Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 2973 889792 880591 2026-11-04T21:26:42Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889792 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Piazza Vittorio Emanuele II (Leini).jpg|miniatura|sinistra]] [[Figura:Leinì-Stemma.png|right|140px]] '''Leinì''' a l’é un comun ëd 14.687 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 28/02/2009 [https://web.archive.org/web/20100120110924/http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html].</ref> dla [[provincia ëd Turin]]. == Stòria == ij prim repert archeològich dël borgh a ven-o dal sit (ò compless ëd sit) dla ''Vàuda ëd Lombardor'', che a resta antra [[Lombardor]], [[San Murissi]], [[Caseli]] e Leinì midem. As trata ëd materiaj anco' nen tant bin catalogà, che a peul esse che a resto dla tarda [[preistòria]]. Ël problema ëd catalogassion a ven dzortut da la question che ij repert a rivo nen da djë sgav organisà, ma dal travaj ëd privà <ref name="Fedele">Fedele, Francesco, publicà an "Storia di Torino", volum I, pag. 70. Turin, 1997 : Giulio Einaudi Editore. ISBN 88-06-14258-5.</ref>. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Ivano Coral (dal 5/04/2005). == Sità gemelà == Leinì a l'é gemelà con: * [[Figura:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|20px]] [[Bangolo]], [[Còsta d'Avòri]] == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20210924114000/http://www.comune.leini.to.it/ Sit istitussional] ==Arferiment== {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin]] [[Categorìa:Vàude]] kqo6eobyop86nr7u0tabkqkbef6k3ab 0 4224 889794 887349 2026-11-04T22:23:30Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889794 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Stamp:Comun |nomComun = Lissandria |Nòm_italian = Alessandria |linkScu = Alessandria-Stemma.png |stat = ITA |region = Piemont |provincia = IT-AL |latitudineGrad = 44 |latitudineMinut = 54 |latitudineSecond = 47.1 |longitudineGrad = 8 |longitudineMinut = 36 |longitudineSecond = 55.7 |autëssa = 95 |superficie = 203,57 |abitant = 93.631 |ann = 2019 |frassion = [[Cabanëti (frassion ëd Lissandria)|Cabanëti]], [[Cantalov (frassion ëd Lissandria)|Cantalov]], [[Casalbajan (frassion ëd Lissandria)|Casalbajan]], [[Cassèina Gròssa (frassion ëd Lissandria)|Cassèina Gròssa]], [[Castisserieu (frassion ëd Lissandria)|Castisserieu]], [[E Flipòn-na (frassion ëd Lissandria)|E Flipòn-na]], [[Ël Bià (frassion ëd Lissandria)|Ël Bià]], [[E Poròn-na (frassion ëd Lissandria)|E Poròn-na]], [[Ër Mandrògn (frassion ëd Lissandria)|Ër Mandrògn]], [[E Ventolèina (frassion ëd Lissandria)|E Ventolèina]], [[Ij Lòbi]], [[Ij Moschen (frassion ëd Lissandria)|Ij Moschen]], [[J'Astut (frassion ëd Lissandria)|J'Astut]], [[La Spinëta]], [[Leudra (frassion ëd Lissandria)|Leudra]], [[Lita-Paròd (frassion ëd Lissandria)|Lita-Paròd]], [[Lònga Fam (frassion ëd Lissandria)|Lònga Fam]], [[Mandrògn]], [[Marengh (frassion ëd Lissandria)|Marengh]], [[Pagèla (frassion ëd Lissandria)|Pagèla]], [[Ra Vila (frassion ëd Lissandria)|Ra Vila]], [[San Giuliän Neuv (frassion ëd Lissandria)|San Giuliän Neuv]], [[San Giuliän Vegg (frassion ëd Lissandria)|San Giuliän Vegg]], [[San Miché (frassion ëd Lissandria)|San Miché]], [[Valmadòna (frassion ëd Lissandria)|Valmadòna]], [[Val San Bartramé (frassion ëd Lissandria)|Val San Bartramé]] |comunVisin = [[Aluvion Piòvra]], [[Apsèj]], [[Bòsch Marengh]], [[Castlèt Monfrà]], [[Ël Castlass]], [[Fruareu]], [[J'Ovij]], [[La Prèja]], [[Moncasté]], [[Quargnent]], [[Sal (AL)|Sal]], [[San Salvator (AL)|San Salvator]], [[Soleri]], [[Torton-a]], [[Valensa]] |nomAbitant = Lissandren |protetor = san Baudolen |festiv = 10 ëd novèmber }} '''Lissandria''' (''Lisändria'' an [[lissandren]] e an [[monfrin]], ''Lisciandria'' an [[ligurin]], e ''Alessandria'' an [[italian]]) a l'é na sità dël [[Piemont]] ëd 93.631 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 01/01/2019 [https://web.archive.org/web/20200326022645/http://demo.istat.it/pop2019/index.html].</ref>, capleugh ëd l'omònima [[Provincia ëd Lissandria|provinsa]]. As treuva a sirca 100 méter an sël livel dël mar, ant la pian-a aluvional formà da [[Tani]] e [[Bormia]] an corispondensa dla confluensa dij doi fium. Sò teritòri comunal a l'é 'l pì grand ëd tut ël Piemont, soa popolassion a l'é la tersa dla region, d'apress a cole 'd [[Turin]] e [[Noara]]. == Stòria == Ël vast teritòri comunal ëd Lissandria a l'é stàit abità dagià an época motobin antica: a Castisserieu a son stàit fàit artrovament archeològich d'utiss ch'a smìo armonté a la prima [[Età dla Pera]]. A parte dal Neolìtich, ij prim ansediament preistòrich as dësvelupo an corispondensa dle vie 'd comunicassion prinsipaj, e antra coste dzoratut ij fium. A l'é për lòn ch'ël teritòri lissandrin a ved viaman spantiesse la presensa dl'òm. J'artrovament a mostro cit grup ëd colonisator dédit a l'agricoltura, a l'anlevament e ai comersi 'd pere levigà. Col passagi a l'[[Età dël bronz]] a cambio le costume religiose e as passa a 'n tipo 'd cultura caraterisà da la cremassion. La ''tomba 'd Lissandria'', artrovà davzin a la Cassèina Ciapon-na, a mostra j'element ëd cost'época e a l'é un ëd j'esempi pì arlevant ant l'Italia stentrional. A s'ancamin-a a formé na cultura dë stamp selt-[[ligurin]], con vàire contat con le aree padan-e e con cole transalpin-e. A smìa che j'ansediament ant l'area a sìo sempre restà cit, anfluensà da l'ariv ëd popolassion séltiche che mës-ciandse con cole celt-ligurin-e locaj a l'han comportà quaivòlta la fusion passìfica, quaivòlta la scapada dj'abitant an sij brich. La region a finiss sota al contròl ëd la Repùblica [[Siviltà roman-a|Roman-a]], che antra III e II sécol prima 'd Crist a conquista tuta la Galia Cisalpin-a. L'anession a l'é nen fàcil an coste bande, le tribù dij Ligurin a ven-o anientà e deportà: a së stima ch'a sìo mòrt 16.000 antra ij Ligurin ''Statielli'' ch'a popolavo la part meridional ëd l'atual provinsa. Dël 42 a.C. la Galia a oten la pien-a sitadinansa roman-a. As costruisso le strà consolar ch'a colego le colònie fondà ant ij neuv teritòri e ch'a favorisso ij comersi. Antra [[Torton-a|Derthona]] e [[Ast|Hasta]] a passa la ''via Fulvia'' e a nass la sità 'd ''Forum Fulvii'', anté ch'ancheuj a-i é la frassion ëd [[Ra Vila (frassion ëd Lissandria)|la Vila]]. A parte dal III sécol dòp Crist, la crisi econòmica e polìtica dl'Imperi a porta a la decadensa dij sènter abità minor: Forum Fulvii a resta 'n cit ansediament rural e le ùniche sità ch'as conservo a son cole tanme Torton-a e [[Àich|Aquae Statiellae]] ch'a ospito na sede vëscovil. Le invasion dj'esércit strangé e la scarsa adressa a ministré ij cambiament epocaj a l'han portà l'Imperi a terminé dël sécol ch'a fa V. [[Figura:Santa Maria di Castello - Fotografia di Tony Frisina.JPG|thumb|left|230px|Santa Maria 'd Castel]]<br><br>L'ariv dij [[Longobard]] dël sécol ch'a fa VI a porta a cambié dël tut l'ordinament aministrativ, con la creassion dij Ducà e dël vassalagi. Ël teritòri rural a s'organisa antorn a le ''curtes'', vaste asiende agrìcole anté che jë sgnor locaj a ministravo la giustissia. A nass an costa época la curt ëd Marengh, ch'a l'ha ospità pì 'd vòte ij regnant. A la Spinëta a-i é ancora 'n rest ëd na tor ëd tarda época longobarda che con l'andé dij sécoj a l'ha pijà 'l nòm ëd ''Tor ëd Teodolinda''. Dòp la conversion dij Longobard a la religion catòlica, a së spantio torna le assion d'evangelisassion ëd le campagne. La vita religiosa a treuva ij sò sènter d'anfluensa ant le piev, andova ch'a s'esercitavo batésim e sacrament. Ant l'época dij Franch, dël sécol ch'a fa VIII, a nass la curt ëd Roveré, ant l'atual sènter sitadin a sud dël Tani. La cesa 'd [[Santa Maria 'd Castel]] a l'era la piev d'arferiment për Roveré e j'anviron.<br><br> [[Figura:Alessandria_(allegoria).JPG|thumb|left|230px|La sità 'd Lissandria a snistra e l'abità 'd Bërgoj a drita, colegà da 'n pont ëd bòsch sël Tani, ''Codex Astensis qui Malabayla communiter nuncupatur'', séc. XI-XII]]Ant ij sécoj ch'a van da col ch'a fa VIII a col ch'a fa XI, l'area lissandrin-a a l'era nen vàire abità, con l'ecession ëd le ''curt regiae'' ëd la Vila, Roveré (''Castrum Roboreti''), Bërgoj (''Bergolium'') e Marengh, e dij sènter abità autònom ëd [[Ël Castlass|Gamond]], [[Soleri]], [[Quargnent]] e [[Flissan]]. A-i ero dagià relassion strèite antra ij pais prima dla fondassion ëd la sità. La sità neuva a l'é stàita fondà an via ofissial dël 3 ëd magg 1168, ma an cola data a devìa già avèj conseguì na soa strutura topogràfica e aministrativa. La sità a l'é creasse a l'inissi da l'union ëd j'abitant ëd Gamond, Marengh e Bërgoj, peui a son giontasse abitant da Roveré, Soleri, la Vila, [[J'Ovij|j'Ovij]] e Quargnent. La fondassion a l'é stàita portà anans col sostegn ëd le Comun-e dla [[Lija Lombarda]], an particular col ëd la [[Repùblica 'd Génoa]], e an contrast a le polìtiche imperiaj dl'imperador [[Federich I Barbarossa]] e dël sò prinsipal aleà ant la region, ël [[Marcheisà ëd Monfrà|Marchèis ëd Monfrà]]. La sità neuva a ven ciamà Lissandria an onor ëd Papa [[Lissànder III]], che a l'avìa sostenù le Comun-e dla Lija Lombarda e scomunicà l'imperador. Dal 29 otóber 1174 al 12 avril 1175 Lissandria a l'é assedià dal Barbarossa ma la sità a riess a superé l'assedi e a costrenze a la fuga ij soldà dl'imperador. Con la Pas ëd Costansa dël 1183, as treuva n'intèisa antra Imperador e Comun-e dla Lija Lombarda. La sità a pija ël nòm ëd ''Cesaréa'', ma mach për chèich agn.<br><br> Dal 1198 Lissandria a ven Lìbera Comun-a e as guerna an autonomìa daspërchila për un sécol e mes. A l'inissi dël Tërzent, fatigà dai contrast antra Guelf e Ghiblin e da le guère sensa sust con Ast e col Marcheisà 'd Monfrà, la sità a decid ëd butesse sota la protession dij Viscont, sgnor ëd Milan. Dël 1348 a intra ofissialment a fé part dël Ducà. A la mòrt dël duca Gian Galeass Viscont, dël 1402, ël condoté 'd ventura [[Facin Can]] a l'ha conquistà la sità e bon-a part dël Piemont oriental, pijand an assedi e devastand tante sità dl'area lissandrin-a. La sità a resta sota al sò contròl dal 1404 al 1411. D'apress a soa mòrt, grassie 'dcò al matrimòni dël duca Filip Maria con la vìdua dël conodoté, Lissandria a torna ant ël Ducà 'd Milan e a na segue le sòrt për tërzent agn. Con la mòrt ëd l'ùltim djë Sfòrsa, dël 1535 ël Ducà a ven ancorporà ant le tère imperiaj dl'[[Imperi Roman Sacrà]], sota l'imperador Carl V. [[Figura:Giardini_Cittadella_di_Alessandria.jpg|thumb|left|230px|La Sitadela 'd Lissandria]]Dël 1556 l'imperador a àbdica e a lassa a sò fieul Filip II ël Regn dë [[Spagna]] e ij sò possediment italian. Lissandria a passa donca sota al contròl spagneul e a-i resta fin a l'inissi dël Setsent quand che an séguit a la [[Guèra 'd Sucession Ëspagneula]], a la conquista dla sità da part dël prinsi [[Eugenio ëd Savòja]] (1707) e al sucessiv Tratà d'Utrecht (1713), a ven cedùa al Ducà 'd Savòja 'd [[Vitòrio Medeo II]], che pòch pì tard, dël 1720, a dven ël [[Regn ëd Sardëgna]]. <br><br> Re Vitòrio Medeo II, considerand la posission ëstratégica dla sità, a ne organisa la vida polìtica: a istituiss ël ròl dël Governador e a rinfortiss le struture militar, an agiornandle a j'ùltim svilup ëd le ''fortificassion a la moderna'', con la costrussion ëd na Sitadela stragrossa tant da comporté la demolission ëd l'antich borgh ëd Bërgoj. A la fin dël Setsent, ël Piemont a l'é colpì da le bataje espansionìstiche dl'armà fransèisa comandà da [[Napoleon Bon-a-part]]. Ai 14 ëd giugn dël 1800 a Marengh as combat un-a dle pì importante [[Bataja ëd Marengh|bataje]] 'd Napoleon, ch'a consent la conquista fransèisa dl'Italia dël Nòrd. Dël 1802 Lissandria a l'è ancorporà ofissialment ant la nassion fransèisa e dven ël capleugh dël neuv Dipartiment ëd Marengh. Con la restitussion al Regn ëd Sardëgna, a s'anandia l'época dl'ansidit Arsorgiment e Lissandria a l'é n'important sènter ëd cultura liberal e ai 10 ëd mars 1821 a ved nasse na solevassion mnà da l'ufissial [[Santor ëd Santa Reusa]] stansià a la Sitadela, con l'istansa 'd na Costitussion e l'esposission dël drapò italian. <br><br> [[Figura:Alessandria - Lo Stabilimento Borsalino. Coll. Tony Frisina.jpg|thumb|250px|La fàbrica ''Borsalin'', 1910-1915]]Con la riorganisassion aministrativa dël [[Decret Rattazzi]] (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), Lissandria a l'é 'l capleugh ëd na Division (peui Provinsa), dont a dipendìo le Provinse (peui Sircondari) d'Àich, Ast, Casal, Lissandria, Neuve e Torton-a. Ël Sircondari 'd Lissandria a l'era a cap d'óndes Mandament, doi dij quaj comprendent l'atual teritòri comunal: Lissandria ''intra muros'' (la sità) e Lissandria ''extra muros'' (ij pais e le borgià lissandrin-e dj'anviron). La sconda metà dl'Eutsent a ved nasse an Piemont la rèj feroviaria ch'a ved Lissandria ant na posission ëstratégica al sènter antra Turin, Milan e Génoa. Ij comersi e le industrie a së spantio an pressa e la sità a subiss n'espansion edilissia sensa precedent. A nasso industrie ant ij setor dla cosmética, dij përfum, dj'argent, dij capej, dla mecànica e alimentar. Ant ël Neuvsent lë svilup industrial as consòlida e ant le scond Dòp-guèra Lissandria a riva a superé ij 100.000 abitant. La crisi industrial ëd la fin dël sécol a porta a 'n decrement demogràfich e al riassstament ëd l'economìa local pì basà sël tersiari. == Monument == === ''Edifissi sivil e militar'' === [[Figura:Alessandria-palazzo Ghilini1.jpg|thumb|230px|Palass Ghilini]] * [[Sitadela ëd Lissandria]] * [[Palass Ghilini]] * [[Palass Vèj (Lissandria)|Palass Vèj]] * [[Palass Ross]] * [[Palass Cùtica 'd Cassèine]] * [[Palass Guasch]] [[Figura:Municipio Alessandria.jpg|thumb|230px|Ël Munissipi o Palass Ross]] * [[Arch ëd Trionf ëd Lissandria|Arch ëd Trionf]] === ''Edifissi religios'' === * [[Catedral ëd Lissandria]] * [[Cesa ëd Santa Maria ëd Castel]] * [[Cesa ëd Santa Maria dël Càrmin]] * [[Sinagòga ëd Lissandria|Sinagòga]] == Coltura == A Lissandria a-i é l'[[Università dël Piemont Oriental Amedeo Avogadro]]. A-i é 'dcò na scòla dëstacà dël [[Politécnich ëd Turin]]. == Frassion == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="1" !'''Nòm nativ''' !'''an Italian''' |- |colspan="2"| ''Piemontòfone'' |- |[[J'Astut (frassion ëd Lissandria)|J'Astut]] || Astuti |- |[[San Miché (frassion ëd Lissandria)|San Miché]] || San Michele |- |[[Valmadòna (frassion ëd Lissandria)|Valmadòna]] || Valmadonna |- |[[Val San Bartramé (frassion ëd Lissandria)|Val San Bartramé]] || Valle San Bartolomeo |- |[[Casalbajan (frassion ëd Lissandria)|Casalbajan]] || Casalbagliano |- |[[Ra Vila (frassion ëd Lissandria)|Ra Vila]] || Villa del Foro |- |[[Cantalov (frassion ëd Lissandria)|Cantalov]] || Cantalupo |- |[[Cabanëti (frassion ëd Lissandria)|Cabanëti]] || Cabanette |- |[[La Spinëta (frassion ëd Lissandria)|La Spinëta]] || Spinetta Marengo |- |[[Ël Bià (frassion ëd Lissandria)|Ël Bià]] || Bettale |- |[[Lònga Fam (frassion ëd Lissandria)|Lònga Fam]] || Lungafame |- |[[Marengh (frassion ëd Lissandria)|Marengh]] || Marengo |- |colspan="2"| ''Nen piemontòfone'' |- |[[San Giuliän Neuv (frassion ëd Lissandria)|San Giuliän Neuv]] || San Giuliano Nuovo |- |[[San Giuliän Vegg (frassion ëd Lissandria)|San Giuliän Vegg]] || San Giuliano Vecchio |- |[[Castisserieu (frassion ëd Lissandria)|Castisserieu]] || Castelceriolo |- |[[Ij Lòbi (frassion ëd Lissandria)|Ij Lòbi]] || Lobbi |- |[[Pagèla (frassion ëd Lissandria)|Pagèla]] || Pagella |- |[[E Ventolèina (frassion ëd Lissandria)|E Ventolèina]] || Ventolina |- |[[Mandrògn|Ër Mandrògn]] || Mandrogne |- |[[Cassèina Gròssa (frassion ëd Lissandria)|Cassèina Gròssa]] || Cascina Grossa |- |[[Lita-Paròd (frassion ëd Lissandria)|Lita-Paròd]] || Litta-Parodi |- |[[E Flipòn-na (frassion ëd Lissandria)|E Flipòn-na]] || Filippona |- |[[Ij Moschen (frassion ëd Lissandria)|Ij Moschen]] || Moschini |- |[[E Poròn-na (frassion ëd Lissandria)|E Poròn-na]] || Porrona |- |[[Leudra (frassion ëd Lissandria)|Leudra]] || Lodra |} [[Figura:Alessandria03.jpg|thumb|right|230px|L'orlògi ëd piassa Garibaldi]] == Aministrassion == La ca dla comun-a as treuva ant lë stòrich Palass ross, an piassa dla Libertà. Ël sìndich a l'é Giorgio Abonante (PD) dal 28-6-2022. == Sità gemelà == Lissandria a l'é gemelà con: * [[Figura:Flag of France.svg|border|20px]] [[Argenteuil]], [[Fransa]] * [[Figura:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Gèrico]], [[Palestin-a]] * [[Figura:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Hradec Králové]], [[Repùblica Ceca]] * [[Figura:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Karlovac]], [[Croassia]] * [[Figura:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Rosario]], [[Argentin-a]] * [[Figura:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Alba Iulia]], [[Romanìa]] * [[Figura:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Siracusa]], [[Italia]] == Anliure esterne == {{Interprogetto}} * [https://web.archive.org/web/20110511070203/http://comune.alessandria.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} [[Figura:Alessandria piazzaduomo.jpg|thumb|300px|left|Piassa dla Catedral]] {{Fin}} [[Categorìa:Lissandria| ]] h7nttrzv09tlvyfbwdd87jjxzpm2181 0 6129 889789 863479 2026-11-04T17:29:52Z CommonsDelinker 115 Replacing Parus_atricapillus_3_(Marek_Szczepanek).jpg with [[File:Parus_palustris,_Poland_3_(Marek_Szczepanek).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: identity, add location). 889789 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Tassonomìa | color = pink | name = balarin-a grisa | figura = Sumpfmeise1.jpg | figura_test = | règn = [[Animal]]ia | phylum = Chordata | class = Aves | ordo = Passeriformes | familia = Paridae | genus = Parus | species = P. palustris | binomial = Parus palustris | regolator_binomial = (Linnaeus, 1758) | synonyms = }} == Orieul == [[Figura:Parus palustris01.jpg|thumb|right]] [[Figura:Parus palustris, Poland 3 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|right]] [[File:Poecile palustris MHNT.ZOO.2010.11.179.3.jpg|thumb|''Poecile palustris '']] === Descrission === A fà 'l nil an drinta a dij përtus naturaj. A fà un nil con piume, lan-e e mofa. A fà vaire euv, normalment na desen-a. A ciapa dle cite babòje, ruve, vermet e, d'invern, gale e sëmnaje. === Ambient === A viv ant ij bòsch ëd [[latifeuja]] o ant ij bòsch mës-cià. === Distribussion === A viv ant l'[[Euròpa]] continental e ant la [[Cin-a]] continental. == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == {{Interprogetto}} * ''Parus palustris'' (Linnaeus, 1758) {{Dissionari ornitològich}} {{Fin}} [[Categorìa:Parus]] [[Categorìa:Balarin-e]] 42d7ucwim9qj9p5pmz7092ki34ohdiy 0 6286 889787 863480 2026-11-04T14:23:27Z CommonsDelinker 115 Replacing Parus_atricapillus_1_(Marek_Szczepanek).jpg with [[File:Parus_montanus,_Poland_1_(Marek_Szczepanek).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: identity, add location). 889787 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Tassonomìa | color = pink | name = balarin-a grisa 'd montagna | figura = Parus montanus NRM.jpg | figura_test = | règn = [[Animal]]ia | phylum = Chordata | class = Aves | ordo = Passeriformes | familia = Paridae | genus = Parus | species = P. montanus | binomial = Parus montanus | regolator_binomial = (Linnaeus, 1758) | synonyms = }} == Orieul == [[Figura:Parus atricapillus 2 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|right]] [[Figura:Parus montanus, Poland 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|right]] [[File:Poecile montanus MHNT.ZOO.2010.11.179.1.jpg|thumb|''Poecile montanus '']] === Descrission === A serca dij bion mars ëd [[conìfere]] për fé ij përtus anté fé 'l nil. A l'ha na sàgoma con ël còl pi gross e la macia sla testa pi larga rispet a la [[Parus palustris|balarin-a grisa]]. A mangia babòje, vermet, ragnà e cite gale. Për fé 'l nil a dòvra 'dcò dij tòch ëd bòsch mars; peuj a gionta lan-e, piume, peil e erbëtte. A fà set o eut euv. === Ambient === A viv ant ij bòsch ëd montagna 'd [[Picea abies|sapin]] o ant ij bòsch mës-cià. === Distribussion === A viv ant l'[[Euròpa]] e [[Asia]] continental. == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == {{Interprogetto}} * ''Parus montanus'' (Linnaeus, 1758) {{Dissionari ornitològich}} {{Fin}} [[Categorìa:Parus]] [[Categorìa:Balarin-e]] b21wjm5abbjo2kqve7ccrf7hct611ao 889788 889787 2026-11-04T16:55:17Z MPF 12838 remove misidentified image 889788 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Tassonomìa | color = pink | name = balarin-a grisa 'd montagna | figura = Parus montanus NRM.jpg | figura_test = | règn = [[Animal]]ia | phylum = Chordata | class = Aves | ordo = Passeriformes | familia = Paridae | genus = Parus | species = P. montanus | binomial = Parus montanus | regolator_binomial = (Linnaeus, 1758) | synonyms = }} == Orieul == [[Figura:Parus montanus, Poland 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|right]] [[File:Poecile montanus MHNT.ZOO.2010.11.179.1.jpg|thumb|''Poecile montanus '']] === Descrission === A serca dij bion mars ëd [[conìfere]] për fé ij përtus anté fé 'l nil. A l'ha na sàgoma con ël còl pi gross e la macia sla testa pi larga rispet a la [[Parus palustris|balarin-a grisa]]. A mangia babòje, vermet, ragnà e cite gale. Për fé 'l nil a dòvra 'dcò dij tòch ëd bòsch mars; peuj a gionta lan-e, piume, peil e erbëtte. A fà set o eut euv. === Ambient === A viv ant ij bòsch ëd montagna 'd [[Picea abies|sapin]] o ant ij bòsch mës-cià. === Distribussion === A viv ant l'[[Euròpa]] e [[Asia]] continental. == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == {{Interprogetto}} * ''Parus montanus'' (Linnaeus, 1758) {{Dissionari ornitològich}} {{Fin}} [[Categorìa:Parus]] [[Categorìa:Balarin-e]] e5qa3zzqoazn3v1xz55ucnklpj9hc12 0 18821 889793 850146 2026-11-04T22:21:22Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889793 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Stamp:Comun |nomComun = Lerici |Nòm_italian = Lerici |stat = ITA |siglaProvincia = IM |latitudineGrad = 44 |latitudineMinut = 04 |latitudineSecond = 34.54 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 9 |longitudineMinut = 54 |longitudineSecond = 39.96 |longitudinEO = E |autëssa = 10 |superficie = 16,01 |abitant = 10.292 |ann = 2015 |comunVisin = [[Ameglia]], [[Arcola]], [[La Spessia]], [[Sarzana]] |festiv = 25 ëd mars }} [[Figura:Castello lerici.jpg|center|550px]] '''Lerici''' (''Lerze'' an [[lenga lìgure]] e dialèt spessin) a l'é un comun dla [[Liguria]] ëd 10.631 abitant, an [[provincia dla Spessia]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Leonardo Paoletti (dal 01/06/2015). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20110615204915/http://www.comune.lerici.sp.it/ Sit istitussional] [[Figura:Vista Lerici.png|left|thumb|300px|Panorama]] {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia dla Spessia]] rojz9iny5k466vh0l0o6aw0xg3d2utz 0 20046 889797 732739 2026-11-05T00:13:25Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889797 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Provincia_di_Salerno-Stemma.png|right|140px]] La '''Provincia ëd Salern''' a l'é an [[Campania]] e a comprend 158 comun.<br /> A l'ha na surfassa ëd 4.917 km² e a conta 1.089.770 abitant.<br /> Sò capleugh a l'é [[Salern]]. == Geografìa == A confin-a a nòrd-òvest con la [[provincia ëd Nàpoli]], a nòrd con la [[provincia d'Avlin]] e a est con la [[Basilicà]] ([[provincia ëd Potensa]]).<br /> A l'é bagnà a sud-òvest dal [[Mar Tireni]]. == Aministrassion == Ël President dla Provincia a l'é Edmondo Cirielli (da l' 8/06/2009). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20160913211826/http://www.provincia.salerno.it/ Sit istitussional] {{Fin}} [[Categorìa:Campania]] [[Categorìa:Provinse d'Italia|Salern]] ck69nvak4gom8q01lsjoi84mo81mjiy 0 20440 889800 873474 2026-11-05T01:56:50Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889800 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Comun |nomComun = Sarzòu |Nòm_italian = Sarezzano |linkScu = |stat = ITA |region = Piemont |provincia = IT-AL |latitudineGrad = 44 |latitudineMinut = 52 |latitudineSecond = 02.9 |longitudineGrad = 8 |longitudineMinut = 54 |longitudineSecond = 56.1 |autëssa = 300 |superficie = 13,85 |abitant = 1.154 |ann = 2017 |frassion = [[Baraca (Sarzòu)|Baraca]], [[Sant Rufin (Sarzòu)|Sant Rufin]] |comunVisin = [[Bërsòu]], [[La Vilëtta]], [[Monlià]], [[Monzeugh]], [[Sregh]], [[Torton-a]], [[Vigseu]] |protetor = sant Rufin e Venans |festiv = sconda dumìnica d'otóber }} '''Sarzòu''' o '''Sarzan''' (''Sarezzano'' an [[lenga italian-a|italian]]) a l'é un comun dël [[Piemont]] ëd 1.154 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 01/01/2017 [https://web.archive.org/web/20180103163404/http://demo.istat.it/pop2017/index.html].</ref>, ant la [[provincia ëd Lissandria|provinsa ëd Lissandria]]. As treuva ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. Sò teritòri a comprend le colin-e ch'a separo la val dël torent Gruve da cola dël torent Osson-a. ==Le frassion== [[Baraca (Sarzòu)|Baraca]], [[Sant Rufin (Sarzòu)|Sant Rufin]] ==Stòria== [[Figura:Santi Ruffino e Venanzio, chiesa del castello di Sarezzano, Italia.jpg|thumb|230px|left|La vèja cesa dël castel an sla colin-a dël borgh ëd Sarzòu]]A smìja ch'ël nòm ëd Sarzòu o Sarzan a l'abia n'orìgin [[Ligurin|ligurin-a]] e che a sìa lijà a lë [[Quercus cerris|sron]], na varietà d'erbo sìmil a la [[Quercus robur|rol]], për la presensa d'ampi bòsch che ant ij temp lontan a caraterisavo 'l paisagi local. L'esistensa d'ansediament d'[[Siviltà roman-a|età roman-a]] ant ël teritòri dl'atual Sarzòu a l'é provà da l'artrovament ëd vàire repert archeològich: ant la frassion ëd Val Sant Inocens as trovava la vila dla famija consolar dij ''Quintii'', dont a vnisìa Sant Inocens (288-353), vësco 'd [[Torton-a]]. Dël sécol ch'a fa VI o VII, a son stabilisse ant la frassion ëd [[Sant Rufin (Sarzòu)|Sant Rufin]] doi monio, Rufin e Venans, ch'a sarìo peui vnù ij protetor ëd la paròchia. Lor dëspeuje, tumulà ant la piev ëd San Michel, a son stàite traslà ant la cesa drinta la sinta fortifià dël pais mach dël sécol ch'a fa X. Dël 1585 ij rest dij doi monio a son stàit artrovà an cola cesa ansema al ''Codex purpureus'', un còdes dë 72 feuj ëd papé ross ch'a mostra ij quatr Evangeli e che armonta al sécol ch'a fa V o VI. Ël Còdes, conservà al Musé Diocesan ëd Torton-a, a l'é important përché a mostra un dij ràir esempi ëd liturgia ambrosian-a an época antica. Për tuta l'[[Età ëd mes|Età 'd Mès]], Sarzòu a segue le sòrt ëd Torton-a, an oponendse ai ghiblin pavèis e an arsèivend ij pròfogh tortonèis quand che dël 1155 l'imperador [[Federich I Barbarossa]] a l'ha assedià la sità guelfa. La Comun-a 'd Sarzòu a l'era sota 'l vësco 'd Torton-a e a passa sota la sgnorìa dla famija Guidbòu Cavalchin dël Quatsent. Sarzòu a resta anfeodà a cola famija fin al Setsent, quand ch'ël pais a passa sota la protession dël re [[Carl Emanuel III]] ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd [[Napoleon Bon-a-part]], Sarzòu a intra definitivament ant ël [[Regn ëd Sardëgna]], ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd [[Vigseu]]. ==Aministrassion== Ël sìndich a l'é Carlo Mogni (da l'26/05/2019). == Anliure esterne == {{Interprogetto}} * [https://web.archive.org/web/20071011211910/http://comune.sarezzano.al.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} [[Figura:Sarezzano_panorama.jpg|thumb|left|300px|Panorama]] {{Fin}} [[Categorìa:Sarzòu| ]] 4iwqmmd7vygxv8we6pj0zoqjwm10qbt 0 24165 889795 861293 2026-11-04T22:39:13Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889795 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Mirabello Sannitico-Stemma.png|right|140px]] '''Mirabello Sannitico''' a l'é un comun dël [[Molise]] ëd 2.056 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 28/02/2009 [https://web.archive.org/web/20100120110924/http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html].</ref>, an [[provincia ëd Campobass]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Luciano Di Biase (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20090413172228/http://www.comune.mirabellosannitico.cb.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Campobass]] ci9plpoyyd9tfd6h4nx4knl3wipar0d 0 24325 889796 884635 2026-11-04T22:47:03Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889796 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Stamp:Comun |nomComun = Mortara |linkScu = |stat = ITA |siglaProvincia = PV |latitudineGrad = 45 |latitudineMinut = 15 |latitudineSecond = 07.3 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 8 |longitudineMinut = 44 |longitudineSecond = 18.1 |longitudinEO = E |autëssa = 101 |superficie = 51,97 |abitant = 15.386 |ann = 2016 |comunVisin = [[Albonese]], [[Castello d'Agogna]], [[Ceretto Lomellina]], [[Cergnago]], [[Gambolò]], [[Nicorvo]], [[Olevano di Lomellina]], [[Parona]], [[Tromello]], [[Vigevano]] |protetor = san Lorens |festiv = 10 d'ost }} '''Mortara''' (''Murtära'' an [[dialèt lomelin|dialèt lomlin]]) a l'é un comun dla [[Lombardìa]] ëd 15.386 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 01/01/2016 [https://web.archive.org/web/20170626094728/http://demo.istat.it/pop2016/index.html].</ref>, an [[provincia ëd Pavìa]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Marco Facchinotti (dal 21/05/2012). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20200928160027/http://comune.mortara.pv.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} [[Figura:Mortara_duomo.jpg|thumb|left|300px|Basìlica ëd San Lorens]] {{Fin}} [[Categorìa:Mortara| ]] gnwnuuz0e3nfoxxi57l8hy0qse1s628 0 33538 889798 861834 2026-11-05T00:30:41Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889798 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Roccaraso-Stemma.png|right|140px]] '''Roccaraso''' a l'é un comun dl'[[Abruss]] ëd 1.662 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 30/06/2008 [https://web.archive.org/web/20180707173320/http://demo.istat.it/bilmens2008gen/index.html].</ref>, an [[provincia dl'Àquila]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Armando Cipriani (dal 30/05/2006). == Anliure esterne == [[Figura:Roccaraso.jpg|thumb|right|200px|Panorama]] * [https://web.archive.org/web/20220705114500/https://www.comune.roccaraso.aq.it/ Sit istitussional] ==Arferiment== {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila]] 10m8gl973uf8yuraj8doi3ty640sy5s 0 43837 889799 869595 2026-11-05T00:34:58Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889799 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Stamp:Comun |nomComun = Rodano |linkScu = Rodano-Stemma.svg |stat = ITA |siglaProvincia = MI |latitudineGrad = 45 |latitudineMinut = 28 |latitudineSecond = 24.2 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 9 |longitudineMinut = 21 |longitudineSecond = 27.4 |longitudinEO = E |autëssa = 120 |superficie = 13,07 |abitant = 4.646 |ann = 2016 |comunVisin = [[Cernusco sul Naviglio]], [[Pantigliate]], [[Peschiera Borromeo]], [[Pioltello]], [[Settala]], [[Vignate]] |protetor = san Gioann Vangelista |festiv = 27 dë dzèmber }} '''Rodano''' (''Ròdan'' an dialèt milanèis) a l'é un comun dla [[Lombardìa]] ëd 4.646 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 01/01/2016 [https://web.archive.org/web/20170626094728/http://demo.istat.it/pop2016/index.html].</ref>, ant la [[Sità metropolitan-a 'd Milan]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Danilo Mauro Bruschi (dal 26/05/2014). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20151226211150/http://www.comune.rodano.mi.it/ Sit istitussional] ==Arferiment== {{listadlereferense}} [[Figura:Cassignanica.jpg|thumb|left|200px|La frassion ëd Cassignanica]] {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan]] [[Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan]] jv9qgnzr2x61hgww0dqjkh46g395h8w 0 110142 889791 881053 2026-11-04T19:29:40Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889791 wikitext text/x-wiki '''Candèila (iluminassion)''' a l'é n'utiss tradissional për generé lus, formà da na massa ëd sira, stearin-a o parafin-a ch'a peul fondse, con un mecc (stòpin) ant ël mes. Candèile a son dovrà da sécoj për iluminassion, cerimonie religiose, decorassion e ant le situassion d'emergensa. == Stòria == Le prime candèile a armonto a j'antiche civilisassion. J'[[Egissian]] a dovravo baston ëd bòsch impregnà ëd grass animal, mentre ij [[Roman]] a l'han dësvlupà candèile ëd sira d'avija con ëd mecc ëd lin o cavna. Ant ël Medioev, le candèile ëd sira d'avija a j'ero costose e riservà a le gesie o a le famije riche. Dël sécol XVIII, l'introdussion ëd la stearin-a e dla parafin-a (otnùa dal petròli) a l'ha rendù le candèile pì acessìbij. Con l'ariv dl'eletricità ant ël sécol XIX, soa amportansa a l'é calà, ma a son restà amportante për usagi specìfich. == Produssion == La fabricassion ëd candèile a peul esse fàita con vàire materiaj: * '''Sira d'avija''': Natural, përfumà, ma costos. * '''Parafin-a''': Derivà dal petròli, econòmica e fàcil. * '''Stearin-a''': Otnùa da grass animal o vegetal, pì dura che la parafin-a. * '''Sira ëd sòja''': Alternativa moderna e biodegradàbil. Ël process a anclud: 1. Preparé ël mecc (stòpin), ëd sòlit ëd coton impregnà ëd sostanse ch'a peulo nen brusé. 2. Fonde la sira e versela ant ëd stamp o buté ël mecc pì vire ant la cera frësca (técnica d'ansërsion). 3. Lassé che la sira a sìa torna dura. == Usagi == * '''Iluminassion''': Prima dl'eletricità, a l'era la sorgiss prinsipal ëd lus ant le ca, le gesie e ij castej. * '''Religion''': Parte essensial ëd rituaj coma la Mëssa, ël [[Diwali]] indian, o la Festa dle Luminarie. * '''Decorassion''': Candèile colorà o aromàtiche për creà atmosfere. * '''Emergensa''': Dovrà durant ij blackout o ant le situassion ëd crisi. == Significà cultural == Ant ël Piemont, le candèile a l'han un ròl ant le tradission locaj: * '''Festa ëd Sant'Ëmilian''': Procession con candèile an àutre comun-e. * '''Luminarie ëd Natal''': Candèile an sij bòrd ëd le fnestre për decoré ij paisage. * '''Fonsion simbòlicha''': A rapresento la speransa, la preghiera, o la memòria dij mòrt. == Sfide == * '''Arzigh d'incendi''': Brusé sensa control a peul causé dësastr. * '''Fum e sostanse tòssiche''': Candèile ëd parafin-a a peulo liberé gas danos. * '''Concorensa elétrica''': L'iluminassion moderna a l'ha riduvù l'usagi quotidian. == Candèile moderne == Ancheuj, le candèile a son popolar për: * '''Aromaterapìa''': Con essense com la lavanda o la vanilia. * '''Design''': Forme e color creativ për l'aredament. * '''Event speciaj''': Sin-e romàntiche o cerimònie. == Vardé ëdcò == * [[Lus]] * [[Sira d'avija]] * [[Parafin-a]] * [[Diwali]] == Colegament estern == * [https://www.candlemaking.com Associassion dij Produtor ëd Candèile] * [https://web.archive.org/web/20250414141049/https://www.museotorino.it/ Musé ëd Turin] - Stòria dj'utiss tradissionaj piemontèis. [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] nes0frczi7v8f6h7eb4c9v0uppofgji 0 110167 889790 881034 2026-11-04T18:59:48Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 889790 wikitext text/x-wiki {{Tassonomìa | color = lightgreen | name = Sparz | figura = Asparagus_image.jpg | règn = [[Plantae]] | division = Magnoliophyta | class = Liliopsida | ordo = Asparagales | familia = Asparagaceae | genus = ''Euonymus'' | species = ''A. officinalis'' | binomial = ''Asparagus officinalis'' | regolator_binomial = L. }} [[Figura:20170516Asparagus_officinalis1.jpg|thumb|But]] [[Figura:20160909Asparagus_officinalis1.jpg|thumb|Smens]] '''Asparagus officinalis''' (an piemontèis, '''sparz''') a l'é na pianta erbosa përmanenta dla famija dle [[Asparagaceae]], motobin conossùa për ij sò but (turion) giovo, dovrà ant la cusin-a. A l'é coltivà an tut ël mond për sò gust delicà e soe propietà nutrissionaj. == Descrission == La pianta a l'ha na rèis carnosa (pata) ch'a produv but longh e sùtij, ëd color verd o bianch, scond la coltivassion. Ij but a ven-o cujì prima ch'a deurbo le feuje, e s'a son lassà chërse, a dvento dle branche con feuje a forma ëd piuma (cladòdi) e fior cite bianch-vërdastre. A la fin dl'istà, la pianta a fa 'd balin-e rossastre, ch'a conten-o jë smens. == Stòria == Lë sparz a l'é coltivà da almanch 5.000 agn, originari dël Mediterani oriental e dl'Asia minor. J'[[Egissi]] e ij [[Roman]] a lo consideravo na galuparìa e na pianta meisinal. Ant ël Medioev, a l'é spantiasse an [[Euròpa]], e ant ël Piemont a l'é dventà part ëd la tradission culinaria, dzortut ant le zòne ëd pianura con teren sabios. == Coltivassion == Jë sparz a preferisso teren sabios e bin drenà, con bon espòst al sol. As peulo piantesse për smens o për coron-e (reis già svilupà). La prima cujìa a riva apopré tre agn dòp ël piantament. La stagion ëd cujìa a l'é curta (mars-magg), e ij but a ven-o tajà a man. Për otnì jë sparz bianch (men amèr), ij but a son coatà ëd tèra për evité che la lus a stìmola la produssion ëd clorofila. == Utilisassion == === An cusin-a === Ant ël Piemont, jë sparz a son preparà an risòt, supe, o mach gratinà con formagg. A son ëdcò servì con [[bagnet verd]] o con euv. La varietà local a l'é arnomà për sò gust delicà e a l'é festegià con sagre com la "Festa dlë Sparz" ant vàire pais. === Propietà meisinal === Jë sparz a son rich ëd [[fibra]], [[vitamin-a K]], e [[folat]]. A l'han efet diurétich e a giuto a regulé la pression. Ant l'erboristerìa, la rèis a l'é dovrà për dé sostegn al fet. == Varietà == * '''Verda''': La pì comun-a, con gust intens. * '''Bianca''': Pì dossa, coltivà sota tera. * '''Viòla''': Varietà ràira con n'aroma frutà. == Sparz ant ël Piemont == Le zòne ëd [[Coni|Cuneèis]], [[Santna]], [[Carmagnòla]], e la pian-a [[Vërsèj|Vërslèisa]] a son arnomà për soa produssion dë sparz. La tradission a veul che jë sparz piemontèis a sio cujì a man e servì fresch, sensa conservant. == Colegament estern == * [https://web.archive.org/web/20190915150636/http://www.regione.piemonte.it/ Región Piemont] - Informativa sj'ortagg tradissionaj. * [https://www.agricoltura.piemonte.it Agriturism Piemontèis] - Arsete con jë sparz. {{Dissionari Botànich Balbis}} [[Categorìa:Asparagus]] [[Categorìa:Botànica]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 8qiu6gp3z2tpeq5w4w8w30bxyrega9j