{użyteczny}}
{{geo|-6.92|107.62|zoom=10}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>e8gh84mf4a5hfuoupmopnhgn8rss3n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Golmud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665</id>
    <revision>
      <id>159604</id>
      <parentid>131509</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amrsnobody</username>
        <id>17720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Charakterystyka */</comment>
      <origin>159604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="jg46wl50ize7wara2knpzicfecyhjhc" xml:space="preserve">{{Top-banner|WV banner Qinghai–Tibet railway Highland after Golmud.jpg}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Golmud
 |widok        = Golmud-Station July-2005.jpg
 |herb         = 
 |mapa         = Golmud in China.png
 |region       = [[Qinghai]]
 |powierzchnia = 72
 |lud          = 130 000
 |prefiks      = 
 |www          = www.gem.gov.cn
}}
'''Golmud''' – miasto w zachodnich [[Chiny|Chinach]], w prowincji [[Qinghai]], w Kotlinie Cajdamskiej, nad rzeką Golmud He, na wysokości 2800 metrów.

== Charakterystyka ==
Ośrodek przemysłu chemicznego opartego na surowcach mineralnych z Kotliny Cejdamskiej

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Znajduje się tu port lotniczy.

=== Koleją ===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

=== Samochodem ===
Golmud jest ważnym węzłem drogowym.

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Qinghai}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>jg46wl50ize7wara2knpzicfecyhjhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Świat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5855</id>
    <revision>
      <id>159599</id>
      <parentid>159592</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/kontynenty/</comment>
      <origin>159599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3767" sha1="ob4bnt1legog291q4h1bcmz885fr97e" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Podział Ziemi to najczęściej model 6- lub 7-kontynentalny, który składa się z państw.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Morza i oceany ==
Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód na świecie jest '''Wszechocean''', który zawiera cztery lub pięć oficjalnych oceanów i morza.

== Klimaty na Ziemi ==

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>ob4bnt1legog291q4h1bcmz885fr97e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159600</id>
      <parentid>159599</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/oceany/</comment>
      <origin>159600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="gfchiizjdjaccvx75gxivtmosla6usa" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód na świecie jest '''Wszechocean''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

5 najpowszechniej uznawanych oceanów na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

== Klimaty na Ziemi ==

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>gfchiizjdjaccvx75gxivtmosla6usa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159601</id>
      <parentid>159600</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/Powierzchnie wodne/</comment>
      <origin>159601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="1dierv6ajw9et02eyt82zp03mkuuxz1" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Na Ziemi ok. 70,8% powierzchni jest zajęta przez wody - z czego w 97,5% odpowiada '''woda słona''' (głównie oceany i morza), a w ok. 2,5% '''woda słodka''' (lądolody, wody podziemne, wody powierzchniowe - rzeki, jeziora).

Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód słonych na świecie jest '''&lt;u&gt;Wszechocean&lt;/u&gt;''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

Lista oceanów według modelu 5-oceanowego na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

''Aby wyświetlić artykuł o morzu, należy wejść w konkretną stronę.''

== Klimaty na Ziemi ==

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>1dierv6ajw9et02eyt82zp03mkuuxz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159602</id>
      <parentid>159601</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/klimat/</comment>
      <origin>159602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="msjka62a3zgzuhlwue3g1u5olktqi90" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Na Ziemi ok. 70,8% powierzchni jest zajęta przez wody - z czego w 97,5% odpowiada '''woda słona''' (głównie oceany i morza), a w ok. 2,5% '''woda słodka''' (lądolody, wody podziemne, wody powierzchniowe - rzeki, jeziora).

Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód słonych na świecie jest '''&lt;u&gt;Wszechocean&lt;/u&gt;''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

Lista oceanów według modelu 5-oceanowego na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

''Aby wyświetlić artykuł o morzu, należy wejść w konkretną stronę.''

== Klimat na Ziemi ==

=== Strefy klimatyczne ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Strefa klimastyczna
!Dominacja
!Fotografia
!Występowanie
!Temperatura
!Opady
|-
|1.
|'''Strefa równikowa'''
|wilgotny las równikowy
|[[Plik:Tropical rainforest 2, Koh Chang, Thailand.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się wokół równika, orientacyjnie między 10°–20° szerokości geograficznej północnej oraz południowej
|
* średnia temperatura wynosi od 24°C do 28°C
* roczna amplituda jest bardzo mała (nie przekracza 2-3°C), brak termicznych pór roku
* dobowa amplituda wynosi zazwyczaj od 5°C do 10°C
|
* bardzo wysoka roczna suma opadów, od 2000 mm do 3000 mm
* głównie występują opady konwekcyjne
* opady są całoroczne i równomierne
|-
|2.
|
|
|
|
|
|
|-
|3.
|
|
|
|
|
|
|-
|4.
|
|
|
|
|
|
|-
|5.
|
|
|
|
|
|
|}

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>msjka62a3zgzuhlwue3g1u5olktqi90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159603</id>
      <parentid>159602</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/Strefy klimatyczne/</comment>
      <origin>159603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9325" sha1="gl9d8dywsgm4qctx2073npzvi5m8syq" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Na Ziemi ok. 70,8% powierzchni jest zajęta przez wody - z czego w 97,5% odpowiada '''woda słona''' (głównie oceany i morza), a w ok. 2,5% '''woda słodka''' (lądolody, wody podziemne, wody powierzchniowe - rzeki, jeziora).

Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód słonych na świecie jest '''&lt;u&gt;Wszechocean&lt;/u&gt;''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

Lista oceanów według modelu 5-oceanowego na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

''Aby wyświetlić artykuł o morzu, należy wejść w konkretną stronę.''

== Klimat na Ziemi ==

=== Strefy klimatyczne ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Strefa klimastyczna
!Dominacja
!Fotografia
!Występowanie
!Temperatura
!Opady
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa równikowa&lt;/u&gt;'''
|'''wilgotny las równikowy'''
|[[Plik:Tropical rainforest 2, Koh Chang, Thailand.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się wokół równika, orientacyjnie między 10°–20° szerokości geograficznej północnej oraz południowej
|
* średnia temperatura wynosi od 24°C do 28°C
* roczna amplituda jest bardzo mała (nie przekracza 2-3°C), brak termicznych pór roku
* dobowa amplituda wynosi zazwyczaj od 5°C do 10°C
|
* bardzo wysoka roczna suma opadów, od 2000 mm do 3000 mm
* głównie występują opady konwekcyjne
* opady są całoroczne i równomierne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa zwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''pustynie, półpustynie, wilgotny i suchy las zwrotnikowy'''
|[[Plik:Acacia in Ein Khadra Desert Oasis 00 (87).jpg|centruj|mały]]
|obszary położone po obu stronach zwrotników (zwrotnik Raka na półkuli północnej i zwrotnik Koziorożca na półkuli południowej), zazwyczaj w przedziale od ok. 20° do 30° szerokości geograficznej
|
* średnia temperatura w przedziale od 20°C do 25°C
* wyraźna amplituda roczna w klimacie suchym i mała w klimacie wilgotnym
* bardzo duża amplituda dobowa, nawet ok. 30°C w klimacie suchym i niewielka, stała w klimacie wilgotnym
|
* bardzo niska roczna suma opadów nieprzekraczająca 200-250 mm
* nagłe, gwałtowne ulewy możliwe po długim czasie suszy
* bardzo wysoka nieregularność opadów
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa podzwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''roślinność twardolistna, wilgotne lasy podzwrotnikowe, pustynie i półpustynie podzwrotnikowe'''
|[[Plik:Myrtos from above - panoramio.jpg|centruj|mały]]
|położna na obu półkulach, wzdłuż szerokości geograficznych wynoszących mniej więcej od 30° do 40° (czasami do 45°) szerokości północnej i południowej
|
* średnia roczna temperatura powyżej 15°C
* w lato średnie temperatury przekraczające 20°C, w odmianach pustynnych nawet powyżej 30°C
* w zimę temperatura od 0°C do 10°C
* niskie amplitudy nad morzami, ale bardzo wysokie w głębi lądu
|
* w klimacie kontynentalnym skrajny brak opadów, poniżej 200 mm opadów rocznej sumy
* w klimacie śródziemnomorskim najwięcej deszczu spada w zimę (ok. 400-900 mm), dużo mniej w lato
* obfite, ulewne opady deszczu w klimacie morskim, monsunowym
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa umiarkowana&lt;/u&gt;'''
|'''lasy liściaste, iglaste i mieszane, stepy i prerie, tajgi i lasy borealne'''
|[[Plik:New Bavaria Park (Autumn 2017) 2.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się w szerokościach geograficznych 40°–60°N oraz 40°–50°S na obu półkulach
|
* średnia roczna temperatura w przedziale od 0°C do 15°C
* duże roczne amplitudy temperatur przez występowanie pór roku
* umiarkowane amplitudy dobowe, zazwyczaj od ok. 5°C do 15°C
* największe amplitudy są notowane w głębi lądu
|
* średnia roczna suma opadów wynosi zazwyczaj ok. 500-1000 mm, jednak w głębi lądu może spadać poniżej 300 mm, a na obszarach górskich przekraczać 2000 mm
* w klimacie morskim równomierne opady przez cały rok, w klimacie kontynentalnym duża przewaga opadów zimowych
* opady ciekłe i stałe
* przeważają opady frontalne oraz konwekcyjne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa okołobiegunowa&lt;/u&gt;'''
(czasem dzielona na okołopolarną i klimat polarny)
|'''tundry, pustynie lodowe'''
|[[Plik:024 Aerial view of Jakobshavn Glacier at Disko Bay (Greenland) Photo by Giles Laurent.jpg|centruj|mały]]
|występuje na obszarach wokół biegunów północnego i południowego, na półkuli północnej i południowej, zazwyczaj na północ i południe od kręgów podbiegunowych (ok. 66°33′ N i S), a miejscami już od ok. 50°–60° szerokości geograficznej
|
* średnia roczna temperatura utrzymuję się znacznie poniżej 0°C, w niektórych miejscach wynosi nawet od -10°C do -60°C
* krótkie i chłodne lata oraz długie i mroźne zimy (temperatury poniżej -30°C)
* bardzo wysokie roczne amplitudy powietrza, nawet do 80°C różnicy
|
* bardzo niska roczna suma opadów, poniżej 250 mm, w głębi Antarktydy nawet poniżej 50 mm
* dominują opady stałe
* niewielka przewaga opadów w miesiącach letnich
* głównie występują opady frontowe (cyklonowe)
|}

=== Klimaty ===

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>gl9d8dywsgm4qctx2073npzvi5m8syq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159612</id>
      <parentid>159603</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Klimat na Ziemi */</comment>
      <origin>159612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16988" sha1="3gac1j0r6vkd50djs9vl42mqitd55ot" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Na Ziemi ok. 70,8% powierzchni jest zajęta przez wody - z czego w 97,5% odpowiada '''woda słona''' (głównie oceany i morza), a w ok. 2,5% '''woda słodka''' (lądolody, wody podziemne, wody powierzchniowe - rzeki, jeziora).

Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód słonych na świecie jest '''&lt;u&gt;Wszechocean&lt;/u&gt;''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

Lista oceanów według modelu 5-oceanowego na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

''Aby wyświetlić artykuł o morzu, należy wejść w konkretną stronę.''

== Strefy klimatyczne ==

=== Lista stref klimatycznych ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Strefa klimastyczna
!Dominacja
!Fotografia
!Występowanie
!Temperatura
!Opady
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa równikowa&lt;/u&gt;'''
|'''wilgotny las równikowy'''
|[[Plik:Tropical rainforest 2, Koh Chang, Thailand.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się wokół równika, orientacyjnie między 10°–20° szerokości geograficznej północnej oraz południowej
|
* średnia temperatura wynosi od 24°C do 28°C
* roczna amplituda jest bardzo mała (nie przekracza 2-3°C), brak termicznych pór roku
* dobowa amplituda wynosi zazwyczaj od 5°C do 10°C
|
* bardzo wysoka roczna suma opadów, od 2000 mm do 3000 mm
* głównie występują opady konwekcyjne
* opady są całoroczne i równomierne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa zwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''pustynie, półpustynie, wilgotny i suchy las zwrotnikowy'''
|[[Plik:Acacia in Ein Khadra Desert Oasis 00 (87).jpg|centruj|mały]]
|obszary położone po obu stronach zwrotników (zwrotnik Raka na półkuli północnej i zwrotnik Koziorożca na półkuli południowej), zazwyczaj w przedziale od ok. 20° do 30° szerokości geograficznej
|
* średnia temperatura w przedziale od 20°C do 25°C
* wyraźna amplituda roczna w klimacie suchym i mała w klimacie wilgotnym
* bardzo duża amplituda dobowa, nawet ok. 30°C w klimacie suchym i niewielka, stała w klimacie wilgotnym
|
* bardzo niska roczna suma opadów nieprzekraczająca 200-250 mm
* nagłe, gwałtowne ulewy możliwe po długim czasie suszy
* bardzo wysoka nieregularność opadów
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa podzwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''roślinność twardolistna, wilgotne lasy podzwrotnikowe, pustynie i półpustynie podzwrotnikowe'''
|[[Plik:Myrtos from above - panoramio.jpg|centruj|mały]]
|położna na obu półkulach, wzdłuż szerokości geograficznych wynoszących mniej więcej od 30° do 40° (czasami do 45°) szerokości północnej i południowej
|
* średnia roczna temperatura powyżej 15°C
* w lato średnie temperatury przekraczające 20°C, w odmianach pustynnych nawet powyżej 30°C
* w zimę temperatura od 0°C do 10°C
* niskie amplitudy nad morzami, ale bardzo wysokie w głębi lądu
|
* w klimacie kontynentalnym skrajny brak opadów, poniżej 200 mm opadów rocznej sumy
* w klimacie śródziemnomorskim najwięcej deszczu spada w zimę (ok. 400-900 mm), dużo mniej w lato
* obfite, ulewne opady deszczu w klimacie morskim, monsunowym
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa umiarkowana&lt;/u&gt;'''
|'''lasy liściaste, iglaste i mieszane, stepy i prerie, tajgi i lasy borealne'''
|[[Plik:New Bavaria Park (Autumn 2017) 2.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się w szerokościach geograficznych 40°–60°N oraz 40°–50°S na obu półkulach
|
* średnia roczna temperatura w przedziale od 0°C do 15°C
* duże roczne amplitudy temperatur przez występowanie pór roku
* umiarkowane amplitudy dobowe, zazwyczaj od ok. 5°C do 15°C
* największe amplitudy są notowane w głębi lądu
|
* średnia roczna suma opadów wynosi zazwyczaj ok. 500-1000 mm, jednak w głębi lądu może spadać poniżej 300 mm, a na obszarach górskich przekraczać 2000 mm
* w klimacie morskim równomierne opady przez cały rok, w klimacie kontynentalnym duża przewaga opadów zimowych
* opady ciekłe i stałe
* przeważają opady frontalne oraz konwekcyjne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa okołobiegunowa&lt;/u&gt;'''
(czasem dzielona na okołopolarną i klimat polarny)
|'''tundry, pustynie lodowe'''
|[[Plik:024 Aerial view of Jakobshavn Glacier at Disko Bay (Greenland) Photo by Giles Laurent.jpg|centruj|mały]]
|występuje na obszarach wokół biegunów północnego i południowego, na półkuli północnej i południowej, zazwyczaj na północ i południe od kręgów podbiegunowych (ok. 66°33′ N i S), a miejscami już od ok. 50°–60° szerokości geograficznej
|
* średnia roczna temperatura utrzymuję się znacznie poniżej 0°C, w niektórych miejscach wynosi nawet od -10°C do -60°C
* krótkie i chłodne lata oraz długie i mroźne zimy (temperatury poniżej -30°C)
* bardzo wysokie roczne amplitudy powietrza, nawet do 80°C różnicy
|
* bardzo niska roczna suma opadów, poniżej 250 mm, w głębi Antarktydy nawet poniżej 50 mm
* dominują opady stałe
* niewielka przewaga opadów w miesiącach letnich
* głównie występują opady frontowe (cyklonowe)
|}

=== Wewnętrzny podział stref klimatycznych ===
Każda strefa klimatyczna posiada wewnętrzny, bardziej szczegółowy podział, który rozróżnia klimat w danej strefie w różnych miejscach według np. bliskości morza (mniejsze lub większe amplitudy temperatur) czy większej podatności na napływ niżów.

==== Strefa równikowa ====

* '''równikowy wybitnie wilgotny''' - temperatura rzędu od 24°C do 28°C przez cały rok, brak zimy. Opady najwyższe ze strefy równikowej (nawet do 4000 mm). Charakteryzuje się codziennymi &quot;deszczami zenitalnymi&quot; wczesnym popołudniem.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Kotlina Konga ([[Demokratyczna Republika Konga|DR Konga]]), Nizina Amazonki ([[Brazylia]]) i Archipelag Malajski ([[Indonezja]]).
* '''podrównikowy wilgotny''' - temperatura bardzo zbliżona do temperatury z klimatu równikowego wybitnie wilgotnego, z małymi wahaniami rocznymi. Występuje jedna lub dwie krótkie pory suche oraz jedna długa pora deszczowa (opady w normie). &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Środkowa Afryka ([[Kenia]], [[Nigeria]]), [[Wenezuela]], północna [[Australia]].
* '''podrównikowy suchy''' - temperatury do 30°C (najwyższe tuż przed deszczem). Roczna suma opadów to ok. 100-500 mm, opady są nieregularne. Długa pora sucha (powyżej 6-9 miesięcy) i krótki epizod deszczowy. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. strefa Sehelu ([[Mali]], [[Czad]], [[Sudan]]), część [[Indie|Indii]].

==== Strefa zwrotnikowa ====

* '''zwrotnikowy wilgotny''' - w lato temperatury średnie ok. 30°C, w zimę spadek do 15°C-20°C. Lato jest gorące, ale też bardzo deszczowe (większość z 1000-2000 mm średniej rocznej sumy opadów), monsunowe, a zima bardzo sucha.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południowe [[Indie]], południowe [[Chiny]], [[Floryda]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]) i południowa [[Brazylia]].
* '''zwrotnikowy wilgotny monsunowy''' - najwyższe temperatury występują wiosną (przed monsunem) - ponad 35°C, zima łagodna ok. 20°C. Latem bardzo duża ilość opadów (nawet do 5000 mm), a w zimę ich brak.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. północno-wschodnie [[Indie]], [[Bangladesz]], południowo-wschodnia Azja ([[Tajlandia]], [[Wietnam]]).
* '''zwrotnikowy suchy''' - gorące lato, powyżej 32°C, zima chłodniejsza i bezwietrzna. Amplituda dobowa nawet do 40°C. Bardzo mała ilość opadów - ok. 100-300 mm, które występują nieregularnie, niska wilgotność powietrza. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. obrzeża wielkich pustyń, północny [[Meksyk]], wnętrze [[Australia|Australii]] i Kalahari ([[Botswana]]).
* '''zwrotnikowy skrajnie suchy''' - ekstremalne upały latem (temperatura często &gt;45°C w cieniu), w zimę w dzień temperatury powyżej 20°C, ale w nocy możliwe przymrozki. Całkowita susza, często brak opadów przez kilkanaście miesięcy z rzędu. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. pustynia Sahara ([[Egipt]], [[Algieria]]), półwysep Arabski ([[Arabia Saudyjska]], [[Zjednoczone Emiraty Arabskie|ZEA]]) i pustynia Atakama ([[Chile]]).

==== Strefa podzwrotnikowa ====

* '''podzwrotnikowy morski (śródziemnomorski)''' - średnia temperatura od 22°C do 28°C w suche i ciepłe lato, w zimę łagodne średnie temperatury w przedziale od 5°C do 15°C. Opady występują tylko zimą, lato jest bezdeszczowe. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południe Europy ([[Włochy]], [[Hiszpania]], [[Grecja]]), [[Kalifornia]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]), [[Południowa Afryka|RPA]] i południowa [[Australia]].
* '''podzwrotnikowy morski monsunowy''' - lato ciepłe, upalne (powyżej 25°C), ale też bardzo wilgotne. Zima chłodniejsza, ale bez mrozu, zazwyczaj ok. 5-10°C. Opady skoncentrowane gwałtownie w miesiącach letnich. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południowa [[Japonia]], południowa [[Korea Południowa|Korea Płd]], wschodnie [[Chiny]] ([[Szanghaj]]) i [[Sydney]] ([[Australia]]).
* '''podzwrotnikowy kontynentalny''' - długie i gorące lato (ze średnimi temperaturami powyżej 30°C) oraz krótka, ale wyraźnie mroźna zima ze śniegiem - spadki temperatur poniżej 0°C. Niska, regularna ilość opadów - poniżej 300 mm rocznie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowe [[Stany Zjednoczone|USA]] ([[Kansas]], [[Oklahoma]]), [[Południowa Afryka|RPA]] (płaskowyż Wysoki Weld) i północna [[Argentyna]].
* '''podzwrotnikowy kontynentalny suchy''' - upalne lato, powyżej 32°C, ale zima wyraźnie mroźna, pustynna. Suchy klimat, opady poniżej 200 mm. Silne nasłonecznienie i wysokie parowanie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowa Azja ([[Turkmenistan]], [[Uzbekistan]]), strefy wyżynne [[Iran|Iranu]] i [[Turcja|Turcji]].

==== Strefa umiarkowana ====

* '''umiarkowany ciepły morski''' - chłodne lata z temperaturami najczęściej pomiędzy 15°C a 20°C, ale łagodne i niemroźne zimy (zazwyczaj od ok. min. 2°C do 6°C). Umiarkowane, rozłożone na cały rok opady, często w postaci mżawki. Mgły, duża wilgotność. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Europa zachodnia ([[Wielka Brytania]], [[Irlandia]], zachodnia [[Francja]]) i [[Nowa Zelandia]].
* '''umiarkowany ciepły przejściowy''' - Lata ciepłe i słoneczne, czasem upalne. Zima często mroźna z nietrwałą pokrywą śnieżną. Wyraźne występowanie 4 pór roku. Opady umiarkowane z przewagą letnią, ale ogromna, nieregularna zmienność pogody.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowa Europa ([[Polska]], [[Czechy]], [[Niemcy]], kraje bałtyckie, [[Białoruś]]).
* '''umiarkowany ciepły kontynentalny''' - krótkie, ale upalne lata (najczęściej z temperaturami powyżej 22-26°C) i długa, bardzo mroźna zima (często poniżej -10°C) z pokrywą śnieżną. Niewielkie opady (300-500 mm rocznie) spadające głównie w lato. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Europa wschodnia ([[Rosja]] - do Uralu, wschodnia [[Ukraina]]) i Wielkie Równiny w [[Stany Zjednoczone|USA]].
* '''umiarkowany chłodny morski''' - bardzo krótkie i chłodne lata, najczęściej od 10°C do 15°C, zima w miarę łagodna - ok. 0°C. Od umiarkowanej do wysokiej ilości opadów (1000-2000 mm rocznie) oraz silny wiatr. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. wybrzeże [[Norwegia|Norwegii]], południowa [[Alaska]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]) i południowe krańce [[Chile]] (Ziemia Ognista).
* '''umiarkowany chłodny przejściowy''' - umiarkowane i krótkie lata (z temperaturami dobowymi 10-20°C), zima długa i surowa (od ok. -5°C do nawet poniżej -10°C). Opady umiarkowane, szybkie przejścia między krótkim latem a długą zimą. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. północno-wschodnia Europa (północna [[Szwecja]], [[Finlandia]], północno-zachodnia [[Rosja]]).
* '''umiarkowany chłodny kontynentalny''' - lata krótkie i ciepłe (ok. 15-18°C), ale długie i bardzo mroźne zimy ze średnimi temperaturami od -20°C do -40°C, rekordy to temperatury poniżej -60°C. Opady niskie, głównie letnie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Syberia ([[Rosja]]) i wnętrze [[Kanada|Kanady]] (prowincje [[Alberta]], [[Manitoba]]).

==== Strefa okołobiegunowa ====

* '''podpolarny (subpolarny)''' - najcieplejsze miesiące mają temperatury lekko powyżej 0°C, najczęściej do maks. 10°C. Zima skrajnie mroźna (od -25°C do poniżej -35°C). Niska ilość opadów - głównie drobny śnieg. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. wybrzeża Oceany Arktycznego, północna Syberia, północna [[Kanada]], wybrzeża [[Grenlandia|Grenlandii]].
* '''polarny''' - temperatury cały rok poniżej 0°C, średnia roczna temperatura zależna od miejsca, najczęściej ok. -55°C. Bardzo suchy teren, głównie pustynie lodowe. Występowanie silnych wiatrów. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. [[Antarktyka|Antarktyda]], wnętrze [[Grenlandia|Grenlandii]], archipelag wysp arktycznych ([[Svalbard]], Ziemia Franciszka Józefa).

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>3gac1j0r6vkd50djs9vl42mqitd55ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159623</id>
      <parentid>159612</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50217-30</username>
        <id>17703</id>
      </contributor>
      <comment>/Ukształtowanie powierzchni/</comment>
      <origin>159623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21438" sha1="0flxqdfxndrx7ji2vscj49qk6a8vv0g" xml:space="preserve">{{Top-banner|Wikivoyage Photomontage banner.jpg}}
[[Plik:Rotating earth (large).gif|thumb|upright=1.5|GIF przedstawiający Ziemię obracającą się wokół własnej osi]]
'''Świat''' jako '''Ziemia''' ([[w:Łacina|łac.]] ''Terra'', ''Tellus'', [[w:Język_grecki|gr.]] ''Γαῖα'', [[w:Transkrypcja_(językoznawstwo)|trb.]] ''Gaja'') – trzecia, licząc od Słońca, oraz piąta pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego. Jedynym naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia jest podzielona na 6 lub 7 kontynentów.

Ziemia składa się w większości z mórz i oceanów, które stanowią 70,8% powierzchni Ziemi, w porównaniu z zajmowanymi przez powierzchnie lądowe 29,2%.

== Polityczny podział świata ==

=== Kontynenty ===
Powszechnie występujący podział na 7 kontynentów:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Kontynent
!Mapa
!Liczba państw
!Liczba ludności
!Procent ludności świata
!Powierzchnia
(w km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!Procent powierzchni lądów na świecie
|-
|1.
|'''[[Afryka]]'''
|[[Plik:Africa satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''54'''
|1,59 mld
|19,1%
|30,37 mln
|20,4%
|-
|2.
|'''[[Ameryka Południowa]]'''
|[[Plik:South America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''12'''
|441 mln
|5,4%
|17,84 mln
|11,9%
|-
|3.
|'''[[Ameryka Północna]]'''
|[[Plik:North America satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''23'''
|390 mln
|7,5%
|24,5 mln
|16,2%
|-
|4.
|'''[[Antarktyda]]'''
|[[Plik:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|centruj|mały]]
|'''0'''
|brak stałej liczby ludności
|0%
|14,2 mln
|9,2%
|-
|5.
|'''[[Australia i Oceania]]'''
|[[Plik:Australia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''14'''
|47,1 mln
|0,5%
|8,5 mln
|5,1%
|-
|6.
|'''[[Azja]]'''
|[[Plik:Asia satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''48'''
|4,87 mld
|58,9%
|44,5 mln
|29,7%
|-
|7.
|'''[[Europa]]'''
|[[Plik:Europe satellite orthographic.jpg|centruj|mały]]
|'''46'''
|744 mln
|8,6%
|10,2 mln
|7,5%
|}
'''Największym kontynentem na świecie pod względem liczby ludności oraz powierzchni jest Azja.''' 

'''Natomiast najmniejszym kontynentem pod względem liczby ludności jest Antarktyda, na której nie ma rdzennych mieszkańców (tylko sezonowo naukowcy i badacze), a pod względem powierzchni Australia i Oceania.'''

Liczba państw na kontynentach może różnić się według różnych źródeł, jednak według liczby państw uznawanej na arenie międzynarodowej, największą ilość posiada Afryka. Antarktyda nie należy do żadnego państwa oraz jest osobnym kontynentem na podstawie podpisanego w 1959r. ''Układu w Sprawie Antarktydy''.

Według różnych modeli liczba kontynentów może być różna. Często jako jeden kontynent uznawana jest '''[[Eurazja]]''', czyli połączenie Europy i Azji. W niektórych modelach Ameryka Północna i Ameryka Południowa tworzą jedną Amerykę.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Liczba państw zawiera tylko państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Palestyna liczy się do liczby państw w Azji jako państwo obserwator.''

=== Państwa ===
Największym państwem na świecie pod względem liczby ludności są [[Indie]], które posiadają 1,476 mld mieszkańców (stanowią oni ok. 17,8% ogólnej populacji Ziemi). Natomiast największym państwem pod względem powierzchni jest [[Rosja]], która zajmuje 17,1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, co stanowi 11% całej powierzchni lądowej na świecie.

''Aby zobaczyć listę wszystkich państw należy wejść w konkretną stronę z kontynentem.''

== Powierzchnie wodne ==
Na Ziemi ok. 70,8% powierzchni jest zajęta przez wody - z czego w 97,5% odpowiada '''woda słona''' (głównie oceany i morza), a w ok. 2,5% '''woda słodka''' (lądolody, wody podziemne, wody powierzchniowe - rzeki, jeziora).

Najpopularniejszą nazwą dla wszystkich wód słonych na świecie jest '''&lt;u&gt;Wszechocean&lt;/u&gt;''', który zawiera cztery lub pięć (zależnie od przyjętej formy) oficjalnych oceanów oraz wszystkich należących do nich mórz.

Lista oceanów według modelu 5-oceanowego na świecie:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Lp.
!Ocean
!Mapa
!Liczba mórz
!Objętość wody (w km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)
!Procent ilości wody oceanicznej na świecie
|-
|1.
|'''Arktyczny'''
|[[Plik:Arctic ocean in toki pona.png|centruj|mały]]
|10
|18,68 mln
|1,4%
|-
|2.
|'''Atlantycki'''
(Atlantyk)
|[[Plik:Atlantic Ocean.png|centruj|mały]]
|28
|310,4 mln
|23,5%
|-
|3.
|'''Indyjski'''
|[[Plik:Indian Ocean-CIA WFB Map corrected blank.svg|centruj|mały]]
|6
|264 mln
|19,8%
|-
|4.
|'''Spokojny'''
(Pacyfik)
|[[Plik:Pacific Ocean.png|centruj|mały]]
|22
|764 mln
|49,6%
|-
|5.
|'''Południowy'''
|[[Plik:Southern Ocean.svg|centruj|mały]]
|14
|71,8 mln
|5,7%
|}
Niektóre źródła podają 4 oceany, włączając Ocean Południowy w sąsiednie oceany.

''Objętość wody w oceanach oraz jej procent w ilości wody oceanicznej na świecie może różnić się w zależności od źródła.''

''Aby wyświetlić artykuł o morzu, należy wejść w konkretną stronę.''

== Strefy klimatyczne ==

=== Lista stref klimatycznych ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Strefa klimastyczna
!Dominacja
!Fotografia
!Występowanie
!Temperatura
!Opady
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa równikowa&lt;/u&gt;'''
|'''wilgotny las równikowy'''
|[[Plik:Tropical rainforest 2, Koh Chang, Thailand.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się wokół równika, orientacyjnie między 10°–20° szerokości geograficznej północnej oraz południowej
|
* średnia temperatura wynosi od 24°C do 28°C
* roczna amplituda jest bardzo mała (nie przekracza 2-3°C), brak termicznych pór roku
* dobowa amplituda wynosi zazwyczaj od 5°C do 10°C
|
* bardzo wysoka roczna suma opadów, od 2000 mm do 3000 mm
* głównie występują opady konwekcyjne
* opady są całoroczne i równomierne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa zwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''pustynie, półpustynie, wilgotny i suchy las zwrotnikowy'''
|[[Plik:Acacia in Ein Khadra Desert Oasis 00 (87).jpg|centruj|mały]]
|obszary położone po obu stronach zwrotników (zwrotnik Raka na półkuli północnej i zwrotnik Koziorożca na półkuli południowej), zazwyczaj w przedziale od ok. 20° do 30° szerokości geograficznej
|
* średnia temperatura w przedziale od 20°C do 25°C
* wyraźna amplituda roczna w klimacie suchym i mała w klimacie wilgotnym
* bardzo duża amplituda dobowa, nawet ok. 30°C w klimacie suchym i niewielka, stała w klimacie wilgotnym
|
* bardzo niska roczna suma opadów nieprzekraczająca 200-250 mm
* nagłe, gwałtowne ulewy możliwe po długim czasie suszy
* bardzo wysoka nieregularność opadów
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa podzwrotnikowa&lt;/u&gt;'''
|'''roślinność twardolistna, wilgotne lasy podzwrotnikowe, pustynie i półpustynie podzwrotnikowe'''
|[[Plik:Myrtos from above - panoramio.jpg|centruj|mały]]
|położna na obu półkulach, wzdłuż szerokości geograficznych wynoszących mniej więcej od 30° do 40° (czasami do 45°) szerokości północnej i południowej
|
* średnia roczna temperatura powyżej 15°C
* w lato średnie temperatury przekraczające 20°C, w odmianach pustynnych nawet powyżej 30°C
* w zimę temperatura od 0°C do 10°C
* niskie amplitudy nad morzami, ale bardzo wysokie w głębi lądu
|
* w klimacie kontynentalnym skrajny brak opadów, poniżej 200 mm opadów rocznej sumy
* w klimacie śródziemnomorskim najwięcej deszczu spada w zimę (ok. 400-900 mm), dużo mniej w lato
* obfite, ulewne opady deszczu w klimacie morskim, monsunowym
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa umiarkowana&lt;/u&gt;'''
|'''lasy liściaste, iglaste i mieszane, stepy i prerie, tajgi i lasy borealne'''
|[[Plik:New Bavaria Park (Autumn 2017) 2.jpg|centruj|mały]]
|rozciąga się w szerokościach geograficznych 40°–60°N oraz 40°–50°S na obu półkulach
|
* średnia roczna temperatura w przedziale od 0°C do 15°C
* duże roczne amplitudy temperatur przez występowanie pór roku
* umiarkowane amplitudy dobowe, zazwyczaj od ok. 5°C do 15°C
* największe amplitudy są notowane w głębi lądu
|
* średnia roczna suma opadów wynosi zazwyczaj ok. 500-1000 mm, jednak w głębi lądu może spadać poniżej 300 mm, a na obszarach górskich przekraczać 2000 mm
* w klimacie morskim równomierne opady przez cały rok, w klimacie kontynentalnym duża przewaga opadów zimowych
* opady ciekłe i stałe
* przeważają opady frontalne oraz konwekcyjne
|-
|'''&lt;u&gt;Strefa okołobiegunowa&lt;/u&gt;'''
(czasem dzielona na okołopolarną i klimat polarny)
|'''tundry, pustynie lodowe'''
|[[Plik:024 Aerial view of Jakobshavn Glacier at Disko Bay (Greenland) Photo by Giles Laurent.jpg|centruj|mały]]
|występuje na obszarach wokół biegunów północnego i południowego, na półkuli północnej i południowej, zazwyczaj na północ i południe od kręgów podbiegunowych (ok. 66°33′ N i S), a miejscami już od ok. 50°–60° szerokości geograficznej
|
* średnia roczna temperatura utrzymuję się znacznie poniżej 0°C, w niektórych miejscach wynosi nawet od -10°C do -60°C
* krótkie i chłodne lata oraz długie i mroźne zimy (temperatury poniżej -30°C)
* bardzo wysokie roczne amplitudy powietrza, nawet do 80°C różnicy
|
* bardzo niska roczna suma opadów, poniżej 250 mm, w głębi Antarktydy nawet poniżej 50 mm
* dominują opady stałe
* niewielka przewaga opadów w miesiącach letnich
* głównie występują opady frontowe (cyklonowe)
|}

=== Wewnętrzny podział stref klimatycznych ===
Każda strefa klimatyczna posiada wewnętrzny, bardziej szczegółowy podział, który rozróżnia klimat w danej strefie w różnych miejscach według np. bliskości morza (mniejsze lub większe amplitudy temperatur) czy większej podatności na napływ niżów.

==== Strefa równikowa ====

* '''równikowy wybitnie wilgotny''' - temperatura rzędu od 24°C do 28°C przez cały rok, brak zimy. Opady najwyższe ze strefy równikowej (nawet do 4000 mm). Charakteryzuje się codziennymi &quot;deszczami zenitalnymi&quot; wczesnym popołudniem.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Kotlina Konga ([[Demokratyczna Republika Konga|DR Konga]]), Nizina Amazonki ([[Brazylia]]) i Archipelag Malajski ([[Indonezja]]).
* '''podrównikowy wilgotny''' - temperatura bardzo zbliżona do temperatury z klimatu równikowego wybitnie wilgotnego, z małymi wahaniami rocznymi. Występuje jedna lub dwie krótkie pory suche oraz jedna długa pora deszczowa (opady w normie). &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Środkowa Afryka ([[Kenia]], [[Nigeria]]), [[Wenezuela]], północna [[Australia]].
* '''podrównikowy suchy''' - temperatury do 30°C (najwyższe tuż przed deszczem). Roczna suma opadów to ok. 100-500 mm, opady są nieregularne. Długa pora sucha (powyżej 6-9 miesięcy) i krótki epizod deszczowy. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. strefa Sehelu ([[Mali]], [[Czad]], [[Sudan]]), część [[Indie|Indii]].

==== Strefa zwrotnikowa ====

* '''zwrotnikowy wilgotny''' - w lato temperatury średnie ok. 30°C, w zimę spadek do 15°C-20°C. Lato jest gorące, ale też bardzo deszczowe (większość z 1000-2000 mm średniej rocznej sumy opadów), monsunowe, a zima bardzo sucha.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południowe [[Indie]], południowe [[Chiny]], [[Floryda]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]) i południowa [[Brazylia]].
* '''zwrotnikowy wilgotny monsunowy''' - najwyższe temperatury występują wiosną (przed monsunem) - ponad 35°C, zima łagodna ok. 20°C. Latem bardzo duża ilość opadów (nawet do 5000 mm), a w zimę ich brak.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. północno-wschodnie [[Indie]], [[Bangladesz]], południowo-wschodnia Azja ([[Tajlandia]], [[Wietnam]]).
* '''zwrotnikowy suchy''' - gorące lato, powyżej 32°C, zima chłodniejsza i bezwietrzna. Amplituda dobowa nawet do 40°C. Bardzo mała ilość opadów - ok. 100-300 mm, które występują nieregularnie, niska wilgotność powietrza. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. obrzeża wielkich pustyń, północny [[Meksyk]], wnętrze [[Australia|Australii]] i Kalahari ([[Botswana]]).
* '''zwrotnikowy skrajnie suchy''' - ekstremalne upały latem (temperatura często &gt;45°C w cieniu), w zimę w dzień temperatury powyżej 20°C, ale w nocy możliwe przymrozki. Całkowita susza, często brak opadów przez kilkanaście miesięcy z rzędu. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. pustynia Sahara ([[Egipt]], [[Algieria]]), półwysep Arabski ([[Arabia Saudyjska]], [[Zjednoczone Emiraty Arabskie|ZEA]]) i pustynia Atakama ([[Chile]]).

==== Strefa podzwrotnikowa ====

* '''podzwrotnikowy morski (śródziemnomorski)''' - średnia temperatura od 22°C do 28°C w suche i ciepłe lato, w zimę łagodne średnie temperatury w przedziale od 5°C do 15°C. Opady występują tylko zimą, lato jest bezdeszczowe. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południe Europy ([[Włochy]], [[Hiszpania]], [[Grecja]]), [[Kalifornia]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]), [[Południowa Afryka|RPA]] i południowa [[Australia]].
* '''podzwrotnikowy morski monsunowy''' - lato ciepłe, upalne (powyżej 25°C), ale też bardzo wilgotne. Zima chłodniejsza, ale bez mrozu, zazwyczaj ok. 5-10°C. Opady skoncentrowane gwałtownie w miesiącach letnich. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. południowa [[Japonia]], południowa [[Korea Południowa|Korea Płd]], wschodnie [[Chiny]] ([[Szanghaj]]) i [[Sydney]] ([[Australia]]).
* '''podzwrotnikowy kontynentalny''' - długie i gorące lato (ze średnimi temperaturami powyżej 30°C) oraz krótka, ale wyraźnie mroźna zima ze śniegiem - spadki temperatur poniżej 0°C. Niska, regularna ilość opadów - poniżej 300 mm rocznie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowe [[Stany Zjednoczone|USA]] ([[Kansas]], [[Oklahoma]]), [[Południowa Afryka|RPA]] (płaskowyż Wysoki Weld) i północna [[Argentyna]].
* '''podzwrotnikowy kontynentalny suchy''' - upalne lato, powyżej 32°C, ale zima wyraźnie mroźna, pustynna. Suchy klimat, opady poniżej 200 mm. Silne nasłonecznienie i wysokie parowanie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowa Azja ([[Turkmenistan]], [[Uzbekistan]]), strefy wyżynne [[Iran|Iranu]] i [[Turcja|Turcji]].

==== Strefa umiarkowana ====

* '''umiarkowany ciepły morski''' - chłodne lata z temperaturami najczęściej pomiędzy 15°C a 20°C, ale łagodne i niemroźne zimy (zazwyczaj od ok. min. 2°C do 6°C). Umiarkowane, rozłożone na cały rok opady, często w postaci mżawki. Mgły, duża wilgotność. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Europa zachodnia ([[Wielka Brytania]], [[Irlandia]], zachodnia [[Francja]]) i [[Nowa Zelandia]].
* '''umiarkowany ciepły przejściowy''' - Lata ciepłe i słoneczne, czasem upalne. Zima często mroźna z nietrwałą pokrywą śnieżną. Wyraźne występowanie 4 pór roku. Opady umiarkowane z przewagą letnią, ale ogromna, nieregularna zmienność pogody.  &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. środkowa Europa ([[Polska]], [[Czechy]], [[Niemcy]], kraje bałtyckie, [[Białoruś]]).
* '''umiarkowany ciepły kontynentalny''' - krótkie, ale upalne lata (najczęściej z temperaturami powyżej 22-26°C) i długa, bardzo mroźna zima (często poniżej -10°C) z pokrywą śnieżną. Niewielkie opady (300-500 mm rocznie) spadające głównie w lato. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Europa wschodnia ([[Rosja]] - do Uralu, wschodnia [[Ukraina]]) i Wielkie Równiny w [[Stany Zjednoczone|USA]].
* '''umiarkowany chłodny morski''' - bardzo krótkie i chłodne lata, najczęściej od 10°C do 15°C, zima w miarę łagodna - ok. 0°C. Od umiarkowanej do wysokiej ilości opadów (1000-2000 mm rocznie) oraz silny wiatr. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. wybrzeże [[Norwegia|Norwegii]], południowa [[Alaska]] ([[Stany Zjednoczone|USA]]) i południowe krańce [[Chile]] (Ziemia Ognista).
* '''umiarkowany chłodny przejściowy''' - umiarkowane i krótkie lata (z temperaturami dobowymi 10-20°C), zima długa i surowa (od ok. -5°C do nawet poniżej -10°C). Opady umiarkowane, szybkie przejścia między krótkim latem a długą zimą. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. północno-wschodnia Europa (północna [[Szwecja]], [[Finlandia]], północno-zachodnia [[Rosja]]).
* '''umiarkowany chłodny kontynentalny''' - lata krótkie i ciepłe (ok. 15-18°C), ale długie i bardzo mroźne zimy ze średnimi temperaturami od -20°C do -40°C, rekordy to temperatury poniżej -60°C. Opady niskie, głównie letnie. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. Syberia ([[Rosja]]) i wnętrze [[Kanada|Kanady]] (prowincje [[Alberta]], [[Manitoba]]).

==== Strefa okołobiegunowa ====

* '''podpolarny (subpolarny)''' - najcieplejsze miesiące mają temperatury lekko powyżej 0°C, najczęściej do maks. 10°C. Zima skrajnie mroźna (od -25°C do poniżej -35°C). Niska ilość opadów - głównie drobny śnieg. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. wybrzeża Oceany Arktycznego, północna Syberia, północna [[Kanada]], wybrzeża [[Grenlandia|Grenlandii]].
* '''polarny''' - temperatury cały rok poniżej 0°C, średnia roczna temperatura zależna od miejsca, najczęściej ok. -55°C. Bardzo suchy teren, głównie pustynie lodowe. Występowanie silnych wiatrów. &lt;u&gt;Występowanie:&lt;/u&gt; np. [[Antarktyka|Antarktyda]], wnętrze [[Grenlandia|Grenlandii]], archipelag wysp arktycznych ([[Svalbard]], Ziemia Franciszka Józefa).

== Ukształtowanie powierzchni ==

=== Góry i pasma górskie ===
Góry to rozległe formy ukształtowania powierzchni Ziemi, które wyraźnie wznoszą się ponad otaczający teren. Charakteryzują się znacznymi '''różnicami wysokości, nachylonymi stokami, grzbietami oraz szczytami'''. Nie istnieje jedna powszechnie obowiązująca granica wysokości, która jednoznacznie oddzielałaby góry od wzgórz. O zaliczeniu danego obszaru do terenów górskich decydują również jego '''rzeźba, stromość zboczy oraz wysokość względna'''.

Góry powstają przede wszystkim w wyniku ruchów płyt tektonicznych, działalności wulkanicznej oraz długotrwałych procesów geologicznych. '''Góry fałdowe''' tworzą się między innymi wtedy, gdy zderzające się płyty tektoniczne powodują ściskanie i wypiętrzanie skał. '''Góry zrębowe''' powstają wskutek przemieszczania bloków skorupy ziemskiej wzdłuż uskoków, natomiast '''góry wulkaniczne''' są rezultatem gromadzenia się lawy i materiałów wyrzucanych podczas erupcji.
[[Plik:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|mały|Himalaje - pasmo górskie z najwyższymi szczytami na świecie]]
Góry mają ogromne znaczenie dla środowiska naturalnego. Wpływają na '''klimat, kierunki przepływu powietrza, rozmieszczenie opadów oraz powstawanie rzek'''. Wysokie pasma górskie często stanowią granice klimatyczne i biogeograficzne, a ich zbocza mogą obejmować wiele pięter roślinności. W górach występują także lodowce, źródła rzek, jeziora polodowcowe i liczne złoża surowców mineralnych.

'''&lt;u&gt;Najważniejsze i najciekawsze przykłady gór i pasm górskich na świecie:&lt;/u&gt;'''

* '''[[Himalaje]]''' - pasmo w [[Azja|Azji]], obejmujące najwyższe góry świata, położone między innymi na obszarze [[Nepal|Nepalu]], [[Chiny|Chin]], [[Indie|Indii]], [[Bhutan|Bhutanu]] i [[Pakistan|Pakistanu]].
* '''Andy''' - rozległy łańcuch górski biegnący wzdłuż zachodniej części [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]].
* '''[[Alpy]]''' - wysokie góry [[Europa|Europy]], rozciągające się przez kilka państw, w tym [[Francja|Francję]], [[Szwajcaria|Szwajcarię]], [[Włochy]] i [[Austria|Austrię]].
* '''Góry Skaliste''' - rozległy system górski zachodniej części [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]].
* '''[[Karakorum]]''' - pasmo w [[Azja|Azji]], w którym znajduje się między innymi K2.
* '''[[Atlas]]''' - system górski północno-zachodniej [[Afryka|Afryki]].
* '''[[Góry Smocze]]''' - pasmo południowej [[Afryka|Afryki]].
* '''Wielkie Góry Wododziałowe''' - system górski we wschodniej [[Australia|Australii]]. [[Plik:Mauna Kea from Mauna Loa Observatory, Hawaii - 20100913.jpg|mały|Mauna Kea (góra wulkaniczna) na Hawajach]]

Najwyższym szczytem Ziemi nad poziomem morza jest '''Mount Everest''', osiągający około 8849 m n.p.m. Najdłuższym kontynentalnym łańcuchem górskim są '''Andy''', rozciągające się na około 7000 km. '''Mauna Kea''' na [[Hawaje|Hawajach]], mierzona od podstawy znajdującej się na dnie oceanu, ma wysokość przekraczającą 10 000 m, choć jej wierzchołek leży znacznie niżej niż szczyt Everestu nad poziomem morza. Wysokie góry często tworzą naturalne bariery utrudniające przemieszczanie się ludzi, zwierząt i mas powietrza.

=== Niziny ===
Niziny to rozległe obszary powierzchni Ziemi położone na niewielkiej wysokości bezwzględnej, tradycyjnie najczęściej poniżej 200 m n.p.m. Ich powierzchnia jest przeważnie '''płaska lub lekko falista''', choć mogą występować na nich '''niewielkie wzgórza, doliny rzeczne i lokalne wzniesienia'''.

Niziny powstają w wyniku różnych procesów geologicznych. Mogą być dawnymi obszarami dna morskiego, które zostały wyniesione lub odsłonięte, rozległymi terenami akumulacji osadów rzecznych albo obszarami ukształtowanymi przez lądolody. Szczególnie żyzne niziny występują '''w dolinach dużych rzek''', gdzie przez tysiące lat gromadziły się osady mineralne.
[[Plik:Lowland area, 2026.jpg|mały|Przykład niziny]]
Ze względu na niewielkie nachylenie terenu niziny często sprzyjają rozwojowi rolnictwa, transportu i osadnictwa. Wiele największych miast świata znajduje się na nizinach lub w pobliżu ujść rzek. Jednocześnie obszary te mogą być szczególnie narażone na '''powodzie''', zwłaszcza jeśli położone są w deltach rzecznych i na wybrzeżach.

=== Wyżyny i wzniesienia ===

== Zobacz też ==

* [[Mars]]

[[Kategoria:Świat| ]]</text>
      <sha1>0flxqdfxndrx7ji2vscj49qk6a8vv0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13423</id>
    <revision>
      <id>159610</id>
      <parentid>129184</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="42d2rxpye1eua7ma53d51ygg71mw1se" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miasto infobox
 |nazwa        = Piura
 |widok        = Piura_Plaza_de_Armas.jpg
 |herb         =
 |mapa         = 
 |państwo      = [[Peru]]
 |region       = Piura
 |powierzchnia = 621,2
 |lud          = 800 000
 |prefiks      = 73
 |www          = http://www.munipiura.gob.pe/
}}
'''Piura''' – miasto w północno-zachodnim [[Peru]], nad rzeką Piura (uchodzi do Oceanu Spokojnego), przy Drodze Panamerykańskiej, ośrodek administracyjny regionu Piura.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
W Piura znajduje się port lotniczy.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Piura jest ważnym węzłem drogowym.

=== Autokarem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==
{{Zarys}}
{{Jest w|Piura (region)}}

[[Kategoria:Peru]]</text>
      <sha1>42d2rxpye1eua7ma53d51ygg71mw1se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sullana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19110</id>
    <revision>
      <id>159611</id>
      <parentid>154127</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="mxy5mo8fecq7zcclvbzqdr2masyxb9c" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miasto infobox
 |nazwa        = Sullana
 |widok        = Town_of_Sullana_(6950374375).jpg
 |herb         =
 |mapa         = Location of the city of Sullana in Peru.png
 |państwo      = [[Peru]]
 |region       = [[Piura (region)|Piura]]
 |powierzchnia = 488
 |lud          = 225 600
 |prefiks      = 
 |www          = http://www.munipiura.gob.pe/
}}
'''Sullana''' –  miasto w północno-zachodnim [[Peru]], w regionie [[Piura (region)|Piura]], nad rzeką Chira (uchodzi do Oceanu Spokojnego), przy Drodze Panamerykańskiej.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Sullana jest ważnym węzłem drogowym.

=== Autokarem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==
{{Zarys}}
{{Jest w|Piura (region)}}

[[Kategoria:Peru]]</text>
      <sha1>mxy5mo8fecq7zcclvbzqdr2masyxb9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paôypêt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19450</id>
    <revision>
      <id>159605</id>
      <timestamp>2026-10-24T19:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>159605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="ehzstclve26wstsu4wzswt5qbjmoxl3" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Paôypêt
 |widok        = ThaiKhmer03.jpg
 |herb         = 
 |mapa         = 
 |region       = [[Kambodża]]
 |powierzchnia = 
 |lud          = 98 900
 |prefiks      = 
 |www          = 
}}
'''Paôypêt''' – miasto w [[Kamnbodża|Kambodży]], w prowincji [[Bântéay Méanchey]], siedziba gminy Paôypêt, położone na granicy z [[Tajlandia|Tajlandią]].

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Paôypêt jest ważnym węzłem drogowym.

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Kambodża}}

[[Kategoria:Kambodża]]</text>
      <sha1>ehzstclve26wstsu4wzswt5qbjmoxl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159606</id>
      <parentid>159605</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="6gecfyxjxw4z6jim7cexm992yyudu0e" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Paôypêt
 |widok        = ThaiKhmer03.jpg
 |herb         = 
 |mapa         = 
 |region       = [[Kambodża]]
 |powierzchnia = 
 |lud          = 98 900
 |prefiks      = 
 |www          = 
}}
'''Paôypêt''' – miasto w [[Kambodża|Kambodży]], w prowincji [[Bântéay Méanchey]], siedziba gminy Paôypêt, położone na granicy z [[Tajlandia|Tajlandią]].

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Paôypêt jest ważnym węzłem drogowym.

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Kambodża}}

[[Kategoria:Kambodża]]</text>
      <sha1>6gecfyxjxw4z6jim7cexm992yyudu0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jijona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19451</id>
    <revision>
      <id>159607</id>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>159607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="sin17hd5k18dsl0e6mvzv2ir9aiz0sc" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Jijona
 |widok        = Xixona_poble.jpg
 |herb         = Escut_de_Xixona.svg
 |mapa         = 
 |państwo      = [[Hiszpania]]
 |region       = [[Walencja (wspólnota autonomiczna)|Walencja]]
 |powierzchnia = 163,76
 |lud          = 7600
 |prefiks      = 
 |www          = https://www.xixona.es/
}}
'''Jijona''' – miasto w [[Hiszpania|Hiszpanii]], położone 25 km od [[Alicante]] w [[Alicante (prowincja)|prowincji Alicante]] nad rzeką Monnegre.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliżej położonym lotniskiem jest Port lotniczy Alicante. Oferuje on wiele połączeń tanich linii lotniczych z wielu miast europejskich, w tym z Polski.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===

== Język ==

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Alicante (prowincja)}}

[[Kategoria:Walencja]]</text>
      <sha1>sin17hd5k18dsl0e6mvzv2ir9aiz0sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joliet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19452</id>
    <revision>
      <id>159608</id>
      <timestamp>2026-10-24T19:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>159608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="baccauhr38f0wck2kgjf35wcsain18f" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa        = Joliet
 |widok        = Chicago_St._North_from_Jefferson,_Joliet,_IL.jpg
 |herb         = 
 |mapa         = 
 |region       = [[Illinois]]
 |powierzchnia = 170,5
 |lud          = 151 800
 |prefiks      = 815
 |www          = hhttps://www.joliet.gov/Home
}}
'''Joliet''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Illinois]], w hrabstwie Will, nad rzeką Des Plaines.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe międzynarodowe lotnisko to Chicago-O'Hare, na które bezpośrednie loty z Warszawy i Krakowa oferują linie PLL LOT.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Joliet jest ważnym węzłem samochodowym. 

=== Autobusem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Jest w|Illinois}}

[[Kategoria:Illinois]]</text>
      <sha1>baccauhr38f0wck2kgjf35wcsain18f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piura (region)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19453</id>
    <revision>
      <id>159609</id>
      <timestamp>2026-10-24T19:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>159609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="ssvl192ritmhapth1retg1qfo0l0xuh" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
| nazwa = Piura
| nazwa oryginalna = 
| grafika=Vista_del_balneario_de_Lobitos,_Talara_-_Piura.jpg
| flaga=Bandera_de_la_región_de_Piura.svg
| mapa=Location_of_Piura_region.png
| stolica=[[Piura]]
| ustrój=
| waluta=
| powierzchnia = 35 892
| ludność = 2 194 900
| język = hiszpański
| religia=
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=
}}
'''Piura''' – jeden z 25 regionów w [[Peru]]. Stolicą jest [[Piura]].

== Informacje ==

=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Fauna i flora ===

=== Kultura i sztuka ===

=== Społeczeństwo ===

== Warto zobaczyć ==
=== Regiony ===

=== Miasta ===
* [[Piura]]
* [[Sullana]]
* [[Talara]]
* [[Chulucanas]]
* [[Paita]]

=== Inne ciekawe miejsca ===

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Pociągiem ===

=== Samochodem ===

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===

== Transport ==

== Porozumiewanie się ==

== Zakupy ==
=== Koszty ===

=== Napiwki ===

== Wyżywienie i kulinaria ==

== Rozrywki i życie nocne ==

== Zakwaterowanie ==

== Nauka ==

== Praca ==

== Bezpieczeństwo ==

== Zdrowie ==

== Aspekty kulturowe ==

== Kontakt ==


{{Jest w|Peru}}
{{zarys}}

[[Kategoria:Peru]]</text>
      <sha1>ssvl192ritmhapth1retg1qfo0l0xuh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>