Wikipodróże plwikivoyage https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Specjalna Dyskusja Użytkownik Dyskusja użytkownika Wikipodróże Dyskusja Wikipodróży Plik Dyskusja pliku MediaWiki Dyskusja MediaWiki Szablon Dyskusja szablonu Pomoc Dyskusja pomocy Kategoria Dyskusja kategorii TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 972 159715 148598 2026-10-28T20:56:58Z Moromar 2451 /* Gdzie dalej */ 159715 wikitext text/x-wiki {{top-banner|unesco=yes}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Katania |nazwa oryginalna = Catania |widok = Collage Catania.jpg |opis = |herb = Catania-Stemma.svg |mapa = Catania dot.png |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Sicily.svg|20px]] [[Sycylia]] |powierzchnia = 182,9 |wysokość = 7 |lud = 297 700 |prefiks = 095 |kod pocztowy = 95121–95131 |www = https://www.comune.catania.it/ }} '''[https://www.comune.catania.it/ Katania]''' ([[Rozmówki włoskie|włoski]]: ''Catania'') to miasto liczące 310 000 mieszkańców (2019) na wschodnim wybrzeżu [[Sycylia|Sycylii]] u stóp [[Etna|Etny]], największego wulkanu w [[Europa|Europie]]. Jest to drugie co do wielkości miasto na Sycylii, którego obszar metropolitalny liczy milion mieszkańców, główny węzeł komunikacyjny, ośrodek gospodarczy i miasto uniwersyteckie, w którym można cieszyć się ruchliwym śródmieściem i aktywnym życiem nocnym. Katania jest również dobrze znana ze swojej szczególnej barokowej architektury i urbanistyki (centrum miasta jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, podobnie jak cały obszar Val di Noto), skutków wielkiego trzęsienia ziemi z 1693, po którym miasto musiało zostać odbudowane, podobnie jak większość wschodniej Sycylii. == Charakterystyka == === Geografia === Miasto leży na równinie nad brzegiem Morza Jońskiego i na południowych zboczach wulkanu [[Etna]], w północnej części Zatoki Katańskiej, na wschodnim wybrzeżu [[Sycylia|Sycylii]], na północ od ujścia rzeki Simeto i równiny Katańskiej. Gmina Katania jest częścią regionu geograficznego Vallo di Noto, ''regionu rolnego nr 3. 8 - Równina Katańska i region administracyjny miasta metropolitalnego Katania''. Rzeki Simeto, Gornalunga i San Leonardo wpływają do Zatoki Katańskiej; oraz różne strumienie, takie jak Acquicella, Buttaceto, kanał Forcile i kanał Benante. Zakopana rzeka Amenano również uchodzi do morza w porcie w Katanii, a jej wody zasilają również fontannę Amenano (sycylijską: Aqua ô linzolu) na Piazza del Duomo. === Klimat === Katania ma gorący klimat śródziemnomorski z długimi, gorącymi, suchymi latami i krótkimi, łagodnymi zimami. Lato charakteryzuje się wyraźną suchością z silną przewagą stabilnych, słonecznych warunków, podczas gdy zima oferuje bardziej zmienną pogodę. Temperatury latem są zwykle na poziomie 35°C, a zimą zazwyczaj oscylują wokół 17°C w ciągu dnia. Wiosną i jesienią panują ciepłe temperatury w ciągu dnia, wahające się od 20°C w marcu do 31°C we wrześniu. === Historia === Według wykopalisk archeologicznych, frekwencja na terenie, na którym obecnie znajduje się Katania, sięga epoki miedzi. Miasto ''Katane'' było jedną z pierwszych greckich kolonii na [[Sycylia|Sycylii]], założoną według Tukidydesa między 728 a 729 rokiem p.n.e. przez Greków chalcydyjskich pod wodzą Tucle, którzy przybyli z [[Naksos]], na tereny już zamieszkane przez ludność tubylczą. Dzięki zwycięstwu odniesionemu w wojnach punickich w III-II wieku p.n.e. C., starożytni Rzymianie zdobyli wyspy, takie jak [[Sycylia]], a miasto Katania zostało nagrodzone za swoją lojalność. W wyniku najazdów barbarzyńców Wandalowie przybyli z [[Afryka|Afryki]] na Sycylię i splądrowali niemal wszystkie miasta na wyspie. W roku 535 n.e. C. Sycylię podbili Bizantyjczycy, którzy pozostawili wyraźne ślady w architekturze sakralnej kościołów; Z tego okresu pochodzi legenda o Eliodorze, magu, któremu Kościół otwarcie się sprzeciwiał, wrogu biskupa San Leone i który ostatecznie został spalony na stosie. Od jego imienia pochodzi słowo „U liotru”, które w dialekcie oznacza słonia, symbol miasta od czasów prehistorycznych. Podbój Sycylii przez muzułmanów rozpoczął się w 827 r. n.e. C. a w 875 Katania stała się częścią arabskiego kalifatu na Sycylii: miasto w tym czasie znane było pod nazwami ''Bilad-el-fil'' i ''Medinat-el-fil'', czyli „miasto słonia”. Właśnie wtedy krajobraz rolniczy Katanii zaczął się kształtować dzięki importowi nowych upraw ze Wschodu, m.in. cytryn i gorzkiej pomarańczy (słodką pomarańczę przywieźli nad Morze Śródziemne pięć wieków później Portugalczycy) oraz nowym technikom nawadniania. W 1071 roku Normanowie podbili Sycylię i przejęli Katanię. Za zgodą papieża zniszczyli minarety i zamienili meczety na kościoły, co spowodowało przerwanie handlu z Afryką i zubożenie miasta. Nawet wspaniałe pałace arabskie zniknęły, gdyż uległy przebudowie i nie sposób było rozpoznać ich pierwotnej funkcji. W 1078 roku Normanowie rozpoczęli budowę katedry w stylu arabsko-normańskim i umieścili ją w fortyfikacjach, wokół których zbudowano centrum miasta. Wielkim beneficjentem feudalizmu był kościół, a w Katanii szczególnie zakon benedyktynów, którego opat został jednocześnie biskupem i panem miasta. W 1169 roku wybuch lawy z południowego zbocza [[Etna|Etny]] wywołał potok, który dotarł do morza w pobliżu dzisiejszego dystryktu Ognina. W tym samym czasie katastrofalne trzęsienie ziemi zniszczyło i zrównało miasto z ziemią, a ponad 15 000 obywateli zginęło. W 1232 roku, po udziale Katańczyków w powstaniu antyszwabskim, Fryderyk II deportował mieszkańców i nakazał zniszczenie miasta, zezwalając jedynie na budowę domów z drewna i gliny. Jednakże zaledwie siedem lat później Katania stała się miastem o statusie królewskim, co pozwoliło jej uniknąć feudalnego ucisku ze strony biskupa. Miasto, uznane za wierne koronie, uzyskało szereg przywilejów, w tym zwolnienie spod jarzma biskupiego i przywrócenie starożytnego symbolu, słonia, jako flagi miasta. W południowej części miasta zbudowano także Zamek Ursino, będący siedzibą urzędów cesarskich i rezydencją samego władcy. W 1282 roku miasto znalazło się wśród tych, które zbuntowały się przeciwko Andegawenom podczas nieszporów sycylijskich, dzięki czemu udało się im uzyskać władzę nad [[Aragonia|Aragonią]] dla Piotra III, ponieważ był żonaty z jedyną spadkobierczynią Szwabii Fryderyka II. Z tego okresu pochodzi legenda o Gammazicie, dziewczynie, która wolała rzucić się do studni, niż ulec szantażowi francuskiego żołnierza. W 1294 siedzibą sycylijskiego parlamentu stała się Katania, gdzie w 1347 na zamku Ursino podpisano Pokój Katański, który kładł kres wojnie pomiędzy Andegawenami i Aragończykami oraz związanym z nią roszczeniom terytorialnym Królestwa Sycylii i Neapolu. Pokój nie przyniósł jednak oczekiwanych rezultatów, gdyż wznowiono działania wojenne, a w 1356 doszło do bitwy morskiej u wybrzeży Porto Ulisse (porażka Ogniny). W 1381 roku doszło do kolejnej erupcji, która zagroziła miastu, jednak na podstawie najnowszych badań trudno jest odtworzyć jej przebieg. W 1434 siedziba parlamentu została ponownie przeniesiona, tym razem do [[Palermo]], a Katania została nagrodzona przez króla Alfonsa V Aragońskiego (zwanego wspaniałomyślnym) budową uniwersytetu, który uzyskał zgodę papieża w 1445. [[Plik:OldCatania.png|thumb|Widok Katanii (1575)|350px]] W 1479 roku rozpoczął się proces jednoczenia królestw Kastylii i Leónu oraz Aragonii w ramach Królestwa [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Nie był to okres zbyt pomyślny dla miasta. W XVI wieku cesarz Karol V kazał wybudować mury otaczające miasto. W 1669 roku na południowym zboczu [[Etna|Etny]] doszło do erupcji (trwającej 112 dni), w wyniku której lawa wypełniła jezioro Nicito i niepowstrzymanie płynąc w kierunku morza wzdłuż południowej części miasta, odsłoniła bastiony i wypełniła fosę zamkową. W roku 1693 silne trzęsienie ziemi zniszczyło miasto i niemal całą południowo-wschodnią Sycylię. Zniszczenia doprowadziły do ​​zatarcia śladów starożytnego miasta, co doprowadziło do jego odbudowy w stylu sycylijskiego baroku. Podczas prac związanych z usuwaniem gruzów otwarto dwie szerokie drogi: drogę Uzeda (dziś Etnea) i drogę Reale lub Corso (dziś Vittorio Emanuele II). W 1713 roku, w wyniku wojny o sukcesję hiszpańską, posiadłości włoskie przeszły w ręce rodu Sabaudzkiego, który w 1720 roku oddał Sycylię austriackim Habsburgom. Po dotarciu Burbonów w 1734 Królestwo Neapolu i Sycylii ostatecznie przypadło im. Zmiana stylu architektonicznego miasta wynika z ostatniego wydarzenia historycznego: [[Sycylia]], która przestała być wicekrólestwem, odzyskała autonomię, podkreśloną przez budynki: surową fasadę katedry (zaprojektowaną przed 1734) zrównoważono okazałą Porta Ferdinanda (dziś Garibaldi), wzniesioną na cześć małżeństwa Ferdynanda I i Marii Karoliny Austriackiej. Po postępach Napoleona w Europie Sycylia stała się siedzibą angielskiego protektoratu w latach 10. XIX wieku. Przy tej okazji w 1812 na wyspie ogłoszono pierwszą włoską konstytucję, zainspirowaną modelem Wielkiej Karty Swobód. W tym okresie w Katanii wybudowano pierwszy kościół anglikański, a na Etnie otwarto pierwsze schronisko (w istniejącej już, obecnie zrujnowanej chacie), które nazwano Domem Angielskim. Na mocy Kongresu Wiedeńskiego Sycylia została przydzielona rządowi [[Neapol]]u i utworzono Królestwo Obojga Sycylii. Dotknięte dwoma trzęsieniami ziemi (w 1818 i 1848) oraz cholerą, brało udział w pierwszych europejskich powstaniach przeciwko monarchii Burbonów. W tym okresie ukształtowało się wielu wybitnych pisarzy Katanii. Niektórzy z nich uważani są za ojców literatury włoskiej. W 1860 roku Giuseppe Garibaldi przybył do [[Marsala|Marsali]] i uwolnił wyspę spod panowania Burbonów; Katania, o czym świadczy również powieść ''I Viceré'', była szczególnie aktywna na froncie Garibaldiego i wkrótce potem proklamowano Królestwo Włoch, którego los podzieliła Katania i cała wyspa. Pod koniec XIX wieku Katania stała się znana dzięki rafinerii siarki, która mieściła się w Ciminiere. W 1913 roku rynek siarki zaczął się kurczyć z powodu konkurencji ze strony siarki z [[Teksas]]u, w związku z czym rafinerię zamknięto. W 1924 roku otwarto lotnisko Katania-Fontanarossa, ale poza tym nie przyniosło to większych efektów gospodarczych dla miasta. Bombardowania, których doświadczyła podczas II wojny światowej, były oczywiste. W okresie powojennym w mieście nastąpił wzrost liczby ludności i zabudowy, co sprawiło, że Katanię nazywano [[Mediolan]]em Południa. W 2002 roku historyczne centrum Katanii, wraz z siedmioma gminami „Val di Noto”, zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO]] ze względu na wspaniałość budowli w stylu barokowym. === Catanesità === Jeśli zapytasz mieszkańca Katanii, co jest szczególnego w jego mieście, prawdopodobnie opisze Katanię jako piękne miasto, ale Katania to o wiele więcej; ponieważ Katania, choć nie jest wolna od problemów, jest jednocześnie miastem żywym, pełnym życia i gościnnym. Jak głosi piosenka Giuseppe Castiglii „''Catania, figghiozza d'o patri eternu''”, Katania błogosławi kochanków, nakłada makijaż i czesze włosy dla cudzoziemców, Katania tańczy, bo jest szczęśliwa. Dla jej mieszkańców jest to normalne i być może tylko ci, którzy są przyzwyczajeni do podróżowania i zwiedzania innych miast, mogą naprawdę zrozumieć, jak wyjątkowa jest Katania, która jest najruchliwszym miastem na Sycylii, szczycącym się szczególnie bujnym życiem nocnym (''movida''). Dzieje się tak również dlatego, że większość mieszkańców Katanii wie, jak być i często sprawiać wrażenie towarzyskich, a także potrafi przełamać lody; i dlatego często rozmawiają ze wszystkimi, nawet z ludźmi, których nie znają. Oczywiście, można tu także spotkać – jak w wielu innych miejscach na świecie – niemiłych i samotnych ludzi, ale ogólnie rzecz biorąc Katania to miasto otwarte i uśmiechnięte; „wschodniosycylijska [[Barcelona]]” z własnym sycylijskim stylem. == Orientacja == W centralnym punkcie XVIII-wiecznych symetrii i perspektyw, na {{Znacznik|'''Piazza del Duomo'''|37.5023930 |15.0871726|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Piazza del Duomo''', gdzie przecinają się {{Znacznik|'''Via Vittorio Emanuele'''|37.5023288 |15.0829987|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Via Vittorio Emanuele''' i {{Znacznik|'''Via Etnea'''|37.5059425 |15.0866137|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Via Etnea''', stoi fontanna umieszczona przez architekta Vaccariniego jako symbol miasta, z rzymskim słoniem wykonanym z lawy, znanym mieszkańcom Katanii jako ''Liotru'', lub bizantyjskim nekromantą Heliodorem. '''Via Etnea''', reprezentacyjna ulica zamożnej burżuazji miasta, to długa, prosta ulica zbudowana po wielkim trzęsieniu ziemi w 1693 roku. Pierwotnie nazywana ''Via Uzeda'', przecina Katanię z południa na północ, a następnie dochodzi do Tondo Gioeni, z którego roztacza się widok na wulkan [[Etna]]. Nieco dalej na południe od '''Piazza del Duomo''' (lub Piazza Duomo) znajdują się {{Znacznik|'''Via Pardo'''|37.5014078 |15.0867412|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Via Pardo''' i '''Piazza Alonzo di Benedetto''', gdzie odbywa się starożytny targ rybny (''Piscarìa'' po sycylijsku), będący główną atrakcją turystyczną w Katanii. Na południe od Piazza del Duomo znajduje się {{Znacznik|'''Piazza Federico di Svevia'''|37.4994063 |15.0844342|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Piazza Federico di Svevia''', w którego centrum stoi Zamek Ursino, w którym mieści się muzeum miejskie. Inną ciekawą ulicą w centrum jest {{Znacznik|'''via Crociferi'''|37.5040304 |15.0848085|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''via Crociferi''', biegnąca równolegle do via Etnea. Zbudowana w tym samym okresie, jest jedną z najbardziej monumentalnych ulic; z budynkami z XVIII wieku i barokowymi kościołami po obu jego stronach. Na początku znajduje się '''Łuk św. Benedykta''', który łączy dwa budynki dużej Badii. Dworzec kolejowy Catania Centrale znajduje się dalej na wschód, na końcu ulicy {{Znacznik|'''Corso Sicilia'''|37.5076561 |15.0910041|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Corso Sicilia'''. Najdłuższa prosta oś ulicy w mieście, prowadząca aż do morza, składa się z dwóch odcinków {{Znacznik|'''Viale XX Settembre'''|37.5137893 |15.0879272|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Viale XX Settembre''', która rozciąga się aż do rozległego placu {{Znacznik|'''Piazza Giovanni Verga'''|37.5144614 |15.0929492|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Piazza Giovanni Verga''' z fontanną Malavoglia, skąd zaczyna się szersza i bardziej obsadzona drzewami ulica {{Znacznik|'''Corso Italia'''|37.5158145 |15.0995525|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Corso Italia'''. === Dzielnice === {{Lista regionów | mapa regionów = | rozmiar mapy = | opis mapy = | nazwa regionu 1 = [[Katania/Centrum historyczne|Historyczne centrum Katanii]] | kolor regionu 1 = #BA55D3 | elementy regionu 1 = | opis regionu 1 = Jest to najstarsza dzielnica Katanii; Była to dzielnica Książąt i Rybaków oraz centrum medyny w czasach kalifatu arabskiego. | nazwa regionu 2 = [[Katania/Borgo-Sanzio|Borgo-Sanzio]] | kolor regionu 2 = #F0E68C | elementy regionu 2 = | opis regionu 2 = Nowoczesne osiedle położone tuż na północ od historycznego centrum, pozbawione dostępu do morza. | nazwa regionu 3 = [[Katania/Przedmieścia północne|Przedmieścia północne]] | kolor regionu 3 = #9ACD32 | elementy regionu 3 = | opis regionu 3 = Obejmuje wszystkie dzielnice na północ od miasta, wybrzeże San Giovanni Li Cuti i Ognina. | nazwa regionu 4 = [[Katania/Południowo-wschodnia peryferia|Południowo-wschodnia peryferia]] | kolor regionu 4 = #1E90FF | elementy regionu 4 = | opis regionu 4 = Obejmuje dzielnice peryferyjne na wschód i południe od miasta. Tutaj również znajduje się lotnisko. }} == Język == Sycylijski był tu przez wieki powszechnym językiem, ponieważ sycylijska kultura jest odizolowana na wyspie. Nawet w Katanii zauważysz włoski i sycylijski (podobnie jak [[Palermo]], Katania ma swój własny dialekt) w niektórych dzielnicach, szczególnie w obszarach wewnętrznych, podczas gdy większość ludzi mówi głównie po [[Rozmówki włoskie|włosku]] w centrum miasta. == Dojazd == === Samolotem === Wybuchy wulkanu [[Etna]] i [[Stromboli]] mogą powodować zakłócenia lotów, jak np. w lipcu 2024. {{Znacznik|Port lotniczy Katania-Fontanarossa|37.466667 |15.063889|typ=transport}}'''[https://www.aeroporto.catania.it/en Port lotniczy Katania-Fontanarossa]''' (''{{IATA|CTA}} Lotnisko Vincenzo Belliniego''), ☏ +39 095 723 9111. Lotnisko znajduje się na wybrzeżu 5 km (3,1 mili) na południe od centrum Katanii. Istnieją częste loty do [[Rzym]]u FCO; inne krajowe kierunki to [[Bastia]], [[Bolonia]], [[Genua]], [[Mediolan]], [[Neapol]], [[Perugia]], [[Piza]], [[Turyn]], [[Wenecja]] i [[Werona]]. Międzynarodowe kierunki (niektóre sezonowe) to [[Barcelona]], [[​​Berlin]], [[Bukareszt]], [[Madryt]], [[Malta]] (częste), [[Manchester]], [[Paryż]] i [[Stuttgart]]. Przyloty: wyjdź prosto na przystanek Alibus i postój taksówek. Skręć w prawo (na wschód) przez halę przylotów, aby zobaczyć stanowiska wypożyczalni samochodów, TIC (☏ +39 095 723 96 82; pn.-sb. 08:00 do 19:15) oraz autobusy międzymiastowe i kasy biletowe. Jest tam również kawiarnia, sklep, kantor wymiany walut, bankomaty i (przydatna rzecz) pułapka na gołębie. Hotel przy lotnisku znajduje się 200 m na północ. Odloty: strefa odpraw to duża hala ze sklepami i dwiema kawiarniami. Strefa non-Schengen (bramki 19-22) jest mała: są tam toalety i sklep, ale nie ma kawiarni, więc nie przechodź przez kontrolę paszportową do godziny lub dwóch przed odlotem. Najprostszym sposobem dotarcia do centrum Katanii jest skorzystanie z '''[https://www.amts.ct.it/alibus AMTS Alibus]''', ☏ +39 095-7519111, bezpłatny numer: 800 018696. Autobus ten kursuje codziennie od 05:30 do 00:00, co 25 minut. Z lotniska przez port morski do stacji kolejowej jedzie się 25 minut. Powrót zajmuje 30 minut, ponieważ z dworca kolejowego autobus robi pętlę po centrum miasta, a następnie wraca na rondo przy stacji. Więc jeśli zobaczysz czerwono-niebieskiego Alibusa stojącego na placu dworcowym, wsiądź do niego, w przeciwnym razie udaj się na przystanek autobusowy Giovanni XXIII Sturzo na rogu Via Luigi Sturzo i Viale della Liberta. Przystanek autobusowy Giovanni XXIII Sturzo jest oznaczony tylko małym znakiem pod znakiem przejścia dla pieszych, po prostu wyskocz i pomachaj, gdy autobus się zbliża. 4 € (dostępne na pokładzie, kartą debetową lub kredytową, ważne 90 minut, w tym linie autobusowe miejskie lub aplikacja). Ponieważ lotnisko jest tak blisko, autobusy międzymiastowe jadące do Katanii również zatrzymują się tutaj, więc zazwyczaj można uzyskać bezpośrednie połączenie: zobacz oferty poniżej. Autobusy do pobliskich miast i wsi (obsługiwane przez AST) przeważnie tu nie zatrzymują się, więc będziesz musiał pojechać do centrum, aby się przesiąść. Jednak lokalne autobusy do Donnalucata, [[Modica]] i [[Carlentini]] zatrzymują się tutaj, ponieważ lotnisko znajduje się na trasie. Kup bilety autobusowe w kioskach przy wschodnim wyjściu z hali przylotów. === Koleją === [[Plik:Stazione di Catania.JPG|thumb|300px|Stacja Catania Centrale]] Pociągi kursują mniej więcej co godzinę wzdłuż wschodniego wybrzeża przez [[Taormina]]-[[Giardini]] do [[Mesyna|Mesyny]] (od 90 min do 2 godz.). Trzy z nich dziennie to bezpośrednie połączenia do [[Neapol]]u (7-8 godz.) i [[Rzym]]u (10 godz.), promem przez Cieśninę. Pięć pociągów dziennie kursuje w głąb lądu przez [[Enna|Ennę]] (1 godz.) do [[Palermo]] (3 godz.). 12 pociągów dziennie kursuje na południe do [[Syrakuzy|Syrakuz]] (1 godz.); dwa z nich łączą się z pociągami jadącymi dalej do [[Pozzallo]] (2 godz. 30 min); 2 pociągi w dni powszednie kursują malowniczą trasą śródlądową do [[Caltagirone]] (1 godz. 30 min), a następnie autobusem zastępczym do [[Gela]] (1 godz. więcej) {{Znacznik|Catania Centrale|37.506667 |15.1|typ=transport}}'''Catania Centrale''', Piazza Papa Giovanni XXIII (''10 minut spacerem na wschód od centrum miasta''). Mała kawiarnia i sklep tytoniowy tutaj. Dostęp dla wózków inwalidzkich do peronów 2-5 wymaga wjechania na tory. Najbliższa przechowalnia bagażu to kiosk informatik przed budynkiem; czynny codziennie w godzinach 08:00-13:00 i 15:00-19:00. Następna przechowalnia bagażu znajduje się 500 m dalej w Atripical, Piazza Duca di Genova, 6; czynny codziennie w godzinach 09:00-19:00. Na północy znajdują się dwie małe stacje: Catania Europa i Catania Ognina. Odwiedzający raczej z nich nie skorzystają. Na południu znajduje się przystanek „Catania Aeroporto Fontanarossa”, z którego można dotrzeć na lotnisko krótkim spacerem lub autobusem wahadłowym. === Samochodem === Do Katanii można łatwo dotrzeć korzystając z połączeń autostradowych: * od północy z autostrady [[Plik:Autostrada_A18_Italia.svg|25px]] [[Mesyna]]-Katania i drogi [[Plik:Strada Statale 114 Italia.svg|25px]]. * od południa z autostrady [[Syrakuzy]]-Katania. * od zachodu z autostrady [[Plik:Autostrada_A18_Italia.svg|25px]] [[Palermo]]-Katania. === Autobusem === Węzłem komunikacyjnym Katanii jest duże rondo Piazza Papa Giovanni XXIII (czyli „Papież Jan XXIII” dla osób niebędących Latynosami). Stacja metra znajduje się tuż tutaj, podobnie jak główny dworzec kolejowy, a na północ od niego jest dworzec autobusowy {{Znacznik|Stazione AST|37.5082 |15.0981|typ=transport}}'''[http://www.aziendasicilianatrasporti.it/ Stazione AST]'''. Główny dworzec autobusowy znajduje się po południowej stronie Via Archimede (róg Viale della Liberta). Nie ma tu jednak żadnych udogodnień, a bilet należy kupić w kasach biletowych wzdłuż Via D'Amico, krótki blok na północ. Parkingi dla autokarów rozciągają się na sąsiednich blokach, ale jedyne inne aktywne obszary odbioru i wysadzania to niektóre dalekobieżne usługi SAIS, naprzeciwko Via D'Amico. Główne firmy autobusowe kursujące stąd to: * '''A.S.T.''' (''Azienda Siciliana Trasporti''), ☏ +39 095 746 1096. Kursują one z miasta do pobliskich małych miasteczek, w tym [[Acireale]], [[Caltagirone]], [[Carlentini]], Grammichele, [[Lentini]], [[Modica]], Nicolosi na [[Etna|Etnę]] i [[Syrakuzy]]. Nie jadą do [[Taormina|Taorminy]]. * '''[https://www.interbus.it/ Interbus]''' (''Etna Trasporti''), Via D'Amico 187, ☏ +39 095 532 716. Kursują z miasta i lotniska do Taorminy i Giardini Naxos (co kilka godzin, 90 minut), [[Mesyna|Mesyny]] (jeden dziennie, 4 godziny), [[Ragusa]] (często, 2 godziny) i [[Syrakuzy|Syrakuz]] (często, 70 minut). Również do Agira, [[Avola]], [[Catenuova]], [[Leonforte]], [[Nicosia]], Nissoria, [[Noto]], [[Pachino]], Portopalo, Priolo i Regalbuto. Interbus jest częścią konglomeratu sycylijskich przedsiębiorstw autobusowych. W okolicach Katanii głównym operatorem jest Etna Trasporti, kursująca niebieskimi autobusami. * '''[https://www.saistrasporti.it/ SAIS Trasporti]''', Via D'Amico, 181, ☏ +39 095 536 168. Zapewniają one nocne kursy z miasta i lotniska do [[Bari]] (8 godz.), [[Neapol]]u (9 godz.) i [[Rzym]]u (10 godz.). Obsługują również częste autobusy przez Sycylię przez [[Caltanissetta]] i [[Canicattì]] do [[Agrygent|Agrigento]]. * '''[https://www.saisautolinee.it/ SAIS Autolinee]''', 181 Via D'Amico, ☏ +39 095 536 168. Autobusy te kursują z miasta i lotniska do [[Enna|Enny]] (6 dziennie, 75 min), [[Mesyna|Mesyny]] (co godzinę, 2 godz.) i [[Palermo]] (co godzinę, 2 godz. 30 min). W Mesynie łączą się z autobusami [https://www.giuntabustrasporti.com/ Giuntabus Trasporti] do [[Milazzo]], portu promowego na [[Wyspy Liparyjskie]]. === Statkiem === [[Plik:Cataniavistaarea.jpg|thumb|Widok portu w Katanii z samolotu]] Większość podróżnych z kontynentalnej części Włoch korzysta z 20-minutowego transferu między [[Villa San Giovanni]] a [[Mesyna|Mesyną]]; często kursują również promy z [[Reggio di Calabria|Reggio]] do Mesyny. Prom samochodowy kursuje każdej nocy między [[Neapol]]em a Katanią: jest obsługiwany przez linie TTT i podróż trwa 12 godzin. Inne promy pływają z lądu do [[Palermo]]. Prom samochodowy kursuje dwa razy dziennie między [[Pozzallo]] (90 km na południe od Katanii) a [[Valletta|Vallettą]] na [[Malta|Malcie]]. Jest obsługiwany przez Virtu Ferries i podróż trwa godzinę i 45 minut, cena biletu powrotnego wynosi 80 EUR poza sezonem, wzrastając do 160 EUR w środku lata. Wycieczki jednodniowe są możliwe z Malty każdego dnia, a z Sycylii w środę i piątek. W piątek, sobotę i poniedziałek kursuje autobus przesiadkowy między Katanią a [[Pozzallo]]. Jest on dostosowany do jednodniowych wycieczek z [[Malta|Malty]], więc jeśli chcesz wybrać się na jednodniową wycieczkę z Sycylii, musisz sam dotrzeć do Pozzallo. * {{Znacznik|Port w Katanii|37.49451 |15.09715|typ=transport}}'''Port w Katanii''', ☎ +39 095 531 667 (biuro portowe). stawki według długości. ciągły dostęp. Port, składający się ze sztucznego basenu chronionego od wschodu przez wschodnie molo, a od południa przez południowe molo, podzielony jest na trzy obszary: Porto Vecchio – Porto Nuovo – Porto Pescareccio. Dno morza: muliste przy nabrzeżu od 3 do 8 m. Radio: kanał VHF 16 – 11 Catania Harbour Master Radio, usługa ciągła. Kotwiczenie/cumowanie jest zabronione w dokach komercyjnych. Do portu w Katanii można dotrzeć bezpośrednimi połączeniami z Neapolu i półbezpośrednimi połączeniami z [[Valletta|Valletty]] na [[Malta|Malcie]]; * [[Valletta]] – z firmą żeglugową Virtu Traghetti. Bilety pokładowe na prom Virtu Traghetti można kupić w '''Virtu Ferries''', Molo Centrale, Porto di Catania, ☎ +39 095535711, faks: +39 095535621, catania@virtuferries.com. Otwarte 2 godziny przed wejściem na pokład autobusu do portu Pozzallo, skąd odpływa katamaran do Valletty. * [[Salerno]] - z [https://www.traghettilines.it/it/compagnia/traghetti-tttlines.aspx firmą żeglugową Linee TTT] Bilety na linie TTT można kupić w biurze Navigerum Viaggi, Molo Crispi, dok 8, Port of Catania (dawniej Edificio Doganella), ☎ +39 095348586, ☎ 800 627 414, faks: +39 095341809, tttlines@navigerum.it. Lokalny agent w Katanii firmy żeglugowej TTT Lines zajmujący się zakupem biletów pokładowych dla pasażerów. redagować Promy do i z Salerno cumują przy centralnym, wystającym molo w porcie w Katanii Ponadto Katania jest miejscem docelowym wielu statków wycieczkowych, od Costa Crociere po MSC. * {{Znacznik|Port Caito|37.5138 |15.105556|typ=transport}}'''Port Caito''' (''port turystyczny Rossi''), Picanello-Ognina, ☎ +39 095374966, +39 095383992, faks: +39 095382995. stawki według długości. ciągły dostęp. Dno morskie: skaliste na nabrzeżu od 1 do 3 m. Maksymalna długość statków: 25 metrów. Radio: kanał VHF 16 – 11 Catania Harbour Master Radio, usługa ciągła. Żeglarze mogą cumować przy nabrzeżach i pomostach o długości 250 m. * {{Znacznik|Porto di Ognina|37.53049 |15.11367|typ=transport}}'''Porto di Ognina''' (''Porto Ulisse''), Picanello-Ognina (trzy mile na północny wschód od centrum. Zaleca się wjazd mijając około 30 metrów od czerwonej latarni w kierunku północnym.), ☎ +39 095494152. stawki według długości. ciągły dostęp. Dno przy nabrzeżu kamieniste i muliste od 1,5 do 3 m. Radio: kanał VHF 16 – 11 Catania Harbour Master Radio, usługa ciągła. * {{Znacznik|Port San Giovanni li Cuti|37.51985 |15.1105|typ=transport}}'''Port San Giovanni li Cuti'''. Port rybacki. == Komunikacja == {{mapa|37.50441|15.08812|zoom=14|layer=W|lang=en|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar}} [[Plik:Mappa ferr Circumetnea.png|thumb|Ferrovia Circumetnea]] === Pieszo === Katania ma kompaktowe centrum i najwygodniej jest po prostu poruszać się pieszo. === Autobusem === Aby dotrzeć do oddalonego miejsca zakwaterowania lub uniwersytetu, będziesz potrzebować autobusu obsługiwanego przez '''[https://www.amts.ct.it/ AMTS]''' (''Azienda Metropolitana Trasporti Catania''). Skorzystaj z ich interaktywnej mapy, aby znaleźć linie autobusowe. Pojedynczy bilet 1 € (ważny 90 min), Autobus + Alibus 4 €, Autobus + Metro 1,20 € (ważny 120 min), Karnet dzienny 2,50 € (tylko autobus). === Pociągiem === '''[https://www.circumetnea.it/ Ferrovia Circumetnea]''' (FCE) to wąskotorowa kolej, która okrąża zachodnie zbocza [[Etna|Etny]], a następnie wraca na wybrzeże i linię główną w Giarre-Riposto, 28 km na północ od Katanii. Stacją końcową w Katanii jest Borgo, z połączeniem metra do stacji kolejowej Centrale i centrum miasta. Pociągi kursują z Catania Borgo Pon-Sob co godzinę, wszystkie do [[Paterno]], większość do [[Adrano]], a osiem dziennie dociera do [[Bronte]] i [[Randazzo]] (2 godziny), gdzie te pociągi po stronie południowej kończą trasę. Aby ukończyć trasę, przesiadasz się na pociąg po stronie północnej [[Randazzo]]-[[Linguaglossa]]-Giarre-Riposto, co zajmuje 70 minut. Latem kursuje ich 3 lub 4 dziennie, ale zimą tylko jeden lub dwa. W Giarre stacje Circumetnea i linia główna znajdują się obok siebie, a pociągi Circumetnea jadą przez ostatni kilometr, aby zakończyć trasę w Riposto. Na linii Circumetnea nie ma połączeń w niedziele i święta. === Metrem === [[Plik:Catania mappa metropolitana.svg|thumb|Metro w Katanii]] Odwiedzający Katanię mogą skorzystać z metra[[File:Logo metropolitana di Catania.svg|22px]], aby dotrzeć do kolei Circumetnea. Jest to jeden z najkrótszych systemów metra na świecie, o długości nieco poniżej 9 km, obsługiwany przez tę samą firmę. Linia zaczyna się w ''Stesicoro'' w śródmieściu Katanii, biegnie na wschód do węzła komunikacyjnego Giovanni XXIII, a następnie skręca na zachód. Wysiądź na stacji Borgo, aby skorzystać z kolei Circumetnea. Linia metra kończy się na przedmieściach ''Nesima'', gdzie jest Park & ​​Ride. Metro kursuje od poniedziałku do soboty od 06:50 do 21:00 co 10-15 minut; brak kursów w niedziele i święta. Bilet pojedynczy 1 € (ważny 90 minut), autobus + metro 1,20 € (ważny 120 minut), karnet całodniowy 2 € (tylko metro). === Samochodem === Jazda samochodem po centrum jest trudna z powodu korków, systemów jednokierunkowych i stref dla pieszych. Centrum miasta ma małą strefę ograniczonego ruchu (ZTL) ([https://urbanaccessregulations.eu/countries-mainmenu-147/italy-mainmenu-81/sicilia-region/catania-ar mapa i godziny otwarcia]), a większość pojazdów nie może wjeżdżać do niej o żadnej porze. W mieście znajduje się dziesięć głównych parkingów, a także wiele innych obsługujących lotnisko. Park & ​​Ride jest dostępny na lotnisku i na stacji metra Nesima na zachód od miasta. ==== Wynajem samochodów ==== W mieście swoje siedziby mają wszystkie największe firmy wynajmujące samochody. Obywatele mogą zgłaszać dziury w drogach miejskich pod numerem telefonu +39 095 456 078. Można też wysłać faks na numer +39 095 206 555 lub przesyłkę kurierską na adres cataniasenzabuche@comune.catania.it. Bezpłatny numer 800 594 444, podawany wcześniej przez gminę, jest nieaktywny. * '''[https://www.autonoleggioone.it/ AutonoleggioOne]''', ☎ +39 0958900142. Niedroga wypożyczalnia samochodów oferująca usługę wynajmu bez karty kredytowej i bez depozytu zabezpieczającego. ==== Parkingi ==== Problem parkowania w mieście jest ogromny, zwłaszcza w godzinach szczytu, co może stanowić prawdziwe wyzwanie. Nawet niebieskie paski nie ułatwiają sprawy. Dlatego jedyną sugestią jest pozostawienie samochodu na jednym z płatnych parkingów strzeżonych i udanie się pieszo lub komunikacją miejską. Tradycja nakazuje, aby w Katanii tysiące obywateli płaciło łapówki '''nielegalnym parkingowym''', którzy zajmują każdy kąt miasta, a w zamian za to zapewniali im opiekę nad samochodem. Nie jest to obowiązkowe, ale osoby parkujące swój samochód wzdłuż drogi i nie płacące haraczu ryzykują, że samochód okaże się uszkodzony. === Z przewodnikiem === * '''Trenino di Catania''' (''właściciel: Tourist Service SpA''), ☎ +39 0958204281, +39 0950933385. 5€. Pon.-Niedz. od 09:00 (40-minutowa wycieczka). Wyjazd z Piazza Duomo. == Warto zobaczyć == Dziedzictwo architektoniczne Katanii jest bez wątpienia niezwykłe i z tego powodu miasto zostało wpisane na listę UNESCO. Setki kościołów i pałaców, często wybudowanych w stylu barokowym, ponieważ powstały po trzęsieniu ziemi w 1693, charakteryzują się wykorzystaniem kamienia lawowego, który kontrastuje z białym kamieniem wykończeniowym. Jednak poza głównymi drogami również można dostrzec degradację, której przyczyną są często zniszczone budynki, w złym guście lub zrujnowane dachy (tzw. zielona bielizna; ogrodzenia, które mają za zadanie ukryć spadające gruzy). Większość budynków, wybudowanych po gwałtownym trzęsieniu ziemi w 1693 roku, ze względów handlowych, prawie zawsze wykorzystywała parter na sklep. Choć nie są to wybitne zabytki, w mieście zachowały się także pozostałości rzymskich budowli, takie jak amfiteatr, odeon i liczne łaźnie termalne. Nie przegap średniowiecznego zamku Ursino i wspaniałych bram, które niegdyś łączyły się z szesnastowiecznymi murami miasta. Bardzo ważnym miejscem dla miasta jest '''Ogród Bellini''' (znany również jako Villa Bellini), ogromna i piękna willa poświęcona słynnemu katańskiemu kompozytorowi Vincenzo Belliniemu. Miasto posiada zabytkowe centrum, z którego roztacza się widok na Piazza Duomo z bazyliką, ratusz (Palazzo degli Elefanti), a w centrum placu znajduje się fontanna ze statuą słonia (zwaną u ''Liotru'' w Katanii), który jest symbolem miasta. Za statuą słonia po lewej stronie znajduje się fontanna Amenano, w której płynie rzeka Amenano, a za nią słynny targ rybny w Katanii, który cieszy się dużą popularnością. === Obiekty światowego dziedzictwa === [[Plik:Catania - Piazza Duomo (2544850701).jpg|thumb|Piazza del Duomo]] * {{zobacz | name=Piazza del Duomo |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.5025 | long=15.0872 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Atrakcyjny, tętniący życiem barokowy plac. Tutaj znajdziesz ''Fontana dell'Elefante'' (Fontanna Słonia) lub ''U Liotru'' - symbol miasta. Znajdują się tu trzy budynki wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa. Plac jest również wejściem do eleganckiej ''via Etnea'', głównej ulicy handlowej. }} [[Plik:Catania BW 2012-10-06 11-37-00.jpg|thumb|Wnętrze katedry (Catedrale Sant' Agata)]] :* {{zobacz | name=Katedra św. Agaty |alt= | url= | email= | adres=Piazza del Duomo | lat=37.50246 | long=15.08821 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pn-Sb 07:00-12:00, 16:00-19:00; Nd 07:30-12:00, 16:30-19:00. Imponująca katedra, zdecydowanie warta odwiedzenia. Zobacz także Terme Achilliane i Museo Diocesano, które się tam znajdują. }} :* {{zobacz | name=[https://museodiocesanocatania.com/ Muzeum Diecezjalne] |alt= | url= | email= | adres=Via Etnea 8 | lat=37.502074 | long=15.087259 | wskazówki= | telefon=+39 095 281635 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pn Wt Pt 09:00-14:00; Wt Cz 9:00-14:00, 15:00-18:00; Sob 09:00-13:00. Kolekcja muzeum zawiera różne artefakty religijne z katedry i kilku innych kościołów w okolicy. Jego kasa biletowa sprzedaje również bilety do Terme Achilliane. 7 €; bilet łączony, w tym muzeum, Terme Achilliane, klasztor benedyktyński 13 €. }} :* {{zobacz | name=Palazzo degli Elefanti |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.503056 | long=15.086944 | wskazówki=po północnej stronie Piazza del Duomo | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę rozpoczęto w XVIII w. W 1736 roku przed pałacem ustawiono posąg słonia niosącego obelisk. }} :* {{zobacz | name=Palazzo dei Chierici |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.5019 | long=15.0873 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} :* {{zobacz | name=[https://badiasantagata.wordpress.com/la-cupola/ Kościół Opactwa Sant'Agata] |alt= | url= | email= | adres=Via Vittorio Emanuele 184 | lat=37.5031 | long=15.08807 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zwiedzanie kopuły i tarasów z przewodnikiem: wt. 09:00-12:00, śr.-sb. 09:30-12:30, 15:30-17:30; nd. 09:30-12:30, 19:00-20:30. 3 €. }} * {{zobacz | name=[https://www.comune.catania.it/la-citta/culture/monumenti-e-siti-archeologici/musei/museo-civico-castello-ursino/ Zamek Ursino] |alt= | url= | email= | adres=Piazza Federico Di Svevia | lat=37.498969 | long=15.084386 | wskazówki= | telefon=+39 095 345830 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Codziennie 09:00-19:00 (ostatnie wejście 18:00). Został zbudowany w XIII wieku jako zamek królewski Królestwa Sycylii, a później stał się siedzibą sycylijskiego parlamentu. Znajduje się w nim ''Museo Civico'' (muzeum miejskie), które eksponuje greckie i rzymskie artefakty z miasta; sztukę z XVII-XIX wieku; 2000 brązowych figurek z epoki archaicznej, sycelijskiej, greckiej, etrusko-italskiej i hellenistycznej; oraz wystawy czasowe. Dorośli 6 €, młodzież lub seniorzy 3 €. }} * {{zobacz | name=[https://www.monasterodeibenedettini.it/en/ Klasztor Benedyktynów San Nicolò l'Arena] |alt= | url= | email= | adres=Piazza Dante 32 | lat=37.504167 | long=15.079722 | wskazówki= | telefon=+39 095 7102767 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pon.-pt. 09:00-17:00, sob. 11:00-18:00. Jest najstarszym klasztorem na Sycylii i jednym z największych w Europie. Obecnie mieści się w nim Wydział Literatury Uniwersytetu w Katanii. Bezpłatny wstęp na tereny zewnętrzne, do wnętrz i z przewodnikiem 10 €, rozpoczyna się codziennie około 13:00, a latem co godzinę. Zwiedzanie w języku angielskim o 13:00 i 16:00. }} * {{zobacz | name=Kościół San Nicolò l'Arena |alt= | url= | email= | adres=Piazza Dante | lat=37.504172 | long=15.080409 | wskazówki=obok klasztoru benedyktynów | telefon=+39 095 7159912 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Codziennie 09:00-12:30. Jest to niezrealizowany kościół, który miał być największym na Sycylii. Wstęp wolny; zwiedzanie okapu 3 €. }} * {{zobacz | name=Via Crociferi |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.504972 | long=15.084833 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to centrum architektury sakralnej w Katanii: na obszarze nie większym niż 200 m znajdują się 4 kościoły, 3 klasztory i kolegium. }} :* {{zobacz | name=Klasztor św. Benedykta |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.503694 | long=15.084472 | wskazówki=wejście od strony Teatro Greco, 2 | telefon=+39 095 7152207 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wt Pt Nd 10:00-17:00. Wspaniały barokowy zabytek. 5 € (tylko wycieczki z przewodnikiem). }} :* {{zobacz | name=Kościół San Francesco Borgia |alt= | url= | email= | adres=Via Crociferi 17 | lat=37.503944 | long=15.084528 | wskazówki= | telefon=+39 095 310762 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pon-Sb 09:00-19:30, 1. niedz./miesiąc 09:00-19:30, 3. niedz./miesiąc 09:00-13:30. Obecnie kościół jest wykorzystywany do różnych wydarzeń kulturalnych. Obok kościoła znajduje się dawne kolegium jezuickie. Wstęp wolny. }} :* {{zobacz | name=Kościół San Francesco Borgia |alt= | url= | email= | adres=Via Crociferi 17 | lat=37.503944 | long=15.084528 | wskazówki= | telefon=+39 095 310762 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pon-Sb 09:00-19:30, 1. niedz./miesiąc 09:00-19:30, 3. niedz./miesiąc 09:00-13:30. Obecnie kościół jest wykorzystywany do różnych wydarzeń kulturalnych. Obok kościoła znajduje się dawne kolegium jezuickie. Wstęp wolny. }} :* {{zobacz | name=Kościół San Giuliano |alt= | url= | email= | adres=Via Crociferi 36 | lat=37.5044 | long=15.0851 | wskazówki= | telefon=+39 095 7159360 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} :* {{zobacz | name=Villa Cerami |alt= | url= | email= | adres=Via Cerami | lat=37.506722 | long=15.084667 | wskazówki=na północnym krańcu Via Crociferi | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Barokowa willa. Mieści Wydział Prawa Uniwersytetu. }} * {{zobacz | name=Bazylika Maria Santissima dell'Elemosina |alt= | url= | email= | adres=Via Etnea 23 | lat=37.5042 | long=15.08647 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=wt-niedz 09:00-12:00, 17:00-19:00. Wstęp wolny. }} * {{zobacz | name=Palazzo Biscari |alt= | url= | email=info@palazzobiscari.com | adres=Via Museo Biscari 10 - 16 | lat=37.502222 | long=15.090278 | wskazówki= | telefon=+39 095 7152508 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Codziennie 07:00-13:00, 15:00-19:00. Jest to jeden z najciekawszych barokowych pałaców w Katanii. Pałac jest własnością prywatną. Skontaktuj się z biurem turystycznym, aby umówić się na wizytę. }} === Starożytny Rzym i Grecja === [[Plik:CataniaTheater.JPG|thumb|Stary teatr]] * {{zobacz | name=Teatr rzymski i Odeon |alt= | url= | email= | adres=Via Vittorio Emanuele II 266 | lat=37.5030 | long=15.0835 | wskazówki= | telefon=+39 095 7150508 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Codziennie 09:00-19:00, ostatnie wejście 18:30. Teatr pochodzi z I wieku n.e., kiedy został zbudowany na pozostałościach greckiego teatru i mógł pomieścić do 7000 widzów. Odeon, mniejszy budynek teatralny, został zbudowany obok w II wieku n.e. €6; 1. niedz./miesiąc bezpłatnie (09:00-17:00). }} * {{zobacz | name=[https://www.citymapsicilia.it/en/structure/rotondas-thermae/ Terme della Rotonda] |alt= | url= | email= | adres=Via della Rotonda | lat=37.504056 | long=15.08275 | wskazówki= | telefon=+39 095 7150508 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Śr. Niedz. 09:00-13:00. Pozostałości starożytnych łaźni rzymskich. Wstęp wolny. }} * {{zobacz | name=Amfiteatr Rzymski |alt= | url= | email= | adres=Piazza Stesicoro | lat=37.507361 | long=15.085417 | wskazówki= | telefon=+39 095 7472268 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wt-Sb 09:00-13:30, 14:30-17:00. Kilka skromnych szczątków na placu. Wstęp wolny. }} * {{zobacz | name=Łaźnie Achilliańskie |alt= | url= | email= | adres=Via Etnea 8 | lat=37.502406 | long=15.087403 | wskazówki=sprawdź w kasie biletowej w Museo Diocesano | telefon=+39 095 7472268 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pn Śr Pt 09:00-14:00; Wt Cz 09:00-14:00, 15:00-18:00; So Nd 09:00-13:00;. Pozostałości małej części dużych starożytnych łaźni znajdujących się pod ziemią są otwarte dla zwiedzających. Znajdują się pod placem Katedralnym w Katanii. Niektóre części mozaik i marmurowej podłogi, a także niektóre pozostałości zdobionych ścian. Pozostałości są nadal dość imponujące. €5. }} === Inne godne uwagi atrakcje === [[Plik:Catania BW 2012-10-06 11-26-20.JPG|thumb|Palazzo dell'Università]] * {{zobacz | name=[https://www.teatromassimobellini.it/ Teatro Massimo Bellini] |alt= | url= | email= | adres=Piazza Vincenzo Bellini | lat=37.504167 | long=15.09 | wskazówki= | telefon=+39 095 7306111 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Teatr operowy z XIX wieku nazwany na cześć urodzonego w Katanii kompozytora Vincenzo Belliniego. Plac przed teatrem jest popularnym miejscem spotkań lokalnej młodzieży, więc jego okolica jest bardzo ożywiona i ruchliwa nocą. }} * {{zobacz | name=Palazzo dell'Università |alt= | url= | email= | adres=Piazza Università. | lat=37.503556 | long=15.086528 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Della Cultura |alt= | url= | email= | adres=Via Vittorio Emanuele 121 | lat=37.5029851 | long=15.0905478 | wskazówki= | telefon=+39 095 7428038 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pn-Sb 09:00-19:00, Nd 09:00-13:30. Dawny klasztor, obecnie miejsce różnych wystaw. Znajduje się tam również punkt dostępu, biuro informacyjne muzeów miejskich (Pn-Sb 09:00-13:00). Wstęp wolny. }} * {{zobacz | name=Palazzo Gravina-Cruyllas |alt= | url= | email= | adres=Piazza San Francesco d'Assisi 3 | lat=37.502716 | long=15.084368 | wskazówki= | telefon=+39 095 7150535 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pon-Sb 09:00-19:00, Niedz 09:00-13:00. Jest to miejsce urodzenia Vincenzo Belliniego. Są tu dwa muzea. €5. }} :* {{zobacz | name=Museo Belliniano |alt= | url= | email= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Muzeum poświęcone Vincenzo Belliniemu, słynnemu włoskiemu kompozytorowi. }} :* {{zobacz | name=[https://www.comune.catania.it/la-citta/culture/monumenti-e-siti-archeologici/musei/museo-emilio-greco/il-museo/ Muzeum Emilio Greco] |alt= | url= | email= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Muzeum poświęcone włoskiemu artyście Emilio Greco. Wstęp wolny. }} * {{zobacz | name=Quattro Canti |alt= | url= | email= | adres= | lat=37.504986 | long=15.086819 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Plac na skrzyżowaniu Via Etnea z Via di Sangiuliano. Przypomina nieco inne ośmiokątne place we Włoszech: Quattro Canti na piazza Vigliena w [[Palermo]], Quattro Canti w [[Paternò]] i Quattro Fontane w [[Rzym]]ie, obok kościoła San Carlino Francesca Borrominiego. }} * {{zobacz | name=Porta Garibaldi |alt= | url= | email= | adres=Via Garibaldi | lat=37.499639 | long=15.073889 | wskazówki=na wschodnim krańcu Piazza Palestro | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Bramy wzniesiono w 1768 roku na cześć króla Ferdynanda IV i jego rodziny. }} === Parki i ogrody === * {{Znacznik|Giardino Bellini|37.511028|15.083389|typ=natura}}'''Giardino Bellini''' (''Villa Bellini'') (''na północny wschód od centrum, wiele wejść''). Zawsze otwarte. Uroczy park z XIX wieku. Najstarsza jego część, Labirynt Księcia Biscari lub Laberinto Biscari, pochodzi z XVIII wieku. * {{Znacznik|Orto Botanico dell'Università di Catania|37.515739|15.083576|typ=natura}}'''Orto Botanico dell'Università di Catania''' (''ogród botaniczny''), Via Etnea, 397 (''tuż na północ od Villa Bellini; przylega do innych ulic, ale można wejść tylko ulicą V Etnea''), ☏ +39 095 430901. Pn.-pt. (zima) 09:00-17:00, (lato) 09:00-19:30; Sob. 09:00-14:00. Mały ogród botaniczny Uniwersytetu w Katanii. Wstęp wolny. == Aktywny wypoczynek == * {{Znacznik|Via Etnea|37.50570 |15.08665 |typ=atrakcja}}'''Via Etnea'''. Przejdź się główną aleją handlową, biegnącą na północ od Piazza del Duomo, przy której znajduje się większość imponujących budynków miasta, i która jest ruchliwa przez cały dzień i wieczór. Wiele kościołów. Ta droga jest odpowiednikiem Las Ramblas w Barcelonie, więc wieczorami miejscowi zakładają niedzielne ubrania i spacerują w spokojnym tempie wzdłuż tej alei. * '''La Plaja''', piaszczyste plaże na południe od miasta wzdłuż zatoki * '''Riviera dei ciclopi''', skaliste, wulkaniczne wybrzeże na północ od miasta, rozciągające się prawie do [[Taormina|Taorminy]] * '''[https://etnaway.com/it/ EtnaWay]''', ☏ +39 328-197-7919, info@etnaway.com. Wycieczki z przewodnikiem na Etnę, z transferem z Katanii, Giarre lub Taorminy jeepem i samochodem z napędem na cztery koła. Zwiedzanie kraterów szczytowych i najpiękniejszych miejsc wulkanu. * {{Znacznik|Etnaland|37.535400 |14.933700 |typ=atrakcja}}'''[https://www.etnaland.eu/ Etnaland]''' (''na autostradzie [[Plik:Autostrada_A18_Italia.svg|25px]], zjazd [[Misterbianco]], drogą [[Plik:Strada_Statale_121_Italia.svg|25px]] w kierunku "Etnapolis", zjazd Valcorrente, kieruj się znakami na SP15.''), ☎ +39 0957913333. Park rozrywki: 25 EUR dorośli i 20 EUR dzieci powyżej 140 cm wzrostu, to samo w parku wodnym + leżaki: 3,50–4,50 EUR (w zależności od lokalizacji). Strona oferuje różne kombinacje wstępu i promocji. (2015). godz. 9:30-18:30; w miesiącach letnich do godziny 00:30. Kasa biletowa: zamykana na 3 godziny przed zamknięciem. Park rozrywki położony w Belpasso, na zapleczu Katanii, bardzo ceniony przez mieszkańców Katanii i turystów. Znajduje się tam park wodny ze zjeżdżalniami, basenami i grami wodnymi, a także park rozrywki. Restauracje, punkty gastronomiczne i sklepy. * {{Znacznik|Etna Sicily Touring|37.510910 |15.093000 |typ=atrakcja}}'''Etna Sicily Touring''', przez Giuseppe Verdi, 155, ☎ +39 3925090298, info@etnasicilytouring.com. Wiodące stowarzyszenie turystyki pieszej zajmujące się organizacją wycieczek z przewodnikiem na duże wysokości na wulkanie Etna i w jego okolicach. === Widowiska === Przedstawienia stanowią ważną część życia kulturalnego i towarzyskiego miasta Katania. Oprócz licznych kin, funkcjonuje tu również około 25 teatrów, z których każdy specjalizuje się w określonym rodzaju przedstawień: balecie, operze, teatrze lalkowym i teatrze eksperymentalnym. Również imprezy sportowe cieszą się dużą popularnością, głównie mecze piłki nożnej na stadionie Massimino oraz mecze rugby. ==Praca== == Nauka == * '''Federico II''' (''Szkoła języka i kultury włoskiej''), via Garibaldi 9 (''pierwszy budynek przy via Garibaldi, blisko fontanny Amenano na placu Duomo''), ☏ +39 095 9890689. Szkoła mieści się w barokowym budynku w centrum miasta. Szkoła oferuje całoroczne intensywne kursy językowe, zajęcia z pełnym zanurzeniem dla wszystkich poziomów, a po południu program zajęć kulturalnych, aby poznać kulturę i ćwiczyć język. Tematy kulturowe wykładów to: kino, historia sztuki, piosenki i muzyka, tradycje i mitologia, wizyty w muzeach i zabytkach, degustacja jedzenia i wina. Latem szkoła oferuje program Szkoły Letniej, który obejmuje zajęcia językowe rano, a po południu kurs gotowania, wizytę w zabytku i trzy zajęcia sportowe lub rekreacyjne, odbywające się w klubach plażowych mających umowę ze szkołą. 170 €. * {{Znacznik|'''Uniwersytet w Katanii'''|37.503600 |15.086700|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Katanii''' (''Siciliae Studium Generale, Siculorum Gymnasium, Studij Publici lub Almo Studio''), Piazza Università, 2, ☎ 800 644 590, 800 894 327, protocollo@unict.it. Uniwersytet w Katanii (UniCT) to uniwersytet założony w 1434 roku przez Alfonsa Aragońskiego. jedna z największych we Włoszech pod względem liczby członków. Jest to najstarszy uniwersytet na Sycylii, trzynasty we Włoszech i dwudziesty dziewiąty na świecie. * {{Znacznik|'''Athena'''|37.504760 |15.094200|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Athena''' (''Centrum Edukacyjne Athena''), Via Spadaccini, 16, ☎ +39 0952166627 (15:00-19:30), +39 3887450732 (telefon komórkowy). Szkoła stosuje metodę glottodydaktyczną z interaktywną nauką języków obcych, w ścieżce nauczania bogatej w odniesienia kulturowe. == Zakupy == [[Plik:Catania - Fish market 4.jpg|thumb|Targ rybny]] Zakupy są możliwe w dużej części miasta. Większość sklepów skupiona jest w centralnych ulicach Katanii, szczególnie przy Via Etnea, gdzie znajdują się niektóre z najlepszych sklepów w tym sycylijskim mieście. W Katanii znajduje się również duża liczba centrów handlowych, zlokalizowanych zazwyczaj poza miastem, w różnych miejscowościach prowincji. Aby zrekompensować fizyczną odległość od centrum miasta, niektóre z nich korzystają z usług transportu wahadłowego, dzięki czemu turyści mogą łatwo dotrzeć do centrów handlowych. Katania ma doskonałą jakość wody pitnej i dobrą mineralizację dzięki osadom lawowym. Producenci napojów również czerpią z tego korzyści. Lokalne targi odbywają się rotacyjnie przez cały tydzień, ale zdarzają się też codzienne targi, takie jak targ rybny, które przyciągają turystów swoim folklorem i autentycznością. ''Pizzo'' oznacza haracz wymuszany przez mafię. ''[https://www.addiopizzocatania.org/ Addiopizzo Catania]'' to ruch sklepikarzy, którzy odmawiają płacenia - prosimy o wsparcie poprzez robienie zakupów w ich sklepach. Prowadzą również działania edukacyjne i kulturalne. Każdego ranka, z wyjątkiem niedziel, spróbuj się targować w: * {{Znacznik|'''Fera 'o Luni'''|37.509428 |15.088343|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Fera 'o Luni''', Piazza Carlo Alberto. Pon-sob rano. Gwarny targ spożywczy i odzieżowy. Główny historyczny targ w Katanii. * {{Znacznik|'''La Piscaria'''|37.5018 |15.0869|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''La Piscaria''', Piazza Alonzo di Benedetto. Pon-sob rano. Duży targ rybny, owocowo-warzywny tuż przy Piazza Duomo. == Gastronomia == === Picie === [[Plik:Chiosco Via San Gaetano alla Grotta, 6 - Catania.jpg|thumb|Typowy kiosk w Katanii przy Via San Gaetano alla Grotta]] Najbardziej typowym i historycznym napojem, którym można delektować się w tym kiosku lub barze, jest mieszanka wody gazowanej, cytryny i soli, która doskonale gasi pragnienie i jest naturalna. Następne w kolejności i bardzo cenione są mandarynka cytrynowa, cytryna, tamaryndowiec, czereśnia czarna, orgeat, mięta, sciampagnino i inne odmiany owoców lub proste, ale bardzo dobre acqua i zammù (woda i anyż), najlepiej znane w regionie [[Palermo]]. '''Kioski w Katanii''' cieszą się ogromną popularnością i nie są jedynie miejscami, w których można zatrzymać się i ugasić pragnienie, ale stanowią nieodłączną część katańskiego stylu życia. Syropy używane w różnych kioskach do przygotowywania tych napojów są zazwyczaj wytwarzane metodami rzemieślniczymi, a każdy sprzedawca napojów bezalkoholowych zazdrośnie strzeże własnego przepisu. '''Wina''' i winogrona z terenów wiejskich Katanii to * Wino ''Etna DOC'' w odmianach białej, różowej i czerwonej, pochodzące z winnic na zboczach pobliskiego wulkanu. Białe wino najwyższej jakości produkowane jest wyłącznie w gminie [[Milo]]. * Winogrona ''Grecanico Dorato'', starożytna lokalna odmiana winorośli na [[Etna|Etnie]]. * Do produkcji czerwonego wina „''Etna DOC''” używane są winogrona ''Nerello Mascalese'', ''Nerello Cappuccio'' i ''Nocera''. Niektórzy uprawiają także winogrona, które nie pochodzą z Etny, odmiany ''Frappato'' i ''nero d'Avola'', z których wspólnie produkuje się czerwone wino ''Cerasuolo di Vittoria'' (występujące również na innych terenach). W ramach eksperymentalnego projektu CNR i Uniwersytetu w Katanii powstaje również ''nowe'', starożytne wino starożytnych Rzymian. === Jedzenie === Dania kuchni katańskiej to: * Anchois i '''sarde a beccafico''', w której sardynki moczy się w occie, a następnie pokrywa czosnkiem, startym serem i pietruszką. Następnie zanurza się je w jajku i smaży. * '''Arancini''' to małe timbalesy ryżowe wypełnione różnymi nadzieniami. * '''cannelloni alla catanese'''. * '''Pasta alla Norma''', nazwana na cześć opery Belliniego, to soczysty katański przysmak, który składa się ze spaghetti pokrytego plastrami bakłażana smażonymi na oliwie, polanego sosem pomidorowym i soloną ricottą. * '''polpette al limone'''. * '''Rippidu nivicatu''', czyli risotto z atramentem z mątwy, podawane w kształcie Etny; na wierzchu odrobina solonej ricotty, aby uzyskać efekt śniegu na szczycie i sosu pomidorowego, aby uzyskać efekt lawy. * '''Scacciata''' to danie składające się z dwóch warstw makaronu ułożonych jedna na drugiej (jak w lasagne), wokół których układane są anchois, ser, pomidory i cebula. * '''Sfinci''', czyli placki z ricotty lub anchois. * '''Zuzo''', galaretka wieprzowa z cytryną. [[Plik:Cassatelle di Sant'Agata.JPG|thumb|Cassatelle di Sant'Agata]] Słodycze z Katanii to: * '''mammelle di Santa Agata'''. * '''ossi di morto'''. * '''N'zuddi''' (po włosku „Vincenzi”), suche ciasteczka aromatyzowane skórką pomarańczową i ozdobione migdałem na wierzchu. Nazwano je tak, ponieważ zostały wykonane przez zakonnice z Zgromadzenia Sióstr Wincentyńskich. * '''pasta reale'''. * '''torrone di Santa Agata'''. * '''Camion dei panini''' (''paninari''). To jedne z wielu innych ciekawych miejsc, które można znaleźć w różnych częściach miasta. Sprzedają głównie kanapki z mięsem i dodatkami. Typową specjalnością Katanii jest kanapka z koniną. === Fast food === Podobnie jak w większości miejsc na Sycylii, możesz dostać świeżo przygotowaną zimną ''panini'' w ''salumeriach'', gdzie wybierasz, co chcesz dodać (''prosciutto cotto/crudo'' i ser są prawdopodobnie najpopularniejsze), za 1-3 €. Nie zapomnij, że większość salumerii jest zamknięta w godzinach 13:00-16:00 oraz w niedzielne popołudnie. Możesz również zjeść posiłek ''tavola calda'' („gorący kęs”), większość z nich zrobiona jest z sera i mięsa, smażona lub pieczona. Zazwyczaj zapłacisz 1,50 € za jeden kawałek. Inną sycylijską specjalnością są ''arancino'', czyli głęboko smażone kulki ryżowe z różnymi nadzieniami, mięsem, bakłażanem lub szpinakiem, które w większości miejsc sprzedają się za 1,50 €. Są dobrą przekąską na lunch. Ponadto, szczególnie wieczorem, niektóre duże kioski sprzedają gorące, smaczne i tłuste panini, niektóre nawet z nadzieniem z koniny. Większość ludzi dodaje frytki do kanapki. Zwykle kosztuje około 2,50–3,00 € i jest bardzo popularne wśród nastolatków. Ponieważ jest dość tanie, w tych kioskach zwykle panuje zamieszanie. Latem typowe śniadanie składa się z „Granity” (rodzaju sorbetu z migdałów lub czarnej morwy) podawanej z ''brioscią'' (słodkim, okrągłym, małym bochenkiem): jest to odżywcze i orzeźwiające połączenie, które można znaleźć w niemal każdym barze w mieście. === Oszczędnie === ==== Wokół zamku Ursino ==== * {{Znacznik|'''Camelot'''|37.499455 |15.083802 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.ristorantecamelotcatania.it/ Camelot]''', 73 Piazza Federico di Svevia (''w pobliżu Castello Ursino''). Dobrze, jeśli lubisz mięso – ryby są mrożone. * {{Znacznik|'''L'Angolo dello Chef'''|37.498823 |15.086235 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''L'Angolo dello Chef''', 21 Via Grimaldi (''róg Via Plebiscito''). Skromny lokal z domowym jedzeniem. Tradycyjne dania sycylijskie, od caponaty po grillowanego kurczaka. * {{Znacznik|'''Il Borgo di Federico'''|37.5000555 |15.0847650 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Borgo di Federico''', Piazza Federico di Svevia, 100. Sycylijska restauracja * {{Znacznik|'''Restauracja Antonio'''|37.5002047 |15.0839362 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Antonio''', Via Castello Ursino, 59. Kuchnia włoska ==== Wokół Fontana dell'Elefante ==== * {{Znacznik|'''Scirocco Sicilian Fish Lab'''|37.5018281 |15.0868195 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Scirocco Sicilian Fish Lab''', Piazza Alonzo di Benedetto, 7. Owoce morza ==== Wokół stacji metra Stesicoro ==== * {{Znacznik|'''Dopo Teatro'''|37.505175 |15.090156 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Dopo Teatro''', Via Coppola 4, ☏ +39 349 435 4002. Otwarte 7 dni, od 19:30 do późnych godzin nocnych. Panineria ze stołami. Znana z grillowanych mięs. * {{Znacznik|'''Trattoria del Cavaliere'''|37.5068207 |15.0872530 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria del Cavaliere''', Via Paternò, 11. * {{Znacznik|'''Del centro'''|37.5064010 |15.0869231 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Del centro''', Via Montesano, 11. Pizza * {{Znacznik|'''Vermut – Enoteca Salumeria Vermouth Bar'''|37.5089434 |15.0867803 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Vermut – Enoteca Salumeria Vermouth Bar''', Via Gemmellaro, 39 ==== Wokół stacji metra Italia ==== * {{Znacznik|'''Pizzeria Napule''''|37.5150964 |15.0981525 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria Napule'''', Via Mario Sangiorgi 55. * {{Znacznik|'''Voglia Di Pizza Di Santagati Alfio'''|37.5137888 |15.0986910 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Voglia Di Pizza Di Santagati Alfio''', Via Mario Sangiorgi 15. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''Sicilia in Bocca'''|37.502106 |15.088413 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.siciliainbocca.it/ Sicilia in Bocca]''', Via Beato Cardinale G.B. Dusmet, 35, ☏ +39 095 2500208. Typowe sycylijskie jedzenie i pizza. Jest jeszcze jedna restauracja w mieście o tej nazwie: znajduje się na Piazza Pietro Lupo, ale nie jest polecana. A jest jeszcze jedna 10 km na północ w górę góry. * {{Znacznik|'''Trattoria Il Mare'''|37.5058694 |15.0874136 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria Il Mare''', 7 Via San Michele, ☏ +39 095 317 024. Pyszne owoce morza. Luźna atmosfera. Wt-Nd 12:30-15:00, 19:30-23:00. * {{Znacznik|'''Spinella Pasticceria'''|37.510711 |15.085655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pasticceriaspinella.it/ Spinella Pasticceria]''', 292 Via Etna, ☏ +39 095 327 247. Codziennie 07:30-22:30, sob. niedziela do 23:30. Ciasta sycylijskie, cannoli, arancini, espresso. Miejsca do siedzenia na zewnątrz. * {{Znacznik|'''Trattoria di Fiore'''|37.505404 |15.089759 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria di Fiore''', 26 Via Pietro Antonio Coppola, ☏ +39 095 316 283. W poniedziałek nieczynne. Klasyczne sycylijskie jedzenie w małej rodzinnej trattorii. * {{Znacznik|'''Trattoria da Antonio'''|37.500121 |15.084038 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria da Antonio''', Via Castello Ursino 59, ☏ +39 095 218 4938. Lunch od wtorku do niedzieli; kolacja codziennie 19:00-00:00. Świeże owoce morza w rozsądnej cenie. * '''Al Cavalier Roxy''', 51 Piazza Federico di Svevia, ☏ +39 095 340 418. Codzienny lunch, kolacja 19:30-00:00. Kuchnia sycylijska. * {{Znacznik|'''Trattoria U Fucularu'''|37.504015 |15.088394 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria U Fucularu''', 20 Via Euplio Reina, ☏ +39 393 385 5925. nieczynne we wtorki. Bufet z przystawkami, grillowane mięsa. == Życie nocne == W mieście znajdziesz mnóstwo stoisk, w których sprzedaje się rozmaite napoje, takie jak kawa, limoncello lub popularne lokalne napoje, takie jak ''seltz al limone'' (woda gazowana ze świeżo wyciśniętym sokiem z cytryny) lub ''mandarino al limone'' (woda gazowana z syropem mandarynkowym i świeżo wyciśniętym sokiem z cytryny). == Festiwale, imprezy == Informacje o wydarzeniach w mieście można znaleźć na stronie internetowej [https://www.peripericatania.it/ PeriPeriCatania]. [[Plik:Catania Festa S.Agata Fercolo.jpg|thumb|Fercolo di Sant'Agata]] * {{Znacznik|Festa di Sant'Agata|37.502669 |15.087269 |typ=atrakcja}}'''Festa di Sant'Agata'''. 3-5 lutego 5 lutego odbędzie się procesja tysięcy wiernych z „candelore” (wysokie rzeźbione i złocone drewniane konstrukcje w kształcie dzwonnic lub piramid). Wierni ubrani w tradycyjne białe stroje niosą w procesji podobiznę patronki przez ulice historycznego centrum. * '''[https://www.cataniafilmfest.it/ Catania Filmfest]''' (''Gold Elephant World – Międzynarodowy Festiwal Filmowy i Muzyczny''), Centrum Wystawowe „Le Ciminiere”, ☎ +39 3280246936 (komórkowy), gewfestival@gmail.com. pierwszy tydzień czerwca. Międzynarodowy Festiwal Filmowy i Muzyczny w Katanii, a od w ramach synergii między „Gold Elephant World” i „[https://www.etnacomics.com/ Etna Comics]” (komiks) a także europejskim konkursem niezależnych filmów fabularnych, europejskim konkursem filmów krótkometrażowych oraz konkursem filmów animowanych, fantasy, science fiction, thrillerów, horrorów i filmów gatunkowych. Katania została nazwana Stolicą Kina Europejskiego już w 1914 roku; z czterema wytwórniami filmowymi (Jonio Film, Katana Film, Morgana Film i Sicula Film), które wyprodukowały setki filmów. * {{Znacznik|Etnacomics|37.508889 |15.101944 |typ=atrakcja}}'''[https://www.etnacomics.com/ Etnacomics]''', Centrum wystawowe „Le Ciminiere”. pierwsza połowa czerwca. Międzynarodowy festiwal komiksu, gier i kultury popularnej. Festiwale w mieście: * '''Festa della Madonna del Carmelo''' * {{Znacznik|Festa di Sant'Anastasia|37.5127 |14.9698 |typ=atrakcja}}'''Festa di Sant'Anastasia''', Santa Anastasia (''Jadąc z [[Palermo]] i [[Enna|Enny]]: drogą [[Plik:Autostrada_A19_Italia.svg|25px]], zjechać zjazdem Motta Santa Anastasia i kontynuować drogą SP13 w kierunku Motta S.A. Z [[Mesyna|Mesyny]] i [[Syrakuzy|Syrakuz]], obwodnicą Katanii, zjechać zjazdem Catania circonvallazione - Misterbianco, kontynuować drogą [[Plik:Strada_Statale_121_Italia.svg|25px]] w kierunku [[Paternò]] i zjechać na skrzyżowaniu Misterbianco - Motta Santa Anastasia lub Valcorrente - Motta Santa Anastasia.'') Wydarzenie bezpłatne. 22-25 sierpnia co 4 lata i 24-25 sierpnia każdego roku. * '''Festa di Santa Rita''' (''S. Rita da Cascia''), San Giovanni La Punta (CT). 22 maja. * '''Estate in Città''' (''Katański Festiwal Letni''). Program stworzony przez Gminę Katania we współpracy z organizacjami działającymi na tym obszarze; który będzie towarzyszył całemu lecie, wypełniony wydarzeniami bogatymi w kulturę, muzykę, teatr, operę, taniec, cyrk, kino, literaturę, sztukę, a także pokazami solidarnościowymi. == Nocleg == Miasto oferuje szeroką gamę opcji zakwaterowania: od skromnych hoteli po ekskluzywne obiekty. Najpopularniejszą okolicą jest oczywiście historyczne centrum, gdzie skoncentrowana jest większość obiektów noclegowych, ale nowoczesna dzielnica i obrzeża także oferują ciekawe alternatywy. To, czy masz samochód, czy nie, może skłonić Cię do wybrania bardziej odległego miejsca zakwaterowania, aby zminimalizować problemy z ruchem ulicznym i parkowaniem. Należy zachować ostrożność przy wyborze noclegu w historycznym centrum, ponieważ niektóre obiekty znajdują się w dzielnicach położonych niedaleko Piazza Duomo, ale często w zaniedbanym i niebezpiecznym otoczeniu. Zaufaj recenzjom i zdobądź informacje o okolicy. === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Agora Hostel'''|37.5008868|15.0860617 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.agorahostel.com/ Agora Hostel]''', 6 Piazza Curro, ☏ +39 095 723 3010, info@agorahostel.com. W bocznej uliczce pod katedrą, tętni życiem i może się zapełnić nawet poza sezonem. Łóżka w pokojach wieloosobowych od 14 €. * '''Ananda B&B''', Via Muscatello 7 (''w pobliżu Piazza Roma''), ☏ +39 095 446 760. B&B w centrum, w odległości spaceru od Ogrodów Bellini, Via Etnea i targu. 30 €. * {{Znacznik|'''Suite Inn Catania'''|37.50324|15.09109 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.suiteinn.eu/ Suite Inn Catania]''' (''BMoDe''), Via Vittorio Emanuele II, 108 (''centrum''), ☏ +39 095 715 9383, info@suiteinn.eu. Zameldowanie: 12:00, wymeldowanie: 11:00. Czysty i centralny pensjonat. 45 €. * {{Znacznik|'''B&B Opera'''|37.50504696694728|15.09183257818222 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://beb.it/operacatania/it/ B&B Opera]''', Via Antonio di Sangiuliano, 129 (''centrum Katanii''), ☏ +39 337 492 714, info@bbopera.it. Zameldowanie: 11:00-22:00, wymeldowanie: 10:30. Centralny pensjonat, pokoje z balkonami, łazienką, suszarką do włosów, telewizorem, klimatyzacją, minibarem. Bezpłatne Wi-Fi. 60-80 € za pokój dwuosobowy. * {{Znacznik|'''Hotel Etnea 316'''|37.5114669|15.0855461 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hoteletnea316catania.com/ Hotel Etnea 316]''', ☏ +39 095 250 3076, faks: +39 095 250 3076. Jasny i przestronny 3-gwiazdkowy pensjonat idealny dla młodych podróżników. 35 €. * '''Hotel Valentino''', 39 Piazza Turi Ferro, ☏ +39 095 715 1712. Centralny 3-gwiazdkowy hotel z przyjazną obsługą i przyjemną i spokojną atmosferą. 75 € za pokój dwuosobowy. * '''[https://www.badcatania.com/it/ BAD: Bed and Breakfast and Design]''', Via Cristoforo Colombo 24 (''w pobliżu katedry''), ☏ +39 095 346 903. Prosty hostel, który stara się być odjechany. 45 €. * '''Hotel Rigel''', 8 Viale della Liberta, ☏ +39 095 534 911, faks: +39 095 534 911. Czysty i wygodny 3-gwiazdkowy hotel bardzo blisko dworca autobusowego. 45 €. * {{Znacznik|'''Hotel Villa Romeo'''|37.50643|15.097724617119383 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelvillaromeo.it/ Hotel Villa Romeo]''', 8 Via Platamonte, ☏ +39 095 534 714, faks: +39 095 530 257. Czysty, komfortowy 3-gwiazdkowy hotel bardzo blisko dworca kolejowego i autobusowego. 50 €. * {{Znacznik|'''B&B Globetrotter Catania'''|37.500342|15.084812 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B Globetrotter Catania''', Vicolo della Lanterna, 14 (''200 m od katedry''), ☏ +39 095 281 802. Zameldowanie: 12:00, wymeldowanie: do 11:00. Zabytkowy budynek, który został odnowiony. B&B (wynajmują również niezależne apartamenty) z w pełni wyposażoną kuchnią, łazienką, klimatyzacją, TV, DVD, HiFi, internetem Wi-Fi i suszarką do włosów. 30 €. === Umiarkowanie i ekskluzywnie === * '''[https://www.hotelagathae.it/ Hotel Agathae]''', 229 Via Etnae (''przy głównej drodze przez miasto''), ☏ +39 095 250 0436, faks: +39 095 715 2668. 3-gwiazdkowe zakwaterowanie. * '''Gresi Hotel''', 28 Via Pacini (''przy Via Etnea, blisko poczty''), ☏ +39 095 322 709, hotelgresi@tin.com. Czysty, klimatyzacja, łazienka, balkon, wysokie łukowate sufity z obrazami. 75 € bez śniadania. * {{Znacznik|'''Parco degli Aragonesi'''|37.4765272|15.082829979613223 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Parco degli Aragonesi''', Viale Kennedy, na plaży (☏ +39 095 723 4073) i Catania Centro, 13 Piazza Trento, w centrum miasta (☏ +39 095 316 933), to dwa hotele NH w Katanii. * {{Znacznik|'''Hotel il Principe'''|37.5037963|15.0855193 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.ilprincipehotel.com/new/en/ Hotel il Principe]''', 24 Via Alessi, ☏ +39 095 250 0345, faks: +39 095 325799. Butikowy hotel w odrestaurowanym arystokratycznym budynku, bardzo blisko katedry. * '''Hotel La Ville''', Via Monteverdi 15 (''bardzo centralnie położony, blisko dworca kolejowego''), ☏ +39 095 746 5230, faks: +39 095 746 5189. Jeden z najstarszych hoteli w Katanii, duży 3-gwiazdkowy rodzinny obiekt. Dostępne są również apartamenty z własnym wyżywieniem. * {{Znacznik|'''Hotel Nettuno'''|37.522801349999995|15.115160814147611 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-nettuno.it/ Hotel Nettuno]''', Viale Ruggero Di Lauria 121 (''przybrzeżna [[Plik:Strada_Statale_114_Italia.svg|25px]] na wschód od centrum miasta''), ☏ +39 095 712 2006, faks: +39 095 498 066. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel przy plaży z odkrytym basenem, restauracjami, spa i salami konferencyjnymi. Dla rodzin i podróżujących służbowo. * {{Znacznik|'''Luxury Hotel Romano Palace'''|37.4783786|15.082648581218084 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.romanopalace.it/ Luxury Hotel Romano Palace]''', Viale Kennedy 28 (''nad morzem 2 km na południe od centrum miasta''), ☏ +39 095 596 7111. Ośrodek wypoczynkowy przy plaży, bardzo blisko lotniska, z jacuzzi, prywatną plażą i restauracją. * {{Znacznik|'''Four Points by Sheraton Catania'''|37.542484650000006|15.136743748388731 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/ctasi-four-points-catania-hotel-and-conference-center/overview/ Four Points by Sheraton Catania]''', Via Antonello da Messina 45, Cannizzaro (''nad morzem 4 km na wschód od centrum miasta''), ☏ +39 095 711 4111. Hotel i centrum konferencyjne z 162 pokojami i 7 apartamentami. Z basenem z wodą morską i dostępem do plaży. * {{Znacznik|'''Villa Cibele'''|37.51692|15.06308 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.villacibele.it/ Villa Cibele]''', 17B Via Francesco Marletta (''przy Via Cibele 3 km na zachód od centrum''), ☏ +39 095 351 480. Hotel mieści się w eleganckim budynku z początku XIX wieku na skraju miasta. Czysty i cichy, dobry wybór, jeśli podróżujesz własnym samochodem. * {{Znacznik|'''Eco Hostel'''|37.4986884|15.0875885 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://ecohostel.it/ Eco Hostel]''', Via Fornai 44 (''w pobliżu zamku Ursino''), ☏ +39 095 7233077. Nowoczesny hostel. Od 24 €. ==Kontakt== == Bezpieczeństwo == Katania jest stosunkowo bezpiecznym miastem, ale ma kilka poważnych problemów. Choć napady rabunkowe zdarzają się w centrum miasta, często podczas wydarzeń takich jak Festa di Sant'Agata, ryzyko jest większe w innych dzielnicach. Przykładowo w dzielnicach śródmiejskich znajdują się zdegradowane rejony, w których lepiej unikać samotnych spacerów nocą: dzielnica '''San Cristoforo''', '''San Berillo''' oraz obszary w pobliżu '''Via Plebiscito''' aż do portu nie są zbyt bezpieczne. Opuszczając centrum, należy unikać południowych przedmieść, takich jak '''Librino''' i '''Santa Maria Goretti''' w pobliżu lotniska, nie ze względu na występujące tam akty przemocy, ale ze względu na ryzyko spotkania podejrzanych osób. Kolejnym niebezpiecznym obszarem jest ujście rzeki Simeto i obszar Vaccarizzo. Kolejnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę, jest samochód. W mieście jest pełno '''nielegalnych parkingowych''', którzy proszą o opłatę za sprawdzenie samochodu. Często nie są to osoby godne polecenia, a stawianie oporu wiąże się z ryzykiem niewielkich uszkodzeń samochodu. Jeśli nie chcesz brać udziału w tym szantażu, lepiej zaparkuj gdzie indziej lub na płatnym parkingu. Nigdy '''nie zostawiaj przedmiotów w samochodzie''' ani walizek na widoku, samochody często padają ofiarą kradzieży. W przeciwnym razie może dojść do kradzieży całego pojazdu. Z tego powodu zaleca się stosowanie blokady kierownicy oraz wymontowanie radia samochodowego, jeżeli jest ono wyjmowane. == Zdrowie == * {{Znacznik|'''Ospedale Vittorio Emanuele'''|37.50437 |15.07638 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Ospedale Vittorio Emanuele''' z oddziałem ratunkowym dla dorosłych i dzieci znajduje się przy Via Plebiscito 628. * {{Znacznik|'''Poliklinika Uniwersytecka'''|37.52957 |15.06888 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Poliklinika Uniwersytecka''' Azienda Ospedaliero - Universitaria "Policlinico - Vittorio Emanuele" znajduje się na północnym wschodzie przy Via Santa Sofia 78 * Do szpitala {{Znacznik|'''Ospedale Garibaldi'''|37.51081 |15.07520 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Ospedale Garibaldi''' przy Piazza Santa Maria di Gesù 5 można dojechać drogą dojazdową od strony Via Fabio Filzi. Znajduje się tam izba przyjęć. == Informacje turystyczne == * {{Znacznik|'''Bureau Turismo'''|37.50296 |15.08861|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.comune.catania.it/la-citta/turismo/contatti-e-mailing-list/ Bureau Turismo]''', via Vittorio Emanuele II, 172, ☏ +39 095 742 55 73, bezpłatny numer: 800 841 042, bureau.turismo@comune.catania.it. Pn.–Sb. 08:00–19:15, Nd. 08:30–13:30. Biuro Turystyczne miasta. * '''Punkt informacyjny''' prowincji Katania przy via Etnea. * '''[https://www.cataniapass.it/en/ Catania Pass]'''. Miasto Katania promuje pakiet turystyczny, który łączy karnet na transport miejski z pewnymi zniżkami do kilku muzeów miejskich. Zobacz siebie, jeśli potrzebujesz jednego z nich: Museo Civico „Castello Ursino”, Museo Belliniano, Museo Emilio Greco, Museo Diocesano i Terme Achilliane są bezpłatne, a Monastero dei Benedettini kosztuje 4 € zamiast 7 €. Osobiste: 24 godz. 12,50 EUR, 72 godz. 16,50 EUR, 120 godz. (5 dni) 20,00 EUR. * Główny urząd pocztowy w wartym zobaczenia budynku {{Znacznik|'''Palazzo Posta'''|37.51038 |15.08540|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Palazzo Posta''' znajduje się w pobliżu parku Villa Bellini. === Konsulaty === * [[Plik:Flag of Romania.svg|20px]] '''Rumunia''', Via Misterbianco 1, ☏ +39 095 537 909, +39 095 536 139, catania@mae.ro. == Gdzie dalej == * '''[[Etna]]''' to niesamowity krajobraz wulkaniczny, z czarnym terenem popiołu pumeksowego i rzekami zastygłej lawy. Szczyt ma 3329 m wysokości, więc zawsze jest zimno, a jeśli pogoda w mieście jest niepewna, to tam będzie więcej niż okropnie. Istnieje codzienne połączenie autobusowe przez '''[[Nicolosi]]''' do ''Rifugio Sapienza'' („Etna Sud”), zwykłego podejścia na szczyt. Aby dotrzeć do północnego podejścia w ''Piano Provenzana'' („Etna Nord”), potrzebujesz własnego samochodu. Możesz również zwiedzić okoliczne wioski wąskotorowym pociągiem ''Circumetnea'', ale nie można w ten sposób dotrzeć na szczyt. Kilka firm przewodnickich ma swoje biura w Katanii, ale zobacz oferty w artykule o Etnie. * '''Riviera dei Ciclopi''' to łańcuch trzech wiosek na wybrzeżu na północny wschód od Katanii. W legendzie Homera Odyseusz (Ulisses) wylądował tutaj, ale jednooki olbrzym złapał go w pułapkę i zaczął zjadać jego załogę; Odyseusz upił olbrzyma, oślepił go i uciekł. Wściekły olbrzym rzucał kamieniami na uciekający statek, o włos chybiając. :W '''[[Aci Castello]]''' zobacz '''Castello di Aci''' (''Castello Normanno''). Codziennie 09:00-13:00 plus zima 15:00-17:00, wiosna 15:00-19:00, lato 16:30-20:30. Średniowieczny zamek położony na gigantycznej skale, tuż nad morzem. Zawiera małe muzeum miejskie. 3 euro. :'''[[Aci Trezza]]''' to mały port rybacki znany z ''[https://www.isoleciclopi.it/ Isole dei Ciclopi]'' — gigantycznych skał na morzu, rzekomo tych, które Cyklop rzucał w Ulissesa. :[[Acireale]] ma wielki ''[https://www.fondazionecarnevaleacireale.it/ karnawał]'' od końca stycznia do początku lutego. [https://www.riservalatimpa.it/ Riserva naturale orientata La Timpa] znajduje się wzdłuż skalistego wybrzeża wioski. Istnieje kilka panoramicznych szlaków przez rezerwat - sprawdź ich stronę. :Aci Castello i Aci Trezza znajdują się w odległości 30 minut jazdy autobusem od Katanii. Weź autobus miejski AMT 534 (Katania – Acicastello), który zaczyna się na Piazza Borsellino lub autobus regionalny AST z Piazza Papa Giovanni XXIII. Do Acireale weź autobusy AST, Interbus lub Zappalà & Torrisi (50 min). * '''Dalej''' transportem publicznym możesz wybrać się na jednodniową wycieczkę do '''[[Taormina|Taorminy]]''' i '''[[Syrakuzy|Syrakuz]]'''. Mając własny samochód, możesz wybrać się na jednodniową wycieczkę do '''[[Modica]]''' i '''[[Ragusa]]''', '''[[Piazza Armerina]]''', '''[[Enna]]''', '''[[Militello in Val di Catania]]''', '''[[Caltagirone]]''' i '''[[Agrygent|Agrigento]]'''. Aby dotrzeć na północne wybrzeże, najszybszą drogą jest autostrada [[Plik:Autostrada_A18_Italia.svg|25px]] lub [[Plik:Plik:Autostrada_A19_Italia.svg|25px]] za [[Enna|Enną]]. Bardziej atrakcyjna trasa [[Plik:Strada_Statale_185_Italia.svg|25px]] wije się przez wzgórza od [[Taormina|Taorminy]], z widokiem na [[Etna|Etnę]] i przez malownicze średniowieczne miasteczko '''[[Novara di Sicilia]]'''. Na północnym wybrzeżu albo skręć na zachód do'''[[ Palermo]]''', albo jedź kawałek na północ do '''[[Milazzo]]''', portu na '''[[Wyspy Liparyjskie]]''', albo skręć na wschód do portu promowego w '''[[Mesyna|Mesynie]]'''. {{Jest w|Prowincja Katania}} {{przewodnik}} {{geo|37.500000|15.090278}} [[Kategoria:Sycylia]] kkpcp80qex5w3gt21xsjj1ccfvub99e 0 4416 159713 159710 2026-10-28T20:41:44Z Moromar 2451 /* Warto zobaczyć */ 159713 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] hn4ofnre9d27p2wkeke8yhioho7gnfj 159717 159713 2026-10-29T08:34:46Z Moromar 2451 /* Piazza del Plebiscito */ 159717 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] p91vrmp8o0qf44q2ff8hosp6wxsxdu2 159718 159717 2026-10-29T08:44:52Z Moromar 2451 /* Kościoły */ 159718 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] e8d6w2qkq3wdj8hw59llbxwn2a13hza 159719 159718 2026-10-29T08:53:08Z Moromar 2451 /* Kościoły */ 159719 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] dn68ypjm9jisz85k724s8jo5bz3ugh7 159720 159719 2026-10-29T09:02:36Z Moromar 2451 /* Kościoły */ 159720 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] drbe89zu9ijsvmtke5mp90ey4k30ghd 159721 159720 2026-10-29T09:10:47Z Moromar 2451 /* Muzea */ 159721 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] 4e9a1maef7m7me008oajnz4etjms6bd 159722 159721 2026-10-29T09:24:50Z Moromar 2451 /* Mury i bramy */ 159722 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste'''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] bul5xbtcemhd6dev8pmcz34q8tuktk9 159723 159722 2026-10-29T09:43:05Z Moromar 2451 /* Koleją */ 159723 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] dzl4ci1nw3pobi3exg5no6ipiqlidaq 159724 159723 2026-10-29T09:43:44Z Moromar 2451 /* Inne */ 159724 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Rozrywki == == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] 90quwdjridh5q7nem7pxatdxbzfu96m 159725 159724 2026-10-29T09:50:17Z Moromar 2451 /* Rozrywki */ 159725 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy czyli gorące źródła === Znane już od czasów rzymskich, opisywane przez Dantego w ''Boskiej komedii'' gorące źródła w Viterbo, to coś czego należy sprobować. Są na wolnym powietrzu, czynne cały rok i oczywiście za darmo. Temperatura wody sięga 55º C, więc super na chłodniejsze pory roku czy nocne chłody. Najsławniejsze termy nazywają się Bulicame (2 km od Viterbo, przy drodze do Toskanii). Poza tym gorące źrodła są są też dostępne w ośrodka spa (np. Terme dei Papi czy Pianeta Benessere). == Zakupy == == Wyżywienie == == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] ohdg4kfm494jc77a7lg0ap4qu4ltn1k 159726 159725 2026-10-29T09:54:04Z Moromar 2451 /* Aktywny wypoczynek */ 159726 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. == Zakupy == == Wyżywienie == == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] re2by41qdnphy7i60uvfnlif3zk297w 159727 159726 2026-10-29T09:58:03Z Moromar 2451 /* Zakupy */ 159727 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Wyżywienie == == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] gyz0mibo7xsdpgpvm57fyf40wifeajn 159728 159727 2026-10-29T10:04:02Z Moromar 2451 /* Wyżywienie */ 159728 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] izat41fwrz1nl6vupn3cyi9enzxqlgv 159729 159728 2026-10-29T10:09:33Z Moromar 2451 /* Aktywny wypoczynek */ 159729 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] ku79xu2x3z2dj8jdqo684xhzrf6asp7 159730 159729 2026-10-29T10:13:14Z Moromar 2451 /* Gastronomia */ 159730 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Życie nocne == * '''Caffe Cavour''' na Via Cavour serwuje najlepsze cappuccino w mieście. * {{Znacznik|'''Blitz'''|42.2540188|11.7574918|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Blitz''' – świetne jedzenie i napoje. * '''Shu Lounge''' – drogie drinki, przyjemne miejsca na zewnątrz, dobra muzyka, miła obsługa. * '''Mastery''', Via Genova, 32, ☎ +39 0761347339. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Zakwaterowanie == == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] ge0y2wy5cnddm700r5jt3egxi0wtr5j 159731 159730 2026-10-29T10:27:43Z Moromar 2451 /* Zakwaterowanie */ 159731 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Życie nocne == * '''Caffe Cavour''' na Via Cavour serwuje najlepsze cappuccino w mieście. * {{Znacznik|'''Blitz'''|42.2540188|11.7574918|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Blitz''' – świetne jedzenie i napoje. * '''Shu Lounge''' – drogie drinki, przyjemne miejsca na zewnątrz, dobra muzyka, miła obsługa. * '''Mastery''', Via Genova, 32, ☎ +39 0761347339. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Nocleg == === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Hotel Tuscia'''|42.41989 |12.10426 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tusciahotel.com/ Hotel Tuscia]''', Via Cairoli, 41, ☎ +39 0761 344400, faks: +39 0761 345976, info@tusciahotel.com. Położony w historycznym centrum Viterbo, ten przytulny hotel jest idealnie zlokalizowany, w pobliżu głównych zabytków i muzeów oraz typowych restauracji miasta. Posiada 39 pokoi, wszystkie z łazienką, bezpośrednim telefonem, telewizją satelitarną. 25 pokoi wyposażonych w klimatyzację i telewizję SKY. Duże, klimatyzowane pomieszczenia wspólne do zamieszkania i czytania, biblioteka sztuki, sala telewizyjna, bar amerykański, bezpłatny punkt internetowy, sala konferencyjna i prywatny garaż. Ogród na dachu, z którego można podziwiać wspaniały widok na zabytkowe centrum miasta. * {{Znacznik|'''Klasztor Kapucynów'''|42.41933 |12.11646 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Klasztor Kapucynów''', Via San Crispino, 6, ☎ +39 0761 321945, casasanpaolo3@gmail.com. 10 €. Obiekt sakralny ma 30 łóżek, kuchnię i pralkę na monety dostępną dla pielgrzymów jadących Via Francigena zatrzymujących się w Viterbo. * {{Znacznik|'''B&B La Suite del Borgo'''|42.41389 |12.10524 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B La Suite del Borgo''', Via Scacciaricci, ☎ +39 349 5010120, info@lasuitedelborgo.com. W obiekcie znajduje się 5 apartamentów. * {{Znacznik|'''B&B Pianoscarano'''|42.410678 |12.099749 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B Pianoscarano''', Via Castello Almadiano 29, ☎ +39 347 927 2913, info@pianoscarano.it. Przytulne zakwaterowanie z ogrodem i prywatnym parkingiem, 50 metrów od historycznego centrum stolicy. Każda z trzech sypialni wyposażona jest w prywatne łazienki wewnętrzne. Supermarket, apteka, piekarnia, pizzeria, kawiarnie i restauracje zaledwie kilka kroków. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''B&B Viterbo Antica'''|42.41287 |12.10610 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.bbviterboantica.com/ B&B Viterbo Antica]''', Via San Tommaso, 73, ☎ +39 333 76 81 220, info@bbviterboantica.com.   * {{Znacznik|'''B&B Torre di Vico'''|42.41545 |12.10375 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.torredivico.it/ B&B Torre di Vico]''', Via San Lorenzo, 63, ☎ +39 339 14 63 964, info@torredivico.it.   * {{Znacznik|'''Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino'''|42.41387 |12.10574 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.anticadimorasanpellegrino.it/ Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino]''', piazza del Fosso, 1, ☎ +39 328 87 71 171, info@anticadimorasanpellegrino.it. === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Hotel Salus Viterbo'''|42.427070 |12.072022 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelsalusterme.it/ Hotel Salus Viterbo]''', Strada Tuscanese, 26, ☎ +39 0761 1970 000, prenotazioni@hotelsalusterme.it. Ten 4-gwiazdkowy hotel w Viterbo, położony na terenie parku przyrody, oferuje ponad 50 apartamentów, restaurację, spa, sale konferencyjne i konferencyjne oraz strefę basenów termalnych. * {{Znacznik|'''Best Western Hotel Viterbo'''|42.42773 |12.09452 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelviterbo.com/ Best Western Hotel Viterbo]''', Via San Camillo De Lellis, 6, ☎ +39 0761 270100, faks: +39 0761 275717. Hotel rozpościera się na 6 piętrach i oferuje 54 pokoje. Wszystkie pokoje są przestronne i wyposażone w Wi-Fi, telewizję satelitarną, klimatyzację, minibar i sejf. * {{Znacznik|'''Mini Palace Hotel'''|42.41183 |12.11323 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.minipalacehotel.com/ Mini Palace Hotel]''', Via Santa Maria della Grotticella 2/b, ☎ +39 0761 309742, faks: +39 0761 344715. Mini Palace Hotel znajduje się 200 metrów od zabytkowego centrum Viterbo, naprzeciwko prestiżowego Uniwersytetu Tuscia. == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] jsm988gh6el1racq13tye7p14ws4zxa 159732 159731 2026-10-29T10:36:27Z Moromar 2451 /* Ekskluzywnie */ 159732 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Życie nocne == * '''Caffe Cavour''' na Via Cavour serwuje najlepsze cappuccino w mieście. * {{Znacznik|'''Blitz'''|42.2540188|11.7574918|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Blitz''' – świetne jedzenie i napoje. * '''Shu Lounge''' – drogie drinki, przyjemne miejsca na zewnątrz, dobra muzyka, miła obsługa. * '''Mastery''', Via Genova, 32, ☎ +39 0761347339. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Nocleg == === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Hotel Tuscia'''|42.41989 |12.10426 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tusciahotel.com/ Hotel Tuscia]''', Via Cairoli, 41, ☎ +39 0761 344400, faks: +39 0761 345976, info@tusciahotel.com. Położony w historycznym centrum Viterbo, ten przytulny hotel jest idealnie zlokalizowany, w pobliżu głównych zabytków i muzeów oraz typowych restauracji miasta. Posiada 39 pokoi, wszystkie z łazienką, bezpośrednim telefonem, telewizją satelitarną. 25 pokoi wyposażonych w klimatyzację i telewizję SKY. Duże, klimatyzowane pomieszczenia wspólne do zamieszkania i czytania, biblioteka sztuki, sala telewizyjna, bar amerykański, bezpłatny punkt internetowy, sala konferencyjna i prywatny garaż. Ogród na dachu, z którego można podziwiać wspaniały widok na zabytkowe centrum miasta. * {{Znacznik|'''Klasztor Kapucynów'''|42.41933 |12.11646 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Klasztor Kapucynów''', Via San Crispino, 6, ☎ +39 0761 321945, casasanpaolo3@gmail.com. 10 €. Obiekt sakralny ma 30 łóżek, kuchnię i pralkę na monety dostępną dla pielgrzymów jadących Via Francigena zatrzymujących się w Viterbo. * {{Znacznik|'''B&B La Suite del Borgo'''|42.41389 |12.10524 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B La Suite del Borgo''', Via Scacciaricci, ☎ +39 349 5010120, info@lasuitedelborgo.com. W obiekcie znajduje się 5 apartamentów. * {{Znacznik|'''B&B Pianoscarano'''|42.410678 |12.099749 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B Pianoscarano''', Via Castello Almadiano 29, ☎ +39 347 927 2913, info@pianoscarano.it. Przytulne zakwaterowanie z ogrodem i prywatnym parkingiem, 50 metrów od historycznego centrum stolicy. Każda z trzech sypialni wyposażona jest w prywatne łazienki wewnętrzne. Supermarket, apteka, piekarnia, pizzeria, kawiarnie i restauracje zaledwie kilka kroków. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''B&B Viterbo Antica'''|42.41287 |12.10610 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.bbviterboantica.com/ B&B Viterbo Antica]''', Via San Tommaso, 73, ☎ +39 333 76 81 220, info@bbviterboantica.com.   * {{Znacznik|'''B&B Torre di Vico'''|42.41545 |12.10375 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.torredivico.it/ B&B Torre di Vico]''', Via San Lorenzo, 63, ☎ +39 339 14 63 964, info@torredivico.it.   * {{Znacznik|'''Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino'''|42.41387 |12.10574 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.anticadimorasanpellegrino.it/ Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino]''', piazza del Fosso, 1, ☎ +39 328 87 71 171, info@anticadimorasanpellegrino.it. === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Hotel Salus Viterbo'''|42.427070 |12.072022 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelsalusterme.it/ Hotel Salus Viterbo]''', Strada Tuscanese, 26, ☎ +39 0761 1970 000, prenotazioni@hotelsalusterme.it. Ten 4-gwiazdkowy hotel w Viterbo, położony na terenie parku przyrody, oferuje ponad 50 apartamentów, restaurację, spa, sale konferencyjne i konferencyjne oraz strefę basenów termalnych. * {{Znacznik|'''Best Western Hotel Viterbo'''|42.42773 |12.09452 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelviterbo.com/ Best Western Hotel Viterbo]''', Via San Camillo De Lellis, 6, ☎ +39 0761 270100, faks: +39 0761 275717. Hotel rozpościera się na 6 piętrach i oferuje 54 pokoje. Wszystkie pokoje są przestronne i wyposażone w Wi-Fi, telewizję satelitarną, klimatyzację, minibar i sejf. * {{Znacznik|'''Mini Palace Hotel'''|42.41183 |12.11323 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.minipalacehotel.com/ Mini Palace Hotel]''', Via Santa Maria della Grotticella 2/b, ☎ +39 0761 309742, faks: +39 0761 344715. Mini Palace Hotel znajduje się 200 metrów od zabytkowego centrum Viterbo, naprzeciwko prestiżowego Uniwersytetu Tuscia. == Bezpieczeństwo == Nie zgłoszono żadnych szczególnych problemów. Nadal obowiązuje stara zasada zdrowego rozsądku: unikaj jazdy samemu w ciemnych i cichych miejscach oraz nie zostawiaj wartościowych przedmiotów na widoku w samochodzie. W nagłych wypadkach możesz skontaktować się z: * {{Znacznik|'''Policja Lokalna'''|42.41855 |12.11974 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Lokalna''', Via F. Ascenzi, 1, ☎ +39 0761 228383, faks: +39 0761 348510, polizialocale@pec.comuneviterbo.it. * {{Znacznik|'''Policja Stanowa'''|42.40991 |12.11044 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Stanowa''', Via Maresciallo Mariano Romiti, 16, ☎ +39 0761 3341, dipps195.00f0@pecps.poliziadistato.it. * {{Znacznik|'''Policja pocztowa'''|42.41747 |12.10477 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja pocztowa''' (''Sekcja Operacji Cyberbezpieczeństwa S.O.S.C.''), Via F. Ascenzi, 9, ☎ +39 0761 335499. * {{Znacznik|'''Policja drogowa'''|42.42336 |12.11204 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja drogowa''', Via Palmanova, 6, ☎ +39 0761 29261. * {{Znacznik|'''Policja Kolejowa'''|42.4253 |12.1062 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Kolejowa''', Viale Trento, ☎ +39 0761 304702. * {{Znacznik|'''Carabinieri #1'''|42.41598 |12.10727 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #1''', Via della Pace, 24, ☎ +39 0761 304144. * {{Znacznik|'''Carabinieri #2'''|42.42645 |12.08955 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #2''', Via San Camillo De Lellis, 20, ☎ +39 0761 2571. * {{Znacznik|'''Carabinieri #3'''|42.42851 |12.14654 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #3''', Via Fontana del Pegaso, 6, ☎ +39 0761 2880112571. * {{Znacznik|'''Guardia di Finanza'''|42.42144 |12.10422 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Guardia di Finanza''', Piazza Della Rocca, 21, ☎ +39 0761 223168, faks: +39 0761 308293. == Zdrowie == * {{Znacznik|'''Apteka miejska La Quercia'''|42.4292982|12.1273364|typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Apteka miejska La Quercia''', Piazza Campo Graziano, ☎ +39 0761 343384. Pon.-pt. 8:30–13:30 i 16:30–20:00. * '''Apteka Miejska Santa Barbara''', Via Porsenna, 41, ☎ +39 0761 250059. Pon.-pt. 8:30–13:30, 16:30–20:00, sobota 8:30–13:30. == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * [[Tarquinia]] w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * [[Orvieto]] – w kierunku północnym a na południe zabytki w [[Bomarzo]] i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w [[Sutri]]. {{Zarys}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} [[Kategoria:Lacjum]] 6e1wqrk8c1cscao5ieo3p81s1bqlypn 159733 159732 2026-10-29T10:37:28Z Moromar 2451 /* Gdzie dalej */ 159733 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Życie nocne == * '''Caffe Cavour''' na Via Cavour serwuje najlepsze cappuccino w mieście. * {{Znacznik|'''Blitz'''|42.2540188|11.7574918|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Blitz''' – świetne jedzenie i napoje. * '''Shu Lounge''' – drogie drinki, przyjemne miejsca na zewnątrz, dobra muzyka, miła obsługa. * '''Mastery''', Via Genova, 32, ☎ +39 0761347339. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Nocleg == === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Hotel Tuscia'''|42.41989 |12.10426 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tusciahotel.com/ Hotel Tuscia]''', Via Cairoli, 41, ☎ +39 0761 344400, faks: +39 0761 345976, info@tusciahotel.com. Położony w historycznym centrum Viterbo, ten przytulny hotel jest idealnie zlokalizowany, w pobliżu głównych zabytków i muzeów oraz typowych restauracji miasta. Posiada 39 pokoi, wszystkie z łazienką, bezpośrednim telefonem, telewizją satelitarną. 25 pokoi wyposażonych w klimatyzację i telewizję SKY. Duże, klimatyzowane pomieszczenia wspólne do zamieszkania i czytania, biblioteka sztuki, sala telewizyjna, bar amerykański, bezpłatny punkt internetowy, sala konferencyjna i prywatny garaż. Ogród na dachu, z którego można podziwiać wspaniały widok na zabytkowe centrum miasta. * {{Znacznik|'''Klasztor Kapucynów'''|42.41933 |12.11646 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Klasztor Kapucynów''', Via San Crispino, 6, ☎ +39 0761 321945, casasanpaolo3@gmail.com. 10 €. Obiekt sakralny ma 30 łóżek, kuchnię i pralkę na monety dostępną dla pielgrzymów jadących Via Francigena zatrzymujących się w Viterbo. * {{Znacznik|'''B&B La Suite del Borgo'''|42.41389 |12.10524 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B La Suite del Borgo''', Via Scacciaricci, ☎ +39 349 5010120, info@lasuitedelborgo.com. W obiekcie znajduje się 5 apartamentów. * {{Znacznik|'''B&B Pianoscarano'''|42.410678 |12.099749 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B Pianoscarano''', Via Castello Almadiano 29, ☎ +39 347 927 2913, info@pianoscarano.it. Przytulne zakwaterowanie z ogrodem i prywatnym parkingiem, 50 metrów od historycznego centrum stolicy. Każda z trzech sypialni wyposażona jest w prywatne łazienki wewnętrzne. Supermarket, apteka, piekarnia, pizzeria, kawiarnie i restauracje zaledwie kilka kroków. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''B&B Viterbo Antica'''|42.41287 |12.10610 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.bbviterboantica.com/ B&B Viterbo Antica]''', Via San Tommaso, 73, ☎ +39 333 76 81 220, info@bbviterboantica.com.   * {{Znacznik|'''B&B Torre di Vico'''|42.41545 |12.10375 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.torredivico.it/ B&B Torre di Vico]''', Via San Lorenzo, 63, ☎ +39 339 14 63 964, info@torredivico.it.   * {{Znacznik|'''Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino'''|42.41387 |12.10574 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.anticadimorasanpellegrino.it/ Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino]''', piazza del Fosso, 1, ☎ +39 328 87 71 171, info@anticadimorasanpellegrino.it. === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Hotel Salus Viterbo'''|42.427070 |12.072022 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelsalusterme.it/ Hotel Salus Viterbo]''', Strada Tuscanese, 26, ☎ +39 0761 1970 000, prenotazioni@hotelsalusterme.it. Ten 4-gwiazdkowy hotel w Viterbo, położony na terenie parku przyrody, oferuje ponad 50 apartamentów, restaurację, spa, sale konferencyjne i konferencyjne oraz strefę basenów termalnych. * {{Znacznik|'''Best Western Hotel Viterbo'''|42.42773 |12.09452 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelviterbo.com/ Best Western Hotel Viterbo]''', Via San Camillo De Lellis, 6, ☎ +39 0761 270100, faks: +39 0761 275717. Hotel rozpościera się na 6 piętrach i oferuje 54 pokoje. Wszystkie pokoje są przestronne i wyposażone w Wi-Fi, telewizję satelitarną, klimatyzację, minibar i sejf. * {{Znacznik|'''Mini Palace Hotel'''|42.41183 |12.11323 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.minipalacehotel.com/ Mini Palace Hotel]''', Via Santa Maria della Grotticella 2/b, ☎ +39 0761 309742, faks: +39 0761 344715. Mini Palace Hotel znajduje się 200 metrów od zabytkowego centrum Viterbo, naprzeciwko prestiżowego Uniwersytetu Tuscia. == Bezpieczeństwo == Nie zgłoszono żadnych szczególnych problemów. Nadal obowiązuje stara zasada zdrowego rozsądku: unikaj jazdy samemu w ciemnych i cichych miejscach oraz nie zostawiaj wartościowych przedmiotów na widoku w samochodzie. W nagłych wypadkach możesz skontaktować się z: * {{Znacznik|'''Policja Lokalna'''|42.41855 |12.11974 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Lokalna''', Via F. Ascenzi, 1, ☎ +39 0761 228383, faks: +39 0761 348510, polizialocale@pec.comuneviterbo.it. * {{Znacznik|'''Policja Stanowa'''|42.40991 |12.11044 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Stanowa''', Via Maresciallo Mariano Romiti, 16, ☎ +39 0761 3341, dipps195.00f0@pecps.poliziadistato.it. * {{Znacznik|'''Policja pocztowa'''|42.41747 |12.10477 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja pocztowa''' (''Sekcja Operacji Cyberbezpieczeństwa S.O.S.C.''), Via F. Ascenzi, 9, ☎ +39 0761 335499. * {{Znacznik|'''Policja drogowa'''|42.42336 |12.11204 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja drogowa''', Via Palmanova, 6, ☎ +39 0761 29261. * {{Znacznik|'''Policja Kolejowa'''|42.4253 |12.1062 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Kolejowa''', Viale Trento, ☎ +39 0761 304702. * {{Znacznik|'''Carabinieri #1'''|42.41598 |12.10727 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #1''', Via della Pace, 24, ☎ +39 0761 304144. * {{Znacznik|'''Carabinieri #2'''|42.42645 |12.08955 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #2''', Via San Camillo De Lellis, 20, ☎ +39 0761 2571. * {{Znacznik|'''Carabinieri #3'''|42.42851 |12.14654 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #3''', Via Fontana del Pegaso, 6, ☎ +39 0761 2880112571. * {{Znacznik|'''Guardia di Finanza'''|42.42144 |12.10422 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Guardia di Finanza''', Piazza Della Rocca, 21, ☎ +39 0761 223168, faks: +39 0761 308293. == Zdrowie == * {{Znacznik|'''Apteka miejska La Quercia'''|42.4292982|12.1273364|typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Apteka miejska La Quercia''', Piazza Campo Graziano, ☎ +39 0761 343384. Pon.-pt. 8:30–13:30 i 16:30–20:00. * '''Apteka Miejska Santa Barbara''', Via Porsenna, 41, ☎ +39 0761 250059. Pon.-pt. 8:30–13:30, 16:30–20:00, sobota 8:30–13:30. == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * '''[[Tarquinia]]''' w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * '''[[Orvieto]]''' – w kierunku północnym a na południe zabytki w '''[[Bomarzo]]''' i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w '''[[Sutri]]'''. {{użyteczny}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{Geo|42°25′|12°07′}} {{geo|42.4167|12.1000}} [[Kategoria:Lacjum]] l51tdnpoia0suawxy22mahxr02ai84c 159734 159733 2026-10-29T10:37:43Z Moromar 2451 /* Gdzie dalej */ 159734 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Viterbo |nazwa oryginalna = |widok = Viterbo IMG 1537.JPG |opis = |herb = Viterbo-Stemma.svg |mapa = Map of comune of Viterbo (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg |państwo = [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] [[Włochy]] |region = [[Plik:Flag of Lazio.svg|20px]] [[Lacjum]] |powierzchnia = 406,23 |wysokość = 326 |ludność = 66 700 |prefiks = 0761 |kod pocztowy = 01100 |www = https://comune.viterbo.it/ }} '''Viterbo''' to miasto liczące 68 000 mieszkańców (stan na 2017 rok), położone w [[Lacjum]] – regionie w środkowych [[Włochy|Włoszech]]. Posiada rozległe średniowieczne centrum historyczne z dobrze zachowanymi dzielnicami, otoczone murami obronnymi. Na jego terenie znajdują się również stanowiska archeologiczne oraz obiekty termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame, rzymski teatr w Ferento). == Charakterystyka == Miasto ma starożytne korzenie (przyjmuje się, że nazwa Viterbo wywodzi się od łacińskiego określenia ''Vetus Urbs'', czyli „stare miasto”) i może poszczycić się rozległym średniowiecznym centrum historycznym – obejmującym szereg dobrze zachowanych dzielnic – otoczonym murami obronnymi oraz współczesną zabudową. Wyjątek stanowi strona zachodnia, gdzie znajdują się stanowiska archeologiczne oraz źródła termalne (nekropolia Castel d'Asso, źródło Bullicame oraz rzymski teatr w Ferento). === Geografia === Viterbo położone jest pomiędzy dwoma wygasłymi wulkanami – górami [[Volsini]]. [[Lago di Bolsena|Jezioro Bolsena]], największe jezioro wulkaniczne w [[Europa|Europie]], znajduje się 15 km od miasta, natomiast jezioro Vico położone jest w odległości 10 km. === Historia === [[Plik:Schott, Franz – Parte seconda dell'itinerario d'Italia, doue si contiene la descrittione di Roma, 1647 – BEIC IE4171477 Viterbo.jpg|thumb|left|Viterbo na ilustracji z 1647 roku]] Viterbo ma korzenie etruskie. W latach 1100-1300 było to jedno z najważniejszych miast w [[Europa|Europie]]. W XIII wieku kontrolowało około 50 zamków, a przez kilka dziesięcioleci było także miejscem schronienia uciekających z [[Rzym]]u papieży. Nie bez powodu historycznie nazywane jest „Miastem Papieży”: w XIII wieku było to faktycznie siedziba papieska i przez około 24 lata Pałac Papieski gościł lub było tam wybieranych różnych papieży. Papież Aleksander IV podjął w 1257 roku decyzję o przeniesieniu do miasta Kurii Papieskiej ze względu na nieprzyjazny klimat panujący w [[Rzym]]ie; pobyt papieski trwał, z wyjątkiem krótkich przerw, do czasu, gdy nowo wybrany papież Marcin IV (22 lutego 1281) definitywnie usunął dwór papieski z Viterbo. Było to także miejsce jednej z bitew pomiędzy potencjalnymi najeźdźcami [[Rzym]]u a armią papieską. Później, gdy papiestwo przeniosło się najpierw do [[Orvieto]], a następnie do [[Awinion]]u, miasto Viterbo stopniowo traciło na znaczeniu. Następnie nawiedziła je zaraza, która zdziesiątkowała jego populację, oraz niszczycielskie trzęsienie ziemi w 1349 r. W pierwszej połowie XX wieku zostało zniszczone w wyniku interwencji urbanizacyjnych reżimu faszystowskiego, a później w wyniku bombardowań aliantów podczas drugiej wojny światowej. Dziś jego populacja jest praktycznie taka sama jak w XIII wieku. W XX wieku miasto ucierpiało wskutek fatalnych założeń urbanistycznych z czasów faszyzmu, a następnie na skutek alianckich bombardowań. Obecnie liczba jego mieszkańców jest zbliżona do tej z XIII wieku i wynosi około 60 tysięcy. Poza tradycją, głównym powodem, dla którego miasto jest dziś znane, jest fakt, że przechowywane są w nim włoskie rezerwy złota. == Orientacja == Historyczne centrum Viterbo otoczone jest średniowiecznymi murami, które przetrwały do ​​dziś w niemal nienaruszonym stanie. Główną arterią centrum jest '''corso''' (''Corso Italia''), które przebiega przez {{Znacznik|Piazza Verdi|42.420649 |12.107910|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Verdi''' (znany również jako Piazza del Teatro). Z Piazza Verdi ulica Via Matteotti prowadzi do {{Znacznik|Piazza della Rocca|42.4216204|12.1051719|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza della Rocca''', gdzie znajduje się fontanna zaprojektowana przez Vignolę oraz kościół San Francesco. Nazwa placu pochodzi od twierdzy Rocca di Albornoz, która góruje nad okolicą i obecnie mieści Narodowe Muzeum Archeologiczne. Kontynuując spacer wzdłuż ''corso'', mija się niewielki {{Znacznik|Piazza della Erbe|42.417764|12.106161 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza delle Erbe''', by dotrzeć do {{Znacznik|Piazza del Plebiscito|42.416849|12.104970|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Plebiscito''' – przez miejscowych nazywanego Piazza del Comune. Dominującym obiektem jest tu XIV-wieczny Palazzo dei Priori, który do dziś pełni funkcję siedziby władz miejskich Viterbo. Od Piazza del Plebiscito odchodzi {{Znacznik|Via San Lorenzo|42.416433 |12.105088|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via San Lorenzo''', prowadząca przez {{Znacznik|Piazza del Gesù|42.415770 |12.103911|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza del Gesù''' – jeden z najstarszych placów w Viterbo, wyróżniający się romańską fasadą kościoła San Silvestro oraz średniowieczną wieżą. Dalej znajduje się Piazza della Morte; po prawej stronie, za mostem przerzuconym nad biegnącą poniżej ulicą Via di S. Antonio, rozciąga się Piazza San Lorenzo, położony wyżej niż pozostała część historycznego centrum. To właśnie tutaj znajdują się najważniejsze zabytki Viterbo: katedra, pałac papieski oraz loggia papieska. Wracając do mostu, można skierować się w ulicę {{Znacznik|Via del Pellegrino|42.4137192|12.1059922|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Via del Pellegrino''', która prowadzi do słynnej dzielnicy o tej samej nazwie, znanej ze średniowiecznych domów z charakterystycznymi zewnętrznymi schodami. W drodze powrotnej w stronę Piazza del Plebiscito warto zwrócić uwagę na {{Znacznik|Piazza Fontana Grande|42.415027 |12.107221 |typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Piazza Fontana Grande''' – ozdobiony XIII-wieczną fontanną – oraz pobliski kościół San Sisto, przylegający do Porta Romana, bramy wkomponowanej we wschodni odcinek dawnych murów obronnych. === Dzielnice === * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano'''|42.412477 |12.104594 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica Pianoscarano''' — Pianoscarano to najstarsza dzielnica miasta. Znajduje się ona pomiędzy ''Parco del Paradosso'' a ''Porta Fiorita''. * {{Znacznik|'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino'''|42.41428 |12.10454 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Średniowieczna dzielnica San Pellegrino''' — Spacer ulicą Via San Pellegrino prowadzi przez ''dzielnicę San Pellegrino'', jedną z dwóch średniowiecznych dzielnic Viterbo. Znajdują się tu XIII-wieczne wieże i pałace – często wyróżniające się zewnętrznymi schodami, zwanymi *profferlo* – które zachowały swój pierwotny, średniowieczny wygląd. === Frakcje === * {{Znacznik|'''Bagnaia'''|42.429|12.155|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bagnaia''' — położona zaledwie 5 km od stolicy prowincji, miejscowość ta słynie z Villa Lante, którą otacza wspaniały szesnastowieczny ogród. * {{Znacznik|'''Castel d'Asso'''|42.3939292|12.0217144|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Castel d'Asso''' * {{Znacznik|'''Fastello'''|42.5445249|12.0935449|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fastello''' * {{Znacznik|'''Grotte Santo Stefano'''|42.5186364|12.1713439|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Grotte Santo Stefano''' * {{Znacznik|'''La Quercia'''|42.4305292|12.1286999|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''La Quercia''' * {{Znacznik|'''Montecalvello'''|42.5486443|12.209778|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Montecalvello''' * {{Znacznik|'''Monterazzano'''|42.4430506|12.0256513|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Monterazzano''' * {{Znacznik|'''Roccalvecce'''|42.5659511|12.163012|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''Sant'Angelo di Roccalvecce'''|42.566554|12.1704861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Sant'Angelo di Roccalvecce''' * {{Znacznik|'''San Martino al Cimino'''|42.3672|12.1165|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''San Martino al Cimino''' — wyróżnia się nowatorskim układem urbanistycznym z zabudową szeregową, powstałym w pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy Donny Olimpii Maidalchini – jednej z najbardziej wpływowych kobiet swoich czasów – która powierzyła realizację projektu grupie wybitnych architektów, w tym Francesco Borrominiemu. * {{Znacznik|'''Tobia'''|42.3600418|12.1001259|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tobia''' * {{Znacznik|'''Vallebona'''|42.5293225|12.20713|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vallebona''' * {{Znacznik|'''Ponte di Cetti'''|42.3805213|12.0768795|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ponte di Cetti''' == Dojazd == === Samolotem === {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Ciampino|41.799444|12.597222|typ=transport}}'''Lotniska Rzym-Ciampino''' ({{IATA|CIA}}) oraz {{Znacznik|Port lotniczy Rzym-Fiumicino|41.800278|12.238889|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Rzym-Fiumicino|Rzym-Fiumicino]]''' ({{IATA|FCO}}) znajdują się w odległości odpowiednio 95 i 105 km. === Koleją === [[Plik:Viterbo-PF-train-station2013f.jpg|thumb|Stacja Viterbo Porta Fiorentina]] * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Fiorentina|42.425320 |12.106250 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Fiorentina'''. Jest to stacja końcowa dla pociągów linii FR3, przyjeżdżających z rzymskiej stacji Ostiense w [[Rzym]]ie. Podróż trwa 50 minut, natomiast dojazd z [[Attigliano]] (w [[Prowincja Terni|prowincji Terni]]) zajmuje 30 minut. :Kończy tu również bieg linia „Roma Nord” ([[Rzym]] Północ); pociągi te przyjeżdżają ze stacji Roma-Flaminio, poruszając się inną trasą. Obie linie są bardzo często wykorzystywane przez osoby dojeżdżające do pracy lub szkoły, dlatego najlepiej unikać podróżowania w godzinach szczytu. * {{Znacznik|Stacja Viterbo Porta Romana|42.412000 |12.110300 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo Porta Romana'''. * {{Znacznik|Stacja Viterbo|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''Stacja Viterbo''' (''Viterbo Viale Trieste''). === Samochodem === Najkrótsza trasa do Viterbo, zarówno z północnych, jak i południowych [[Włochy|Włoch]], prowadzi autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]] do węzła [[Orte]], a następnie drogą ekspresową [[Plik:Strada_Statale_675_Italia.svg|30px]], zwaną „Umbro-Laziale”. Viterbo znajduje się w odległości 30 km od węzła [[Orte]]. Podróżującym w celach turystycznych, którzy dysponują większą ilością czasu, można polecić trasę wiodącą drogą Via Cassia – lub przynajmniej jej fragmentami. Ten starożytny rzymski szlak biegnie z [[Florencja|Florencji]] do [[Rzym]]u przez malownicze tereny, mijając urokliwe miejscowości, z których wiele ma etruskie korzenie. * '''Z [[Rzym]]u''': Należy zjechać z obwodnicy [[Rzym]]u ([[Plik:Autostrada_A90_Italia.svg|25px]]) na drogę SS 2/b „Cassia bis”, która łączy się z drogą [[Plik:Strada_Statale_2_Italia.svg|30px]] Cassia (na odcinku do Monterosi jest to droga dwujezdniowa o długości około 85 km). Stamtąd można kontynuować podróż drogą Cassia, przejeżdżając przez [[Capranica|Capranicę]], lub skręcić w prawo w stronę [[Ronciglione]] i pojechać trasą „Strada Cimina”. * '''Z miejscowości położonych na północ od Viterbo, wzdłuż wybrzeża tyrreńskiego''', należy kierować się drogą [[Plik:Strada_Statale_1_Italia.svg|30px]] Aurelia do [[Montalto di Castro]] lub autostradą [[Plik:Autostrada_A12_Italia.svg|25px]] do [[Tarquinia|Tarquinii]], a następnie kontynuować podróż w stronę Viterbo, przejeżdżając przez [[Tuscania|Tuscanię]] albo – alternatywnie – przez [[Monte Romano]] i [[Vetralla|Vetrallę]]. * '''Jadąc autostradą [[Plik:Autostrada_A1_Italia.svg|25px]]''' („Autostrada del Sole”), należy zjechać na węźle [[Orte]] i kontynuować jazdę drogą ekspresową w kierunku Viterbo (ok. 28 km). Podróżując od strony [[Florencja|Florencji]], można zjechać na węźle [[Attigliano]] i kierować się na [[Bomarzo]] oraz Viterbo (23 km). ==== Parkingi ==== * {{Znacznik|'''Parking Valle Faul'''|42.41658 |12.10033 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Valle Faul''', Via Faul 12. Bezpłatny. Z historycznym centrum miasta połączony jest za pomocą wind. * {{Znacznik|'''Parking Sacrario'''|42.41808 |12.10308 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Sacrario''', Piazza Martiri d'Ungheria (''w centrum miasta''). 1,50 €/godz. (w godz. 8:30–20:30) – 1,00 €/godz. (w godz. 20:30–8:00). Niedostępny w soboty rano, w godzinach od 5:00 do 14:00. === Autobusem === Autobusy regionalne COTRAL łączą Viterbo z innymi miejscowościami w prowincji. Z [[Rzym]]u odjeżdżają one ze stacji Saxa Rubra, znajdującej się przy przystanku pociągów przyjeżdżających z linii Roma-Flaminio. {{Znacznik|Terminal Riello|42.426199917074484|12.095675945926814|typ=transport}}'''Terminal Riello''' znajduje się w północnej części miasta. === Rowerem === Przez Viterbo przebiega trasa rowerowa [https://www.viafrancigena.bike/it/ CicloVia Francigena], biegnąca śladem historycznego szlaku ''[[Via Francigena]]''. Etap z [[Bolsena|Bolseny]] liczy 32 km, z [[Radicofani]] – 88 km, a z [[Siena|Sieny]] – 178 km; w przeciwnym kierunku odległości wynoszą: 38 km z [[Sutri]], 72 km z [[Formello]] oraz 106 km z [[Rzym]]u. ''CicloVia Francigena'' w dużej mierze pokrywa się z europejskim długodystansowym szlakiem rowerowym [[EuroVelo 5]], którym teoretycznie można dojechać aż z [[Lucerna|Lucerny]] lub [[Bazylea|Bazylei]] (choć trasa ta nie jest jeszcze w pełni przygotowana ani oznakowana). === Pieszo === ''Via Francigena'' to średniowieczny szlak pielgrzymkowy, który rozpoczyna się w [[Canterbury]], prowadzi przez [[Francja|Francję]] i [[Szwajcaria|Szwajcarię]], przecina [[Alpy]] i dociera do [[Rzym]]u, przebiegając przy tym przez Viterbo. == Komunikacja == {{mapa|42.419|12.1055|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Historyczne centrum jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Na dłuższych dystansach można skorzystać z lokalnej sieci autobusowej obsługiwanej przez Francigena, rządową firmę transportową w Viterbo (zwykły bilet na 90 minut za 0,70 euro; zwykły bilet na 90 minut na pokładzie za 1,50 euro; bilet dzienny za 1,55 euro). Bilety można znaleźć w sklepach tytoniowych i należy je skasować wchodząc do autobusu. == Warto zobaczyć == {{infobox|Viterbo Pass|Karta Viterbo Pass umożliwia wstęp do muzeów w mieście i jest ważna przez 6 miesięcy. Cena karty w pełnej wysokości wynosi 21 € (stan na lipiec 2026 r.); dostępne są również opcje ze zniżką. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej: [https://www.archeoares.it/viterbo-pass/].}} === Piazza San Lorenzo === [[Plik:Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 02.jpg|thumb|Pałac Papieski]] [[Plik:Viterbo, palazzo dei papi, sala del conclave, 03.jpg|thumb|„Sala Konklawe” Pałacu Papieży|left]] * {{zobacz | name=Pałac Papieski | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41574| long=12.100968| wskazówki= | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Bilet normalny: 10 € – bilet ulgowy: 8 € (stan na lipiec 2026). W cenę biletu wliczony jest wstęp do Pałacu Papieskiego (Palazzo dei Papi), zakrystii katedry oraz Muzeum Colle del Duomo. Do biletu dołączony jest audioprzewodnik, zawierający szczegółowe informacje na temat całego kompleksu sakralnego. Od listopada do marca: poniedziałek, środa–piątek w godz. 10:00–13:00 oraz 15:00–18:00; sobota–niedziela w godz. 10:00–18:00. Od kwietnia do października: poniedziałek–niedziela w godz. 10:00–19:00. Pałac, będący pierwotnie rezydencją biskupią, pochodzi z XIII wieku i w latach 1257–1281 służył jako siedziba sześciu papieży. Zwiedzanie obiektu obejmuje również Muzeum Colle del Duomo oraz mniej znane zakamarki katedry. Do najważniejszych elementów pałacu należą Loggia Błogosławieństw (Loggia dei Papi) oraz Sala Konklawe – miejsce pierwszego i najdłuższego konklawe w historii, które trwało aż 33 miesiące. Miejscowa ludność, zniecierpliwiona długim czasem wyboru papieża przez kardynałów, zamknęła ich wewnątrz budynku, dopóki nie podjęli decyzji. Tradycja ta przetrwała do dziś: kardynałowie zamykają się w Kaplicy Sykstyńskiej w [[Watykan]]ie, aby dokonać wyboru nowego papieża. }} [[Plik:Marco benefial, battesimo di san trnquillino, 1721-25, dal duomo di viterbo.jpg|thumb|Jeden z obrazów w muzeum]] * {{zobacz | name=Muzeum Colle del Duomo | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo 1 | lat=42.415653| long=12.101365| wskazówki=Obok katedry San Lorenzo | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@museocolledelduomo.com. Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Muzeum Sztuki Sakralnej. Na parterze znajdują się płótna i obrazy, na pierwszym piętrze szaty sakralne, relikwiarze, kielichy i monstrancje. Z sal muzealnych można wspiąć się na szczyt gotyckiej dzwonnicy katedry. }} [[Plik:Kathedrale San Lorenzo (Viterbo) Juli 2023.jpg|thumb|Katedra św. Wawrzyńca]] [[Plik:105 Cattedrale di San Lorenzo (Viterbo), nau central.jpg|thumb|left|Wnętrze katedry]] * {{zobacz | name=Katedra | alt= | url= | adres= | lat=42.415278| long=12.100833| wskazówki=obok Pałacu Papieży | tollfree=+39 320 7911328 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pełna cena 10 € - ulgowa 8 € (lipiec 2026). Bilet obejmuje wstęp do Pałacu Papieży, zakrystii katedry i Muzeum Colle del Duomo. Dołączony audioprzewodnik zawiera również obszerne wyjaśnienia na temat kompleksu kościelnego. Od listopada do marca: pon., śr.-pt.: 10:00–13:00 i 15:00–18:00, sob.–niedz.: 10:00–18:00. Od kwietnia do października: pon.-niedz.: 10:00–19:00. Katedra w stylu romańskim pochodzi z XII wieku, na terenie, gdzie znajdował się mały kościółek z VIII wieku pod wezwaniem San Lorenzo, który z kolei został zbudowany na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi, ale jej fasada sięga 1570 roku, kiedy to została przebudowana w stylu renesansowym na polecenie biskupa Giovanniego Francesco Gambara i XIV-wieczna wieża. Katedra uległa znacznym zniszczeniom podczas bombardowania miasta przez aliantów w 1944 r. W wyniku późniejszej renowacji przywrócono część romańskiej budowli, która istniała przed renowacjami prowadzonymi w okresie baroku. XIV-wieczną dzwonnicę tworzą w górnej części warstwy zaznaczone oknami z podwójnymi słupkami i poziomymi opaskami polichromowanymi. Przestrzeń wewnętrzna podzielona jest na trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn zakończonymi eleganckimi kapitelami. Podłoga utrzymana jest w stylu Cosmatesque. W rejonie absydy lewej nawy znajduje się grób papieża Jana XXI (†1277), a niedaleko cenna XII-wieczna tablica przedstawiająca Madonnę della Carbonara w stylu bizantyjskim. Z pewnością w kościele pochowano także papieża Aleksandra IV (†1261), jednak jego grób zaginął podczas prac remontowych w XVI wieku. Znajduje się tam grób papieża Jana XXI. }} * {{zobacz | name=Palazzetto di Valentino della Pagnotta | alt= | url= | adres=Piazza San Lorenzo | lat=42.41504 | long=12.10138 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Został zbudowany i zamieszkany w XIII wieku przez Valentino della Pagnottę, zamożnego rolnika, który w 1458 roku został wybrany na przeora miasta. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków mieszkalnych w historycznym centrum. }} === Piazza del Plebiscito === [[Plik:Viterbo, sant'angelo in spatha, esterno 01.jpg|150px|thumb|Kościół Świętego Anioła w Spatha]] [[Plik:Vithall.jpg|thumb|Palazzo dei Priori|left]] * {{zobacz | name=Kościół Świętego Anioła w Spatha | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito | lat=42.417| long=12.105492| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=O kościele w stylu lombardzko-romańskim wspominała już bulla papieża Leona IV z około 850 roku. }} * {{zobacz | name=Palazzo dei Priori | alt= | url= | adres=Piazza del Plebiscito 14| lat=42.41695| long=12.10481| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Cena standardowa 8 € – ulgowa 6 €. Pochodzi z 1263 roku. Wewnątrz znajduje się dziedziniec ogrodowy z arkadami z 1682 roku, elegancka barokowa fontanna i piękny widok. Znajdują się tam również interesujące freski. }} * {{zobacz | name=Palazzo del Podestà | alt= | url= | adres= | lat=42.417216| long=12.105106| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Kościoły === [[Plik:San Silvestro - Viterbo.jpg|thumb|Kościół San Silvestro]] * {{zobacz | name=Kościół San Silvestro | alt= | url= | adres= | lat=42.415806| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Położony wzdłuż ścieżki Via Francigena, pomiędzy Piazza del Gesù i Via del Pellgrino, jest jednym z najstarszych kościołów. }} [[Plik:Viterbo, san sisto, interno 01.jpg|thumb|left|Kościół San Sisto]] * {{zobacz | name=Kościół San Sisto | alt= | url= | adres=Piazza San Sisto | lat=42.4148| long=12.103358| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół wzniesiono w stylu romańskim przed 1068 rokiem. Ze względu na różnicę wysokości między średniowiecznymi murami a poziomem wsi, prezbiterium i znajdujący się za nim chór zostały dobudowane na większej wysokości i połączone ze starym kościołem imponującą klatką schodową. Co roku wieczorem 3 września z Piazza San Sito rozpoczyna się transport Maszyny Santa Rosa, a w kościele Tragarze otrzymują błogosławieństwo „in articulo mortis”. }} [[Plik:Santa Maria Nuova VT.jpg|thumb|Kościół S. Maria Nuova]] [[Plik:Viterbo, santa maria nuova, interno 02.jpg|thumb|left|Wnętrze kościoła S. Maria Nuova|150px]] * {{zobacz | name=Kościół S. Maria Nuova | alt= | url= | adres=Piazza Santa Maria Nuova | lat=42.4154| long=12.1047| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=To jeden z najstarszych kościołów w Viterbo, zbudowany w 1080 roku na ruinach świątyni poświęconej Jowiszowi Cimino, którego rzeźbiona głowa (według wielu niegdyś symbolizująca Jezusa) wystaje ponad portal. Na zewnątrz, po lewej stronie, znajduje się ambona na kolumnie, z której głosił kazania św. Tomasz z Akwinu. W rzeczywistości bardzo małe wymiary ambony nie pasują do dobrze znanej sylwetki wielkiego dominikańskiego świętego, którego cykl kazań zleconych przez papieża Klemensa IV najprawdopodobniej odbywał się w kościele. Wewnątrz zachowała się kolekcja malowideł z Viterbo z XIV–XVI wieku. W lewej nawie, na samym końcu, znajduje się cenny bizantyjski tryptyk ze skóry z 1180 roku przedstawiający Chrystusa. Nawy boczne mają sufit wsparty na drewnianych kratownicach i ozdobiony płytkami ceramicznymi. W baptysterium warto zwrócić uwagę na fresk przedstawiający świętych Jana Chrzciciela, Hieronima i Wawrzyńca autorstwa Antonia del Massaro da Viterbo, znanego jako Pastura, który pod pewnymi względami przypomina Antoniazzo Romano, a pod innymi Perugina. Po jednej stronie ołtarza głównego znajduje się wejście do starożytnej, wczesnochrześcijańskiej krypty. Schody na zewnątrz absydy prowadzą do krużganka, błędnie nazywanego „lombardzkim”. Krużganek pozostawał ukryty i nieznany aż do lat 80. XX wieku (brak wzmianek lub dowodów sugerujących jego istnienie), aż do momentu jego odkrycia w wyniku zawalenia się skrzydła refektarza. }} [[Plik:Viterbo - Chiesa di S. Maria del Suffragio.JPG|150px|left|thumb|Kościół Santa Maria del Suffragio]] * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Suffragio | alt= | url= | adres=Corso Italia | lat=42.41855| long=12.106789| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wewnątrz kościoła znajduje się rzadki fresk autorstwa słynnego architekta Luigiego Vanvitellego. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni in Zoccoli | alt= | url= | adres=Via Giuseppe Mazzini | lat=42.41781| long=12.10875| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budowę kościoła datuje się na okres przed rokiem 1037. }} * {{zobacz | name=Kościół San Francesco | alt= | url= | adres=Piazza San Francesco | lat=42.422092| long=12.106688| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w XIII w. w stylu romańsko-gotyckim, kościół uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku bombardowań w 1944 r. Odbudowano go w 1953 r. Znajduje się tu wspaniałe mauzoleum papieża Adriana V, który zmarł w Viterbo w 1276 r. oraz mauzoleum papieża Klemensa IV, który zmarł w Viterbo w 1268 r. Znajdują się tu także pozostałości grobowca tzw. „papieża jednodniowego”, Kardynał Vicedomino Vicedomini, który zostałby Grzegorzem XI, gdyby nie zmarł w noc po swoim wyborze w 1276 roku. }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Verità | alt= | url= | adres=Piazza Crispi | lat=42.4171| long=12.11102| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=W kościele znajduje się cykl fresków pędzla malarza Lorenza da Viterbo w kaplicy Nazzatosta. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Viterbo, san giovanni in zoccoli, 00.jpg|Kościół San Giovanni in zoccoli File:Viterbo, san francesco, interno 02.jpg|Kościół San Francesco File:Cappella mazzatosta, 01.jpg|Cykl obrazów przedstawiający kościół Santa Maria della Verità </gallery> * {{zobacz | name=Kościół Sant'Andrea Apostolo | alt= | url= | adres= | lat=42.412306| long=12.105036| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Biagio | alt= | url= | adres= | lat=42.2414603| long=12.3507589| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Egidio | alt= | url= | adres= | lat=42.4196446| long=12.1068998| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Faustino e Giovita | alt= | url= | adres= | lat=42.420639| long=12.103333| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giacomo e Martino | alt= | url= | adres= | lat=42.415444| long=12.107261| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Battista detta del Gonfalone | alt= | url= | adres= | lat=42.414778| long=12.104822| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół barokowy ze wspaniałymi freskami. }} * {{zobacz | name=Kościół San Giovanni Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.417797| long=12.108919| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Sant'Ignazio | alt= | url= | adres= | lat=42.416639| long=12.106578| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Marco Evangelista | alt= | url= | adres= | lat=42.420583| long=12.108322| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria della Salute | alt= | url= | adres= | lat=42.41736| long=12.10442| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Gradi | alt= | url= | adres= | lat=42.4137| long=12.11193| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria in Poggio | alt= | url= | adres= | lat=42.41933| long=12.10839| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pellegrino | alt= | url= | adres= | lat=42.41374| long=12.10565| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Pietro del Castagno | alt= | url= | adres= | lat=42.410434| long=12.107969| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Rosa | alt= | url= | adres= | lat=42.42029| long=12.10972| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santa Maria del Paradiso | alt= | url= | adres= | lat=42.42275| long=12.111539| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santi Giuseppe e Teresa | alt= | url= | adres= | lat=42.414898| long=12.107142| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół San Tommaso | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Kościół Santissima Trinità | alt= | url= | adres= | lat=42.418833 | long=12.101083 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:Viterbo, museo civico, sala all'ultimo piano.jpg|thumb|Muzeum Miejskie]] * {{zobacz | name=Muzeum Miejskie | alt= | url= | adres=Piazza Francesco Crispi, 2 | lat=42.41767| long=12.110591| wskazówki= | tollfree=+39 0761 348616 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się w nim zbiór szkiców Maszyny Santa Rosa z okresu od XVII do XIX wieku. }} [[Plik:Viterbo, rocca dell'albornoz, 02.jpg|miniatura|thumb|Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz]] * {{zobacz | name=Narodowe Muzeum Etruskie Rocca Albornoz | alt= | url= | adres=Piazza della Rocca, 21/b | lat=42.421753| long=12.104556| wskazówki= | tollfree=+39 0761 325929 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=pm-laz@beniculturali.it. Pełne 7 € - obniżone 2 € (od 18 do 25 lat). Godziny otwarcia: 8:30 - 19:30. Nieczynne w Boże Narodzenie, Nowy Rok, 1 maja i w każdy poniedziałek. Prawie zniszczony przez bombardowania w 1944 r. Budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w 1462. W Rocca Albornoz mieści się Narodowe Muzeum Etruskie. Wizyta trwa około 1 godziny. }} * {{zobacz | name=Muzeum Stowarzyszenia Tragarzy Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via San Pellegrino, 60 | lat=42.41386| long=12.1059| wskazówki= | tollfree=+39 0761 345157 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=info@archeoares.it. Wstęp wolny. Godziny otwarcia: od środy do niedzieli w godzinach 10:00-13:00 i 15:00-19:00. Wewnątrz można dowiedzieć się więcej o stowarzyszeniu, obejrzeć film o transporcie Macchiny di Santa Rosa (wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od listopada 2013) oraz podziwiać modele maszyn wykonanych na potrzeby poprzednich edycji. }} * {{zobacz | name=Muzeum Ceramiki | alt= | url= | adres=via Cavour 67 | lat=42.415722 | long=12.106410 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 223674 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=museoceramicatusci@fondazionecarivit.it. Bezpłatny. kwiecień-wrzesień: czwartek-niedziela 10:00-13:00/15:30-18:30 październik-marzec: piątek-niedziela. 10:00-13:00/15:00-18:00. Muzeum, mieszczące się w 7 salach na parterze XVI-wiecznego Palazzo Brugiotti, prezentuje 447 przedmiotów ceramicznych wyprodukowanych w Lacjum od XIII do XIX wieku. }} * {{zobacz | name=Muzeum Domu Santa Rosa | alt= | url= | adres=Via Casa di Santa Rosa | lat=42.41976 | long=12.10864 | wskazówki= | tollfree=+39 0761 342887 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=monasterosantarosa@libero.it. Zimą: 9:30-12:00 i 16:00-17:00, latem 9:30-12:00 i 16:00-18:00. Znajduje się w klasztorze Santa Rosa, w którym oprócz sanktuarium znajduje się również dom świętej. }} === Mury i bramy === [[Plik:059 Restes de murs etruscos al Seminari Diocesà, Via San Lorenzo - Piazza San Lorenzo (Viterbo).jpg|thumb|Pozostałości murów]] * {{zobacz | name=[https://www.viterboinrete.it/joomla/it/monumenti/altri-monumenti/15-la-cinta-muraria Średniowieczne mury miejskie i 13 bram wejściowych] | alt= | url= | adres= | lat=42.415536| long=12.106676| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Średniowieczne mury obronne mają około 4 km długości i otaczają historyczne centrum. Budowa rozpoczęła się w 1095 roku i w zależności od okresu, z którego pochodzą, wykorzystuje różne techniki budowlane. Wzdłuż murów znajdują się wystające wieże i 13 bram w różnych odległościach, z których dwie są obecnie zamurowane. }} * {{zobacz | name=Porta Fiorentina | alt= | url= | adres= | lat=42.422448| long=12.104997| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta di Pianoscarano | alt= | url= | adres= | lat=42.4120386| long=12.1032135| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Fiorita | alt= | url= | adres= | lat=42.4112972| long=12.1069463| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta Romana| alt= | url= | adres= | lat=42.41446| long=12.10993| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta San Pietro| alt= | url= | adres= | lat=42.4115326| long=12.1075364| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Porta della Verità| alt= | url= | adres= | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Inne === * {{zobacz | name=Etruski wąwóz w Strada Signorino| alt= | url= | adres=Strada Signorino | lat=42.4171083| long=12.1099826| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jest to najdłuższy i najgłębszy cięcie etruskie istniejące w Tuscii. Przecina ją Via Francigena (etap 41 Viterbo-[[Vetralla]]), a na pionowych, tufowych ścianach nadal znajdują się wota pozostawione przez pielgrzymów. Przed asfaltowaniem i poszerzeniem jezdni przeprowadzonym w 2010 roku przez Zarząd Miejski, droga etruska miała szerokość zmniejszoną do niecałych dwóch metrów, a nawierzchnię wykonano z tufu kamiennego z koleinami wozów, które jeździły po niej przez tysiące lat. }} * {{Znacznik|Prato Giardino|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Prato Giardino'''. Główny park miasta, położony na obrzeżach Porta Fiorentina, pomiędzy Via della Palazzina i Via del Pilastro, mający powierzchnię około 4 hektarów. Wewnątrz parku postawiono popiersia ku czci Wiktora Emanuela II, Giuseppe Garibaldiego, Amedeo di Savoia, księcia Aosty, Giuseppe Mazziniego i Cesare Dobici (muzyka z Viterbo). * {{zobacz | name=Casa Poscia| alt= | url= | adres= | lat=42.415956| long=12.10654| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo degli Alessandri| alt= | url= | adres=S | lat=42.41389| long=12.10562| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Gatti| alt= | url= | adres= | lat=42.41426| long=12.10694| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Palazzo Mazzatosta| alt= | url= | adres= | lat=42.41715| long=12.107194| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Poza centrum miasta === [[Plik:Quadrato and the Casini - Villa Lante, Bagnaia, Italy - DSC01764.jpg|thumb|Villa Lante]] * {{zobacz | name=[https://www.museiitaliani.it/musei/87611c84-e0f9-4783-a872-38237185bbd6 Villa Lante]| alt= | url= | adres=Via Jacopo Barozzi, 71 | lat=42.425833| long=12.154722| wskazówki=W Bagnaia, 3 km od miasta. Przystanek autobusowy najbliższy stacji kolejowej to {{Znacznik|v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Trieste/N.Sauro-Gorizia'''; kierunek Orte Scalo - Staz.FS, Soriano nel Cimino - Papacqua, Gallese Teverina FS - Staz.FS; wysiądź na {{Znacznik|'''Stacja Viterbo'''|42.424080 |12.108320 |typ=transport}}'''v.le Fiume (Viterbo)''' | tollfree=+39 0761 288008 | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=drm-laz.villalante@cultura.gov.it. Pełne 8 € - obniżone 2 €. XVI-wieczny ogród uznawany za jeden z najpiękniejszych we Włoszech, stworzony w manierystycznym stylu architekta Vignoli. }} [[Plik:Viterbo, santa maria della quercia, esterno 01.jpg|thumb|left|Santuario della Madonna della Quercia|150px]] [[Plik:San Martino al Cimino 2011 11 01 abbazia.jpg|150px|thumb|Opactwo San Martino al Cimino ]] * {{zobacz | name=Santuario della Madonna della Quercia| alt= | url= | adres=Piazza del Santuario Località la Quercia | lat=42.42969 | long=12.12949 | wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około dwóch kilometrów od Viterbo w La Quercia. Jest to jeden z najwybitniejszych przykładów włoskiej sztuki renesansu. }} * {{zobacz | name=[https://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=1065 Opactwo San Martino al Cimino] | alt= | url= | adres= | lat=42.3675| long=12.128056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Znajduje się około 7 km od Viterbo, w wiosce San Martino nel Cimino. Opactwo zbudowane w stylu gotyckim znajduje się przy ''Via Francigena di Monte''. Zbudowany przez benedyktynów przed 838 rokiem, w 1145 roku papież Eugeniusz III powierzył go cystersom. }} * {{zobacz | name=Ferento | alt= | url= | adres= | lat=42.488611| long=12.1325| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Stanowisko archeologiczne przy drodze Teverina, z ciekawymi pozostałościami z okresu etruskiego, rzymskiego i średniowiecznego oraz pięknym teatrem rzymskim w dobrym stanie zachowania, w którym odbywają się letnie przedstawienia teatralne i muzyczne. Znaczący impuls do odkryć w tym miejscu i w pobliskiej Acquarossa przyniósł różne kampanie wykopaliskowe prowadzone osobiście w latach 1960–1973 przez archeologa, króla Szwecji Gustawa VI Adolfa. }} <gallery mode="packed" heights="150"> File:Ferentium 1075.jpg|Ferento File:Castel d'Asso 9.JPG|Nekropolia Castel d'Asso File:Norchia.jpg|Norchia </gallery> * {{zobacz | name=Nekropolia Castel d'Asso | alt= | url= | adres= | lat=42.401957| long=12.026518| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwsza odkryta nekropolia etruska i prawdopodobnie największa w tym rejonie. }} * {{zobacz | name=Norchia | alt= | url= | adres= | lat=42.340556| long=11.943056| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Prehistoryczne, etruskie, rzymskie i średniowieczne stanowisko archeologiczne w pobliżu Vetralla, ale na obszarze miejskim Viterbo. }} * {{zobacz | name=Musarna | alt= | url= | adres= | lat=42.4122| long=11.9766| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Starożytne miasto etruskie. }} * {{zobacz | name=Acquarossa | alt= | url= | adres= | lat=42.4172| long=12.1295| wskazówki= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Etruskie stanowisko archeologiczne. }} * {{Znacznik|Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello|42.4225127|12.1026451|typ=natura}}'''Rezerwat Przyrody Doliny Arcionello'''. Szczególnie cenny pod względem środowiskowym, geologicznym i archeologicznym, o powierzchni 438 hektarów, rozciąga się od podnóża średniowiecznych murów miejskich do góry Palanzana (802 m n.p.m.), w tym do wąwozu Urcionio. Występuje tu zjawisko inwersji roślinności: rośliny typowe dla zimnego, wilgotnego klimatu, takie jak buk, rosną na niższych wysokościach, podczas gdy rośliny takie jak dąb ostrolistny, typowy dla ciepłego klimatu i niskich wysokości, rosną na wyższych wysokościach, na szczytach klifów, gdzie są dobrze nasłonecznione. == Aktywny wypoczynek == === Termy === Termy w Viterbo to znany ośrodek turystyczny w środkowych Włoszech. Znane źródła, takie jak San Valentino, tryskają do term o właściwościach regenerujących i dobroczynnych. Ośrodki termalne Bullicame i Bagnaccio są atrakcją turystyczną od czasów średniowiecza, kiedy kupcy przemierzający Via Francigena odkrywali tutejsze cuda natury i kulinarne przysmaki. Mimo upływu wielu wieków, wiele cudów tamtej epoki jest nie tylko jeszcze bardziej poszukiwanych i cenionych, ale także przyczyniło się do powstania licznych atrakcji turystycznych. Na zachód od Viterbo, gdzie biorą początek termy Bullicame, powstały i rozwinęły się ważne obiekty noclegowe, które z dnia na dzień nie tylko podnoszą jakość oferowanych usług, ale także sprzyjają rozwojowi prawdziwych skarbów regionu: unikalnych i autentycznych produktów kulinarnych. * {{Znacznik|Bullicame|42.420417 |12.072917 |typ=atrakcja}}'''Bullicame''', Strada Bullicame. Gorące źródło siarkowe o znaczących właściwościach leczniczych, które – choć jego przepływ znacznie zmalał – zasila uzdrowisko i liczne otwarte baseny, o których wspomina Dante w „Piekle”. * {{Znacznik|Bagnaccio|42.45889 |12.06545 |typ=atrakcja}}'''Bagnaccio''', Strada Garinei. === Widowiska === * {{Znacznik|Teatro dell'Unione|42.42114 |12.10874 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatrounioneviterbo.it/ Teatro dell'Unione]''', Piazza Giuseppe Verdi, ☎ +39 388 950 6826, teatrounioneviterbo@gmail.com. * {{Znacznik|Audytorium Santa Maria in Gradi|42.4142 |12.11290 |typ=atrakcja}}'''Audytorium Santa Maria in Gradi''', Via Santa Maria in Gradi 4. * {{Znacznik|Teatr San Leonardo|45.16435 |10.79317 |typ=atrakcja}}'''Teatr San Leonardo''', Via Cavour, 9. * {{Znacznik|Teatr rzymski Ferento|42.48856 |12.13207 |typ=atrakcja}}'''[https://www.teatroferento.it/ Teatr rzymski Ferento]''', Strada Teverina, Km 5.500. Latem odbywają się tu przedstawienia i wydarzenia muzyczne. * {{Znacznik|Kino Lux|42.42353 |12.10708 |typ=atrakcja}}'''Kino Lux''', Viale Trento, 1. * {{Znacznik|Stadion Enrico Rocchiego|42.423472 |12.100528 |typ=atrakcja}}'''Stadion Enrico Rocchiego'''. * {{Znacznik|PalaMalè|42.414600 |12.119350 |typ=atrakcja}}'''PalaMalè'''. == Zakupy == Ulubionym hobby mieszkańców Viterbo jest robienie zakupów w jednym z licznych sklepów w historycznym centrum (znajduje się tam wiele oryginalnych włoskich sklepów spożywczych i odzieżowych) lub w najnowocześniejszym centrum handlowym miasta – {{Znacznik|'''Centrum handlowe Tuscia'''|42.4270836|12.0963856|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrocommercialetuscia.it/ centrum handlowym Tuscia]''' (w pobliżu dworca autobusowego Riello). Zazwyczaj ceny gadżetów, sukienek i innych popularnych rzeczy są na poziomie typowym dla typowego miasteczka prowincjonalnego w środkowych Włoszech (na przykład: koszulkę można kupić za 5-7 euro, a pamiątkowy magnes za 1-2 euro). == Gastronomia == * {{Znacznik|'''Il Grottino'''|42.42102 |12.10651 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Il Grottino''', Via della Cava, 7, ☎ +39 0761 290 088, claudioercoli2321@gmail.com. Kuchnia włoska, śródziemnomorska, dla wegetarian. * {{Znacznik|'''Ristorante Tre Re Viterbo'''|42.4178 |12.1058 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ristorante Tre Re Viterbo''', Via Macel Gattesco, 3, ☎ +39 0761 304619. Kuchnia Viterbo. * {{Znacznik|'''Taverna Etrusca'''|42.41549 |12.10655 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taverna Etrusca''', Via Annio, 8, ☎ +39 0761 226694, tavernaetrusca@fastwebnet.it. Kreatywna pizzeria i domowa kuchnia. * {{Znacznik|'''Antica Taverna'''|42.41954 |12.10285 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Antica Taverna''', Via S. Agostino, 12, ☎ +39 0761 305502, info@anticatavernaviterbo.it. pon.-sob. 12.30-22.30. Szeroki wybór mięs. * {{Znacznik|'''Osteria del Vecchio Orologio'''|42.4175386|12.1063818|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://alvecchioorologio.it/ Osteria del Vecchio Orologio]''', Via Orologio Vecchio, 25, ☎ +39 335 337 754, alvecchioarancio@gmail.com. Pon. 19:30–22:30, środa–niedziela 12:30–14:30 i 19:30–22:30. Ponowna wizyta w kuchni Viterbo, pizzy i winach z [[Lacjum]]. * {{Znacznik|'''Il Monastero'''|42.41527 |12.10455 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pizzeriailmonastero.it/ Il Monastero]''', Via Fattungheri, 10, ☎ +39 0761 324346, pizza-monastero@libero.it. Kuchnia włoska, Pizza, Śródziemnomorska, Dla wegetarian, Opcje wegańskie. * {{Znacznik|'''Gran Caffè Schenardi'''|42.418130 |12.106200 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gran Caffè Schenardi'''. == Życie nocne == * '''Caffe Cavour''' na Via Cavour serwuje najlepsze cappuccino w mieście. * {{Znacznik|'''Blitz'''|42.2540188|11.7574918|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Blitz''' – świetne jedzenie i napoje. * '''Shu Lounge''' – drogie drinki, przyjemne miejsca na zewnątrz, dobra muzyka, miła obsługa. * '''Mastery''', Via Genova, 32, ☎ +39 0761347339. == Festiwale, imprezy == * {{Znacznik|San Pellegrino in Fiore|42.41440 |12.10424 |typ=atrakcja}}'''San Pellegrino in Fiore''', Via San Pellegrino (ostatni tydzień kwietnia). * '''Festiwal Caffeina''' (czerwiec), info@caffeinacultura.it. Festiwal z wydarzeniami kulturalnymi z udziałem krajowych i międzynarodowych pisarzy, dziennikarzy, aktorów, performerów, muzyków i artystów. * {{Znacznik|Ludika 1243|42.41406 |12.10537 |typ=atrakcja}}'''[https://www.ludika.it/ Ludika 1243]''', Dzielnica San Pellegrino (lipiec), info@ludika.it. Wstęp wolny. Wydarzenie na nowo odkrywa historyczny i kulturowy wymiar średniowiecznej dzielnicy San Pellegrino poprzez zabawną inscenizację historycznego wydarzenia, które wpłynęło na miasto Viterbo w 1243 roku: oblężenia przez cesarza Fryderyka II Szwabskiego. * '''Historyczna procesja Santa Rosa''', Centrum Historyczne (2 września). Wstęp wolny. Popołudnie. Około 300 uczestników ubranych w okazałe stroje średniowieczne i renesansowe, typowe dla najważniejszych urzędników cywilnych, wojskowych i kościelnych w życiu miasta; Podestà, Kapitan Ludu, Gubernator, Notariusz, Dowódca Milicji, Żołnierz i 130 Dziewczynek zwanych „Pączkami Świętej Róży”. * '''[https://facchinidisantarosa.it/ Transport Macchiny di Santa Rosa]''', Centrum Historyczne (3 września). Wstęp wolny na ulicach, bilety wstępu na trybuny na placach. 21:00. Jest to obrzęd religijny, który polega na niesieniu w procesji 30-metrowej „wieży” zwieńczonej figurą Świętej. Macchina jest niesiona przez około 100 tragarzy ulicami centrum historycznego, od kościoła San Sito do kościoła Santa Rosa. W 2013 roku Macchina została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. * '''[https://www.festivalstradella.org/ Festiwal Barokowy]''', Kościół Santa Maria Nuova, Kościół San Silvestro, Kościół Gonfalone (wrzesień), festivalstradella@gmail.com. Bilet. Jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzyki barokowej, o ponad czterdziestoletniej historii, gościł światowej klasy artystów i promował produkcję oraz dystrybucję dotychczas niepublikowanych dzieł. * {{Znacznik|Festiwal Nauki|42.41396 |12.11242 |typ=atrakcja}}'''Festiwal Nauki''', Kompleks Santa Maria in Gradi (ostatni tydzień września). Wstęp wolny. * {{Znacznik|Cinema&Terme|42.41468 |12.06521 |typ=atrakcja}}'''[https://termedeipapi.it/ Cinema&Terme]''', Strafa Bagni, 12 (ostatni tydzień września). Bilet. Festiwal filmowy poświęcony co roku innemu autorowi, ze spotkaniami i wywiadami przed projekcją filmu. * '''CamminainTuscia''', Strafa Bagni, 12 (pierwszy tydzień października). Bilet uprawnia do ubezpieczenia. Wieloetapowa trasa biegnąca trasą Via Francigena z Viterbo do Rzymu, z pomocą przewodników i wsparciem w zakresie turystyki pieszej dzięki obecności CAI – Włoskiego Klubu Alpejskiego. == Nocleg == === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Hotel Tuscia'''|42.41989 |12.10426 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tusciahotel.com/ Hotel Tuscia]''', Via Cairoli, 41, ☎ +39 0761 344400, faks: +39 0761 345976, info@tusciahotel.com. Położony w historycznym centrum Viterbo, ten przytulny hotel jest idealnie zlokalizowany, w pobliżu głównych zabytków i muzeów oraz typowych restauracji miasta. Posiada 39 pokoi, wszystkie z łazienką, bezpośrednim telefonem, telewizją satelitarną. 25 pokoi wyposażonych w klimatyzację i telewizję SKY. Duże, klimatyzowane pomieszczenia wspólne do zamieszkania i czytania, biblioteka sztuki, sala telewizyjna, bar amerykański, bezpłatny punkt internetowy, sala konferencyjna i prywatny garaż. Ogród na dachu, z którego można podziwiać wspaniały widok na zabytkowe centrum miasta. * {{Znacznik|'''Klasztor Kapucynów'''|42.41933 |12.11646 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Klasztor Kapucynów''', Via San Crispino, 6, ☎ +39 0761 321945, casasanpaolo3@gmail.com. 10 €. Obiekt sakralny ma 30 łóżek, kuchnię i pralkę na monety dostępną dla pielgrzymów jadących Via Francigena zatrzymujących się w Viterbo. * {{Znacznik|'''B&B La Suite del Borgo'''|42.41389 |12.10524 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B La Suite del Borgo''', Via Scacciaricci, ☎ +39 349 5010120, info@lasuitedelborgo.com. W obiekcie znajduje się 5 apartamentów. * {{Znacznik|'''B&B Pianoscarano'''|42.410678 |12.099749 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''B&B Pianoscarano''', Via Castello Almadiano 29, ☎ +39 347 927 2913, info@pianoscarano.it. Przytulne zakwaterowanie z ogrodem i prywatnym parkingiem, 50 metrów od historycznego centrum stolicy. Każda z trzech sypialni wyposażona jest w prywatne łazienki wewnętrzne. Supermarket, apteka, piekarnia, pizzeria, kawiarnie i restauracje zaledwie kilka kroków. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''B&B Viterbo Antica'''|42.41287 |12.10610 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.bbviterboantica.com/ B&B Viterbo Antica]''', Via San Tommaso, 73, ☎ +39 333 76 81 220, info@bbviterboantica.com.   * {{Znacznik|'''B&B Torre di Vico'''|42.41545 |12.10375 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.torredivico.it/ B&B Torre di Vico]''', Via San Lorenzo, 63, ☎ +39 339 14 63 964, info@torredivico.it.   * {{Znacznik|'''Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino'''|42.41387 |12.10574 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.anticadimorasanpellegrino.it/ Casa vacanze Antica dimora San Pellegrino]''', piazza del Fosso, 1, ☎ +39 328 87 71 171, info@anticadimorasanpellegrino.it. === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Hotel Salus Viterbo'''|42.427070 |12.072022 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelsalusterme.it/ Hotel Salus Viterbo]''', Strada Tuscanese, 26, ☎ +39 0761 1970 000, prenotazioni@hotelsalusterme.it. Ten 4-gwiazdkowy hotel w Viterbo, położony na terenie parku przyrody, oferuje ponad 50 apartamentów, restaurację, spa, sale konferencyjne i konferencyjne oraz strefę basenów termalnych. * {{Znacznik|'''Best Western Hotel Viterbo'''|42.42773 |12.09452 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelviterbo.com/ Best Western Hotel Viterbo]''', Via San Camillo De Lellis, 6, ☎ +39 0761 270100, faks: +39 0761 275717. Hotel rozpościera się na 6 piętrach i oferuje 54 pokoje. Wszystkie pokoje są przestronne i wyposażone w Wi-Fi, telewizję satelitarną, klimatyzację, minibar i sejf. * {{Znacznik|'''Mini Palace Hotel'''|42.41183 |12.11323 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.minipalacehotel.com/ Mini Palace Hotel]''', Via Santa Maria della Grotticella 2/b, ☎ +39 0761 309742, faks: +39 0761 344715. Mini Palace Hotel znajduje się 200 metrów od zabytkowego centrum Viterbo, naprzeciwko prestiżowego Uniwersytetu Tuscia. == Bezpieczeństwo == Nie zgłoszono żadnych szczególnych problemów. Nadal obowiązuje stara zasada zdrowego rozsądku: unikaj jazdy samemu w ciemnych i cichych miejscach oraz nie zostawiaj wartościowych przedmiotów na widoku w samochodzie. W nagłych wypadkach możesz skontaktować się z: * {{Znacznik|'''Policja Lokalna'''|42.41855 |12.11974 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Lokalna''', Via F. Ascenzi, 1, ☎ +39 0761 228383, faks: +39 0761 348510, polizialocale@pec.comuneviterbo.it. * {{Znacznik|'''Policja Stanowa'''|42.40991 |12.11044 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Stanowa''', Via Maresciallo Mariano Romiti, 16, ☎ +39 0761 3341, dipps195.00f0@pecps.poliziadistato.it. * {{Znacznik|'''Policja pocztowa'''|42.41747 |12.10477 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja pocztowa''' (''Sekcja Operacji Cyberbezpieczeństwa S.O.S.C.''), Via F. Ascenzi, 9, ☎ +39 0761 335499. * {{Znacznik|'''Policja drogowa'''|42.42336 |12.11204 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja drogowa''', Via Palmanova, 6, ☎ +39 0761 29261. * {{Znacznik|'''Policja Kolejowa'''|42.4253 |12.1062 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Policja Kolejowa''', Viale Trento, ☎ +39 0761 304702. * {{Znacznik|'''Carabinieri #1'''|42.41598 |12.10727 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #1''', Via della Pace, 24, ☎ +39 0761 304144. * {{Znacznik|'''Carabinieri #2'''|42.42645 |12.08955 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #2''', Via San Camillo De Lellis, 20, ☎ +39 0761 2571. * {{Znacznik|'''Carabinieri #3'''|42.42851 |12.14654 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Carabinieri #3''', Via Fontana del Pegaso, 6, ☎ +39 0761 2880112571. * {{Znacznik|'''Guardia di Finanza'''|42.42144 |12.10422 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Guardia di Finanza''', Piazza Della Rocca, 21, ☎ +39 0761 223168, faks: +39 0761 308293. == Zdrowie == * {{Znacznik|'''Apteka miejska La Quercia'''|42.4292982|12.1273364|typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Apteka miejska La Quercia''', Piazza Campo Graziano, ☎ +39 0761 343384. Pon.-pt. 8:30–13:30 i 16:30–20:00. * '''Apteka Miejska Santa Barbara''', Via Porsenna, 41, ☎ +39 0761 250059. Pon.-pt. 8:30–13:30, 16:30–20:00, sobota 8:30–13:30. == Informacja turystyczna == * [http://www.provincia.viterbo.gov.it/turismo.html Informacja turystyczna na stronie internetowej Viterbo] po włosku == Gdzie dalej == W okolicy Viterbo znajduje się kilka wartych uwagi, ze względów turystycznych, miejscowości: * '''[[Tarquinia]]''' w kierunku wschodnim, miasteczko o etruskich korzeniach * '''[[Orvieto]]''' – w kierunku północnym a na południe zabytki w '''[[Bomarzo]]''' i ruiny z czasów rzymskich i etruskich w '''[[Sutri]]'''. {{użyteczny}} {{Jest w|Prowincja Viterbo}} {{geo|42.4167|12.1000}} [[Kategoria:Lacjum]] swc3vh24ks2ltofahio24v93vmqcnv5 0 7051 159716 69447 2026-10-28T22:42:47Z Kent Wang 17735 Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg 159716 wikitext text/x-wiki {{Top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Évora |widok = Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg |herb = COA of Évora municipality (Portugal).png |mapa = LocalEvora.svg |region = [[Alentejo]] |powierzchnia = 1 308,25 |lud = 56 500 |prefiks = |www = http://www.cm-cascais.pt/ }} '''Évora''' – miasto w [[Portugalia|Portugalii]], w dystrykcie Évora, historyczna stolica regionu [[Alentejo]] w podregionie Alentejo Central. Jest siedzibą gminy o tej samej nazwie. == Charakterystyka == Historyczne centrum miasta wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO w 1986 roku. == Dojazd == === Samolotem === Najbliżej położony jet międzynarodowy port lotniczy Lizbona-Portela. Jest to największy port lotniczy kraju. Linie lotnicze Wizz Air, Ryanair czy TAP Portugal oferują bezpośrednie loty z Polski. === Koleją === W Évorze znajduje się stacja kolejowa. Pociąg IC ze stacji Orinete w Lizbonie jedzie do Evory 1,5 h. Koszt biletu to wydatek 12,20 €. === Samochodem === Évora jest ważnym węzłem drogowym. Położona jest przu autostradzie A6 Lizbona-Madryt. === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Festiwale, imprezy == == Noclegi == * Pousada Convento de Evora hotel 5-gwiazdkowy * Albergaria Do Calvario hotel 4-gwiazdkowy * M'AR De AR Aqueduto hotel 5-gwiazdkowy * Convento do Espinheiro - A Luxury Collection Hotel & SPA hotel 5-gwiazdkowy * M'AR De AR Muralhas hotel 4-gwiazdkowy * Vitoria Stone Hotel hotel 4-gwiazdkowy == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Alentejo}} [[Kategoria:Portugalia]] o998u3477tcx8aj30lt3zsculcgvehf 0 8380 159714 153499 2026-10-28T20:46:17Z Moromar 2451 /* Gdzie dalej */ 159714 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Fulda |nazwa oryginalna = |widok = Flug_-Nordholz-Hammelburg_2015_by-RaBoe_1053_-_Fulda_Innenstadt.jpg |opis = |herb = Wappen_Fulda.svg |mapa = Karte Fulda in Deutschland.png |państwo = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]] |region = [[Hesja]] |powierzchnia = 104,05 |wysokość = 261 |prefiks = 0661 |kod pocztowy = 36037, 36039, 36041, 36043 |www = https://www.fulda.de/ }} Ponad 1250-letnie miasto '''Fulda''' leży nad rzeką o tej samej nazwie i jest kulturalnym i gospodarczym centrum wschodniej [[Hesja|Hesji]]. Najbliższe duże miasta, [[Frankfurt nad Menem]], [[Gießen]], [[Kassel]], [[Erfurt]] i [[Würzburg]], są oddalone o ponad 100 kilometrów. Fulda jest barokowym, biskupim i uniwersyteckim miastem. Co roku odbywa się tu jesienne zgromadzenie plenarne Niemieckiej Konferencji Biskupów. W średniowieczu opactwo Fulda było jednym z największych i najważniejszych klasztorów na północ od [[Alpy|Alp]]. == Charakterystyka == Oprócz centrum miasta Fulda obejmuje 24 inne dzielnice: * W dolinie rzeki Fulda: Bronnzell (z Ziegelem), Kohlhaus, Johannesberg, Gläserzell, Kämmerzell, Lüdermünd * Na północy: Lehnerz, Bernhards, Dietershan, Niesig * Na zachodzie: Istergiesel, Niederrode, Mittelrode, Oberrode, Zell, Zirkenbach, Harmerz, Sickels, Rodges, Besges, Malkes, Haimbach, Maberzell (z Trätzhof) * Na południu: Edelzell * Na wschodzie Fulda połączyła się z niezależnymi gminami Petersberg i Künzell Centrum Fuldy jest dalej podzielone na dzielnice statystyczne lub dzielnice śródmiejskie. Nie stanowią one jednak odrębnych dzielnic: Śródmieście, Neuenberg, Horas, Aschenberg, Frauenberg, Ziehers-Nord, Ziehers-Süd, Fulda-Galerie (dawne lądowisko dla helikopterów armii amerykańskiej), Nordend, Ostenda, Südend, Westend i Münsterfeld (dawne koszary armii amerykańskiej) === Położenie === Fulda leży nad rzeką Fulda o tej samej nazwie. Miasto jest położone między górami [[Rhön]] na wschodzie i górami [[Vogelsberg]] na zachodzie. Granice kraju związkowego z [[Turyngia|Turyngią]] i [[Bawaria|Bawarią]] nie są daleko. Sąsiadujące gminy na północ i wschód od gór Rhön to: Petersberg (''z wczesnoromańskim kościołem św. Piotra, Rauschenberg i Haunesee''), Künzell (''z Florenberg'') i [[Hünfeld]]. Na południu [[Eichenzell]] (''z najpiękniejszym barokowym pałacem Hesji, Schloss Fasanerie'') graniczy z Fuldą. Sąsiadujące gminy na zachodzie, w kierunku gór [[Vogelsberg]], to Hosenfeld, Großenlüder i [[Schlitz]]. === Historia === Pierwsze osady odkryte w rejonie Fuldy pochodzą z końca epoki kamiennej, około 5000 r. p.n.e. We wczesnym średniowieczu germańskie plemię Chattów (prawdopodobnie imiennik dzisiejszej Hesji) osiedliło się w regionie między górami [[Vogelsberg]] i [[Rhön]]. Miejsce dzisiejszej Fuldy leży na terenie osadniczym, który był opuszczony w czasie, gdy zakładano klasztor, z pozostałościami dawnego dworu Merowingów, oraz na zalewowej równinie Fuldy rzeki Fuldy, która była już w tym miejscu żeglowna. Miejsce to jest strategicznie położone przy domniemanym brodzie na tym, co wówczas było ważnym traktem. Za papieża Grzegorza II, Bonifacy, późniejszy Apostoł Germanów, zorganizował chrystianizację Germanii, która nadal była przeważnie politeistyczna. ==== Historia klasztoru ==== Na prośbę Bonifacego, Sturmius, jeden z jego towarzyszy, wyruszył w górę rzeki ze swojej pustelni w Haerulfisfeld ([[Bad Hersfeld]]), aby poszukać miejsca, które Bonifacy przeznaczył na założenie klasztoru. Data historyczna to 10 marca 744: Sturmius i siedmiu braci założyło klasztor Fulda w miejscu, które później nazwano „Eichloha”. Został on poświęcony Najświętszemu Odkupicielowi (SS. Salvator) i zarządzany zgodnie z regułą benedyktyńską. Sturmius został pierwszym opatem klasztoru. Klasztor obejmował również region w promieniu 8–9 km, który był częścią ówczesnego Altgau Grabfeldgau lub Buchonii. W 751 pierwszy kościół klasztorny został konsekrowany przez samego Bonifacego, a z jego inicjatywy klasztor został oddany bezpośrednio pod opiekę papieża 4 listopada 751. Decydującym czynnikiem w '''powstaniu klasztoru''' było zabójstwo Bonifacego podczas podróży misyjnej w towarzystwie 50 towarzyszy w pobliżu [[Dokkum]] we [[Fryzja|Fryzji]] 5 czerwca 754. Według legendy Bonifacy trzymał przed sobą swoją księgę, Kodeks Ragyndrudisa (nie Biblię), aby zapewnić sobie ochronę. Została ona przebita, a jej faksymile można obejrzeć w Muzeum Diecezjalnym w Fuldzie. Ciało zostało początkowo przetransportowane do [[Moguncja|Moguncji]], ale następnie, z inicjatywy Sturmiusa i zgodnie z życzeniem zmarłego, zostało pochowane w jego własnym klasztorze w Fuldzie. Następnie Fulda stała się miejscem pielgrzymek i otrzymała liczne darowizny z całego imperium. Za Karola Wielkiego klasztor uzyskał immunitet w 774 i stał się '''klasztorem cesarskim''' z prawem do swobodnego wyboru opata. Z 364 mnichami Fulda była już jednym z największych klasztorów w imperium w 784. Od 791 do 819 zbudowano '''bazylikę Ratgar''' (nazwaną na cześć panującego opata Ratgara) jako nowy kościół klasztorny i kościół grobowy Bonifacego. Poprzednik dzisiejszej katedry był uważany za największy kościół w Cesarstwie Franków i najnowocześniejszy na północ od Alp po ukończeniu budowy. Na wzgórzach otaczających Fuldę zbudowano cztery kolejne klasztory w kształcie krzyża wokół centrum opactwa: Frauenberg na Bischofsberg (kanonicy około 817), Petersberg (klasztor św. Lioby od 836), Neuenberg (od 1023, obecnie parafia św. Andrzeja) i Johannesberg (klasztor pomocniczy benedyktynów od 836). Od IX do początku XI wieku siedmiu arcybiskupów [[Moguncja|Moguncji]] pochodziło z klasztoru w Fuldzie. [[Plik:FD KlosterbibliothekPortal-B.jpg|thumb]] Za opata Maura (* ok. 780 w [[Moguncja|Moguncji]]; † 4 lutego 856) klasztor, liczący łącznie ponad 600 mnichów, stał się również '''ośrodkiem akademickim cesarstwa''': biblioteka klasztorna, która została znacznie rozbudowana w tym okresie, zawierała około 2000 rękopisów, w tym liczne kopie ważnych starożytnych dzieł. Innym przykładem zbiorów bibliotecznych jest „Pieśń Hildebranda”, uważana za początek literatury niemieckiej, a obecnie przechowywana przez Uniwersytet w [[Kassel]]. Duża część zbiorów klasztornych została utracona podczas wojny trzydziestoletniej, ale części nadal można znaleźć w Bibliotece Uniwersytetu i Stanu Fulda. Od 968 opat klasztoru w Fuldzie był również opatem prymasem wszystkich niemieckich benedyktynów, a w 1220 Fulda stała się opactwem książęcym pod rządami cesarza Fryderyka II. W XII wieku klasztor posiadał '''największe ciągłe terytorium''' ze wszystkich opactw w imperium, z łączną powierzchnią 450 000 akrów ziemi między [[Alpy|Alpami]] a Morzem Północnym. Ta posiadłość ziemska opiera się również na Kodeksie Eberhardiego. Jednak współczesne badania uważają również tę listę własności klasztornej za jeden z największych projektów fałszerstwa w średniowieczu: mnich (lub odwrotnie) Eberhard wykonał na dużą skalę podrobione kopie starych aktów własności. Kodeks jest obecnie przechowywany w Heskim Archiwum Państwowym w [[Marburg]]u. Za opata Reinharda von Weilnau (1449–1476) klasztor cesarski uzyskał '''status księstwa terytorialnego'''. Na początku ery nowożytnej klasztor nie został oszczędzony przez zawirowania okresu reformacji: w 1571 w protestanckim środowisku regionu Hesji do klasztoru przyjęto jezuitów, a Fulda stała się centrum kontrreformacji. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) klasztor był wielokrotnie plądrowany i palony, ale za opata księcia Joachima von Gravenegg (1644–1671) udało mu się odbudować. Opactwo św. Marii (centrum miasta, zakonnice benedyktynki) zostało założone w 1626 roku. W 1700 roku książę opat Adalbert von Schleifras sprowadził do miasta barokowego architekta Johanna Dientzenhofera, zapoczątkowując „'''okres barokowy'''” Fuldy. Pod jego kierownictwem na miejscu podupadłej bazyliki Ratgar zbudowano nową katedrę i barokowy pałac miejski, odbudowując stary zamek. W 1734 roku założono Uniwersytet w Fuldzie; w 1752 roku papież Benedykt XIV podniósł książęce opactwo do rangi księcia-biskupstwa, aż do rozwiązania klasztoru w 1802 roku na mocy Ustawy o delegacji cesarskiej. W 1803 diecezja stała się księciem-biskupstwem Nassau-Orange, w 1806 francuskim, w 1810 Wielkim Księstwem Frankfurtu, a w 1813 pod administracją austriacką. W 1815 stała się częścią Prus, w 1816 stała się częścią Hesji, a w 1866 powróciła do Prus. W 1945 diecezja Fuldy została przyłączona do Wielkiej Hesji. ==== Historia miasta ==== [[Plik:FD SchildSteinweg 01.jpg|thumb]] Miasto Fulda powstało jako osada dla rolników, rzemieślników i służby, która wyrosła wokół klasztoru. W 1019 roku opactwo i osada otrzymały od Henryka II prawo do bicia monet, targów i opłat drogowych, a Fulda posiadała prawa miejskie (Civitas) od 1114 roku. Osada targowa rozwinęła się wokół Steinweg, Marktstraße i Mittelstraße, a historia miasta była ściśle związana z klasztorem. Pod rządami księcia opata Henryka V z Diez-Weilnau (1288–1313) w latach 1294–1312 na zewnątrz klasztoru zbudowano zamek opata. Po renowacji pod rządami księcia opata Johanna Friedricha von Schwalbach zamek ten stał się obecnym pałacem barokowym w XVII wieku. Pierwsze poważne spory między miastem a klasztorem wybuchły za opata Henryka (przed 1320), który zbudował drugi zamek poza klasztorem. Obywatele szturmowali oba zamki opata z pomocą wysokiego komornika, hrabiego Johanna von Ziegenhaina, i zniszczyli nowy kompleks zamkowy. Cesarz Ludwik IV nałożył na miasto i hrabiego zakaz cesarski. W ramach zadośćuczynienia obywatele musieli odbudować zamek i zapłacić odszkodowanie, a przywódca został stracony. Dalsze napięcia między miastem a klasztorem wybuchły podczas środkowoniemieckiego buntu chłopów, kiedy mieszkańcy miasta przyłączyli się do chłopów w buncie przeciwko opactwu cesarskiemu w Wielkanoc 1525. Bunt został stłumiony w maju tego samego roku przez armię heskiego landgrafa Filipa I. W czasach nowożytnych, od 1603, Fulda była również '''centrum polowań na czarownice''' i procesów czarownic, symbolizowanych przez Wieżę Czarownic. Szczególnie znany jest los Mergi Bien, jednej z pierwszych kobiet uwięzionych przez łowcę czarownic Balthasara Nussa latem 1603 i spalonych na stosie po 14 tygodniach uwięzienia i tortur. 19 czerwca 1603 Merga została uwięziona i zamknięta w klatce dla psów na wieży Pałacu Biskupiego, ponieważ więzienie w zamku było przepełnione. Od 2008 kamień pamiątkowy na cmentarzu parafialnym przy Starej Katedrze upamiętnia 270 ofiar polowań na czarownice w biskupstwie Fuldy w latach 1600–1606. Podczas II wojny światowej Fulda była wielokrotnie celem nalotów, a jedna trzecia centrum miasta została zniszczona. W następnym okresie jej rozwój został ukształtowany przez jej położenie na dawnej granicy NRD. Aby promować ten strukturalnie słaby obszar, utworzono kilka agencji rządowych i firm. Fulda była gospodarzem Heskiej Wystawy Ogrodów Państwowych dwukrotnie, najpierw w 1994, a następnie w 2023. Dziś Fulda znajduje się w centrum Niemiec i jest ważnym węzłem komunikacyjnym dla ruchu towarowego i pasażerskiego. == Dojazd == === Samolotem === Najbliższym lotniskiem międzynarodowym jest {{Znacznik|Port lotniczy Frankfurt|50.033306|8.570456|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Frankfurt]]''' ({{IATA|FRA}}). Można do niego dojechać pociągiem ICE w nieco ponad godzinę, a 114 km podróży samochodem zajmuje około godziny. === Koleją === {{Znacznik|Dworzec kolejowy w Fuldzie|50.553889|9.684722|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/fulda Dworzec kolejowy w Fuldzie]''' jest węzłem kolejowym z przystankami ICE i IC. Zapewnia doskonałe połączenia dalekobieżne w całych [[Niemcy|Niemczech]], w tym bezpośrednie połączenia do [[Monachium]], [[Hamburg]]a, [[Hanower]]u, [[Mannheim]], [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu nad Menem]] (również przez [[Hanau]]), [[Erfurt]]u, [[Berlin]]a i [[Drezno|Drezna]]. Połączenia regionalne obejmują [[Kassel]] (dworzec główny i Wilhelmshöhe, przez [[Bebra]] i [[Hünfeld]]), [[Gießen]] (przez [[Alsfeld]] i Lauterbach (Hesja)), Frankfurt nad Menem (przez Hanau i [[Schlüchtern]]) i [[Gersfeld]]. Inne przystanki kolejowe w pobliżu granic miasta to Oberbimbach (w kierunku Gießen) i [[Eichenzell]] (w kierunku Gersfeld); mogą być bliżej niż główny dworzec kolejowy. Nie ma bezpośrednich połączeń do bawarskiej i turyńskiej części gór [[Rhön]]. === Samochodem === Fulda jest doskonale połączona z siecią autostrad krajowych za pośrednictwem autostrad federalnych [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] i [[Plik:Bundesautobahn_66_number.svg|25px]], które spotykają się tutaj na węźle ''93/55 Fulda'', a także dróg federalnych [[Plik:Bundesstraße_27_number.svg|25px]], [[Plik:Bundesstraße_254_number.svg|25px]] i [[Plik:Bundesstraße_458_number.svg|25px]]. * [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] biegnie z północy na południe ([[Kassel]] – [[Würzburg]]) obok Fuldy. Do centrum miasta można dojechać zjazdami ''91 Fulda-Nord'' i ''92 Fulda-Mitte''. * [[Plik:Bundesautobahn_66_number.svg|25px]] łączy [[region Ren-Men]] i [[Frankfurt nad Menem]] z Fuldą. Do centrum miasta można dojechać węzłem ''53 Fulda-Süd''. * Od północy, z [[Bad Hersfeld]] i [[Hünfeld]], do Fuldy można dojechać drogą [[Plik:Bundesstraße_27_number.svg|25px]]. * [[Plik:Bundesstraße_254_number.svg|25px]] łączy Fuldę z [[Lauterbach (Hesja)]] i [[Alsfeld]]. * [[Plik:Bundesstraße_458_number.svg|25px]] łączy [[Turyngia|Turyngię]] i region [[Rhön]] z Fuldą. === Autobusem === Fulda jest połączona z siecią autobusów dalekobieżnych. Istnieją bezpośrednie połączenia m.in. do [[Hamburg]]a, [[Berlin]]a, [[Monachium]], [[Stuttgart]]u, [[Zurych]]u i [[Mediolan]]u. {{Znacznik|Przystanek autobusów dalekobieżnych|50.55588074098876|9.666316571018573|typ=transport}}'''Przystanek autobusów dalekobieżnych''' znajduje się na Weimarer Straße. Do przystanku można dojechać autobusami miejskimi. Możesz również zaparkować swój pojazd na sąsiednim parkingu. Aby uzyskać szczegółowe informacje, takie jak godziny odjazdu i inne połączenia autobusowe, zobacz [https://www.flixbus.de/ Flixbus]. Istnieją również bezpośrednie połączenia z Fuldy do m.in. [[Bukareszt]]u i [[Wrocław]]ia. Autobusy odjeżdżają z {{Znacznik|Centralny dworzec autobusowy|50.5534166|9.6842278|typ=transport}}'''centralnego dworca autobusowego''' (ZOB) na dworcu kolejowym. Aby uzyskać szczegółowe informacje, takie jak godziny odjazdu i inne połączenia autobusowe, zobacz Eurolines. === Rowerem === Do Fuldy można również dojechać heskimi trasami rowerowymi R1, R2 i R3. Heski szlak rowerowy R1, znany również jako Ścieżka rowerowa Fulda, biegnie wzdłuż rzeki Fulda od jej źródła w regionie [[Rhön]] do ujścia do Werry w pobliżu [[Hann. Münden]]. Heski szlak rowerowy R2 łączy Biedenkopf z [[Marburg]]iem, [[Alsfeld]] i Fuldą ze [[Spessart]]. Kończy się w pobliżu Obersinn u podnóża Spessart. Heski szlak rowerowy R3 zaczyna się w [[Rüdesheim am Rhein]] i biegnie przez [[Frankfurt nad Menem|Frankfurt]], przez dolinę Kinzig i przez Fuldę do Tann (Rhön). == Komunikacja == {{mapa|50.5512|9.6766|zoom=14|type=geoline|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar}} Z głównego dworca kolejowego do większości atrakcji Starego Miasta (dzielnicy barokowej z katedrą i zamkiem oraz muzeów) można łatwo dotrzeć pieszo. Duże części centrum miasta są wyznaczone jako strefy dla pieszych. === Transport publiczny === Transport publiczny w obszarze miejskim Fuldy obsługiwany jest przez RhönEnergie Fulda GmbH. Dziewięć linii autobusowych obsługuje wszystkie dzielnice Fuldy i niektóre okoliczne miasta, takie jak Petersberg, Steinau, Marbach, Künzell, Pilgerzell, Engelhelms, Giesel i Bimbach. Wszystkie miejskie linie autobusowe kursują przez dworzec autobusowy przy Pałacu Miejskim, który pełni funkcję centralnego punktu przesiadkowego (usługa radialna). Poza godzinami pracy autobusów miejskich (od poniedziałku do piątku od 5:15 do 22:45, w soboty od 7:00 do 22:45, a w niedziele od 10:30 do 22:45) taksówki współdzielone kursują w określonych godzinach. Przejazdy te należy rezerwować telefonicznie co najmniej 15 minut przed planowaną godziną odjazdu. Linie autobusowe w powiecie Fulda i do Schlitz w powiecie Vogelsberg są również obsługiwane przez RhönEnergie Fulda GmbH. Wszystkie linie międzymiastowe odjeżdżają z centralnego dworca autobusowego (ZOB) przy dworcu kolejowym. Prawie wszystkie linie autobusów miejskich również zatrzymują się tam. Wszystkie rozkłady jazdy, ceny biletów i mapy tras można znaleźć na stronie: [https://re-gruppe.de/bus/fahrplaene/ Informacje o rozkładzie jazdy]. === Miejsca parkingowe i garaże === Miasto Fulda oferuje kilka płatnych opcji parkowania. Niektóre z garaży są obsługiwane przez prywatnych dostawców. * {{Znacznik|'''Parking Weimarer Str.'''|50.55670427333064 |9.666641935838701 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Weimarer Str.''' – Weimarer Str., 36037 Fulda, 190 miejsc parkingowych dla samochodów osobowych i 25 miejsc parkingowych dla autobusów, plus 17 miejsc parkingowych dla kamperów. Godziny otwarcia: pon.–nd. 12:00–12:00. Akceptowana gotówka i karty debetowe. 10 minut spacerem do katedry i dzielnicy barokowej. * {{Znacznik|'''Parking Ochsenwiese'''|50.5581844 |9.6878516 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Ochsenwiese''' – Magdeburger Str., 36037 Fulda, 500 miejsc parkingowych. Godziny otwarcia: pon.–nd. 12:00–12:00. Akceptowana gotówka i karty debetowe. 10 minut spacerem do stacji kolejowej i centrum miasta. * {{Znacznik|'''Garaż Rosengarten'''|50.5474846 |9.6708952 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Rosengarten''' – Am Rosengarten, 36037 Fulda, 665 miejsc parkingowych. Godziny otwarcia: pon.-sob. 7:15-20:00. Zamknięte w niedziele i święta. Wyjazd o dowolnej porze. Garaż znajduje się naprzeciwko odkrytego basenu Rosenau i bezpośrednio przy heskich długodystansowych trasach rowerowych R1, R2 i R3. * {{Znacznik|'''Garaż Ruprechtstraße'''|50.5535753 |9.6841578 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Ruprechtstraße''' – Ruprechtstr., 36037 Fulda (dworzec kolejowy), 152 miejsca parkingowe, godziny otwarcia od poniedziałku do niedzieli od 12:00 do 12:00 * {{Znacznik|'''Garaż Richthalle'''|50.55612613621553 |9.685047182012598 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Richthalle''' – An der Richthalle, 36037 Fulda, 583 miejsca parkingowe, godziny otwarcia od poniedziałku do niedzieli od 12:00 do 12:00, położony naprzeciwko Esperanto Hotel i Centrum kongresowego. * {{Znacznik|'''Garaż Ochsenwiese'''|50.5583353 |9.6853824 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Ochsenwiese''' – Magdeburger Str., 36037 Fulda, 290 miejsc parkingowych, godziny otwarcia od poniedziałku do niedzieli od 12:00 do 12:00 Miasto Fulda udostępnia kompleksowy przegląd opcji parkowania na swojej stronie internetowej. Następujące parkingi są obsługiwane przez Q-Park. Szczegóły, takie jak opłaty parkingowe i usługi, można znaleźć na stronie internetowej Q-Park. * {{Znacznik|'''Garaż Stadtschloss'''|50.5537628 |9.6770172 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Stadtschloss''' – Heertorplatz 1, 36037 Fulda, 300 miejsc parkingowych, godziny otwarcia: pon.–nd. 12:00–12:00, akceptowane gotówka i karty kredytowe. * {{Znacznik|'''Garaż Zentrum'''|50.5518798 |9.6797058 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Zentrum''' – Universitätsplatz 4, 36037 Fulda, dojazd przez Rabanusstraße, 214 miejsc parkingowych, godziny otwarcia: pon.–nd. 12:00–12:00, akceptowane gotówka i karty kredytowe. Akceptowana stacja ładowania pojazdów elektrycznych. * {{Znacznik|'''Garaż Altstadt'''|50.5488239 |9.6765681 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Garaż Altstadt''' – Brauhausstraße 6, 36037 Fulda, 360 miejsc parkingowych, godziny otwarcia: pon.–nd. 12:00–12:00, akceptowane gotówka i karty kredytowe. === Miejsce parkingowe dla kampera === * '''Parking Weimarer Straße''' oferuje 17 miejsc parkingowych dla kamperów. Jest on oddalony o 10 minut spacerem od dzielnicy barokowej/starego miasta. Dostępne są prąd i woda, a także stacja utylizacji odpadów. Akceptowana jest płatność kartą debetową. Od poniedziałku do niedzieli od 12:00 do 12:00. {{Znacznik|'''Parking Johannisau'''|50.54201913691512 |9.666395016400445 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''Parking Johannisau''' oferuje miejsca parkingowe dla łącznie 10 kamperów i znajduje się w sercu lokalnego obszaru rekreacyjnego Fuldy, tuż obok stadionu Johannisau (Fulda-Auen). Spacer do centrum miasta zajmuje około 15 minut. Dostępnych jest kilka słupów energetycznych z automatami na monety. Od poniedziałku do niedzieli od 12:00 do 12:00. Świeża woda i stacja utylizacji odpadów znajdują się na parkingu dla kamperów przy Weimarer Straße, około 3,0 km dalej. == Warto zobaczyć == [[Plik:Fulda Dom in.jpg|thumb|Katedra]] '''Dzielnica barokowa''' – wokół Bonifatiusplatz, Schlossstraße i Pauluspromenade odwiedzający mogą podziwiać imponujący zespół barokowy o wyjątkowej spójności, obejmujący wspaniałe budynki z XVIII wieku. Oprócz katedry i pałacu miejskiego, Palais Buttlar, Palais Buseck i Palais von der Tann imponująco świadczą o poczuciu prestiżu dawnych władców. Inne barokowe atrakcje to Paulustor, ogrody pałacowe z oranżerią i Floravase oraz dawna wartownia, Hauptwache. === Kościoły === [[Plik:FD Michaelskirche 01.jpg|thumb|Kościół św. Michała]] [[Plik:FD MichaelskircheI 01.jpg|thumb|Kościół św. Michała, wnętrze]] * {{zobacz | name=Katedra Świętego Zbawiciela i św. Sebastiana w Fuldzie | alt= | url= | email= | adres=Domplatz 1 | lat=50.553992 | long=9.672008 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Dawny kościół opacki klasztoru Fulda i kościół grobowy św. Bonifacego. Od 1752 jest kościołem katedralnym diecezji Fulda. Kościół został zbudowany w latach 1704–1712 według planów mistrza budowlanego opactwa Johanna Dientzenhofera (1663–1726) w stylu barokowym. Na potrzeby budowy bazylika Ratgar, niegdyś największa bazylika na północ od Alp, została w dużej mierze rozebrana. Nowa katedra została zbudowana nad krypą św. Bonifacego i na częściach fundamentów starej katedry. Kaplica św. Bonifacego pod katedrą mieści bogato zdobiony sarkofag św. Bonifacego, „apostoła Niemców”. Krypta jest celem corocznej pielgrzymki do św. Bonifacego. Oprócz świętego Bonifacego, ostatnie miejsce spoczynku w katedrze znaleźli także król Konrad I i landgrafina heska Anna, a także liczni książęta-opaci, książęta-biskupi i biskupi. }} * {{zobacz | name=Kościół św. Michała | alt= | url= | email= | adres=Domplatz 1 | lat=50.55494 | long=9.67217 | wskazówki=Aby chronić cenne freski: fotografowanie jest zabronione! | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Szczególnie warte zobaczenia są malowidła ścienne z XI wieku (freski). Ten przedromański kościół jest najstarszym budynkiem w mieście, najstarszym Grobem Pańskim w Niemczech i jednym z najstarszych kościołów na północ od Alp. Zachowały się tylko rotunda i ośmiokolumnowa krypta oryginalnej karolińskiej struktury centralnej. Kościół budowano od 818 jako kaplicę grobową klasztoru Fulda, założonego przez Bonifacego w 744, na cmentarzu mnichów w tamtym czasie i wzorowanego na kościele Grobu Pańskiego w Jerozolimie. We wczesnym średniowieczu klasztor Fulda był jednym z wiodących ośrodków kulturalnych Niemiec. Kościół został poświęcony Archaniołowi Michałowi 15 stycznia 822 roku. Budowę zlecił opat Eigil, który był opatem Fuldy od 818 roku i został pochowany w kościele w 822 roku. Obecny wygląd kościoła powstał po renowacjach w X i XI wieku. Rotundę rozbudowano do kształtu krzyża, a także dobudowano wieżę zachodnią. Kaplica Rochusa została dodana w XVII i XVIII wieku. Obecnie kościół jest uważany za jeden z najważniejszych średniowiecznych budynków sakralnych w Niemczech. Otwarte: kwiecień-październik: 10:00–18:00, listopad-marzec: 14:00–16:00. Cena: wstęp bezpłatny. }} * {{zobacz | name=[https://www.abtei-fulda.de/ Opactwo Benedyktynów pw. św. Marii] | alt= | url= | email= | adres=Nonnengasse 16 | lat=50.553 | long=9.6773 | wskazówki= | telefon=+49(0)661 90245-0 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Jako jeden z niewielu klasztorów w Niemczech, kompleks klasztorny zachował swoją oryginalną strukturę i wielkość i był stale zamieszkiwany. Podczas gdy klasztor męski został zniszczony podczas sekularyzacji, klasztor żeński do dziś kontynuuje benedyktyńską tradycję miasta. W 1626 kamień węgielny pod budowę kościoła i klasztoru położył książę-opat Fuldy, Johann-Bernhard Schenck zu Schweinsberg. W 1631 do klasztoru wprowadził się pierwszy konwent. Ukończenie kościoła i jego konsekracja w 1678 trwały ponad 50 lat. Z powodu zawirowań wojny trzydziestoletniej budowa była wielokrotnie wstrzymywana. W 1898 klasztor został podniesiony do rangi opactwa. Kościół charakteryzuje się elementami późnego gotyku, renesansu i baroku. Naprawdę wyjątkową cechą kościoła są schody prowadzące z dolnej nawy do absydy z ołtarzem głównym. Siostra Lioba Munz OSB († 1997) przygotowała projekty zarówno okien, jak i niemal wszystkich elementów wyposażenia, a także nadzorowała ich wykonanie. Godziny otwarcia: Kościół klasztorny: codziennie od 6:00 do 20:00; Sklep klasztorny (sprzedaż produktów opactwa): od poniedziałku do piątku od 10:00 do 17:00 i w sobotę od 10:00 do 16:00; Ogród klasztorny (ogrodnictwo ekologiczne): od maja do września, w sobotę od 14:00 do 16:00. }} * {{zobacz | name=Kościół Severi | alt= | url= | email= | adres=Severiberg 1 | lat=50.552 | long=9.67445 | wskazówki=Stare miasto | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1438–1445 w stylu gotyckim, w 1451 stał się kościołem cechowym tkaczy wełny (''patrona św. Serwiusza, stąd późniejsza nazwa Severikirche''). Nie był używany podczas reformacji. W XVII wieku był pierwszym kościołem klasztornym franciszkanów powołanym do Fuldy. Od 1722 do 1882 był kościołem parafialnym garnizonu. Obecnie jest kościołem filialnym parafii śródmiejskiej. }} * {{zobacz | name=Kościół Ducha Świętego | alt= | url= | email= | adres=Löherstr. 2 | lat=50.5488 | long=9.67549 | wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół Świętego Ducha został wybudowany w latach 1729–1733 na miejscu wcześniejszej gotyckiej budowli. Obecnie pełni funkcję kościoła szpitalnego. Budowlę tę zaprojektował Andreas Gallasini. Styl był barokowy, typowy dla ówczesnej Fuldy. }} * {{zobacz | name=Kościół parafialny św. Błażeja | alt= | url= | email= | adres=Unterm Heilig Kreuz 12 | lat=50.5517 | long=9.67679| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pierwszy kościół został zbudowany w tym miejscu w X wieku. W kolejnych dekadach kościół był przebudowywany i odbudowywany kilka razy. Obecny kościół został zbudowany w latach 1770–1786, co czyni go najnowszym barokowym budynkiem w Fuldzie. Północno-zachodnia wieża została zachowana z gotyckiego poprzednika (1447–1466). Sklepienia nad nawą przedstawiają wygnanie kupców ze świątyni przez Jezusa. Otwarte codziennie od 9:00 do 18:00, z wyjątkiem nabożeństw. }} * {{zobacz | name=Klasztor Frauenberg | alt= | url= | email= | adres= | lat=50.5608 | long=9.67074| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1758–1765 w stylu późnego baroku kościół klasztorny znajduje się około 15 minut spacerem od katedry, na wzgórzu, z którego roztacza się wspaniały widok na miasto i szeroką panoramę gór Rhön i Vogelsberg. }} * {{zobacz | name=Kościół Chrystusa | alt= | url= | email= | adres=Lindenstr. 1 | lat=50.554375 | long=9.680082| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1894-1896 w stylu neogotyckim, jest największym kościołem protestanckim w Fuldzie. Koncerty kościelne odbywają się w nieregularnych odstępach czasu. }} * {{zobacz | name=Kościół Proboszczowski św. Andrzeja | alt= | url= | email= | adres=Andreasberg 5 | lat=50.5524 | long=9.6618| wskazówki=Neuenberg, połączenie autobusowe miejskie | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Kościół św. Andrzeja jest częścią dawnego klasztoru, założonego w 1023 r. przez opata Fuldy Richarda von Amorbacha. W XVII wieku kościół św. Andrzeja został przebudowany w stylu barokowym. Krypta pod obecnym prezbiterium pozostała niezmieniona od czasu założenia klasztoru i zachowała swój pierwotny stan. Stare malowidła ścienne zostały ponownie odkryte i odsłonięte podczas prac renowacyjnych w 1932 r. Są to jedne z niewielu zachowanych malowideł ściennych z okresu ottońskiego. Wizyty w krypcie są możliwe po wcześniejszym umówieniu się z biurem parafialnym (tel. +49 661 73102). }} * {{zobacz | name=Probostwo Johannesberg | alt= | url= | email= | adres=Johannesberger Str. 4 | lat=50.5236 | long=9.66139| wskazówki=Johannesberg, połączenie autobusowe miejskie | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Probostwo Johannesberg to średniowieczny kompleks klasztorny założony przez opata Fuldy Hrabana Maurusa w IX wieku. W XVII wieku został podniesiony do rangi provostship. W latach 1715–1753 został przebudowany w stylu barokowym przez mistrza budowlanego Andreę Gallasiniego. Provostship obejmuje „Czerwony Budynek”, trzypiętrowy, okazały dwór z mansardowym dachem i portalem herbowym. Od 1980 roku dawne budynki provostship są wykorzystywane jako ośrodek szkoleniowy dla rzemiosła i konserwacji zabytków. }} * {{zobacz | name=Kościół Proboszczowski św. Piotra | alt= | url= | email= | adres=An St. Peter 1, Petersberg | lat=50.561528 | long=9.711444| wskazówki=4 km poza centrum miasta, połączenie autobusowe miejskie | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w 836 przez Rabana Maura jako kościół grobowy dla św. Lioby. Krypta kościoła karolińskiego z freskami z IX wieku zachowała się do dziś. Otwarte: kwiecień-październik: wtorek-sobota 10:00-11:30/14:30-16:30, listopad-marzec: wtorek-sobota 14:30-16:00. }} === Pałac Miejski i Park Pałacowy === [[Plik:FD Stadtschloss SW.jpg|thumb|Pałac Miejski (strona w stronę katedry)]] [[Plik:FD Stadtschloss NW.jpg|thumb|Ogród pałacowy z wieżą pałacową]] * {{zobacz | name=Pałac Miejski | alt= | url= | email= | adres=Schlossstraße 1 | lat=50.5539 | long=9.67556| wskazówki=Dzielnica Barokowa | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pałac Miejski został zbudowany w obecnej formie jako rezydencja książąt-opatów i książąt-biskupów Fuldy przez mistrza budowlanego Johanna Dientzenhofera. W latach 1708–1714 rozbudował on istniejący renesansowy pałac (przebudowany w latach 1607–1612), który pierwotnie był pierwszym zamkiem klasztornym (z 1312 r.), do obecnej formy prestiżowego czteroskrzydłowego kompleksu barokowego z wewnętrznym dziedzińcem i całkowitą długością ponad 250 metrów. Otwarte: Zwiedzanie historycznych wnętrz: codziennie w godzinach 10:00–17:00; zamknięte w poniedziałki; Wstęp: od 3,50 €.<br/>Po sekularyzacji (1803) pałac stał się częścią Księstwa Hesji. Za elektora Wilhelma I skrzydło Residence Garden zostało przebudowane w późnym stylu neoklasycystycznym przez głównego architekta dworskiego Johanna Conrada Bromeisa w latach 1817–1818, czyniąc pałac rezydencją elektora. Obecnie jest on wykorzystywany przez administrację miejską.<br/>Oprócz neoklasycystycznych pomieszczeń mieszkalnych, '''barokowe schody''', '''Sala Książęca''' i rokokowa '''Sala Zwierciadlana''' są otwarte dla zwiedzających. Wystawiona jest również kolekcja porcelany z „'''Hochfürstlich Fuldische Porzellanfabrique'''”, która jednak powstawała tylko w latach 1764–1789. W pomieszczeniach, które nie były wykorzystywane jako przestrzenie muzealne, mieszczą się obecnie biura administracyjne administracji miejskiej.<br/>'''Wieża pałacowa''' (z widokiem na otaczające niskie pasma górskie) jest dostępna w ramach zwiedzania pałacu od kwietnia do października. }} * {{zobacz | name=Oranżeria | alt= | url= | email= | adres=Pauluspromenade | lat=50.555615 | long=9.674072| wskazówki=Dzielnica Barokowa, Ogród Pałacowy | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Oranżeria, zbudowana w latach 1721-1724 w ogrodach pałacowych naprzeciwko pałacu miejskiego, jest barokowym budynkiem o niezwykłym wnętrzu, szczególnie wspaniale zdobiona sala Apollo i taras z otwartymi schodami i Floravase. Oranżeria należy obecnie do [https://www.maritim.de/de/hotels/deutschland/hotel-am-schlossgarten-fulda/unser-hotel Maritim Hotel am Schlossgarten Fulda] i jest wykorzystywana na imprezy hotelowe i konferencje. Kawiarnia i restauracja z barokowymi meblami są otwarte dla publiczności. }} * {{zobacz | name=Floravase | alt= | url= | email= | adres=Pauluspromenade | lat=50.5553 | long=9.67422| wskazówki=Dzielnica Barokowa, Ogród Pałacowy | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Floravase to barokowa rzeźba rzeźbiarza Johanna Friedricha Humbacha. Znajduje się w ogrodach pałacowych na schodach prowadzących do oranżerii. Stworzona w 1728 roku z jednego kamienia, 6,80-metrowa rzeźba jest uważana za jedną z najważniejszych rzeźb ogrodowych w Europie. Symbolizuje boginię kwiatów Florę na wazonie, ozdobionym wąsami kwiatowymi i otoczonym figurami aniołów. }} * {{Znacznik|Ogród Pałacowy|50.5554604|9.6759209|typ=natura}}'''Ogród Pałacowy''' (''Dzielnica Barokowa'') – Zielona oaza w sercu miasta. Pierwotnie zaprojektowany jako ogród barokowy, części parku zostały przeprojektowane na angielski ogród krajobrazowy w XVII wieku. W ramach 1. Heskiej Wystawy Ogrodów Państwowych w 1994 roku ogród został przeprojektowany w stylu barokowym, uwzględniając istniejące drzewa. Szczególnie warte zobaczenia są fontanny. Park jest otwarty bezpłatnie w godzinach otwarcia: 1 kwietnia – 31 października: 7:00–22:30; 1 listopada – 31 marca: 7:00–21:00. === Zamki, pałace i dwory === [[Plik:FD KanzlerPalais 01.jpg|thumb|Pałac Kanclerza]] [[Plik:FD PalaisBuseck 01.jpg|thumb|Pałac Buseck]] * {{zobacz | name=Pałac Kanclerza | alt= | url= | email= | adres=Unterm Heilig Kreuz 1 | lat=50.551261 | long=9.676389| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Barokowy budynek z 1735, początkowo rezydencja kanclerza Wagnera, później radcy dworskiego Zwengera. Od 1782 do 1900 w budynku mieścił się ratusz Fuldy; obecnie w Pałacu Kanclerza mieści się centrum edukacji dorosłych i centrum edukacji młodzieży. }} * {{zobacz | name=Pałac Altenstein | alt= | url= | email= | adres=Schlossstraße 6 | lat=50.5533733 | long=9.6762913| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Była to rezydencja kanclerza Fuldy i została zbudowana w połowie XVIII wieku pod nadzorem marszałka dworu von Stein zu Altenstein. Od 1800 roku pałac był najbardziej znamienitym zajazdem w mieście Fulda. Od 1816 do 1866 roku był siedzibą Sądu Najwyższego Fuldy, a obecnie służy różnym urzędom miejskim. Imponująca sala rokokowa na drugim piętrze była uważana za jedną z najpiękniejszych sal balowych swoich czasów i nadal jest wykorzystywana na prestiżowe imprezy i jako sala weselna. }} * {{zobacz | name=Pałac Buseck | alt= | url= | email= | adres=Pauluspromenade, am Bonifatiusplatz | lat=50.5532323 | long=9.6740755| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1731/1732 dla Ernsta Johanna von Busecka, prawdopodobnie na podstawie planów architekta dworskiego Fuldy, Andreasa Gallasiniego. Od 1802 do 1814 roku służył jako mieszkanie dla zdetronizowanego i ostatniego księcia-biskupa Fuldy, Adalberta von Harstalla. Od 1832 roku należał do Opactwa Wallensteina i do 2006 roku był wykorzystywany jako dormitorium dla arystokratek, niezamężnych i protestanckich kobiet. W 1992 roku opactwo połączyło się ze Starym Heskim Rycerstwem Kaufungen. Po gruntownej renowacji w 2006 roku zgodnie z zarządzeniem konserwatorskim, obecnie jest wykorzystywany jako biuro. Najważniejszym pomieszczeniem w budynku jest bogato umeblowana sala balowa (sala kapitulna) na drugim piętrze. }} * {{zobacz | name=Pałac Buttlar | alt= | url= | email= | adres=Am Bonifatiusplatz 1 | lat=50.5528544 | long=9.6751068| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1737–1739, obecnie wykorzystywany jako biuro informacji turystycznej. }} === Budynki === * {{zobacz | name=Stary Uniwersytet (Uniwersytet Adolfa w Fuldzie) | alt= | url= | email= | adres=Universitätsplatz 1 | lat=50.5516430538017 | long=9.67930899668622| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budynek został zbudowany w stylu barokowym w latach 1731–1734 według planów Andreasa Gallasiniego. W 1734 roku książę opat Adolph von Dalberg założył Uniwersytet w Fuldzie, a do sekularyzacji w 1805 roku nauczano tam prawa, filozofii, medycyny i teologii katolickiej. Obecnie w budynku mieści się szkoła podstawowa Adolpha von Dalberga. }} * {{zobacz | name=Stary Ratusz | alt= | url= | email= | adres=Unterm Heilig Kreuz 10 | lat=50.5515669 | long=9.6771586| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Budynek o konstrukcji szachulcowej z 1531. }} [[Plik:FD Hexenturm 01.jpg|upright|thumb|Wieża Czarownic]] * {{zobacz | name=Wieża Czarownic | alt= | url= | email= | adres=Kanalstr. 1b | lat=50.552751 | long=9.672901| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowana w XII wieku jako część średniowiecznych fortyfikacji miejskich i w celu oddzielenia miasta od obszaru klasztornego. Wieża nie pełniła funkcji więzienia w Fuldzie; nazwa wieży została udokumentowana dopiero w 1808 roku jako „Turm am (Frauen)Törlein” (Wieża przy Bramie (Kobiet)), po bramie wjazdowej do klasztoru. „Czarownice” nie były tu więzione, ale w pałacu miejskim. Nazwa „Wieża Czarownic” dla 14-metrowej, najlepiej zachowanej części muru miejskiego pojawiła się dopiero później. }} * {{zobacz | name=Heertor | alt= | url= | email= | adres=Schlosstraße | lat=50.5539459 | long=9.6769556| wskazówki=bezpośrednio przy dworcu autobusowym, naprzeciwko pałacu miejskiego | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowana w latach 1150–1165, do dziś uważana jest za jedną z najstarszych zachowanych romańskich bram miejskich w Niemczech (przynajmniej częściowo). }} * {{zobacz | name=Hauptwache | alt= | url= | email= | adres=Pauluspromenade | lat=50.5533399 | long=9.6746072| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Zbudowany w latach 1757–1759 przez Andreasa Gallasiniego, budynek pierwotnie był strażnicą naprzeciwko pałacu miejskiego Fuldy, zbudowanym w stylu barokowym. Położony między katedrą a starym miastem w dzielnicy barokowej, obecnie mieści restaurację i bar koktajlowy. }} * {{zobacz | name=Paulustor | alt= | url= | email= | adres=Pauluspromenade | lat=50.5554 | long=9.67292| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Brama ta kiedyś oddzielała miasto od dzielnicy opactwa, a na obecne miejsce przeniesiono ją dopiero w 1771 roku. Pierwotnie znajdowała się pomiędzy pałacem a główną wartownią. }} === Pomniki === * {{zobacz | name=Pomnik Bonifacego | alt= | url= | email= | adres= | lat=50.553141 | long=9.6748408| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=naprzeciwko biura informacji turystycznej na Bonifatiusplatz }} * {{zobacz | name=Kolumna Maryjna | alt= | url= | email= | adres= | lat=50.55956964690667 | long=9.671775692422703| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=poniżej klasztoru Frauenberg }} * {{zobacz | name=Pomnik założycieli miasta | alt= | url= | email= | adres=Borgiasplatz | lat=50.551789786194504 | long=9.67757997371778| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} * {{zobacz | name=Cmentarz Żydowski | alt= | url= | email= | adres=Rabanusstraße | lat=50.5362216 | long=9.6905197| wskazówki= | telefon= | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis= }} === Muzea === [[Plik:FD DomMuseum 01.jpg|thumb|Muzeum Katedralne]] [[Plik:FD Jesuitenkolleg 01.jpg|thumb|Kolegium Jezuickie / Muzeum Vonderau]] Miasto Fulda oferuje '''karnet muzealny''' (dorośli 12 EUR, ulgowy 10 EUR). Obejmuje on wstęp do następujących muzeów: Muzeum Vonderau, Muzeum Katedralne, Niemieckie Muzeum Straży Pożarnej, Historyczne sale Zamku Miejskiego, Akademia Dziecięca i Muzeum Schloss Fasanerie (Eichenzell). Karnet jest dostępny w Centrum Informacji Turystycznej i uczestniczących muzeach. Karnet jest ważny przez nieograniczony czas. * {{zobacz | name=[https://www.fulda.de/kultur-freizeit/vonderau-museum Muzeum Vonderau] | alt= | url= | email= | adres=Jesuitenplatz 2 | lat=50.5511 | long=9.67861| wskazówki= | telefon=+49(0)661 928350 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Otwarte: wtorek-niedziela 10:00-17:00, czynne w święta. Cena: wstęp dla dorosłych: 3,50 €; Planetarium: 4 €. W muzeum znajduje się między innymi stała wystawa poświęcona historii kultury miasta i regionu, a także dział historii naturalnej. Kolejna wystawa poświęcona jest malarstwu, a w muzeum znajduje się również planetarium. Muzeum nosi imię nauczyciela z Fuldy i lokalnego historyka Josepha Vonderau. Sklep muzealny, kawiarnia muzealna; }} * {{zobacz | name=[https://www.bistum-fulda.de/bistum_fulda/kunst_musik/kunst/dommuseum/ Muzeum Katedralne] | alt= | url= | email= | adres=Domplatz 5 | lat=50.5534368 | long=9.6709125| wskazówki= | telefon=+49(0)661 8 72 07 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Otwarte: wtorek-sobota od 10:00, przerwa obiadowa zimą od 12:30 do 13:30; niedziela od 12:30. Można tam obejrzeć wystawy dotyczące historii klasztoru, katedry i diecezji, ze szczególnym uwzględnieniem osoby św. Bonifacego. }} * {{zobacz | name=[https://dfm-fulda.de/ Niemieckie Muzeum Straży Pożarnej] | alt= | url= | email= | adres=St. Laurentius-Str. 3 | lat=50.545 | long=9.665| wskazówki=na łąkach Fuldy na południe od centrum miasta, około dwóch kilometrów pieszo od katedry | telefon=+49(0)661 7 50 17 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wystawa przedstawia historię czynnej i biernej ochrony przeciwpożarowej w krajach niemieckojęzycznych, obejmującą okres od najwcześniejszych ludzi „homo erectus” przez średniowiecze do końca I wojny światowej w 1918 r. Na wystawie można zobaczyć sprzęt techniczny i urządzenia strażackie. Ogród botaniczny (ogniowy) oferuje odwiedzającym możliwość interakcji z roślinami, takimi jak pokrzywy i lilie pochodniowe. Otwarte: wtorek - niedziela 10:00–17:00 Cena: dorośli: 5 €. }} * {{zobacz | name=[https://www.kaf.de/ Akademia Dziecięca Fulda] | alt= | url= | email= | adres=Mehlerstr. 4 | lat=50.545778 | long=9.686806| wskazówki=w pobliżu dworca kolejowego, około 10–15 minut spacerem | telefon=+49(0)661 90273 0 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Otwarte: pon.-pt. 10:00–17:00; niedz. 13:00–17:30; sob. 13:00–17:30 (październik–kwiecień). Cena: Indywidualne (od 3 lat) = 3 €; Rodzinne = 9 €; Piątki od 14:00 do 17:30; wszystkie bilety rodzinne są w piątki tańsze o połowę. KAF jest najstarszym niezależnym muzeum dla dzieci w Niemczech i postrzega siebie jako „centrum fitness dla zmysłów”, pozwalając dzieciom i młodzieży w wieku od 5 do 14 lat doświadczać kultury jako części ich własnej tożsamości. Sercem muzeum jest Walk-In Heart, w którym znajdują się wystawy stałe, wystawy specjalne, programy świąteczne, programy praktyczne i programy grupowe. }} * {{zobacz | name=[https://www.mollenhauer.com/ Erlebniswelt Blockflöte] | alt= | url= | email= | adres=Weichselstr. 27 | lat=50.535676 | long=9.684185| wskazówki= | telefon=+49(0)661 94670 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Wszystko o produkcji fletów prostych, od historii produkcji fletów prostych i materiałów używanych do świata dźwięku fletów prostych (wyraźnie zachęcamy do wypróbowania). Otwarte: od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–16:00. Dostępne są wycieczki z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu. }} * {{zobacz | name=[https://www.hs-fulda.de/ Wystawa zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej i Stanowej] | alt= | url= | email= | adres=Heinrich-von-Bibra-Platz 12 | lat=50.554914 | long=9.679883| wskazówki= | telefon=+49(0)661 9640 970 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Pisemne dobra kultury obejmujące 1000 lat, w tym Kodeksy Bonifatiani z 547 r. i koniec VIII wieku. Rękopisy – ponad 800 rękopisów w kolekcji, w tym ponad 200 ze średniowiecza. Kolekcja Hutten – jest to prawdopodobnie najobszerniejsza kolekcja biblioteczna w Niemczech zawierająca dzieła autorstwa i o Ulrichu von Hutten, znanym niemieckim humaniście i publicyście. Otwarte: od poniedziałku do czwartku od 9:30 do 16:00 i w piątek od 9:30 do 15:00. }} * {{zobacz | name=[https://www.hs-fulda.de/ Pałac Fasanerie] | alt= | url= | email= | adres=Eichenzell | lat=50.5077 | long=9.70791| wskazówki=8 km na południe, połączenia autobusowe | telefon=+49(0)661 9486-0 | tollfree= | fax= | godziny= | ceny= | lastedit= | opis=Około 1710 roku poza bramami miasta Fulda zbudowano pałac wiejski. W kolejnych latach pałac był stale rozbudowywany, aż w 1757 roku został wspaniale przebudowany według planów nadwornego architekta księcia-opata Andreasa Gallasiniego. Pałac służył jako letnia rezydencja do połowy XIX wieku. Księżniczka Anna Pruska, znana również jako landgrabina Anna, mieszkała w pałacu do 1918 roku. Na własne życzenie była jedyną kobietą pochowaną w katedrze w Fuldzie. Od 1972 roku niektóre pokoje są otwarte dla zwiedzających jako muzeum. Znajduje się w nim kolekcja mebli i dzieł sztuki dekoracyjnej z XVIII i XIX wieku, a także ważna galeria portretów. Festiwal Ogrodów Książęcych odbywa się corocznie wiosną. Godziny otwarcia: Wstęp do muzeum jest możliwy wyłącznie z przewodnikiem. Kwiecień-październik: od wtorku do niedzieli i święta od 10:00 do 17:00. (ostatnie wejście o godz. 16:00). }} === Parki === Miasto Fulda jest również zielone, a oprócz Ogrodu Pałacowego znajdują się tam inne parki i tereny rekreacyjne. * {{Znacznik|Parkanlage in der Fuldaaue|50.545115761342814|9.667049429641681|typ=natura}}'''Parkanlage in der Fuldaaue''' – Ta ogólnodostępna zielona przestrzeń, popularna wśród mieszkańców, znajduje się około 5-10 minut spacerem na zachód od centrum miasta. * {{Znacznik|Ogród dalii|50.5531915|9.6733137|typ=natura}}'''Ogród dalii''' – Naprzeciwko katedry. Każdej wiosny sadzi się tam ponad 30 różnych dalii. Podczas kwitnienia oferuje spokój i relaks z wyjątkowym widokiem na katedrę i Wieżę Czarownic. Godziny otwarcia: od końca kwietnia/początku maja do października (w zależności od kwitnienia): codziennie od 9:00 do 19:00, wstęp wolny. * {{Znacznik|Domdechaneigarten|50.553682261278915|9.671893887582643|typ=natura}}'''Domdechaneigarten''' – bezpośrednio przy katedrze i wejściu do Muzeum Katedralnego. Eksponaty z Muzeum Katedralnego i historyczne odmiany róż. Godziny otwarcia: Ogród jest dostępny w godzinach otwarcia Muzeum Katedralnego. Miasto Fulda utrzymuje łącznie 20 '''cmentarzy''', z których niektóre mają również wartość rekreacyjną jako tereny zielone. [[Plik:FD Alter dompfarrlicher Friedhof.jpg|thumb|Stary Cmentarz Parafialny Katedralny]] * {{Znacznik|Stary Cmentarz Parafialny Katedralny|50.5571759|9.6727917|typ=natura}}'''Stary Cmentarz Parafialny Katedralny''': Używany w średniowieczu i do 1870 roku, został opuszczony w 1894 roku, a następnie przeprojektowany w ramach State Garden Show w 1994 roku jako przestrzeń wystawowa dla „Historycznego rozwoju nasadzeń grobowych” z różnych epok, z kilkoma grobami wystawowymi. Od 2008 roku znajduje się tam również kamień pamiątkowy dla ofiar polowań na czarownice w Fuldzie. Lokalizacja: w regionie Eichsfeld, około 200 metrów na północ od placu Katedralnego (50° 33′ 26″ N 9° 40′ 22″ E). * '''Nowy Cmentarz Parafialny Katedralny''', znany również jako Cmentarz Frauenberg: Utworzony w celu zastąpienia zamkniętego „starego Cmentarza Parafialnego Katedralnego”, miejsce pochówku obejmuje, oprócz innych znanych osobistości Fuldy, archeologa i lokalnego historyka Fuldy, dr.h.c. Josepha Vonderau, patrona Muzeum Vonderau. == Aktywny wypoczynek == === Wycieczki miejskie === Wycieczki po mieście dla indywidualnych turystów odbywają się codziennie o 11:30 i 15:00. Trwają one około godziny. Bilety i miejsce zbiórki znajdują się w Biurze Informacji Turystycznej na Bonifatiusplatz. Osoby, które wolą zwiedzać Fuldę samodzielnie, mogą skorzystać z audioprzewodnika. Audioprzewodnik jest dostępny w języku niemieckim i angielskim. Audioprzewodniki można wypożyczyć w Biurze Informacji Turystycznej. Dla grup miasto Fulda oferuje różne wycieczki po mieście o różnej długości. Obejmują one jedno- lub dwugodzinne wycieczki po dzielnicy barokowej i Starym Mieście, z których niektóre obejmują również zwiedzanie wnętrza katedry i pałacu. Oferowane są również wycieczki tematyczne, takie jak Muzeum Katedralne, Pałac Miejski i Muzeum Vonderau. Innym punktem wycieczek po mieście są książęce zakupy. Wycieczka zakupowa z przewodnikiem prowadzi do sklepikarzy, którzy oferują swoje prace. Wycieczkę uzupełniają dwa przysmaki kulinarne. Oferowane są również wycieczki dla dzieci. Ubrane w stroje historyczne i z taczką dzieci uczą się o okresie baroku. Wszystkie informacje o wycieczkach, godzinach i rezerwacjach można znaleźć w [https://www.tourismus-fulda.de/ informacji turystycznej]. * '''Spacery po mieście z Fulda Greetern''' Pod hasłem „Przyjedź jako gość, wyjedź jako przyjaciel” Fulda Greeter oferują bezpłatne wycieczki po mieście. Goście poznają miasto z dala od utartych szlaków z perspektywy mieszkańców. Greeters chętnie pokażą gościom swoje miasto ze wszystkimi jego autentycznymi dziwactwami. Omawiane są również osobiste historie i doświadczenia, a także wskazówki dotyczące wychodzenia i spędzania wolnego czasu. Podczas specjalnych konsultacji między gościem a Greeters, prośby o tematy są brane pod uwagę, dzięki czemu te spacery są osobistym i indywidualnym spotkaniem z miastem. Aby zachować indywidualność, Greeters są prowadzone wyłącznie w małych grupach do sześciu osób. Więcej informacji można znaleźć na stronie fulda-greeters.de. Fulda Greeters są członkami [https://internationalgreeter.org/ International Greeter Association (dawniej Global Greeter Network)]. === Sport i rekreacja === * '''[https://www.rhoen-adventures.de/ Rhön Adventures]''' (''wycieczki kajakowe, wycieczki geocachingowe, wspinaczka w Fuldzie i okolicach''), Karlstr. 33, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 2502623, E-mail: info@rhoen-adventures.de. Wynajem kajaków – wycieczki na kilka godzin lub kilka dni po Fuldzie, organizacja transportu łodzią. Ostatnia aktualizacja: maj 2017 (informacje mogą być nieaktualne). Edytuj informacje * {{Znacznik|Sieben Welten Therme & Spa Resort|50.53778 |9.72300 |typ=atrakcja}}'''[https://www.siebenwelten.de/ Sieben Welten Therme & Spa Resort]''' (''spa termalne, strefa saun, Bäder-Park-Hotel, gastronomia tematyczna''), Harbacher Weg 6, 36093 Künzell (''na przedmieściach Fuldy w Künzell, około 4 km na wschód od centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 397 800. Dawne termy Rhöntherme zostały ponownie otwarte latem 2010 roku po gruntownej renowacji i są teraz zorganizowane tematycznie. Otwarte: pon.–pt. 10:00–23:00, sob.–ndz. i święta 9:00–23:00. Cena: bilet jednodniowy: 25 €. * {{Znacznik|Basen sportowy Ziehers|50.55747 |9.69754 |typ=atrakcja}}'''[https://re-gruppe.de/baeder/sportbad-ziehers/ Basen sportowy Ziehers]''', Magdeburger Straße 97, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 12-7744. Basen pływacki o wymiarach 33 x 21 m, basen dla niepływaków, brodzik, zjeżdżalnia wodna, lekcje pływania, aqua fitness, trybuny dla widzów, kawiarnia. Otwarte: pon. 7:30–21:30, wt.–śr., pt. 7:30–20:00, czw. 7:30–13:00, sob.–niedz. 13:00–18:30, święta i niedz. od 1 maja do 30 września. Zamknięte w okresie wakacji letnich. * {{Znacznik|Basen odkryty Rosenau|50.5461513 |9.6697912 |typ=atrakcja}}'''[https://re-gruppe.de/baeder/freibad-rosenau/ Basen odkryty Rosenau]''' (''Rosenbad''), Jahnstraße 2, 36041 Fulda. Tel.: +49(0)661 12-7722. Basen pływacki o wymiarach 50 x 17 m, basen dla osób niepływających z leniwą rzeką, basen wielofunkcyjny o wymiarach 33 x 28 m z 5-metrową platformą do skoków, brodzik, boiska do siatkówki plażowej, stoły do ​​tenisa stołowego, plac zabaw dla dzieci i kawiarnia. Otwarte: Maj: codziennie 11:00–19:00; Czerwiec: 10:00–20:00; Lipiec–sierpień: 9:00–20:00 Wrzesień do końca sezonu: 11:00–19:00. * {{Znacznik|Kartbahn NOlimit|50.52739713156326 |9.67723821502951 |typ=atrakcja}}'''[https://www.nolimitkartbahn.de/ Kartbahn NOlimit]''' (''gokarty halowe, tor zewnętrzny''), Frankfurter Straße 142, 36043 Fulda (''Kohlhaus, ok. 3 km na południe od centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 40 20 53. Otwarte: pon.–pt. 15:00–23:00, sob. 13:00–północ, niedz. 10:00–23:00 * {{Znacznik|Aeroclub Rhön e.V. Fulda|50.53644949735269 |9.661667164899828 |typ=atrakcja}}'''[https://acr-fulda.de/ Aeroclub Rhön e.V. Fulda]''' (''szybowanie''), Olympiastr. 1, 36043 Fulda. Tel.: +49(0)661 21155. Dostępne są loty szybowcem nad miastem. Otwarte: od marca do listopada w weekendy/święta oraz w ciągu tygodnia przy dobrej pogodzie. Ostatnia aktualizacja: maj 2017 (informacje mogą być nieaktualne). * {{Znacznik|Golfclub Fulda Rhön|50.58504469088617 |9.826139721076654 |typ=atrakcja}}'''[https://golfclub-fulda.de/ Golfclub Fulda Rhön]''', Am Golfplatz 35, 36145 Hofbieber (''ok. 15 km od centrum miasta''). Tel.: +49(0)6657 1334. * '''Miniaturowe pole golfowe w ogrodach zamkowych''', Kurfürstenstraße, 36037 Fulda (''w tylnej części ogrodów zamkowych''). 18 dołków. Otwarte: kwiecień–październik: pon.–pt. 10:00–21:00 i sob.–ndz. 11:00–21:00; listopad–marzec: pon.–sob. 13:00–18:00 (jeśli pogoda na to pozwoli). * '''Jazda na rowerze''' – np. na ścieżce rowerowej Fulda lub na ścieżce rowerowej Milseburg === Kino i teatr === * {{Znacznik|Cinestar|50.5469437 |9.6750781 |typ=atrakcja}}'''Cinestar''', Löherstraße 41, 36037 Fulda. Tel.: +49 (0)661 8658 401. * {{Znacznik|Schlosstheater Fulda|50.5547867 |9.6774889 |typ=atrakcja}}'''Schlosstheater Fulda''', Schloßstraße 5, 36037 Fulda. Tel.: +49 (0)661 1021483. == Praca == == Nauka == [[Plik:FD Pfandhausstraße 02.jpg|upright|thumb|Rittergasse]] Łącznie w Fuldzie znajduje się 17 szkół podstawowych, 3 szkoły specjalne, 5 szkół średnich i 5 szkół średnich, w tym szkoła Rabanus-Maurus, jedna z najstarszych szkół w Niemczech. * {{Znacznik|'''Uniwersytet Nauk Stosowanych w Fuldzie'''|50.56481 |9.68578|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.hs-fulda.de/ Uniwersytet Nauk Stosowanych w Fuldzie]''' (''Uniwersytet Nauk Stosowanych w Hesji''), Marquardstr. 35, 36039 Fulda (''kilkaset metrów na północ od dworca kolejowego i na wschód od centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 96400. * {{Znacznik|'''Wydział Teologiczny Fulda'''|50.55463 |9.67098|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.thf-fulda.de/en/index.html Wydział Teologiczny Fulda]''' (''uznany przez państwo uniwersytet akademicki''), Eduard-Schick-Platz 2, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 87220, E-mail: rektorat@thf-fulda.de. * {{Znacznik|'''Ferdinand-Braun-Schule'''|50.55818 |9.69697|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.ferdinand-braun-schule.de/ Ferdinand-Braun-Schule]''' (Szkoła zawodowa Fulda z szkołą techniczną i liceum technicznym), Goerdelerstraße 7, 36037 Fulda (''kilkaset metrów na północny wschód od stacji kolejowej''). Tel.: +49(0)661 9683 0. * {{Znacznik|'''Richard-Müller-Schule'''|50.55720 |9.69512|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.rims-fulda.de/menue/home Richard-Müller-Schule]''' (Szkoła zawodowa miasta Fulda), Pappelweg 8, 36037 Fulda (''kilkaset metrów na północny wschód od stacji kolejowej''). Tel.: +49(0)661 9687-0. * {{Znacznik|'''Eduard-Stieler-Schule'''|50.55599 |9.69926|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.ess-fulda.de/ Eduard-Stieler-Schule]''' (Szkoła zarządzania hotelem, Szkoła zawodowa inżynierii chemicznej, Wyższa szkoła techniczna, Liceum zawodowe), Brüder-Grimm-Str. 5, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 969540. Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2017 (informacje mogą być nieaktualne). * {{Znacznik|'''BBZ Mitte'''|50.56741 |9.69951|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.bbz-mitte.de/de BBZ Mitte]''' (szkolenie zawodowe w dziedzinie technologii, biznesu i nauk społecznych), Goerdeler Straße 139, 36100 Petersberg. Tel.: +49(0)661 6208-0. == Zakupy == Fulda to regionalna metropolia handlowa, oferująca szeroki wybór towarów w kilku domach towarowych, licznych sklepach i sklepach specjalistycznych. Główne ulice handlowe to Bahnhofstrasse, Marktstrasse i Friedrichstrasse. Wiele małych sklepów można znaleźć również w bocznych uliczkach i na starym mieście. Atrakcyjność miasta dodatkowo zwiększa dobrze zaopatrzona scena pubów i restauracji, która również oferuje odpoczynek od wyczerpującego szaleństwa zakupów. * '''Tygodniowy targ''': - w każdą środę i sobotę (oprócz świąt państwowych) od 7:00 do 13:30 wokół targu warzywnego. Sprzedawcy oferują sezonowe owoce i warzywa, kwiaty i kompozycje, świeże ryby, a także regionalne wypieki, sery, drób, kiełbasy i mięsa. * '''[https://reinholz-kaffee-shop.de/ Kaffeerösterei Reinholz]''', Florengasse 10, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)172 3905782. Kawa jest świeżo palona codziennie; ziarna kawy pochodzą głównie z Ameryki Południowej i Środkowej; handel bezpośredni. Otwarte: od wtorku do piątku, od 10:00 do 18:00 i w sobotę, od 8:00 do 16:00. == Gastronomia == === Specjały Fuldy === * '''Flurgönder mit Nudeln''' (dialekt: Schwoarte-Gönder) to surowa, wędzona skórka wieprzowa w kształcie pęcherza, którą gotuje się i podaje z makaronem wstążkowym. <gallery mode="packed" heights="150"> Drei Sorten Flurgönder aus dem Fuldaer Land.jpg|Trzy odmiany Flurgönder </gallery> === Restauracje i gospody === ==== Oszczędnie ==== * {{Znacznik|'''Drei Linden'''|50.548373|9.661423|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.dreilinden-fulda.de/ Drei Linden]''' (''gospoda, kuchnia Fuldy, pokoje gościnne, ogródek piwny''), Neuenberger Str. 37, 36037 Fulda (Neuenberg) (ok. 15 minut spacerem od katedry). Tel.: +49(0)661 73131, Faks: +49(0)661 241366, E-mail: info@dreilinden-fulda.de. Piękny ogródek piwny pod starymi lipami, otwarty od maja do października, jeśli pozwala na to pogoda. Otwarte: Zamknięte w niedziele. * {{Znacznik|'''LA ROMANTICA'''|50.551842|9.675513|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''LA ROMANTICA''' (''Ristorante i pizzeria''), Pfandhausstraße 1, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 75922. Włoskie specjały, domowy makaron i biały chleb. Otwarte: codziennie od 11:00 do północy. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''Wirtshaus Schwarzer Hahn'''|50.552412|9.675954|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.schwarzerhahn-fulda.de/ Wirtshaus Schwarzer Hahn]''', Friedrichstraße 18, 36037 Fulda (''w centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 24 03 12. * {{Znacznik|'''Fuldaer Hof'''|50.563683|9.631879|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.fuldaerhof.de/ Fuldaer Hof]''' (''ogródek piwny''), Am Ried 13, 36041 Fulda/Maberzell (''niedaleko północno-zachodniej części Fuldy''). Tel.: +49(0)661 25 00 864, Fax: +49(0)661 25 00 862. Otwarte: od października do kwietnia codziennie od godz. 11:00; zamknięte w weekendy. === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Dachsbau by Caliskan'''|50.552136|9.675121|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://dachsbaubycaliskan.de/ Dachsbau by Caliskan]''' (''restauracja, klasyczne dania i autorskie kreacje''), Pfandhausstraße 8, 36037 Fulda (Stare Miasto). Tel.: +49(0)661 74110. Mała, przytulna restauracja w 350-letnim domu. === Kawiarnie === * {{Znacznik|'''Törtchen'''|50.54755|9.67434|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Törtchen''' (''Kuchenmanufaktur & Cafe''), Löherstraße 42, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 20618181. Można oglądać, jak powstają ciasta i tarty. Przytulne, zabytkowe wnętrze. * {{Znacznik|'''antonius LadenCafé'''|50.55200|9.67474|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antonius.de/ antonius LadenCafé]''' (''Kawiarnia i małe dania''), Severiberg 1, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 75826. Sprzedaje również ekologiczne wypieki. Piękny dziedziniec. Otwarte: pon.-pt. 9:00-18:00, sob. 10:00-17:00, niedz. zamknięte. * {{Znacznik|'''Café Glück'''|50.55248|9.67583|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.cafe-glueck-fulda.de/ Café Glück]''' (''kawiarnia serwująca ciepłe posiłki, w tym dania wegetariańskie i wegańskie''), Friedrichstraße 20, 36037 Fulda (''w pobliżu zamku''). Tel.: +49(0)661 58007181, E-mail: info@cafe-glueck-fulda.de === Browary === * {{Znacznik|'''Hochstifliches Brauhaus Fulda'''|50.55793|9.67690 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hochstift.de/ Hochstifliches Brauhaus Fulda]''' (''Browar, Restauracja i Ogródek Piwny''), Leipziger Straße 12, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 8350-0. W 1848 roku na Leipziger Straße zbudowano piwnicę skalną z browarem i ogródkiem piwnym. Dzięki temu jest to najstarszy browar i jedna z najstarszych firm w Fuldzie. Zwiedzanie browaru – wycieczka z degustacją piwa odbywa się w każdą środę o 16:00, z udziałem co najmniej pięciu osób; należy dokonać wcześniejszej rezerwacji w administracji (tel. +49(0)661-835015). Położona tuż obok browaru piwnica skalna oferuje świeżo warzone piwo i jedzenie, takie jak robiła babcia, z nowoczesnym akcentem. Ogródek piwny jest również otwarty latem. Tutaj możesz cieszyć się świeżo nalewanym piwem i pysznym grillowanym jedzeniem pod drzewami w jednym z najstarszych ogródków piwnych w mieście. * {{Znacznik|'''Hohmanns Brauerei Fulda'''|50.5906|9.6864 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://hohmanns-brauerei.de/ Hohmanns Brauerei Fulda]''', Michelsrombacher Str. 51, 36039 Fulda. Tel.: +49(0)661 9625856. Pierwsze piwo zostało tutaj uwarzone w 2008 roku. Obecnie produkowane są różne naturalnie mętne piwa, piwo rzemieślnicze i bezalkoholowe Waldbrause (leśne brause). Piwa serwowane są w Hohmann's Brauhaus (z restauracją), Florengasse 3-5, 36037 Fulda, oraz w gospodzie Michelsrombacher Wald, Michelsrombacher Str. 51, 36039 Fulda. * {{Znacznik|'''Brauhaus Wiesenmühle'''|50.55115|9.66801 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://wiesenmuehle.de/ Brauhaus Wiesenmühle]''' (''browar, ogródek piwny, restauracja, hotel''), Wiesenmühlenstraße 13, 36037 Fulda (''na łąkach Fuldy poniżej katedry''). Tel.: +49(0)661 92 868 0, Faks: +49(0)661 92 868 39. Największe koło młyńskie w Europie, z 44 łopatkami, średnicą 6,90 m, szerokością 6,50 m i wagą 55 ton, dostarcza energię elektryczną do Wiesenmühle. Największy ogródek piwny w Fuldzie. == Życie nocne == === Puby i bary === Stare miasto i deptak w Fuldzie szczyci się jednym z największych zagęszczeń pubów w Niemczech. '''Trójkąt Bermudzki''' znajduje się na Karlstraße. To tutaj spotyka się scena życia nocnego, a niektóre nawet zniknęły. * {{Znacznik|'''Schöppchen'''|50.54984|9.67613 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://www.xn--schppchen-27a.de/ Schöppchen]''' (pub), Karlstraße 16, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 79180 . * {{Znacznik|'''Bar22 ZWO byMO'''|50.54979|9.67596 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Bar22 ZWO byMO''', Karlstraße 22, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 22898. * '''Medusa Cocktailbar Fulda''' (klub, bar, salon), Königstraße 80-82, 36037 Fulda (''w centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 250 32 85. * {{Znacznik|'''Doppeldecker'''|50.54908|9.67726 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.doppeldecker-fulda.de/ Doppeldecker]''', Brauhausstr. 3a, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 76258. Klub nocny Fulda, regularnie muzyka na żywo. Otwarte: od poniedziałku do piątku od 18:00, w soboty i niedziele od 15:00. === Kluby === * {{Znacznik|'''S-Club'''|50.54726|9.67593 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.s-club-fulda.de/ S-Club]''' (Black & House), Rangstraße 6, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 9015590 == Festiwale, imprezy == * '''Karnawał w Fuldzie (Fulder Foaset)''': Fulda jest stolicą karnawału w Hesji. Karnawał może się pochwalić historią sięgającą ponad 500 lat. Towarzystwo Karnawałowe w Fuldzie i 13 stanów granicznych wspólnie organizują festiwal. Najważniejszymi wydarzeniami sezonu są parada dziecięca w Niedzielę Karnawałową i największa parada Różanego Poniedziałku w Hesji. * '''[https://www.schuetzen-volksfest.de/ Festiwal Strzelecki i Folklorystyczny w Fuldzie]''' (''na oznakowanych Ochsenwiese''). Otwarte: corocznie pod koniec lipca. * '''Altstadtfest''': Festiwal pubowy odbywający się w połowie sierpnia na starym mieście. * '''[https://www.weinfest-fulda.de/ Festiwal Wina]''' (''na dziedzińcu muzeum (Muzeum Vonderau)''). Fulda ma długą tradycję winiarską. Odkrycie wina Spätlese sięga czasów klasztoru w Fuldzie. Co roku pod koniec sierpnia/na początku września odbywa się 10 dni świętowania. Stoiska z winem, pokazy mody i muzyka na żywo są bezpłatne! Ostatnia aktualizacja: czerwiec 2017 (informacje mogą być nieaktualne) Edytuj informacje * '''[https://www.fulda-marathon.de/ Maraton w Fuldzie]''' – tradycyjny półmaraton przez barokowe historyczne centrum Fuldy i przez tereny zalewowe Fuldy, ze zintegrowanym biegiem na 10 km. Co roku na początku września. * '''Jarmark bożonarodzeniowy w Fuldzie''': Ponad 70 straganów jarmarku bożonarodzeniowego, w tym rękodzieło i ozdoby świąteczne, odbywa się między kościołem parafialnym miasta a placem uniwersyteckim, a także na dziedzińcu Muzeum Vonderau. :Godziny otwarcia: w okresie Adwentu, od poniedziałku do soboty od 11:00 do 20:00 oraz w niedziele od 11:00 do 20:00. od 12:30 do 19:00 == Nocleg == [[Plik:Fulda, Ferdinand-Braun-Geburtshaus, 2019-10 CN-01.jpg|thumb|Habsburger Gasse 11, miejsce urodzenia prof. Karla Ferdinanda Brauna (Hotel am Schloss)]] === Oszczędnie === * {{Znacznik|'''Schronisko młodzieżowe DJH Fulda'''|50.538002|9.660691|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.jugendherberge.de/jugendherbergen/fulda/ Schronisko młodzieżowe DJH Fulda]''', Schirrmannstraße 31, 36041 Fulda (w dzielnicy Neuenberg). Tel.: +49(0)661 73389. * {{Znacznik|'''Hotel am Schloss'''|50.552578|9.673204|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-am-schloss-fulda.de/ Hotel am Schloss]''', Habsburgergasse 5-11/róg Kanalstraße 1b, 36037 Fulda (''w pobliżu katedry/pałacu miejskiego''). Tel.: +49(0)661 2505580, Fax: +49(0)661 25055899 Cena: Pokój jednoosobowy: od 57 € (39 € ze wspólną łazienką); pokój dwuosobowy od 78 €. * {{Znacznik|'''Das Wenzel'''|50.551127|9.685000|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-central-fulda.de/ Das Wenzel]''' (''Hotel-Pension Wenzel''), Heinrichstraße 38-40, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 75335, E-mail: hotel@daswenzel.de. Noclegi ze śniadaniem – W sercu Fuldy. Cena: Pokój dwuosobowy od 64 €. * {{Znacznik|'''ibis Fulda City'''|50.558549|9.678502|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''ibis Fulda City''', Kurfürstenstraße 1-3, 36037 Fulda (''600 m od dworca kolejowego''). Tel.: +49(0)661 250560. * {{Znacznik|'''Das Landhotel Am Trätzhof'''|50.583096|9.627396|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.xn--trtzhof-6wa.de/ Das Landhotel Am Trätzhof]''', Trätzhofstraße 23, 36041 Fulda (''Trätzhof'') (''ok. 6 km od centrum miasta''). Tel.: +49(0)661 95322-0, Faks: +49(0)661 95322144, E-mail: info@traetzhof.de. Hotel i restauracja. Cena: Pokój dwuosobowy od 75 €. === Umiarkowanie === * {{Znacznik|'''Hotel am Dom'''|50.55213|9.66969|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotel-am-dom-fulda.de/ Hotel am Dom]''', Wiesenmühlenstraße 6, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 97980, Faks: +49(0)661 9798500. * {{Znacznik|'''Hotel Fulda Mitte'''|50.55036|9.68369|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-fulda-mitte.de/ Hotel Fulda Mitte]''', Lindenstraße 45, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 83330-0. * {{Znacznik|'''Platzhirsch'''|50.551431|9.675910|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.platzhirsch-fulda.de/de Platzhirsch]''' (''hotel, bar i salon''), Unterm Heilig Kreuz 3-5, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)901500-0. * {{Znacznik|'''Peterchens Mondfahrt'''|50.553746|9.678002|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.peterchens-mondfahrt-fulda.de/ Peterchens Mondfahrt]''', Rabanustraße 7, 36037 Fulda. Tel.: +49 (0) 661 902350, E-mail: rezeption@hotel-peterchens-mondfahrt.de. Oferta: Noclegi ze śniadaniem. * {{Znacznik|'''City Partner Hotel Lenz'''|50.5644|9.68804|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.cph-hotels.com/de/cph-hotels/hotel-lenz/ City Partner Hotel Lenz]''', Leipzigerstraße 122-124, 36037 Fulda. Tel.: +49 (0) 661 620 40, Faks: +49 (0) 661 620 44 00, E-mail: fulda@citypartnerhotels.com. Ten prowadzony przez rodzinę hotel drugiej generacji oferuje 49 pokoi. Oferta: ★★★S, Parking, Wi-Fi, Winda, Restauracja, Całodobowa recepcja, Bufet śniadaniowy, Suszarka do włosów, Zwierzęta domowe są akceptowane. Zameldowanie: od 15:00. Wymeldowanie: do godziny 11:00. Cena: od 66,00€/noc === Ekskluzywnie === * {{Znacznik|'''Romantik Hotel Goldener Karpfen'''|50.54909|9.67471|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-goldener-karpfen.de/ Romantik Hotel „Goldener Karpfen”]''', Simpliziusbrunnen 1, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 8680-0, E-mail: info@hotel-goldener-karpfen.de​ . Ocena: ★★★★. * {{Znacznik|'''Maritim Hotel am Schlossgarten Fulda'''|50.555528|9.673481|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.maritim.de/de/hotels/deutschland/hotel-am-schlossgarten-fulda/unser-hotel Maritim Hotel am Schlossgarten Fulda]''', Pauluspromenade 2, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 282-0, Faks: (0)661 282-499. * {{Znacznik|'''Zum Ritter'''|50.552213|9.673265|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Zum Ritter''' (''Hotel i restauracja w historycznym otoczeniu, piękny ogródek piwny''), Kanalstr. 18-20, 36037 Fulda (''Stare Miasto, 5 minut od katedry''). Tel.: +49(0)661 250800. * {{Znacznik|'''ESPERANTO Hotel & Congress Center'''|50.556864|9.685983|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-esperanto.de/ ESPERANTO Hotel & Congress Center]''', Esperantoplatz, 36037 Fulda. Tel.: +49(0)661 24291-0, E-mail: info@hotel-esperanto.de. Hotel & Congress Center, strefa Beauty & Spa, Esperanto Event Hall, Esperanto Public Pool, restauracja Toro Negro (kuchnia brazylijska), Buena Vista Cocktail Bar z widokiem na miasto Fulda. == Kontakt == == Bezpieczeństwo == Sytuacja bezpieczeństwa w Fuldzie jest porównywalna z tą w pozostałych częściach Niemiec, co czyni ją bezpiecznym miastem bez szczególnych problemów. Oczywiście nadal należy przestrzegać zwykłych zasad (np. nie zostawiaj wartościowych przedmiotów w samochodzie, zawsze zamykaj rower itp.). == Zdrowie == === Szpitale === * {{Znacznik|'''Szpital Fulda'''|50.54703 |9.70635 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''[https://klinikum-fulda.de/ Szpital Fulda]''' (''akademicki szpital dydaktyczny Uniwersytetu Philippsa w [[Marburg]]u, duży szpital z licznymi klinikami i oddziałami''), Pacelliallee 4, 36043 Fulda (na zachód od centrum miasta / Künzell, oznakowane kierunki). Tel.: +49(0)661 84-0, +49(0)661 84-61 45 (izba przyjęć). * {{Znacznik|'''Herz-Jesu-Krankenhaus Fulda'''|50.56326 |9.67338 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''[https://herz-jesu-krankenhaus.de/ Herz-Jesu-Krankenhaus Fulda]''' (''podstawowa i standardowa opieka, 11 oddziałów specjalistycznych z 256 łóżkami''), Buttlarstraße 74, 36039 Fulda (''ok. 500 m na północ od centrum miasta (katedra)''). Tel.: +49(0)661 15-0 (biuro główne), faks: +49(0)661 15 - 5383. === Apteki === W Fuldzie jest wiele aptek. Apteki oferują usługi ratunkowe poza godzinami otwarcia. Możesz dowiedzieć się, które apteki oferują usługi ratunkowe w [https://www.aponet.de/ aponet]. Apteki dyżurne możesz również znaleźć na stronie internetowej miasta Fulda. === Służby ratunkowe === W nagłych wypadkach możesz skontaktować się z Pogotowiem ratunkowym Fulda (ÄBD) poza godzinami pracy. ÄBD znajduje się pod adresem Pacelliallee 4, 36043 Fulda (bezpośrednio obok szpitala Fulda, ale z osobnym wejściem). ÄBD jest czynne w następujących godzinach: poniedziałek, wtorek i czwartek od 19:00 do 7:00 następnego dnia, środa i piątek od 14:00 do 7:00 oraz sobota, niedziela i święta od 7:00 do 7:00. Nie jest wymagane umawianie się na wizytę. Jeśli nie możesz podróżować z powodu choroby, możesz również skontaktować się z ÄBD, dzwoniąc pod bezpłatny numer 116117. Oni zorganizują wszystko dalej. Więcej informacji można również znaleźć na stronie ÄBD Hessen. == Informacje turystyczne == * {{Znacznik|'''Zarządzanie Turystyką i Marketingiem Fulda'''|50.55287 |9.67511|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.tourismus-fulda.de/planen/tourist-info Zarządzanie Turystyką i Marketingiem Fulda]''', Bonifatiusplatz 1, 36037 Fulda (''w Palais Buttlar''). Tel.: +49 (0)661 1021810, E-mail: tourismus@fulda.de. Udogodnienia: Dostęp dla wózków inwalidzkich, bankomat, sklep z pamiątkami, toaleta. Otwarte: pon.-czw. 9:00-16:30; pt., sob. 9:00-17:00; niedz. i święta 9:00-15:00. === WLAN === Miasto oferuje bezpłatną sieć Wi-Fi w budynkach miejskich i poza nimi. Obecnie odbiór jest dostępny w następujących lokalizacjach: dworzec autobusowy, Pałac Miejski, Dziedziniec Pałacowy, Palais Altenstein, Palais Buttlar (Informacja Turystyczna), Pałac Kanclerza i Muzeum Vonderau. Planowane jest otwarcie kolejnych lokalizacji. Usługa jest bezpłatna. Wybierz „Wi-Fi Fulda_Mobil” na swoim smartfonie i zaakceptuj warunki korzystania. === Toalety === W centrum miasta znajdują się ogólnodostępne toalety publiczne. Poniższe toalety są dostępne dla wózków inwalidzkich i otwarte w normalnych godzinach dziennych. * Plac Katedralny * Pałac Kanclerski, od strony Mittelstrasse budynku * Muzeum Vonderau, na dziedzińcu muzeum * Pałac Miejski, na dziedzińcu * Wiesenmühle, przy placu zabaw wodnym (otwarty tylko latem) * Weimarer Strasse, parking i przystanek autobusów dalekobieżnych * Ochsenwiese, na parkingu Jest również inna toaleta na Bonifatiusplatz. Jednak ta nie jest dostępna dla wózków inwalidzkich. === Inne === * '''Poczta główna''' (DHL, Deutsche Post): Heinrich-von-Bibra-Platz 5, 36037 Fulda; == Gdzie dalej == * '''[[Bad Hersfeld]]''', 45 km na północ (30 minut pociągiem regionalnym) * '''[[Eisenach]]''', z zamkiem Wartburg, gdzie Marcin Luter przetłumaczył Biblię na język niemiecki (obiekt światowego dziedzictwa), 90 km na północny wschód (55 minut pociągiem ICE) * '''[[Gießen]]''', 90 km na zachód (1:40 godziny pociągiem regionalnym) * '''[[Kassel]]''', z barokowym ogrodem wodnym Wilhelmshöhe, wpisanym na listę światowego dziedzictwa, 105 km na północ (30 minut pociągiem ICE) * '''[[Frankfurt nad Menem|Frankfurt]]''', europejska stolica bankowości i metropolia kulturalna, 105 km na południowy zachód (godzina pociągiem ICE) * '''[[Würzburg]]''', stare miasto w malowniczym regionie winiarskim z barokowym pałacem wpisanym na listę światowego dziedzictwa, 110 km na południe (30 minut pociągiem ICE) {{Jest w|Hesja}} {{geo|50.550833|9.675278|zoom=13}} {{przewodnik}} [[Kategoria:Hesja]] 8lfkhqsntzbuk5uzf9rqb6tcn0ml4e9 0 17919 159712 136183 2026-10-28T16:03:41Z SpinnerLaserzthe2nd 13797 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Schoenebeck.png]] → [[File:DEU Schönebeck (Elbe) COA.svg]] 159712 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Schönebeck (Elbe) |widok = Schoenebeck_Friedrichstrasse1.jpg |herb = DEU Schönebeck (Elbe) COA.svg |mapa = |państwo = [[Niemcy]] |region = [[Saksonia-Anhalt]] |powierzchnia = 85,77 |lud = 30 000 |prefiks = 039200, 03928 |www = https://www.schoenebeck.de/de/stadtleben.html }} '''Schönebeck (Elbe)''' – miasto w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Saksonia-Anhalt]], w powiecie Salzland, do 30 czerwca 2007 stolica powiatu Schönebeck. Leży na lewym brzegu Łaby, ok. 14 km na południowy wschód od [[Magdeburg]]a. == Charakterystyka == == Dojazd == === Samolotem === === Koleją === Lokalny węzeł kolejowy. === Samochodem === === Autobusem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Festiwale, imprezy == == Noclegi == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Saksonia-Anhalt}} [[Kategoria:Saksonia-Anhalt]] cukmmf1l75o3dfq8wdfotqjw02iiqce 0 19430 159711 159666 2026-10-28T12:44:16Z Moromar 2451 /* Planowanie podróży */ 159711 wikitext text/x-wiki {{Top-banner}} Pociągi stanowią wygodny środek transportu na trasach krótko-, średnio- i długodystansowych w całej [[Europa|Europie]], będąc często najszybszą opcją podróży. Zwłaszcza [[Europa Zachodnia]] i [[Europa Środkowa|Środkowa]] dysponują gęstą i powszechnie wykorzystywaną siecią kolejową. Podróż pociągiem jest zazwyczaj bardziej przyjazna dla środowiska niż podróż samolotem, samochodem czy autobusem, ponieważ wiąże się z znacznie niższą emisją CO2 w przeliczeniu na pasażera na tym samym dystansie. Wiele europejskich miast posiada również rozbudowane sieci kolei miejskiej. == Charakterystyka == [[Plik:High Speed Railroad Map of Europe.svg|thumb|450px|Główne linie kolejowe w Europie z oznaczeniem prędkości na szlaku (od najwyższej do najniższej) kolorami: fioletowym, czerwonym, pomarańczowym, żółtym i szarym.]] [[Plik:Inter City Express (ICE 2) in Berliner Hauptbahnhof.jpg|thumb|275px|Niemiecki pociąg ICE w [[Berlin]]ie]] [[Europa|Europejskie]] pociągi są szybkie, niezawodne i kursują często. Oferują bardziej przestronne i komfortowe wnętrza niż samoloty czy autobusy, często prowadzą malowniczymi trasami i – co istotne – zazwyczaj nie wymagają długiego oczekiwania na odprawę bezpieczeństwa, jak ma to miejsce na lotniskach. Pociągi kursują zazwyczaj częściej niż samoloty i dowożą pasażerów na stacje położone w centrach miast lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie; tymczasem lotniska – zwłaszcza te obsługiwane przez tanie linie lotnicze – bywają oddalone o nawet sto kilometrów od miast, które teoretycznie obsługują, co wiąże się z kosztownym i czasochłonnym dojazdem. Niektórzy wybierają pociąg zamiast samolotu także ze względu na romantyczną atmosferę takiej podróży. Podróżowanie pociągiem po [[Europa|Europie]] daje ogromne możliwości i dużą elastyczność. Praktycznie każde miasto liczące powyżej 50 tysięcy mieszkańców posiada stację kolejową z częstymi połączeniami. Miejscowości nieobsługiwane przez kolej mają zazwyczaj dobre połączenia autobusowe, często zintegrowane z systemem kolejowym – dworce kolejowe pełnią bowiem zazwyczaj funkcję węzłów przesiadkowych dla lokalnych autobusów, metra czy tramwajów. Przesiadki w całej [[Europa|Europie]] są szybkie i wygodne; rzadko trzeba czekać na kolejne połączenie dłużej niż dwie godziny. Na głównych trasach nawet godzina oczekiwania między pociągami jest raczej wyjątkiem niż regułą. Jakość, prędkość i koszt podróży pociągiem zależą od kraju; państwa [[Europa Zachodnia|Europy Zachodniej]] oferują zazwyczaj szybsze i bardziej luksusowe pociągi, ale też wyższe ceny biletów niż kraje [[Europa Środkowa|Europy Środkowej]] czy [[Europa Wschodnia|Wschodniej]]. Podobnie jak w przypadku lotów, niemal wszystkie bilety kolejowe są tańsze przy wcześniejszym zakupie; zazwyczaj bilet kupiony ze znacznym wyprzedzeniem jest tańszy od biletu lotniczego, choć różnica ta maleje – a czasem sytuacja ulega nawet odwróceniu – w miarę zbliżania się terminu podróży. Porównując ceny, warto pamiętać o kosztach dojazdu na lotnisko lub dworzec; w przypadku lotnisk położonych na uboczu wydatki te mogą być znaczne. Podróżowanie pociągiem staje się z roku na rok szybsze dzięki budowie nowych linii dużych prędkości (pozwalających na jazdę z prędkością do 320 km/h) oraz modernizacji linii konwencjonalnych, dostosowywanych do prędkości 200 km/h lub wyższej. Szczególnie [[Niemcy]], [[Francja]], [[Hiszpania]] i [[Włochy]] dysponują rozbudowanymi sieciami kolei dużych prędkości, a w niemal każdym większym kraju europejskim trwają inwestycje w tym zakresie lub przynajmniej toczą się na ten temat rozmowy. Niektóre linie dużych prędkości praktycznie wyeliminowały konkurencję ze strony transportu lotniczego krótko po swoim uruchomieniu; z kolei na trasach, gdzie szybkie pociągi wciąż rywalizują z samolotami, można trafić na okazyjne ceny biletów lotniczych, ponieważ przewoźnicy nie są już w stanie konkurować samą tylko szybkością podróży. Do najbardziej wyrazistych przykładów należą: trasa [[Frankfurt nad Menem|Frankfurt]]–[[Kolonia]], na której nie odbywają się już bezpośrednie loty, oraz połączenia [[Paryż]]–[[Londyn]] i [[Madryt]]–[[Barcelona]] – tam, po wprowadzeniu kolei dużych prędkości, loty stały się zarówno rzadsze, jak i tańsze. [[Plik:Fahrradabteil im Steuerwagen von DB InterCity 2.jpg|thumb|Rowery w niemieckim pociągu międzymiastowym]] Choć pasażerowie kolei powinni uważać na kieszonkowców i kradzieże bagażu – zwłaszcza w zatłoczonych pociągach podmiejskich – to ogólnie rzecz biorąc, poziom bezpieczeństwa w europejskich pociągach jest prawdopodobnie najwyższy spośród wszystkich środków transportu na świecie. Wypadki zdarzają się bardzo rzadko. Problemem w transporcie kolejowym może być tłok. Coraz więcej osób dojeżdżających do pracy w [[Europa|Europie]] przesiada się na pociągi, by uniknąć korków na drogach, przez co w godzinach szczytu często brakuje miejsc siedzących w drugiej klasie. Mimo to w pierwszej klasie zazwyczaj pozostaje wiele wolnych miejsc. Problem przepełnienia dotyczy zwłaszcza aglomeracji miejskich, takich jak południowo-wschodnia [[Anglia]], kraje [[Beneluks]]u, [[Zagłębie Ruhry]] czy Nizina Padańska. Jednak poza godzinami szczytu i na mniej popularnych trasach pociągi bywają wypełnione zaledwie w połowie. Dobrym sposobem na sprawdzenie, czy dana trasa bywa zatłoczona, jest analiza cen biletów w przedsprzedaży (tzw. *early bird*). Jeśli na dzień lub dwa przed odjazdem wciąż dostępny jest najtańszy bilet tego typu, istnieje duża szansa, że ​​pociąg nie będzie przepełniony. Wszystkie pociągi oferują miejsca siedzące w wagonach – zazwyczaj oznaczonych w lokalnym języku jako druga klasa. Większość pociągów dalekobieżnych kursujących między dużymi miastami posiada również pierwszą klasę. W niektórych krajach, takich jak [[Wielka Brytania]], [[Holandia]], [[Francja]] czy [[Niemcy]], istnieją tzw. przedziały lub wagony ciszy, w których obowiązuje zakaz hałasowania i rozmawiania przez telefon komórkowy. Niektóre linie dużych prędkości (np. Eurostar, hiszpańskie AVE czy austriacki ÖBB Railjet) stosują odmienny podział na klasy, zazwyczaj obejmujący trzy klasy o określonych nazwach. Często odpowiadają one standardom lotniczym, przy czym nawet „trzecia” klasa oferuje zazwyczaj więcej miejsca na nogi niż klasa ekonomiczna w samolocie. Strony internetowe poszczególnych przewoźników kolejowych zazwyczaj opisują różnice między klasami w swoich flagowych połączeniach, często zamieszczając również zdjęcia. Pociągi z wagonami sypialnymi kursują tylko na trasach, których pokonanie zajmuje całą noc i kończy się następnego ranka – przykładem mogą być połączenia z [[Paryż]]a do [[Warszawa|Warszawy]] czy z [[Göteborg]]a do [[Narwik]]u. Pociągi sypialne są wciąż powszechne w [[Rosja|Rosji]], gdzie sieć kolei dużych prędkości ogranicza się do jednej linii między [[Moskwa|Moskwą]] a [[Petersburg]]iem, a odległości między miastami są ogromne. Choć pociągi z wagonami sypialnymi wciąż cieszą się dużą popularnością w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]] i [[Europa Wschodnia|Wschodniej]], na początku XXI wieku w znacznej części [[Europa Środkowa|Europy Środkowej]] i [[Europa Zachodnia|Zachodniej]] dało się zauważyć tendencję do ograniczania lub likwidacji takich połączeń ze względów ekonomicznych. Jednak od końca drugiej dekady XXI wieku coraz więcej rządów i przewoźników kolejowych – a także [[Unia Europejska]] – opowiada się za uruchamianiem nowych i rozszerzaniem istniejących połączeń nocnych; zapowiedziano wiele nowych tras na lata 2020–2025, a proces upadku europejskich pociągów nocnych, który niegdyś wydawał się nieodwracalny, zdaje się zostać zahamowany i odwrócony. == Planowanie podróży == [[Plik:Leaning Tower of Pisa.jpg | thumb | 300px | Wybierz pociąg ''Pendolino'', by dotrzeć do [[Piza|Pizy]] ]] [https://www.interrail.com/en/plan-your-trip/interrail-timetable#/ Planer podróży Interrail] pomaga znaleźć trasy pociągów w Europie. Niemieckie koleje krajowe dysponują bardzo wygodnym [https://int.bahn.de/en/ routerem Deutsche Bahn], który obejmuje prawie całą europejską sieć kolejową (i poza nią), a także połączenia autobusowe, metro i promowe w [[Niemcy|Niemczech]]. Pierwsza tego typu, powstała w latach 90-tych. Informacje o cenach są dostępne dla przejazdów pociągiem rozpoczynających się lub kończących w [[Niemcy|Niemczech]]. Aby zapoznać się z cenami na innych trasach, nadal potrzebne są krajowe strony internetowe; większość krajów posiada rozkłady jazdy i planery podróży dostępne na stronach internetowych swoich kolei krajowych. Lokalnie poszukaj rozkładów jazdy zamieszczonych na niektórych stacjach. Personel kasy biletowej może pomóc Państwu w zaplanowaniu podróży. Większość automatów biletowych będzie również w stanie podać pewne informacje na temat rozkładów jazdy, chociaż szczegóły są różne. Obsługa na stronie internetowej kolei lub przez telefon różni się w zależności od kraju, ale może być bardzo wygodna. Nieocenioną stroną do planowania podróży koleją jest [https://www.seat61.com/ Seat61.com]. To nie jest firma ani biuro podróży, ale strona osobista. Mimo to zawiera jeden z najbardziej kompleksowych przewodników poświęconych wszystkim aspektom podróży koleją. Jeśli chcesz zabrać ze sobą papierowy rozkład jazdy, rozważ zakup europejskiego rozkładu jazdy kolei. Dobrą aplikacją do planowania podróży środkami transportu publicznego oraz pociągami dalekobieżnymi i krótkodystansowymi jest [https://oeffi.schildbach.de/index.html Öffi], która ma dobry zasięg w większości [[Europa|Europy]] i jest jedną z wiodących aplikacji transportu publicznego w [[Europa|Europie]]. Zachowaj szczególną ostrożność planując podróż w grudniu (szczególnie przez pierwsze dwa tygodnie), ponieważ właśnie wtedy w wielu krajach europejskich następuje najważniejsza '''zmiana rozkładu jazdy''' w ciągu roku. W dniu wprowadzenia zmiany i przez kilka dni później sieci mogą doświadczyć dodatkowych opóźnień w miarę dostosowywania się systemów i stałych pasażerów do nowego systemu. W tym okresie mają również miejsce ogólne podwyżki cen biletów. Jeśli masz specjalne potrzeby, na przykład jeśli podróżujesz z niepełnosprawnością, podróżujesz z dziećmi lub podróżujesz ze zwierzętami, możesz zasięgnąć porady i usług poszczególnych przewoźników kolejowych. Usługi mogą się znacznie różnić w zależności od rodzaju pociągów i krajów. W niektórych pociągach dostępne są toalety i miejsca zabaw lub rozrywka dla dzieci, a zwierzęta mogą przebywać tylko w niektórych przedziałach. Różna jest także pojemność rowerów i wózków dziecięcych. Na trasach długodystansowych możesz potrzebować podkładów, wagonów restauracyjnych lub przekąsek (własnych lub kupionych na pokładzie). Zabieranie jedzenia i napojów w pociągach dalekobieżnych jest całkowicie normalne, oczekiwane i ogólnie dobrym pomysłem. Jeśli jednak tego nie zrobisz, w pociągach dużych prędkości, a czasem także w innych typach pociągów, znajdują się wagony restauracyjne, a jeśli masz wystarczająco długą przesiadkę w mieście, w którym przesiadasz się, możesz to wykorzystać, kupując wodę mineralną, kanapki itp. Poszukaj miejsc do wyrzucania śmieci, a czasami pojemników do recyklingu między wagonami. == Bilety == [[Plik:Great Mosque of Córdoba (Spain).jpg | thumb | 300px | Pociągi Talgo łączą [[Madryt]], [[Kordoba|Kordobę]] i [[Sewilla|Sewillę]] ]] === Karnety kolejowe === Jeśli planujesz dłuższą podróż z wieloma przystankami, zwłaszcza jeśli nie lubisz sztywnego planu podróży, karnet kolejowy może być najlepszym wyborem. Karnet kolejowy umożliwia nieograniczone podróżowanie przez określoną liczbę dni (nie podoba Ci się miasto? Po prostu wsiądź w najbliższy pociąg) lub określoną liczbę „odcinków” w określonym czasie. Dostępne są karnety kolejowe na niemal każdy kraj europejski, a także karnety globalne na całą [[Europa|Europę]]. Należy jednak pamiętać, że wiele pociągów w niektórych krajach wymaga (czasami drogich) rezerwacji miejsc, których nie obejmują bilety. Karty rabatowe znajdziesz poniżej. === Bilety zwykłe === Koszt podróży koleją różni się znacznie w zależności od kraju. Kraje [[Europa Wschodnia|Europy Wschodniej]] oferują zazwyczaj bardzo tanie podróże. [[Włochy]] są również stosunkowo tanie. Bilety krajowe na terenie [[Luksemburg]]a są bezpłatne. ==== Krajowe ==== W niektórych krajach bilety ustalane są wyłącznie na podstawie przebytej odległości, tzw. taryfy kilometrowe. Są one nadal powszechne w [[Europa Wschodnia|Europie Wschodniej]], co pozwala uniknąć zmartwień związanych z wcześniejszym zakupem i zapewnia większą elastyczność. Wiele krajów nadal stosujących te ceny ma wyższe regularne stawki za przejechanie km, ale oferuje zniżki na pociągi, na które jest mniej poszukiwany, dostępne w przypadku zakupu z wyprzedzeniem (np. [[Dania]], [[Szwajcaria]], [[Hiszpania]]). Koleje w coraz większym stopniu korzystają ze stawek opartych na wielu czynnikach i sprzedają bilety w oparciu o popyt, prędkość połączenia itp. w podobny sposób, jak ceny większości linii lotniczych. W krajach, w których tak jest (zwłaszcza we [[Francja|Francji]], [[Niemcy|Niemczech]], [[Szwecja|Szwecji]], [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] i [[Finlandia|Finlandii]]) należy spróbować dokonać rezerwacji z wyprzedzeniem, zamiast podchodzić do kasy w dniu podróży, gdyż przypomina to (również cenowo) kupowanie lotu w momencie odprawy. Zaletą krajów korzystających z tego programu jest to, że bilety z wyprzedzeniem mogą być znacznie tańsze, na przykład bilety z Edynburga do Londynu kosztują zaledwie 25 funtów, jeśli zostaną zarezerwowane z wyprzedzeniem, co pozwala zaoszczędzić 75% w porównaniu ze zwykłymi biletami wstępu przekraczającymi 100 funtów. Niemcy i Francja sprzedają bilety w swoich sieciach dużych prędkości podobnie jak linie lotnicze, co oznacza, że ​​bilet między krajami w przedsprzedaży może kosztować 19 euro, a tego samego dnia można spodziewać się kwoty 200 euro lub więcej. Jednak w przeciwieństwie do linii lotniczych najtańsze ceny są dostępne w przypadku wcześniejszej rezerwacji, a później ceny wykazują tendencję wzrostową. W wielu krajach, w których obowiązuje taryfa km, w przypadku szybszych pociągów obowiązuje wyższa cena za km (np. [[Włochy]], [[Polska]], [[Portugalia]], [[Słowacja]], [[Słowenia]], [[Rumunia]]), natomiast w kilku krajach bilety są ważne na dowolny wybrany pociąg (np. [[Czechy]], [[Szwajcaria]], [[Austria]]), oferując najwyższą elastyczność i najłatwiejsze do zrozumienia. ==== Międzynarodowe ==== [[Plik:BruxellesMidi ICE Thalys.JPG | thumb | 300px | Pociągi ICE i Thalys na stacji [[Bruksela]] Południe]] Przez dziesięciolecia podstawowe międzynarodowe taryfy kolejowe podlegały przepisom TCV (''Tarif Commun pour Voyageurs – Wspólna Taryfa dla Pasażerów''), które stanowiły wspólną podstawę kalkulacji taryf (zazwyczaj w oparciu o odległość) i warunków przewozu (ile bagażu można przewieźć, jakie świadczenia przysługują w przypadku opóźnienia lub odwołania pociągu itp.). Od około lat 90. XX wieku coraz więcej pociągów korzysta z taryf nieopartych na TCV, a wiele z nich ma „ceny globalne” – płacisz tę samą cenę niezależnie od odległości podróży pociągiem. Pociągi z cenami globalnymi często stwarzają problemy, gdy próbujesz skorzystać z karnetu takiego jak Interrail, ponieważ mogą wymagać uiszczenia opłaty „dla posiadacza biletu”, aby uzyskać jedno z ograniczonej liczby miejsc dostępnych dla posiadaczy biletów. Bilety międzynarodowe również nie są już objęte TCV. Zamiast tego koleje nawiązały różne partnerstwa i oferują bilety oraz oferty specjalne w konkurencyjnych cenach, zwłaszcza w przypadku wcześniejszej rezerwacji. W niektórych krajach (zwłaszcza na wschodzie) nadal możliwe jest kupienie biletu krajowego na stacji granicznej, a następnie biletu na dalszą podróż u konduktora w kolejnym kraju, co oznacza niższą cenę biletu krajowego w obu krajach. Warto też wykazać się kreatywnością – na przykład podróż z Wiednia do Stambułu można odbyć, kupując specjalny bilet CityStar z rabatem na węgierskie koleje na odcinku od granicy austriacko-węgierskiej do granicy bułgarsko-tureckiej i kupując tanie bilety krajowe na odcinku z [[Wiedeń|Wiednia]] do granicy oraz ze [[Stambuł]]u do granicy, oszczędzając nawet 200 euro na bilecie jednorazowym. ==== Rezerwacja ==== Rezerwacji z wyprzedzeniem można zwykle dokonać online, za pośrednictwem stron internetowych krajowych przedsiębiorstw kolejowych. W przypadku biletów międzynarodowych skorzystaj ze strony kolei dowolnego kraju, przez który podróżujesz. Porównaj ceny, ponieważ mogą się różnić. W niektórych częściach [[Europa|Europy]] rezerwacja online może nie być możliwa. Można spróbować zadzwonić na infolinię kolei lub skorzystać z usługi rezerwacji. Wiele biletów można wydrukować w domu, inne można wysłać pocztą (za opłatą pocztową) lub udostępnić do odbioru na stacji kolejowej. W niektórych krajach wystarczy pokazać bilet na ekranie smartfona lub laptopa. {{Jest w|Podróżowanie pociągiem}} {{zarys}} [[Kategoria:Europa]] 9oezzuz85gecx7e4on81a2frqls64dz