Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 5405 889703 883732 2026-10-22T13:53:08Z Ziv 27545 → File has been renamed on Commons ([[:c:GR]]) 889703 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Caspar Netscher - Christiaan Huygens, the astronomer, 1671.jpg|thumbnail|destra|200px|Christiaan Huygens]] Fìsich, matemàtich e astrònom. A l'era nassù a [[L'Aja]] ël 14 d'avril dël 1629 e a l'é mòrt ambelelà l'8 ëd luj dël 1695. === La formassion === Ij prim rudiment ëd soa educassion a l'ha daj-je sò pare Constantijn. Dal 1645 al 1647 a l'ha studià drit a l'[[Università ëd Lèida]] e frequentà ij cors ëd [[Frans van Schooten]]. Peui, dal 1647 al 1649 a l'é passà al Colege d'Orange a [[Breda]] anté che, an dzorpì che studié drit, a l'é anteressasse ëd [[matemàtica]]. A l'ha ancaminà a publiché d'arzultà [[siensa|sientìfich]] anteressant a parte dal 1651, con soa prima euvra, un tratà an sla [[quadradura]] dle [[cònica|session còniche]] anté ch'a criticava ij métod nen bin giustificà ëd [[Grégoire de Saint-Vincent]]. Dël 1654 a l'é un travaj an sla teorìa dj'[[evolùe]] e dj'[[evolvente]] dle [[curve]]. === Ël tramud a Paris === Dël 1655 Huygens a l'é andàit a [[Paris]], anté ch'a l'é vnù an contat con dle përsonalità sientìfiche ëd prim pian, tanme [[P. Gassendi]]. A l'ha podù ëdcò ven-e a conossensa dj'arzultà ëd [[Girard Desargues]], [[Blaise Pascal]] e [[Pierre de Fermat]]. Ëd cost perìod a l'é l'euvra ''De ratiociniis in ludo aleae'', ansima ai problema dij gieugh d'asar e dël [[càlcol dle probabilità]].<br /> An coj agn a l'ha ëdcò studià la manera ëd realisé un pèndol isòcron ëd fasson rigorosa e a l'é dedicasse a l'anàlisi dla relatività dij moviment e a le liure antra le laj dij [[truch]] e le laj ëd robatament dij grev. A l'é tornà a Paris dël 1660, giumaj compagnà da na notèivol nomea sientìfica: [[Luis XIV ëd Fransa|Luis XIV]] a l'avìa proponùje na rica pension, e a l'é un dij fondador dl'[[Academia real dle Siense]].<br /> Dël 1663 a l'é stàit elegiù mèmber ëd la [[Royal Society]] A l'é a Paris ch'a pùblica soa euvra fondamental ''Horlogium oscillatorum'' e a rancontra [[Gottfried Leibniz|Leibniz]], dont a dventa amis. === L'artorn an Olanda === Motobin malavi, dël 1681 a rintra an [[Pais Bass|Olanda]]. A passa ses agn a fabriché dle lent ëd na distansa focal ëstragròssa che, montà ansima a dij àut paloch, a formavo coj ch'a j'ero ciamà dij ''telescòpi dl'aria''. La mòrt ëd sò protetor [[Colbert]] e la [[polìtica]] viaman pì reassionaria ëd Luis XIV a lo dëscoragio a torné an [[Fransa]]. Antlora a passa chèich agn a [[Londra]], anté ch'a l'ha 'd rapòrt d'amicissia con [[Isaac Newton]]. A l'é apress dij sò contat con Newton che a l'ha publicà un ''Tratà an sla lus'' e un ''Discors an sle càuse dla gravità''. Huygens a l'era mai [[mariasse]]. Ël darié tòch ëd soa [[vita]] a lo passa ant la solitùdin e la [[maladìa]]. == Sò travaj == Formasse dzortut a la scòla dël [[mecanicism]] cartesian, Huygens a l'ha dësvlupane ël programa privilegiand l'aspet [[ësperimental]]. Ant ij sò studi a l'ha sempe dovrà d'utiss matemàtich tradissionaj, con pòca atension për ij procediment [[infinitesimaj]]. === Contribussion an matemàtica === An matemàtica sò travaj a rësguarda le proprietà dle curve e ël càlcol dle probabilità. Huygens a arpija jë scambi ëd litre antra Pascal e Fermat an sël càlcol dle probabilità e a-i completa an soa euvra ''De ratiociniis in ludo aleae'', ch'a peul consideresse ël prim tratà an sl'argoment. A definiss la [[speransa matemàtica]] e a arzòlv dij problema ëd probabilità ch'a j'ero a la mòda a l'época. Ant ël 1669 a càlcola na speransa ëd vita a parte da 'd tàule ëd mortalità ëd na paròchia anglèisa. A studia vàire curve, 'me la [[siclòida]], an ësmonend-ne le liure con dle proprietà [[fìsica|fìsiche]], le curve [[logaritm ëd Napier|logarìtmiche]] e [[cadenaria|cadenarie]]. A smon le nossion d'[[anvlup]] ëd na famija ëd [[rete]], peui dël 1673 cole ëd [[dësvlupà]] e [[dësvlupanta]] ëd na curva, tratand an particolar ël cas dla [[paràbola]] e dla siclòida. As devo ëdcò a chiel dij travaj sla quadradura dla paràbola e dij cont aprossimà dël [[nùmer]] π. === Contribussion an fìsica === Ant la fìsica, Huygens a studia ël moviment dël pèndol, la [[teorìa]] dla [[lus]], le laj d'[[arflession]] e 'd [[rifrassion]], ël robaté dij [[còrp]]. A l'ha smonù na solussion precisa al problema dij truch antra ij còrp e a l'ha descrivune con precision la [[dinàmica]] an basand-se ansima a ses ipòtesi e ai [[prinsipi]] fondamentaj dla [[conservassion dla fòrsa viva]] e dla [[quantità ëd moviment]]. Ant l'euvra ''Horlogium oscillatorum'', dël 1673, a l'ha cujì j'arzultà otnù durant lë studi dij sènter ëd pendrojament, ch'a l'ha mnà an liura s-ciassa con soa atività d'orlogé e con l'analisi dle nossion ëd [[pèndol sempi]] e [[pèndol compòst|compòst]]. A l'ha dëscrivù ël përfessionament ëd la pèndola.<br /> Pì tard a l'é stàit bon a trasferì a la neuva [[técnica]] dj'arsòrt a spiral le propietà dl'isocronism dël pèndol sicloidal. Ant sò ''Traité de la lumière'' a l'ha giustificà le laj dla rifrassion òtica dovrand ël métod dl'anvlup dj'[[onda|onde]]. An sa manera, ël [[fenòmeno]] fìsich dla propagassion ëd la lus a vnisìa a esse gropà a le manifestassion locaj dla lus a 'n moment fissà, pitòst che a na propietà dij raj retilign. An efet, a së sbòssa l'idèja ëd na natura ondulatòria dla lus basà ansima a na pì general nossion d'onda: [[leu]] dij pont anté che ël fenòmeno luminos as manifesta ant l'istess moment. Sòn a l'era an analogìa con j'[[onde sonore]].<br /> Ës model a sorpassava an part la fasson cartesian-a ëd mecanicism ës-ciass dë spieghé ij fenòmeno luminos e a përmëtìa ëd dé un quàder teòrich esplicativ complet për ij fenòmeno dla lus. === Osservassion astronòmiche === Huygens a l'ha dàit ëd contribussion amportante a l'astronomìa. Dël 1655, travajand con sò frel Constantijn, a l'ha ameliorà ël telescòpi. L'arzultà imedià a l'é stàita la dëscuverta d'un [[satélit]] ëd [[Saturn (pianeta)|Saturn]].<br /> Dël 1656 a l'é stàit ël prim a osserve la [[nìvola d'Orion]]. A l'ha arconossù che la [[lun-a]] a l'ha nen d'[[atmosfera]] e a l'ha capì che ij sò ansidit mar a dovìo pa avèj d'[[eva]]. === Ël travaj d'atelié === Durant tuta soa vita Huygens a l'é dedicasse ëdcò a la costrussion, ant l'atelié ëd [[famija]], d'utiss òtich e lent për telescòpi.<br /> As dev a chiel l'anvension dl'orlòge a balansié. Sò sistema ëd balansié e arsòrt a spiral a l'ha però avù meno sucess ëd col, anàlogh ma pì pràtich, anventà da [[R. Hooke]].<br /> A l'ha fabricà ëd lentìe ch'a l'han ameliorà la qualità dij telescòpio. == A pòrto sò nòm == *[[Prinsipi ëd Huygens-Fresnel]] *Sonda Cassini-Huygens e robò Huygens == Euvre prinsipaj == [[Image:Huygens - Horologium oscillatorium, sive De motu pendulorum ad horologia aptato demonstrationes geometricae, 1673 - 869780.jpeg|thumb|''Horologium oscillatorium sive de motu pendulorum'', 1673]] N'edission completa dij travaj e dla corëspondensa ëd Huygens a l'é stàita publicà da la [[Société hollandaise des sciences]] an des volum, dal 1888 al 1905. * De ratiociniis in ludo aleae (1657) * Horologium (1658) * '''Horlogium oscillatorum''' (1673) A conten, tra l'àutr, la determinassion dla bon-a relassion antra la [[longheur]] dël pèndol e ël [[temp]] ëd sò pendrojament e ij [[teorema]] an sla [[fòrsa sentrìfuga]] ant ël moviment [[sirconferensa|sircolar]], ch'a l'han giutà Newton a formolé soa [[laj ëd gravitassion universal|laj ëd gravitassion]] * Traité de la lumière (scrivù dël 1678, publicà a [[Lèida]] dël 1690) * De vitris figurandis * De corona et parheliis * Descriptio automati planetarii (travaj publicà pòstum dël 1698) {{Fin}} [[Categorìa:Astrònom|Huygens, Christiaan]] [[Categorìa:Fìsich|Huygens, Christiaan]] [[Categorìa:Matemàtich dël 1600|Huygens, Christiaan]] sqwz0022d1zp66slciebspzdof3r8zj 0 47251 889706 889652 2026-10-22T15:14:14Z CYBDVD 32596 Ho inserito il nome della patrona con relativa data e ho inserito una foto del comune. 889706 wikitext text/x-wiki <!--'''Cersosimo'''--> {{Prinsipi}} {{Comun-a| |region = Basilicà |provincia = Potensa |nome = Cersosimo |mapa = BAS-Mappa.png |mapaX = |mapaY = |bandeira = |brasao = |imagem =Cersosimo.jpg |latitude = 40° 03' N |longitude = 16° 21' E |altitude =548 |area = 24.75 |popolassion = 489 |densità = 19,76 |comun vzin = Alessandria del Carretto (CS), Castroregio (CS), Noepoli, Oriolo (CS), San Giorgio Lucano (MT), San Paolo Albanese |cap = 85030 |pref_tel = 0973 |istat = 076027 |fiscal = |abitant =cersosimesi |nomepatrono =Santa Maria 'd Costantinòpoli |datapatrono =16 d'magg |site =https://www.comune.cersosimo.pz.it/ }} '''Cersosimo''' a l'é na comun-a dla region [[Basilicà]], an [[provincia ëd Potensa]], con sirca 489 abitant. A së stend su na surfassa ëd 24.75 kilòmetr quadrà, con na densità ëd popolassion ëd 19,76 abitant për chilòmeter quadrà. A confin-a con [[Alessandria del Carretto]] (an [[provincia ëd Cosensa|provinsa ëd Cosensa]]), [[Castroregio]] (an provinsa ëd Cosensa), [[Noepoli]], [[Oriolo]] (an provinsa ëd Cosensa), [[San Giorgio Lucano]] (an [[provincia ëd Matera|provinsa ëd Matera]]), [[San Paolo Albanese]]. {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Potensa]] kkc87rf2ageupeqhe3n4vh1nzw7dln1 0 59811 889704 751948 2026-10-22T14:15:57Z Kontributor 2K 26961 889704 wikitext text/x-wiki <!--'''Mesples'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Mesples |region = Alvernia |dipartiment = Allier |aira = 14.9 |autitudin = |latP = N | latG = 46 | latM = 26 | latS = 0 |lonP = E | lonG = 2 | lonM = 21 | lonS = 0 |popolassion = 149 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 03172 |codpostal = 03370 |mapa = |scu = Blason ville fr Mesples (Allier).svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Mesples''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] dl’[[Alvernia]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] d’[[Allier (dipartiment)|Allier]]. A së stend për na surfassa ëd 14,9 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 149 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[1999]], con na [[densità populacional|densità ]] 10 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Allier]] {{Fin}} ezp2s09pbp1nw3sp1uvtblvjf86yqy3 0 63206 889705 755135 2026-10-22T14:31:08Z Kontributor 2K 26961 889705 wikitext text/x-wiki <!--'''Sons-et-Ronchères'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Sons-et-Ronchères |region = Picardìa |dipartiment = Aisne |aira = 9.2 |autitudin = |latP = N| latG = 49| latM = 45|latS = 47 |lonP = E| lonG = 3| lonM = 40|lonS = 30 |popolassion = 236 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 02727 |codpostal = 02270 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = Blason fr Sons-et-Ronchères (Aisne).svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Sons-et-Ronchères''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] dla [[Picardìa]], ant ël [[dipartiment fransèise|dipartiment]] ëd l’[[Aisne (dipartiment)|Aisne]]. A së stend për na surfassa ëd 9,2 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 236 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[1999]], con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 25 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aisne]] {{Fin}} 2tpi44dyws351ckrysurc3v480k4cz2 0 67752 889701 758780 2026-10-22T12:00:16Z Kontributor 2K 26961 889701 wikitext text/x-wiki <!--'''Saint-Aubin-des-Bois'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Saint-Aubin-des-Bois |region = Bassa Normandìa |dipartiment = Calvados |aira = 8.21 |autitudin = |latP = N | latG = 48 | latM = 50 | latS = 0 |lonP = O | lonG = 1 | lonM = 8 | lonS = 0 |popolassion = 230 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 14559 |codpostal = 14380 |mapa = |scu = Blason ville fr Saint-Aubin-des-Bois (Calvados).svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Saint-Aubin-des-Bois''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] ëd [[Bassa Normandìa]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] ëd [[Calvados]]. A së stend për na surfassa ëd 8,21 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 230 abitant, scond ël [[censiment]] dël 1999, con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 28 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados]] {{Fin}} km8rip3jh50w41uf26271jvdm9ymh5p 0 73862 889702 764290 2026-10-22T12:35:06Z Kontributor 2K 26961 889702 wikitext text/x-wiki <!--'''Clefmont'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Clefmont |region = Champagne-Ardënne |dipartiment = Àuta Marna |aira = 19.33 |autitudin = |latP = N| latG = 48| latM = 05|latS = 48 |lonP = E| lonG = 5| lonM = 30|lonS = 41 |popolassion = 219 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 52132 |codpostal = 52240 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = Blason ville fr Clefmont 52.svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Clefmont''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] ëd [[Champagne-Ardënne]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] d'[[Àuta Marna]]. A së stend për na surfassa ëd 19,33 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 219 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[1999]], con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 11 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment dl'Àuta Marna]] {{Fin}} dnn7az15d2su1owpsriqiiolkbc43li 0 89963 889708 883347 2026-10-23T02:01:27Z SetteTreSette 25413 /* Geografìa */ 889708 wikitext text/x-wiki [[Figura:Pozzo_strada_parrocchia_natività_mv.jpg|miniatura|La cesa ëd la Natività dla Madòna, ën via Bardonecia]] '''Podëstrà''' a l'é 'n quarté 'd [[Turin]]. As treuva ant la III circoscrission, ant la part òvest dla sità. == Geografìa == A confin-a: * a nòrd con [[Parela (Turin)|Parela]], ël finagi a l'é cors Fransa. * a sud con Borgià Lesna e Mirafior Nòrd * a est con San Pàul e [[Cenisia]] * a òvest con [[Grujasch]] == Stòria == Sò nòm a ven dal [[Lenga latin-a|latin]], ant ël 930 ël quarté a venìa nominà ant un document, che a disìa ch'a-i ero present un poss e na strà prinsipal. Scond la legenda, ant ël 1104, un bòrgno ëd [[Briançon]], a l'avìa arcomensà a vëdde dòp l'aparission dla madòna vzin a la cesa ëd Podëstrà. Ant ël '900, ël quarté a l'è fondusse col vzin Borgh San Pàul, për via dle asiende tra le due zòne ([[Lancia]], [[Bertone]] e [[Viberti]]). Ant ël 2023 a l'é stàit artrovà ël poss ch'a l'avìa daje ël nòm, sota la cesa ëd la Natività. [[Categorìa:Turin]] [[Categorìa:Quarté ëd Turin]] 286cq39e4z26srrq8r6hj4m46y0o97n 0 111972 889707 889620 2026-10-22T19:14:47Z Mistico Dois 20859 889707 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Gustave Courbet, photograph Atelier Nadar, c. 1860s.jpg|thumb|200px|Gustave Courbet]] '''Gustave Courbet''' (10 ëd giugn 1819 – 31 ëd dzèmber 1877) a l'é stàit un pitor [[Fransa|fransèis]]. {{Fin}} {{DEFAULTSORT:Courbet, Gustave}} [[Categorìa:Pitor fransèis]] qhmrz06w7ky19gvl3jawc17cy5secpy