Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 1743 889782 885087 2026-11-03T05:55:23Z ~2026-58416-65 32645 /* Distribussion */ 889782 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Tassonomìa | color = lightgreen | name = Pin ëd Monterey | figura = Monterey-Kiefer.jpg | règn = [[Plant]]ae | division = Pinophyta | class = Pinopsida | ordo = Pinales | familia = Pinaceae | genus = ''Pinus'' | species = ''P. radiata'' | binomial = ''Pinus radiata'' | regolator_binomial = D.Don }} [[Figura:Pinus_Radiata_detail.jpg|right|200px|thumb|Fujagi]] [[Figura:Pine_cone_edit.jpg|right|200px|thumb|La pigna]] == Ël pin ëd Monterey: Pinus radiata == === Descrission === Ël '''''Pinus radiata''''' (an piemontèis '''pin ëd Monterey''') a l'é na conìfera dla famija dle Pinaceae, aut 15-30 méter, ma an coltivassion a peul rivé fin a 40-50 méter. La copa dle piante giovo a l'é piramidal, peui a dventa pi rionda. La scòrsa a l'é brun rossastra, gròssa e fessurà. Le feuje a son d'uje vërde, longhe 8-15 cm, a ters an fassëtta. Le pin-e a son ovaj, longhe 7-15 cm, con dë scaje lignose e 'n cit spin, e a peulo sté sarà për agn, an duvertand-se con ël feu o 'l calor. A l'é 'n pin a chërsùa motobin lesta. === Distribussion === A l'é nativa dle coste sentraj e setentrionaj dla California (Stat Unì), dzortut an tre cite popolassion davzin a Monterey e San Luis Obispo. A l'é stàit motobin antrodot e coltivà an vàire part dël mond, dzortut an Neuva Zelanda, Australia, Spagna, Nikunoku, Cile e Sudàfrica, andoa a forma 'd boschin për la produssion dël bòsch. An Piemont as treuva ant ij parch e ij giardin, ma a l'é nen comun. === Notissie === A l'é un dij pin pì important për la silvicoltura ant l'emisfer sud, për soa chërsùa lesta e la qualità dël bòsch (dovrà për fé 'd mobij, për la costrussion, për fé la pasta 'd carta). An soa region nativa, a l'é considerà vulneràbil për le cite dimension dla popolassion e për ij problema sanitari (dzortut n'inset, ''Sirex noctilio''). An Piemontèis a l'é ciamà '''pin ëd Monterey'''. A l'é arzistent a la sal e a l'é dovrà 'dcò për rimboschì le dun-e. == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == {{Interprogetto}} * '''''Pinus radiata''''' D.Don {{Fin}} [[Categorìa:Botànica]] [[Categorìa:Pinus]] 7vuhyzwqr3fz9lfq2d9ybuw6zkrjlnp 889783 889782 2026-11-03T08:48:15Z Dragonòt 19 Gavà via le modìfiche ëd [[Special:Contributions/~2026-58416-65|~2026-58416-65]] ([[User talk:~2026-58416-65|ciaciarade]]), ël contnù a l'é stàit tirà andaré a l'ùltima version dl'utent [[User:Dragonòt|Dragonòt]] 885087 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Tassonomìa | color = lightgreen | name = Pin ëd Monterey | figura = Monterey-Kiefer.jpg | règn = [[Plant]]ae | division = Pinophyta | class = Pinopsida | ordo = Pinales | familia = Pinaceae | genus = ''Pinus'' | species = ''P. radiata'' | binomial = ''Pinus radiata'' | regolator_binomial = D.Don }} [[Figura:Pinus_Radiata_detail.jpg|right|200px|thumb|Fujagi]] [[Figura:Pine_cone_edit.jpg|right|200px|thumb|La pigna]] == Ël pin ëd Monterey: Pinus radiata == === Descrission === Ël '''''Pinus radiata''''' (an piemontèis '''pin ëd Monterey''') a l'é na conìfera dla famija dle Pinaceae, aut 15-30 méter, ma an coltivassion a peul rivé fin a 40-50 méter. La copa dle piante giovo a l'é piramidal, peui a dventa pi rionda. La scòrsa a l'é brun rossastra, gròssa e fessurà. Le feuje a son d'uje vërde, longhe 8-15 cm, a ters an fassëtta. Le pin-e a son ovaj, longhe 7-15 cm, con dë scaje lignose e 'n cit spin, e a peulo sté sarà për agn, an duvertand-se con ël feu o 'l calor. A l'é 'n pin a chërsùa motobin lesta. === Distribussion === A l'é nativa dle coste sentraj e setentrionaj dla California (Stat Unì), dzortut an tre cite popolassion davzin a Monterey e San Luis Obispo. A l'é stàit motobin antrodot e coltivà an vàire part dël mond, dzortut an Neuva Zelanda, Australia, Spagna, Cile e Sudàfrica, andoa a forma 'd boschin për la produssion dël bòsch. An Piemont as treuva ant ij parch e ij giardin, ma a l'é nen comun. === Notissie === A l'é un dij pin pì important për la silvicoltura ant l'emisfer sud, për soa chërsùa lesta e la qualità dël bòsch (dovrà për fé 'd mobij, për la costrussion, për fé la pasta 'd carta). An soa region nativa, a l'é considerà vulneràbil për le cite dimension dla popolassion e për ij problema sanitari (dzortut n'inset, ''Sirex noctilio''). An Piemontèis a l'é ciamà '''pin ëd Monterey'''. A l'é arzistent a la sal e a l'é dovrà 'dcò për rimboschì le dun-e. == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == {{Interprogetto}} * '''''Pinus radiata''''' D.Don {{Fin}} [[Categorìa:Botànica]] [[Categorìa:Pinus]] hxagvpk5lwueue32k1rm8x2zxw56bec 0 18946 889781 851617 2026-11-02T18:03:44Z InternetArchiveBot 23399 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261102) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 889781 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} An [[fonética]], ës parla ëd na '''R vocal''' (scrivùa an piemontèis coma '''R̂''') për arferisse al fenòmeno dël segment ròtich, coma ant le {{IPA|[r]}} ò {{IPA|[ɹ]}} ch'a rivo ant la [[nos silàbica]]. An [[lenga piemontèisa|piemontèis]] as parla ëd na '''L mòla rotacisà''' (scrivùa '''L̂''') për descrive un son motobin particolar ch'as dòvra ant l'[[astësan]], ant ël [[monfrin]] e ant le parlade dle [[Langhe]] dël [[Roé]] (fin-a a [[Bra]]). An tute le manere, as trata sempe ëd na deviassion anvers a la R d'un chèich son base, ch'a peul esse tant na [[vocal]] che na [[consonant]]. La ''R vocal'' a riva an vàire [[lenghe slave]] coma 'l [[lenga serb-croata|serb-croat]] e ël [[lenga ceca|cech]]. As treuva ëdcò an lenghe coma l'[[lenga anglèisa|anglèis]] e 'l [[lenga Cinèisa, Mandarin|cinèis mandarin]], andoa 's treuva coma na '''vocal colorà da R''', visadì na vocal ch'a l'ha coma caraterìstica na bassa tersa [[formanta]]. Ant j'acsan [[ròtich]] dl'anglèis coma l'[[anglèis american]], la r vocal as treuva an paròle coma ''butt'''er''''' e ''ch'''ur'''ch''. ==L mòla rotacisà piemontèisa== [[Figura:Rhoticity spectrogram.png|right|thumb|300px|R vocal anglèisa: spetrograma dla {{IPA|[ə]}} e 'd soa version rotacisà {{IPA|[ɚ]}}.{{audio|Regular and r-colored vowels.ogg|scoté}}]] {{Infobox IPA|ipa-number=322|ipa-image=IPA Unicode 0x025A.svg|imagesize=20px|ipa=602|xsampa=@`|kirshenbaum=R|sound=schwer.ogg}} An chèich [[dialèt]] local dël piemontèis e dël [[lenga lìgure|genoèis]] a-i resta un son motobin antich, ch'a men-a, pr'esempi, '''sèir̂a''' a fé rima con '''stèil̂a'''. L'area a l'è cola dël [[Monfrà]], dle [[Langhe]], e dij dialet ëd transission piemontèis-ligurin ([[seban]], [[monregalèis]] e via fòrt) e dël ligurin ossidental (albengadese e dzortut intemelio). {{citassion|... Ant ël rest dl'anfisòna (Val Badìa, Ampess; l'ossident an general) la [L] mòla a l'é stàita rotacisà an conseguensa dla degeminassion dla [L] dura ant ël Prim Vej Padan (coma an pala > para ~ bala < balla). La rotacisassion a l'é atestà an dij test milanèis e genoèis dël sècol ch'a fa XIII, ...<BR />... Sta [R] secondaria a la resta ant le lenghe padan-e an posission antërvocàlica ant ij parlé dël Monfrà, d'Ampess, ëd V. Badìa|[[Geoffrey Hull]]}} N'esempi dj'efet dla rotacisassion piemontèisa ch'a sia stàit atestà da le sorgiss dl'[[età 'd mes]] as peul vëdd-se ant l'etimologìa dël topònim astësan ëd [[Castel dël Varon (Ast)|Castel dël Varon]]. Monsù Villar a fortiss che vàire autor a consìdero la rotacisassion piemontèisa coma na marca fòssil dël seuli étnich [[ligurin|ligurin]]<ref name="Tagliavini">{{cité un lìber |first=Carlo |last=Tagliavini |title= Le origini delle lingue neolatine |isbn=8855504657 |publisher=Patron |date=1972 |url=http://tecalibri.altervista.org/V/VILLAR-F_indoeuropei.htm }}</ref> pre-roman<ref name="Villar">{{cité un lìber |first=Francisco |last=Villar |title= Gli indoeuropei e le origini dell'Europa |isbn=88-15-05708-0 |publisher=il Mulino |location=Bologna |date=1996 |url=http://www.unilibro.it/find_buy/Scheda/libreria/autore-tagliavini_carlo/sku-349498/le_origini_delle_lingue_neolatine_.htm }}</ref>. ==R vocal an Sànscrit== Ël [[sànscrit]] (antica lenga indian-a) a l'avìa na version longa e un-a curta d'un son vocal che soèns a diso "R vocal".<ref name="burrows">{{cité un lìber |first=Thomas |last=Burrow |title=The Sanskrit Language |isbn=8120817672 |pages=105 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |date=2001 |edition=1st Indian edition |url=http://books.google.com/books?id=cWDhKTj1SBYC&pg=PA105&vq=%22only+indo-iranian+preserved+the+vocalic+r%22&dq=%22the+sanskrit+language%22&as_brr=3&sig=tWC0-7T2_M-2CdCTFUBARpM_y2U }}</ref> A ven rapresentà an [[Devanagari]] con na ऋ (forma curta) e na ॠ (forma longa), an translitarassion [[IAST]] a ven na {{Unicode|ṛ}} (forma curta) e {{Unicode|ṝ}} (forma longa), e as pensa ch'a-j corispondèissa ai son vocaj originaj "l" ò "r" an [[Pròto-Indoeuropengh]].<ref name="burrows"/> Ël gramàtich [[Pāṇini|{{Unicode|Pāṇini}}]] a l'ha classificà sta vocal coma [[retroflession vocal|retroflessa]]<ref name="deshpande">{{cité un lìber |last=Deshpande |first=Madhav M. |title=Sanskrit & Prakrit: Sociolinguistic Issues |isbn=8120811364 |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |contribution=Genesis of Rgvedic Retroflexion |pages=178 |date=1993 |url=http://books.google.com/books?id=NDrqaELkKTEC&pg=PA178&vq=%22retroflexion+in+the+Pratisakhyas%22&dq=%22Sanskrit+and+Prakrit%22&sig=iIG6bqgHkJEG3cPM2qq3KIVv7qc }}</ref>. Soa prononsia as chërd ch'a fussa na {{IPA|[ɻ]}} [[aprossimanta retroflessa]] an Sànscrit clàssich (anviron 500 aGC). Ij prim gramàtich dl'[[época védica]] a l'han classificà sò son coma [[velar]].<ref name="deshpande"/> Quand paròle sànscrite ch'a l'han ës son-sì a ven-o amportà an lenghe indo-europenghe moderne coma l'[[lenga Hindi|hindi]] ò ël [[lenga nepali|nepali]] soa prononsia as vira an {{IPA|[ɾɪ]}} (forma curta) ò {{IPA|[ɾiː]}} (forma longa),<ref>{{cité un lìber |pages=257 |title=The Indo-Aryan Languages |isbn=0700711309 |editor-first=George |editor-last=Cardona |editor2-first=Dhanesh |editor2-last=Jain |publisher=Routledge |location=New York |date=2003 |contribution=Sanskrit |first=George |last=Cardona |url=http://books.google.com/books?id=jPR2OlbTbdkC&pg=PA257&vq=%22vocalic+r%22&dq=The+Indo-Aryan+Languages&as_brr=3&sig=XtYDUH2NNqBVf--BFPNYh2b2o0c }}</ref> lòn ch'a men-a a dle forme coma "[[Krishna]]" për {{Unicode|Kṛṣṇa}} e "[[Rigveda]]" për {{Unicode|ṛgveda}}, na prononsia che al dì d'ancheuj a l'é ëdcò cola pì spantià antra ij mèistr [[pandit]].<ref>{{cité un lìber |first=Michael |last=Coulson |coauthors=Richard F Gombrich, James Benson |title=Sanskrit |url=https://archive.org/details/sanskrit0000mich |publisher=Contemporary Books |location=Chicago |date=2006 |pages=5 |isbn=0071426663 }} </ref> ==R vocal== Na vocal a peul tiré sù la ponta ò 'l bord dla lenga a la fin dla prononsia (n'articolassion [[retroflessa]]) ò pura a peul buté giù la ponta e fé la gheuba con la lenga. Tut e doj ij sistema a fan l'istess efet sonòr: në sbassament ëd [[frequensa]] dla tersa formant. Contut ch'a sio nen atestà 'd soèns, ròbe parèj a rivo an chèich varietà nen stàndard dla [[lenga olandèisa]] e ant un nùmer d'[[acsan ròtich e nen-ròtich|acsan ròtich]] dl'anglèis, coma l'american. == Nòte == {{listadlereferense}} == Referense == * Aungst, L.F. & Frick, J.V. (1964) Auditory discrimination ability and consistency of articulation of /r/. ''Journal of Speech and Hearing Research'', 29, 76-85. * Curtis, J.F.& Hardy, J.C. (1959) A phonetic study of misarticulation of /r/. ''Journal of Speech and Hearing Research'', 2 (3), 244-257. * Ristuccia, Christine. (2002) [http://speech-language-pathology-audiology.advanceweb.com/common/EditorialSearch/AViewer.aspx?AN=SP_02sep30_spp21.html&AD=09-30-2002 'Phonologic strategy for /r/ remediation.'] ''Advance for Speech Language Pathologists and Audiologists'', 39, 21. *{{cité un lìber | author=Ristuccia, C.L. , Gilbert, D.W. & Ristuccia, J.E.| title=[http://www.sayitright.org/ET.html ''The Entire World of R Book of Elicitation Techniques''] | location=Tybee Island, GA | publisher=[http://www.sayitright.org/EntireWorldofR.html 'Say It Right']| year=2005|id=ISBN 0-9760490-7-4}} {{Fin}} [[Categorìa:Fonética]] [[Categorìa:Fonologìa]] [[Categorìa:Lenghìstica piemontèisa]] qq0otr05d231t914m3rd6d52g6uvpv3