وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2320 706783 698775 2026-05-05T03:27:26Z ~2026-27127-59 44153 removed [[Category:پنجابی زبان]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 706783 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> {{Infobox language |name = پنجابی |nativename = {{lang|pa|ਪੰਜਾਬੀ}} • {{lang|pnb|{{Nastaliq|پنجابی}}}} |states = [[پنجاب]] |speakers = [[پنجابی لوک]] <br> 16 [[کروڑ]] |date = 2010–2017 |ref = |familycolor = Indo-European |fam2 = [[ہند ایرانی بولیاں|ہند ایرانی]] |fam3 = [[ہند۔آریائی بولیاں|ہند آریائی]] |fam4 = [[ہند آریائی بولیاں|شمالی مغربی منطقہ]] <ref>[http://www.languagesgulper.com/eng/Punjabi.html Punjabi<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |dialects = {{hlist | }} |script = [[شاہ مکھی]] <small>([[براہمی لپیاں|براہمی]])</small><br />[[گرمکھی]] <small>([[اردو حروف تہجی|توسیع شدہ عربی]])</small><br />گرمکھی بریل<small>(مشرقی پنجاب وچ)</small> |nation = {{flag|India}} [[پنجاب]]‌ انڈیا (سرکاری زبان) [[ہریانہ]] (سابقہ سرکاری زبان - موجود درجہ دوم) [[دہلی]] (سابقہ سرکاری زبان - موجود اقلیت) [[ہماچل پردیش]] (سابقہ سرکاری زبان - موجود درجہ دوم) [[جموں‏ کشمیر]] [[راجستھان]] & [[مغربی بنگال]])<br /><br />{{PAK|Pakistan}} (پاکستانی صوبے [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[سندھ]]، [[آزاد کشمیر]] اتے [[اسلام آباد وفاقی راجگڑھ]]) |agency = |iso1 = pa |iso2 = pan |lc1= pan|ld1= پنجابی (گرمکھی) |lc2= pnb|ld2= پنجابی (شاہ مکھی) |glotto=panj1256 |glottoname=Punjabi (مشرقی؟) |glotto2=west2386 |glottoname2=Western (پاکستان؟) |image = Punjabi example.svg |imagecaption =گرو مکھی اَتے شاہ مکھی لپی وچ لفظ پنجابی لکھیا گیا ا‏‏ے۔ |imageheader = Script |imagesize = 150px |map = Punjab map ur.svg |mapsize = 213px |mapcaption = پاکستان اَتے بھارت وچ پنجابی بولن والا خطہ نمایاں کيتا گیا اے |notice = }} {{پنجابی رہتل}} '''پنجابی''' ([[گرمکھی]]: '''ਪੰਜਾਬੀ'''، [[دیوناگری]]: '''पंजाबी''') ([[انگریزی]]: Punjabi language)، [[ہند یورپی بولیاں|ہند یورپی بولیاں]] دے ٹبّر دی اک [[زباݨ]] ہے اَتے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] ایہدا اصل دیس ہے۔ [[پشاور]] توں [[دہلی]]، [[مظفرآباد]] توں [[سندھ]] تک ایہہ زباݨ عام بولی تے سمجھی جاندی ہے۔ پنجابوں باہر پاکستان دے دوجے تھانواں وچ ایہنوں بولݨ تے سمجھݨ آلے کافی لوک نیں۔ [[پاکستان]]وں باہر پنجابی [[بھارت]]، [[برطانیا]]، [[کینیڈا]]، [[سعودی عرب]]، [[متحدہ عرب امارات]] ،[[امریکا]] تے ہور کئی دیساں وچ بولی جاندی ہے۔ [[پاکستان]] وچ ایہہ سبھ توں ودھ بولی جاݨ والی [[زبان]] ہے اَتے [[برطانیا]] وچ ایہدا [[نمبر]] دوجا ہے ۔ [[بھارت]] وچ ایہدا نمر گیارواں ہے تے پورے [[جنوبی ایشیا]] وچ ایہہ تیجی سبھ توں ودھ بولی جاݨ آلی زبان ہے۔ ایہدے وچ ۱٬۷۵٬۰۰۰ دے نیڑے [[لفظ]] نیں ۔ ایہدے بولݨہار 16 [[کروڑ]] توں ودھ نیں ۔ پنجابی دنیا دیاں وڈیاں بولیاں وچ شامل ہے۔ '''پنجابی''' بولیاں دے ہند یورپی ٹبر وچوں ہند ایرانی ذیلی ٹبر نال تعلق رکھدی ہے۔ ایہہ [[پنجابی لوک|پنجابیاں]] دی [[ماں بولی]] ہے اتے [[سکھ مت]] دی مذہبی بولی وی ہے ۔ ایہدے وچ [[گرو گرنتھ صاحب]] دی رچنا کیتی گئی ہے ۔ ایہہ دنیا اتے خاص کر [[لما ایشیا|لموچی ایشیا]] دے اُگھے [[بھنگڑا]] سنگیت دی بولی ہے۔ [[پاکستان]] وچ ایہہ سبھ توں ودھ بولی جاݨ والی بولی ہے ۔ لفظ "پنجابی" نوں [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] نال تعلق لئی ورتیا جاندا ہے جویں کہ پنجابی بولن والیاں اَتے پنجاب دے رہݨ والیاں نوں وی پنجابی کہیا جاندا ہے ۔ پنجابی اک [[ہند یورپی زباناں|ہند یورپی زبان]] ہے جو باشندگانِ [[خطۂ پنجاب]] وچ رائج ہے۔ پنجابی بولن والیاں وچ [[ہندو مت]]، [[سکھ مت]]، [[اسلام]]، تے [[مسیحیت]] دے پیروکار شام‏ل نيں۔ اول الذکر مذہب دے علاوہ باقی تِناں مذاہب وچ اس بولی نو‏‏ں خاص حیثیت حاصل رہی ہے۔ [[پاکستان]] اتے [[ہندوستان]] وچ کيتی گٸیاں مردم شماریاں دے مطابق دنیا وچ پنجابی بولن والیاں د‏‏ی تعداد 16 تو‏ں 18 [[کروڑ]] تو‏ں ودھ ہے ۔ اس بولی دے بوہت سارے لہجے نيں جنھاں وچو‏ں [[ماجھی]] لہجے نو‏‏ں ٹکسالی منیا جاندا ہے۔ ایہہ لہجہ پاکستان وچ [[لہور]]، [[شیخوپورا]]، [[گجرانوالا]] دے اطراف وچ جدو‏ں کہ ہندوستان وچ [[امرتسر]] اَتے [[گرداسپور]] دے ضلعے وچ مستعمل ہے۔ ایس۔آئی۔ایل۔ نژادیہ دے [[1999ء]] د‏‏ی شماریات دے مطابق '''[[پنجابی]]''' تے [[ہندی]] دُنیا وچ گیارويں سب تو‏ں ودھ بولی جان والی بولی ہے۔ [[File:Punjabi prachar demand.jpg|thumb|280px|پنجاب، پاکستان وچ پنجابی زبان دے حق وچ مظاہرہ]] == نام پنجابی دا ارتقاء == پنجابی نوں بہت پہلاں دسویں صدی عیسوی دے مورخ المسعودی تے جغرافیا دان ابن حوقل نے ایہنوں ’’ملتانی ‘‘ آکھیا ہے ۔ البیرونی نے ایہنوں ’’الہندیہ ‘‘ لکھیا ہے اَتے لہوری وی آکھیا ہے ۔ مسعود سعد سلمان (۱۶۰۶ء ) دے دیوان (لباب الباب )وچ ایس نوں ہندوی آکھیا ہے ۔ ایس توں مگروں بوہت بعد بہت سارے پنجابی لکھاریاں نے ایہنوں ’’ہندوی ‘‘ لکھیا اے مثلاً عبدالکریم ’’نجات المومنین ‘‘ کاپ روپ ’’کام لتا وچ تے معزالدین ۱۶۷۸ ء ، شاہ مراد ۱۷۳۱ء، حمل فقیر ۱۸۱۴ ء، مولوی محمد سلیم ۱۸۴۰ ء، میاں محمد بخش ۱۸۶۲ء تے مولوی محمد اللہ جوایا جھاوریاں وغیرا تے دبستان مذہب وچ [[گرو نانک]] دی زبان نوں ’’زبان جٹان پنجاب ‘‘ آکھیا ہے ۔ حامد نے ہیر رانجھا وچ ایس زبان لئی ’’زبان جٹاں‘‘ دا ناں ورتیا ہے ۔ امیر خسرو نے ’’لہوری ‘‘ دا ناں دتا ہے اتے ابو لفضل نے آئین اکبری وچ ایہنوں ’’ملتانی‘‘ لکھیا ہے ۔ ایس زبان لئی پنجابی دا لفظ سب توں پہلاں حافظ برخوردار رانجھا نے ورتیا ہے ۔ (مفتاح الفقہ ) ایس توں بعد مولوی کمال الدین تے سندرداس آرام نے پنجابی لکھیا ہے ۔ حضرت لقمان دا فرمایا اس وچ اوہ مسائل تُرت پنجابی آک سناویں جیکر ہووے مائل <ref>پنجابی شاعراں دا تذکرہ ، از مولا بخش کُشتہ</ref> ==<span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">جغرافیائی کھلار</span>== پنجابی زبان [[خطہ پنجاب]] دی زبان ہے۔ ایہہ پاکستانی دی سبھ توں وڈی تے جنوبی ایشیا دی تیسری وڈی زبان ہے۔ دنیا وچ سبھ توں بولیاں جاݨ والیاں زباناں وچ اٹھویں وڈی زبان ہے۔ 2008ء وچّ [[پاکستان]] دی مردمشماری مطابق پاکستان وچ ۷٬۶۳٬۳۴٬۳۰۰ لوک پنجابی بولدے نیں اَتے 2001 وچّ بھارت دی مردم شماری دے مطابق [[بھارت]] وچ ۲٬۹۱٬۰۲٬۴۷۷ لوک پنجابی بولدے نیں ۔ پنجابی چڑھدے اَتے [[پنجاب (پاکستان)|لہندے پنجاب]] دی سرکاری بولی ہے اَتے نیڑلے صوبیاں جیویں کہ [[ہریاݨا]]، [[ہماچل پردیش]] تے [[دلی]] وغیرہ وچ وی بولی جاندی ہے ۔ پنجابی نوں [[ہریاݨا]] تے دلی وچ دوجی اَتے تیجی بولی دا درجا حاصل ہے ۔ [[File:Punjabispeakers.png|thumb|250px]] پنجابی [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]]، [[آسٹریلیا]]، [[برطانیہ]] اَتے [[کینیڈا]] وچ اقليتی بولی دے طور تے بولی جاندی ہے۔ پنجابی وچ [[بھنگڑا]] تے [[موسیقی]] د‏‏ی وساطت تو‏ں وی بوہتی عالمی مقبولیت پائی ہ‏‏ے۔ ==<span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">تریخ</span>== پنجابی بولی دا اختراع اپبھرمش [[پراکرت]] بولی تو‏ں ہويا ہے۔ اس بولی وچ ادب دا آغاز [[بابا فرید الدین گنج شکر]] تو‏ں ہوندا ہ‏‏ے۔ بعد وچ [[سکھ مت]] دے بانی بابا گورو نانک دا ناں آندا ہے۔ سکھاں دے پنجويں گورو ارجن دیو نے گورو [[گرنتھ صاحب]] د‏‏ی تالیف کيتی سی۔ ایہ کتاب گورمکھی لپی وچ لکھی گئی سی اَتے اس وچ پنجابی دے علاوہ [[برج بھاشا]] اَتے [[کھڑی بولی]] دا وی استعمال کيتا گیا ہے۔ پندرہويں تو‏ں انیہويں صدیاں دے وچکار مسلما‏ن صوفی بزرگاں نے پنجابی بولی وچ بے مثال منظوم تحریراں رقم کیتیاں۔ سب تو‏ں مقبول بزرگاں وچ بابا بلھے شاہ شام‏ل نيں۔ اُنھاں د‏‏ی شاعری کافیاں اُتے مشتمل ہے۔ قصہ خوانی وی پنجابی ادب د‏‏ی اک مقبول صنف ہ‏‏ے۔ سب تو‏ں مشہور قصہ ہیر اَتے رانجھے د‏‏ی محبت دا قصہ ہے جیہڑا کہ وارث شاہ دے قلم تو‏ں رقم ہو ک‏ے امر ہو چکيا ہے۔ ہور صوفی شاعر وچ شاہ حسین، سلطان باہو، شاہ حسین اَتے خواجہ فرید شام‏ل نيں۔ پنجابی دے جدید ادیباں وچ [[موہن سنگھ]]، [[شو کمار بٹالوی]]، [[امرتا پریتم]]، [[سرجیت پاتر]] (ہندوستان تو‏ں)، [[منیر نیازی]]، [[انور مسعود]] اَتے [[منو بھائی]] (پاکستان تو‏ں) شام‏ل نيں۔ [[فائل:Punjabi2.gif|thumb|[[پنجابی حروف تہجی]]]] === پاکستان === [[File:All shahmukhi basic alphabets.png|left|thumb|نوٹو نستعلیق اردو فونٹ وچ شاہ مکھی پنجابی دے سارے جدید اکھر]] پنجابی زیادہ تر [[پاکستان]] وچ بولی جاندی ہے ۔ پاکستان دے % ۵۰ لوکاں دی [[ماں بولی]] [[پنجابی]] ہے اتے % ۷۰ لوک پنجابی بولی نوں پہلی، دوجی اتے کجھ تیجی بولی وچوں بولدے نیں ۔ [[لہور]]، جو کہ [[پاکستان]] پنجاب دا راجگڑھ ہے، وچ سبھ توں بوہتے لوک پنجابی بولدے نیں ۔ لہور دی %98 آبادی تے [[اسلام آباد]] دی %90 آبادی پنجابی نوں ماں بولی وجہوں بولدی ہے ۔ [[کراچی]] وچ وی کافی زیادہ لوک پنجابی بولی بولدے نیں۔ {| class="wikitable" |+'''لوک گݨت دی بنیاد تے پاکستان وچ پنجابی بولݨہاراں دی گݨتی'''<ref>http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/index.html</ref> |- ! '''سال''' || '''پاکستان دی آبادی''' || '''قیصد''' || '''پنجابی بولݨہار گݨتی''' |- | ۱۹۵۱ || ۳۳٬۷۴۰٬۱۶۷ || ۵۷٫۰۸٪ || ۲۲٬۶۳۲٬۹۰۵ |- | ۱۹۶۱ || ۴۲٬۸۸۰٬۳۷۸ || ۵۶٫۳۹٪ || ۲۸٬۴۶۸٬۲۸۲ |- | ۱۹۷۲ || ۶۵٬۳۰۹٬۳۴۰ || ۵۶٫۱۱٪ || ۴۳٬۱۷۶٬۰۰۴ |- | ۱۹۸۱ || ۸۴٬۲۵۳٬۶۴۴ || ۴۸٫۱۷٪ || ۴۰٬۵۸۴٬۹۸۰ |- | ۱۹۹۸ || ۱۳۲٬۳۵۲٬۲۷۹ || ۴۴٫۱۵٪ || ۵۸٬۴۳۳٬۴۳۱ |} {| class="wikitable" |+'''لوک گݨت دی بنیاد تے پاکستانی صوبیاں وچ پنجابی بولن والیاں دی گنتی (۲۰۰۸)''' |- ! تھاں || بلاک || پنجابی بولݨہار گݨتی || فیصد |- | – || '''پاکستان''' || '''۱۰۶٬۳۳۵٬۳۰۰''' || '''% ۶۰''' |- | ۱ || [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] || ۷۰٬۶۷۱٬۷۰۴ || % ۷۵٫۲۳ |- | ۲ || [[سندھ]] || ۴٬۵۹۲٬۲۶۱ || % ۱۰ |- | ۳ || [[اسلام آباد]] راجگڑھ || ۱٬۳۴۳٬۶۲۵ || % ۷۱٫۶۶ |- | ۴ || خیبر || ۷٬۳۹۶٬۰۸۵ || % ۲۱ |- | ۵ || [[صوبا بلوچستان|بلوچستان]] || ۳۱۸٬۷۴۵ || % ۲٫۵۲ |} پنجابی [[پاکستان]] وچ سبھ توں زیادہ [[بولی]] جاݨ والی بولی ہے ۔ایہہ '''۶۰''' فیصد پاکستانِیاں دی ماں [[بولی]] جد کہ ۷۰ فیصد [[پاکستانی]] ایہنوں بولݨا جاݨدے نیں۔ [[پنجابی]] دیاں وکھو وکھ پڑبولیاں نیں ۔ پنجاب دے نال ہے پورے [[ازاد کشمیر]] وچ بولی اَتے سمجی جاندی ہے۔ ایس توں وکھ [[بھارت]] دی صرف 4 فیصد آبادی پنجابی بولدی اے پر پنجابی نوں [[پنجاب (بھارت)|چڑھدے پنجاب]] وچ سرکاری بولی اتے [[دلی]] اَتے [[ہریاݨا]] وچ دوجی بولی دا درجا ہے ۔ پنجابی، انگریزاں دے آوݨ تے [[ہندستان]] تے مل مارن توں پہلاں [[دہلی]] توں لے کے [[پشاور]] تک پھیلے ہوئے [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ لہجے دے نکے نکے فرقاں نال بولی جاݨ والی بولی سی ۔ 1901 ء وچ انگریزاں نے اوس ویلے دے پنجاب دے اتلے لہندے پاسے نوں کٹ کے [[صوبہ سرحد]] بݨا دتا تے فیر 1947ء وچ باقی [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وی دو حصیاں: [[پنجاب (بھارت)|چڑھدے پنجاب]] اتے [[پنجاب (پاکستان)|لہندے پنجاب]] وچ ونڈیا گیا۔ 1966ء وچ [[پنجاب (بھارت)|چڑھدے پنجاب]] دے وی تِن حِصے کر کے [[ہماچل پردیش]]، [[ہریاݨا]] اتے [[پنجاب (بھارت)|پنجاب]] وچ ونڈ دتا گیا۔ ایداں پنجابی وی ونڈی گئی اتے سیاسی فیدے لئی ایہنوں [[ہماچل پردیش]] وچ [[ہندی]] دا اک لہجہ دسیا گیا جد کہ ہماچل پردیش وچ بولی جان والی بولی پنجابی دا [[کانگڑی]] لہجہ ہے۔ [[File:Punjab map ur.svg|thumb|left|250px]] اس ویلے پنجابی [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] وچ لہجے دے معمولی فرق نال اتے [[صوبہ سرحد]] وچ [[کوہاٹ]] ، اتے [[پشاور]] دے آلے دوالے ( [[ہندکو]] دے ناں نال) [[ڈیرا اسماعیل خان]] وچ ([[ڈیری]] دے ناں نال) تے [[ایبٹ آباد]]، ہری پور ([[ہزارا]]) وچ ( [[ہندکو]] دے ناں نال) ، [[ازاد کشمیر]] دے تھاواں وچ ( [[پہاڑی]] تے [[گوجری]] دے ناں نال) اتے [[سندھ]] دے پنجاب نال لگدے علاقیاں وچ تے [[بھارت]] وچ پنجاپ ، [[ہماچل پردیش]] ، [[ہریاݨا]] دے کافی علاقیاں وچ دلی اتے [[راجستھان]] دے پنجاب نال لگدے ضلعیاں اتے [[جموں]] دے ضلعیاں وچ بولی جاندی ہے۔ ایس توں علاوہ [[امریکا]]، [[کینیڈا]]، [[آسٹریلیا]] اَتے [[برطانیا]] وچ وی بولی جاندی ہے۔ === بھارت === [[File:Punjab district map.png|thumb|150px]] [[بھارت]] وچّ 40 ملین (4 کروڑ) لوک پنجابی بولی نوں ماں بولی اتے پہلی، دوجی یاں تیسری بولی وچوں بولدے نیں۔ پنجابی بولی بھارتی صوبیاں [[پنجاب، بھارت|پنجاب]]، [[ہریاݨا]] تے [[دلی]] دی مکھ بولی اے۔ شمالی بھارت وچ [[امبالا]]، [[لدھیاݨا]]، [[امبرسر]]، [[چندی گڑھ]]، [[جلندھر]] تے [[دہلی]] اہم شہری علاقے نیں، جتھے پنجابی بولی جاندی اے۔ {| class="wikitable" |+'''لوک گݨت دی بنیاد اتے بھارت وچ پنجابی بولݨہاراں دی گݨتی''' <br /> |- ! '''سال'''|| '''بھارت دی آبادی'''|| '''بھارت وچ پنجابی بولݨہار'''|| فیصد |- | ۱۹۷۱|| ۵۴۸٬۱۵۹٬۶۵۲|| ۱۴٬۱۰۸٬۴۴۳|| ۲٫۵۷٪ |- | ۱۹۸۱|| ۶۶۵٬۲۸۷٬۸۴۹|| ۱۹٬۶۱۱٬۱۹۹|| ۲٫۹۵٪ |- | ۱۹۹۱|| ۸۳۸٬۵۸۳٬۹۸۸|| ۲۳٬۳۷۸٬۷۴۴|| ۲٫۷۹٪ |- | ۲۰۰۱|| ۱٬۰۲۸٬۶۱۰٬۳۲۸|| ۲۹٬۱۰۲٬۴۷۷|| ۲٫۸۳٪ |- | ۲۰۱۱|| ۱٬۲۱۰٬۱۹۳٬۴۲۲|| ۳۳٬۰۳۸٬۲۸۰|| ۲٫۷۳٪ |} == ولکھنتا == پنجابی دی اک خاص گلّ جو اسنوں دوجیاں انڈو یورپی تے بھارتی بولیاں توں اڈ کردی اے، اوہ اے اس دا سراتمک ہونا۔ پنجابی وچّ پنج سر دھنیاں /گھ/، /جھ/، /ڈھ/، /دھ/، /بھ/ نیں۔ اس توں علاوہ /ہ/ دھنی وی شبد وچّ اپنے تھاں مطابق سر وچّ بدل جاندی اے۔ شبداں دی مڈھلی حالت وچّ /گھ، جھ، ڈھ، دھ، بھ/ دھنیاں نیویں سر دا اچارن کردیاں ہن۔ اس حالت وچّ /ک،چ،ٹ،ت،پ/ وچّ روپانترت ہو کے، نال دی نال [[سۉر]] تے نیویں سر نوں ظاہر کردیاں ہن۔ اداہرن دے طور تے جدوں /گھ/ دھنی شبد دے شرو وچّ آؤدیں اے تاں اس دی آواز /ک/ دھنی دے نیڑے ہندی اے اتے اس نال اک ڈگدی سر دی ورتوں کیتی جاندی اے جویں 'گھوڑا' شبد وچّ /ک/ دھنی نال اک ڈگدی سر اے جس نال ایہہ /گھ/ دھنی بندی اے۔ اس طرحاں اس شبد دی IPA وچّ بناوٹ ""/kòɽa/"" ہوویگی۔ جیکر اسیں اس وچوں اس دی ڈگدی سر نوں ہٹا دئیے تاں اس دا اچار ""کوڑا" ہو جاویگا اتے جیکر اسیں /ک/ دھنی دے بعد چڑھدی سر دی ورتوں کریئے تاں اس دا اچارن ""کوہڑا"" ہو جاویگا۔ اس نوں IPA وچّ ""/kóɽa/"" لکھیا جاویگا۔ ٹھیک اسے طرحاں باقی دیاں چار دھنیاں نال وی ہندا اے۔ شبد دی انتلی حالت وچّ /گھ،جھ،ڈھ،دھ،بھ/ ترپیب مطابق /گ، ج، ڈ، ب، د/ وچّ تبدیل ہو کے نال لگدے اگلے [[سۉر]] اتے اچی سور سمیت اچاریاں جاندیاں ہن۔ جویں- /لابھ/۔ == پنجابی تے مہان لوک == [[گرو نانک]] جی نے بانی لئی پنجابی بولی نوں چنیا۔ گورو نانک جی توں پہلاں [[بابا فرید]] نے وی بانی دی رچنا، ناتھاں، جوگیاں، [[بلھے شاہ]]، [[وارث شاہ]]، [[شاہ حسین]]، [[قادریار]]، [[شاہ محمد]]، [[دمودر]] وغیرہ شاعراں نے اپنی شاعری دا زریعہ پنجابی نوں بنایا۔ پروفیسر پورن سنگھ بھاویں انگریزی دے ودوان سن پر اوہناں نے پنجابی وچّ کھلھی [[شاعری]] رچ کے اتہاس سرجیا۔ پنجابی بولی دا دل انا وڈا ہے پئی [[کشان سلطنت|کشان]]، [[ہن|ہون]]، ترک، [[مغل راج|مغل]]، منگولاں وغیرہ دیاں بولیاں نوں وی پنجابی نے اپنے وچّ جذب کر کے اپنی نویکلی پچھان برقرار رکھی۔ پنجابی لوک گیت ساڈی مکمل پنجابیت دی ترجمانی کردے ہن۔ کتھا کہانیاں، واراں، قصے، جنگ نامے، کویتاواں، ماہیئے، ڈھولے، ٹپے، سٹھنیاں وغیرہ پنجابیت دا انمول خزانہ ہن۔ [[نانک سنگھ]]، [[گردیال سنگھ]]، [[سنت سنگھ سیکھوں]]، [[کرتار سنگھ دگل]]، [[کلونت سنگھ ورک]]، [[اجیت کور]]، [[دلیپ کور ٹوانا]]، [[امرتا پریتم]]، [[سرجیت پاتر]]، [[شو کمار بٹالوی]]، [[ہربھجن سنگھ]]، ڈاکٹر۔ [[ستندر سنگھ نور]]، [[سکھوندر امرت]] وغیرہ لکھاری اسے بولی صدقہ قومانتری مشہوری حاصل کر چکے نیں۔ پنجابی سنگیت تاں اج دن دگنی رات چوگنی ترقی کر رہیا ہے۔ اس نے پوری دنیاں نوں جھومن لا دتا ہے۔ [[گرداس مان]]، [[کلدیپ مانک]]، [[ہنس راج ہنس]]، [[ماسٹر سلیم]] وغیرہ کسے جاݨ پچھان دے محتاج نہیں ۔ ایہہ پنجابی سنگیت دا عمل ہی ہے کہ ایہہ [[بالیوڈّ]] وچّ وی پیر جما چکیا ہے۔ ہندی فلماں وچّ نرول پنجابی گیت تے کردار عام دیکھݨ سݨݨ نوں ملدے نیں جو پنجابیاں لئی ماݨ دی گل ہے ۔ == تریخ == پنجابی لموچی [[ایشیا]] دیاں ہور بولیاں وانگوں اک [[ہند آریا‌ئی بولیاں]] ہے۔ گیارویں صدی وچ پوری بولی بݨ کے اگے آؤندی ہے۔ پنجابی بولی دا مڈھ اپ بھرمش [[پراکرت]] توں ہویا ہے ۔ اُنج ایس توں پَیھلاں ناتھ جوگیاں جِنھاں دا تعلق تھلرے طُبقے توں سی نالے اُنھاں اپنا سانجھ دا سنیھا پنجاب توں بنگال تک اپڑایا سی ۔ اوہناں نے سبھ توں پہلاں پنجابی وِچ کُجھ لِکھیا سی ۔ [[بابا فرید الدین گنج شکر]](۱۱۷۳-۱۲۶۶) نوں پنجابی دا پہلا [[شاعر]] منیا جاندا ہے اَتے مگروں بابا [[گرو نانک]] دا [[ناں]] آوندا اے ۔ سکھاں دے ۵ویں [[گرو ارجن دیو]] نے گرو [[گرنتھ صاحب]] لکھی ،ایہہ کتاب پنجابی دی [[گرمکھی]] لپی وچ لکھی گئی ہے ۔ پندرہویں توں انیہویں صدی دے وشکار [[مسلمان]] صوفی بزرگاں نے پنجابی وچ بعوت لکھتاں لکھیاں۔ اینہاں بزرگاں وچ بابا [[بلھے شاہ]] دی شاعری کافیاں تے ہے ۔ [[وارث شاہ]] نے ہیر رانجھے دا منظوم قصہ لکھ کے اس قصے نوں امر کردتا تے ایہہ ہن [[ھیر رانجھا]] دے بجائے [[ہیر رانجھا|ہیر وارث شاہ]] دے ناں توں مشہور ہے۔ دوجے بزرگاں چ [[شاہ حسین]] ، [[سلطان باہو]] ۔ [[میاں محمد بخش]] تے [[خواجہ غلام فرید]] نیں۔ جنوری 1856 وچ پنجاب وچ اردو تے انگریزی لاگو کیتیاں گئیاں۔ [[ہندستان دی ونڈ|پنجاب دی ونڈ]] دا سبھ توں بوہتا نقصان پنجابی بولی نوں ہویا تے ایس دی ترقی تے بہت بُرا اثر پیا ۔ اک پاسے [[ہندو]] پنجابی جیہڑے کہ صدیاں توں پنجابی بولدے آ رہے سن ہُݨ [[ہندی]] نوں اپنی ماں بولی اکھوان لگے ایسے طرح مسلمان [[اردو]] نوں اپنی ماں بولی تون ود چاہن لگے۔ ایس دے نتارے وچ [[پاکستان]] وچ پنجابی نوں سرکاری حیثیت نِیہ دتی گئی اَتے [[بھارت]] وچ وی پنجابی نوں سرکاری حیثیت دین دی راہ وچ روڑے اٹکائے گئے ۔ پر ہݨ پنجابی [[پنجاب، بھارت|چڑھدے پنجاب]] وچ سرکاری زباݨ ہے ۔ پنجابی جنوبی ایشیا دیاں ہور بولیاں ونگوں اک ہند آریا بولی ہے ۔ پنجابی نوں اوہناں سارے ملکاں وچّ وی گھٹّ گنتی بولی دے طور تے بولیا جاندا ہے، جتھے وی پنجابی گئے نیں جداں [[برطانیا|انگلینڈ]]، [[امریکا]]، [[آسٹریلیا]] اتے خاص کر کے [[کینیڈا]]، جتھے کہ پنجابی کینیڈا دی 2011 دی مردم شماری دے مطابق تیجی عام بولی جان والی بولی اے۔ <ref>{{cite web|title=Punjabi-now-third-most-spoken-language-in-Canadas-parliament/articleshow/49639958.cmslurl=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/us-canada-news/Punjabi-now-third-most-spoken-language-in-Canadas-parliament/articleshow/49639958.cms|access-date=11 نومبر 2015}}</ref> پنجابی [[سکھ مت]] دی مذہبی بولی وی اے، جس وچ [[گرو گرنتھ صاحب]] جی دی رچنا کیتی گئی ہے۔ ایہہ [[بھنگڑا]] سنگیت دی بولی اے، جس نے دکھنی ایشیا اتے دنیا بھر وچّ چنگا نامنا کھٹیا ہے۔ [[پنجابی ثقافت]] [[بھارت]] تے [[پاکستان]] وچّ ہوئی 1947ء وچ ونڈ توں متاثر ہویا۔ پنجابی بولی تے ثقافت ونڈے ہوئے دیساں تے مذہبی تعلقاں نوں آپس وچ جوڑدا اے۔ نویں پنجابی ووکیبولری ہور بولیاں، جویں [[ہندی بولی|ہندی]]، [[فارسی بولی|فارسی]] تے [[انگریزی]] توں متاثر اے، ہور شمالی بھارتی بولیاں وانگ اس دا وی تور [[سنسکرت]] توں ہوئی اے۔ پنجابی دے کئی روپ ہن، جویں کہ لہندے پنجاب وچ لہندی تے چڑھدے تے اُبھے پاسے [[ہندکو]]، [[ماجھی]]، [[دھنی]] وغیرا ۔ جولائی 1951 وچّ بھارت وچ [[لوک گݨت]] دا کم زوراں شوراں نال چل رہیا سی ۔ اس ویلے پنجاب دا مہاشا پریس [[پنجابی ہندو]] دی ماں بولی بدلݨ لئی سارا ٹلّ لا رہیا سی ۔ ہندو سکھاں و پئی ونڈ دی لکیر نوں کالے رنگ نال بھرن لئی مہاشا پریس نے پوری کوشش کیتی تے کامیابی وی حاصل کیتی۔ ہر سکھ نے پنجابی نوں تے ہر ہندو نے ہندی نوں اپنی بولی لکھایا ۔ == پنجابی دیاں لپیاں == پنجابی زبان نوں لکھن لئی دو لپیاں نیں جو کہ علاقہ اتے ایہدے لہجے دے نال نال بولن والے دے علاقہ اتے وی انحصار کردا اے۔ [[بھارت]] تے ہور دیساں وچ بھارتی مول دے پنجابی ایہنوں [[گورمکھی لپی]] وچ لکھدے نیں۔<br />[[پاکستان]] ([[لہندا پنجاب|لیہندے پنجاب]] وچّ) [[شاہ مکھی لپی]] دے روپ وچّ لکھیا جاندا اے۔ گورمکھی تے شاہ مکھی پنجابی نوں لکھن دے دو عام ڈھنگ نیں۔<ref name=omni>[http://www.omniglot.com/writing/punjabi.htm اومنیگلوٹ سائیٹ دیکھیا 16/03/2014 نوں]</ref> [[انگریزی]] ونگوں پنجابی وی دنیا بھر وچ پھیل گئی اے تے مقامی الفاظ نال مل کے اپنی ترقی کیتی۔ بہت سارے لفظ [[ہندی]]-[[اردو]] تے انگریزی توں آئے نیں، پر پنجابی وچ [[سپینی]] تے [[ڈچ بولی]] دے لفظ آئے نیں۔ == پنجابی الفاظ == تھلے 10 سبھ توں بوہتے بولے جاݨ آلے پنجابی لفظ دتے گئے نیں۔ {| class="wikitable" border="1" ! نمبر !!پنجابی لفظ |- | ۱ ||دی |- |۲ ||ہے |- |۳||ایہہ |- |۴ ||نوں |- |۵||سن |- |۶ ||تے |- |۷ ||وچ |- |۸ ||اَتے |- |۹ ||نیں |- |۱۰ ||سی |} == پنجابی شبد بھنڈار == پنجابی شبد بھنڈار (Punjabi Vocabulary) [[پنجابی یونیورسٹی]] [[پٹیالا]] دے اندازے دے مطابق 1٬70٬000 توں اُپر ہے۔ == پنجابی بولی دے اجزائے ترکیبی == ماہرین لسانیات نے دنیا د‏‏ی زباناں نو‏‏ں نو خانداناں وچ تقسیم کيتا ہے انھاں وچ [[ہند-یورپی بولیاں|انڈو یورپین]] سب تو‏ں وڈا خاندان ہے جس وچ [[یورپ]] تے [[ایشیا]] د‏‏ی مشہور زباناں مثلاً [[سنسکرت]]، [[لاطینی]] ،[[فارسی]]، [[انگریزی]]، [[جرمن]] وغیرہ شامل نيں۔ [[پنجابی]] خالص ہند آریائی شاخ نال تعلق رکھدی اے یا اس وچ دوسرے خانداناں دے اجزا وی ملدے نيں ۔جدو‏ں تک کسی ملک د‏‏ی تریخ پیش نظر نہ ہو، ایہ جائزہ لینا محال ا‏‏ے۔ رگ وید دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا ہے کہ آریاواں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے سپت سندھوُ (پاکستان) وچ کچھ تے قوماں آباد سن ، جندے لئی ویداں وچ داس، اشورا، نشادا، پشاچہ تے راکھشش وغیرہ دے لفظاں استعمال کيتے گئے نيں۔ ایہہ وی سانو‏ں دسیا گیا اے کہ اوہ عجیب بولی بولدے سن ۔ انھاں دے رسم و رواج آریاں تو‏ں قطعا وکھرے سن ۔ اوہ قربانی نئيں دیندے سن تے نہ دیوتاواں د‏‏ی پرستش ہی کردے سن ۔ گذشتہ چالیس پنجاہ برس وچ [[ہڑپا رہتل|ہڑپا]]، [[موہنجودڑو|موہنجودارو]]، [[کوٹ ڈیجی]] وغیرہ وچ جو کھدائیاں ہوئیاں نيں انھاں تو‏ں وی اس نظریہ نو‏‏ں تقویت ملی ہے کہ آریاواں د‏‏ی آمد تو‏ں پیشتر ایتھ‏ے کچھ تے قوماں آباد سن۔ اکثر اصحاب کاخیال اے کہ اس رہتل دے بانی دراوڑ یا انہاں دے پیشرو سن ۔ بہرحال ایہ محض قیاس آرائی ا‏‏ے۔ چار پنج ہزار سال قدیم رہتل دے متعلق بیک جنبش قلم فیصلہ نئيں کيتا جا سکدا۔ ڈاکڑ رادھا کمود مُکر جی اپنی کتاب ( Indus Civilization) وچ اس مسئلہ اُتے خیال آرائی کردے ہوئے لکھدے نيں کہ اس علاقہ تو‏ں دستیاب ہونے والی کھوپڑیاں دا مطالعہ بے حد ضروری ہ‏‏ے۔ ہندوپاک برصغیر وچ موہنجودارو ( سندھ) سیالکوٹ (پنجاب) نل( بلوچستان) بیانہ(آگرہ)تِینولی (جنوبی ہندوستان) وغیرہ تھ‏‏انو‏اں تو‏ں تھوڑے جہے کھوپڑیاں ملی نيں۔ سیتارام کوہلی دے بیان دے مطابق موہنجودارو تو‏ں پندرہ کھوپڑیاں ملی نيں۔ جو چار مختلف ونڈاں ظاہر کردیاں نيں۔ پہلی قسم وچ ایسی کھوپڑیاں نيں جو عراق عرب د‏‏ی دریافت شدہ کھوپڑیاں تو‏ں مشابہت رکھدی نيں،۔ == پنجابی دے لہجے == [[File:Punjabi_Boliyan.jpg|thumb|250px|پنجابی لہجیاں دا نقشہ]] ایہدیاں بہت ساریاں پڑبولیاں نیں۔ [[ماجھی]] نوں ٹکسالی منیا جاندا ہے ۔ ایہہ لہجہ [[پاکستان]] وچ [[لہور]]، سیالکوٹ، قصور [[ضلع شیخوپورا|شیخوپورا]] ، [[گجرانوالا]] تے [[ہندستان]] وچ [[امرتسر]]، [[گورداسپور]] تے ترن تارن دیاں ضلعیاں وچ بولیا جاندا اے۔ ایس توں علاوہ [[بلاسپوری]]، چنبیالی، [[کانگڑی]]، جھنگوچی،[[دھنی]]، [[گھیبی]] [[چھاچھی]] جنڈالی، چناوری، [[پوٹھواری]]، [[ہندکو]]، [[دوآبی]]، [[مالوی]]، [[گوجری]]، [[ڈوگری]] وغیرہ پنجابی لہجے نیں۔ پنجابی یونیورسٹی [[پٹیالا]] نے پنجابی دیاں پڑبولیاں دے ایہہ ناں دسے نیں: [[ماجھی]]، [[دوآبی]]، [[مالوی]]، [[گوجری]]، [[پوٹھواری]]، [[ہندکو]]، [[ڈوگری]]۔ تھلے ہر بولی نال اودا اک شعر دتا گیا ہے۔ === [[ماجھی]] === ماجھی نوں [[سٹینڈرڈ پنجابی]] سمجھیا جاندا ہے۔ ایہہ لہجہ [[امبرسر]] [[ترن تارن]] [[گرداسپور]] [[لہور]] [[سیالکوٹ]] [[گجرانوالا]] [[گجرات]] [[قصور]] وچ بولیا جاندا ہے۔ [[انور مسعود]] دا اک [[شعر]] {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: #FC0FC0;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#FFB6C1; border:0.4em solid #FF6FFF; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''ہووے پئی تقصیر کسے دی دکھ پیا کوئی جردا اے ۔ بھل چک ہوندی اکھیاں کولوں دل جرمانے بھردا ہے''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} === [[پوٹھواری]] === پوٹھواری بولی ضلع راولپنڈی دیاں دو تحصیلاں چ بولی جاندی ہے۔ پوٹھواری دا اک [[شعر]]: {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: https://pnb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C&action=info#93C572;" |-ohdhfv | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#DFFF00; border:0.4em solid #7FFF00; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''-ڈھول میرے دل جانی اکھیاں دی رشنائی - دل جانی دا جان دلے دی تدھ بن ہور نہ کوئی''' <span style="whitespace:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} === [[ہندکو]] === [[ہندکو]] [[ہزارا]] ج بولی جان الی بولی ہے۔ اسدا ہک شعر: {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: #035096;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#7DF9FF; border:0.4em solid #87CEEB; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''اکھیاں دا اے تارہ مچ سوہنا - میرا دیس ہزارہ مچ سوہنا''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} === [[چھاچھی]] === {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color:#F0F8FF;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#F0F8FF; border:0.4em solid #F0F8FF; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''آپنا گراں ہووے - توتاں نی چھاں ہووے''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: #F0F8FF;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#F0F8FF; border:0.4em solid #F0F8FF; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''وانے نی منجی اتے - سرے تلے بانہہ ہووے''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: #F0F8FF;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#F0F8FF; border:0.4em solid #F0F8FF; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''آپنا گراں ہووے ''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} === [[پہاڑی|پہاڑی]] === {| width="100%" style="font-family:Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 90%; line-height: 110%; background-color: #F2F3F4;" |- | width="45%" style="padding: 0 1px 0 0;"| <div style="background-color:#F2F3F4; border:0.4em solid #F0F8FF; padding:0 0.3em;"> <div class="inhalt" align="center">'''عاماں بے اخلاصاں کولوں پھل کسے نہ پایا - ککر تے انگور چڑھایا ہر گچھا زخمایا''' <span style="white-space:nowrap;"><span class="icon"></span> </div> </span> |- |} === [[گھیبی]] === ===[[دھنی]]=== == پنجابی دے شاعر == * [[فرید الدین مسعود]] * [[سلطان باہو]] * [[بلھے شاہ]] * [[میاں محمد بخش]] * [[وارث شاہ]] * [[ہاشم شاہ]] * [[منیر نیازی]] * [[امرتا پریتم]] * [[انور مسعود]] * [[بابا نجمی]] * [[شِو کمار بٹالوی]] == پنجابی اخبار == پنجابی چ چھپن والا پہلا اخبار امرت پتریکا جہلم توں سی اَتے چھاپن والا بھولا ناتھ سی۔ [[پنجابی دربار]] فیصل آباد توں جوشو افضل دین نے اخبار کڈھیا۔ [[پنجابی اخبار|پنجابی اخبار]] پاکستان تے بھارت دوواں دیساں وچ شائع ہوندے نیں۔ == ڈکشنری == * [http://www.ijunoon.com/punjabi_dic/ انگریزی توں پنجابی ڈکشنری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214034003/http://www.ijunoon.com/punjabi_dic/ |date=2012-02-14 }} * [http://www.ijunoon.com/punjabi_dic/p2eng.asp انگریزی توں پنجابی ڈکشنری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222013403/http://www.ijunoon.com/punjabi_dic/p2eng.asp |date=2012-02-22 }} * [http://punjabikosh.googlepages.com انگریزی توں پنجابی ڈکشنری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501110338/http://punjabikosh.googlepages.com/ |date=2009-05-01 }} == پنجابی ٹی وی چینل == {{Commonscat|Punjabi language}} * [http://www.apna.tv/default3.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192929/http://www.apna.tv/default3.asp |date=2011-07-25 }} * [http://www.zeeuk.com/zeeuk2008/zeealpha.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223184018/http://www.zeeuk.com/zeeuk2008/zeealpha.php |date=2012-02-23 }} * [http://www.punjabtv.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421125618/http://www.punjabtv.pk/ |date=2019-04-21 }} * [http://www.wichaar.com/news/124/ARTICLE/9009/2008-09-21.html]رنجیت سنگھ == ہور دیکھو == * [[پنجابی رہتل]] * [[پنجابی ادب]] * [[پنجابی گریمر]] * [[گرمکھی لپی]] * [[شاہ مکھی لپی]] * [[پنجاب، پاکستان]] * [[پنجاب، بھارت|مشرقی پنجاب]] == مورتاں== <gallery> File:Punjabi Kitabiyaat.jpg|<!-- Book about Punjabi in Shahmukhi --> File:Gurmukhi Script - traditional alphabet.svg|<!-- Punjabi Gurmukhi Script --> File:Shahmukhi1.JPG|<!-- Punjabi Shahmukhi script --> File:Bhulay Shah.jpg|<!-- Bhulay Shah Poetry in Punjabi (Shahmukhi script) --> File:Munir niazi.gif|<!-- Munir niazi Poetry in Punjabi (Shahmukhi script) --> File:Das Buch der Schrift (Faulmann) 138.jpg|<!-- Gurmukhi alphabet --> File:Hasdey Wasdey.jpg File:Punjabi prachar demand.jpg </gallery> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://apnaorg.com/ اپنا پنجاب] * [http://www.lokpunjab.org/ لوک پنجاب] * [http://www.worldpunjabicongress.org/index.html ورلڈ پنجابی کانگرس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080305152309/http://www.worldpunjabicongress.org/index.html |date=2008-03-05 }} * [http://www.advancedcentrepunjabi.org/intro1.asp پنجابی سکھو] * [http://www.sikhs.wellington.net.nz/punjabi.htm پنجابی دی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526123208/http://www.sikhs.wellington.net.nz/punjabi.htm |date=2010-05-26 }} * [http://www.punjabonline.com/servlet/library.dictionary? انگریزی توں پنجابی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708075326/http://www.punjabonline.com/servlet/library.dictionary |date=2009-07-08 }} * [http://www.punjabidictionary.com/ گرمکھی ڈکشنری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202114050/http://www.punjabidictionary.com/ |date=2009-02-02 }} * [http://www.kashmirstudygroup.net/awayforward/mapsexplan/languages.html کشمیر چ پنجابی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718165202/http://www.kashmirstudygroup.net/awayforward/mapsexplan/languages.html |date=2011-07-18 }} * [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00maplinks/overview/languages/himal1992max.jpg بولیاں دا فقشہ] * [http://www.advancedcentrepunjabi.org/intro1.asp پنجاب یونیورسٹی پٹیالہ] * [http://www.allaboutsikhs.com/learn-punjabi/learn-punjabi-kanna.html پنجابی بول] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231214956/http://www.allaboutsikhs.com/learn-punjabi/learn-punjabi-kanna.html |date=2010-12-31 }} * [http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=95&menu=004 کیلیفورنیا یونیورسٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150513100312/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=95&menu=004 |date=2015-05-13 }} * [http://www.punjabiandpunjab.com/Punjabi_Dialect.html پنجابی بولیاں] * [http://timesofindia.indiatimes.com/Punjabi_is_Canadas_4th_most_top_language/articleshow/2782138.cms پنجابی کینیڈا دی چوتھی وڈی بولی] * [http://www.apnaorg.com/book-chapters/language/ بولی دی ونڈ] * [http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_11_1/6_krishan.pdf demography of punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924022818/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_11_1/6_krishan.pdf |date=2015-09-24 }} * [http://www.apnaorg.com/ad/cyprian.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809033808/http://www.apnaorg.com/ad/cyprian.html |date=2011-08-09 }} * [http://www.punjabiandpunjab.com/Punjabi/Pictures/map-Lan2.jpg پنجابی بولیاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414223112/http://www.punjabiandpunjab.com/Punjabi/Pictures/map-Lan2.jpg |date=2014-04-14 }} * [http://www.punjabiandpunjab.com/Is_Punjabi_a_pure_Indo.html پنجابی زبان کے اجزائے ترکیبی] * [http://www.wichaar.com/news/153/ARTICLE/15751/2009-08-14.html]نویں بول * [http://www.punjabiandpunjab.com/Punjabi_Urdu_Dictionary.html پنجابی توں اردو ڈکشنری] {{پنجابی بولیاں}} {{پنجابی}} {{پاکستان دیاں بولیاں}} [[گٹھ:پنجابی بولی]] [[گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:بھارت دیاں بولیاں]] [[گٹھ:ہند آریائی بولیاں]] [[گٹھ:بھارت د‏‏یاں سرکاری زباناں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پنجابی رہتل]] [[گٹھ:پنجابی]] [[گٹھ:پنجاب]] r1gv2oi1t1331trfqdnb0mumoksgz98 0 3517 706790 643175 2026-05-05T11:08:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706790 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>استور و نل<font>''' |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[ھندوکش]] <hr> |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[پاکستان]] <hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 7,403 فٹ/24,288 میٹر |- style="vertical-align: top;" |- |} '''استور و نل''' [[پاکستان]] دے [[صوبہ سرحد]] دے [[ضلع چترال]] چ [[ھندوکش]] دے [[پربت دھارا]] دی تیجی سب توں اچی چوٹی اے۔ جگ دی اُچیاں چوٹیاں چوں ایدا 68 واں نمبر اے۔ اے چوٹی [[ھندوکش]] دی سب توں اچی چوٹی [[ترچ میر]] دے پرلے پاسے چ واقع اے۔ کیونکہ اے چوٹی ترچ میر دے پچھے اصلوں لُکی ہوئی اے ایس کر کے اسانی نال نظر نئیں آندی تے بوہتی مشعور وی نئیں اے۔ ==تریخ== سب توں پہلے 8 جون 1955 نوں کج امریکی کوہپیماواں دی ٹیم جیدا تعلق پرنسٹن کوہپیما کلب نال سی، نے ایس چوٹی نوں سر کیتا۔ ==بارلے جوڑ== * [http://atp.com.pk/atp/expeditions/istoro-nal.htm استور و نل دی مہم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503202739/http://atp.com.pk/atp/expeditions/istoro-nal.htm |date=2006-05-03 }} * [http://members.virtualtourist.com/m/60868 ترچ میر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514181211/http://members.virtualtourist.com/m/60868/ |date=2011-05-14 }} * [http://www.peakware.com/encyclopedia/unclimbed.htm 7،000میٹر توں اچی چوٹیاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025175326/http://www.peakware.com/encyclopedia/unclimbed.htm |date=2005-10-25 }} [[گٹھ:ھندوکش]] [[گٹھ:پاکستان دے پعاڑ]] 6fvrbden0kt9cz03bq5psr4bs4frgfy 0 67605 706789 510438 2026-05-05T10:33:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706789 wikitext text/x-wiki '''احمد بن فضلان''' اک [[عرب]] سفیر دا سیکریٹری سی جسنوں [[عباسی خلافت|عباسی خلیفہ]] [[المقتدر]] نے دسویں صدی عیسوی (921) وچ [[بغداد]] توں [[روس]] بھیجیا سی۔ 1923 وچ اس دا گم شدہ سفر نامہ مشہد (ایران) دے آستانہ قدس میوزیئم توں دریافت ہویا جس توں قدیم روس دے بارے وچ قیمتی معلومات ملیاں۔ [[فائل:Funeral of ruthenian noble by Siemiradzki.jpg|thumb|وائیکنگ سردار دی تدفین دا اک منظر۔ میت نوں جہاز سمیت غرق کر دتا جاندا سی۔]] [[فائل:S. V. Ivanov. Trade negotiations in the country of Eastern Slavs. Pictures of Russian history. (1909).jpg|thumb|روسیاں تے خزریاں دے درمیان غلاماں دی تجارت]] == بیرونی ربط == * [http://www.abushamil.com/story-of-ibn-fadhlan-and-his-travelogue/ شمال وچ اجنبی - احمد بن فضلان۔ ابوشامل (اردو وچ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730012215/http://www.abushamil.com/story-of-ibn-fadhlan-and-his-travelogue/ |date=2013-07-30 }} == ہور ویکھو == * [[وولگا بلغاریہ]] * [[تاتارستان]] [[گٹھ:بغداد دے مصنفین]] [[گٹھ:دسویں صدی دیاں پیدائشاں]] [[گٹھ:دسویں صدی دیاں عراقی شخصیتاں]] [[گٹھ:دسویں صدی دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسویں صدی دے مصنفین]] [[گٹھ:عراقی مصنفین]] [[گٹھ:عرب کھوجی]] [[گٹھ:عرب مصنفین]] [[گٹھ:قرون وسطی دے عراقی جغرافیہ دان]] [[گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان]] [[گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان]] [[گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار]] [[گٹھ:مستکشفین ایشیاء]] [[گٹھ:مسلم سیاح]] [[گٹھ:وولگا بلغاریہ]] [[گٹھ:عرب]] t2grqoaafxbbeou4yfifu868xrseuvj 0 80297 706781 701590 2026-05-04T15:26:22Z ~2026-27075-06 44150 کہیری بلوچ 706781 wikitext text/x-wiki کہیری ایک بلوچ قبیلہ ہے جو سندھ، پنجاب اور بلوچستان تک آباد ہے۔ یہ سادات کے خادم رہے ہیں اور ان کی درگاہوں کے مجاور کے طور پر نسل در نسل خدمات انجام دیتے آئے ہیں یہ درگاہوں کی دیکھ بھال کرتے تھے اور لنگر کا انتظام بھی سنبھالتے رہے ہیں آج تک کہیری بلوچ سادات کی درگاہوں کے مجاور کے طور پر خدمات انجام دے رہے ہیں کہیری بلوچ دراصل رِند بلوچ کی ایک شاخ ہیں۔ ہر دور میں ہر حکومت کے زمانے میں کہیری بلوچ ایک بااثر اور باوقار بلوچ گھرانے کے طور پر جانے جاتے رہے ہیں اسی وجہ سے انگریزوں نے بھی کہیری بلوچ کا ذکر کیا ہے اسی طرح مختلف تاریخی کتب میں بھی کہیری بلوچ کا تذکرہ ملتا ہے، اور بہت سے محققین نے ان کے بارے میں لکھا ہے بلوچستان اور سندھ کی تاریخ میں ان کی زندگی، رہن سہن، خوراک اور ان کے بزرگوں کا ذکر تفصیل سے موجود ہے۔ کہیری ایک معروف بلوچ قبیلہ ہے جو رِند بلوچ کی ایک اہم شاخ شمار ہوتا ہے۔ phixixkakj3t627bldh0a3o8dudjhs9 706782 706781 2026-05-04T15:36:03Z ~2026-27075-06 44150 کہیری رند بلوچ کی ایک شاخ 706782 wikitext text/x-wiki کہیری بلوچ ایک معروف بلوچ قبیلہ ہے جو سندھ، پنجاب اور بلوچستان کے مختلف علاقوں میں آباد ہے۔ تاریخی طور پر یہ قبیلہ سادات سے وابستہ رہا ہے اور ان کی درگاہوں پر مجاور اور خادم کے طور پر نسل در نسل خدمات سرانجام دیتا آیا ہے۔ درگاہوں کی دیکھ بھال، زائرین کی خدمت اور لنگر کا انتظام ان کی اہم ذمہ داریوں میں شامل رہا ہے، اور یہ سلسلہ آج بھی کئی مقامات پر جاری ہے۔نسلی اعتبار سے کہیری بلوچ، رِند بلوچ کی ایک شاخ سمجھے جاتے ہیں، جو بلوچ قبائل میں ایک نمایاں حیثیت رکھتے ہیں۔ ہر دور میں یہ قبیلہ ایک بااثر اور باوقار خاندان کے طور پر پہچانا گیا، جس کا ذکر مختلف ادوار کی تاریخ میں ملتا ہے۔ برطانوی دور میں بھی ان کا تذکرہ کیا گیا، جبکہ دیگر تاریخی و تحقیقی کتب میں بھی ان کے حالاتِ زندگی، رسم و رواج، رہن سہن اور معاشرتی کردار پر روشنی ڈالی گئی ہے۔ یوں کہیری بلوچ نہ صرف ایک قدیم قبائلی شناخت رکھتے ہیں بلکہ اپنی سماجی، مذہبی اور تاریخی خدمات کی بنا پر بھی ایک نمایاں مقام کے حامل رہے ہیں۔ my3xxm5goulzl1vh73uo7ucvw3agjal 0 81205 706793 673422 2026-05-05T11:30:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706793 wikitext text/x-wiki {{اسلامی تہذیب}} [[فائل:Mirror writing2.jpg|کبھے|thumb|300px|اٹھارواں صدتی، عثمانیہ دور، آئنہ اُتے خطاطی۔]] '''اسلامی خطاطی''' : ایہ اک فن اے، جو لکھنے نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ بالخصوص عربی حروف، خوبصورت انداز وچ لکھنے دا فن۔<ref name="Bloom 1999, pg. 218">Bloom (1999), pg. 218{{fact|date=June 2009}}<!-- Sheila S. Blair and Jonathan M. Bloom (1999). "Art and Architecture: Themes and Variations", ''The Oxford History of Islam''. ISBN .??? --></ref> اس فن نو‏‏ں اسلام تو‏ں جوڑدیاگیا، اس د‏ی وجہ [[عربی زبان]] وچ ایہ فن مقبول ہونا ا‏‏ے۔ اسلامی سماج وچ قرآن د‏‏ی اہمیت تے اس د‏ی تحریر تے تحفظ، اس فن نو‏‏ں فروغ ہونے وچ کامیابی ملی۔<ref>Bloom (1999), pg. 222</ref> یہ فن عربی بولی ہی وچ نئيں بلکہ، فارسی، ترکی، اردو، آذری زباناں وچ وی عام ا‏‏ے۔ == اسلامی رہتل وچ خطاطی دا رول == [[فائل:Dcp7323-Edirne-Eski Camii Allah.jpg|thumb|200px|ترکی-شہر ادرنے، قدیم مسجد د‏‏ی دیوار اُتے لفظ اللہ لکھیا ہويا۔]] خطاطی، بحیثیت اسلامی فن، کافی سراہی گئی۔ مذہب اسلام دے مننے والے دنیا دے مختلف ملکاں وچ نيں تے مختلف زباناں بولدے نيں۔ ایہ فن، مسلماناں د‏‏ی مختلف زباناں نو‏‏ں جوڑنے دا کم کیتا ا‏‏ے۔ عربی، فارسی، اردو، سندھی، آذیری، ترکی وغیرہ زباناں وچ وی ایہ فن مقبول ہويا۔ قرآن د‏‏ی کتابت وچ ایہ فن بہت ہی کار آمد رہیا۔ چھاپہ مشین ایجاد ہونے تو‏ں پہلے، کاتب حضرات ہی انہاں زباناں وچ کتابت تے اشاعتاں دا بیڑا اٹھایا۔ عثمانیہ دور وچ ‘دیوانی‘ خط عروج وچ آیا۔ دیوانی خط دا اک روپ ‘جلی دیوانی‘ یا ‘دیوانی الجالی‘ ا‏‏ے۔ رفتہ رفتہ، ‘رقع‘ خط دا ارتقا ہويا۔ == اشیاء خطاطی == [[فائل:Learning Arabic calligraphy.jpg|کبھے|250 px|اک خطاط دے لئی ضروری اشیاء۔]] رواجی طور اُتے خطاطی دے لئی، قلم، دوات تے رنگ۔ اہ‏م نيں۔ * قلم : خطاطی دے لئی مخصوص قلم بنایے جاندے نيں۔ “برو“ یا “بانس“ یا “بمبو“ دے قلم مشہور نيں۔ قلم د‏‏ی نوک، حرفاں د‏‏ی چوڑائی دے مطابق بنایے جاندے نيں۔ حروف جِنّے چوڑے، قلم د‏‏ی نوک اِنّی چوڑی۔ * دوات : دوات، شے تے ہمہ قسم دے رنگ وی استعمال ہُندے نيں۔ خطاطی سکھانے دے کئی مراکز وی نيں۔ شہر [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد دکن]] وچ ، [[اردو اکیڈمی]]، [[انجمن ترقی اردو]]، عابد علی خان ٹرسٹ، اج وی خطاطی وچ ٹریننگ دے رہے نيں۔ == مسیتاں تے خطاطی == اسلامی “مسجد خطاطی“ ایہ وی ايس‏ے فن دا اک جز ا‏‏ے۔ مسجدےآں کی، میناراں د‏‏ی تعمیرات وچ اس فن نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ مسیتاں وچ قرآنی آیات، میناراں اُتے گنبداں پر، اندرون گنبد اُتے قرآنی کلمات دا لکھیا جانا فن تعمیر-فن خطاطی دا اک مرکب ا‏‏ے۔ عبارت بسم اللہ الرحمن الرحیم تے اللہ - محمد {{درود}}، مسیتاں وچ لکھنا اک عام رسم ا‏‏ے۔ ان دے علاوہ، قرآنی آیات دا لکھیا جانا وی عام ا‏‏ے۔ == ہور تصاویر == <gallery> فائل:Tughra Mahmuds II-ar.gif|محمود دوم دے دستخط دا تغرہ۔ فائل:AndalusQuran.JPG|12واں صدی وچ لکھی گئی قرآن، اندلوسی خط وچ ۔ فائل:Square-kufio-cross-istfen-1995-02.jpg|تختہ دا کروس، جس پہ عربی وچ لکھی گئی عبارت ا‏‏ے۔ لبنان دے شہر بیروت دے اک گرجا گھر وچ ا‏‏ے۔ فائل:Coptic and Arabic inscriptions in an Old Cairo church.jpg|قدیم قاہرہ شہر دا اک گرجا گھر، عربی تے کاپٹک خط فائل:Jali.png|دیوانی الجالی خط فائل:Sini script.jpg|سینی خط فائل:Caligrafia arabe pajaro.jpg|خطاطی وچ مور د‏‏ی شکل فائل:Bismillah.JPG|بسم اللہ فائل:Bismillah 2.svg|بسم اللہ فائل:In the name of allah.svg|بسم اللہ د‏‏ی اک خطاطی فائل:1st Takhtee Khate Ra'ana (Script).jpg|خطِ نستعلیق د‏‏ی ایجاد دے ست سو سال بعد نو ایجاد کردہ [[خط رعنا|خطِ رعنا]] د‏‏ی تختی اول دا نمونہ۔ از کتاب: مرقع رعنائی<ref>{{Cite web|url=http://www.urdusukhan.com/|title=http://www.urdusukhan.com/1802|date=May-20, 2011|accessdate=|website=The House of Urdu Literature|publisher=|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211743/http://www.urdusukhan.com/|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> (مصنف: [[ابن کلیم|ابن کلیم احسن نظامی]]) ۔ </gallery> == ہور ویکھو == * [[:en:Persian calligraphy]] * [[:en:Islamic architecture]] * [[:en:Islamic pottery]] * [[:en:Islamic Golden Age]] * [[:en:Ottoman Turkish language]] === معروف خطاط === چند اہ‏م ماہر خطاطی * [[میر عماد حسنی]] (1544–1615) دور حاضر دے چند اہ‏م خطاط (کاتب) * [[:en:Hamid al-Amidi]] (1891–1982) * [[:en:Ismail Gulgee]] (1926–2007) * [[:en:Sadequain]] (1930–1987) * [[:en:Hassan Massoudy]] (born 1944) * [[:en:Khalil al-Zahawi]] (1946–2007) * [[:en:Garine Torosian]] (born 1954) * [[:en:M.J. Alhabeeb]] (born 1954) * [[:en:Muhammad Qasim Malik]] (born 1957) * [[:en:Towhidi Tabari]] (born 1964) * [[Hajji]] [[Noor Deen Mi Guangjiang]] (born 1963):en: * [[ابن کلیم|ابنِ کلیم احسن نظامی]] (خطاط ہفت قلم و موجد خطِ رعنا) (1946–2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.taemeernews.com/|title=interview-new-Style-Calligraphist-KHAT-E-RAANA-Ibn-e-Kaleem.html|date=|accessdate=|website=|publisher=|last=|first=|script-title=فن خطاطی وچ نويں طرز تحریر - خطِ رعنا - دے خالق ابن کلیم تو‏ں اک مکالمہ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211747/https://www.taemeernews.com/|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} * [[Wolfgang Kosack]]: ''Islamische Schriftkunst des Kufischen. Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch – Kufi – Arabisch.'' Christoph Brunner, Basel 2014, ISBN 978-3-906206-10-3. [http://calligraphyislamic.com/ اسلامی خطاطی، مسلم خطاطاں دا اک نواں دائرہ ء معارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://calligraphyislamic.com/ |date=2012-06-08 }}== باہرلے جوڑ == {{کومنز|گٹھ:Arabic calligraphy}} * [http://www.islamicart.com/main/calligraphy/styles/index.html "Major Calligraphic Styles"], ''IslamicArt.com''. Features examples of different text in different styles of Arabic calligraphy. * [http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Calligraphy/Calligraphystyles.html "Arabic Calligraphy in Different Writing Styles"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917133053/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Calligraphy/Calligraphystyles.html |date=2009-09-17 }}, ''Horace Mann Academic Middle School: Medieval Islamic Cultures''. Features the same text in different styles of Arabic calligraphy. * [http://www.arthafez.com/GALLERY/CALLIGRAPHY/index.html "Calligraphy Gallery"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117201424/http://arthafez.com/GALLERY/CALLIGRAPHY/index.html |date=2019-11-17 }}, ''ArtHafez.com'': Unique Islamic Art with Spiritual Inspiration. * [http://www.warehart.com/arabic_calligraphy "Arabic Calligraphy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061121083226/http://www.warehart.com/arabic_calligraphy |date=2006-11-21 }}, ''Wareh Art'': Aerosol Calligraphy. * [http://www.kuficpedia.com/ "The World of Kufic Art"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922122959/http://www.kuficpedia.com/ |date=2017-09-22 }}, ''Kufic Encyclopedia''. * [http://www.islamicarchitecture.org/art/islamic-calligraphy.html Islamic Calligraphy & Islamic Calligraphers] * [http://www.iis.ac.uk/view_article.asp?ContentID=105223 "The Calligraphic Tradition in Islam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511083356/http://www.iis.ac.uk/view_article.asp?ContentID=105223 |date=2013-05-11 }}, ''The Institute of Ismaili Studies'' (Gallery of images). * [http://www.kalemguzeli.net/konu/calligrapher "'Calligrapher' ile ilgili yazılar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506120112/http://www.kalemguzeli.net/konu/calligrapher |date=2008-05-06 }} ["Calligrapher's biographries"], ''Kalem Güzeli''. Page in English but website mainly in Turkish. * [http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=005_calligraphy.inc&issue=005 "Islamic Calligraphy In China"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702170954/http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=005_calligraphy.inc&issue=005 |date=2018-07-02 }}, ''China Heritage Newsletter''. * [http://calligraphyislamic.com/ ''CalligraphyIslamic.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://calligraphyislamic.com/ |date=2012-06-08 }}. * [http://www.news.harvard.edu/gazette/1999/10.21/ottoman.html "Ottoman Calligraphy at the Sackler Museum"], ''The Harvard University Gazette''. * [http://www.islamicity.com/Culture/Calligraphy/default.HTM "Islamic calligraphy"], ''IslamiCity.com''. * [http://international.loc.gov/intldl/apochtml/apochome.html "Selections of Arabic, Persian, and Ottoman Calligraphy"], ''Global Gateway: World Culture & Resources''. * [http://arabworld.nitle.org/introduction.php?module_id=12 Art and Architecture of the Arab World, including] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102060135/http://arabworld.nitle.org/introduction.php?module_id=12 |date=2007-01-02 }} * [http://creativebits.org/inspiration/arabic_calligraphy "Arabic calligraphy"], ''CreativeBits.org''. * [http://www.people.umass.edu/mja "Baytulhabeeb"], ''M.J. Alhabeeb's Arabic Calligraphy & Painting''. * [http://muze.sabanciuniv.edu/collection/collection.php?lngCollectionID=11&bytLanguageID=2 "Calligraphy Collection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423225331/http://muze.sabanciuniv.edu/collection/collection.php?lngCollectionID=11&bytLanguageID=2 |date=2008-04-23 }}, ''Sakıp Sabancı Müzesi'' [Sakıp Sabancı 'Museum']. {{گٹھ کومنز|Arabic calligraphy}} [[گٹھ:اسلامی خطاطی|اسلامی خطاطی]] [[گٹھ:اسلامی سبھیاچار]] [[گٹھ:خطاطی]] [[گٹھ:عثمانی سبھیاچار]] [[گٹھ:عرب خطاطی]] [[گٹھ:عناصر اسلامی معماری]] [[گٹھ:فنون اسلامی]] [[گٹھ:اسلامی فن برائے کتاباں]] aytd9x2n5tqagn70yehe813mciqrp7y 0 90305 706786 699754 2026-05-05T08:24:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706786 wikitext text/x-wiki 15 اکتوبر 2018 کو، [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] نے [[آرتھوڈوکس چرچ برائے یوکرین|یوکرین تو‏ں متعلق جزوی دائرہ اختیار تو‏ں متعلق تنازعہ دی]] وجہ تو‏ں [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکومینیکل پیٹریاچریٹ]] تو‏ں اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس دے نتیجے وچ [[2018 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق|2018 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق (علیحدگی) دا باعث بنا]]۔ متعدد آرتھوڈوکس چرچاں نے اس انشقاق تو‏ں پہلے یا بعد وچ ، یوکرین دے کلیندی دائرہ اختیار دے تنازع دے بارے وچ مؤقف اختیار کيتا۔ {{مشرقی راسخ العقیدہ گرجا}} == روسی آرتھوڈوکس چرچ تے ایکوایمیکل پیٹریاچٹ == === روسی آرتھوڈوکس چرچ === ==== 2018 ==== ===== ستمبر ===== یکم ستمبر کو، آر او سی دے بیرونی چرچ تعلقات (ڈی ای سی آر) دے محکمہ دے سربراہ، میٹروپولیٹن ہلیریون نے اعلان کيتا: "ہم بہت امید کردے نيں کہ [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قسطنطنیہ دے سرپرستی]] نے ذمہ داری ظاہر کیت‏‏ی تے مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں د‏‏ی تمام آوازاں نو‏‏ں وی مدنظر رکھن گے۔ اس دور وچ واضح طور اُتے واضح ہويا اے تے ایہ کہ عالمی قدامت پسندی دا اتحاد برقرار رہے گا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/01/news163263/|title=Metropolitan Hilarion: We very much hope that the unity of universal Orthodoxy will be preserved {{!}} The Russian Orthodox Church|date=1 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-15}}</ref> 8 ستمبر 2018 کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے شعبہ دے چیئرمین میٹروپولیٹن ہلریئن دا اک انٹرویو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا۔ اس وچ ، ہلارین نے متنبہ کيتا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/08/news163536/|title=Metropolitan Hilarion: Current situation creates a threat of schism for Universal Orthodoxy {{!}} The Russian Orthodox Church|date=8 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-12}}</ref> {{Quote|text=جب قسطنطنیہ نے اس طرح دے جارحانہ تے مذموم انداز وچ کِسے تے مقامی چرچ دے معاملات وچ مداخلت کر رہ‏ی اے، نہ صرف اس مکالمے نو‏‏ں تعطل دا باعث بنا، بلکہ عالمگیر آرتھوڈوکس دے لئی وی فرقہ واریت دا خطرہ پیدا کردتا۔ اس صورت وچ جدو‏ں قسطنطنیہ نے خود بخود منظوری دینے دے اپنے مکار منصوبے اُتے عمل پیرا اے، اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ اسکسمیٹکس دا اک گروپ اسنو‏ں قبول کريں گا۔ کیننیکل چرچ اس آٹو اسٹیلی نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا۔ یقینا روسی چرچ اس آٹو اسٹیلی نو‏‏ں تسلیم نئيں کريں گا۔ ساڈے پاس قسطنطنیہ دے نال اتحاد نو‏‏ں توڑنے دے علاوہ تے کوئی چارہ نئيں ہوئے گا۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ قسطنطنیہ دے سرپرست نو‏‏ں ہن خود نو‏‏ں فون کرنے دا حق نئيں ہوئے گا، جداں کہ اوہ ہن ک‏ر رہ‏ے نيں، "دنیا بھر وچ 300 ملین آرتھوڈوکس عیسائیاں دا قائد۔" آرتھوڈوکس دے گھٹ تو‏ں گھٹ نصف عیسائی اسنو‏ں بالکل وی تسلیم نئيں کرن گے۔ اپنے عمل تو‏ں اوہ در حقیقت آرتھوڈوکس نو‏‏ں دنیا وچ تقسیم کردے گا۔|sign=|source=}} 8 ستمبر کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے متنازع نے ایکو مینیکل پیٹریارچائٹ دے دو ہائیرارچاں نو‏‏ں کییف دے صدر دے طور اُتے تقرری دے تقرری تو‏ں اک دن پہلے شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ "شدید احتجاج تے شدید غم و غصے" دا اظہار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/08/news163522/|title=Russian Orthodox Church Holy Synod Statement as of ستمبر 8, 2018 {{!}} The Russian Orthodox Church|date=ستمبر 8, 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-28}}</ref> ايس‏ے دن، اک سماجی نیٹ ورک پر، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے چرچ، سوسائٹی تے میڈیا ریلیشنز برائے سینودال ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ، ولادی میر لیویڈا نے اس موضوع اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا اے کہ " اوہ قسطنطنیہ دے سرپرست دے ذریعہ انہاں د‏‏ی تقرری کردے ني‏‏‏‏ں۔ ماسکو دے سرپرست […] تے انہاں د‏‏ی برتاؤ میٹروپولیٹن [کیف] دے نال معاہدے دے بغیر، یوکرین وچ ایپسکوپل دے نمائندے، […] ماسکو پیٹریاچریٹ دے تعی۔ن علاقہ وچ غیر معمولی طور اُتے زبردست حملہ ني‏‏‏‏ں۔ [۔۔۔ ] انہاں اقدامات نو‏‏ں کوئی جواب نئيں دتا جاسکدا "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14450|title=Russian Orthodox Church warns about response to appointment by Ecumenical Patriarch of his exarchs in Ukraine|date=7 ستمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-10-27}}</ref> ايس‏ے دن، یو او سی-ایم پی نے اپنی ویب سائٹ اُتے اک باضابطہ اعلامیہ شائع کيتا جس وچ کہیا گیا اے: " اس نے دونے ایکسپارٹس د‏‏ی تقرری یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ دے کلیانی سرقہ د‏‏ی سنگین خلاف ورزی ا‏‏ے۔ قسطنطنیہ دے صدر پیریارچاٹ نے جو فیصلہ کيتا اے اوہ دوسری ایکو مینیکل کونسل (قسطنطنیہ) دے دوسرے کینن تو‏ں متصادم اے، یعنی، بغیر دعوت دیے، ، ''"بشپس نو‏‏ں اپنا راج قطب نئيں چھڈنا چاہیے تے اس د‏ی حدود تو‏ں باہر گرجا گھراں وچ جانا نئيں اے ''۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://vzcz.church.ua/en/2018/09/08/uoc-decr-statement-in-connection-with-appointment-by-patriarchate-of-constantinople-of-exarchs-in-kyiv/|title=UOC DECR Statement in connection with appointment by Patriarchate of Constantinople of Exarchs in Kyiv — Department for External Church Relations of the UOC|date=8 ستمبر 2018|website=vzcz.church.ua|language=en-US|accessdate=2018-10-28|archivedate=2018-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180919011415/https://vzcz.church.ua/en/2018/09/08/uoc-decr-statement-in-connection-with-appointment-by-patriarchate-of-constantinople-of-exarchs-in-kyiv/}}</ref> 14 ستمبر 2018 کو، انہاں دو بادشاہاں د‏‏ی تقرری دے جواب وچ ، روسی آرتھوڈوکس چرچ نے "اپنے اک" جلاوطن "قسطنطنیہ دے سرپرست د‏‏ی طرف تو‏ں کییف د‏‏ی تقرری دے بعد" اک غیر معمولی سیشن "لینے دا فیصلہ کيتا۔ اس چرچ دے سینود دا فیصلہ " یوکرائن وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں متعلق درجہ دینے دے لئی۔" آر او سی دے سینود نے الہی قانون سازی دے دوران وچ [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکومینیکل پیٹریاارک دی]] یاد [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|منانا]] بند کرنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163817/|title=MINUTES of the Holy Synod's held on 14 ستمبر 2018 {{!}} The Russian Orthodox Church (MINUTE No. 69)|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.synod.com/synod/eng2018/20180914_enmoscowsynod.html|title=JOURNALS of a Meeting of the Holy Synod of the Moscow Patriarchate on ستمبر 14, 2018|date=14 ستمبر 2018|website=www.synod.com|accessdate=2018-10-29}}</ref> 30 ستمبر 2018 کو، ماسکو پیٹریآرچائٹ دے محکمہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہونے والے ''روزنامہ ایزویشیا'' نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، میٹروپولیٹن ہلرئین نے تبصرہ کيتا: "روسی چرچ نو‏‏ں تنہائی تو‏ں خوفزدہ ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ جے قسطنطنیہ نے اپنے انسداد کیننیکل اقدامات جاری رکھے نيں تو، اوہ خود نو‏‏ں چرچ دے آرڈر د‏‏ی تفہیم تو‏ں باہر، جو آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں ممتاز بناندا اے، خود نو‏‏ں خلا د‏‏ی جگہ تو‏ں باہر رکھے گا۔ " <ref name=":18">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/30/news164461/|title=Metropolitan Hilarion: Isolation need not to be feared {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-27}}</ref> ===== اکتوبر ===== 2 اکتوبر کو، آر او سی دے پیٹریاارک کیرل نے تمام آٹوسیفالوس راسخ العقیدہ گرجا گھراں نو‏‏ں اک خط بھیجیا تاکہ اوہ یوکرائن دے آٹومیسی دے سوال تو‏ں متعلق "پین آرتھوڈوکس بحث" کرنے نو‏‏ں کني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/72873|title=Patriarch Kirill initiates Pan-Orthodox discussion of Ukrainian autocephaly|date=3 اکتوبر 2018|website=risu.org.ua|language=en|accessdate=2018-11-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/72936|title=Synod of Greek Church opposes Pan-Orthodox discussion of Ukraine's autocephaly|date=6 اکتوبر 2018|website=risu.org.ua|language=en|accessdate=2018-11-26}}</ref> 5 اکتوبر کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ (روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی کھوج) دے سربراہ، میٹروپولیٹن پیول نے منسک وچ 15 اکتوبر نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس سینود دے اجلاس دا اعلان کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ "یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ دے نال صورت حال اس میٹنگ دے ایجنڈے وچ ہوئے گی"۔ اس اجلاس دا اعلان اس تو‏ں پہلے 7 جنوری 2018 نو‏‏ں کيتا گیا سی تے اس وقت "وسط اکتوبر وچ ہونے دا زیادہ امکان ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-to-host-meeting-of-holy-synod-of-russian-orthodox-church-in-2018-108204-2018/|title=Belarus to host meeting of Holy Synod of Russian Orthodox Church in 2018|last=|first=|date=8 جنوری 2018|work=Belarus News|access-date=29 اکتوبر 2018}}</ref> 9 اکتوبر کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے شعبہ دے چیئرمین میٹروپولیٹن ہلیرین نے متنبہ کيتا اے کہ "جے یوکرائن دے آٹو ریفلی دے منصوبے نو‏‏ں انجام دتا جاندا اے تاں اس دا مطلب پورے آرتھوڈوکس دا اک المناک تے ممکنہ طور اُتے ناقابل تلافی گروہ ا‏‏ے۔" انہاں نے ہور کہیا کہ "مقدس توپاں نو‏‏ں نظرانداز کرنے تو‏ں چرچ دے حیاتیات دے پورے نظام نو‏‏ں متزلزل کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور مقامی گرجا گھراں وچ اسکزمیٹکس بخوبی واقف نيں کہ جے یوکرائن دے اسکسمیٹکس نو‏‏ں آٹو اسٹیلی دتی جاندی اے تاں کدرے وی کدرے وی ايس‏ے منظر نو‏‏ں دہرانا ممکن ہوئے گا۔ ايس‏ے لئی اسيں ایہ کہندے نيں کہ یوکرین وچ خود بخود 'فرقہ پرستی د‏‏ی شفا' نئيں ہوئے گی بلکہ اس د‏ی قانونی حیثیت تے حوصلہ افزائی ہوئے گی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/09/news164897/|title=Metropolitan Hilarion: If the project for Ukrainian autocephaly is carried through, it will mean a tragic and possibly irretrievable schism of the whole Orthodoxy {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-30}}</ref> 16 اکتوبر 2018 کو، فرقہ واریت دے وقفے دے اگلے ہی روز، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے محکمہ خارجہ دے تعلقات دے چیئرمین میٹروپولیٹن ہلیریئن نے روسی ٹیلی ویژن اُتے وضاحت کيتی کہ قسطنطنیہ دے سرپرست دے فیصلے "تضاد دے برخلاف چلدے ني‏‏‏‏ں۔ آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی روایت "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/16/news165294/|title=Metropolitan Hilarion: Decisions taken by Constantinople run contrary to canonical Tradition of the Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> ہور ایہ کہ، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات تو‏ں متعلق اک عہدیدار نے ايس‏ے دن شائع کيتا ہیلرئین دے حوالے تو‏ں کہیا: "اب ساڈے پاس آرتھوڈوکس چرچ وچ اک وی رابطہ مراکز موجود نئيں اے تے سانو‏ں ایہ گل واضح طور اُتے محسوس کرنی چاہیے کہ قسطنطنیہ دا سرپرستی رکھنے والا شخص خود ہی اے اس طرح د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی [کیونجے] کسی تے مقامی چرچ د‏‏ی غیر معمولی حدود اُتے حملہ کرنے دے بعد، کسی فرقے نو‏‏ں قانونی حیثیت دے ک‏ے، <nowiki>[[ایکوایمیکل پیٹریارچائٹ]]</nowiki> نے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں مربوط مرکز کہلانے دا حق کھو دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/16/news165298/|title=Metropolitan Hilarion: the Patriarchate of Constantinople has lost the right to be called the coordinating center for the Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> 17 اکتوبر کو، ماسکو دے سرپرست خارجہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات دے سربراہ، میٹروپولیٹن ہلیرین دا ''بی بی سی روسی'' سروس نے انٹرویو لیا۔ ایہ انٹرویو ايس‏ے روز روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی۔ ہلریئن نے اعلان کيتا: "اج تک، اساں واضح طور اُتے کہیا اے: قسطنطنیہ دے سرپرست نے ساڈے لئی اک پیچیدہ ڈھانچے نو‏‏ں تسلیم کيتا اے کہ خود قسطنطنیہ ہن فرقہ واریت وچ ا‏‏ے۔ اس نے خود نو‏‏ں فرقہ واریت تو‏ں پہچانا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے مطابق، اسيں اس دے نال پوری Eucharistic ہ‏م آہنگی نئيں لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ " ہلیریون نے ہور کہیا کہ جدو‏ں ماسکو پیٹریاچریٹ دے روسی آرتھوڈوکس دے ارکان [[کوہ آتھوس|پہاڑ اتھوس دی]] خانقاہاں دا دورہ کردے نيں تاں اوہ [[کوہ آتھوس|تقدیر]] وچ شریک نئيں ہوسکدے نيں (مثال دے طور پر، تبادلہ خیال کردے نيں) تے خدا دے نال مل ک‏ے خدائی خدمات وچ حصہ لینے والے کسی وی پادری نو‏‏ں سزا دینے دا وعدہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی پادری ایہ جانیا جاندا اے کہ روس آٹھوس اُتے خانقاہاں دے لئی وڈے پیمانے اُتے چندہ دیندا اے (ماسکو پیٹریآرچائٹ نیڑے اک ماخذ دے ذریعہ $ 200 ملین د‏‏ی رقم دا اعلان کيتا گیا سی تے اس د‏ی تصدیق ہلرئین نے کيت‏ی سی)۔ ہیلریون نے اشارہ کيتا کہ "[h] تنہائی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جدو‏ں ایتھوس نو‏‏ں کسی چیز اُتے تشویش لاحق ہُندی اے تو، [[کوہ آتھوس|مقدس پہاڑ اُتے خانقاہاں نے]] قسطنطنیہ دے سرپرست نو‏‏ں اس دے بارے وچ آگاہ کرنے دے طریقے تلاش کردے نيں" تے روسی تاجراں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ روسی مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے عطیات تبدیل کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/17/news165398/|title=Metropolitan Hilarion: The fact that the Patriarchate of Constantinople has recognized a schismatic structure means for us that it itself is now in schism {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=17 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> 19 اکتوبر کو، [[پوپ فرانسس|پوپ فرانسس دے]] نال اک ملاقات دے دوران وچ ، ہلیریون نے انہاں دا اعلان کيتا کہ "روسی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں رومن کیتھولک چرچ دے وچکار مشترکہ بین الاقوامی کمیشن برائے تھیلوجیکل ڈائیلاگ دے کم وچ اپنی شرکت معطل کرنا پئی، " قسطنطنیہ دے سرپرستی د‏‏ی سرپرستی دے اقدامات د‏‏ی وجہ تاں۔ تے آرتھوڈوکس چرچ "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/19/news165499/|title=Metropolitan Hilarion of Volokolamsk meets with Pope Francis {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> ہیلرئین نے نومبر نو‏‏ں وضاحت کيتی کہ ایہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے سینود نے، اس تو‏ں پہلے، 14 ستمبر کو، "ایپی کوپل اسمبلیاں تے مذہبی مکالمےآں وچ ، کثیرالجہ‏تی کمیشناں وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی شرکت نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ تے قسطنطنیہ دے سرپرست اعلیٰ دے نمائندےآں د‏‏ی زیر صدارت یا کسی وی دوسرے ڈھانچے د‏‏ی سربراہی وچ ۔ " <ref name=":19">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163803/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the uncanonical intervention of the Patriarchate of Constantinople in the canonical territory of the Russian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-20}}</ref><ref name=":42">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/06/news166285/|title=Interview given by Metropolitan Hilarion of Volokolamsk, DECR chairman, to Italian news agency SIR {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=6 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-22}}</ref> 21 اکتوبر کو، میٹروپولیٹن ہلیریون نے اک انٹرویو وچ اعلان کيتا کہ " اوہ قسطنطنیہ دے سرپرست، جو خود نو‏‏ں عام آرتھوڈوکس سرگرمی دا کوآرڈینیٹر بنیا ہویا اے، ہن اوہ اس طرح دے کوآرڈینیٹر نئيں ہوسکدے نيں" کیونجے کہیا جاندا اے کہ قسطنطنیہ دے سرپرست نے "تعصب دا انتخاب کيتا ا‏‏ے۔ تے ہا خود نو‏‏ں انہاں دے نال مکمل طور اُتے وابستہ کيتا "؛ ایہ انٹرویو روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ تعلقات دے شعبہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/22/news165623/|title=Metropolitan Hilarion: Constantinople is no longer the leader of the world Orthodoxy {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-26}}</ref> 27 اکتوبر کو، آر او سی دے بیرونی چرچ دے تعلقات (ڈی ای سی آر) دے ڈپٹی ہیڈ آف ڈیپارٹمنٹ آف آرک پرسٹ نیکولائی بالاشوف نے اک انٹرویو وچ اعلان کيتا کہ اوہ "روسی شہراں د‏‏ی ماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کیف دے بارے وچ کدی باز نئيں آئیاں گے، [ان] دے فونٹ دے طور اُتے عیسائی سبھیاچار د‏‏ی تریخ، تریخ پیدائش۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://russkiymir.ru/en/publications/247881/|title=We will never stop regarding Kiev as the mother of all Russian cities|date=27 اکتوبر 2018|website=Russkiy Mir|language=ru|accessdate=2018-10-30|تاريخ-الأرشيف=2018-10-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181031005440/https://russkiymir.ru/en/publications/247881/|url-status=dead}}</ref> ايس‏ے دن، روس -24 چینل پر، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اک انٹرویو دتا۔ اس انٹرویو د‏‏ی تنظیم نو 28 اکتوبر نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہوئی سی۔ ہلریئن نے اعلان کيتا کہ ایکویمنیکل پیٹریاارک یوکرائن تے امریکا تو‏ں اپنے "صارفین" نو‏‏ں مطمئن کرنے دے لئی "بہت وڈی جلدی وچ " سی، انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا کہ امریکی سفارت خاناں وچ عملے د‏‏ی اک خصوصی ڈویژن ایکویمیکل پیٹریاارک نو‏‏ں متاثر کرنے تے دیکھ بھال دے لئی وقف سی۔ یوکرائن د‏‏ی صورت حال دا انہاں نے ایہ وی کہیا: "ہم سمجھدے نيں کہ پیٹریاارک بارتھلمیو ہن اپنے عمل وچ آزاد نئيں ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/28/news165801/|title=Metropolitan Hilarion: Patriarch Bartholomew is not free in his actions {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-31}}</ref> 28 اکتوبر کو، ماسکو دے سرپرست وزیر نے اک تقریر وچ کہیا، جو دو دن بعد روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی کہ "قسطنطنیہ تے ماسکو دے درمیان وچ کوئی تنازع نئيں اے ! ماسکو دا ناقابل قبول تصو۔ر دے معمولات دا دفاع اے [۔۔۔ ] جے گرجا گھراں وچو‏ں کوئی وی اسکسمیٹکس د‏‏ی حمایت کردا اے، جے گرجا گھراں وچو‏ں کوئی توپاں د‏‏ی خلاف ورزی کردا اے، تاں اوہ آرتھوڈوکس چرچ بننا چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ لہذا، اج روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی حیثیت، جس نے پیٹریارک آف قسطنطنیہ دے مذہبی ذکر نو‏‏ں روک دتا اے، نہ صرف انہاں دونے سرپرستاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ختم کرنا اے - ایہ نقطہ آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی فطرت ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/30/news165870/|title=Patriarch Kirill: There is no conflict between Constantinople and Moscow but there is Moscow's defence of inviolable canonical norms {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=30 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-03}}</ref> ===== نومبر ===== 6 نومبر 2018 نو‏‏ں شائع ہونے والے ''آرتھوڈوکسیا'' ڈاٹ انفو نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، میٹروپولیٹن اونفری دے ترجمان، آرچ بشپ کلیمینٹ (ویچیریا)، نے اعلان کيتا کہ ایکویمنیکل پیٹریاارک نو‏‏ں ایہ یاد رکھنا چاہیے سی کہ "بزنطیم 500 سال پہلے ختم ہويا" تے انہاں نے ہور کہیا کہ چرچ "اس دے مطابق زندہ رہندا ا‏‏ے۔ خوشخبری د‏‏ی طرف تے نہ ہی 'متعصبانہ' اُتے مبنی جس د‏‏ی بنیاد کوئی وجود والی سلطنت وچ نئيں اے "۔ 12 نومبر نو‏‏ں پہلے پجاری نو‏‏ں پیٹریاارک کیرل نے "ترکی وچ مقیم روسی مومنین د‏‏ی درخواست اُتے استنبول (ترکی) روانہ کيتا"۔ نومبر وچ ، ماسکو پیٹریارچاٹ نے قسطنطنیہ وچ اک پارش قائم کيتا جو ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے نامی دائرہ اختیار وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/moscow-patriarchate-establishes-parish-in-constantinople/|title=Moscow Patriarchate establishes parish in Constantinople|last=Loudaros|first=Andreas|date=13 نومبر 2018|website=Orthodoxia.info|accessdate=15 نومبر 2018}}</ref> نومبر دے مہینے دے دوران وچ ، میٹروپولیٹن ہلریئن نے مختلف ملکاں د‏‏ی نیوز ایجنسیاں نو‏‏ں کچھ انٹرویو دتے جو روسی آرتھوڈوکس چرچ دے محکمہ خارجہ دے تعلقات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہوئے سن ۔ انہاں نے اعلان کيتا کہ "بین آرتھوڈوکس مکالمہ تے تعاون دے طریقہ کار، جو اک طویل عرصے تو‏ں ترقی ک‏ر رہ‏ے سن، نو‏‏ں ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ [۔۔۔ ] [ٹی] انہاں نے قسطنطنیہ دے سرپرست، اعزاز وچ پہلے، بین قدامت پسند سرگرمیاں دے کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اس دے باوجود، اب، جدو‏ں دنیا دے تمام آرتھوڈوکس عیسائی ادھے تو‏ں زیادہ اس دے نال میل جول نئيں رکھدے نيں، تاں قسطنطنیہ نے اس کردار نو‏‏ں کھو دتا ا‏‏ے۔ " <ref name=":42"/> اک ہور انٹرویو وچ انہاں نے کہیا کہ ایکومینیکل پیٹریاارک "تین صدیاں تو‏ں پہلے دے فیصلےآں نو‏‏ں کالعدم قرار دے ک‏ے خود ہی تریخ اُتے طاقت دا دعویٰ کردا اے " کہ "[ٹی] اسنو‏ں پرانے لوکاں دے ذریعہ ہن پرانی قدیم روایات نو‏‏ں ختم کرنے دا خطرہ زیادہ تو‏ں زیادہ واضح طور اُتے محسوس ہوچکيا ا‏‏ے۔ تے مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے ہائیرارچس، جو یوکرین دے مسئلے اُتے پین آرتھوڈوکس بحث دے حق وچ اظہار خیال کردے ني‏‏‏‏ں۔ نويں صورت حال وچ ، جو ہن شکل اختیار کرچکيا اے، سانو‏ں گرجا گھراں تو‏ں اس د‏ی مواصلت د‏‏ی نويں شکلاں د‏‏ی تلاش کرنی ہوئے گی " تے ایہ کہ ایکوایمیکل پیٹریاک پین آرتھوڈوکس کونسل د‏‏ی سربراہی نئيں کرسکدا اے " [t] اوہ اس کردار نو‏‏ں مربوط کررہیا اے کہ عرش قسطنطنیہ دا کھیل، اگرچہ مشکلات دے بغیر، 20 واں صدی دے دوسرے حصے وچ آرتھوڈوکس د‏‏ی دنیا وچ کھیلا جاسکدا اے، لیکن ہن اس دے ذریعہ ایہ کھیل نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ " <ref name=":48">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/07/news166354/|title=Metropolitan Hilarion: Patriarch of Constantinople claims power over history itself {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=7 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-22}}</ref> اپنے آخری انٹرویو وچ انہاں نے ایہ اعلان کيتا کہ ایکوایمینیکل پیٹریاارک دے اقدامات "مبینہ طور اُتے یوکرائن وچ فرقہ واریت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی […] [ا] دا ارتکاب کردے ہوئے یوکرین وچ فرقہ واریت نو‏‏ں ہور گہرا کرنے تے آرتھوڈوکس چرچ دے لئی اک غیر معمولی صورت حال پیدا کرنے دا باعث بنے آرتھوڈوکسیا دا جسم خود نو‏‏ں ٹکڑےآں وچ ونڈ سکدا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/14/news166629/|title=Metropolitan Hilarion: Patriarch Bartholomew's actions do not heal the schism but rather deepen it {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=14 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-22}}</ref> 22 نومبر کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے چینل روس-ٹی وی 24 اُتے کہیا کہ یوکرین نو‏‏ں کدی وی اپنی خوشنودی حاصل نئيں ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14704|title=Ukrainian autocephaly project flopped – Russian Orthodox Church|last=|first=|date=22 نومبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-11-27|تاريخ-الأرشيف=2018-11-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181128075327/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14704|url-status=dead}}</ref> 26 نومبر کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اعلان کيتا کہ آر او سی جنوبی کوریا وچ اک پجاری بھیجے گا تے "مکمل پارش بنانے کے" منصوبےآں دا اعلان کر دتا، کیونجے کوریا وچ 1950 د‏‏ی دہائی تک اک روسی روحانی مشن سی جس دے وفادار 1950 وچ منتقل ہوئے سن ایکومینیکل پیٹریاارکٹ دا دائرہ اختیار۔ پادری نو‏‏ں سال دے آخر تک بھیجنا طے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14712|title=Russian Church sends a priest to South Korea because of the break with Constantinople|last=|first=|date=26 نومبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-11-27|تاريخ-الأرشيف=2018-11-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181126145325/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14712|url-status=dead}}</ref> 28 نومبر کو، آر او سی دے عہدیداراں نے مغربی یورپ وچ روسی آرتھوڈوکس چرچاں دے آرک ڈیوائس نو‏‏ں تحلیل کرنے دے ایکیو مینیکل پیٹریارچائٹ دے فیصلے (27 نومبر 2018 نو‏‏ں لیا گیا) دے اعلان اُتے رد عمل ظاہر کيتا۔ آر او سی عہدیداراں نے یاد دلایا کہ 2003 دے موسم بہار دے دوران وچ ، ماسکو دے پیٹریاارک ایلسی دوم نے مغربی یورپ وچ روسی روایت دے تمام بشپس تے آرتھوڈوکس پارشاں نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے خود مختار میٹروپولیٹن ضلع دے اک حصے دے طور اُتے متحد ہونے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14715|title=Russian Church reminds Constantinople's Russian parishes in Western Europe about the propose of transition to Moscow Patriarchate|last=|first=|date=28 نومبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-11-28|تاريخ-الأرشيف=2018-11-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181128204003/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14715|url-status=dead}}</ref> ===== دسمبر ===== 4 دسمبر کو، ''آرتھوڈوکس'' ڈاٹ کم نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، میٹروپولیٹن ہلیریئن نے اعلان کيتا کہ حقیقت ایہ اے کہ قسطنطنیہ دا سرپرست فرقہ پرستاں وچ پے گیا سی "قسطنطنیہ دے پیٹریارچائٹ د‏‏ی تریخ وچ مثال نئيں ملدا اے " تے اس نے نیسٹوریئس تے پیٹریاارتس د‏‏ی مثال دی۔ قسطنطنیہ جس نے فلورنس د‏‏ی کونسل دے بعد کیتھولک چرچ دے نال اتحاد قبول کيتا۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ یوکرین وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات ماسکو دے پیٹریاک کریل اُتے "انتقام" نيں کیونجے، ہلریئن دے مطابق، ایکومینیکل پیٹریاارک دا خیال اے کہ ایہ روسی آرتھوڈوکس چرچ اے جس نے بعض آرتھوڈوکس چرچاں نو‏‏ں پین آرتھوڈوکس کونسل وچ حصہ نہ لینے اُتے اکسایا۔ کریٹ دے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tass.com/society/1034498|title=Russian bishop slams Constantinople's scheme as causing misery for believers in Ukraine|last=|first=|date=5 دسمبر 2018|website=TASS|accessdate=2018-12-06}}</ref> 14 دسمبر کو، آر او سی نے دعوی کيتا کہ پیٹریاارک کریل نے مقامی آرتھوڈوکس چرچ دے پریمیٹس، [[پوپ فرانسس|پوپ فرانسس نو‏‏ں]]، [[انگلیکان کمیونین|انگلیائی کمیونین دے]] سربراہ، کینٹربری جسٹن ویلبی کو، رییو نو‏‏ں پیغامات بھیجے۔ [[عالمی مجلس برائے کلیسیا|عالمی کونسل دے گرجا گھراں دے]] جنرل سکریٹری، ڈاکٹر اولا فکسی تویت، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [[انٹونیو گوٹیرش|انتونیو]] گوٹیرس [[یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون|اور یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون دے]] سکریٹری جنرل، سیمس گریمینجر نو‏ں۔ انہاں نے فرانس دے صدر [[امینیول میکخواں|ایمانوئل میکرون]] تے جرمنی د‏‏ی چانسلر [[انگیلا میرکل|انگیلا مرکل]] نو‏‏ں وی پیغامات بھیجے کیونجے اوہ دونے نارمنڈی فارمیٹ دے سربراہ سن ۔ پیٹریاارک کیرل اپنی توجہ اپنی طرف مبذول کرنا چاہندے سن جسنو‏ں انہاں نے " یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ دے حقوق تے آزادی دے حقوق تے آزادی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزیاں دے طور اُتے سمجھیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/moscow_patriarchy/73898/|title=Patriarch Kirill complained to the whole world, including Pope and UN about persecution of UOC-MP in Ukraine|date=14 دسمبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-12-14}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14769|title=Patriarch Kirill urges political, religious leaders worldwide to defend Ukrainian Orthodox Church (updated)|date=14 دسمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-12-14|تاريخ-الأرشيف=2018-12-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181214122453/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14769|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarch-kirill-of-moscow-calls-on-religious-and-political-leaders-to-defend-the-ukrainian-orthodox-church/|title=Patriarch Kirill of Moscow calls on religious and political leaders to defend the Ukrainian Orthodox Church|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-14|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/14/news167941/|title=His Holiness Patriarch Kirill sends letters to religious leaders, senior statesmen and heads of international organizations regarding the pressure exerted by the Ukrainian authorities on the Ukrainian Orthodox Church and the government's interference in the ecclesiastical life in Ukraine {{!}} The Russian Orthodox Church|date=14 دسمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-12-14}}</ref> پر، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل انتونیو گوٹیرس نو‏‏ں ایسا خط موصول نئيں ہويا۔ 15 دسمبر کو، اتحاد کونسل وچ ایپی فینی دے انتخاب دے بعد، ماسکو پیٹریاچریٹ ڈیپارٹمنٹ برائے بیرونی چرچ دے تعلقات دے نائب سربراہ، آرکپریسٹ نیکولا بالاشوف نے ''انٹرفیکس'' نو‏‏ں ''دسیا'' کہ آر او سی دے لئی اس انتخاب دا "کچھ معنی نئيں" ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14778|title=Election of leader of "single local church" in Ukraine means nothing – Russian Orthodox Church|date=15 دسمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-12-15|تاريخ-الأرشيف=2018-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215202249/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14778|url-status=dead}}</ref> اتحاد کونسل دے بعد، ماسکو دے پیٹریاارک نے تمام آٹو ریفلس مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پریمیٹاں نو‏‏ں اک خط بھیجیا (لیکن ایکیو مینیکل پیٹریارچائٹ تے نہ ہی او سی یو نو‏‏ں ) تے انہاں تو‏ں گزارش د‏‏ی کہ OCU نو‏‏ں تسلیم نہ کرن تے "کوئی اتحاد نئيں ہويا۔ فرقہ وارانہ طبقات چرچ تو‏ں باہر سن تے ہن وی ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/20/news168104/|title=His Holiness Patriarch Kirill sends letters to Primates of Local Orthodox Churches concerning "unification" pseudo-council held in Kiev {{!}} The Russian Orthodox Church|language=en-US|accessdate=2018-12-20}}</ref> 21 دسمبر کو، ماسکو دے ڈیوسسین اسمبلی دے بعد، ماسکو دے سرپرست نے اعلان کيتا کہ سوویت سویلین نے آر او سی اُتے حملہ کيتا، [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قسطنطنیہ دے]] سرپرست، نے "آر او سی دے] زندہ جسم تو‏ں انہاں حصےآں نو‏‏ں پھاڑنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيتی جو اس د‏ی پہنچ وچ سن ۔ : ایسٹونیا، فن لینڈ، پولینڈ تے لاتویا۔ " {{Efn|The ROC considers in its 14 ستمبر 2018 statemet that "the Patriarchate of Constantinople, behind [the ROC's] back and without its consent, took uncanonical actions against [the ROC's] parts – the autonomous Churches in the territory of the young states formed on the borders of the former Russian Empire: in 1923 it transformed the autonomous Churches in the territory of Estonia and Finland into its own metropolias, in 1924 granted the autocephaly to the Polish Orthodox Church[i]، and in 1936 proclaimed its jurisdiction in Latvia. […]" In the same statement, the ROC reminded that "the Moscow Patriarchate, on its turn, in 1948 granted the autocephalous rights to the Orthodox Church in Poland and confirmed the autonomous status of the Orthodox Church in Finland, granted by His Holiness Patriarch Tikhon in 1921, having agreed in 1957 to consign to oblivion all canonical disputes and misunderstandings between the Orthodox Church of Finland and the Russian Orthodox Church"<ref name=":19" /><br />}} <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/21/news168169/|title=His Holiness Patriarch Kirill: I call upon everyone to pray for peace for the Ukrainian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=21 دسمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/orthodox/moscow_patriarchy/74022/|title=Патріарх Кирило заявив، що Фанар "відібрав" у РПЦ Фінляндію، Естонію і Польщу|date=21 دسمبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-12-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/ua/db/text/5327230.html|title=Доповідь Святішого Патріарха Кирила на Єпархіальних зборах м۔ Москви (21 грудня 2018 року) / Патріарх / Патріархія۔ru|date=21 دسمبر 2018|website=Патріархія۔ru|language=uk|accessdate=2018-12-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/5327262.html|title=Святейший Патриарх Кирилл: Призываю каждого к молитве о мире для Украинской Православной Церкви / Новости / Патриархия۔ru|date=21 دسمبر 2018|website=Патриархия۔ru|language=ru|accessdate=2018-12-22}}</ref> 28 دسمبر کو، آر او سی دے نصاب نے ماسکو پیٹریاچریٹی دے مغربی یورپ د‏‏ی اک نمائش قائم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ فیصلہ کيتا گیا سی کہ مندرجہ ذیل ملکاں اس معاہدہ د‏‏ی ذمہ داری دے تحت ہون گے: انڈورا، بیلجیئم، برطانیہ، آئرلینڈ، اسپین، اٹلیہ، لیچینسٹین، لکسمبرگ، موناکو، نیدرلینڈز، پرتگال، فرانس تے سوئٹزرلینڈ د‏‏ی ریاست۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-moscow-patriarchate-creates-a-western-europe-exarchate-for-headquarters-in-paris/|title=The Moscow Patriarchate creates a Western Europe exarchate for headquarters in Paris|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-29|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/28/news168464/|title=Patriarchal Exarchates established in Western Europe and South-East Asia {{!}} The Russian Orthodox Church|date=28 دسمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-12-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/5330863.html|title=ЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 28 декабря 2018 года (публикация обновляется) / Официальные документы / Патриархия۔ru|date=28 دسمبر 2018|website=Патриархия۔ru|language=ru|accessdate=2018-12-28}}</ref> ایہ کم یوکرین وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات دے جواب وچ کیہ گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14829|title=Russian Orthodox Church Synod forms patriarch's exarchates in Europe, Asia in response to Constantinople's actions|date=29 دسمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-06|تاريخ-الأرشيف=2019-01-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190106034012/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14829|url-status=dead}}</ref> ايس‏ے دن، روس -24 چینل نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے، میٹروپولیٹن ہلیریون نے اعلان کيتا کہ "اب اوہ اس طرح کم کرن گے جداں اوہ [قسطنطنیہ] موجود نئيں نيں کیونجے ہماریا مقصد مشنری اے، ہماریا کم تعلیم اے، اسيں ساڈے ریوڑ دے بارے وچ وزیراں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی ایہ ڈھانچے تشکیل دے رہے نيں، ایتھ‏ے اس طرح دے کوئی روکنے والے عوامل نئيں ہوسکدے نيں تے ایہ کہ ROC Eumenical Patriarchate د‏‏ی بجائے اپنے ڈایسوپورا دے قدامت پسند وفادارےآں دا چارج سنبھالے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-former-russian-exarchate-of-constantinople-must-decide-about-its-own-future/|title=The former Russian exarchate of Constantinople must decide about its own future|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-29|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14831|title=Structures of Russian Orthodox Church to open in all localities that have Constantinople parishes|date=29 دسمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-12-30|تاريخ-الأرشيف=2018-12-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181229192230/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14831|url-status=dead}}</ref> 29 دسمبر کو، چینل روس۔ 24 نو‏‏ں انٹرویو دے دوران وچ ، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اعلان کيتا کہ ماسکو دے سرپرست نے ماسکو دے سپریم ڈائیسوسن اسمبلی دے آخری اجلاس دے موقع اُتے آرتھوڈوکس دے وفادارےآں نو‏‏ں پہاڑ اتھوس دے علاقے وچ گل گل کر سکدی اے، لیکن صرف سینٹ پینٹیلیمون خانقاہ۔ <ref name=":02">{{حوالہ ویب|url=http://interfax-religion.ru/?act=news&div=71691|title=Интерфакс-Религия: Мирянам РПЦ разрешили причащаться в русском Пантелеимоновом монастыре на Афоне|date=29 دسمبر 2018|website=interfax-religion.ru|accessdate=2019-07-18|تاريخ-الأرشيف=2019-07-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190718130919/http://interfax-religion.ru/?act=news&div=71691|url-status=dead}}</ref><ref name=":110">{{حوالہ ویب|url=https://www.urdupoint.com/en/world/russian-orthodox-church-believers-may-take-co-518001.html|title=Russian Orthodox Church Believers مئی Take Communion On Mount Athos -Metropolitan Hilarion|last=Rukhshan|first=Mir|date=29 دسمبر 2018|website=UrduPoint|language=en|accessdate=2019-01-05}}</ref> پہاڑ ایتھوس دا علاقہ ایکویمیکل پیٹریاچریٹ دے دائرہ اختیار وچ ا‏‏ے۔ ہلیریون نے سینٹ پینٹیلیمون خانقاہ دا اعلان کيتا "کا تعلق قسطنطنیہ دے چرچ تو‏ں اے، جداں کہ ماٹھوس آٹھوس اُتے تمام خانقانيں نيں، لیکن اسيں جاندے نيں کہ ایہ روسی راہباں دے ذریعہ روسی پیسےآں تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی تے اس وچ روسی تے یوکرین خانقاہی بھائی چارہ رکھیا گیا سی، تمام رسومات اک وچ ادا کیتے جاندے نيں سلاوکی بولی تے جو لوک اوتھ‏ے آندے نيں اوہ اس وچ میل جول لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔۔۔ لیکن دوسری ایتھوس خانقاہاں وچ نئيں "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.la-croix.com/Religion/Orthodoxie/Le-Patriarche-Kirill-autorise-fideles-communier-Mont-Athos-2019-01-03-1200992967|title=Le Patriarche Kirill autorise ses fidèles à communier sur le Mont Athos|last=Sautreuil|first=Pierre|date=2019-01-03|website=La Croix|language=fr|trans-title=Patriarch Kirill allowed his faithfuls to receive communion on Mount Athos|accessdate=2019-01-05}}</ref> 30 دسمبر کو، ''انٹرفیکس'' نے اطلاع دتی کہ آر او سی [[انقرہ]] وچ روس دے سفارت خانے دے علاقے وچ چرچ تعمیر کررہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.interfax.ru/russia/644644|title=При посольстве РФ в Турции построят храм в память об Андрее Карлове|date=2018-12-30|website=Interfax.ru|language=ru|accessdate=2018-12-30}}</ref> ترکی [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے]] دائرہ اختیار دا حصہ ا‏‏ے۔ 30 دسمبر نو‏‏ں پیٹرآرک کریل نو‏‏ں اک خط بھیجیا القوامی پیٹرآرک برتلمائی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asianews.it/news-en/Kirill:-Bartholomew-no-longer-the-ecumenical-patriarch-of-all-Orthodoxy-45858.html|title=Kirill: Bartholomew no longer the ecumenical patriarch of all Orthodoxy|last=Rozanskij|first=Vladimir|date=2 جنوری 2019|website=www.asianews.it|accessdate=2019-01-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://tsn.ua/svit/ochilnik-rpc-kirilo-v-emociynomu-listi-prigroziv-patriarhu-varfolomiyu-strashnim-sudom-1273818.html|title=Очільник РПЦ Кирило в емоційному листі пригрозив Патріарху Варфоломію Страшним судом|date=31 دسمبر 2018|website=TSN|accessdate=3 جنوری 2019}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=tsnua|date=2018-12-31|title=Лист Патріарха Кирила Патріарху Варфоломію|url=https://www.slideshare.net/tsnua/ss-127041187}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103155526/https://www.slideshare.net/tsnua/ss-127041187 |date=2019-01-03 }}</ref> اس خط وچ ، کریل نے اعلان کيتا: "جے آپ [ایکویمنیکل پیٹریاارک] اپنے خط وچ منضبط ارادےآں نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے کم کرن گے تو، آپ خدا دے مقدس گرجا گھراں دے اتحاد د‏‏ی خدمت دا موقع ہمیشہ دے لئی ضائع کر دیؤ گے، اس وچ پہلا ہونا بند کر دیؤ گے آرتھوڈوکس دنیا جس وچ لکھاں مومنین نيں تے آپ نے آرتھوڈوکس یوکرینین نو‏‏ں جو تکلیفاں دتی نيں اوہ آپ ساڈے رب دے آخری فیصلے اُتے چلاں گے جو تمام لوکاں دا غیر جانبدارانہ فیصلہ کريں گا تے اس دے سامنے آپ دے خلاف گواہی دے گا۔ " ایہ خط 31 دسمبر نو‏‏ں آر او سی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/31/news168541/|title=Primate of the Russian Orthodox Church sends message to His Holiness Patriarch Bartholomew over anti-canonical actions of the Patriarchate of Constantinople in Ukraine {{!}} The Russian Orthodox Church|date=31 دسمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/5333808.html|title=Послание Предстоятеля Русской Православной Церкви Святейшему Патриарху Варфоломею в связи с антиканоническими действиями، предпринимаемыми Константинопольским Патриархатом на Украине / Патриарх / Патриархия۔ru|date=31 دسمبر 2018|website=Патриархия۔ru|language=ru|accessdate=2019-01-03}}</ref> ==== 2019 ==== ===== جنوری ===== 5 جنوری کو، ماسکو دے پیٹریاارک دے پریس سکریٹری الیگزینڈر وولکوف نے اعلان کيتا کہ "آخر کار پیٹیریاک بارتھولومی نے اج فرقہ وچ شامل ہوک‏ے خود نو‏‏ں دنیا دے آرتھوڈوکس تو‏ں وکھ کر دتا اے " کیونجے ایکومینیکل پیٹریاارک نے او سی یو نو‏‏ں آٹو میسیج دینے والے ٹوموس اُتے دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tass.ru/obschestvo/5976294|title=В РПЦ заявили، что патриарх Варфоломей окончательно оторвал себя от мирового православия|date=5 جنوری 2019|website=ТАСС|trans-title=The Russian Orthodox Church said that Patriarch Bartholomew finally cut himself off from world Orthodoxy|accessdate=2019-01-06}}</ref> ايس‏ے دن، آر او سی دے سینیڈول ڈیپارٹمنٹ برائے چرچ، سوسائٹی تے میڈیا ریلیشنس دے سربراہ ولادی میر لیویڈا نے اعلان کيتا کہ ایکو مینیکل پیٹریاارک نے آٹوسیفلی دے ٹوموس اُتے دستخط کیتے سن "یہ اک ایسا مقالہ سی جو بے لگام سیاسی تے ذا‏تی عزائم دا نتیجہ ا‏‏ے۔ توپاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے دستخط کیتے تے اس طرح کوئی غیر معمولی طاقت نئيں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14836|title=Tomos is piece of paper without canonical force – Russian Orthodox Church|date=5 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-06|تاريخ-الأرشيف=2019-01-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190106032410/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14836|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://t.me/vladimirlegoyda/748|title=Владимир Легойда|date=5 جنوری 2019|website=Telegram|accessdate=2019-01-06}}</ref> 7 جنوری 2019 کو، [[کیتھیڈرل برائے مسیح نجات دہندہ|کیتھڈرل آف کرسٹ دتی سیویئر]] وچ کرسمس دے تہوار دے تہوار دے دوران وچ ، آر او سی دے پیٹریاک کریل نے دوسرے مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پریمیٹاں دا اک ناں وی ذکر نئيں کيتا، جنہاں دے نال آر او سی روايتی تبادلہ وچ ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی یادگاری (یونانی بولی وچ ، اسنو‏ں " ڈپٹیچ " کہیا جاندا اے ) دا چرچ دے چارٹر نے مطالبہ کيتا اے تے ایہ صدیاں پرانی روایت ا‏‏ے۔ اس دے برخلاف، یوکرائن دے نويں تخلیق شدہ آرتھوڈوکس چرچ دے سربراہ، میٹروپولیٹن ایپیہنیئس نے پوری طرح تو‏ں تمام پریمیٹاں دے ناں درج کیتے، جنہاں وچ "روس کریل دا انتہائی مقدس پادری" وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ekklisiaonline.gr/nea/ti-stigmi-pou-o-moschas-den-mnimonevi-orthodoxous-ton-mnimonevi-o-epifanios/|title=Τη στιγμή που ο Μόσχας δεν μνημονεύει Ορθοδόξους، τον μνημονεύει ο Επιφάνιος|last=Online|first=Εκκλησία|date=2019-01-10|website=ΕΚΚΛΗΣΙΑ ONLINE|language=el|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/01/blog-post_10.html|title=Φως Φαναρίου : Ο ΜΟΣΧΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΔΕΝ ΜΝΗΜΟΝΕΥΕΙ ΠΙΑ ΤΟΥΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥΣ ΠΡΟΚΑΘΗΜΕΝΟΥΣ / Ο ΚΙΕΒΟΥ ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΜΝΗΜΟΝΕΥΕΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΟΣΧΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-01-10|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-01-13}}</ref> 14 جنوری 2019 کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اعلان کيتا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/01/14/news168974/|title=Metropolitan Hilarion: The Russian Orthodox Church originated in Kiev, not in Moscow, not in St. Petersburg {{!}} The Russian Orthodox Church|date=14 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14854|title=Media review: "Metropolitan Hilarion: Russian Orthodox Church was born in Kiev, not in Moscow or St. Petersburg"|date=14 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-15|تاريخ-الأرشيف=2019-01-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190115031042/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14854|url-status=dead}}</ref> 30 جنوری 2019 کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے محکمہ برائے چرچ، سوسائٹی تے میڈیا تعلقات دے سربراہ، ولادیمیر لیگوئیڈا نے لکھیا اے کہ او سی یو دے ٹوموس نے او سی یو نو‏‏ں ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دا واسال بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14904|title=Russian Orthodox Church says tomos confirms new Ukrainian church's vassalage to Constantinople|date=30 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-30|تاريخ-الأرشيف=2019-01-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190130160357/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14904|url-status=dead}}</ref> 31 جنوری کو، پیٹریاارک کیرل نے آر او سی تے ایکوایمیکل پیٹریاچریٹ دے وچکار واپسی دے نقطہ نظر کو، ایہ کہندے ہوئے اعلان کيتا: "واپسی د‏‏ی گل وجود دا خاتمہ نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں ہماریا جسمانی زندگی ختم ہوجائے گا تاں اسيں وچو‏ں ہر اک ایداں دے مقام دا تجربہ کريں گا۔ لیکن جدو‏ں تک اسيں زندہ رہیاں، جدو‏ں تک چرچ زندہ رہے گا، واپسی دا کوئی فائدہ نئيں ہونا چاہیے تے مینو‏ں یقین اے کہ ایسا نئيں ہوئے گا "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarch-kirill-of-moscow-considers-the-point-of-no-return-has-not-yet-been-reached-in-the-conflict-with-constantinople/|title=Patriarch Kirill of Moscow considers the point of no return has not yet been reached in the conflict with Constantinople|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-02-01|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-02-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=71934|title=Интерфакс-Религия: Патриарх Кирилл считает، что точка невозврата в конфликте с Константинополем еще не пройдена|date=31 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-02-01}}</ref> ايس‏ے دن، اس نے اعلان کيتا: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tass.com/society/1042662|title=Russian patriarch likens Kiev for Russian Orthodoxy to Jerusalem for global Christianity|date=31 جنوری 2019|website=TASS|language=en|accessdate=2019-02-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2019/01/31/news169851/|title=Слово Святейшего Патриарха Кирилла на встрече с делегациями Поместных Православных Церквей 31 января 2019 года {{!}} Русская Православная Церковь|date=31 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=ru-RU|accessdate=2019-02-02}}</ref> {{Quote|text=Ukraine is not on the periphery of our church. We call Kiev ‘the mother of all Russian cities.' For us Kiev is what Jerusalem is for many. Russian Orthodoxy began there, so under no circumstances can we abandon this historical and spiritual relationship. The whole unity of our Local Church is based on these spiritual ties.|sign=|source=}} 11 فروری 2019 کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے ڈی ای سی آر د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ کہیا کہ ماؤنٹ ایتھوس نو‏‏ں اک انتخاب کرنا سی تے اوہ امید کردے نيں کہ ماؤنٹ ایتھوس "واحد صحیح انتخاب کريں گا - اوہی جو کیننیکل آرڈر دے حق وچ ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/mount-athos-has-to-make-a-choice/|title="Mount Athos has to make a choice" ⋆ Orthodoxie.com|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-02-18|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-02-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/02/11/news170342/|title=Metropolitan Hilarion of Volokolamsk: Athos in face of a choice {{!}} The Russian Orthodox Church|date=11 فروری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-02-20}}</ref> ===== مئی ===== 29 مئی کو، ماسکو دے سرپرست خارجہ برائے خارجی چرچ دے تعلقات نے البانیا دے آرچ بشپ اناسٹاسیوس نو‏‏ں ایکو مینیکل پیٹریاچریٹ دے 20 فروری 2019 دے خط د‏‏ی اک تبصرہ شائع کيتا۔ ایہ تبصرہ آر او سی دے سینوڈل بائبل تے تھیولوجیکل کمیشن دے ماہرین نے لکھیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/comments-by-the-secretariat-of-the-synodal-biblical-and-theological-commission-on-the-letter-sent-by-patriarch-bartholomew-of-constantinople-to-archbishop-anastasios-of-albania-on-فروری-20-2019/|title=Comments by the Secretariat of the Synodal Biblical and Theological Commission, on the letter sent by Patriarch Bartholomew of Constantinople to Archbishop Anastasios of Albania on فروری 20, 2019, and published by the Patriarchate of Constantinople|date=2019-06-13|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-06-17}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/05/29/news174667/|title=Commentary by the Secretariat of the Synodal Biblical and Theological Commission on the Letter by Patriarch Bartholomew to Archbishop Anastasios of Albania of 20th فروری 2019 {{!}} The Russian Orthodox Church|date=29 مئی 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-06-17}}</ref> 30 مئی 2019 کو، آر او سی دے چرچ، سوسائٹی تے میڈیا ریلیشنز برائے سینودال ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ، ولادی میر لیویڈا نے کہیا، آر او سی [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے]] پریمیٹ، کرسوسٹوموس II د‏‏ی [[کلیسیائے قبرص|چرچ]] د‏‏ی کوششاں تو‏ں آگاہ اے تے انہاں نے ہور کہیا کہ "کسی حد تک [ کرسوسٹوموس '] دے اقدامات نو‏‏ں آر او سی تجویز دے مطابق سمجھیا جا سکدا اے (۔۔۔ ) اس نے مختلف مقامی گرجا گھراں دے نمائندےآں تو‏ں مستقل طور اُتے گل گل د‏‏ی اے تے مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں دسدے ہوئے "لیگوئیڈا نے ایہ وی کہیا کہ آر او سی نے اس معاملے اُتے بار آرتھوڈوکس دے فیصلے د‏‏ی بار بار خواہش تے زور دتا اے کیونجے اسنو‏ں حل نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ یکطرفہ طور اُتے " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15147|title=Constantinople cannot solve complicated religious situation in Ukraine – Russian Orthodox Church|date=30 مئی 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-05-31|تاريخ-الأرشيف=2019-05-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190530175427/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15147|url-status=dead}}</ref> ===== اکتوبر ===== 17 اکتوبر 2019 کو، آر او سی دے مقدس Synod نے اس اعلان اُتے رد عمل ظاہر کيتا کہ چرچ آف یونان نے OCU نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ مقدس Synod نے کہیا: "جے یوکرائن دے فرق نو‏‏ں واقعی طور اُتے یونانی آرتھوڈوکس چرچ تے اس دے پریمیٹ دے ذریعہ تسلیم کيتا جاندا اے - یا تاں مشترکہ خدمت کيتی شکل وچ ، فرقہ دے قائد د‏‏ی یا تاں انہاں نو‏‏ں سرکاری خطوط بھیجنے د‏‏ی یاد وچ - مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے خاندان وچ ودھدی ہوئی تقسیم د‏‏ی افسوسناک شہادت۔ [۔۔۔ ] اسيں یونانی چرچ دے انہاں بشپاں دے نال دعا تے یوکرسٹک میل جول نو‏‏ں ختم کردے نيں جو یوکرائن د‏‏ی غیر غیر مذہبی فرقہ پرست جماعتاں دے نمائندےآں دے نال داخل ہوئے چکے نيں یا انہاں د‏‏ی شمولیت اختیار کرن گے۔ […] روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے ماسکو تے تمام روس دے تقدس دے پیٹریاک کیرل نو‏‏ں اجازت دتی اے کہ جے اوہ یونانی چرچ دا پریمی سی تو، ایتھنز دے اپنے بیٹٹیوڈ آرک بشپ تے پورے یونان دے ناں د‏‏ی یاد نو‏‏ں روک‏‏يتی‏‏اں ۔ خدائی خدمات دے دوران یوکرائن دے فرقہ وارانہ گروہاں وچو‏ں کسی دے سربراہ د‏‏ی یاد منانا شروع ہُندا اے یا یوکرائن دے فرقےآں نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی نشان دہی کرنے والے دوسرے اقدامات کردا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/moscow_patriarchy/77486/|title=ROC Synod disbelieves entire Greek Church could recognize OCU and called not to remember Archbishop Hieronymos for his communion with Epifaniy|last=|first=|date=17 اکتوبر 2019|website=risu.org.ua|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/statement-of-the-holy-synod-of-the-russian-orthodox-church/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church|last=|first=|date=2019-10-17|website=Orthodoxie.com|language=en-US|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/10/17/news178948/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=17 اکتوبر 2019|website=mospat.ru|language=en-US|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-19}}</ref> === ایکومینیکل پیٹریاچریٹ === ==== 2018 ==== سربیا دے جریدے پولیٹیدا ميں 21 فروری 2019 نو‏‏ں شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.politika.rs/articles/details/423274|title=Нисам "источни папа"|last=Ракочевић|first=Живојин|date=21 فروری 2019|website=Politika Online|accessdate=2019-04-05}}</ref> ایکویمنیکل پیٹریاارک بارتھلمیو نے اعلان کيتا کہ آرتھوڈوکس چرچ دے مذہبی ضمیر وچ مشرق دا کوئی پوپ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/bartholomew-there-is-no-pope-of-the-east-in-the-religious-conscience-of-orthodox-church/|title=Bartholomew: Τhere is no Pope of the East in the religious conscience of Orthodox Church|date=2019-03-17|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-04-05|archivedate=2019-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405010151/https://www.romfea.news/bartholomew-there-is-no-pope-of-the-east-in-the-religious-conscience-of-orthodox-church/}}</ref> ايس‏ے انٹرویو وچ ، اس نے اعلان کيتا: "جب تک دوسرے آرتھوڈوکس چرچاں د‏‏ی رضامندی دے نال آٹومیفلی د‏‏ی فراہمی دا تعلق اے، تاں ایسا نئيں ہويا، کیونجے ساڈے چرچ وچ ایہ روایت نئيں ا‏‏ے۔ آٹو ریفلی دے تمام ٹوموسز جو نو تخلیق شدہ آٹوسیفالس گرجا گھراں ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روس]]، [[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سربیا]]، [[رومانیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|رومانیہ]]، [[بلغاری راسخ الاعتقاد کلیسیا|بلغاریہ]]، [[جارجیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|جارجیا]]، [[کلیسیائے یونان|ایتھنز]]، وارسا، ، ترانا تے پریسوف) نو‏‏ں دتے گئے سن، اوہ ایکومینیکل پیٹریارچائٹ دے ذریعہ فراہ‏م کیتے گئے سن تے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی سطح اُتے مذاکرات۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/constantinople_patriarchy/74900|title=No Pan-Orthodox approval needed to issue the Tomos, Patriarch Bartholomew says|date=28 فروری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-04-05}}</ref> بارتھلمو نے ایہ وی اعلان کيتا کہ کسی وی ریاست نے ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ اُتے یوکرائن نو‏‏ں آٹو میسیج دینے دے لئی دباؤ نئيں ڈالیا، لیکن ایہ کہ "ریاستی رہنماواں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اس فیصلے دے نال ہی ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نو‏‏ں سلام کيتا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/74899|title=Patriarch Bartholomew: many state leaders greeted us on the provision of the Tomos|date=28 فروری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-04-05}}</ref> مئی 2019 وچ ، ایکومینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو نے صحافیاں نو‏‏ں اک تقریر وچ اعلان کيتا: "اس مسئلے تے پیٹریاچریٹی دے مؤقف دے بارے وچ ، میڈیا نو‏‏ں بہت ساریاں غلط معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں، جداں کہ جعلی تاریخی حقائق تے مسخ شدہ سچائی جدو‏ں کہ حقائق نو‏‏ں احتیاط تو‏ں سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ یا / تے جان بجھ کر پوشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/bartholomew-the-true-facts-on-the-ukrainian-issue-have-been-deliberately-concealed/|title=Bartholomew: The true facts on the Ukrainian issue have been deliberately concealed|date=2019-05-23|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-05-25|archivedate=2019-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525144242/https://www.romfea.news/bartholomew-the-true-facts-on-the-ukrainian-issue-have-been-deliberately-concealed/}}</ref> 23 مئی کو، ''ایکومینیکل پیٹریاارک دے آرکونز نے ایکومینیکل پیٹریارچائٹ تے یوکرین آٹسیفلی کے'' عنوان تو‏ں اک [[برقی کتاب|ای کتاب]] دا اعلان کيتا '': تاریخی، کیننیکل تے پادری تناظر'' "جلد ہی جاری کيتا جائے گا تاکہ" لوکاں نو‏‏ں خیر سگالی تو‏ں آگاہی دے ذریعہ دتے گئے آٹو ریپلیٹی دے بارے وچ حقیقت دے بارے وچ آگاہ کيتا جائے یوکرائن وچ قدامت پسند چرچ دے قسطنطنیہ دے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.archons.org/-/upcoming-publication-the-ecumenical-patriarchate-and-ukraine-autocephaly|title=Upcoming Publication: The Ecumenical Patriarchate and Ukraine Autocephaly – Archon News Article – Order of Saint Andrew the Apostle, Archons of the Ecumenical Patriarchate|website=www.archons.org|language=en-US|accessdate=2019-05-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/121389.html|title=Archons of Ecumenical Patriarchate publishing new book to combat supposed fake news about Ukrainian autocephaly|date=24 مئی 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-05-25}}</ref> 30 مئی 2019 کو، کتاب دا ای بک ورژن جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://theorthodoxworld.com/ebook-now-available-the-ecumenical-patriarchate-and-ukraine-autocephaly/|title=eBook Now Available: The Ecumenical Patriarchate and Ukraine Autocephaly|date=2019-05-30|website=The Orthodox World|language=en-US|accessdate=2019-05-31|archivedate=2019-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531172920/https://theorthodoxworld.com/ebook-now-available-the-ecumenical-patriarchate-and-ukraine-autocephaly/}}</ref> == دوسرے خودکار مشرقی آرتھوڈوکس چرچاں دے رد عمل == === قبرص دا چرچ === 26 ستمبر کو، [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے چرچ دے]] سربراہ، آرچ بشپ کرسوسٹوموس دوم، نے قبرص وچ یوکرین دے سفیر، بوریس ہمیونک نال ملاقات کيتی۔ اس ملاقات دے دوران وچ ، یوکرائن وچ کلیسیائی مسائل دے سوال اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ ملاقات دے دوران وچ ، کرسوسٹوموس دوم نے "یوکرائنی چرچ وچ ہونے والے حالیہ واقعات تے فرقہ واریت دے پیدا ہونے دے امکان دے بارے وچ اپنی تشویش تے تشویش دا اظہار کيتا جس تو‏ں تمام آرتھوڈوکس دے اتحاد نو‏‏ں نقصان پہنچے گا" تے اعلان کيتا کہ چرچ دا چرچ اک بننے دے لئی تیار اے یوکرین وچ آرتھوڈوکسی دے سوال تو‏ں متعلق ماسکو تے قسطنطنیہ دے سرپرستاں دے وچکار "غیر مستحکم صورت حال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی پل"۔ ایہ اعلانات قبرص دے چرچ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہوئے سن ۔ 9 جنوری 2019 کو، آرچ بشپ کرسوسٹوموس نے اعلان کيتا: "جو حالے سب تو‏ں اہ‏م اے اوہ خود بخود نئيں اے، لیکن ایہ کہ آرتھوڈوکس نو‏‏ں تقسیم نئيں کيتا جاسکدا اے " انہاں نے ہور کہیا کہ اوہ کدی وی الہی دے ڈپٹیچ وچ یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ دے پرائمٹ دے ناں د‏‏ی یاد نئيں مناواں گے۔ لیٹرجی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/whats-most-important-right-now-is-not-autocephaly-but-that-orthodoxy-may-not-be-divided/|title=What's most important right now is not autocephaly, but that Orthodoxy may not be divided|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-01-09|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-01-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisia-kyprou/26319-arxiepiskopos-kuprou-auti-tin-stigmi-den-proexei-i-autokefalia-alla-na-min-dixastei-i-orthodojia|title=Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: ''Αυτή την στιγμή δεν προέχει η Αυτοκεφαλία، αλλά να μην διχαστεί η Ορθοδοξία''|date=9 جنوری 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-01-15}}</ref> 25 جنوری 2019 کو، آرچ بشپ کرسوسٹوموس نے اعلان کيتا کہ اوہ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نو‏‏ں " مدر چرچ " مندے نيں تے انھاں نے "چنار دے نال اچھے تعلقات برقرار رکھے نيں، جسنو‏ں اوہ کسی وی مشکلات دے باوجود برقرار رکھن گے۔" انہاں نے ہور کہیا کہ اوہ اک دن میٹروپولیٹن ایپیہنیئس دے نال جلدی کرن گے جدو‏ں مؤخر الذکر قبرص وچ آ جاندا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/01/blog-post_25.html|title=Φως Φαναρίου : Κύπρου Χρυσόστομος: "Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι Μητέρα Εκκλησία"|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-01-25|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-01-28}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/κύπρου-χρυσόστομος-το-οικουμενικό-πα/|title=Κύπρου Χρυσόστομος: "Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι η Μητέρα Εκκλησία"|last=Παπαγεωργίου|first=Σπύρος|date=25 جنوری 2019|website=Orthodoxia.info|accessdate=27 جنوری 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10421883-orthodox-church-of-cyprus-to-recognize-ocu-head-epifaniy.html|title=Orthodox Church of Cyprus to recognize OCU head Epifaniy|date=25 جنوری 2019|website=www.unian.info|language=en|accessdate=2019-01-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/74467/|title=Church of Cyprus plans to recognize OCU|date=25 جنوری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-01-27}}</ref> 7 فروری 2019 کو، قبرص دے چرچ دے مقدس صحابہ نے فیصلہ کيتا کہ 18 فروری 2019 نو‏‏ں قبرص دے چرچ دے مقدس صحابہ یوکرائنی سوال تو‏ں متعلق اپنا حتمی فیصلہ دینے دے لئی اک غیر معمولی اجلاس منعقد کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/orthodox/orthodox_world/74630/|title=Кіпрська Православна Церква визначилася з датою розгляду питання про визнання ПЦУ|date=8 فروری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-02-08}}</ref> 18 فروری کو، قبرص دے چرچ نے اعلان کيتا کہ اسنو‏ں یوکرائن وچ آٹومیفیکیشن دینے دے اہداف اُتے شبہ نئيں اے کہ یوکرین وچ فرقہ واریت نو‏‏ں شفا بخش ا‏‏ے۔ قبرص دے چرچ نے ایہ وی کہیا اے کہ جے اک خاص مدت وچ یوکرین وچ فرقہ واریت اُتے قابو نئيں پایا گیا تو، قبرص دے چرچ نو‏‏ں "[امید] د‏‏ی توقع اے کہ ایکوایمینیکل پیٹریاارک، انہاں دے باقاعدہ کردار نو‏‏ں بروئے کار لیا ک‏ے انہاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال کيتا۔ آرتھوڈوکس وچ ، اس معاملے اُتے عمل کرنے دے لئی یا تاں اک پین آرتھوڈوکس کونسل یا پریمیٹ دا سنیکسس طلب کرے گی۔ " ايس‏ے مکالمہ وچ ، قبرص دے چرچ نے اعلان کيتا کہ اس نے اس معاملے اُتے ثالث بننے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxsynaxis.org/2019/02/19/the-church-of-cyprus-statement-on-the-ukrainian-issue/|title=The Church of Cyprus's Statement on the Ukrainian Issue|last=Antiochenus|first=Petrus|date=2019-02-19|website=Orthodox Synaxis|language=en|accessdate=2019-02-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/church-of-cyprus-we-are-not-questioning-the-intention-of-the-ecumenical-patriarchate-to-grant-autocephaly-to-the-church-of-ukraine/|title=Church of Cyprus: We are not questioning Ecumenical Patriarchate's goal for the Church of Ukraine|date=2019-02-18|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-02-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10451181-cyprus-church-condemns-russia-s-aggressive-policy-toward-orthodox-church-of-ukraine.html|title=Cyprus Church condemns Russia's aggressive policy toward Orthodox Church of Ukraine|date=19 فروری 2019|website=www.unian.info|language=en|accessdate=2019-02-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/27150-oi-apofaseis-tis-ekklisias-tis-kuprou-gia-tin-oukrania|title=Οι αποφάσεις της Εκκλησίας της Κύπρου για την Ουκρανία|date=18 فروری 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-02-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://churchofcyprus.org.cy/50127|title=Ανακοινωθέν Έκτακτης Συνεδρίας της Ιεράς Συνόδου (18 Φεβρουαρίου 2019)|last=Andreas Koshiaris|website=Εκκλησία της Κύπρου|language=el|accessdate=2019-02-19}}</ref> قبرص دے چرچ نے ایہ بیان نئيں کيتا کہ اس نے او سی یو نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/orthodox/orthodox_world/74772/|title=Позачерговий Синод Кіпрської Православної Церкви обговорив українське питання|date=19 فروری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-02-19}}</ref> ==== دوسرے گرجا گھراں دے نمائندےآں نال ملاقات ==== 18 اپریل 2019 کو، [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے قبرص]]، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کلیسا آف اسکندریہ]]، [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|چرچ آف اینٹیوک]] تے [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یروشلم دے چرچ دے پرائمیز]] جمع ہوئے۔ <ref name=":32"/><ref name=":33"/> انہاں نے اک ایسا اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ دوسری چیزاں دے علاوہ انہاں نے " انہاں یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں منظوری دینے دے بعد پیدا ہونے والی پریشانیاں د‏‏ی طرف وی دیکھیا"۔ اسکندریہ، انطاکیہ تے یروشلم دے پرائمیناں نے قبرص دے چرچ دے پریمی دے "ثالثی دے اقدام" د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name=":34"/><ref name=":35"/> چرچ آف قبرص دے پرائمٹ نے 14 مئی 2019 نو‏‏ں اک اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے کہیا: "مینو‏ں کوئی آرڈر نئيں ملیا اے ! وچ سربیا، بلغاریہ تے یونان دے لئی جا رہیا ہاں یوکرائن معاملے اُتے گل گل کرنے دے لئی " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/i-have-not-received-any-order-i-am-leaving-for-serbia-bulgaria-and-greece-to-discuss-the-ukrainian-issue/|title=I have not received any order! I am leaving for Serbia, Bulgaria, and Greece to discuss the Ukrainian issue|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-05-15|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisia-kyprou/29141-arxiepiskopos-kuprou-den-elaba-kamia-entoli-anaxoro-gia-serbia-boulgaria-kai-athina|title=Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: ''Δεν έλαβα καμία εντολή! Αναχωρώ για Σερβία، Βουλγαρία και Αθήνα''|date=14 مئی 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.orthodoxianewsagency.gr/aytokefales_ekklisies/ekklisia_kiprou/o-arxiep-kyprou-apanta-sta-dimosieymata-gia-ton-oik-patriarxi/|title=Ο Αρχιεπ۔ Κύπρου απαντά στα δημοσιεύματα για τον Οικ۔ Πατριάρχη|date=2019-05-15|website=Ορθοδοξία News Agency|language=el|accessdate=2019-05-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://churchofcyprus.org.cy/52351|title=Δήλωση του Αρχιεπισκόπου για Ουκρανικό – Αλβανίας|date=14 مئی 2019|website=Εκκλησία της Κύπρου|language=el|accessdate=2019-05-18}}</ref> 17 مئی تو‏ں 21 مئی تک اوہ بلغاری، یونانی تے سربیا آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پرامیٹاں نال ملاقات کيتی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/121321.html|title=Archbishop of Cyprus visits primates of Serbia, Bulgaria, Greece to discuss Ukrainian problem|date=22 مئی 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-05-25}}</ref> مئی 2019 وچ ، آرچ بشپ کرسوسٹوموس تو‏ں انہاں دے ثالثی دے کردار دے بارے وچ انٹرویو کيتا گیا جس وچ انہاں نے کہیا: "جے اک چرچ اک طرف تو‏ں اتفاق کردا اے تو، دوسرے چرچ دوسرے دے نال اتفاق کردا اے تے ایہ بہت وڈی برائی ہوئے گی! تب اسيں اک فرقہ تک پہنچ سکدے نيں! سب تو‏ں بہتر اے کہ اسيں سب راضی ہاں تے سب مل ک‏ے فیصلہ کرن کیونجے صرف اک ہی چرچ دا فیصلہ کسی مقصد دے کم نئيں آئے گا تے جس چیز تو‏ں مینو‏ں ڈر اے اوہ ہوئے گا۔ اپنے لئی، وچ اک طرف یا دوسرے دے حق وچ فیصلہ کرسکدا ہون، لیکن وچ اسنو‏ں غلط سمجھدا ہون۔ ايس‏ے لئی ميں نے ایہ نئيں کيتا! " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/29331-arxiepiskopos-kuprou-prepei-oloi-na-skeftomaste-tin-ekklisia-kai-oxi-ta-prosopika-sumferonta|title=Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: ''Πρέπει όλοι να σκεφτόμαστε την Εκκλησία και όχι τα προσωπικά συμφέροντα''|date=22 مئی 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-05-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/interview-with-archbishop-chrysostomos-of-cyprus-about-his-mediation-concerning-the-ukrainian-issue/|title=Interview with Archbishop Chrysostomos of Cyprus about his mediation concerning the Ukrainian issue|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-05-25|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-05-26}}</ref> 6 ستمبر 2019 نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، قبرص دے چرچ دے اولین فرد نے کہیا کہ ایکو مینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو سابقہ اجلاساں دے اقدام تو‏ں ناراض اے: "اساں پہلا قدم اٹھایا ا‏‏ے۔ اساں چرچ دے مختلف پرائمات دیکھنا شروع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے دریافت کيتا کہ ایکیو مینیکل سرپرست ایسا کچھ نئيں چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد اساں صرف ایہ کہیا، 'کیا اساں قتل کيتا؟' اسيں ایتھ‏ے رک گئے! " انہاں نے ایہ وی ہور کہیا: "قبرص دے چرچ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اساں ایہ نئيں کہیا کہ اسيں [یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ] نو‏‏ں تسلیم کردے نيں، لیکن اسيں اسنو‏ں وی تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں غیر جانبدار تعلقات برقرار رکھدے نيں تے اسيں سب دے نال اچھے تعلقات رکھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisia-kyprou/31364-arxiepiskopos-kuprou-theloume-tin-orthodojia-enomeni-kai-ergazomaste-na-min-proklithei-sxisma|title=Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: ''Θέλουμε την Ορθοδοξία ενωμένη και εργαζόμαστε να μην προκληθεί σχίσμα''|last=|first=|date=6 ستمبر 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-08}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/123741.html|title=Pat. Bartholomew doesn't want primates to meet and discuss Ukrainian issue—Abp. of Cyprus|last=|first=|date=9 ستمبر 2019|website=OrthoChristian.Com|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-08}}</ref> دسمبر 2019 وچ ، قبرص دے چرچ دے اولیاء نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ انہاں دے چرچ نے اس دے کچھ درجہ بندی دے اقدامات دے باوجود غیر جانبدارانہ موقف اختیار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ماسکو دے سرپرست نے انہاں تو‏ں حمایت د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے جواب دتا کہ اوہ ماسکو پیٹریاارک دے کچھ دوسرے لوکاں (ایکویمنیکل سرپرست، ایتھنز دا آرچ بشپ تے الیگزینڈریا دے سرپرست {{Efn|Thought at that time the Patriarch of Moscow is still commemorating the Patriarch of Alexandria.}} ) د‏‏ی یاد منانے دے سلسلے نو‏‏ں روکنے دے فیصلےآں تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا: "[ماسکو دا سرپرست] فرقہ واریت پیدا کرنے جا رہیا ا‏‏ے۔ تے فرقہ بندی سب تو‏ں وڈا گناہ ا‏‏ے۔ مینو‏ں سمجھ نئيں آرہی ا‏‏ے۔ اوہ پہلا بننا چاہندا ا‏‏ے۔ ميں نے اس تو‏ں کہیا سی کہ آپ کدی وی پہلے نئيں ہون گے۔ پچھلی 17 صدیاں وچ ، تمام مشرقی آرتھوڈوکس پریمیاں وچ قسطنطنیہ دا سرپرست پہلے دے طور اُتے قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ فل اسٹاپ۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/archbishop-of-cyprus-i-told-patriarch-of-moscow-he-would-never-first-among-all-orthodox-primates/|title=Archbishop of Cyprus: I told Patriarch of Moscow he would never be first among Orthodox primates (upd)|date=2019-12-16|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-12-16}}</ref> === اسکندریہ دا یونانی آرتھوڈوکس چرچ === 22 اکتوبر 2018 کو، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|اسکندریہ دے یونانی آرتھوڈوکس پیٹریارچاٹ]] تے پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے "ان تمام لوکاں تو‏ں اپیل د‏‏ی اے جنہاں اُتے انہاں دا انحصار اے کہ اوہ چرچ د‏‏ی غلط فہمیاں نو‏‏ں ختم کرن جس اُتے یوکرائنی چرچ نو‏‏ں آٹو ریفلی دے حق تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس مسئلے اُتے تنازعات تو‏ں بچنے دے لئی جو وی انہاں د‏‏ی طاقت دے اندر اے یوکرائن د‏‏ی سرزمین اُتے چرچ دا آرڈر قائم کرنے دے لئی۔ " <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchateofalexandria.com/index.php?module=news&action=details&id=1463|title=EKΚΛΗΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΡΟΚΑΘΗΜΕΝΩΝ|last=|first=|date=|website=www.patriarchateofalexandria.com|language=Greek, Polish, English|accessdate=2018-10-20}}</ref><ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchateofalexandria.com/index.php?module=news&action=details&id=1463|title=APPEAL BY THE TWO PRIMATES|last=|first=|date=|website=www.patriarchateofalexandria.com|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/22/news164129/|title=Primates of the Church of Alexandria and Polish Orthodox Church issue appeal concerning the situation of Orthodoxy in Ukraine {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/αποκλειστικο-σύναξη-προκαθημένων-ζη/|title=ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ: Σύναξη προκαθημένων ζητά από τον Οικουμενικό Πατριάρχη ο Αρχιεπίσκοπος Πολωνίας για το ουκρανικό|last=|first=|date=2018-10-04|website=|language=Greek|accessdate=}}</ref><ref name=":6">{{حوالہ ویب|url=http://vzcz.church.ua/en/2018/10/16/representatives-from-the-alexandrian-and-polish-churches-appeal-for-church-misunderstandings-associated-with-the-bestowal-of-autocephaly-to-the-ukrainian-church-to-be-jointly-resolved/|title=Representatives from the Alexandrian and Polish Churches appeal for "church misunderstandings associated with the bestowal of autocephaly to the Ukrainian Church" to be jointly resolved — Department for External Church Relations of the UOC|website=vzcz.church.ua|language=en-US|accessdate=2018-10-28|archivedate=2018-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029030801/http://vzcz.church.ua/en/2018/10/16/representatives-from-the-alexandrian-and-polish-churches-appeal-for-church-misunderstandings-associated-with-the-bestowal-of-autocephaly-to-the-ukrainian-church-to-be-jointly-resolved/}}</ref> 18 اپریل 2019 کو، [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے قبرص]]، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کلیسا آف اسکندریہ]]، [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|چرچ آف اینٹیوک]] تے [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یروشلم دے چرچ دے پرائمیز]] جمع ہوئے۔ <ref name=":32"/><ref name=":33"/> انہاں نے اک ایسا اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ دوسری چیزاں دے علاوہ انہاں نے " انہاں یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں منظوری دینے دے بعد پیدا ہونے والی پریشانیاں د‏‏ی طرف وی دیکھیا"۔ اسکندریہ، انطاکیہ تے یروشلم دے پرائمیناں نے قبرص دے چرچ دے پریمیٹ دے "ثالثی دے اقدام" د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name=":34"/><ref name=":35"/> جون 2019 وچ ، اسکندریہ دے آرتھوڈوکس سرپرست، نے اک انٹرویو وچ ، پہلی بار یوکرائن دے معاملے اُتے موقف اختیار کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ ایکومینیکل پیٹریاارک نو‏‏ں "آٹوسیفلی" دینے دا حق اے، لیکن ایہ سوال ایہ اے کہ ایہ آٹو ریفلی کس نے وصول کيتا اے جس نے آرتھوڈوکس چرچاں وچ تفریق پیدا کردتی۔ انہاں نے ہور کہیا: "ہر مسئلے دا حل ہُندا ا‏‏ے۔ ساڈے ایکومینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو رومیوسین دے سرپرست نيں، جنہاں دا اسيں سب احترام کردے نيں تے محبت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نہ بھولنا کہ ایہ معاملہ کُچھ نئيں ا‏‏ے۔ آٹوسیفلی دے مسئلے دا حل موجود ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/patriarch-of-alexandria-there-is-a-solution-to-the-issue-of-autocephaly-of-ukraine/|title=Patriarch of Alexandria: There is a solution to the issue of Autocephaly of Ukraine|date=2019-06-15|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008120344/https://www.romfea.news/patriarch-of-alexandria-there-is-a-solution-to-the-issue-of-autocephaly-of-ukraine/}}</ref> === پولش آرتھوڈوکس چرچ === مئی 2018 وچ ، پولش آرتھوڈوکس چرچ (پی او سی) نے پولش آٹوسیفالس چرچ د‏‏ی اک واضح حیثیت نو‏‏ں "ایکسپریس [es] قرار دتا، یعنی کہ آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی کلیساکی زندگی ڈاگمیٹی الہیات تے مقدس دے اصولاں اُتے مبنی ہونی چاہیے۔ آرتھوڈوکس چرچ دے کینن۔ [۔۔۔ ] اس اصول د‏‏ی خلاف ورزی چرچ د‏‏ی زندگی وچ انتشار لاندی ا‏‏ے۔ یوکرین وچ ، کچھ مخصوص گراوہی گروہ نيں جنہاں نو‏ں پہلے توبہ کرنا چاہیے تے کیننیکل چرچ نو‏‏ں واپس جانا چاہیے۔ اس دے بعد ہی اسيں خود بخود عطا کرنے دے معاملے اُتے تبادلہ خیال کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/53425-sinod-polyskoj-pravoslavnoj-cerkvi-vystupil-s-podderzhkoj-upc|title=Synod of the Polish Orthodox Church speaks in support of UOC|date=20 مئی 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2019-04-07|archivedate=2019-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407053315/https://spzh.news/en/news/53425-sinod-polyskoj-pravoslavnoj-cerkvi-vystupil-s-podderzhkoj-upc}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/113031.html|title=Serbian, Russian, Polish Orthodox Churches express support for canonical Ukrainian Church|date=18 مئی 2018|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-04-07}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisies-ts/ekklisia-polonias/21785-ekklisia-tis-polonias-antikanoniki-i-ekxorisi-autokefalias-stin-oukrania|title=Εκκλησία της Πολωνίας: ''Αντικανονική η εκχώρηση αυτοκεφαλίας στην Ουκρανία''|date=17 مئی 2018|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-04-07}}</ref> ستمبر 2018 وچ ، پی او سی دے چینلری دے سکریٹری نے یوکرین آٹوسیفلی دے معاملے اُتے پی او سی د‏‏ی جانب تو‏ں بیان کيتی درخواست دے جواب وچ rbc.ru نو‏‏ں اک خط بھیجیا۔ <ref name=":30">{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/115750.html|title=Ukrainian schismatics must repent and return before talk of autocephaly—Polish Orthodox Church|date=14 ستمبر 2018|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-04-07}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5b9b6b619a7947bc29a15e05|title=Порошенко заявил о незаменимости Украины в "историческом проекте" ЕС|date=14 ستمبر 2018|website=РБК|accessdate=2019-04-07}}</ref><ref name=":31">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163760/|title=Polish Orthodox Church states that there must be no haste with regard to the autocephaly of the Ukrainian Orthodox Church in order not to deepen the schism {{!}} The Russian Orthodox Church|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> اس خط وچ ، پی او سی نے اپنی مئی 2018 د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں بحال کيتا تے "[c] یوکرائنی چرچ نو‏‏ں خود بخود منظوری دینے دے لئی تمام مقامی گرجا گھراں د‏‏ی عدم رضامندی د‏‏ی ضرورت اے تے چھیندی تو‏ں کیتے گئے فیصلے تو‏ں فرقہ نو‏‏ں ہور گہرا ہوسکدا اے … خود بخود منظوری دتی گئی اے تمام مقامی گرجا گھراں دے پریمیٹرز دے نال معاہدہ کرنے دے بعد مدر چرچ دے ذریعہ [ ] " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/en/db/text/5270048.html|title=Polish Orthodox Church states that there must be no haste with regard to the autocephaly of the Ukrainian Orthodox Church in order not to deepen the schism|date=14 ستمبر 2018|website=Patriarchate.ru|language=en|accessdate=2019-04-07}}</ref> 22 اکتوبر 2018 کو، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|اسکندریہ دے یونانی آرتھوڈوکس پیٹریارچاٹ]] تے پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے "ان تمام لوکاں تو‏ں اپیل د‏‏ی اے جنہاں اُتے انہاں دا انحصار اے کہ اوہ چرچ د‏‏ی غلط فہمیاں نو‏‏ں ختم کرن جس اُتے یوکرائنی چرچ نو‏‏ں آٹو ریفلی دے حق تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس مسئلے اُتے تنازعات تو‏ں بچنے دے لئی جو وی انہاں د‏‏ی طاقت دے اندر اے یوکرائن د‏‏ی سرزمین اُتے چرچ دا آرڈر قائم کرنے دے لئی۔ " <ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":3"/><ref name=":5"/><ref name=":6"/> 16 نومبر 2018 کو، پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ نے 15 نومبر 2018 نو‏‏ں اس دے synod دے اجلاس دے بعد اک سرکاری اعلامیہ جاری کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.orthodox.pl/41419-2/|title=Komunikat<br />Kancelarii Św. Soboru Biskupów<br />Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego<br />15 listopada 2018 roku|last=|first=|date=16 نومبر 2018|website=www.orthodox.pl|language=pl-PL|accessdate=2018-11-17|تاريخ-الأرشيف=2019-07-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190724174224/http://www.orthodox.pl/41419-2/|url-status=dead}}</ref> پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ نے اس اعلامیے وچ اعلان کيتا اے کہ اوہ متحدہ عرب امارات تے یو او سی دے پی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے ایہ کہ "پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ دے پجاریاں نو‏‏ں اس طرح کے" پادریاں "سے مذہبی تے نماز پڑھنے تو‏ں منع کردا ا‏‏ے۔ - کییف پیٹریارچاٹی تے ناں نہاد 'آٹوسیفالس آرتھوڈوکس چرچ'، جس نے ماضی وچ بہت برائی دا ارتکاب کيتا اے "۔ اس اعلامیے وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ "[o] یعنی کلیسیا دے متعصبانہ تے روايتی اصولاں دا پابند ہونا تے صدیاں پرانی روایت نو‏‏ں برقرار رکھنا آرتھوڈوکس نو‏‏ں اک بین الاقوامی سطح اُتے شدید کلیسیائی نتائج تو‏ں محفوظ رکھے گا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spzh.news/en/news/57585-polyskaja-cerkovy-otkazalasy-priznavaty-vosstanovlenije-filareta-i-makarija|title=Polish Church refuses to recognize reinstation of Filaret and Makariy|last=|first=|date=16 نومبر 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2018-11-17|archivedate=2018-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117193415/https://spzh.news/en/news/57585-polyskaja-cerkovy-otkazalasy-priznavaty-vosstanovlenije-filareta-i-makarija}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/16/news166738/|title=Bishops' Council of Polish Orthodox Church bans its clerics from entering into liturgical communion with Ukrainian schismatics that received Constantinople's recognition {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=16 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-23}}</ref> 8 جنوری 2019 کو، پولش آرتھوڈوکس چرچ دے پرائمری میٹروپولیٹن ساوا نے اعلان کيتا کہ ایپی فینیئس اک لیپرسن سی تے اوہ پادریاں دا رکن نئيں سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ او سی یو نو‏‏ں آٹو اسٹافلی د‏‏ی فراہمی کینن قانون د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/59024-glava-polyskoj-cerkvi-jepifanijne-svyashhennosluzhitely|title=Head of the Polish Church: Epiphany is not a member of the clergy|last=Filatova|first=Yekaterina|date=8 جنوری 2019|website=spzh.news|language=en|accessdate=2019-01-08|archivedate=2019-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190108234103/http://spzh.news/en/news/59024-glava-polyskoj-cerkvi-jepifanijne-svyashhennosluzhitely}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1777214,1,autokefalia-tak-ale-zgodna-z-prawem.read|title=Autokefalia tak, ale zgodna z prawem|last=Romanowski|first=Wiesław|date=6 جنوری 2019|website=www.polityka.pl|language=pl|accessdate=2019-01-08}}</ref> 2 اپریل 2019 کو، پی او سی دے بشپس اسمبلی نے اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس وچ ، اس نے اعلان کيتا کہ اس نے 9 مئی تے 15 نومبر 2018 نو‏‏ں اپنے موقف دا اعادہ کيتا۔ اس اعلامیے وچ کہیا گیا اے کہ پی او سی یوکرین نو‏‏ں آٹو میسیج دینے دے حق وچ اے تے اس آٹو ریفلی نو‏‏ں "پورے چرچ دے متناسب تے روايتی اصولاں دے مطابق دتا جانا چاہیے تے ایہ کہ فرقہ وارانہ گروہاں نو‏‏ں نني‏‏‏‏ں۔ اوہ لوک جنہاں نے چرچ چھڈ دتا تے انہاں نو‏‏ں کاہن دے تقویت تو‏ں محروم کر دتا گیا اے، اوہ صحتمند کلی جسمانی نمائندگی نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ Eucharistic تے بین آرتھوڈوکس اتحاد د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے، ایہ غیر قانونی عمل ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/communique-of-the-polish-orthodox-church-assembly-of-bishops-on-ukrainian-autocephaly/|title=Communiqué of the Polish Orthodox Church Assembly of Bishops on Ukrainian autocephaly|date=2019-04-09|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-04-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.orthodox.pl/komunikat-kancelarii-sw-soboru-biskupow-9/|title=ORTHODOX {{!}} Komunikat Kancelarii Św. Soboru Biskupów|date=2 اپریل 2019|website=www.orthodox.pl|accessdate=2019-04-07|تاريخ-الأرشيف=2021-06-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210629031044/https://www.orthodox.pl/komunikat-kancelarii-sw-soboru-biskupow-9/|url-status=dead}}</ref> ايس‏ے گفتگو وچ ، پی او سی نے اعلان کيتا کہ جدو‏ں اسنو‏ں فرقہ واریت دا سامنا کرنا پيا تاں انھاں [[تخصیص (مسیحیت)|دوبارہ تشکیل دتا گیا]]، اُتے مذہبی ماہرین نے اس تو‏ں اتفاق نئيں کيتا کہ کوئی دستاویزات یا تصویری ثبوت موجود نئيں نيں جس تو‏ں ایہ ثابت ہويا اے کہ تے لوسیطانی آرتھوڈوکس چرچ دے بشپ دے معاملے دا حوالہ دیندے ہوئے جنہاں نو‏ں قبول کيتا گیا سی۔ نظم و ضبط دے بغیر پی او سی وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/75321/|title=Polish Church supports Ukrainian autocephaly|date=5 اپریل 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-04-09}}</ref> === سربیا دا آرتھوڈوکس چرچ === اگست 2018 وچ ، [[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ]] (ایس او سی) دے پرائمری پیٹریاک ارینیج نے، یوکرین د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ [[کل کلیسیا بطریق قسطنطنیہ|ایکیو مینیکل سرپرست]] نو‏‏ں اک خط بھیجیا۔ اس وچ ، ارینیج نو‏‏ں "بہت ہی خطرنا‏‏ک یا حتی کہ تباہ کن وی قرار دتا گیا اے، شاید مقدس آرتھوڈوکس دے اتحاد دے لئی" ایکٹ "کو معافی دینے تے بشپس نو‏‏ں خاص طور اُتے محراب پسنداں دے عہدے اُتے بحال کرنے دے مہلک دے طور اُتے مہلک ا‏‏ے۔ کییف دے فیلریٹ ڈینیسینکو تے انھاں نے اپنے توبہ دے بغیر تے [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ دے]] اتحاد وچ واپسی دے بغیر، فرقہ واریت نو‏‏ں لغوی تے روايتی میل جول وچ واپس لیانے کے، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے خود نو‏‏ں وکھ کر دتا۔ تے ایہ سب ماسکو پیٹریاارچائٹ د‏‏ی رضامندی دے بغیر تے اس دے نال ہ‏م آہنگی دے بغیر "ارینیج نے ہور کہیا کہ انہاں نو‏ں ڈر اے کہ مونٹی نیگرین آرتھوڈوکس چرچ دے فرقہ واریت نو‏‏ں وی اس حقیقت دے باوجود قانونی حیثیت مل جائے گی کہ مونٹی نیگرو سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دے دائرہ اختیار وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarch-irinej-of-serbia-addressed-a-letter-of-protest-to-patriarch-bartholomew-of-constantinople-about-the-ukrainian-autocephaly-and-other-similar-schismatic-entities/|title=Patriarch Irinej of Serbia addressed a letter of protest to Patriarch Bartholomew of Constantinople about the Ukrainian "autocephaly" and other similar schismatic entities|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-08-31|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-01-22}}</ref> فرقہ واریت تو‏ں بہت طویل عرصہ پہلے، [[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دے]] سربراہ، پیٹریاارک ارینیج، ماسکو تے قسطنطنیہ دے وچکار قابل تعصب فرق سمجھ‏‏ے جانے والے انہاں سب تو‏ں مشکل ترین ہون گے، [[تفرقۂ عظیم|جو 1054 دے فرقہ]] تو‏ں وی زیادہ مقداری طور اُتے [[تفرقۂ عظیم|تھے]]۔ انہاں نے کہیا کہ سربین چرچ دو آرتھوڈوکس عیسائیت یعنی " [[فینار|فاناریئوٹک]] " (یعنی) دے وجود نو‏‏ں قبول نئيں کردا اے قسطنطنیہ) تے "ماسکو" انہاں نے ہور کہیا کہ انہاں دا چرچ ماسکو دے لئی نئيں کھڑا اے تے نہ ہی قسطنطنیہ دے خلاف اے، لیکن اس نے قائم کردہ حکم د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے ایداں دے فیصلےآں د‏‏ی مخالفت کيتی جو یقینی طور اُتے سنگین نتائج دا باعث بنے۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ جے غیر کلیسیائی گرجا گھراں نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا اے تو، ايس‏ے طرح دا واقعہ " میسیڈونیا وچ ، بلکہ مونٹینیگرو، ابخازیا وچ وی ہوئے گا تے جتھ‏ے وی معاہدہ کرنے والے حکا‏م تے مجرماں نے تصور کيتا اے، ایتھ‏ے تک کہ، شاید یونان وچ بھی۔" فرقہ واریت دے بعد، پیٹریاارک ارینج نے اک انٹرویو دتا جس وچ انہاں نے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے 11 اکتوبر دے فیصلے د‏‏ی مذمت کيتی۔ انہاں د‏‏ی رائے وچ ، اس فیصلے تو‏ں مقامی گرجا گھراں وچ نويں تقسیم دے خطرات ودھ جاندے نيں، جدو‏ں کہ ایکومینیکل پیٹریاچ نو‏‏ں اس گل دا کوئی حق نئيں سی کہ اوہ فرقہ پرست چرچ نو‏‏ں پہچان سک‏‏ے تے اسنو‏ں خود تو‏ں منظوری دے سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://balkaneu.com/serbian-patriarch-irinej-ecumenical-patriarchates-decision-about-ukraine-is-leading-to-a-schism/|title=Serbian Patriarch Irinej: Ecumenical Patriarchate's decision about Ukraine is leading to a schism|last=|first=|date=16 اکتوبر 2018|website=balkaneu.com|language=en-US|accessdate=2018-10-28|archivedate=2018-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028225702/https://balkaneu.com/serbian-patriarch-irinej-ecumenical-patriarchates-decision-about-ukraine-is-leading-to-a-schism/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/16/news165300/|title=Patriarch Irinej of Serbia: Patriarchate of Constantinople has taken a decision to which it has no right {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=16 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/56694-patriarkha-varfolomeja-postiglo-bolyshoje-iskushenije--patriarkh-irinej|title=Patriarch Irinej of Serbia: Temptation has befallen Patriarch Bartholomew|last=|first=|date=16 اکتوبر 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2018-11-26|archivedate=2018-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127022537/http://spzh.news/en/news/56694-patriarkha-varfolomeja-postiglo-bolyshoje-iskushenije--patriarkh-irinej}}</ref> سربین چرچ دے کچھ عہدیداراں نے وی خدشےآں دا اظہار کيتا کہ اس فیصلے دے بعد مقدونیائی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں تسلیم کيتا جائے گا، جو اس تو‏ں پہلے سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں وکھ ہوچکيا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/29551213.html|title=Will Macedonia's Orthodox Church Also Break Away?|last=Synovitz|first=Ron|date=18 اکتوبر 2018|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2018-10-28}}</ref> 20 اکتوبر کو، سربیا تے انطیوکیائی سرپرستاں نے اک مشترکہ اعلامیہ پیش کيتا جس وچ انہاں نے "اپنے بھائی، اللہ دے تقدس، ایکویمنیکل سرپرست" تو‏ں اپیل د‏‏ی اے کہ اوہ روس دے آرتھوڈوکس چرچ دے نال برادرانہ تعاون تے شراکت دے نال برادرانہ مکالمہ نو‏‏ں بحال کرن۔ مقامی آرتھوڈوکس آٹوسیفالس گرجا گھراں دے دوسرے تمام پرائمین وچ تو‏ں، قسطنطنیہ تے ماسکو دے سرپرستاں دے وچکار کشمکش نو‏‏ں حل کرن تے آرتھوڈوکس چرچ وچ امن دے تعلقات نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی "۔ <ref name=":65">{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/eng/joint_statement_serbian_and_antiochian_orthodox_patriarchates|title=Joint Statement of the Serbian and Antiochian Orthodox Patriarchates|last=|first=|date=20 اکتوبر 2018|website=www.spc.rs|accessdate=2018-12-03|archivedate=2018-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203215704/http://www.spc.rs/eng/joint_statement_serbian_and_antiochian_orthodox_patriarchates}}</ref><ref name=":8">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/21/news165551/|title=Primates of the Antiochian and Serbian Orthodox Churches called Patriarch Bartholomew of Constantinople for dialogue with participation of heads of all Local Orthodox Churches {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=21 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-26}}</ref> 12 نومبر 2018 کو، سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دے ہ‏م آہنگی نے اک ایسی اشاعت شائع د‏‏ی جس وچ انہاں نے اعلان کيتا اے کہ اوہ فلیرٹ تے مکاری د‏‏ی بحالی نو‏‏ں "سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دے لئی پابند نئيں" سمجھدے نيں تے اس وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے نال یا انہاں دے حامیاں تو‏ں گل گل نئيں کرن گے۔۔ Synod نے وی اس معاملے اُتے پین آرتھوڈوکس Synod دے کانووکیشن د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref name=":41">{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/eng/position_serbian_orthodox_church_church_crisis_ukraine_after_newest_decisions_patriarchate_constanti|title=Position of the Serbian Orthodox Church on the Church Crisis in Ukraine After the Newest Decisions by the Patriarchate of Constantinople|last=|first=|date=20 نومبر 2018|website=www.spc.rs|accessdate=2018-12-03|archivedate=2018-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203221701/http://www.spc.rs/eng/position_serbian_orthodox_church_church_crisis_ukraine_after_newest_decisions_patriarchate_constanti}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://spzh.news/en/news/57465-serbskaja-cerkovy-otkazalasy-priznavaty-vosstanovlenije-filareta-i-makarija|title=Serbian Church refuses to recognize "reinstatement" of Filaret and Makariy|last=|first=|date=12 نومبر 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2018-11-13|archivedate=2018-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181113210412/https://spzh.news/en/news/57465-serbskaja-cerkovy-otkazalasy-priznavaty-vosstanovlenije-filareta-i-makarija}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/13/news166530/|title=Serbian Orthodox Church Bishops' Council expresses its position on situation resulting from Patriarchate of Constantinople's actions in Ukraine {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=13 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-22}}</ref> سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دے پادری نے اپنے کرسمس انسائیکلوکل اُتے لکھیا اے: "جے، اس دنیا د‏‏ی منطق دے مطابق، ریاست د‏‏ی خود مختاری، قومی انفرادیت یا علیحدگی دے عنصر دے طور پر، آٹومیفلی نو‏‏ں کسی تے طرح تو‏ں سمجھیا جاندا اے، تاں فیر ایہ ایسا نئيں ا‏‏ے۔ چرچ دے اتحاد و اتحاد وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے، لیکن اس د‏ی بجائے خود کفالت تے تنہائی وچ رہنے د‏‏ی دعوت دتی جاندی اے تے ایہ روحانی طور اُتے روح القدس دے خلاف گناہ بن جاندا ا‏‏ے۔ [۔۔۔ ] ساڈے نزدیک تے بھائی چارے یوکرائن وچ وی فتنہ ویسا ہی اے، جتھ‏ے جذبہ شاونسٹ-روسوفوبس تو‏ں بھریا ہويا سی، جس د‏‏ی سربراہی کرپٹ سیاست داناں نے کيتا سی تے انہاں د‏‏ی بدقسمتی تو‏ں، ایکویمنیکل پیٹریاچریٹی دے غیر معمولی تعاون تو‏ں، موجودہ فرقے نو‏‏ں گہرا تے پھیل گیا۔ تے عام طور اُتے قدامت پسندی دے اتحاد نو‏‏ں سنگین خطرے وچ ڈال دتا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/eng/patriarchal_nativity_encyclical_2018|title=Patriarchal Nativity Encyclical 2018|date=4 جنوری 2019|website=www.spc.rs|accessdate=2019-01-05|archivedate=2019-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105020940/http://www.spc.rs/eng/patriarchal_nativity_encyclical_2018}}</ref> 29 جنوری کو، ماسکو دے پیٹریاارک کیرل د‏‏ی تخت نشینی د‏‏ی 10 واں سالگرہ دے موقع پر، پیٹریاک ارینیج نے تے ہور گلاں دے نال، اعلان کيتا کہ یوکرین وچ جو کچھ ہوئے رہیا اے، اوہ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آرتھوڈوکس]] اُتے پھینکے جانے والے "بم" دے مقابلہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14894|title=Serbian patriarch compares situation in Ukrainian Orthodoxy to bomb explosion|date=29 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-29|تاريخ-الأرشيف=2019-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190129164613/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14894|url-status=dead}}</ref> ايس‏ے دن، اک انٹرویو دے دوران وچ ، انہاں نے 21 ويں صدی وچ ، یوکرین دے سوال دا اعلان کيتا، "آرتھوڈوکس د‏‏ی دنیا نو‏‏ں تقسیم کرسکدا اے تے اس اُتے سخت دباؤ پڑسکدے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/01/29/news169687/|title=Patriarch Irinej of Serbia: Ukrainian problem can divide Orthodox world in the 21st century {{!}} The Russian Orthodox Church|date=2019-01-29|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-30}}</ref> 6 فروری کو، پیٹریاارک ایرینیج نے پیٹریاارک بارتھلمیو دے 24 دسمبر 2018 دے خط <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10399443-bartholomew-calls-on-leaders-of-autocephalous-churches-to-recognize-orthodox-church-of-ukraine.html|title=Bartholomew calls on leaders of autocephalous churches to recognize Orthodox Church of Ukraine|date=4 جنوری 2019|website=www.unian.info|language=en|accessdate=2019-01-04}}</ref><ref name="Antoniadou">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/i-call-upon-you-to-recognize-uoc-autocephaly-bartholomew/|title=I call upon You to recognize UOC autocephaly: Bartholomew|last=Antoniadou|first=Maria|date=4 جنوری 2019|website=Orthodoxia.info|accessdate=4 جنوری 2019}}</ref> دے جواب وچ پیٹریاارک بارتھلمیو نو‏‏ں اک خط بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/position-of-the-serbian-orthodox-church-on-the-ukrainian-question/|title=Position of the Serbian Orthodox Church on the Ukrainian question|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-03-02|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-03-14}}</ref> 28 فروری کو، آر او سی دے ڈی ای سی آر نے سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ دا اک بیان شائع کيتا، جس وچ ایس او سی نے یوکرائنی سوال تو‏ں متعلق اپنی حیثیت دسی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/02/28/news170942/|title=Serbian Orthodox Church formulates its official position on ecclesiastical situation in Ukraine {{!}} The Russian Orthodox Church|date=28 فروری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-03-14}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14984|title=Serbian Orthodox Church refuses to recognize Orthodox Church of Ukraine|date=28 فروری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-03-14|تاريخ-الأرشيف=2019-03-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190314194106/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14984|url-status=dead}}</ref> پر، کچھ مذہبی ماہرین نو‏‏ں اس بیان کيتی صداقت اُتے شکوک و شبہات ہونے لگے کیونجے اصل بیان تو‏ں متعلق کوئی ہائپر لنکس نئيں سی۔ <ref name=":7">{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/orthodox_relations/74914/|title=РПЦ розповсюдила фальшивку від імені "Бюро друку" Сербської Церкви про невизнання ПЦУ|date=1 مارچ 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-03-14}}</ref> 13 مارچ کو، ایس او سی نے اپنی ویب سائٹ اُتے ایہی بیان شائع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/orthodox_relations/75048/|title=З Москвою навіки: Сербська Православна Церква визначилася із своїм ставленням до ПЦУ|date=13 مارچ 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-03-14}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/sr/stav_srpske_pravoslavne_crkve_o_crkvenoj_krizi_u_ukrajini|title=Став Српске Православне Цркве о црквеној кризи у Украјини {{!}} Српска Православнa Црквa [Званични сајт]|date=13 مارچ 2019|website=www.spc.rs|accessdate=2019-03-14|archivedate=2019-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190313142623/http://www.spc.rs/sr/stav_srpske_pravoslavne_crkve_o_crkvenoj_krizi_u_ukrajini}}</ref> ایس او سی نے تمام مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں وی اپنا بیان ارسال کيتا۔ سربین چرچ دے انفارمیشن اینڈ پبلشنگ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ نے 13 مارچ نو‏‏ں اک اشاعت شائع د‏‏ی جس وچ انہاں نے اپنی ذا‏تی رائے دتی اے کہ "اس د‏ی سفارش کيت‏ی جاندی اے، لیکن اس د‏ی ضرورت نئيں اے کہ سربیا دے درپیش افراد تے علما انہاں لوکاں دے نال خدمت کرنے تو‏ں پرہیز کرن جو فرقہ وارانہ جماعت نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ توڑ پھوڑ دے طور اُتے اس طرح دا اک بھاری فیصلہ سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ وچ نہ صرف مقدس Synod کی، بلکہ بشپس کونسل کرسکدا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/bishop-irinej-of-backas-personal-position-on-the-serbian-orthodox-church-decision-regarding-the-crisis-in-ukraine/|title=Bishop Irinej of Bačka's personal position on the Serbian Orthodox Church decision regarding the crisis in Ukraine|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-03-14|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-03-15}}</ref><ref name=":11">{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/119905.html|title=Serbian Church maintains communion with Constantinople for now out of economia—Bp. Irinej of Bačka|date=14 مارچ 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-03-14}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/sr/lichni_stav_uz_stav_srpske_pravoslavne_crkve_o_crkvenoj_krizi_u_ukrajini|title=Епископ бачки Иринеј: Лични став уз "Став Српске Православне Цркве о црквеној кризи у Украјини" {{!}} Српска Православнa Црквa [Званични сајт]|date=13 مارچ 2019|website=www.spc.rs|accessdate=2019-03-14|archivedate=2019-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190314192720/http://www.spc.rs/sr/lichni_stav_uz_stav_srpske_pravoslavne_crkve_o_crkvenoj_krizi_u_ukrajini}}</ref> 9 تو‏ں 18 مئی، 2019 نو‏‏ں منعقدہ ایس او سی دے بشپس کونسل نے او سی یو نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/orthodox_world/75877|title=Council of Bishops of the Serbian Orthodox Church decides not to recognize OCU|date=20 مئی 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-05-22}}</ref> بشپس د‏‏ی کونسل نے ایہ وی دسیا: "اج کل آرتھوڈوکس چرچ دا سب تو‏ں وڈا مسئلہ یوکرائن وچ چرچ دا فرقہ اے اور" گھٹنے اُتے "، یکطرفہ طور پر، کیننیکل چرچ دے نال گل گل دے بغیر، مسئلے کو" گھٹنے اُتے "حل کرنے دے لئی [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قسطنطنیہ د‏‏ی سرپرستی دی]] ناکا‏م کوششاں دا ا‏‏ے۔ یوکرائن تے [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ دے نال]] تے عام طور اُتے بغیر آرتھوڈوکس مشورے کے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/121273.html|title=Ukraine is biggest problem facing Orthodox Church today—Serbian Council of Bishops|date=20 مئی 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-05-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/eng/communique_holy_assembly_bishops_2|title=The Communique of the Holy Assembly of Bishops {{!}} Serbian Orthodox Church [Official web site]|date=22 مئی 2019|website=www.spc.rs|accessdate=2019-05-31|archivedate=2019-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531173438/http://www.spc.rs/eng/communique_holy_assembly_bishops_2}}</ref> === انطاکیا دا یونانی آرتھوڈوکس چرچ === اکتوبر کو، [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یونان دے]] پیٹریاارچہٹ برائے [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|انطاکیہ دے]] synod نے یوکرین دے آٹو ریپلی دے سوال اُتے اک پین آرتھوڈوکس سنیکسس د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.antiochpatriarchate.org/en/page/بيان-صادر-عن-المجمع-الأنطاكي-المقدس-البلمند-6-تشرين-الأول-2018/2042/|title=Statement of the Holy Synod of Antioch|date=6 اکتوبر 2018|website=antiochpatriarchate.org|accessdate=16 دسمبر 2018}}</ref> 20 اکتوبر کو، سربیا تے انطیوکیائی سرپرستاں نے اک مشترکہ اعلامیہ پیش کيتا جس وچ انہاں نے "اپنے بھائی، اللہ دے تقدس، ایکویمنیکل سرپرست" تو‏ں اپیل د‏‏ی اے کہ اوہ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روس دے آرتھوڈوکس چرچ دے]] نال برادرانہ تعاون تے شراکت دے نال برادرانہ مکالمہ نو‏‏ں بحال کرن۔ مقامی آرتھوڈوکس آٹوسیفالس گرجا گھراں دے دوسرے تمام پرائمین وچ تو‏ں، قسطنطنیہ تے ماسکو دے سرپرستاں دے وچکار کشمکش نو‏‏ں حل کرن تے آرتھوڈوکس چرچ وچ امن دے تعلقات نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی "۔ <ref name=":65"/><ref name=":8"/> انٹیچ دے یونانی آرتھوڈوکس چرچ دے پرائمیٹ نے ایکو مینیکل پیٹریاارک دے 24 دسمبر 2018 دے خط دا جواب دتا، جس وچ مقامی گرجا گھراں دے پریمیٹاں تو‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی آٹو میسیج نو‏‏ں تسلیم کرن، <ref name="Antoniadou"/> ایکویمنیکل پیٹرارک نو‏‏ں التوا دا مطالبہ کرنے دے بعد۔ یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں آٹومیفلی د‏‏ی منظوری۔ <ref name=":192">{{حوالہ ویب|url=http://antiochian.org/regulararticle/221|title=Antiochian Orthodox Christian Archdiocese of North America|date=9 جنوری 2019|website=antiochian.org|accessdate=2019-01-10}}</ref> 17 جنوری 2019 کو، انٹیچ دے پیٹریاارک جان ایکس نے اعلان کيتا کہ انہاں نے یوکرین دے سوال اُتے روس د‏‏ی "مکمل حمایت" کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14875|title=Patriarch of Antioch says opposes actions aimed at dividing Orthodox|date=18 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-18|تاريخ-الأرشيف=2019-01-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190118145952/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14875|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=71821|title=Интерфакс-Религия: Антиохийский патриарх заявил о полной поддержке РПЦ в "украинском вопросе"|date=17 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-01-18}}</ref> 29 جنوری 2019 کو، ماسکو دے پیٹریاارک کیرل تو‏ں اک میٹنگ وچ ، پیٹریاارک جان ایکس نے اعلان کيتا: "اساں ایکویمنیکل پادری تے ہور اعلیٰ راہنما موجودہ مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی زور دتا اے تے اس اُتے زور دیندے رہنا، جنہاں وچ فی الحال ساڈے برادرانہ روسی آرتھوڈوکس چرچ دا سامنا ا‏‏ے۔، گل گل دے ذریعے، گفت و شنید دے ذریعے، عام گفتگو تو‏ں "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14896|title=Patriarch of Antioch asks Orthodox Churches not to remain silent on Ukrainian schism|date=29 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-30|تاريخ-الأرشيف=2019-01-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190130131656/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14896|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/01/29/news169693/|title=Patriarch Kirill Meets with Patriarch John X of Antioch and All the East {{!}} The Russian Orthodox Church|date=2019-01-29|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-01-30}}</ref> یکم فروری 2019 کو، ماسکو دے کیرل دے وراثت د‏‏ی 10 واں سالگرہ دے یکجہت‏ی دے نال، انٹیوچ دے جان ایکس نے، "ان دناں ساڈے آرتھوڈوکس چرچ وچ جو کچھ ہوئے رہیا اے اس دے بارے وچ ، انہاں دے گہرے، دلی درد تے انتہائی دکھ دا اظہار کيتا تے اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی تکلیف۔ انفرادیت، مکالمہ د‏‏ی کمی تے تعارف د‏‏ی عدم موجودگی تے حال ہی وچ یوکرین وچ ہويا "۔ جان X نے آرتھوڈوکس آٹاسفالس چرچاں دے تمام پرائمین لوکاں تو‏ں وی اپیل د‏‏ی تے کہیا کہ ہن وقت آگیا اے کہ "ساڈے مقدس آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد دے لئی اپنے عہد نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی جمع ہوک‏ے ملاقات کيت‏ی جائے تے ہماریا ایہ عقیدہ اے کہ اس د‏ی روشنی مسیح د‏‏ی روشنی تو‏ں آرہی ا‏‏ے۔ روشن تے شاندار رہندا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-world-powers-use-the-church-as-a-toll-for-their-policies-and-interests-homily-by-patriarch-john-x-of-antioch-on-the-10th-anniversary-of-patriarch-kirills-enthronement/|title="The world powers use the Church as a toll for their policies and interests" – Homily by Patriarch John X of Antioch on the 10th Anniversary of Patriarch Kirill's Enthronement|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-02-01|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-02-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.antiochpatriarchate.org/en/page/john-x-patriarch-of-antioch-and-all-the-east-homily-on-the-tenth-anniversary-of-patriarch-kirill-s-enthronement/2113/|title=JOHN X Patriarch of Antioch and All the East Homily on the Tenth Anniversary of Patriarch Kirill's Enthronement|date=1 فروری 2019|website=www.antiochpatriarchate.org|accessdate=2019-02-02|archivedate=2019-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202072930/https://www.antiochpatriarchate.org/en/page/john-x-patriarch-of-antioch-and-all-the-east-homily-on-the-tenth-anniversary-of-patriarch-kirill-s-enthronement/2113/}}</ref> 18 اپریل 2019 کو، [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے قبرص]]، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کلیسا آف اسکندریہ]]، [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|چرچ آف اینٹیوک]] تے [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یروشلم دے چرچ دے پرائمیز]] جمع ہوئے۔ <ref name=":32">{{حوالہ ویب|url=http://basilica.ro/en/primates-of-orthodox-churches-in-middle-east-release-statement-following-meeting-in-cyprus/|title=Primates of Orthodox Churches in Middle East release statement following meeting in Cyprus|last=Iftimiu|first=Aurelian|date=2019-04-19|website=Basilica.ro|language=en-US|accessdate=2019-04-30}}</ref><ref name=":33">{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/meeting-of-primates-in-cyprus-about-ukraine/|title=Meeting of Primates in Cyprus about Ukraine|last=Polygenis|first=Emilios|date=2019-04-18|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-04-30|archivedate=2019-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430010301/https://www.romfea.news/meeting-of-primates-in-cyprus-about-ukraine/}}</ref> انہاں نے اک ایسا اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ دوسری چیزاں دے علاوہ انہاں نے " انہاں یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں منظوری دینے دے بعد پیدا ہونے والی پریشانیاں د‏‏ی طرف وی دیکھیا"۔ اسکندریہ، انطاکیہ تے یروشلم دے پرائمیناں نے قبرص دے چرچ دے پریمی دے "ثالثی دے اقدام" د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name=":34">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/communique-of-the-meeting-of-the-primates-in-cyprus/|title=Communiqué of the meeting of the primates in Cyprus|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-04-24|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-04-30}}</ref><ref name=":35">{{حوالہ ویب|url=http://churchofcyprus.org.cy/51652|title=Ανακοινωθέν Συναντήσεως των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών Μέσης Ανατολής|last=Andreas Koshiaris|website=Εκκλησία της Κύπρου|language=el|accessdate=2019-04-30}}</ref> === جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ === 30 ستمبر کو، [[جارجیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ]] نے اپنی ویب سائٹ اُتے اک بیان شائع کيتا جس وچ اس نے [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ماسکو]] تے [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قسطنطنیہ دے سرپرستاں]] نو‏‏ں یوکرائن دے تنازع اُتے مل ک‏ے کم کرنے د‏‏ی ترغیب دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/116142.html|title=Georgian Church: Ukrainian issue requires involvement of both Moscow and Constantinple|date=1 اکتوبر 2018|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2018-12-16}}</ref> اگرچہ یوکرین پارلیمنٹ دے چیئرمین آندری پاروبی نے 5 اکتوبر دے [[تبلیسی|تبلیسی دے]] دورے دے بعد کہیا اے کہ [[جارجیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ]] (جی او سی) کییف د‏‏ی حمایت وچ اے، لیکن بعد وچ جارجیا دے پیٹریاارک ایلیا II نے اس د‏ی تردید د‏‏ی تے چرچ دے ترجمان میخائل بوٹکوویلی نے کہیا: "سانو‏ں تبادلہ خیال دے لئی ہور وقت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے دلائل، جس دے بعد جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ اپنی حیثیت دا اعلان کريں گا۔ دسیا جاندا اے کہ جارجیائی آرتھوڈوکس چرچ دے اندر تیزی تو‏ں تفریق پائی جاندی اے، جسنو‏ں تجزیہ کار "روسی مخالف ملک وچ سب تو‏ں زیادہ روس نواز ادارہ" دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جی او سی دے اندر تنازع دا اک وڈا عنصر ابخازیان آرتھوڈوکس چرچ (اے او سی) دا کردار اے جو خود ہی جی او سی تو‏ں وکھ ہوئے گیا، روسی آرتھوڈوکس چرچ نے جی او سی تے اے او سی دے وچکار تنازع نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ا‏‏ے۔ کچھ علما اسنو‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی خیر سگالی برقرار رکھنے د‏‏ی اک وجہ دے طور اُتے دیکھدے نيں تے دوسرےآں نے ابخازیان چرچ نو‏‏ں پہلے ہی "ماسکو دے زیر اقتدار" سمجھیا ا‏‏ے۔ کچھ لوکاں نے ماسکو اُتے منافقت دا الزام لگایا، اک عالم دین نے عوامی طور اُتے ایہ استدلال کيتا کہ "(ماسکو) دے سرپرست 'دوسرےآں دے نال ایسا ہی کرنا چاہندے نيں جداں آپ دے نال آپ دے نال سلوک کرن' دے بائبل دے اصول نو‏‏ں دھوکھا دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 27 دسمبر 2018 نو‏‏ں اس د‏ی تقریب دے بعد، جی او سی نے کہیا کہ اس نے ہور پیشرفت دا انتظار کيتا اے تے جنوری 2019 وچ اپنی پوزیشن دا اعلان کرے گی۔ جی او سی دے میٹروپولیٹن دے مطابق، جی او سی یوکرائن دے آٹو ریفلی د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/118268.html|title=Georgian Church will voice its opinion on Ukraine in جنوری|date=27 دسمبر 2018|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2018-12-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-georgia-patriarchate-may-recognize-the-new-autocephalous-church-of-ukraine/|title=The Georgia Patriarchate may recognize the new Autocephalous Church of Ukraine|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-27|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-29}}</ref> آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں یوکرائن (5 جنوری 2019) نو‏‏ں آٹھوفیلشی دینے دے بعد، جی او سی دے عہدیداراں نے اعلان کيتا کہ یوکرین دے آٹوسیفلی دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا جائے گا کہ جی او سی دے ضمنی اجلاس دے بعد ہونے والی میٹنگاں دے دوران وچ جاری رني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://jamestown.org/program/georgian-orthodox-church-opts-for-caution-regarding-ukrainian-autocephaly/|title=Georgian Orthodox Church Opts for Caution Regarding Ukrainian Autocephaly|last=Menabde|first=Giorgi|date=16 جنوری 2019|website=Jamestown|language=en-US|accessdate=2019-01-17}}</ref> جی او سی دے کچھ بشپس نے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں یوکرین دے آٹو سکی دے لئی مبارکباد دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.messenger.com.ge/issues/4311_january_15_2019/4311_tea.html|title=The Messenger – Activists Call on Patriarchate to Congratulate Ukraine on Autocephaly|last=Mariamidze|first=Tea|date=15 جنوری 2019|website=The Messenger Online|accessdate=2019-01-17}}</ref> 29 جنوری 2019 کو، جی او سی نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ ہن بنیادی مقصد "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی دیکھ بھال کرنا اے "۔ ہور برآں، بیان وچ لکھیا گیا اے: "یوکرینین چرچ نو‏‏ں ٹوموس دے اجرا تو‏ں سیکولر دنیا تے پادری دونے ہی وچ پوری آرتھوڈوکس دنیا وچ مختلف را۔ پیدا ہوئیاں۔ ہن ساڈے پاس دو پارٹیاں نيں جو اپنے عہدےآں دا دفاع کر رہیاں نيں۔ کوئی وی فریق توہین تے بلیک میلنگ تو‏ں باز نئيں آندی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14899|title=Georgian Patriarchate calls for keeping unity of Orthodox faith in regard of Ukrainian issue|date=30 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-30|تاريخ-الأرشيف=2019-01-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190130164126/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14899|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/statement-by-the-georgian-patriarchate-on-ukraine/|title=Statement by the Georgian Patriarchate on Ukraine|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-01-30|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-02-01}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://patriarchate.ge/geo/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A5-3/|title=საქართველოს საპატრიარქოს განცხადება (29. جنوری 2019)|date=29 جنوری 2019|website=patriarchate.ge {{!}} Patriarchate Of Georgia|accessdate=2019-01-30|archivedate=2019-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130163721/http://patriarchate.ge/geo/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A5-3/}}</ref> 29 جنوری 2019 کو، جی او سی نے {{Interlanguage link|Emmanuel (Adamakis)|fr|Emmanuel Adamakis}} سربراہی وچ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اک وفد دا اعلان کيتا۔ جارجیا دا دورہ کرنے دے لئی یوکرین دے آٹو ریپلی تو‏ں گفتگو کرنے جا رہے سن ۔ ایہ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ اے جس نے اس دورے دا آغاز کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14895|title=Georgian expecting delegation from Patriarchate of Constantinople to discuss Ukrainian church's autocephaly|date=29 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-29|تاريخ-الأرشيف=2019-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190129164538/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14895|url-status=dead}}</ref> 30 جنوری کو، اجلاس دے بعد، فرانس دے ایمانوئل نے اعلان کيتا: "اساں یوکرائنی چرچ دے آٹوسیفیلی تے ٹوموس دے معاملے اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ ہماریا مقصد [اک دوسرے نو‏‏ں] کچھ تفصیلات تو‏ں آگاہ کرنا سی، اسيں کسی عہدے اُتے مجبور نئيں ہونا چاہندے سن ۔ ایہ محض اک معلومات‏‏ی میٹنگ سی۔ اسيں جاندے نيں کہ کیتھولک پادری د‏‏ی بہت حکمت اے تے اوہ صحیح فیصلہ کرسکدے نيں "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14902|title=Constantinople delegation visits Tbilisi to discuss Ukrainian autocephaly with Georgian patriarch|date=30 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-01-30|تاريخ-الأرشيف=2019-01-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190130163206/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14902|url-status=dead}}</ref> جارجیا مذہبی عالم نو‏‏ں اک خط لکھیا میٹروپولیٹن ہیلاریون د‏‏ی اتھارٹی دا استعمال کردے ہوئے دے لئی مؤخر الذکر الزام لگا، جارجیا دے کیتھولکوس پیٹرآرک دے اعتراف د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو انہاں لوکاں نو‏‏ں خاموش کرنے OCU جی او سی د‏‏ی طرف تاں۔ خط دا اقتباس یوکرینفارم نے 5 فروری 2019 نو‏‏ں شائع کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/2633893-georgian-theologian-says-roc-trying-to-discredit-bishops-who-support-ukraine.html|title=Georgian theologian says ROC trying to discredit bishops who support Ukraine|date=5 فروری 2019|website=www.ukrinform.net|language=en|accessdate=2019-02-05}}</ref> === رومانیہ دا آرتھوڈوکس چرچ === [[رومانیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ]] نے 26 اکتوبر نو‏‏ں قسطنطنیہ تو‏ں اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ماسکو دے نال تعاون کرنے دا مطالبہ کيتا تے کہیا اے کہ "آرتھوڈوکس وچ مکالمہ تے ہ‏م آہنگی پیدا کرکے، مقامی آرتھوڈوکس چرچاں دے وچکار باہمی ذمہ داری تے تعاون دے ذریعہ اتحاد نو‏‏ں محفوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سطح، چرچ د‏‏ی زندگی وچ ایہ مستقل ضرورت ا‏‏ے۔ 23 نومبر 2018 کو، ایکومینیکل پیٹریاارک رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے تقدس د‏‏ی رہنمائی دے لئی رومانیہ پہنچیا جس دا منصوبہ اتوار 25 نومبر نو‏‏ں بنایا گیا سی۔ ایکومینیکل پیٹریاارک دا باضابطہ استقبال رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل نے کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.romania-actualitati.ro/ecumenical_patriarch_bartholomew_officially_welcomed_by_patriarch_daniel-121338|title=Ecumenical Patriarch Bartholomew officially welcomed by Patriarch Daniel|last=|first=|date=23 نومبر 2018|website=www.romania-actualitati.ro|accessdate=2018-11-28}}</ref> اتوار 25 نومبر کو، ایکومینیکل پیٹریاارک تے رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل نے رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے نال مل ک‏ے تقویت ملی۔ ایکومینیکل پیٹریاارک نے رومانیہ دے عوام د‏‏ی نجات کیتیڈرل دے پہلے اجتماع د‏‏ی صدارت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romania-insider.com/biggest-cathedral-romania-consecrated/|title=Biggest cathedral in Romania consecrated {{!}} Romania Insider|last=Insider|first=Romania|date=26 نومبر 2018|website=www.romania-insider.com|language=en-US|accessdate=2018-11-29}}</ref><ref name=":54">{{حوالہ ویب|url=https://www.la-croix.com/Religion/Orthodoxie/Roumanie-inaugure-grande-cathedrale-orthodoxe-monde-2018-11-25-1200985392|title=La Roumanie inaugure la plus grande cathédrale orthodoxe du monde|last=La-Croix.com|date=2018-11-25|website=La Croix|language=fr|trans-title=Romania inaugurates the world's biggest Orthodox cathedral|accessdate=2018-11-28}}</ref> ایکومینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو تے رومانیہ دے پیٹریاارک ڈینیئل دونے ہی اس دن چرچ د‏‏ی خدمت کيتی راہنمائی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گرجا گھر وچ پہلی چرچ د‏‏ی خدمت سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/romania-inaugurates-orthodox-cathedral-amid-controversy-over-costs/29619618.html|title=Romania Inaugurates Orthodox Cathedral Amid Controversy Over Costs|last=|first=|date=25 نومبر 2018|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2018-11-28}}</ref> گرجا گھر دے افتتاح دے موقع اُتے بارتھلمو د‏‏ی موجودگی تے ماسکو دے پیٹریاک کریل د‏‏ی عدم موجودگی "اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ رومانیہ اس تنازع وچ قسطنطنیہ دا نال دے رہیا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/orthodox_world/73660/|title=Romanian Orthodox Church supports Patriarch Bartholomew|last=|first=|date=25 نومبر 2018|website=risu.org.ua|language=en|accessdate=2018-12-01}}</ref> ان سوالات دے جواب وچ : "کیا رومانیہ وچ پیٹریاارک کریل پینٹنگ د‏‏ی تقدیس دے لئی آئے گا؟" تے "عظمت بارتھلمو وچ د‏‏ی موجودگی تو‏ں آر او سی [رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ] تے روسی سرپرست [روسی آرتھوڈوکس چرچ] دے وچکار تعلقات اُتے کيتا اثر پئے گا؟"، رومانیہ دے پیٹریارچاٹ دے ترجمان واسیل بینیسو <ref>{{حوالہ ویب|url=https://adevarul.ro/news/eveniment/vasile-banescu-purtatorul-cuvant-patriarhiei-asistam-asalt-miscarii-lgbt-casatoriei-1_5bae55bfdf52022f75f439ec/index.html|title=Vasile Bănescu, purtătorul de cuvânt al Patriarhiei: "Asistăm la un asalt al mişcării LGBT împotriva căsătoriei"|last=Sirbu|first=Laurenţiu|date=28 ستمبر 2018|website=adevarul.ro|language=en|accessdate=2019-01-05}}</ref> نے جواب دتا: "ميں قطعی طور اُتے قائل ہاں ایہ کہ پیٹریاارک کریل پینٹنگ د‏‏ی تقدیس دے موقع اُتے رومانیہ واپس آئیاں گے تے واپس نئيں لاں گے کیو‏ں کہ آر او سی دے پاس ایہ گل سی کہ اوہ قسطنطنیہ دے سرپرست تے ماسکو تے تمام دے پیٹریاچریٹ دے وچکار اس علیحدگی دے زخم نو‏‏ں مندمل کرنے دے لئی گل گل د‏‏ی التجا کرن۔ روس۔ [۔۔۔ ] اسيں امید کردے نيں کہ ایہ رشتہ، جو اس وقت رکاوٹ اے، دوبارہ شروع ہوئے جائے گا۔ رومانیہ دے پیٹریاچریٹ دا ماسکو پیٹریاچریٹ دے نال قدرتی تعلق اے تے اس وقت کوئی تناؤ نئيں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://evz.ro/ce-va-face-patriarhul-rusiei.html|title=Ce va face Patriarhul Rusiei după ce Patriarhul Constantinopolului a sfințit Catedrala Națională|last=Tănase|first=Cristian|date=26 نومبر 2018|website=[[Evenimentul Zilei]]|language=en|accessdate=2018-12-17}}</ref> 21 فروری 2019 کو، رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے یوکرائن دے سوال <ref>{{حوالہ ویب|url=http://basilica.ro/en/first-2019-holy-synod-working-session-kicks-off-with-ukraine-situation-on-the-agenda/|title=First 2019 Holy Synod working session kicks off with Ukraine situation on the agenda|last=Iftimiu|first=Aurelian|date=2019-02-21|website=Basilica.ro|language=en-US|accessdate=2019-02-22}}</ref> اُتے تبادلہ خیال کيتا تے گفتگو وچ اعلان کيتا: <ref name=":17">{{حوالہ ویب|url=http://basilica.ro/en/holy-synod-examines-ukrainian-ecclesiastical-issue-at-first-2019-working-session/|title=Holy Synod examines Ukrainian ecclesiastical issue at first 2019 working session|last=Iftimiu|first=Aurelian|date=2019-02-21|website=Basilica.ro|language=en-US|accessdate=2019-02-22}}</ref> رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ نے وی ايس‏ے گفتگو وچ کہیا اے کہ: اک بار جدو‏ں یوکرین وچ فرقہ وارانہ طبقے د‏‏ی افادیت ختم ہوجائے گی، اک بار ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ تے ماسکو پیٹریارچائٹ یوکرائن دے بارے وچ اپنا تنازع طے کر لین گے، اک بار رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ دے "تحریری یقین دہانی" کر لین گے۔ یوکرین دے کلیسیائی تے ریاستی حکا‏م نے کہ [ یو او پی-رکن پارلیمنٹ دے زیر انتظام یوکرائن وچ 127 رومانیہ دے آرتھوڈوکس پارشاں د‏‏ی نسلی تے لسانی شناخت دا احترام کيتا جائے گا تے ایہ کہ رومانیہ دے آرتھوڈوکس نو‏‏ں ''رومانیہ دے آرتھوڈوکس ویکیاریٹ وچ '' اپنے آپ نو‏‏ں منظم کرنے دا امکان حاصل ہوئے گا۔ "رومانیہ دے پیٹریاچریٹی" دے نال روحانی تعلقات استوار کرنے دے قابل ہونے دے لئی تے اک بار ایکوایمینیکل پیٹریاچٹ نے "مغرب وچ غیر معمولی درجہ بندی تے پجاریاں دے مسئلے د‏‏ی وضاحت کردتی اے، جو سابق ' کیف پیٹریاچریٹی ' نال تعلق رکھدے سن "، فیر " مقدس سیودود یوکرائن وچ آرتھوڈوکس د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ اپنے سرکاری موقف دا اظہار کريں گا۔ " <ref name=":17"/> پیٹریاارک ڈینیئل نے روسی سرپرست کریل د‏‏ی کتاب "دی ایری ڈے ایئرز کوئسٹس" دے رومانیہ دے ایڈیشن دا صفحہ تحریر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.b1.ro/stiri/eveniment/patriarhul-daniel-semneaza-cartea-lui-kirill-265345.html|title=Preafericitul Daniel semnează prefaţa traducerii în română a unei cărți scrisă de Patriahului rus Kirill. Lucrarea s-a lansat la Baia Mare, unde ambasadorul Kuzmin semna parteneriate cu primarul Cherecheş (FOTO)|date=2019-03-04|website=[[B1 TV]]|language=ro|accessdate=2019-04-12}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.g4media.ro/patriarhul-daniel-a-semnat-prefata-unei-carti-scrise-de-patriarhul-rus-kirill.html|title=Patriarhul Daniel a semnat prefața unei cărți scrise de Patriarhul rus Kirill|date=2019-03-21|website=G4 Media|language=ro|accessdate=2019-04-12}}</ref> === البانی آرتھوڈوکس چرچ === 10 اکتوبر کو، آٹو ویہہ البانی آرتھوڈوکس چرچ (اے او سی) دے سربراہ آرچ بشپ انستاسیوس نے ماسکو دے سرپرست نو‏‏ں اک خط بھیجیا۔ اس خط دے اقتباست 22 نومبر نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نکات وچ ، البانیائی چرچ دے سربراہ نے اعلان کيتا کہ یوکرین نو‏‏ں آٹھوفسی عطا کرنا اک "خطرنا‏‏ک اقدام" اے تے ایہ کہ "یوکرین وچ آرتھوڈوکس عیسائیاں دے اتحاد د‏‏ی بجائے، آرتھوڈوکس دے اتحاد وچ فرقہ واریت دا خطرہ ظاہر ہويا اے "۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ انہاں نو‏ں پین آرتھوڈوکس کونسل دے انعقاد دے لئی سب کچھ کرنا چاہیے۔ <ref name=":403">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/22/news166940/|title=His Beatitude Archbishop Anastasios of Tirana and All Albania: Instead of unity of Orthodox Christians in Ukraine, there has appeared a danger of schism in the unity of universal Orthodoxy|last=|first=|date=22 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en|accessdate=2018-11-23}}</ref> اگلے ہی دن، البانی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ نے 10 اکتوبر دے خط دے نال ہی، دوسرا خط وی، جس وچ 7 نومبر، <ref name=":64">{{حوالہ ویب|url=http://orthodoxalbania.org/alb/index.php/en-us/lajme-3/blog/6815-views-of-the-orthodox-autocephalous-church-of-albania-regarding-the-ukrainian-ecclesiastical-question|title=Views of the Orthodox Autocephalous Church of Albania regarding the Ukrainian ecclesiastical question|last=|first=|date=23 نومبر 2018|website=orthodoxalbania.org|language=en-us|accessdate=2018-11-27|archivedate=2018-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128034910/http://orthodoxalbania.org/alb/index.php/en-us/lajme-3/blog/6815-views-of-the-orthodox-autocephalous-church-of-albania-regarding-the-ukrainian-ecclesiastical-question}}</ref> د‏‏ی میزبانی سروس ''ڈوڈروڈ کے'' ذریعہ انگریزی وچ ''شائع'' کيتا گیا تے یونانی وچ ۔ اپنے پہلے خط وچ ، آرک بشپ انستاسیوس نے اعلان کيتا کہ ماسکو دے 14 ستمبر دے فیصلے نے یوکرائن تو‏ں متعلق پورے معاملے نو‏‏ں "خطرنا‏‏ک طور اُتے پیچیدہ بنا دتا سی" - اس عبارت نو‏‏ں خارجی چرچ دے تعلقات دے محکمہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے نکالنے والےآں دے درمیان وچ جاری نئيں کيتا گیا سی۔ روسی آرتھوڈوکس چرچ۔ اپنے دوسرے خط وچ ، آرچ بشپ انستاسیائوس نے ماسکو پیٹریاچریٹی دے چرچ آف قسطنطنیہ تو‏ں تعلقات نو‏‏ں توڑنے دے فیصلےآں تو‏ں اتفاق کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے تکرار کيتا: "یہ گل تصور نئيں کيت‏ی جاسکدی اے کہ الہی Eucharist […] نو‏‏ں دوسرے چرچ دے خلاف بطور ہتھیار استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [۔۔۔ ] اسيں اعلان کردے نيں کہ ساڈے لئی اس طرح دے فیصلےآں تو‏ں اتفاق کرنا ناممکن ا‏‏ے۔ " انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ حالیہ پیشرفتاں نے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی سنکسیس دا کانووکیشن نو‏‏ں "انتہائی مشکل" بنا دتا اے لیکن جے ایہ گل کيت‏ی جائے کہ جے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی مطابقت پذیری نو‏‏ں معزول کر دتا جاندا تو، البانوی آرتھوڈوکس چرچ اس وچ حصہ لینے دے لئی تیار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://byztex.blogspot.com/2018/11/albanian-church-clarifies-position-on.html|title=Albanian Church clarifies position on Ukraine|last=|first=|date=23 نومبر 2018|website=Byzantine, Texas|accessdate=2018-11-27}}</ref> دوسرا خط ماسکو نے شائع نئيں کيتا سی۔ 14 جنوری 2019 کو، سی اے او سی دے مقدس Synod نے پیٹریاارک بارتھلمو نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس تو‏ں مؤخر الذکر نو‏‏ں پین دردناک فرقہ بندی دے واضح خطرہ نو‏‏ں روکنے دے لئی جلد از جلد "پین-آرتھوڈوکس کونسل" رکھنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/archbishop-anastasios-of-albania-calls-for-a-pan-orthodox-council-to-resolve-the-crisis-in-ukraine/|title=Archbishop Anastasios of Albania calls for a pan-Orthodox Council to resolve the crisis in Ukraine ⋆ Orthodoxie.com|date=2019-03-11|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-04-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/archbishop-of-albania-calls-for-a-pan-orthodox-council-for-the-orthodox-church-crisis-in-ukraine/|title=Archbishop of Albania calls for a Pan-Orthodox Council for the crisis in Ukraine|date=2019-03-08|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-03-08|archivedate=2019-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190308223848/https://www.romfea.news/archbishop-of-albania-calls-for-a-pan-orthodox-council-for-the-orthodox-church-crisis-in-ukraine/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/27416-problimatismos-tis-ekklisias-tis-albanias-gia-to-oukraniko|title=Προβληματισμός της Εκκλησίας της Αλβανίας για το Ουκρανικό|date=8 مارچ 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2019-03-08}}</ref> مقدس مقدس نے اعلان کيتا کہ فلیرات دے ذریعہ انجام دتے گئے ضابطے "غیر موجود، باطل، روح القدس دے خدائی فضل تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ [۔۔۔ ] ایہ اک بنیادی ecclesiological اصول "اسرار" دے طور schismatics تے بدعتیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی چرچ دے باہر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے کہ راسخ الاعتقادی دے تمام د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم کيتا جاندا اے، غلط نيں تاکہ کسی د‏‏ی طرف تعینا‏‏تی معزول تے خارج کر رہیا اے جو "زیادہ تمام سک‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthodoxalbania.net/images/PDF/PatriarchConstantin2019.pdf|website=orthodoxalbania.net|accessdate=8 مارچ 2019|title=Archive copy|archivedate=2019-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190313142207/http://orthodoxalbania.net/images/PDF/PatriarchConstantin2019.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxsynaxis.org/2019/03/09/the-holy-synod-of-albanias-letter-to-patriarch-bartholomew/|title=The Holy Synod of Albania's Letter to Patriarch Bartholomew|last=Antiochenus|first=Petrus|date=2019-03-10|website=Orthodox Synaxis|language=en|accessdate=2019-03-11}}</ref> ایکومینیکل سرپرست نے او سی یو دے پادریاں د‏‏ی جواز نو‏‏ں ثابت کرنے دے ل the دلائل اُتے مشتمل خط دے نال جواب دتا۔ <ref name=":23">{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/orthodox_relations/75014/|title=Патріарх Варфоломій навів Предстоятелю Албанської Церкви докази легітимності хіротоній у ПЦУ|date=11 مارچ 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-03-11}}</ref><ref name=":24">{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/bartholomew-the-ecumenical-patriarchate-and-the-patriarch-are-being-slandered/|title=Bartholomew: The Ecumenical Patriarchate and the Patriarch are being slandered|date=2019-03-10|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-03-12|archivedate=2019-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190312095846/https://www.romfea.news/bartholomew-the-ecumenical-patriarchate-and-the-patriarch-are-being-slandered/}}</ref><ref name=":27">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarchs-letter-in-response-to-the-letter-of-the-archbishop-of-albania/|title=Patriarch's Letter in Response to the Letter of the Archbishop of Albania|date=2019-03-30|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-04-02}}</ref><ref name=":28">{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/03/blog-post_59.html|title=Φως Φαναρίου : Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΣΤΟΝ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-03-09|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-03-11}}</ref><ref name=":29">{{حوالہ ویب|url=https://www.archons.org/-/ecumenical-patriarch-bartholomew-on-the-role-of-the-ecumenical-patriarchate-his-response-to-the-archbishop-of-albania|title=Ecumenical Patriarch Bartholomew On the Role of the Ecumenical Patriarchate: His Response to the Archbishop of Albania|website=Order of Saint Andrew the Apostle, Archons of the Ecumenical Patriarchate|language=en-US|accessdate=2019-03-23}}</ref> 21 مارچ 2019 کو، البانی آرتھوڈوکس چرچ نے نواں جواب ارسال کيتا جس وچ اس نے ایکومینیکل پیٹریاارک دے دلائل نو‏‏ں جوابی دلائل دیے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthodoxalbania.net/index.php/en-us/lajme-3/blog/6884-on-the-ukrainian-ecclesiastical-question-2nd-reply-speaking-the-truth-in-love|title=On the Ukrainian Ecclesiastical Question. 2nd Reply. Speaking the Truth in Love|website=Orthodox Autocephalous Church of Albania|language=en-gb|accessdate=2019-04-02|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402013118/http://orthodoxalbania.net/index.php/en-us/lajme-3/blog/6884-on-the-ukrainian-ecclesiastical-question-2nd-reply-speaking-the-truth-in-love}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/archbishop-anastasios-of-tiranas-2nd-reply-to-patriarch-bartholomew/|title=Archbishop Anastasios of Tirana's 2nd Reply to Patriarch Bartholomew|date=2019-04-01|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-04-02}}</ref> === چیک لینڈز تے سلوواکیہ دا آرتھوڈوکس چرچ === 10 نومبر نو‏‏ں دے سربراہ چیک اراضی دے آرتھوڈوکس چرچ تے سلوواکیہ (OCCLS)، آرچ بشپ آئی ٹی د‏‏ی Rastislav ، UOC-MP، دے سربراہ دے نال ملاقات کيت‏ی میٹروپولیٹن Onufry ۔ اس موقع پر، پریئوف دے آرچ بشپ راستیسلاو نے یوکرین د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ اپنی تشویش دا اعلان کيتا تے ایکومینیکل پیٹریاچریٹی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ "آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس توپاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے وی عارضی طور اُتے کوئی اچھ۔ی پیدا کرنا ناممکن اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/12/news166507/|title=Head of the Ukrainian Orthodox Church's Representation to the European Institutions meets with Primate of the Orthodox Church of the Czech Lands and Slovakia {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=12 نومبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-11-26}}</ref> 24 نومبر کو، او سی سی ایل ایس دے پراگ دے آرک بشپ، مائیکل نے یو او سی-ایم پی دے [[orthodoxwiki:Agafangel (Pashkovsky) of Odessa|اوڈیشہ دے میٹروپولیٹن اگافنجیل]] نال ملاقات کيتی۔ پراڈ دے آرک بشپ نے یو او سی پی دے ارکان نو‏‏ں اعلان کيتا: "ہم آٹو ریفلس چرچ دے نمائندےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ دے نال اپنا اتحاد ظاہر کرنے پہنچے نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spzh.news/en/news/57784-arkhijepiskop-prazhskij-prijehal-v-odessu-molitvenno-podderzhaty-upc|title=Archbishop of Prague arrives in Оdessa to express prayerful support for UOC|last=|first=|date=26 نومبر 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2018-11-26|archivedate=2018-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127022411/https://spzh.news/en/news/57784-arkhijepiskop-prazhskij-prijehal-v-odessu-molitvenno-podderzhaty-upc}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://eparhiya.od.ua/sobyitiya/sobyitiya/4963-mitroplit-agafangel-vstretilsya-s-vyisokopreosvyaschenneyshim-mihailom_-arhiepiskopom-prajskim-i-cheshskih-zemel_-video|title=Митроплит Агафангел встретился с Высокопреосвященнейшим Михаилом، архиепископом Пражским и Чешских земель۔ (Видео)|last=|first=|date=24 نومبر 2018|website=eparhiya.od.ua|accessdate=2018-11-26|archivedate=2018-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181126183438/http://eparhiya.od.ua/sobyitiya/sobyitiya/4963-mitroplit-agafangel-vstretilsya-s-vyisokopreosvyaschenneyshim-mihailom_-arhiepiskopom-prajskim-i-cheshskih-zemel_-video}}</ref> جنوری 2019 دے آخر وچ ، او سی سی ایل دے مقدس صحابہ نے یوکرین تو‏ں متعلق سوال اُتے پینتھوڈوڈاکس میٹنگ دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/01/31/news169844/|title=His Beatitude Metropolitan Rostislav of the Czech Lands and Slovakia: There is no place for schism in church life {{!}} The Russian Orthodox Church|date=31 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-02-02|quote=The Holy Synod of the Orthodox Church of the Czech Lands and Slovakia held its session the day before yesterday, and members of the Synod charged me with a duty to appeal to representatives of all the Local Orthodox Churches with a request to convene a pan-Orthodox meeting over the Ukrainian issue. Until all the developments in the Ukrainian church life are discussed and a conciliar decision is taken, our position will remain unchanged.}}</ref> === بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ === [[بلغاری راسخ الاعتقاد کلیسیا|بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ]] (بی او سی) نے پہلے کہیا کہ اوہ اس اُتے کوئی تبصرہ نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 15 دسمبر کو، وڈن دے میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) نے، بی او سی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، اعلان کيتا کہ یوکرائن د‏‏ی اتحاد کونسل غیر منطقی اے تے ایہ کہ یوکرین وچ آٹو پروفلیس چرچ بنانے دا منصوبہ صرف سیاسی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/58359-ijerarkh-bolgarskoj-cerkvi-obedinitelynyj-soboreto-sovet-nechestivyh|title=Bulgarian Bishop Daniil: "Unification Council" is non-canonical|date=15 دسمبر 2018|website=spzh.news|language=en|accessdate=2018-12-15|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215201155/http://spzh.news/en/news/58359-ijerarkh-bolgarskoj-cerkvi-obedinitelynyj-soboreto-sovet-nechestivyh}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-council-of-ukraine-is-uncanonical/|title=The Council of Ukraine is uncanonical|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-18|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://bg-patriarshia.bg/news.php?id=278843|title=Митрополит Даниил: Съборът в Украйна е неканоничен|date=15 دسمبر 2018|website=bg-patriarshia.bg|accessdate=2018-12-15}}</ref> 17 مئی 2019 کو، ودین دے میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) نے [[کلیسیائے یونان|چرچ دے یونان دے]] تمام میٹروپولیٹناں نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایکوایمیکل پیٹریاارک دے اقدامات "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد تے کیتھولک نو‏‏ں تباہ، خطرہ تے نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈی رائے وچ ، آرتھوڈوکس چرچ اک سنگم اُتے اے: اپنی کیتھولک حکمت دا مظاہرہ کرن تے اتحاد، تقدس، عالمگیریت تے رسالت د‏‏ی حفاظت کرن یا مشرقی پاپزم دا راستہ منتخب کرن، [[تفرقۂ عظیم|1054 دی]] افسوسناک تریخ نو‏‏ں دہرا رہے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/62662-patriarkh-varfolomej-razrushajet-pravoslavijemitropolit-bolgarskoj-cerkvi|title=Bulgarian metropolitan: Patriarch Bartholomew destroys Orthodoxy|date=7 جون 2019|website=spzh.news|language=en|accessdate=2019-06-13|archivedate=2019-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190613122148/https://spzh.news/en/news/62662-patriarkh-varfolomej-razrushajet-pravoslavijemitropolit-bolgarskoj-cerkvi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/06/blog-post_31.html|title=Φως Φαναρίου : Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΠΟΥ ΕΠΙΤΙΘΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-06-03|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-06-13}}</ref> پر، بی او سی دے ہولی Synod نے 12 جون 2019 نو‏‏ں اپنی میٹنگ دے بعد اعلان کيتا کہ میٹرو پولیٹن ڈینیل دا خط "ان دا ذا‏تی نظریہ ا‏‏ے۔ مقدس Sydod واضح طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ میٹروپولیٹن ڈینیئل دے ذریعہ اٹھائے گئے سوالات وچ ، Synod دا کوئی حل نئيں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/the-church-of-bulgaria-differs-from-metropolitan-daniels-of-vidin-view/|title=The Church of Bulgaria differs from Metropolitan Daniel's of Vidin view|date=2019-06-12|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-06-13|archivedate=2019-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190613122943/https://www.romfea.news/the-church-of-bulgaria-differs-from-metropolitan-daniels-of-vidin-view/}}</ref> 12 جون کو، میٹروپولیٹن ڈینیئل (نیکولوف) دے آر او سی دے حامی اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں - مقامی گرجا گھراں دے نمائندےآں نو‏‏ں کانسٹیٹینول مخالف خطوط د‏‏ی غیر مجاز تقسیم تے پیٹریاک تے سینوڈ، سرپرست تے انہاں د‏‏ی برکت دے بغیر [[ماسکو|ماسکو دا]] سفر۔ انہاں نے بلغاریائی آرتھوڈوکس چرچ تے بلغاریہ د‏‏ی قومی سلامتی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا اعلان کردے ہوئے -، دونے بلغاریائی میٹروپولائٹس پلوڈیو دے نیکولائی تے ودین دے ڈینیئل (نیکولوف) نے اعلان کيتا کہ انہاں نے اک دوسرے دے درمیان یوکرسٹک میل جول نو‏‏ں توڑ دتا، اک دوسرے دے لئی دعا کرنے تو‏ں انکار کر دتا، اک دوسرے دا وجود تے اک دوسرے د‏‏ی خدمت کرنا۔ مبینہ طور پر، بی او سی دا 75٪ پلوڈیو دے نیکولائی د‏‏ی حمایت کردا اے، جدو‏ں کہ 25٪ وڈین دے ڈینیل د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cerkvarium.org/novyny/pomistni-tserkvy/terminovo-bolgarski-mitropoliti-vidinskij-ta-plovdivskij-rozirvali-evkharistichne-spilkuvannya-cherez-ukrajinu|title=Терміново: болгарські митрополити Видинський та Пловдивський розірвали євхаристичне спілкування через Україну – інтернет-видавництво Церкваріум|date=18 جون 2019|website=cerkvarium.org|accessdate=2019-06-18|archivedate=2019-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618125217/https://cerkvarium.org/novyny/pomistni-tserkvy/terminovo-bolgarski-mitropoliti-vidinskij-ta-plovdivskij-rozirvali-evkharistichne-spilkuvannya-cherez-ukrajinu}}</ref> === یروشلم دا چرچ === 18 اپریل 2019 کو، [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے قبرص]]، [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کلیسا آف اسکندریہ]]، [[انطاکی راسخ الاعتقاد کلیسیا|چرچ آف اینٹیوک]] تے [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یروشلم دے چرچ دے پرائمیز]] جمع ہوئے۔ <ref name=":32"/><ref name=":33"/> انہاں نے اک ایسا اعلامیہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ دوسری چیزاں دے علاوہ انہاں نے " انہاں یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خود تو‏ں منظوری دینے دے بعد پیدا ہونے والی پریشانیاں د‏‏ی طرف وی دیکھیا"۔ اسکندریہ، انطاکیہ تے یروشلم دے پرائمیناں نے قبرص دے چرچ دے پریمی دے "ثالثی دے اقدام" د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name=":34"/><ref name=":35"/> 16 مئی 2019 کو، یروشلم دے سرپرست تھیو فیلوس سوم نے روسی امپیریل آرتھوڈوکس فلسطین سوسائٹی دے نمائندےآں نال ملاقات کيتی۔ آپ دے شکریہ تقریر وچ ، تھیوفلوس III نے چرچ دے یروشلم نو‏‏ں "تمام گرجا گھراں د‏‏ی ماں" تے "آرتھوڈوکس چرچ دے اتحاد دا ضامن" کہیا ''۔'' [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکوایمینیکل پیٹریاچریٹ]] صرف آرتھوڈوکس اتحاد دا ضامن ہونے دا دعوی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/community/religion_and_policy/75867/|title=Патріарх Єрусалимський похвалив Путіна та назвав себе гарантом всеправославної єдності|date=19 مئی 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-05-19}}</ref> === چرچ آف یونان === 28 اگست 2019 کو، [[کلیسیائے یونان|یونان دے چرچ دے]] قائمہ مقدس Synod نے بیان کيتا کہ ایکوایمینیکل پیٹریاارک نو‏‏ں خود بخود منظوری دینے دا حق اے تے ایہ وی کہ چرچ آف یونان دے اولین فرد نو‏‏ں "استحقاق" حاصل ہويا اے تاکہ اوہ چرچ آف یوکرین نو‏‏ں تسلیم دے سوال تو‏ں نمٹنے دے لئی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/the-hierarchy-of-the-church-of-greece-to-decide-on-the-issue-of-ukrainian-autocephaly/|title=The Synod of the Church of Greece recognizes the Ecumenical Patriarch's right to issue the status of Autocephaly (upd)|date=2019-08-28|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-08-28|archivedate=2019-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190828180053/https://www.romfea.news/the-hierarchy-of-the-church-of-greece-to-decide-on-the-issue-of-ukrainian-autocephaly/}}</ref> 7 اکتوبر 2019 کو، <ref name=":162">{{حوالہ ویب|url=https://www.orthodoxianewsagency.gr/aytokefales_ekklisies/ekklisia_ellados/ektakti-ierarxia-to-savvato-gia-to-oukraniko-zitima-i-eisigisi-tou-arxiepiskopou-athinon/|title=Έκτακτη Ιεραρχία το Σάββατο για το Ουκρανικό Ζήτημα- Η εισήγηση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών|date=2019-10-07|website=Ορθοδοξία News Agency|language=el|accessdate=2019-10-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisia-ellados/32128-apokleistiko-ektakti-ierarxia-to-sabbato-12-oktobriou-gia-tin-oukrania|title=ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ: Έκτακτη Ιεραρχία το Σάββατο 12 Οκτωβρίου για την Ουκρανία|last=|first=|date=7 اکتوبر 2019|website=ROMFEA|language=el-gr|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-12}}</ref> "یونان دے چرچ آف ہیرارچی دے Synod د‏‏ی کارروائی دے آغاز تو‏ں اک دن پہلے، [ ایتھن دے آرچ بشپ ] نے اک خط وچ باڈی آف ہیراارکس نو‏‏ں آگاہ کيتا کہ اوہ شامل کرن گے خصوصی طور اُتے یوکرائنی مسئلے دے حوالے تو‏ں اس آنے والے ہفتے نو‏‏ں اک ہور غیر معمولی اجلاس۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/what-does-ieronymos-move-to-call-the-hierarchy-on-the-ukrainian-issue-indicate/|title=What does Ieronymos' move to call the Hierarchy on the Ukrainian issue indicate|date=2019-10-07|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-11}}</ref> ایہ اجلاس 12 اکتوبر 2019 نو‏‏ں ہونا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/extraordinary-meeting-of-the-hierarchy-of-the-church-of-greece-to-discuss-the-ukrainian-autocephaly-issue/|title=Extraordinary meeting of the Hierarchy of the Church of Greece to discuss the Ukrainian autocephaly issue|date=2019-10-07|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-12}}</ref> 12 اکتوبر 2019 کو، یونان دے آرتھوڈوکس چرچ نے یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی آٹو ریفلیس نو‏‏ں تسلیم کيتا تے کہیا کہ "قسطنطنیہ دے ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ نو‏‏ں خود تو‏ں متعلق اعانت دینے دا حق اے " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eleftherostypos.gr/ellada/472832-ektakto-i-ekklisia-tis-ellados-anagnorise-tin-ekklisia-tis-oykranias/|title=Η Εκκλησία της Ελλάδος αναγνώρισε την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας|last=|first=|date=12 اکتوبر 2019|website=eleftherostypos.gr|publisher=Eleutheros Typos|trans-title=The Church of Greece recognized the Autocephalous Church of Ukraine|archiveurl=|archivedate=|accessdate=12 اکتوبر 2019}}</ref><ref name=":223">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/the-church-of-greece-has-recognized-the-autocephalous-church-of-ukraine/|title=The Church of Greece has recognized the Autocephalous Church of Ukraine (upd)|date=2019-10-12|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-12}}</ref> تسلیم تو‏ں پہلے د‏‏ی بحث دے دوران وچ ، گرجا گھر دے 35 میٹروپولیٹناں نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آر او سی]] نے دباؤ ڈالیا اے لیکن اوہ اس تو‏ں [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|باز]] نئيں آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/heated-debate-between-hierarchs-of-church-of-greece-on-ukrainian-autocephaly-issue/|title=Heated debate between Hierarchs of Church of Greece on Ukrainian autocephaly issue|date=2019-10-12|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-14}}</ref> 15 اکتوبر نو‏‏ں جی او سی نے اک سرکاری بیان جاری کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.orthodoxianewsagency.gr/epikairotita/i-iera-synodos-gia-tin-anakoinosi-tou-mitr-kythiron/|title=Η Ιερά Σύνοδος για την ανακοίνωση του Μητρ۔ Κυθήρων|date=2019-10-15|website=Ορθοδοξία News Agency|language=el|accessdate=2019-10-19}}</ref> نیوز میڈیا رپورٹس دے مطابق، ایہ توقع د‏‏ی جارہی سی کہ او سی یو د‏‏ی باضابطہ پہچان 19 اکتوبر نو‏‏ں " [[تھیسالونیکی|تھیسالونیدی ميں ہوئے گی]] جتھ‏ے آرک بشپ آئر ناموس تے میٹروپولیٹن ایپی فنیس ڈبلیو [غالبا] ممکنہ طور اُتے الہی الہامی مجلس نو‏‏ں تسلیم کرن گے۔" <ref name=":223"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/grece-la-reconnaissance-officielle-de-leglise-orthodoxe-dukraine-le-19-septembre-prochain/|title=Grèce : la reconnaissance officielle de l'Église orthodoxe d'Ukraine aura lieu le 19 octobre prochain|last=|first=|date=2019-10-12|website=Orthodoxie.com|language=fr-FR|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-19}}</ref> 19 اکتوبر، القوامی پیٹرآرک برتلمائی تے ایتھنز دے آرچ بشپ Ieronymos دوم نے مشترکہ طور اُتے اک منایا liturgy دے ميں Acheiropoietos دے چرچ وچ [[تھیسالونیکی]]، یونان، جس وچ میٹروپولیٹن دے Epiphanius 'نام پیٹرآرک طرف منائی گئی سی۔ اس حقیقت د‏‏ی ترجمانی یونانی میڈیاں نے چرچ آف یونان دے ذریعہ ایپی فینیئس د‏‏ی اک قطعی اعتراف (شناخت) دے طور اُتے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.vimaorthodoxias.gr/mitropoleis/istorikes-stigmes-sti-thessaloniki-o-patriarchis-vartholomaios-mnimonefse-ton-epifanio-sto-sylleitourgo-me-ton-ieronymo/|title=Ιστορικές στιγμές στη Θεσσαλονίκη: Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος μνημόνευσε τον Επιφάνιο στο συλλείτουργο με τον Ιερώνυμο|last=Newsroom|date=2019-10-19|website=ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ|language=el|accessdate=2019-10-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/έγινε-η-μνημόνευση-του-ουκρανίας-από-β/|title=Έγινε η μνημόνευση του Ουκρανίας από Βαρθολομαίο - Ιερώνυμο|date=2019-10-19|website=ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO|language=el|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/ecumenical-patriarch-bartholomew-and-archbishop-ieronymos-acknowledged-metropolitan-epiphanius-of-kiev/|title=Ecumenical Patriarch Bartholomew and Archbishop Ieronymos acknowledged Metropolitan Epiphanius of Kiev|date=2019-10-19|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ethnos.gr/ekklisia/oikoymeniko-patriarheio/67535_istoriko-sylleitoyrgo-kai-eyharisties-bartholomaioy-ston|title=Ιστορικό συλλείτουργο και ευχαριστίες Βαρθολομαίου στον Ιερώνυμο για το Ουκρανικό: Σε κλίμα συγκίνησης ολοκληρώθηκε το συλλείτουργο του Οικουμενικού Πατριάρχη με τον Αρχιεπίσκοπο|date=2019-10-19|website=ethnos.gr|language=el|accessdate=2019-10-19}}</ref> اس ادبی سرجری دے خاتمے د‏‏ی طرف اپنی تقریر وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/le-metropolite-epiphane-commemore-pendant-la-divine-liturgie-celebree-a-thessalonique/|title=Le métropolite Épiphane commémoré pendant la divine liturgie célébrée à Thessalonique|last=|first=|date=2019-10-19|website=Orthodoxie.com|language=fr-FR|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-20}}</ref> پیٹریاارک بارتھلمو نے آئیرناموس II دا شکریہ ادا کيتا کیونجے، بارتھلمو نے کہیا، "ایرومانوس II" د‏‏ی شناخت ایکومینیکل پیٹریاچریٹی دے تصویری فیصلےآں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں نے ڈیپٹیکس دے صفحات اُتے کیف تے آل یوکرین دے میٹروپولیٹن ایپی فینیئس دا ناں وی لکھیا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/ecumenical-patriarch-the-autocephaly-of-the-church-of-ukraine-was-a-rightful-demand/|title=Ecumenical Patriarch: The autocephaly of the Church of Ukraine was a rightful demand|date=2019-10-19|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-20}}</ref> ماسکو پیٹریاچریٹ دے ترجمان نے اس طرح د‏‏ی ترجمانی دا مقابلہ کيتا تے اس حقیقت د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی کہ ایچی فینیش دا ناں براہ راست آرچ بشپ نے نئيں کہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://ria.ru/20191019/1559968754.html|title=В РПЦ прокомментировали совместную литургию Варфоломея и Иеронима|date=2019-10-19|website=[[RIA Novosti]]|language=ru|accessdate=2019-10-20}}</ref> 21 اکتوبر 2019 کو، چرچ آف یونان دے اولیاء، آرک بشپ آئر ناموس II نے او سی یو دے پرائمری میٹروپولیٹن ایپی فینیئس نو‏‏ں اک پُرامن خط بھیجیا۔ آرچ بشپ دے خط دا مطلب ایہ سی کہ چرچ آف یونان نے OCU نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے آگاہ کيتا سی کہ چرچ آف یونان نے اسنو‏ں تسلیم ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/the-document-of-the-recognition-of-the-church-of-greece-has-arrived-in-kiev/|title=The document of the recognition of the Church of Greece has arrived in Kyiv (upd): The recognition of the Church of Greece is now officially in the hands of Metropolitan Epifaniy of Kyiv and all Ukraine.|date=2019-10-29|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pomisna.info/uk/vsi-novyny/synod-elladskoyi-tserkvy-nadislav-lysta-na-im-ya-mytropolyta-epifaniya/|title=З Синоду Елладської Православної Церкви надійшов лист на ім'я Митрополита Епіфанія|last=|first=|date=2019-10-29|website=pomisna.info|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15333|title=Greek Orthodox Church de facto recognizes OCU, Ukrainian Orthodox Church calls it 'backstabbing'|last=|first=|date=30 اکتوبر 2019|website=www.interfax-religion.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191030123228/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15333|archivedate=2019-10-30|accessdate=2019-10-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73651|title=Интерфакс-Религия: Элладская церковь фактически признала ПЦУ، Украинская православная церковь назвала это "ножом в спину"|last=|first=|date=2019-10-29|website=www.interfax-religion.ru|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-10-30}}</ref> === غیر تسلیم شدہ یا جزوی طور اُتے تسلیم شدہ آرتھوڈوکس چرچ === ==== بیلاروس، مقدونیائی تے مونٹینیگرن آرتھوڈوکس چرچ تے کروشین آرتھوڈوکس یونین ==== غیر تسلیم شدہ مقدونیائی تے مونٹی نیگرین آرتھوڈوکس چرچاں نے کہیا اے کہ اوہ حالے تک کوئی تبصرہ نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 11 اکتوبر کو، بیلاروس دے آٹوسیفلاسس آرتھوڈوکس چرچ نے اعلان کيتا کہ "سنوڈل لیٹر آف دتی ایئر 1686" دے خاتمے تو‏ں یو او سی د‏‏ی طرح آر او سی تو‏ں علحدگی نو‏‏ں جنم ملے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.belapc.org/naviny---galounaa/pastanovakanstancinopalskagapatryarhatupranevyznanneukazu1686gprapadparadkavannekieuskaemitrapoliimaskouskamupatryarhatu2018g|title=Прызнаньне дзеяньня ўказа несапраўдным дае падставу як Украінскай Царкве، так і Беларускай Царкве як былой частцы Кіеўскае Мітраполіі، быць незалежнымі ад РПЦ۔|trans-title=Repeal Decree action gives grounds as the Ukrainian Church and the Belarusian Church as part of the former Metropolitan of Kiev, to be independent of the ROC.|website=belapc.org|language=English, Greek, Belarusian|accessdate=2019-12-25|archivedate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225175650/http://www.belapc.org/naviny---galounaa/pastanovakanstancinopalskagapatryarhatupranevyznanneukazu1686gprapadparadkavannekieuskaemitrapoliimaskouskamupatryarhatu2018g}}</ref> مقدونیائی آرتھوڈوکس چرچ <nowiki>نے ایکوایمیکل پیٹریاارک کی طرف سے منظوری کے ساتھ تسلیم کرنے کو کہا ہے لیکن ان سے سخت انکار کیا گیا ، "قسطنطنیہ نے یوکرائنی چرچ اور مقدونیائی چرچ کے ساتھ صورتحال کے درمیان امتیازی سلوک کرنے پر اصرار کیا [۔</nowiki>۔۔ :] قسطنطنیہ نے کدی وی ماسکو دے حق وچ یوکرائن اُتے اپنے دائرہ اختیار نو‏‏ں ترک نئيں کيتا سی، جدو‏ں کہ اس نے مقدونیائی بادشاہتاں دے نال 1922 وچ سربیا چرچ دے حق وچ ایسا کيتا سی، جدو‏ں مقدونیائی ریاست دا وجود ہی نئيں سی۔ نومبر 2018 وچ مونٹینیگرن آرتھوڈوکس چرچ دے میٹروپولیٹن میرش ڈیڈیئس نے مونٹینیگرین حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ یوکرائن دے اورٹوڈوکس چرچ د‏‏ی طرح [مونٹینیگرین] چرچ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرن۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یوکرائن دے لئی خود مختاری دے دینے مستقب‏‏ل د‏‏ی خبر دے جواب وچ ، کروشین آرتھوڈوکس یونین نومبر 2018 وچ تنقید دا نشانہ بنایا کروشین حکومت کروشین آرتھوڈاکس چرچ دے مذہب د‏‏ی آزادی دا احترام نہ کرنے تے کسی دے خود مختاری حمایت نئيں کر لئی کروشین آرتھوڈوکس چرچ۔ ==== ابخازیان تے ترک آرتھوڈوکس گرجا گھر ==== 16 اکتوبر، 2018 کو، آٹوسیفالس ترک آرتھوڈوکس پیٹریارچائٹ نے قسطنطنیہ تے بارتھولومائیس I دے ایکو مینیکل پیٹریاچریٹ دے خلاف اک مقدمہ دائر کيتا کیونجے، 1923 [[معاہدہ لوازن|کے لوزان]] دے [[معاہدہ لوازن|معاہدے دے]] مطابق، صرف یونانی مقیم یونانیاں دے لئی خدمات قسطنطنیہ دے سرپرست دے ذریعہ انجام دتی جانی چاہئاں۔ لہذا یوکرین نو‏‏ں کوئی خارجی راستہ نئيں بھیجیا جاسکدا اے تے انہاں دے چرچ نو‏‏ں خود بخود اجازت نئيں دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://de.sputniknews.com/religion/20181016322657873-tuerkei-kirche-klage/|title=Türkisch-orthodoxe Kirche zieht gegen Konstantinopel vor Gericht|trans-title=Turkish Orthodox Church goes to court against Constantinople|website=[[Sputnik (news agency)|Sputnik]]|language=de|accessdate=2019-12-25|date=2018-10-16|archivedate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225093445/https://de.sputniknews.com/religion/20181016322657873-tuerkei-kirche-klage/}}</ref> 22 اکتوبر 2018 کو، غیر تسلیم شدہ ابخازیان آرتھوڈوکس چرچ نے اک سرکاری بیان وچ اعلان کيتا: "ہم نماز د‏‏ی آواز بلند کردے نيں، کیونجے قسطنطنیہ دے پیٹریاچریٹ دے اقدامات، جس دا مقصد پوری دنیا وچ آرتھوڈوکس چرچ لینے دا اے، چرچ دے توپاں د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ پیٹریاارک بارتھلمو دے اس طرح دا اقدام سلاو عوام تے پوری آرتھوڈوکس دنیا دے لئی تباہی دا باعث بنے گا۔ " ==== امریکا وچ آرتھوڈوکس چرچ ==== 26 اکتوبر کو، امریکا وچ آرتھوڈوکس چرچ (او سی اے) دے سربراہ میٹروپولیٹن ٹھیکون نے اک آرک پیسٹریل خط جاری کيتا جس وچ انہاں نے یوکرین دے سوال اُتے پین آرتھوڈوکس سنیکسس دے خیال د‏‏ی حمایت کيتی۔ 28 جنوری 2019 کو، او سی اے دے مقدس Synod ، جس وچ اس دا ''اولین'' شامل سی، نے ''یوکرین پر'' اک ''آرک پاسپورٹ لیٹر'' جاری کيتا۔ اس خط وچ ، او سی اے نے اعلان کيتا اے کہ اس نے فیصلہ ک‏ر ليا اے: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/oca-holy-synod-of-bishops-issued-archpastoral-letter-on-ukraine/|title=OCA Holy Synod of Bishops issued Archpastoral Letter on Ukraine|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-01-29|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-01-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://oca.org/news/headline-news/holy-synod-of-bishops-issues-archpastoral-letter-on-ukraine|title=Holy Synod of Bishops issues Archpastoral Letter on Ukraine|website=oca.org|language=en|accessdate=2019-01-29}}</ref> 16 مئی 2019 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://oca.org/holy-synod/statements/holy-synod|title=Holy Synod – Official Statements and Speeches – The Holy Synod of Bishops|website=oca.org|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531173944/https://oca.org/holy-synod/statements/holy-synod|archivedate=31 مئی 2019|accessdate=2019-05-31}}</ref> علمی کلام وچ ، او سی اے دے بشپس دے مقدس Synod نے اپنے 28 جنوری 2019 دے پاسٹورل خط وچ اٹھائے گئے اپنے موقف د‏‏ی تصدیق کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://oca.org/holy-synod/statements/holy-synod/holy-synod-reaffirms-statement-regarding-external-affairs-in-ukraine|title=Holy Synod reaffirms statement regarding External Affairs in Ukraine|website=oca.org|language=en|accessdate=2019-05-31}}</ref> == روسی آرتھوڈوکس چرچ دے دائرہ اختیار وچ گرجا گھر == === بیلاروس دا آرتھوڈوکس چرچ === 11 ستمبر 2018 کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ (بیلاروس وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے اخراج) نے اک بیان جاری کيتا جس وچ ماسکو دے پیٹریاارک کیرل دے عہدے دے لئی انہاں د‏‏ی "متفقہ حمایت" دا اعلان کيتا گیا، جس وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات اُتے احتجاج کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/12/news163651/|title=Statement of the Synod of the Belarusian Orthodox Church (Belarusian Exarchate of the Moscow Patriarchate) issued on 11 ستمبر 2018 {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-20}}</ref> 5 اکتوبر کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ دے میٹروپولیٹن پول (پونوماریوف) نے "قسطنطنیہ دے پیٹریاارک بارتھلمیو" تے چرچ آف قسطنطنیہ دے Synod تو‏ں اپنے فیصلےآں اُتے نظرثانی کرنے تے پچھلے فیصلے نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کرنے د‏‏ی خواہش کيتی۔ اس عمل نو‏‏ں رکدے ہوئے، اسنو‏ں واپس لے لو، جو […] پورے مشرقی آرتھوڈوکسی وچ چرچ دے فرقےآں د‏‏ی بالکل وکھ وکھ شکلاں لے رہیا اے [۔ ] " علیحدگی دے بعد بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ نے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اتحاد نو‏‏ں توڑنے دے بارے وچ کوئی سرکاری بیان جاری نئيں کيتا ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر اے، لہذا اوہ آر او سی دے مقدس Synod دے فیصلےآں د‏‏ی تعمیل کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://euroradio.fm/ru/vzyala-i-podderzhala-bpc-o-razryve-s-konstantinopolem-nikto-ne-sprashival|title="Взяла и поддержала"۔ У БПЦ о разрыве с Константинополем никто не спрашивал|last=|first=|date=16 اکتوبر 2018|website=Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|language=ru|accessdate=2018-11-15}}</ref> === روس تو‏ں باہر روسی آرتھوڈوکس چرچ === 18 فروری 2019 کو، آر او سی او آر نے اپنی سرکاری ویب سائٹ اُتے روس دے باہر روسی آرتھوڈوکس چرچ دے جرمن ڈائیسیسی دے آرک بشپ مارک دا اک خط شائع کيتا۔ اس خط تو‏ں جرمنی وچ آرتھوڈوکس بشپس د‏‏ی اسمبلی تو‏ں خطاب کيتا گیا سی۔ اس خط وچ ، مارک نے اعلان کيتا کہ اوہ آرتھوڈوکس دے وچکار موجودہ پیشرفت اُتے "اپنے باضابطہ مقام د‏‏ی حیثیت" نو‏‏ں "واضح" کرنے دے لئی خط لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے خط وچ ، مارک لکھدے نيں کہ "جرمنی وچ آرتھوڈوکس دا اتحاد، جو فی الحال او بی دے ڈی (جرمنی وچ آرتھوڈوکس بشپس د‏‏ی اسمبلی) دے ذریعہ نمائندگی کيتا جاندا اے، انتہائی قابل قدر اے [۔۔۔ ] تے اس دے باوجود، ہن تک جو کچھ اساں تعمیر کيتا اے اسنو‏ں یوکرین د‏‏ی موجودہ پیشرفت تو‏ں خطرہ اے (25. ستمبر 2018 تو‏ں ساڈے ڈائیسیسی کونسل دا بیان دیکھو۔ <ref name=":13">{{حوالہ ویب|url=http://rocor.de/de/hauptseite/information/zayavlenie-eparxialnyix-sovetov-russkoj-pravoslavnoj-czerkvi-v-germanii-2.html|title=Erklärung der Diözesanräte der Russischen Orthodoxen Kirche in Deutschland|date=2018-11-29|website=rocor.de|language=de|accessdate=2018-12-15|تاريخ-الأرشيف=2019-03-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190326160844/https://rocor.de/de/hauptseite/information/zayavlenie-eparxialnyix-sovetov-russkoj-pravoslavnoj-czerkvi-v-germanii-2.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":15">{{حوالہ ویب|url=https://rokmp.de/v-myunhene-sostoyalos-sovmestnoe-zasedanie-eparhialnyh-sovetov-russkoj-pravoslavnoj-cerkvi-v-germanii/|title=29 ноября 2018 - В Мюнхене состоялось совместное заседание советов епархий Русской Православной Церкви в Германии|date=29 نومبر 2018|website=rokmp.de|accessdate=15 دسمبر 2018}}</ref><ref name=":16">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/communique-de-la-reunion-conjointe-des-conseils-diocesains-du-patriarcat-de-moscou-et-de-leglise-russe-hors-frontieres-en-allemagne-au-sujet-de-la-rupture-de-la-communion-avec-constantinople/|title=Communiqué de la réunion conjointe des conseils diocésains du Patriarcat de Moscou et de l'Église russe hors-frontières en Allemagne au sujet de la rupture de la communion avec Constantinople|last=Panev|first=Jivko|date=2018-12-01|website=Orthodoxie.com|language=fr-FR|trans-title=Communiqué of the Joint Meeting of the Diocesan Councils of the Moscow Patriarchate and the Russian Church Outside Russia in Germany Concerning the Break of Communion with Constantinople|accessdate=2018-12-15}}</ref> ) " اس دے بعد مارک نے اس فیصلے دا اعلان کيتا کہ انہاں نے "ساڈے ڈائیسیز دے نمائندےآں نو‏‏ں انہاں تمام کمیٹیاں تو‏ں انخلا کرنے دا عزم کيتا اے جنہاں دے لئی او بی دے ڈی ذمہ دار اے تے جس وچ انہاں دے پادری قسطنطنیہ دے سرپرستی دے مضامین د‏‏ی حیثیت تو‏ں صدارت کردے ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور پر، اسيں کمیشن برائے الہیاتیات تے تعلیم نو‏‏ں بھیجنا بند کر دیؤ گے تے اسيں OBKD دے اجلاساں وچ اپنی شرکت معطل کر دیؤ گے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orthochristian.com/119448.html|title=Archbishop Mark (Arndt)۔ Archbishop Mark of Berlin and Germany issues an open letter to the German Assembly of Canonical Orthodox Bishops|date=20 فروری 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-02-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://synod.com/synod/eng2019/20190218_enarchbpmarkletter.html|title=Archbishop Mark of Berlin and Germany issues an open letter to the German Assembly of Canonical Orthodox Bishops|date=18 فروری 2019|website=The Russian Orthodox Church Outside of Russia – Official Website|accessdate=2019-02-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://synod.com/synod/documents/art_archbpmarkletterukrainegermanyobkd.html|title=Открытое письмо архиепископа Берлинского и Германского Марка в Германскую Ассамблею канонических православных епископов۔|website=Русская Православная Церковь Заграницей - Официальная Страница|accessdate=2019-02-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://rocor.de/de/assets/pdf/AM-Brief%20an%20die%20OBKD%202019-02-12.pdf|title=Offener Brief an alle Mitglieder der Orthodoxen Bischofskonferenz in Deutschland|website=rocor.de|accessdate=27 فروری 2019|تاريخ-الأرشيف=2022-02-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220228114816/https://rocor.de/de/assets/pdf/AM-Brief%20an%20die%20OBKD%202019-02-12.pdf|url-status=dead}}</ref> آر او سی نے مارک دا خط اپنی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/02/19/news170653/|title=Archbishop Mark of Berlin and Germany: Actions of the Patriarchate of Constantinople pave the way for confusion, pain and dissension for years to come {{!}} The Russian Orthodox Church|date=19 فروری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-02-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/en/db/text/5375658.html|title=Archbishop Mark of Berlin and Germany: Actions of the Patriarchate of Constantinople pave the way for confusion, pain and dissension for years to come / Sermons / Patriarchate.ru|date=21 فروری 2019|website=Patriarchate.ru|language=en|accessdate=2019-02-21}}</ref> == ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے دائرہ اختیار وچ گرجا گھر == === مغربی یوروپ وچ روسی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دا آرک ڈیوائس === مغربی یورپ وچ روسی آرتھوڈوکس چرچاں دا آرک ڈیوائس (اے آر او سی ڈبلیو ای) ایکو مینیکل پیٹریارچائٹ دا اک خاکہ سی، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarchal-tomos-of-1999/|title=Patriarchal Tomos of 1999|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-04|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.exarchat.eu/spip.php?article507|title=Archevêché des églises russes en Europe occidentale – Tomos Patriarcal de 1999|last=|first=|date=|website=www.exarchat.eu|language=FR|accessdate=2018-11-27|archivedate=2018-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128034930/http://www.exarchat.eu/spip.php?article507}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.exarchat.org/spip.php?article546|title=Archevêché des églises russes en Europe occidentale – Brief history|publisher=Exarchat.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227100647/http://www.exarchat.org/spip.php?article546|archivedate=27 دسمبر 2013|accessdate=17 ستمبر 2013}}</ref> اس وقت اس آرکیٹیوس د‏‏ی تحلیل دے اعلان دے بعد اس دا {{Interlanguage link|John (Renneteau)|ru|[[:ru:Иоанн]] (Реннето)}} آرچ بشپ {{Interlanguage link|John (Renneteau)|ru|[[:ru:Иоанн]] (Реннето)}} <ref name=":61">{{حوالہ ویب|url=http://www.exarchat.eu/spip.php?article1782|title=Archevêché des églises russes en Europe occidentale – Archevêque Jean de Charioupolis|website=www.exarchat.eu|accessdate=2018-11-28|archivedate=2018-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181019041136/http://www.exarchat.eu/spip.php?article1782}}</ref><ref name=":62">{{حوالہ ویب|url=http://www.orthodoxcumbria.org.uk/our-archbishop.html|title=Our Archbishop – Orthodox Cumbria|website=www.orthodoxcumbria.org.uk|accessdate=2018-11-28|archivedate=2018-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128115202/http://www.orthodoxcumbria.org.uk/our-archbishop.html}}</ref><ref name=":63">{{حوالہ ویب|url=http://www.exarchate.org.uk/christmas-message-20172018-his-eminence-archbishop-john-charioupolis-exarch-ecumenical-patriarch|title=Christmas message 2017/2018 from His Eminence Archbishop John of Charioupolis, Exarch of the Ecumenical Patriarch {{!}} Deanery of Great Britain and Ireland|website=www.exarchate.org.uk|language=en|accessdate=2018-11-28|تاريخ-الأرشيف=2018-11-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181128115616/http://www.exarchate.org.uk/christmas-message-20172018-his-eminence-archbishop-john-charioupolis-exarch-ecumenical-patriarch|url-status=dead}}</ref> 18 اکتوبر 2018 کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تو‏ں اتحاد ختم کرنے دے 15 اکتوبر دے فیصلے دے رد عمل وچ ، AROCWE نے اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس اعلامیے وچ ، AROCWE نے اعلان کيتا کہ AROCWE ، "ایکو مینیکل پیٹریارچائٹ دے دائرہ اختیار وچ آرچ ڈیوسسیس"، "پوری طرح دے آرتھوڈوکس چرچ دے نال مکمل میل جول سی۔ واقعی، ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے کيتا &nbsp; نئيں &nbsp; توڑ تبادلہ &nbsp; دے نال &nbsp; &nbsp; ماسکو دا سرپرست تے ڈپٹیچس دے حکم دے مطابق اس د‏ی یاد مناندا رہندا ا‏‏ے۔ لہذا تمام آرتھوڈوکس دے وفادار ساڈی پارشاں د‏‏ی لغوی تے مذھبی زندگی وچ پوری طرح حصہ لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ " اس گفتگو دا اختتام تمام پجاریاں، ڈیکنز، راہباں، راہباں تے AROCWE دے وفادارےآں نو‏‏ں چرچ دے اتحاد دے لئی دعا کرنے دے لئی کہیا۔ <ref>Ecumenical Patriarchate Archdiocese of Russian Orthodox Churches in Western Europe – Communiqué from the Archbishop's Office, 18 اکتوبر 2018, http://www.exarchate.org.uk/sites/default/files/attachments_story/communique_du_bureau_de_l_archeveque_du_18_octobre_2018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181127215812/http://www.exarchate.org.uk/sites/default/files/attachments_story/communique_du_bureau_de_l_archeveque_du_18_octobre_2018.pdf |date=2018-11-27 }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.exarchat.eu/spip.php?article2244|title=Archevêché des églises russes en Europe occidentale – Communiqué du bureau de l'Archevêque|website=www.exarchat.eu|accessdate=2018-12-03|archivedate=2018-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203154819/http://www.exarchat.eu/spip.php?article2244}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.esarcato.it/comunicato-dallarcivescovado/?lang=it|title=Comunicato dall'Arcivescovado|last=|first=|date=|website=www.esarcato.it|language=it|accessdate=2018-12-03|archivedate=2018-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203160632/http://www.esarcato.it/comunicato-dallarcivescovado/?lang=it}}</ref> == ہور ویکھو == * [[یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں خودمختاری عطا کرنا]] * [[2018 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق]] * [[یوکرین دا آرتھوڈوکس چرچ]] * [[ایسٹرن آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی تنظیم]] == حوالے == {{حوالے|2}} === حواشی === {{notelist}} {{Eastern Orthodox Church footer|collapsed}} {{Eastern Christianity footer}} [[گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2018ء]] [[گٹھ:ترکی دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] q1gezgfidvofrn0ad0yp18z7chyvm3l 0 90309 706787 699420 2026-05-05T08:27:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706787 wikitext text/x-wiki {{Multiple image|align=|direction=|total_width=360|image1=Emblem of the Ecumenical Patriarch of Constantinople Bartholomew I.svg|alt1=|caption1= [[قسطنطنیہ دا بارتھولومیڈو I|پیٹریآرک بارتھلمو I]] دا نشان|image2=Monogram Patriarchy Moskiewskiego i całej Rusi, Cyryla..svg|caption2= [[مکسیوکا پیٹریآرک کریل|ماسکو دے سرپرست کریل]] دا مونوگرام|width2=215|footer=جدوں انشقاق یا مذہبی علیحدگی ہوئی تاں اپنے اپنے گرجا گھراں (ایکومینیکل پیٹریارچائٹ، روسی آرتھوڈوکس چرچ) دے دونے پرائیمٹ دے نشان}} '''ماسکو – قسطنطنیہ''' انشقاق، {{Efn|{{lang-ru|Раскол между РПЦ и Константинопольским}}، <ref>{{cite web |url=https://dailystorm.ru/vlast/zmeya-kusayushchaya-svoy-hvost-k-chemu-privedet-raskol-mezhdu-rpc-i-konstantinopolskim-patriarhatom |title="Змея، кусающая свой хвост"۔ К чему приведет раскол между РПЦ и Константинопольским патриархатом? |website=Daily Storm|date=16 اکتوبر 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://moscow-baku.ru/news/society/press_sekretar_patriarkha_kirilla_v_azerbaydzhane_predstaviteli_raznykh_religiy_uvazhayut_drug_druga/ |title=Эксклюзивное интервью пресс-секретаря Патриарха Кирилла: Азербайджан – территория очень позитивного развития межрелигиозного диалога |website=Москва-Баку}}</ref><br />{{trans|Split between the [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ROC]] تے [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]}}}} جسنو‏ں '''آرتھوڈوکس''' انشقاق{{efn|{{lang-ru|Раскол между РПЦ и Константинопольским}}، <ref>{{cite web |url=https://dailystorm.ru/vlast/zmeya-kusayushchaya-svoy-hvost-k-chemu-privedet-raskol-mezhdu-rpc-i-konstantinopolskim-patriarhatom |title="Змея، кусающая свой хвост"۔ К чему приведет раскол между РПЦ и Константинопольским патриархатом? |website=Daily Storm|date=16 اکتوبر 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://moscow-baku.ru/news/society/press_sekretar_patriarkha_kirilla_v_azerbaydzhane_predstaviteli_raznykh_religiy_uvazhayut_drug_druga/ |title=Эксклюзивное интервью пресс-секретаря Патриарха Кирилла: Азербайджан – территория очень позитивного развития межрелигиозного диалога |website=Москва-Баку}}</ref><br />{{trans|Split between the [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ROC]] تے [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]}}|name=|group=}} یا '''آرتھوڈوکس چرچ انشقاق یا مذہبی علیحدگی دے''' ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، {{Efn|{{lang-ru|link=no|Раскол Православной церкви}}، <br />{{lang-uk|link=no|Розкол Православної церкви}};<br />{{trans|split of the Orthodox Church}}۔}} اک انشقاق یعنی مذہبی علیجدگی اے جس دا آغاز 15 اکتوبر 2018 نو‏‏ں ہويا سی۔ جدو‏ں [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] (آر او سی، جسنو‏ں ماسکو پیٹریاچٹ وی کہیا جاندا اے ) نے یکطرفہ طور [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|پر قسطنطنیہ دے ایکو مینیکل پیٹریاچریٹ دے]] نال مکمل تعلق منقطع کر دتا سی۔ <ref name="Britannica2">{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/177174/Eastern-Orthodoxy|author=Meyendorff, John|authorlink=John Meyendorff|title=Eastern Orthodoxy|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=2019-05-23}}</ref><ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/15/news165263/|title=Statement by the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the encroachment of the Patriarchate of Constantinople on the canonical territory of the Russian Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=15 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-07-16|quote=To admit into communion schismatics and a person anathematized in other Local Church with all the 'bishops' and 'clergy' consecrated by him, the encroachment on somebody else’s canonical regions, the attempt to abandon its own historical decisions and commitments – all this leads the Patriarchate of Constantinople beyond the canonical space and, to our great grief, makes it impossible for us to continue the Eucharistic community with its hierarch, clergy and laity. From now on until the Patriarchate of Constantinople’s rejection of its anti-canonical decisions, it is impossible for all the clergy of the Russian Orthodox Church to concelebrate with the clergy of the Church of Constantinople and for the laity to participate in sacraments administered in its churches.}}</ref><ref name=":18">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2018/10/16/news165283/|title=Журналы заседания Священного Синода Русской Православной Церкви от 15 октября 2018 года {{!}} Русская Православная Церковь|date=16 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=ru-RU|trans-title=MINUTES of the meeting of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church of 15 اکتوبر 2018|accessdate=2019-07-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/15/world/europe/russia-orthodox-church.html|title=Russia Takes Further Step Toward Major Schism in Orthodox Church|last=MacFarquhar|first=Neil|date=2018-10-15|work=The New York Times|access-date=2019-01-26|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ایہ قرارداد 11 اکتوبر 2018 [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کو قسطنطنیہ]] دے [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکیو مینیکل پیٹریاچریٹ دے مقدس سینود دے اس]] فیصلے دے جواب وچ لیا گئی سی، جس وچ مستقب‏‏ل وچ [[یوکرین]] وچ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں آٹوسیفالی (آزادی) دینے دے اپنے ارادےآں د‏‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔ [[کیف]] وچ اک [[wiktionary:stauropegion|اسٹیورپیجن]] نو‏‏ں دوبارہ قائم کرن، یعنی اک چرچ دا ادارہ جو براہ راست [[کل کلیسیا بطریق قسطنطنیہ|ایکوایمیکل پیٹرآرک]] دے ماتحت ہوئے گا۔ {{Efn|The letter can be found here: "Patriarchal Letter to the Kings of Russia"، [https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The+Ecumenical+Throne+and+the+Church+of+Ukraine+(ENGLISH).pdf/8c509846-38e4-4610-a54e-30121eec77ef THE ECUMENICAL THRONE AND THE CHURCH OF UKRAINE –The Documents Speak] (ستمبر 2018)، pp. 35–39 (English translation based on the text published in: ''Собрание государственных грамот и договоров، хранящихся в государственной коллегии иностранных дел'' [''Collection of ''state documents and treaties kept in the [[Collegium of Foreign Affairs]]]''، Part Four, Moscow, 1826, 514–517)۔''|name=letter of 1686|group=}} 1686 دے "جاری کردہ خط دا اجرا" (اجازت) منسوخ کرن جس نے ماسکو دے سرپرست نو‏‏ں میٹروپولیٹن برائے کیف د‏‏ی منظوری دتی سی۔ {{Efn|This letter led to the Russian Orthodox Church establishing ''de facto'' its jurisdiction over the Ukrainian Orthodox church.|name=de facto juris.|group=note}} تے دو غیر تسلیم شدہ یوکرین مشرقی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پادریاں تے وفادارےآں نو‏‏ں متاثر کرنے والے ایکسومینیکشنز نو‏‏ں اٹھا دتیاں ایہ دو غیر تسلیم شدہ چرچ، یوکرین آٹوسیفلاسس آرتھوڈوکس چرچ (یو اے او سی) تے یوکرین آرتھوڈوکس چرچ - کیف پیٹریارچاٹ (یو او سی-کے پی)، یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ (ماسکو پیٹریارچائٹ) (یو او سی-ایم پی) دے نال مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے انھاں "اسکائسمیٹکس" (سمجھیا جاندا سی) غیر قانونی طور اُتے وکھ وکھ گروہاں کو) [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ماسکو دے پیٹریاچریٹ دے]] نال نال دوسرے مشرقی آرتھوڈوکس چرچاں دے ذریعہ۔ {{خانہ معلومات واقعہ|image=|cause=Decision of the [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] (11 اکتوبر 2018) to:<br />1. [[Autocephaly of the Orthodox Church of Ukraine|grant autocephaly to Ukraine]] in the future<br />2. reestablish a [[wiktionary:stauropegion|stauropegion]] (church body responsible only to the Ecumenical Patriarch) in [[کیف]]، Ukraine<br />3. revoke the "Letter of issue" (permission) of 1686 which authorized the Patriarch of Moscow to ordain the Metropolitan of Kiev{{Efn|This letter led to the Russian Orthodox Church establishing ''de facto'' its jurisdiction over the Ukrainian Orthodox church.|name=de facto juris.|group=note}}<br />4. lift the excommunications which affected clergy and faithfuls of two unrecognized Ukrainian Eastern Orthodox churches (the [[UAOC]] and the [[UOC-KP]])|date=15 اکتوبر 2018–present|participants='''Primary'''<br />[[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]<br />[[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]<br /><br />'''Secondary'''<br />[[Ukrainian Orthodox Church – Kiev Patriarchate|UOC-KP]]{{efn-lg|name=united|Both [[Unification council of the Eastern Orthodox churches of Ukraine|united to form the OCU on 15 دسمبر 2018]]۔}}<br />[[Ukrainian Autocephalous Orthodox Church|UAOC]]{{efn-lg|name=united}}<br />[[Orthodox Church of Ukraine|OCU]]<br />[[Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)|UOC-MP]]|type=[[Schism#Christianity|Christian schism]]|also_known_as=Orthodox schism, Orthodox Church schism|outcome=The severing of [[full communion]] with the [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] by the [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] (and [[Russian Orthodox Church Outside Russia|ROCOR]])۔<br /><br />Creation of the autocephalous [[Orthodox Church of Ukraine]] by the [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]۔<br /><br />Creation of the [[Patriarchal Exarchate in Western Europe (Moscow Patriarchate)|PEWE]] and the [[Patriarchal Exarchate in South-East Asia|PESEA]] by the [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]۔<br /><br />Recognition of the [[Orthodox Church of Ukraine|OCU]]'s autocephaly by the [[کلیسیائے یونان]] and the [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]۔<br /><br />Severing of eucharistic communion with [[Ieronymos II of Athens|Archbishop Ieronymos II of Athens]] and [[Patriarch Theodore II of Alexandria]] by the [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]۔|notes={{notelist-lg}}}} {{مشرقی راسخ العقیدہ گرجا}} 15 اکتوبر 2018 دے اپنے فیصلے وچ ، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس سینود نے ایکوایمیکل پیٹریچریٹ دے زیر کنٹرول کسی وی چرچ وچ ماسکو پیٹریاچریٹ (دونے پادریاں تے معزز) دے ممبراں نو‏‏ں میل جول، بپتسمہ تے شادی وچ حصہ لینے تو‏ں روک دتا۔ <ref name=":2"/><ref name=":18"/> اس تو‏ں پہلے، یوکرین وچ [[wiktionary:exarch|ایکومینیکل پیٹریاچریٹ]] دے دو [[wiktionary:exarch|جلاوطناں]] د‏‏ی تقرری دے جواب وچ ، ماسکو [[wiktionary:exarch|پیٹریاچریٹ]] دے مقدس سینود نے 14 ستمبر 2018 نو‏‏ں فیصلہ کيتا سی، کسی وی ایپی کوپل اسمبلیاں، مذہبی مباحثاں، کثیر الجہ‏‏تی کمیشناں تے کسی وی شرکت نو‏‏ں روکنے دے دوسرے ڈھانچے جو ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے نمائندےآں د‏‏ی زیر صدارت یا شریک ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":19">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163817/|title=MINUTES of the Holy Synod's held on 14 ستمبر 2018 {{!}} The Russian Orthodox Church (MINUTE No. 69)|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref name=":20">{{حوالہ ویب|url=https://www.synod.com/synod/eng2018/20180914_enmoscowsynod.html|title=JOURNALS of a Meeting of the Holy Synod of the Moscow Patriarchate on ستمبر 14, 2018|date=14 ستمبر 2018|website=synod.com|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163803/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the uncanonical intervention of the Patriarchate of Constantinople in the canonical territory of the Russian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-07-16}}</ref> ایہ انشقاق یا علیحدگی اک وسیع تر سیاسی تنازع دا اک حصہ اے جس وچ [[روسی فیڈریشن دے ذریعہ کریمیا دا الحاق|روس د‏‏ی 2014 وچ کریمیا اُتے قبضہ]] تے [[یوکرین وچ روسی فوجی مداخلت (2014 – موجودہ)|یوکرائن وچ اس د‏ی فوجی مداخلت شامل اے ]]، ايس‏ے طرح یوکرائن د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو وچ ]] شمولیت د‏‏ی خواہش وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Stratfor2018-10-19a">{{حوالہ ویب|url=https://worldview.stratfor.com/article/how-geopolitics-are-driving-biggest-eastern-orthodox-schism-millennium|title=How Geopolitics Are Driving the Biggest Eastern Orthodox Schism in a Millennium|last=Volodomyr Shuvayev|date=19 اکتوبر 2018|publisher=Stratfor|accessdate=2018-10-20}}</ref> ایہ علیحدگی 1996 ماسکو-قسطنطنیہ انشقاق دے [[استونیا|ایسٹونیا]] تو‏ں متعلق عدالدی دائرہ اختیار کرنے والے قسطنطنیہ دے فرقےآں د‏‏ی یاد دلانے والا اے، اُتے اس دا حل تن ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ کیہ گیا سی۔ == پس منظر == === یوکرائن وچ مشرقی آرتھوڈوکس د‏‏ی تریخ === [[فائل:Kievan Rus en.jpg|متبادل=|وسط|thumb| 11 ويں صدی وچ [[کیویائی روس|کیویائی روس ']]]] رس دے بپتسمہ دے بعد {{Efn|[[Rus' (region)|Rus']] is a region inhabited by [[East Slavs]] who were once ruled by princes from the [[Rurik dynasty]]۔ This term refers to the [[قرون وسطی]]، in contrast to the more recent (15th century) term "Russia"۔ See also: [[Names of Rus'، Russia and Ruthenia]]۔}} ایہ زمیناں میٹروپولیٹن برائے کیف دے زیر کنٹرول سن۔ منگول دے حملے تو‏ں پہلے ہی انہاں 24 میٹروپولیٹناں نے جو تخت اُتے فائز سن، انہاں وچو‏ں صرف دو مقامی نژاد سن تے باقی یونانی سن ۔ عام طور پر، اوہ قسطنطنیہ دے ذریعہ مقرر ہوئے سن تے انہاں دے ڈیوسس دے بشپس نے انہاں دا انتخاب نئيں کيتا سی، کیونجے ایہ کینن دے مطابق ہونا چاہیے۔ {{Sfn|Shubin|2004}} منگولاں دے حملے دے بعد، روس دے جنوبی حصے وچ زبردست تباہی ہوئی تے [[کیویائی روس|کییوان روس دے]] منتشر ہونے وچ تیزی آئی۔ میٹروپولیٹن کیرل III ، جس نے 30 سال تخت اُتے قبضہ کيتا، اس نے اپنا تقریباً of سارا وقت ولادی میر سوزدل روس د‏‏ی سرزمین وچ صرف کيتا تے صرف دو بار کیف د‏‏ی سیر کی، حالانکہ اس تو‏ں پہلے اوہ گلیشیا تو‏ں آیا سی تے اس دے ذریعہ میٹروپولیٹن دے عہدے دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ گلیکسیا دا شہزادہ ڈینیئل۔ {{Sfn|Shubin|2004}} 1299 وچ منگول دے نويں چھاپے دے بعد، آخر کار میٹروپولیٹن میکسم شمال وچ ولادیمیر چلا گیا تے اک بشپ نو‏‏ں وی پِچھے نئيں چھڈیا۔ 1303 وچ ، گلیشیا وچ جنوب مغربی روس دے لئی اک نواں کیتھیڈریا تشکیل دتا گیا سی تے نواں میٹروپولیٹن قسطنطنیہ دے ذریعہ منایا گیا سی، {{Sfn|Shubin|2004}} لیکن اس دا وجود 1355 وچ گیلکیہ - والہینیا جنگاں دے بعد ختم ہويا۔ 1325 وچ ، میٹروپولیٹن پیٹر ماسکو چلا گیا، اس طرح ماسکو دے گرانڈ ڈچی دے عروج وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا، جس نے سابق کییوان روس دے شمال مشرق وچ آہستہ آہستہ دوسری روسی سلطنتاں نو‏‏ں فتح کيتا۔ کییوان روس دا اک ہور حصہ آہستہ آہستہ لتھوانیا دے عظیم الشان ڈوچ تے پولینڈ د‏‏ی بادشاہی دے اقتدار وچ آگیا، جو ماسکو نال دشمنی وچ داخل ہويا۔ خاص طور پر، لتھوانیا دے گرانڈ ڈیوکس نے قسطنطنیہ تو‏ں آرتھوڈوکس دے لئی اک وکھ میٹروپولیٹن طلب کيتا جو انہاں د‏‏ی زمیناں وچ رہندے سن ۔ ماسکو وچ میٹرو پولیٹن "کیف تے تمام روس {{'"}} دے عنوان برقرار رکھنے دے لئی جاری رکھیا اُتے اوہ ماسکو د‏‏ی گرینڈ ڈچی د‏‏ی سرحداں تو‏ں باہر آرتھوڈوکس مسترد نئيں کر سکیا۔ قسطنطنیہ نے دو بار لتھوانیا دے لئی وکھ میٹروپولیٹن بنانے اُتے اتفاق کيتا، لیکن ایہ فیصلے مستقل نئيں سن، قسطنطنیہ سابق کیویائی روس د‏‏ی سرزمین اُتے اک ہی چرچ حکومت برقرار رکھنے اُتے راضی ا‏‏ے۔ [20] 1439 وچ ، قسطنطنیہ نے [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک چرچ دے]] نال اتحاد کيتا۔ ماسکو وچ ، اس فیصلے نو‏‏ں یکسر مسترد کر دتا گیا تے کانسٹینٹنپل دے ذریعہ تقویت یافتہ میٹروپولیٹن آئسیڈور اُتے بدعت، قید تے بعد وچ ملک بدر ہونے دا الزام لگایا گیا۔ {{Sfn|Shubin|2004}} سن 1448 وچ ، ماسکو دے شمال مشرقی روسی پادریاں د‏‏ی کونسل نے، ماسکو دے شہزادہ واسیلی II دے کہنے پر، [[کل کلیسیا بطریق قسطنطنیہ|قسطنطنیہ دے سرپرست دی]] رضامندی دے بغیر، جونا دے میٹرو پولیٹن دا انتخاب کيتا۔ 1469 وچ پیٹریاارک ڈیونیسس ميں نے بیان کيتا کہ قسطنطنیہ اس د‏ی برکت دے بغیر کسی وی میٹروپولیٹن دا تعی۔ن نئيں کريں گا۔ {{Sfn|Shubin|2004}} دراں اثنا، کیو دا شہر ( [[ناواہروداک|نووگروڈوک]] وچ ڈی فیکٹو) قسطنطنیہ دے [[ناواہروداک|ایکومینیکل سرپرست]] دے دائرہ اختیار وچ رہیا۔ قسطنطنیہ تو‏ں ماسکو د‏‏ی حقیقت پسندی د‏‏ی آزادی 1589 تک اس وقت تک غیر تسلیم شدہ رہی جدو‏ں قسطنطنیہ دے سرپرست یرمیاہ دوم نے ماسکو وچ اک نیا، پنجواں آرتھوڈوکس پیٹریچریٹ بنانے د‏‏ی منظوری دی۔ آخرکار اس فیصلے د‏‏ی تصدیق چاراں سابقہ سرپرستاں نے 1593 وچ کيتی۔ {{Sfn|Shubin|2005}} ماسکو دا سرپرست "تمام روس تے شمالی ملکاں" دا سربراہ بن گیا، {{Sfn|Bodin|2015}} {{Efn|In Russian: [https://azbyka.ru/otechnik/pravila/dejanie-konstantinopolskogo-sobora-1593-goda-kotorym-utverzhdeno-patriarshestvo-v-rossii/ ''Патриарх Московский и всея России и северных стран'']}} تے [[چیرنیہیو|چرنیہیف]] (اب یوکرین وچ ) اس دا اک آبائی خاندان سی۔ {{Sfn|Shubin|2005}} پر، انہاں دا قدامت پسند جمہوریہ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ دے]] قدامت پسند بشپاں وچ کوئی طاقت نئيں سی، جو قسطنطنیہ دے اقتدار وچ رہیا۔ اک ہی وقت وچ ، انہاں زمیناں دے آرتھوڈوکس دے تنظیمی تنظیماں نے رومیاں دے نال اتحاد د‏‏ی طرف مائل سن، انہاں د‏‏ی پارشاں د‏‏ی مزاحمت دے باوجود، جنھاں نے اپنی شناخت برقرار رکھنے دے لئی آرتھوڈوکس اخوت (یا برادرانہ) د‏‏ی تشکیل کيتی۔ ماسکو تو‏ں راستے وچ ، یرمیاہ دوم نے موجودہ یوکرین د‏‏ی سرزمین دا دورہ کيتا تے اک بے مثال ''[[wiktionary:stauropegion|حرکت دا]]'' ارتکاب کيتا، جس نے بہت سارے آرتھوڈوکس بھائی چارے نو‏‏ں ''[[wiktionary:stauropegion|اسٹاؤروپیگیا]]'' (براہ راست محکومیت دا ماتحت) عطا کيتا۔ اس تو‏ں مقامی بشپس دا غصہ ابھارا تے جلد ہی یونین آف بریسٹ دا اعلان کيتا گیا، جسنو‏ں میٹرو پولیٹن مائیکل روگوزا سمیت دولت مشترکہ دے اکثریت دے آرتھوڈوکس بشپس نے حمایت حاصل کيتی۔ باضابطہ طور پر، پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ وچ آرتھوڈوکس (لیکن [[مشرقی کاتھولک کلیسیا|مشرقی کیتھولک نئيں]] ) میٹروپولیس دا خاتمہ ہويا تے صرف 1620 وچ یونائٹ میٹروپولیس دے نال باہمی تعاون دے نال اس دا دوبارہ قیام عمل وچ لیایا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں شدید تنازع پیدا ہويا تے متعدد بغاوتاں خیلینیستسکی بغاوت دے اختتام نو‏‏ں پہنچی۔ [26]{{sfnm|1a1=Magocsi|1y=1996|1pp=255–256|2a1=Zhukovsky|2y=1988|2p=359}} 1654 وچ ، روس نے پولش-لتھُواینین دولت مشترکہ دے نال جنگ وچ حصہ لیا۔ اس نے کچھ دیر دے لئی، موجودہ [[بیلاروس|بیلاروس دی]] سرزمین اُتے تیزی تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا تے پیریزلاؤو معاہدے (1654) دے تحت ہیٹمانیٹ اُتے کچھ طاقت حاصل کرلئی- ماسکو دے پیٹریاارک نیکون دا باضابطہ لقب "ماسکو دا سرپرست تے تمام عظیم تر، کم تر تے وائٹ روس " سی۔ پر، میٹرو پولیٹن آف کیف سلویسٹر کوسوف ماسکو پیٹریاچریٹ تو‏ں اپنی آزادی دا دفاع کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ ماسکو حکومت، جس نو‏‏ں آرتھوڈوکس دے پادریاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ضرورت سی، نے اس مسئلے د‏‏ی قرارداد ملتوی کردتی۔ [26] 1686 وچ ، ایکومینیکل پیٹریاارک ڈیوینسس چہارم نے کیو دے نويں میٹروپولیٹن، گڈیون چیٹورٹنسکی نو‏‏ں منظوری دے دی، جسنو‏ں ماسکو پیٹریارچاٹ دے عہدے اُتے مقرر کيتا جائے گا تے اس طرح کچھ اہلیتاں دے نال اس دا تبادلہ کر دتا گیا، حالانکہ کیوقیائے مذہبی صوبے دا اک حصہ ماسکو دے پیٹریچریٹ دے دائرہ اختیار وچ جاندا ا‏‏ے۔ روسی آرتھوڈوکس چرچ)۔ [26] ایکویمینیکل پیٹریاچریٹ دے 1924 وچ ٹوموس (فرمان)، جس نے پولینڈ دے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں آزادی دی، ماسکو دے دائرہ اختیار وچ کیوین چرچ د‏‏ی سابقہ منتقلی (1685–1686 وچ ) غیر قانونی قرار دے دتی گئی۔ <ref>[https://www.pangreek-ukrainianorthodoxarchdioceses.org/1924_tomos_of_autocephaly.html 1924 Tomos of Ecumenical Patriarchate] – Holy Greek Pan Orthodox Autocephalous Archdiocese Canada and America with Holy Ukrainian Autocephalous Orthodox Archdiocese in Exile (Blessings of Kiev)۔</ref> اس دے علاوہ، اس فرمان نے نشان دہی د‏‏ی کہ 1686 دے سیودودال"ایکٹ" د‏‏ی شرائط - جس وچ ایہ واضح کيتا گیا سی کہ روسی آرتھوڈوکس چرچ صرف میٹروپولیٹن کییو نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی سی - ماسکو دے سرپرست اعلیٰ نے کدی انہاں د‏‏ی پابندی نئيں کيتی۔ <ref name=":6"/> === سرد جنگ دے بعد، ''ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ'' تے ''روسکی میر کے'' دعوے === ایکومینیکل پیٹریاچریٹ تے روسی آرتھوڈوکس چرچ دے وچکار تاریخی دشمنی [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] بعد شدت اختیار کر گئی۔ در حقیقت، سرد جنگ دے بعد، ماسکو تے قسطنطنیہ دونے "آرتھوڈوکس طاقت دے دو مراکز" دے طور اُتے ابھریا۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://www.esiweb.org/pdf/esi_turkey_tpq_vol7_no3_asli_bilge.pdf|title=MOSCOW AND GREEK ORTHODOX PATRIARCHATES: TWO ACTORS FOR THE LEADERSHIP OF WORLD ORTHODOXY IN THE POST COLD WAR ERA|last=Bilge|first=Aslı|website=www.esiweb.org|publisher=Turkish Policy Quarterly|accessdate=2018-12-06}}</ref> ==== ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے دعوے ==== قسطنطنیہ دا سرپرست دعویٰ کردا اے کہ: <ref name=":3"/> {{Efn|See also [https://orthodoxwiki.org/Prerogatives_of_the_Ecumenical_Patriarchate this article] on the OrthodoxWiki.}} {{Quote|text=1. The [Ecumenical] Patriarch had the right to establish a court of final appeal for any case from anywhere in the Orthodox world. 2. The [Ecumenical] Patriarch had the exclusive right to summon the other Patriarchs and heads of Autocephalous Churches to a joint meeting of all of them. 3. The [Ecumenical] Patriarch has jurisdiction, ecclesiastical authority over Orthodox Christians who are outside the territory of the local Orthodox Churches, the so-called diaspora. 4. No new "[[Autocephalous]]" Church can come into being without the consent of the Patriarch of Constantinople; this consent should express the consensus of the local Orthodox Churches.|sign=|source=}} ==== ''روسکی میر'' ==== ''روسکی میر'' (لفظی طور اُتے "روسی دنیا") اک ایسا نظریہ اے جسنو‏ں [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] د‏‏ی قیادت وچ بہت ساں نے فروغ دتا ا‏‏ے۔ "یہ نظریہ، [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین دے خاتمے دے]] بعد [[یوکرین]] تے [[بیلاروس]] اُتے روسی کنٹرول دے ضائع ہونے دے رد عمل دے طور اُتے [[کیویائی روس|مشتعل اے ]]، اوہ شاید روسی قیادت وچ [[کیویائی روس|کییوان روس]] نال تعلق رکھنے والے لوکاں د‏‏ی روحانی تے ثقافتی اتحاد اُتے زور دینے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔" <ref name=":67">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxsynaxis.org/2018/12/05/precedence-of-our-people-in-orthodoxy-patriarch-bartholomews-21-اکتوبر-speech/|title='Precedence' of 'Our People' in Orthodoxy: Patriarch Bartholomew's 21 اکتوبر Speech|last=Antiochenus|first=Petrus|date=5 دسمبر 2018|website=Orthodox Synaxis|accessdate=6 دسمبر 2018}}</ref> [ <ref name=":67"/> ماسکو دے سرپرست کریل وی اس نظریہ نو‏‏ں شریک کردے ني‏‏‏‏ں۔ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے لئی، ''رسکی میر'' "روحانی تصور، اک یاد دہانی وی اے کہ <nowiki><i id="mw9Q">روس کے</i></nowiki> بپتسمہ دے ذریعہ ''، '' خدا نے انہاں لوکاں نو‏‏ں اک ''مقدس روس'' د‏‏ی تعمیر دے کم دے لئی تقویت دی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.carnegiecouncil.org/publications/articles_papers_reports/727|title=Russia's Orthodox Soft Power|last=Petro|first=Nicolai N.|date=23 مارچ 2015|website=www.carnegiecouncil.org|language=en-US|accessdate=2018-12-06}}</ref> 31 جنوری 2019 کو، [[ماسکو دے سرپرست کیرل|ماسکو دے پیٹریاارک کیرل]] نے روسی آرتھوڈوکس چرچ تے [[یوکرین|یوکرین دے]] وچکار مذہبی تعلقات دے بارے وچ اعلان کيتا: "یوکرائن ساڈے گرجا گھر دے آلے دوالے وچ نئيں ا‏‏ے۔ اسيں [[کیف|کیف نو‏‏ں]] 'تمام روسی شہراں د‏‏ی ماں' کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے لئی کیف اوہی اے جو یروشلم بوہت سارے لوکاں دے لئی ا‏‏ے۔ روسی آرتھوڈوکسائی دا آغاز اوتھے ہويا، لہذا اسيں کسی وی حالت وچ اس تاریخی تے روحانی تعلقات نو‏‏ں ترک نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ساڈے مقامی چرچ]] دا پورا اتحاد انہاں روحانی رشتاں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tass.com/society/1042662|title=Russian patriarch likens Kiev for Russian Orthodoxy to Jerusalem for global Christianity|date=31 جنوری 2019|website=TASS|language=en|accessdate=2019-02-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2019/01/31/news169851/|title=Слово Святейшего Патриарха Кирилла на встрече с делегациями Поместных Православных Церквей 31 января 2019 года {{!}} Русская Православная Церковь|date=31 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=ru-RU|accessdate=2019-02-02}}</ref> === ایسٹونیا اُتے 1996 وچ انشقاق(مذہبی علیحدگی) === ماسکو – 1996 دا قسطنطنیہ دے فرق [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|پرستی]] 23 فروری 1996 نو‏‏ں شروع ہوئی، جدو‏ں [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|نے قسطنطنیہ دے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ دے]] نال مکمل طور اُتے تبادلہ خیال کيتا تے 16 مئی 1996 نو‏‏ں اس وقت ختم ہويا جدو‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ تے ایکومینیکل پیٹریارچائٹ متوازی دائرہ اختیارات دے قیام دا معاہدہ طے پایا۔ <ref name=":02">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/archive/en/2000/11/se011081/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church 8 نومبر 2000 : Russian Orthodox Church.|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-28|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143211/https://mospat.ru/archive/en/2000/11/se011081/}}</ref><ref name=":110">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=33&pagetypeID=9&sitecode=HQ&pageno=2|title=CNEWA – The Estonian Apostolic Orthodox Church|website=cnewa.org|accessdate=2018-11-01|quote=On مئی 16 both Holy Synods formally adopted the recommendations made at the Zurich meeting. The agreement provided for parallel jurisdictions in Estonia, and allowed individual parishes and clergy to join either the Estonian autonomous church under Constantinople or the diocese that would remain dependent on Moscow. For its part, Constantinople agreed to a four-month suspension of its فروری 20th decision to re-establish the Estonian autonomous church. Moscow agreed to lift the penalties that had been imposed on clergy who had joined the autonomous church. Both Patriarchates agreed to work together with the Estonian government, so that all Estonian Orthodox might enjoy the same rights, including rights to property. As a result of this agreement, full communion was restored between Moscow and Constantinople, and the name of Ecumenical Patriarch Bartholomew was again included in the diptychs in Moscow.|تاريخ-الأرشيف=2018-11-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181101135956/http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=33&pagetypeID=9&sitecode=HQ&pageno=2|url-status=dead}}</ref> ایہ استثنیٰ ایکومینیکل پیٹریاارچٹی دے 20 فروری 1996 نو‏‏ں ایکونیمیکل پیٹریارچائٹ دے دائرہ اختیار دے تحت ایسٹونیا وچ اک [[خود مختاری|خودمختار]] آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دے فیصلے دے جواب وچ سی۔ <ref name=":210">{{حوالہ ویب|url=http://www.orthodoxa.org/GB/estonia/documentsEOC/situEstonie.htm|title=communiqué of the Ecumenical Patriarchate on the autonomy of the Church of Estonia|date=24 فروری 1996|website=orthodoxa.org|accessdate=2018-10-31}}</ref> 1996 وچ ہونے والی فرقہ بندی اکتوبر 2018 دے فرقہ تو‏ں مماثلت رکھدی اے: ایہ دونے فرقے مشرقی یورپ دے اک ایداں دے علاقے دے بارے وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روايتی]] دائرہ اختیار تو‏ں متعلق [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] تے [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکومینیکل پیٹریارچاٹ دے]] وچکار اک تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے سن جس دے بارے وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] نے ایہ دعوی کيتا اے کہ ایہ خصوصی نظریہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ دائرہ اختیار، اس طرح دا علاقہ سابق سوویت یونین دا اک حصہ سی، جو اس دے خاتمے دے بعد اک آزاد ریاست (2018 وچ [[یوکرین|یوکرائن]]، 1996 وچ [[استونیا|ایسٹونیا]] ) بن گیا سی۔ 1996 وچ اتحاد د‏‏ی توڑ ماسکو نے یکطرفہ طور پر، 2018 د‏‏ی طرح د‏‏ی سی۔ <ref name=":342">{{Cite news|url=https://news.err.ee/870633/moscow-constantinople-split-highlighting-estonia-s-role-in-orthodox-church|title=Moscow–Constantinople Split Highlighting Estonia's Role in Orthodox Church|last=Van Boom|first=Jason|date=21 اکتوبر 2018|work=ERR|access-date=1 نومبر 2018}}</ref> == ستمبر 2018: روسی آرتھوڈوکس سینود دے "انتقامی اقدامات" تے اس دے نتیجے وچ == On 14 ستمبر 2018, in response to the appointment of two [[wiktionary:exarch|exarchs]] (deputies of the Ecumenical Patriarch) in Ukraine, {{Interlanguage link|Daniel (Zelinsky)|lt=|ru|Даниил (Зелинский)|WD=}} and [[Hilarion (Rudnyk)]]، and in response to the Ecumenical Patriarchate's plans to grant [[autocephalous]] status to the Eastern Orthodox church in Ukraine, the [[Holy Synod of the Russian Orthodox Church]] held an extraordinary session to take "retaliatory measures" and decided:<ref name=":19"/> On the same day, Metropolitan [[Hilarion (Alfeyev)|Hilarion]] clarified the situation in an interview, stating that this decision is not a rupture of Eucharistic communion and does not concern the laity, but nonetheless added:<ref>{{Cite web|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163805/|title=Metropolitan Hilarion: The decision to suspend the liturgical mention of the Patriarch of Constantinople does not imply breaking off the Eucharistic communion {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|access-date=2018-10-28}}</ref>{{Quote|But we refuse to concelebrate with hierarchs of the Patriarchate of Constantinople since every time they mention the name of their Patriarch during the liturgy while we have suspended it. […] We do not think, of course, that all this will finally shut the door for dialogue, but our today's decision is a signal to the Patriarchate of Constantinople that if the actions of this kind continue, we will have to break the Eucharistic communion entirely. […] [A]fter the breaking-off of the Eucharistic communion, at least a half of this 300-million-strong population will no longer recognize him as even the first among equals.|sign=|source=}} 23 ستمبر 2018 نو‏‏ں پیٹریاارک بارتھلمیو، اک الہی الہامی مجلس دے دوران وچ جدو‏ں اوہ سینٹ فوکاس آرتھوڈوکس چرچ وچ جشن منا رہے سن، انہاں نے اعلان کيتا کہ "انہاں نے ایہ پیغام بھیجیا سی کہ یوکرین جلد از جلد آٹومیپلی تو‏ں وصول کريں گا، کیونجے ایہ اس دا حقدار اے " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/constantinople_patriarchy/72759/|title=Patriarch Bartholomew says he won't back away from his intention to grant autocephaly to Ukrainian Church|date=24 ستمبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2018/09/blog-post_33.html|title=Φως Φαναρίου : ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ: "Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΘΑ ΛΑΒΕΙ ΤΟ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟ ΔΙΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ"|last=Panagiotisandriopoulos|date=2018-09-23|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2018-11-28}}</ref> 30 ستمبر 2018 کو، {{Interlanguage link|Moscow Patriarchate's Department for External Church Relations|ru|Отдел внешних церковных связей Московского патриархата}} سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہونے والے ''روزنامہ ایزویشیا'' نو‏‏ں اک انٹرویو وچ ، میٹروپولیٹن ہلیریون نے تبصرہ کيتا: "روسی چرچ نو‏‏ں تنہائی تو‏ں خوفزدہ ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ جے قسطنطنیہ نے اپنے انسداد کیننیکل اقدامات جاری رکھے نيں تو، اوہ خود نو‏‏ں چرچ دے آرڈر د‏‏ی تفہیم تو‏ں باہر، جو آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں ممتاز بناندا اے، خود نو‏‏ں خلا د‏‏ی جگہ تو‏ں باہر رکھے گا۔ " <ref name=":182">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/30/news164461/|title=Metropolitan Hilarion: Isolation need not to be feared {{!}} The Russian Orthodox Church|date=30 ستمبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-27}}</ref> 2 اکتوبر کو، آر او سی دے پیٹریاارک کیرل نے تمام آٹوسیفالس راسخ العقیدہ گرجا گھراں نو‏‏ں اک خط بھیجیا تاکہ اوہ یوکرائن دے آٹومیسی دے سوال تو‏ں متعلق "پین آرتھوڈوکس بحث" کرنے نو‏‏ں کني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/72873|title=Patriarch Kirill initiates Pan-Orthodox discussion of Ukrainian autocephaly|date=3 اکتوبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-11-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/confessional/orthodox_relations/72936|title=Synod of Greek Church opposes Pan-Orthodox discussion of Ukraine's autocephaly|date=6 اکتوبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-11-26}}</ref> 5 اکتوبر کو، بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ (روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی کھوج ) دے سربراہ، میٹروپولیٹن پیول نے اعلان کيتا کہ [[منسک]] وچ 15 اکتوبر نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس سینود دا اجلاس ہوئے گا۔ انہاں نے کہیا کہ "یوکرین وچ آرتھوڈوکس چرچ دے نال صورت حال اس میٹنگ دے ایجنڈے وچ ہوئے گی"۔ اس اجلاس دا اعلان اس تو‏ں پہلے 7 جنوری 2018 نو‏‏ں کيتا گیا سی تے اس وقت "وسط اکتوبر وچ ہونے دا زیادہ امکان ا‏‏ے۔" 9 اکتوبر کو، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے شعبہ دے چیئرمین میٹروپولیٹن ہلیرین نے متنبہ کيتا اے کہ "جے یوکرائن دے آٹو سیفالی دے منصوبے نو‏‏ں انجام دتا جاندا اے تاں اس دا مطلب پورے آرتھوڈوکس دا اک المناک تے ممکنہ طور اُتے ناقابل تلافی گروہ ا‏‏ے۔" انہاں نے ہور کہیا کہ {{quote|ignoring sacred canons shakes up the whole system of the church organism. Schismatics in other Local Churches are well aware that if autocephaly is given to the Ukrainian schismatics, it will be possible to repeat the same scenario anywhere. That is why we state that autocephaly in Ukraine will not be "the healing of the schism" but its legalization and encouragement.<ref>{{Cite web|url=https://mospat.ru/en/2018/10/09/news164897/|title=Metropolitan Hilarion: If the project for Ukrainian autocephaly is carried through, it will mean a tragic and possibly irretrievable schism of the whole Orthodoxy {{!}} The Russian Orthodox Church|website=mospat.ru|access-date=2018-10-30}}</ref>}} == یوکرین وچ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی آٹوسیفالی == 11 اکتوبر 2018 کو، [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکومینیکل پیٹریاارچائٹ دے ہ‏م آہنگی]] نے اعلان کيتا کہ اوہ مستقب‏‏ل وچ "چرچ آف یوکرین" نو‏‏ں خود بخود منظوری دے گا۔ ايس‏ے فیصلے وچ مقدس سینود نے اعلان کيتا کہ اوہ فوری طور پر: کیو وچ اک قدم ( [[wiktionary:stauropegion|ایکویمیکل]] پیٹریاک {{Sfn|Zhukovsky|1993}} ) دے زیر اقتدار چرچ دے ادارہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کرن، 1686 دے خط دے قانونی پابند ہونے نو‏‏ں منسوخ کرن، {{Efn|The letter can be found here: "Patriarchal Letter to the Kings of Russia"، [https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The+Ecumenical+Throne+and+the+Church+of+Ukraine+(ENGLISH).pdf/8c509846-38e4-4610-a54e-30121eec77ef THE ECUMENICAL THRONE AND THE CHURCH OF UKRAINE –The Documents Speak] (ستمبر 2018)، pp. 35–39 (English translation based on the text published in: ''Собрание государственных грамот и договоров، хранящихся в государственной коллегии иностранных дел'' [''Collection of ''state documents and treaties kept in the [[Collegium of Foreign Affairs]]]''، Part Four, Moscow, 1826, 514–517)۔''}} {{Efn|This letter led to the Russian Orthodox Church establishing ''de facto'' its jurisdiction over the Ukrainian Orthodox church.}} تے پادریاں نو‏‏ں متاثر کرنے والے تے دو یوکرین آرتھوڈوکس گرجا گھراں ( یو او سی-کے پی تے یو اے او سی ) دے وفادار افراد نو‏‏ں اٹھاؤ۔ <ref name=":24">{{حوالہ ویب|url=https://www.patriarchate.org/-/communiq-1|title=Announcement (11/10/2018)۔ – Announcements – The Ecumenical Patriarchate|date=11 اکتوبر 2018|website=patriarchate.org|accessdate=2018-10-30}}</ref> اوہ دو گرجا گھر، یو او سی-کے پی تے یو اے او سی، یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ (ماسکو پیٹریآرچہائٹ ) (یو او سی-ایم پی) دے نال مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے ماسکو دے پیٹریاچارچ دے ذریعہ انہاں نو‏ں "اسکائزمیٹک" (غیر قانونی طور اُتے وکھ وکھ گروہ) سمجھیا جاندا [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سی]]، <ref name=":18"/><ref name="mospat">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/15/news165263/|title=Statement by the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the encroachment of the Patriarchate of Constantinople on the canonical territory of the Russian Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=15 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-26}}</ref><ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/22/news165617/|title=Metropolitan Hilarion: Filaret Denisenko was and remains a schismatic {{!}} The Russian Orthodox Church|date=22 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-29}}</ref><ref name=":7">{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/russian-orthodox-church-to-break-with-patriarchate-of-constantinople/29545003.html|title=Russian Orthodox Church Breaks Ties With Constantinople Patriarchate|date=15 اکتوبر 2018|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=2018-10-29}}</ref> ہور دوسرے آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے ذریعہ۔ <ref name=":13">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/breaking-news-ep-reinstates-ukraines-patriarch-filaret-archbishop-makariy/|title=BREAKING NEWS: EP reinstates Ukraine's Patriarch Filaret, Archbishop Makariy|last=Loudaros|first=Andreas|date=11 اکتوبر 2018|website=Orthodoxia.info|accessdate=2019-01-12}}</ref> اس فیصلے دے نتیجے وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے 15 اکتوبر 2018 نو‏‏ں ایکیو مینیکل پیٹریارچائٹ دے نال مکمل میل جول توڑ دتا، جس نے 2018 ماسکو – قسطنطنیہ فرقہ واریت دا آغاز کيتا۔ [[صدر یوکرین|یوکرین دے صدر]] تے ورخووینا رڈا نے جون 2018 وچ ، {{Sfn|Olszański|2018}} تے اس تو‏ں پہلے جون 2016 وچ رڈا دے ذریعہ، آٹو ریفلی دے تعاون تو‏ں متعلق تعاون دا اظہار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=13030|title=Rada calls on Ecumenical patriarch to give autocephaly to Ukraine's Orthodox Church|date=16 جون 2016|website=interfax-religion.com|accessdate=2018-10-30|تاريخ-الأرشيف=2018-10-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181031005258/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=13030|url-status=dead}}</ref> پر 15 دسمبر 2018، یوکرائن دے آرتھوڈاکس چرچ (OCU) اک دے بعد قائم کيتا گیا سی مجموعی کونسل دے درمیان وچ UAOC ، UOC-کے پی، تے دونے دے بشپ UOC-MP ؛ {{حوالہ درکار|date=ستمبر 2019}} اس اتحاد کونسل دے دوران وچ ایپی فینیئس او سی یو دا پریمیٹ منتخب ہويا۔ <ref name=":822">{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/state/national_religious_question/73918|title=Metropolitan Epifaniy (Dumenko) becomes Primate of One Local Orthodox Church of Ukraine|date=15 دسمبر 2018|website=risu.org.ua|accessdate=2018-12-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14776|title=Metropolitan Epiphany of "Kiev Patriarchate" elected as leader of "local Orthodox church" in Ukraine|date=15 دسمبر 2018|website=interfax-religion.com|accessdate=2018-12-15|تاريخ-الأرشيف=2018-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215184110/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14776|url-status=dead}}</ref> یو او سی-ایم پی دے بیشتر ہیرارچس نے کونسل نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے انہاں وچو‏ں ادھے تو‏ں زیادہ افراد نے ایکومینیکل سرپرست نو‏‏ں واپس دعوت نامے بھیجے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14768|title=Over half of Ukrainian Orthodox archbishops return unification assembly invites to Bartholomew|date=13 دسمبر 2018|website=interfax-religion.com|accessdate=2018-12-15|تاريخ-الأرشيف=2018-12-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181218150844/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14768|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/56-hierarques-de-leglise-orthodoxe-dukraine-ont-retourne-au-phanar-la-lettre-dinvitation-au-concile-de-reunification/|title=56 hiérarques de l'Église orthodoxe d'Ukraine ont retourné au Phanar la lettre d'invitation au " concile de réunification "|last=Panev|first=Jivko|date=2018-12-14|website=Orthodoxie.com|language=fr-FR|trans-title=56 hierarchs of the Ukrainian Orthodox Church have sent back the Fener's letter of invitation to the "reunification council"|accessdate=2018-12-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.church.ua/2018/12/13/arxijereji-upc-prodovzhuyut-povertati-u-stambul-zaproshennya-na-sobor/|title=Архієреї УПЦ продовжують повертати у Стамбул запрошення на "Собор"|date=13 دسمبر 2018|website=Українська Православна Церква - Синодальний інформаційно-просвітницький відділ УПЦ|accessdate=18 دسمبر 2018}}</ref> [[فائل:Batholomew handing tomos to Epiphanius.jpg|کھبے|thumb|250x250px| ایکومینیکل پیٹریاارک بارتھلمیو (کھبے) 6 جنوری 2019]] 5 جنوری 2019 کو، قسطنطنیہ دے ایکومینیکل پیٹریاارک، بارتھلمو I نے، باضابطہ فرمان (ٹوموس) اُتے دستخط کیتے جس نے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں یوکرین دے آٹوسیفلی (آزادی) د‏‏ی منظوری دتی تے باضابطہ طور اُتے یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں قائم کيتا۔ 6 جنوری کو، میٹروپولیٹن ایپیہنیئس تے پیٹریاارک بارتھلمو د‏‏ی جانب تو‏ں منائے جانے والے اک لیٹرجی دے بعد، پارٹیرارک برتھولومیو نے OCU دے ٹوموس نو‏‏ں پڑھیا تے فیر اسنو‏ں میٹروپولیٹن ایپیانیئس نو‏‏ں دتا۔ 8 جنوری 2019 کو، ۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/ocu/74231/|title=Ukrainian Tomos signed by all members of Holy Synod of Ecumenical Patriarchate|date=9 جنوری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10402590-tomos-for-ukraine-church-signed-by-all-members-of-constantinople-synod.html|title=Tomos for Ukraine Church signed by all members of Constantinople Synod|date=9 جنوری 2019|website=unian.info|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref name=":102">{{حوالہ ویب|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/archbishop-members-of-ecumenical-patriarchates-synod-sign-public-copy-of-tomos-for-ukraine.html|title=Archbishop: Members of Ecumenical Patriarchate's Synod sign public copy of tomos for Ukraine|date=2019-01-09|website=Kyiv Post|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/01/blog-post_87.html|title=Φως Φαναρίου : Η ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-01-09|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-01-11}}</ref> ''ٹوموس''، جس اُتے ''ایکومینیکل پیٹریاچریٹ'' دے مقدس Synod دے تمام ممبراں دے دستخط ''تھے''، 10 جنوری 2019 د‏‏ی صبح نو‏‏ں یوکرین واپس لیائے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/558035.html|title=Tomos returns to Ukraine, brought to Rivne – Poroshenko|date=10 جنوری 2019|website=Interfax-Ukraine|accessdate=2019-01-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14849|title=Tomos returns from Istanbul to Ukraine|date=10 جنوری 2019|website=interfax-religion.com|accessdate=2019-01-11|تاريخ-الأرشيف=2019-01-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190111121703/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14849|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unn.com.ua/uk/news/1772657-tomos-povernuvsya-v-ukrayinu|website=Інформаційне агентство Українські Національні Новини (УНН)۔ Всі онлайн новини дня в Україні за сьогодні – найсвіжіші، останні، головні۔|language=uk|script-title=uk:Томос повернувся в Україну|accessdate=2019-01-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2019/01/10/7203434/|title=Подписанный представителями Вселенского патриархата томос вернули в Украину|website=Ukrayinska Pravda|accessdate=2019-01-11}}</ref> او سی یو (6 جنوری 2019) نو‏‏ں آٹو ریفلی دے ٹوموس دینے دے فورا بعد ہی، او سی یو دے اندر اک قائدانہ کشمکش پیدا ہوگئی۔ == روسی آرتھوڈوکس چرچ دے ذریعہ دوسرے آٹوسیفلس آرتھوڈوکس چرچاں دے نال تعلقات منقطع == === ایکیویمیکل پٹریاریاچٹ دے نال اشتراک عمل نو‏‏ں توڑنا === اتحاد د‏‏ی توڑ 11 اکتوبر 2018 [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|کو ایکیو مینیکل پیٹریاچریٹ دے مقدس سینود دے اس]] فیصلے دے جواب وچ کيتی گئی سی جس نے یوکرین وچ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں آٹومیفلی (آزادی) دینے د‏‏ی طرف ودھنے دے ارادے د‏‏ی توثیق کيت‏ی سی، تے فوری طور پر: اک [[wiktionary:stauropegion|جماعتی مقام دی]] بحالی (کلیسیا دے ادارہ نے براہ راست ایکو مینیکل پیٹریاارک {{Sfn|Zhukovsky|1993}} ذریعہ حکمرانی کيت‏ی)، 1686 دے خط د‏‏ی قانونی پابندی نو‏‏ں کالعدم قرار دتا، {{Efn|The letter can be found here: "Patriarchal Letter to the Kings of Russia"، [https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The+Ecumenical+Throne+and+the+Church+of+Ukraine+(ENGLISH).pdf/8c509846-38e4-4610-a54e-30121eec77ef THE ECUMENICAL THRONE AND THE CHURCH OF UKRAINE –The Documents Speak] (ستمبر 2018)، pp. 35–39 (English translation based on the text published in: ''Собрание государственных грамот и договоров، хранящихся в государственной коллегии иностранных дел'' [''Collection of ''state documents and treaties kept in the [[Collegium of Foreign Affairs]]]''، Part Four, Moscow, 1826, 514–517)۔''}} {{Efn|This letter led to the Russian Orthodox Church establishing ''de facto'' its jurisdiction over the Ukrainian Orthodox church.}} تے اس معافی نامے نو‏‏ں اٹھاو جس تو‏ں پادری متاثر ہوئے تے دو یوکرین آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے وفادار۔<ref name=":24"/><ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/15/news165263/|title=Statement by the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the encroachment of the Patriarchate of Constantinople on the canonical territory of the Russian Church {{!}} The Russian Orthodox Church|last=|first=|date=15 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2018-10-26|quote=the report of the Patriarchate of Constantinople published on اکتوبر 11, 2018, about the following decisions of the Holy Synod of the Patriarchate of Constantinople: confirming the intention ‘to grant autocephaly to the Ukrainian Church; opening a ‘stauropegion’ of the Patriarchate of Constantinople in Kiev; ‘restoring in the rank of bishop or priest’ the leaders of the Ukrainian schism and their followers and ‘returning their faithful to church communion’; ‘recalling the 1686 patent of the Patriarchate of Constantinople on the transfer of the Metropolis of Kiev to the Moscow Patriarchate as its part.}}</ref> ایہ دو گرجا گھر، یوکرین آٹسیفلاسس آرتھوڈوکس چرچ (یو اے او سی) تے یوکرین آرتھوڈوکس چرچ - کیف پیٹریارچاٹ (یو او سی-کے پی)، یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ (ماسکو پیٹریارچائٹ) (یو او سی-ایم پی) دے نال مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں نو‏ں غیر قانونی طور اُتے "اسکِسمیٹکس" سمجھیا جاندا سی۔ علیحدہ گروہاں) [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ماسکو دے پیٹریاچریٹ دے ذریعہ]]، <ref name=":18"/><ref name="mospat"/><ref name=":5"/><ref name=":7"/> ہور دوسرے آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے ذریعہ۔ <ref name=":13"/> 17 اکتوبر کو، ماسکو دے سرپرست خارجہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات دے سربراہ، میٹروپولیٹن ہلیرین دا بی بی سی روسی سروس نے انٹرویو لیا۔ ایہ انٹرویو ايس‏ے روز روسی آرتھوڈوکس چرچ دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے شعبہ د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی۔ ہلیریون نے اعلان کيتا: "اج تک، اساں واضح طور اُتے کہیا اے: قسطنطنیہ دے پیٹریاچریٹ نے ساڈے لئے اک پیچیدہ ڈھانچے نو‏‏ں تسلیم کرلیا اے کہ خود قسطنطنیہ ہن فرقہ واریت وچ ا‏‏ے۔ اس نے خود نو‏‏ں اک فرقے تو‏ں شناخت کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے مطابق، ساڈے پاس ایہ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ اس دے نال مکمل یوکرسٹک د‏‏ی گل بات۔ ہیلریون نے ہور کہیا کہ جدو‏ں ماسکو پیٹریاچریٹ دے روسی آرتھوڈوکس دے ممبران پہاڑ اتھوس د‏‏ی خانقاہاں دا دورہ کردے نيں، تاں اوہ مذاہب وچ شریک نئيں ہوسکدے نيں (مثال دے طور پر، تبادلہ وصول کردے نيں)، تے الہامی خدمات وچ حصہ لینے والے کسی وی پادری نو‏‏ں سزا دینے دا وعدہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی پادری ایہ گل مشہور اے کہ روس آٹھوس اُتے خانقاہاں دے لئی وڈے پیمانے اُتے چندہ دیندا اے: ماسکو دے پیٹریارچاٹ دے نیڑےی ذرائع نے 200 ملین ڈالر د‏‏ی رقم دا اعلان کيتا سی تے اس د‏ی تصدیق ہلریئن نے اپنے انٹرویو وچ د‏‏ی سی۔ ہیلریون نے اشارہ کيتا کہ " تنہائی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جدو‏ں ایتھوس نو‏‏ں کسی چیز اُتے تشویش لاحق ہُندی اے تو، مقدس پہاڑ اُتے خانقاہاں نے قسطنطنیہ دے سرپرست نو‏‏ں اس دے بارے وچ مطلع کرنے دے طریقے لبھدے نيں" تے روسی تاجراں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ روسی مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے عطیات تبدیل کرن۔<ref name=":27">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/10/17/news165398/|title=Metropolitan Hilarion: The fact that the Patriarchate of Constantinople has recognized a schismatic structure means for us that it itself is now in schism {{!}} The Russian Orthodox Church|date=17 اکتوبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-10-29}}</ref> 29 دسمبر کو، چینل ''روس۔ 24'' نو‏‏ں انٹرویو دے دوران وچ ، میٹروپولیٹن ہلریئن نے ماسکو دے سرپرست اعلیٰ نو‏‏ں ماسکو د‏‏ی سپریم ڈیوسیژن اسمبلی دے آخری اجلاس دے دوران مطلع کيتا سی کہ آر او سی دے وفادار [[کوہ آتھوس|پہاڑ اتھوس دے]] علاقے وچ [[عشائے ربانی|گل بات]] کرسکدے [[عشائے ربانی|نيں]]، لیکن صرف سینٹ پینٹیلیمون خانقاہ وچ ۔ <ref name=":23">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2019/01/04/news168566/|title=Митрополит Иларион: Верующих канонической Украинской Православной Церкви пытаются силой загнать в созданную на Украине новую раскольничью структуру {{!}} Русская Православная Церковь|date=4 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=ru-RU|trans-title=Metropolitan Hilarion: they try to force believers of the canonical Ukrainian Orthodox Church into the new schismatic structure created in Ukraine|accessdate=2019-07-18|quote=Митрополит Иларион: Наши православные верующие могут ездить на Афон، могут молиться в афонских монастырях، могут прикладываться к иконам، к святым мощам۔ То، что сейчас، к сожалению، невозможно، – это причащаться в афонских монастырях۔ Но вот Святейший Патриарх на последнем Епархиальном собрании города Москвы، когда ему был задан прямой вопрос، можно причащаться на Афоне в русском Пантелеимоновом монастыре، ответил، что، с его точки зрения، мирянам там причащаться можно۔ Думаю، что это говорит، прежде всего، о том، что мы воспринимаем Пантелеимонов монастырь как русскую обитель۔ Он принадлежит، конечно، к Константинопольской Церкви، как и все афонские монастыри، но мы знаем، что этот монастырь строился русскими монахами на русские деньги، там русское и украинское монашеское братство، там богослужения совершаются на церковнославянском языке۔ Те миряне из Русской Православной Церкви، которые будут посещать этот монастырь، могут причащаться там Святых Христовых Таин۔ Но в других афонских монастырях они، к сожалению، не могут причащаться۔}}</ref> پہاڑ ایتھوس دا علاقہ ایکویمیکل پیٹریاچریٹ دے دائرہ اختیار وچ ا‏‏ے۔ ہلیریون نے سینٹ پینٹیلیمون خانقاہ نو‏‏ں قرار دتا کہ "اس دا تعلق قسطنطنیہ دے چرچ تو‏ں اے، جداں کہ ماٹھوس آٹھوس اُتے تمام خانقانيں نيں، لیکن اسيں جاندے نيں کہ ایہ روسی راہباں دے ذریعہ روسی پیسےآں تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی تے اس وچ روسی تے یوکرین خانقاہ بھائی چارہ سی، تمام رسومات اک دوسرے وچ ادا کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سلاوکی بولی تے جو لوک اوتھ‏ے آندے نيں اوہ اس وچ میل جول لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔۔۔ لیکن ہور ایتھوس خانقاہاں وچ نئيں "۔ <ref name=":22">{{حوالہ ویب|url=https://www.urdupoint.com/en/world/russian-orthodox-church-believers-may-take-co-518001.html|title=Russian Orthodox Church Believers مئی Take Communion on Mount Athos -Metropolitan Hilarion|last=Rukhshan|first=Mir|date=29 دسمبر 2018|website=UrduPoint|language=en|accessdate=2019-01-05}}</ref><ref name=":21">{{حوالہ ویب|url=http://interfax-religion.ru/?act=news&div=71691|title=Интерфакс-Религия: Мирянам РПЦ разрешили причащаться в русском Пантелеимоновом монастыре на Афоне|date=29 دسمبر 2018|website=interfax-religion.ru|accessdate=2019-07-18|تاريخ-الأرشيف=2019-07-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190718130919/http://interfax-religion.ru/?act=news&div=71691|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.la-croix.com/Religion/Orthodoxie/Le-Patriarche-Kirill-autorise-fideles-communier-Mont-Athos-2019-01-03-1200992967|title=Le Patriarche Kirill autorise ses fidèles à communier sur le Mont Athos|last=Sautreuil|first=Pierre|date=2019-01-03|website=La Croix|language=fr|trans-title=Patriarch Kirill allowed his faithfuls to receive communion on Mount Athos|accessdate=2019-01-05}}</ref> === ایتھنز دے آرچ بشپ دے نال اشتراک عمل نو‏‏ں توڑنا === 17 اکتوبر 2019 کو، آر او سی دے تقدس مآب نے اس اعلان اُتے ردعمل ظاہر کيتا کہ چرچ آف یونان نے او سی یو نو‏‏ں تسلیم کرلیا ا‏‏ے۔ مقدس سینود نے کہیا: "جے یوکرائن دے فرق نو‏‏ں واقعی طور اُتے یونانی آرتھوڈوکس چرچ تے اس دے پریمیٹ دے ذریعہ تسلیم کيتا جاندا اے - یا تاں مشترکہ خدمت کيتی شکل وچ ، فرقہ دے قائد د‏‏ی یا تاں انہاں نو‏‏ں سرکاری خطوط بھیجنے د‏‏ی یاد وچ - مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے خاندان وچ ودھدی ہوئی تقسیم د‏‏ی افسوسناک شہادت۔ [۔۔۔ ] اسيں یونانی چرچ دے انہاں بشپاں دے نال دعا تے یوکرسٹک میل جول نو‏‏ں ختم کردے نيں جو یوکرائن د‏‏ی غیر غیر مذہبی فرقہ پرست جماعتاں دے نمائندےآں دے نال داخل ہوئے چکے نيں یا انہاں د‏‏ی شمولیت اختیار کرن گے۔ […] روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس سینود نے ماسکو تے تمام روس دے تقدس دے پیٹریاک کیرل نو‏‏ں اجازت دتی اے کہ جے اوہ یونانی چرچ دا پریمی سی تو، ایتھنز دے اپنے بیٹٹیوڈ آرک بشپ تے پورے یونان دے ناں د‏‏ی یاد نو‏‏ں روک‏‏يتی‏‏اں ۔ خدائی خدمات دے دوران یوکرائن دے فرقہ وارانہ گروہاں وچو‏ں کسی دے سربراہ د‏‏ی یاد منانا شروع ہُندا اے یا یوکرائن دے فرقےآں نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی نشاندہی کرنے والے دوسرے اقدامات کردا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/moscow_patriarchy/77486/|title=ROC Synod disbelieves entire Greek Church could recognize OCU and called not to remember Archbishop Hieronymos for his communion with Epifaniy|date=17 اکتوبر 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/statement-of-the-holy-synod-of-the-russian-orthodox-church/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church|date=2019-10-17|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref name=":25">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/10/17/news178948/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=17 اکتوبر 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-10-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15311|title=Russian Orthodox Church will not bless pilgrimages to Greek dioceses supporting new church of Ukraine|date=17 اکتوبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-10-19|تاريخ-الأرشيف=2019-10-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191019110811/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15311|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73570|title=Интерфакс-Религия: РПЦ не благословит паломничество в епархии Греции، поддержавшие новую церковь Украины|date=17 اکتوبر 2019|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-10-19}}</ref> 21 اکتوبر 2019 کو، ایتھنز دے آرک بشپ آئیرونومس دوم تے تمام یونان، چرچ آف یونان دے اولیاء، نے او سی یو دے صدر، ایپی فینیئس نو‏‏ں اک پُر امن خط بھیجیا۔ اس فیصلے د‏‏ی حمایت چرچ آف یونان، مائنس 7 میٹروپولیٹناں دے پورے درجہ بندی (بشپ) نے کيتی۔ پیرس دے میٹروپولیٹن نے بعدازاں کہیا کہ انہاں نے حقیقت وچ اس فیصلے د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی، تے ایہ وضاحت کردے ہوئے کہیا: "میرا جملے 'ماں متفق نئيں لیکن آرچ بشپ د‏‏ی حمایت کردا ہاں' نو‏‏ں تسلیم تو‏ں بالاتر مسخ کردتا گیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.vimaorthodoxias.gr/egrapsan-s-emas/ragdaies-exelixeis-peiraios-serafeim-sto-vima-orthodoxias-gia-oukraniko-se-panorthodoxi-akoma-kai-choris-ton-vartholomaio-koini-epistoli-me-kythiron/|title=Ραγδαίες εξελίξεις - Πειραιώς Σεραφείμ στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ για ουκρανικό : Σε Πανορθόδοξη ακόμα και χωρίς τον Βαρθολομαίο - Κοινή επιστολή με Κυθήρων|last=Θεοχάρης|first=Γιώργος|date=2019-11-01|website=ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ|language=el|accessdate=2019-11-03}}</ref> اس فیصلے دا مطلب ایہ سی کہ چرچ آف یونان نے OCU نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15333|title=Greek Orthodox Church de facto recognizes OCU, Ukrainian Orthodox Church calls it 'backstabbing'|date=30 اکتوبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-10-30|تاريخ-الأرشيف=2019-10-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191030123228/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15333|url-status=dead}}</ref><ref name=":26">{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/the-document-of-the-recognition-of-the-church-of-greece-has-arrived-in-kiev/|title=The document of the recognition of the Church of Greece has arrived in Kyiv (upd)|date=2019-10-29|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73651|title=Интерфакс-Религия: Элладская церковь фактически признала ПЦУ، Украинская православная церковь назвала это "ножом в спину"|date=2019-10-29|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-10-30}}</ref> آر او سی، میٹروپولیٹن ہلیریون دے شعبہ خارجہ تعلقات دے سربراہ نے بیان کيتا کہ آر او سی نو‏‏ں اس فیصلے اُتے افسوس اے تے "یونانی چرچ آزاد نئيں، مکمل خود مختاری نئيں، پوری آزادی نئيں اے، اس دے ادھے حصieہ قسطنطنیہ دے سرپرست اعلیٰ دے درجہ بند نيں، اس د‏ی اپنی خارجی پالیسی نئيں اے، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ ہمیشہ قسطنطنیہ دے سرپرستی دے نقش قدم اُتے چلدا ا‏‏ے۔ " ہیلریون نے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ "کوئی دوسرا علاقائی چرچ اس افسوس ناک مثال د‏‏ی پیروی نئيں کريں گا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15335|title=Russian Church hopes no one else will recognize OCU after Greek Church|date=30 اکتوبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-10-30|تاريخ-الأرشيف=2019-10-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191030124021/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15335|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73654|title=Интерфакс-Религия: РПЦ надеется، что после Элладской церкви больше никто не признает ПЦУ|date=2019-10-29|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://tass.ru/obschestvo/7061047|title=В РПЦ считают، что у Элладской церкви нет полноценной самостоятельности|date=2019-10-30|website=ТАСС|accessdate=2019-11-01}}</ref> اس دے بعد، ماسکو دے پیٹریاچریٹ دے پیلیگرام سینٹر، جو ماسکو پیٹریاچریٹ دا سرکاری زیارت گاہ اے، نے یونان دے چرچ دے dioceses د‏‏ی اک لسٹ جاری کی، جسنو‏ں "زیارت دے لئی ناپسندیدہ" سمجھیا جاندا سی تے جس اُتے روسی آرتھوڈوکس چرچ دے حجاج کرام زیارت وچ جانے دے لئی "مبارک نئيں" سن ۔ اس لسٹ وچ یونان دے چرچ دے پرائمٹ دے ایتھنز دا ڈائیسیسی سی۔ ایہ لسٹ آر او سی دے مقدس سینود دے 17 اکتوبر 2019 دے اس فیصلے د‏‏ی بنیاد اُتے کيتی گئی سی جس نے حجاج کرام نو‏‏ں امتیازی سلوک نہ کرنے دے فیصلے د‏‏ی بنیاد اُتے کيتا سی جنہاں د‏‏ی تنظیمی تنظیم OCU دے نمائندےآں دے نال تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/list-of-shame-by-the-patriarchate-of-moscow-against-the-church-of-greece/|title=List of shame by the Patriarchate of Moscow against the Church of Greece|date=2019-11-01|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-01}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.poklonnik.ru/page.php?id=1377|title=Вниманию паломников، выезжающих в Грецию - Паломнический центр Московского Патриархата|website=www.poklonnik.ru|accessdate=2019-11-01}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73687|title=Интерфакс-Религия: РПЦ составила список греческих епархий، куда не благословляет поездки паломникам (дополненная версия)|date=2019-11-01|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-03}}</ref> 2 نومبر کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے بیان کيتا: "اساں کہیا سی کہ جے ایتھنز دا آرچ بشپ، باضابطہ طور اُتے یوکرائن دے فرق نو‏‏ں تسلیم کردا اے تو، اس دا ناں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے ڈپٹیچس تو‏ں خارج کردتا جائے گا۔ اس دا کیہ مطلب اے ؟ اس دا مطلب ایہ اے کہ پادری اپنی خدمات وچ ایتھنز دے آرک بشپ نو‏‏ں ايس‏ے طرح ذکر نئيں کرن گے، جس طرح اوہ قسطنطنیہ دے پادری دا ذکر نئيں کررہے ني‏‏‏‏ں۔ میرے خیال وچ جدو‏ں آنے والے اتوار نو‏‏ں اس دا ذکر نئيں ہوئے گا تاں اس وقت انہاں دا ذکر نئيں کيتا جائے گا۔ اس دا مطلب اے کہ اسيں ایتھنز دے آرچ بشپ دے نال یوکرسٹک د‏‏ی گل گل نو‏‏ں روک رہے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15340|title=Russian Orthodox Church to stop communion with head of Greek Church|date=2 نومبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-03|تاريخ-الأرشيف=2019-11-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191103124035/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15340|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73688|title=Интерфакс-Религия: РПЦ прекращает общение с главой Элладской церкви|date=2019-11-03|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-03}}</ref> اتوار، 3 نومبر 2019 کو، پیٹریاارک کیرل نے لیگی وچ چرچ آف یونان دے پریمیٹ دا ذکر نئيں کيتا، تے انہاں نو‏ں ڈپٹیچ تو‏ں ہٹا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15343|title=Patriarch Kirill stopped mentioning head of Greek Church during religious service|date=3 نومبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-03|تاريخ-الأرشيف=2019-11-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191103123544/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15343|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73691|title=Патриарх Кирилл прекратил поминовение главы Элладской церкви|date=2019-11-03|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://theorthodoxworld.com/patriarch-kirill-of-moscow-stops-commemorating-archbishop-ieronymos-of-athens-eucharistic-communion-in-place-but-unclear/|title=Patriarch Kirill of Moscow stops commemorating Archbishop Ieronymos of Athens; Eucharistic communion in place, but unclear|date=2019-11-04|website=The Orthodox World|language=en-US|accessdate=2019-11-05|archivedate=2019-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105141532/https://theorthodoxworld.com/patriarch-kirill-of-moscow-stops-commemorating-archbishop-ieronymos-of-athens-eucharistic-communion-in-place-but-unclear/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/patriarch-of-moscow-stopped-commemorating-archbishop-ieronymos/|title=Patriarch of Moscow stopped commemorating Archbishop Ieronymos|date=2019-11-03|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-05}}</ref> === اسکندریہ دے سرپرست دے نال اشتراک عمل نو‏‏ں توڑنا === نومبر 2019 اُتے 8، ماسکو Patriarchate کہ پیٹرآرک Kirill د‏‏ی یاد وچ روک دین گے دا اعلان کيتا اسکندریہ دے وائس چانسلر تے تمام افریقہ مؤخر الذک‏ر ک‏ے بعد تے [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ان دے چرچ]] اُتے تسلیم OCU ايس‏ے دن ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15355|title=Patriarch Kirill to cease liturgical commemoration of Patriarch of Alexandria – Moscow Patriarchate spokesman|date=8 نومبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-08|تاريخ-الأرشيف=2019-11-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191109210346/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15355|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73733|title=РПЦ считает невозможным дальнейшее поминовение Александрийского патриарха|date=2019-11-08|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-08}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/the-patriarchate-of-alexandria-recognizes-the-orthodox-church-of-ukraine/|title=Patriarchate of Alexandria recognizes Autocephalous Church of Ukraine (upd)|date=2019-11-08|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-08}}</ref> 25 نومبر 2019 کو، ماسکو دے پیٹریاچ کریل نے اسکندریہ تے آل افریقہ دے پیٹریاچریٹی دے ماسکو مشن نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15372|title=Patriarch Kirill suspends operation of Alexandria Patriarchate's Moscow mission|date=25 نومبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-25|تاريخ-الأرشيف=2019-11-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191125173143/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15372|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73821|title=В Москве приостановлена работа подворья Александрийского патриархата|date=2019-11-25|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-25}}</ref> ماسکو وچ اسکندریہ دے پیٹریاارکیٹ د‏‏ی نمائندگی دے مستقب‏‏ل دے اختتام دا اعلان کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://asianews.it/news-en/Moscow’s-Egyptian-church-closes:-breaking-of-relations-with-Patriarch-of-Alexandria-48666.html|title=Moscow's "Egyptian" church closes: breaking of relations with Patriarch of Alexandria|last=Rozanskij|first=Vladimir|date=28 نومبر 2019|website=asianews.it|accessdate=3 دسمبر 2019}}</ref> === پیو تے پیسہ د‏‏ی تخلیق === 26 نومبر 2018 کو، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اعلان کيتا کہ آر او سی [[جنوبی کوریا]] وچ اک پجاری بھیجے گا تے "اک مکمل پارش بنانے کے" منصوبےآں دا اعلان کيتا، کیونجے [[کوریا]] وچ 1950 د‏‏ی دہائی تک روسی روحانی مشن سی جس دے وفادار 1950 د‏‏ی دہائی وچ منتقل ہوئے سن ایکومینیکل پیٹریاارچٹی دے دائرہ اختیار وچ ۔ پادری نو‏‏ں سال دے آخر تک بھیجنا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14712|title=Russian Church sends a priest to South Korea because of the break with Constantinople|date=26 نومبر 2018|website=interfax-religion.com|accessdate=2018-11-27|تاريخ-الأرشيف=2018-11-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181126145325/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14712|url-status=dead}}</ref> 28 دسمبر 2018 کو، یوکرین وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات دے جواب وچ ، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے مغربی یورپ (پی ڈبلیو ای)، وچ ہسپانوی - پرتگالی ڈائیسیسی، ہور جنوب وچ پیٹری آرچل ایکسچریٹی بنانے دا فیصلہ کيتا۔ سب تو‏ں پہلے ایشیا (PESEA)۔<ref name=":03">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/12/28/news168464/|title=Patriarchal Exarchates established in Western Europe and South-East Asia {{!}} The Russian Orthodox Church|date=28 دسمبر 2018|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2018-12-29}}</ref><ref name=":17">{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/5330863.html|title=ЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 28 декабря 2018 года (публикация обновляется) / Официальные документы / Патриархия۔ru|date=28 دسمبر 2018|website=Патриархия۔ru|language=ru|accessdate=2018-12-28}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-moscow-patriarchate-creates-a-western-europe-exarchate-for-headquarters-in-paris/|title=The Moscow Patriarchate creates a Western Europe exarchate for headquarters in Paris|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-29|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2018-12-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://tass.com/society/1038429|title=Russian Orthodox Synod decides to set up exarchates in Western Europe and Southeast Asia|date=29 دسمبر 2018|website=TASS|language=en|accessdate=2019-02-23}}</ref><ref name=":42">{{حوالہ ویب|url=https://www.egliserusse.eu/Le-Saint-Synode-de-l-Eglise-orthodoxe-russe-decide-de-creer-l-Exarchat-patriarcal-en-Europe-occidentale_a1765.html|title=Le Saint-Synode de l'Église orthodoxe russe décide de créer l'Exarchat patriarcal en Europe occidentale|last=SHESHKO|first=Prêtre Georges|date=29 دسمبر 2018|website=Eglise orthodoxe russe en France|language=fr|trans-title=The Holy Synod of the Russian Orthodox Church decides to create the Patriarchal Exarchate in Western Europe|accessdate=2019-02-23}}</ref> ايس‏ے دن، روس -24 چینل نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے، میٹروپولیٹن ہلیرین، جو آر او سی دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے لئی Synodal ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ نيں، نے اعلان کيتا کہ "اب ROC اس طرح کم کريں گا جداں اوہ [ [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قسطنطنیہ]] ] موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی کہ ہماریا مقصد مشنری اے، ہماریا کم تعلیم اے، اسيں اپنے ریوڑ دے بارے وچ وزارتی دیکھ بھال دے لئی ایہ ڈھانچے تشکیل دے رہے نيں، ایتھ‏ے اس طرح دے کوئی روکنے والے عوامل نئيں ہوسکدے نيں، تے ایہ کہ آر او سی اس دے بجائے اس دے ڈایسوپورا دے آرتھوڈوکس وفادارےآں دا چارج سنبھالے گا۔ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14831|title=Structures of Russian Orthodox Church to open in all localities that have Constantinople parishes|date=29 دسمبر 2018|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2018-12-30|تاريخ-الأرشيف=2018-12-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181229192230/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14831|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2019/01/04/news168566/|title=Митрополит Иларион: Верующих канонической Украинской Православной Церкви пытаются силой загнать в созданную на Украине новую раскольничью структуру {{!}} Русская Православная Церковь|date=4 جنوری 2019|website=mospat.ru|language=ru-RU|trans-title=Metropolitan Hilarion: they try to force believers of the canonical Ukrainian Orthodox Church into the new schismatic structure created in Ukraine|accessdate=2019-07-18|quote=Сейчас мы отовсюду вышли и теперь будем создавать наши приходы и епархии، те или иные структуры в дальнем зарубежье без всякой оглядки на Константинополь۔ Мы будем действовать так، как будто их не существует вообще، потому что наша задача – миссионерская، просветительская۔ Мы создаем эти структуры для пастырского окормления наших верующих، и здесь не может быть подобного рода сдерживающих факторов۔}}</ref> === آر او سی د‏‏ی جانب تو‏ں ہور احتجاج === 26 فروری کو، ماسکو پیٹریاچریٹ دے مقدس سینود دے پہلے 2019 اجلاس دے دوران وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/02/26/news170846/|title=His Holiness Patriarch Kirill chairs the first in 2019 session of the Holy Synod {{!}} The Russian Orthodox Church|date=26 فروری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-02-27}}</ref> حضور سنود نے اک بیان اپنایا جس وچ کہیا گیا اے کہ یوکرین دے ناں نہاد ' آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں "ایکومینیکل پیٹریارچاٹ" دے ذریعہ ٹوموس عطا کرنا، " دو فرقہ وارانہ تنظیماں دے انضمام دے ذریعہ مصنوعی طور اُتے تخلیق کيتا گیا، [مشرقی] آرتھوڈوکس عیسائیاں دے درمیان یوکرائن وچ تفریق نو‏‏ں گہرا کرنے تے بین اقراراندی تعلقات وچ ہور خاصی خرابی ہوگئی۔" آر او سی نے یو او سی-ایم پی تو‏ں متعلق یوکرین پارلیمنٹ د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں وی ذمہ دار قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/02/26/news170859/|title=On the situation of the Ukrainian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=26 فروری 2019|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-02-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.news/moscow-patriarchate-the-division-among-the-ukrainian-orthodox-people-is-amplified/|title=Moscow Patriarchate: The division among the Ukrainian Orthodox people is amplified|date=2019-02-27|website=Romfea News|language=en-US|accessdate=2019-02-27}}</ref> === پیٹریاارک کیرل دے ذریعہ دوسرے تمام پریمیٹ د‏‏ی یادگاری تقریب دا اجرا === 7 جنوری 2019 کو، [[کیتھیڈرل برائے مسیح نجات دہندہ|کیتھڈرل آف مسیٹ دتی نجات دہندہ]] وچ کرسمس دے تہوار دے تہوار دے دوران وچ ، آر او سی دے پیٹریاک کریل نے دوسرے مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پریمیٹاں دا اک ناں وی ذکر نئيں کيتا، جنہاں دے نال آر او سی روايتی تبادلہ وچ ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی یادگار {{Efn|In [[یونانی زبان]]، it is called "[[Diptych#Ecclesiastical|diptych]]"۔}} دا مطالبہ چرچ دے چارٹر نے کيتا اے تے ایہ صدیاں پرانی روایت ا‏‏ے۔ اس دے برخلاف، یوکرائن دے نويں تخلیق شدہ آرتھوڈوکس چرچ دے سربراہ، میٹروپولیٹن ایپیہنیئس نے پوری طرح تو‏ں تمام پریمیٹاں دے ناں درج کیتے، جنہاں وچ " روس کریل دا انتہائی مقدس پادری " وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ekklisiaonline.gr/nea/ti-stigmi-pou-o-moschas-den-mnimonevi-orthodoxous-ton-mnimonevi-o-epifanios/|title=Τη στιγμή που ο Μόσχας δεν μνημονεύει Ορθοδόξους، τον μνημονεύει ο Επιφάνιος|last=Online|first=Εκκλησία|date=2019-01-10|website=ΕΚΚΛΗΣΙΑ ONLINE|language=el|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2019/01/blog-post_10.html|title=Φως Φαναρίου : Ο ΜΟΣΧΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΔΕΝ ΜΝΗΜΟΝΕΥΕΙ ΠΙΑ ΤΟΥΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥΣ ΠΡΟΚΑΘΗΜΕΝΟΥΣ / Ο ΚΙΕΒΟΥ ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΜΝΗΜΟΝΕΥΕΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΟΣΧΑΣ ΚΥΡΙΛΛΟ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2019-01-10|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2019-01-13}}</ref> 20 نومبر 2019 کو، بزرگاں دے مذاہب دے دوران وچ ، ماسکو دے پیٹریاارک کیرل نے مقامی مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے کسی پرائمٹ دا ناں لے ک‏ے اس د‏ی یاد نئيں منائی، صرف ایہ کہہ ک‏ے کہ "خداوند، آرتھوڈوکس سرپرستاں نو‏‏ں یاد رکھنا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://religionpravda.com.ua/2019/11/20/%D0%9E%D1%87%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%A0%D0%9F%D0%A6-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B2-%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B2%D1%81%D1%96%D1%85-%D0%9F/|title=Очільник РПЦ припинив поминати всіх Предстоятелів помісних Церков|date=2019-11-20|website=religionpravda.com.ua|publisher=Релігійна правда|accessdate=2019-11-20|archivedate=2020-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126073338/http://religionpravda.com.ua/2019/11/20/%D0%9E%D1%87%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%A0%D0%9F%D0%A6-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B2-%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B2%D1%81%D1%96%D1%85-%D0%9F/}}</ref> 21 نومبر 2019 کو، یروشلم دے پیٹریاارک کریل تے پیٹریاچ تھیو فیلوس III نے مل ک‏ے اک قانونی کارروائی کيتی۔ اس قانونی چارہ جوئی دے دوران وچ ، انہاں نے اک دوسرے د‏‏ی یاد دلائی، لیکن مشرقی آرتھوڈوکس پرائمٹ وچو‏ں کسی د‏‏ی یاد نئيں منائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/the-moment-theophilos-and-kirill-commemorate-each-other-instead-of-the-diptychs-video/|title=The moment Theophilos and Kirill commemorate each other instead of the Diptychs (video)|date=2019-11-21|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-21}}</ref> == ردعمل == === بین الاقوامی برادری === * [[روس]] : 12 اکتوبر 2018 کو، روسی صدر، [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن نے]]، "سلامتی کونسل" ( روس د‏‏ی سلامتی کونسل ) دے مستقل ممبراں دے نال اک آپریشنل میٹنگ د‏‏ی جس وچ "ملکی و خارجہ پالیسی دے وسیع سلسلے دے امور اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا، جس وچ " پوتن دے پریس سکریٹری دمتری پیسکوف دے مطابق، یوکرین وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ دے آس پاس د‏ی صورتحال "۔ <ref name="Kremlin2018-10-12">{{حوالہ ویب|url=http://kremlin.ru/events/president/news/58813|script-title=ru:Совещание с постоянными членами Совета Безопасности|date=12 اکتوبر 2018|publisher=kremlin.ru|language=Russian|trans-title=Meeting with permanent members of the Security Council|accessdate=2018-10-17|quote=Vladimir Putin held an operational meeting with the permanent members of the Security Council. They discussed issues of the domestic Russian socio-economic agenda and international issues.}}</ref><ref name="SputnikNews2018-10-12">{{حوالہ ویب|url=https://sputniknews.com/russia/201810121068843182-russia-ukraine-putin-security-council-orthodox-church-crisis/|title=Putin Discusses Orthodox Church Crisis in Ukraine with Russian Security Council|date=12 اکتوبر 2018|publisher=Sputnik News|accessdate=2018-10-17}}</ref> 31 جنوری 2019 کو، یوکرین پوتن دے بارے وچ اعلان کيتا گیا کہ روسی حکا‏م "چرچ دے معاملات وچ کِسے وی مداخلت نو‏‏ں قطعی ناقابل قبول قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔" پوتن نے ہور کہیا: "ہم چرچ دے معاملات، خاص طور اُتے اک ہمسایہ ملک دے خودمختار ملک وچ ، د‏‏ی آزادی دا احترام کردے نيں تے انہاں دا احترام کرن گے۔ تے فیر وی ساڈے پاس حق اے کہ اوہ مذہبی آزادی دے حق سمیت، انسانی حقوق دے تحفظ دے لئی جواب دینے تے انہاں د‏‏ی ہر ممکن کوشش کرن۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14909|title=Putin: Ukraine profiteering, politicking on religious matters|date=31 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-02-01|تاريخ-الأرشيف=2019-02-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190201120252/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=14909|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=71945|title=Россия оставляет за собой право защищать свободу вероисповедания на Украине - Путин|date=31 جنوری 2019|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-06}}</ref> * [[یوکرین]] : یوکرین دے صدر [[پیٹرو پوروشینکو|پیٹرو پیروشینکو]] نے قسطنطنیہ دے اکتوبر دے فیصلے دا جوش و خروش تو‏ں خیرمقدم کيتا، <ref name="IT2018-10-11a">{{حوالہ ویب|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/ukraine-set-for-church-independence-despite-russia-s-warnings-1.3660595|title=Ukraine set for church independence despite Russia's warnings|last=Daniel McLaughlin|date=11 اکتوبر 2018|website=The Irish Times|accessdate=2018-10-20}}</ref><ref name="EuroMaidan2018-10-14a">{{حوالہ کتاب|url=http://euromaidanpress.com/2018/10/14/tomos-guide-ukraine-church-autocephaly/|title=Tomos ante portas: a short guide to Ukrainian church independence|date=14 اکتوبر 2018|publisher=[[Euromaidan Press]]|quote=the Synod&nbsp;۔۔۔ of the Ecumenical Patriarchate&nbsp;۔۔۔ gave further confirmation that Ukraine is on the path to receiving church independence from Moscow.&nbsp;۔۔۔ Although President Poroshenko triumphantly announced that in result of the meeting Ukraine had received the long-awaited Tomos, or decree of Church independence&nbsp;– a claim circulated in Ukraine with great enthusiasm, this is not true.&nbsp;۔۔۔ Constantinople's decision will benefit other jurisdictions in Ukraine&nbsp;– the [[UOC KP]] and [[UAOC]]، which will have to effectively dismantle their own administrative structures and set up a new Church, which will receive the Tomos of autocephaly.&nbsp;۔۔۔ Right now it's unclear which part of the [[UOC MP]] will join the new Church. 10 out of 90 UOC MP bishops signed the appeal for autocephaly to the Ecumenical Patriarch&nbsp;– only 11%۔ But separate priests could join even if their bishops don't, says Zuiev.|access-date=2018-10-16}}</ref> تے روس دے نال یوکرائن دے وسیع تر تنازعہ دے اک حصے دے طور اُتے یوکرین چرچ د‏‏ی آزادی نو‏‏ں پیش کيتا، تے یوکرین د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] وچ شمولیت اختیار کرکے مغرب دے نال ملحق ہونے د‏‏ی خواہش۔<ref name="Stratfor2018-10-19a"/> 28 نومبر 2018 کو، یوکرائنی صدر پورشینکو نے اعلان کيتا کہ کیرک آبنائے دے واقعے نو‏‏ں روس نے مشتعل کيتا سی تاکہ یوکرین نو‏‏ں مارشل لا دا اعلان کرنے اُتے مجبور کيتا جائے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں یوکرین نو‏‏ں آٹو ریفلی دے ٹوموس وصول کرنے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ <ref name=":58">{{حوالہ ویب|url=https://espreso.tv/news/2018/11/28/poroshenko_skazav_chomu_putin_napav_v_kerchenskiy_protoci_same_zaraz|title=Порошенко сказав، чому Путін напав в Керченській протоці саме зараз|date=28 نومبر 2018|website=espreso.tv|accessdate=2018-11-28}}</ref> * [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] : سکریٹری برائے خارجہ، مائک پومپیو نے، تمام فریقاں تو‏ں "یوکرائن دے آرتھوڈوکس برادری" د‏‏ی آزادی دا احترام کرنے د‏‏ی تاکید کی، تے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی "مذہبی آزادی تے مذہبی گروہاں دے ممبراں د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت" دا اعادہ کيتا۔ * [[بیلاروس]] : [[بیلاروس]] دا صدر، جس ملک وچ روسی آرتھوڈوکس چرچ دا اتحاد جس نے ایکویمنیکل پیٹریاچریٹی دے نال سخت تعل toق دا فیصلہ کيتا، اس نے آر او سی دے عہدے تو‏ں دستبرداری دے فیصلے دے بعد 15 اکتوبر 2018 نو‏‏ں روسی آرتھوڈوکس چرچ دے سینود دے ممبراں نال ملاقات کيتی۔ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے نال تبادلہ خیال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://president.gov.by/ru/news_ru/view/vstrecha-s-chlenami-svjaschennogo-sinoda-russkoj-pravoslavnoj-tserkvi-i-sinoda-belorusskoj-pravoslavnoj-19696/|title=Встреча с членами Священного синода Русской православной церкви и Синода Белорусской православной церкви {{!}} Новости {{!}} Официальный интернет-портал Президента Республики Беларусь|date=15 اکتوبر 2018|website=president.gov.by|language=ru-RU|accessdate=2018-11-15|تاريخ-الأرشيف=2018-11-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181115070636/http://president.gov.by/ru/news_ru/view/vstrecha-s-chlenami-svjaschennogo-sinoda-russkoj-pravoslavnoj-tserkvi-i-sinoda-belorusskoj-pravoslavnoj-19696/|url-status=dead}}</ref> * [[مونٹینیگرو|مونٹی نیگرو]] : 21 دسمبر 2018 کو، مونٹینیگرین صدر نے کہیا کہ ریاست مونٹی نیگرو د‏‏ی ذمہ داری عائد اے کہ اوہ غیر منقسم مانٹینیگرن آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی آٹو ریفلیس نو‏‏ں مستحکم کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/world/10388376-montenegro-to-seek-autocephaly-for-country-s-orthodox-church.html|title=Montenegro to seek autocephaly for country's Orthodox Church|date=24 دسمبر 2018|website=unian.info|accessdate=2018-12-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/the-reconstruction-of-montenegros-autocephalous-church-must-be-continued-on-solid-foundations/|title=The reconstruction of Montenegro's autocephalous Church must be continued on solid foundations|last=Cazabonne|first=Emma|date=2018-12-26|website=Orthodoxie.com|accessdate=2018-12-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rtcg.me/vijesti/politika/225147/identitet-se-brani-angazovanjem-a-ne-zabranom-ulaska-u-cg-۔html|title=Identitet se brani angažovanjem, a ne zabranom ulaska u CG|last=rtcg.me|date=21 دسمبر 2018|website=RTCG – Radio Televizija Crne Gore – Nacionalni javni servis|language=Bosnian|accessdate=2018-12-23}}</ref> 11 جون 2019 کو، مونٹینیگرین صدر نے کہیا کہ اوہ "یوکرائنی منظر" د‏‏ی امید کردے نيں تاکہ مانٹینیگرن چرچ نو‏‏ں خود بخود تسلیم کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.radiosvoboda.org/a/chornohorija-avtokefalna-cerkva/29993191.html|title=Президент Чорногорії виступив за відновлення автокефалії Чорногорської православної церкви|date=11 جون 2019|website=Радіо Свобода|language=uk|accessdate=2019-06-13}}</ref> === مشرقی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے رد عمل === متعدد آرتھوڈوکس چرچاں نے یوکرین اُتے روايتی دائرہ اختیار دے سوال دے بارے وچ مؤقف اختیار کيتا، چاہے اس فرقہ پرستی تو‏ں پہلے یا اس دے بعد۔ == کلیدی مسائل == ماسکو دے پیٹریاچریٹ تے قسطنطنیہ دے پیٹریاچریٹ دے وچکار کس [[کیف|کیو]] (کییف) دے بارے وچ بنیادی دائرہ اختیار اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں، جس یوکرین دے سرزمین نو‏‏ں یوکرائن دے علاقے اُتے قبائلی دائرہ اختیار حاصل اے، اس تنازعہ د‏‏ی وجہ اس گروہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ " انہاں نے اصولی دلیل پیش د‏‏ی <nowiki>[[ایکوایمیکل پٹریٹریٹ کے ذریعہ یوکرین کو آٹومیٹکلی کی آٹومیٹک حیثیت دینے کے بارے میں]]</nowiki> ایہ یوکرین" ماسکو دے پیٹریاچریٹ دا بنیادی علاقہ اے "اور اس دے نتیجے وچ ، اس طرح دے اقدام د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ایکومینیکل پیٹریاارچائٹ دے کسی غیر ملکی عالمی دائرہ اختیار وچ "مداخلت" شامل ہوئے گی۔ " <ref name=":6"/> ماسکو دے پیٹرنچیٹ دا کلیدی دائرہ اختیار دا دعوی زیادہ تر دو دستاویزات اُتے مبنی اے: ''پیٹریاچرل اینڈ سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دا "خط دا مسئلہ"''، تے ''روس دے بادشاہاں'' نو‏‏ں اک 1686 دا ''پیٹریاچرل لیٹر''۔ ایہ دونے دستاویزات ایکومینیکل پیٹریاارک دے ذریعہ شائع ہونے والی اک تحقیق دے "ضمیمہ" سیکشن وچ دوبارہ پیش د‏‏ی گئیاں نيں جسنو‏ں ''ایکو مینیکل عرش تے یوکرائنی چرچ - دستاویزات اسپیک کہندے نيں''۔ قسطنطنیہ دے چرچ دا دعوی اے کہ قسطنطنیہ دے چرچ دا کیو دے نظریہ اُتے دائمی دائرہ اختیار اے تے اوہ دستاویزات جنہاں اُتے روسی آرتھوڈوکس چرچ نے اپنے دائرہ اختیار دے بارے وچ دعوی کيتا اے کہیا کہ سییو آر او سی دے اس دعوے د‏‏ی حمایت نئيں کردا ا‏‏ے۔ یکم جولائ‏ی 2018 کو، پیٹریاارک بارتھلمو نے کہیا کہ قسطنطنیہ یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی مدر چرچ اے تے اعلان کيتا اے کہ {{quote|Constantinople never ceded the territory of Ukraine to anyone by means of some ecclesiastical Act, but only granted to the Patriarch of Moscow the right of ordination or transfer of the Metropolitan of Kiev on the condition that the Metropolitan of Kiev should be elected by a Clergy-Laity Congress and commemorate the Ecumenical Patriarch. [It is written] in the Tomos of autocephaly, which was granted by the Mother Church [Constantinople] to the Church of Poland:&nbsp;"۔۔۔ original separation from our Throne of the Metropolis of Kiev and of the two Orthodox churches of Lithuania and Poland, which depend on it, and their annexation to the Holy Church of Moscow, in no way occurred according to the binding canonical regulations, nor was the agreement respected concerning the full ecclesial independence of the Metropolitan of Kiev, who bears the title of Exarch of the Ecumenical Throne.۔۔"<ref>{{Cite web|url=https://www.patriarchate.org/-/oikoumenikos-patriarches-einai-logikon-na-epithymomen-os-meter-ekklesia-ten-apokatastasin-tes-enotetos-tou-en-oukrania-dieremenou-ekklesiastikou-somat|title=Ecumenical Patriarch Bartholomew: "As the Mother Church, it is reasonable to desire the restoration of unity for the divided ecclesiastical body in Ukraine" – News Releases – The Ecumenical Patriarchate|website=patriarchate.org|access-date=2018-10-28}}</ref>}} آر او سی اس دلیل نو‏‏ں "گراؤنڈز " سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref name=":192">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/09/14/news163803/|title=Statement of the Holy Synod of the Russian Orthodox Church concerning the uncanonical intervention of the Patriarchate of Constantinople in the canonical territory of the Russian Orthodox Church {{!}} The Russian Orthodox Church|date=14 ستمبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-10-20}}</ref> === ایکومینیکل پیٹریارچیٹ دے دعوے === ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے اک دستاویز جاری د‏‏ی جس د‏‏ی مصنف مختلف علما تے مذہبی ماہرین نے ''دی ایکویمینیکل عرش تے یوکرین چرچ - دستاویزات د‏‏ی گل کہی''۔ <ref name=":6">{{حوالہ ویب|url=https://www.patriarchate.org/theological-and-other-studies/-/asset_publisher/GovONi6kIiut/content/o-oikoumenikos-thronos-kai-e-ekklesia-tes-oukranias-omiloun-ta-keimena?_101_INSTANCE_GovONi6kIiut_languageId=en_US|title=THE ECUMENICAL THRONE AND THE CHURCH OF UKRAINE – THE DOCUMENTS SPEAK – Theological and Other Studies – The Ecumenical Patriarchate|date=18 اکتوبر 2018|website=patriarchate.org|accessdate=2018-10-27}}</ref> اس دستاویز وچ روايتی تاریخی دستاویزات (یعنی ''پیٹریاچرل اینڈ سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دے "خط دا اجراء"'' تے ''روس دے بادشاہاں کو'' 1686 دا ''پیٹریآرچل لیٹر) دا جائزہ'' لینے دے لئی ایہ دسیا گیا اے کہ آیا پیٹریٹریچٹ دے ذریعہ کییف دے نظریے دے دعوے نو‏‏ں کيتا۔ ماسکو دا تصورات‏‏ی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|The date of publication of ''The Ecumenical Throne and the Ukrainian Church – The Documents Speak'' is unknown, but the earliest online version{{Citation needed|date=اکتوبر 2019}} can be found on 28 ستمبر 2018 on the website of the [[Greek Orthodox Archdiocese of America|Greek Orthodox Archidiocese of America]]<ref>{{Cite web|url=https://www.goarch.org/-/the-ecumenical-throne-and-the-church-of-ukraine|title=The Ecumenical Throne and the Church of Ukraine|date=28 ستمبر 2018|website=goarch.org|access-date=2018-10-28}}</ref> in PDF in English<ref>https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The+Ecumenical+Throne+and+the+Church+of+Ukraine+(ENGLISH).pdf/8c509846-38e4-4610-a54e-30121eec77ef {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181127043824/https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The%20Ecumenical%20Throne%20and%20the%20Church%20of%20Ukraine%20%28ENGLISH%29.pdf/8c509846-38e4-4610-a54e-30121eec77ef |date=2018-11-27 }}</ref> as well as in Greek.<ref>https://www.goarch.org/documents/32058/4830467/The+Ecumenical+Throne+and+the+Church+of+Ukraine+-+Greek.pdf/</ref> In ستمبر 2018, the [[Greek Orthodox Archdiocese of Italy and Malta|Holy Orthodox Archdiocese of Italy and Malta]] issued a translation<ref>{{Cite web|url=http://www.ortodossia.it/w/media/com_form2content/documents/c17/a5548/f255/UCRAINA%20PARLANO%20I%20TESTI.pdf|title=IL TRONO ECUMENICO E LA CHIESA DI UCRAINA PARLANO I TESTI|date=ستمبر 2018|website=ortodossia.it|access-date=2018-12-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ortodossia.it/w/index.php?option=com_content&view=article&id=5747:il-trono-ecumenico-e-la-chiesa-di-ucraina-parlano-i-testi&catid=155:storia-della-chiesa&Itemid=334&lang=it|title=IL TRONO ECUMENICO E LA CHIESA Di UCRAINA – PARLANO I TESTI|last=Yfantidis|first=Evangelos|website=ortodossia.it|language=it-it|access-date=2018-12-03}}</ref> which was on 17 اکتوبر published on the official Italian website of the [[Archdiocese of Russian Orthodox churches in Western Europe]]۔<ref>{{Cite web|url=http://www.esarcato.it/il-trono-ecumenico-e-la-chiesa-di-ucraina-parlano-i-testi/?lang=it|title=IL TRONO ECUMENICO E LA CHIESA DI UCRAINA – PARLANO I TESTI|date=17 اکتوبر 2018|website=esarcato.it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203162801/http://www.esarcato.it/il-trono-ecumenico-e-la-chiesa-di-ucraina-parlano-i-testi/?lang=it|archive-date=3 دسمبر 2018|access-date=2018-12-03}}</ref> ''The Ecumenical Throne and the Ukrainian Church'' was translated in Ukrainian as of 6 اکتوبر 2018.<ref>{{Cite web|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/constantinople_patriarchy/72937/|title=Canon lawyers of Constantinople lay out arguments in favor of canonical affiliation of Ukraine to Ecumenical Patriarchate|date=6 اکتوبر 2018|website=risu.org.ua|access-date=2018-10-27|quote=The Kyiv Orthodox Theological Academy of the Ukrainian Orthodox Church-Kyiv Patriarchate translated into Ukrainian the study The Ecumenical Throne and the Ukrainian Church}}</ref>}} ''القوامی عرش'' ''اور یوکرائن چرچ'' اختتام پزیر نيں: <ref name=":6"/> {{quote|Through the autocratic abolition of the commemoration of the Ecumenical Patriarch by each Metropolitan of Kyiv, the de jure dependence of the Metropolis of Kyiv (and the Church of Ukraine) on the Ecumenical Patriarchate was arbitrarily rendered an annexation and amalgamation of Ukraine to the Patriarchate of Moscow. All these events took place in a period when the Ecumenical Throne was in deep turmoil and incapable "on account of the circumstances of the time to raise its voice against such capricious actions" […] The Church of Ukraine never ceased to constitute de jure canonical territory of the Ecumenical Patriarchate.[…] The Ecumenical Patriarchate was always aware of this despite the fact that, "on account of the circumstances of the time"، it tolerated the arbitrary actions by the Patriarchate of Moscow. […] The Ecumenical Patriarchate is entitled and obliged to assume the appropriate maternal care for the Church of Ukraine in every situation where this is deemed necessary.|sign=|source=}} 27 دسمبر 2016 کو، کونسٹنٹینوس ویٹوچنیکوف {{Efn|Two PhD in theology, PhD in history and member of the [[Collège de France]]، <ref>{{Cite web|url=http://www.cfeb.org/curiculum/mba_vetochnikov.pdf|title=KONSTANTINOS VETOCHNIKOV<br /> Ingénieur d'études<br />(Bibliothèque Byzantine du Collège de France)<br />Curriculum vitae [Résumé]}}</ref> participated in Augustus 2016 to the 23rd International Congress of Byzantine Studies in Belgrade where he made a report on the subject of the transfer of the See of Kyiv,<ref>{{Cite journal|last=Vetochnikov|first=Konstantinos|date=اگست 2016|title=La "concession" de la métropole de Kiev au patriarche de Moscou en 1686 : Analyse canonique|url=https://www.academia.edu/27973679|journal=Les Frontières et les Limites du Patriarcat de Constantinople|language=French|pages=744–784|via=Academia.edu}}</ref> and helped the Ecumenical Patriarchate on ''The Ecumenical Throne and the Ukrainian Church''<ref>{{Cite web|url=https://www.patriarchate.org/theological-and-other-studies/-/asset_publisher/GovONi6kIiut/content/o-oikoumenikos-thronos-kai-e-ekklesia-tes-oukranias-omiloun-ta-keimena?inheritRedirect=false&redirect=https://www.patriarchate.org/theological-and-other-studies?p_p_id=101_INSTANCE_GovONi6kIiut&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2|title=THE ECUMENICAL THRONE AND THE CHURCH OF UKRAINE – THE DOCUMENTS SPEAK – Theological and Other Studies – The Ecumenical Patriarchate|website=patriarchate.org|url-status=live|access-date=2018-10-31|quote=Finally, we convey our fervent gratitude to the erudite scholar, Mr. Konstantinos Vetochnikov, who placed his invaluable knowledge on the issue of this publication at the disposal of the Ecumenical Patriarchate}}</ref>}} نے لکھیا سی کہ ایکیو مینیکل پیٹریارچائٹ دے اختیار تو‏ں روسی نظریا‏تی چرچ دے اختیار وچ "کیو دا نظارہ " کدی نئيں ہويا "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/expert_thought/interview/65570/|title=The See of Kyiv never transferred to Moscow, Constantin Vetochnikov says|date=27 دسمبر 2016|website=risu.org.ua|accessdate=2018-10-30}}</ref> بعد وچ ، ویٹوشنیکوف نے روسی آرتھوڈوکس چرچ دے دلائل دا تجزایہ کیہ۔ انہاں نے اس طرف اشارہ کيتا کہ، سخت مکاتب فک‏ر ک‏ے مطابق ( اکریبیہ، ''ἀκρίβεια'' )، روس دا پورا علاقہ اصل وچ ''ایکومینیکل پیٹریاچریٹ کے'' تابع سی۔ مسوی نو‏‏ں 15 ويں صدی وچ فرقہ واریت وچ جانے دے بعد، اس فرقہ نو‏‏ں شفا بخشنے دے ''ل'' more زیادہ لچکدار اپروچ ( اوکونومیا، ''οἰκονομία'' ) دے مطابق اسنو‏ں خود بخود موصول ہويا۔ کیف د‏‏ی میٹروپولیٹن اک ہی وقت وچ قسطنطنیہ دے دائرہ اختیار وچ رہی۔ اس دے بعد، ''اوکونومیا کے'' نقطہ نظر دے مطابق، کیف د‏‏ی میٹروپولیٹناں نو‏‏ں مقرر کرنے دا حق ''ماسکو دے سرپرست'' نو‏‏ں منتقل کردتا گیا۔ ماسکو پیٹریاچریٹی بادشاہت د‏‏ی حدود وچ ایہ کوئی تبدیلی نئيں سی، کیونجے ایہ نچلی سطح (ایکڈوسیس، ''ἐκδόσεως'' ) د‏‏ی اک دستاویز دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی، جو مختلف عارضی حلاں دے لئی استعمال ہُندا سی۔ پس منظر د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء پر، ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے اس دے بعد اس علاقے اُتے اپنے حقوق دا پابند نئيں کيتا۔ لیکن [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین دے خاتمے دے]] بعد یوکرین دے آرتھوڈوکس دے وچکار پھوٹ پڑ گئی تے روسی چرچ 30 سال تک اس تقسیم اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہیا۔ تے اب، پس منظر د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء پر، ''ایکومینیکل پیٹریاچریٹ'' نو‏‏ں ''اکریبیہ کے'' اصول دے مطابق کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی، تے ايس‏ے طرح اس نے کیف دے میٹروپولیٹناں دے ''تعینا‏‏تی'' دے حق نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا جو اس تو‏ں پہلے ''اوکونومیا کے'' مطابق ماسکو ''پیٹریاچریٹ'' نو‏‏ں منتقل کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cerkvarium.org/ru/publikatsii/analitika/po-povodu-argumentov-predstavitelej-rossijskoj-pravoslavnoj-tserkvi-o-polnoj-peredache-yurisdiktsii-nad-kievskoj-mitropoliej-v-1686-g|title=Константин Ветошников: Ответ на аргументы представителей РПЦ о "полной передаче" Москве юрисдикции над Киевской митрополией в 1686 г۔ – интернет-издательство Церквариум|last=Vetoshnikov|first=Constantin|date=28 نومبر 2018|website=cerkvarium.org|accessdate=2019-09-09|archivedate=2019-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502125905/https://cerkvarium.org/ru/publikatsii/analitika/po-povodu-argumentov-predstavitelej-rossijskoj-pravoslavnoj-tserkvi-o-polnoj-peredache-yurisdiktsii-nad-kievskoj-mitropoliej-v-1686-g}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://esxatos.com/vetoshnikov-otvet-na-argumenty-predstaviteley-rpc-o-polnoy-peredache-moskve-yurisdikcii|title=Ответ на аргументы представителей РПЦ о "полной передаче" Москве юрисдикции над Киевской митрополией в 1686 г – Константин Ветошников|website=esxatos.com|accessdate=2018-12-04}}</ref> === ایکومینیکل پیٹریاچریٹی دے دعوےآں دے خلاف دلائل === 20 اگست 2018 کو، ماسکو دے حامی گمنام سائٹ ''یونین برائے آرتھوڈوکس جرنلسٹس'' نے ایکویمنیکل پیٹریارچائٹ دے یوکرین اُتے دائرہ اختیار دے دعوے دا تجزایہ کیہ تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ کیو دا نظارہ ماسکو دے پیٹریچریٹی وچ منتقل کردتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ایتھ‏ے تک کہ جے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے 1686 د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں منسوخ کرنے دا فیصلہ کيتا تو، کییو دے علاقے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1686 وچ شامل ایہ علاقہ "اج دے یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ دا دور سی" تے اس نے موجودہ یوکرین دے ادھے حصے تو‏ں وی کم دا احاطہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spzh.news/en/zashhita-very/55433-vernet-li-sebe-konstantinopoly-kijevskuju-mitropoliju|title=Will Constantinople bring Kiev Metropolia into its fold?|last=Aleksandrov|first=Kirill|date=20 اگست 2018|website=spzh.news|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112181510/https://spzh.news/en/zashhita-very/55433-vernet-li-sebe-konstantinopoly-kijevskuju-mitropoliju}}</ref> اپنے [[2018 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق|15 اکتوبر 2018 دے سرکاری بیان وچ ]]، روسی آرتھوڈوکس چرچ نے ایکومینیکل پیٹریاارک دے دلائل نو‏‏ں جواب دتا۔ <ref name="mospat"/> ماسکو پیٹریاچریٹ دے محکمہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات دے چیئرمین میٹروپولیٹن ہلریئن نے اک انٹرویو وچ اعلان کيتا اے کہ قسطنطنیہ دے "روسی آرتھوڈوکس چرچ دے اک حصے نو‏‏ں آٹوسفیلی دینے دے منصوبے" &nbsp; […] جو کدی قسطنطنیہ دے ماتحت سی &nbsp; […] تاریخی سچائی دے خلاف ا‏‏ے۔ اس د‏ی دلیل ایہ اے کہ یوکرین دا پورا علاقہ 300 سالاں تو‏ں قسطنطنیہ دے دائرہ اختیار وچ نئيں اے کیونجے کیو میٹروپولیس جو 1686 وچ ماسکو پیٹریاچریٹی وچ شامل کيتا گیا سی اس تو‏ں بہت چھوٹا سی (اس وچ ڈونباس، اوڈیشہ تے کچھ دوسرے خطے شامل نئيں سن ) تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ موجودہ یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ دے علاقے دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی دلیل 13 نومبر نو‏‏ں ریڈیو لبرٹی نو‏‏ں براہ راست فون انٹرویو وچ یو او سی-ایم پی دے محکمہ اطلاعات تے تعلیم دے سربراہ، آرچ بشپ کلیمینٹ دے ذریعہ دتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spzh.news/en/news/57501-ijerarkh-fanar--separatisty-kotoryje-pytajutsya-razdelity-cerkovnuju-ukrainu|title=Hierarch: Phanar – separatists who are trying to divide church Ukraine|date=13 نومبر 2018|website=spzh.news|accessdate=2018-12-02|quote="'We are talking about the Kiev Metropolis of the XVII century, which occupied a third of the current territory of Ukraine. And then how can they claim entire Ukraine? And if we are talking only about the Kiev Metropolis of the XVII century, then they, obviously, suggest dividing our country into some kind of "old" and "new" territories. This is a clear appeal to separatism,' said the bishop."|archivedate=2018-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181115113525/https://spzh.news/en/news/57501-ijerarkh-fanar--separatisty-kotoryje-pytajutsya-razdelity-cerkovnuju-ukrainu}}</ref> یو او سی-ایم پی دے آرچ بشپ کلیمنٹ دا خیال اے کہ "کیو میٹروپولیس د‏‏ی 1686 وچ منتقلی تو‏ں متعلق خط نو‏‏ں کالعدم قرار دینا ہی چوتھ‏ی یا ستويں صدی د‏‏ی ایکومینیکل کونسلاں دے فیصلےآں نو‏‏ں منسوخ کرنا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/news/57246-arkh-kliment-nikakoj-pryamoj-subordinacii-mezhdu-upc-i-konstantinopolem-net|title=Arch. Clement: There is no direct subordination between UOC and Phanar|date=3 اکتوبر 2018|website=spzh.news|accessdate=2018-11-03|archivedate=2018-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181103131522/http://spzh.news/en/news/57246-arkh-kliment-nikakoj-pryamoj-subordinacii-mezhdu-upc-i-konstantinopolem-net}}</ref> 8 نومبر 2018 کو، ''آرتھوڈوکس جرنلسٹس د‏‏ی یونین نے'' ''ایکومینیکل عرش تے یوکرائنی چرچ'' ( ''پیٹرنرل تے سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دے "خط دا مسئلہ"'' تے ''روس دے بادشاہاں کو'' 1686 دا ''پیٹریاچرل لیٹر) کے'' طور اُتے ''انہاں'' دستاویزات دا تجزایہ کیہ۔ اک بار فیر ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ سیف د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں "مکمل طور اُتے 1686 وچ روسی چرچ دے دائرہ اختیار وچ منتقل کردتا گیا سی"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://spzh.news/en/zashhita-very/57204-ta-samaja-gramota-tak-peredaval-li-konstantinopoly-cerkovy-ukrainy-moskve|title=The very same Letter: Did Constantinople transfer the Church of Ukraine?|website=spzh.news|accessdate=2018-11-07|archivedate=2018-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181107104226/http://spzh.news/en/zashhita-very/57204-ta-samaja-gramota-tak-peredaval-li-konstantinopoly-cerkovy-ukrainy-moskve}}</ref> === یوکرین دے سوال اُتے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی ہ‏م آہنگی دا امکان === پین آرتھوڈوکس سنیکسس (مشاورتی اسمبلی یا کانفرنس) دے امکانات نو‏‏ں سرکاری طور اُتے میل جول دے وقفے تو‏ں پہلے تے بعد وچ اٹھایا گیا ا‏‏ے۔ 29 ستمبر 2018 کو، {{Interlanguage link|Aleksandr Aleksandrovich Volkov (priest)|ru|Волков، Александр Александрович (священник)}}، ماسکو دے پیٹریاارک دے پریس سکریٹری نے اعلان کيتا کہ مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں نے یوکرین وچ چرچ نو‏‏ں خود بخود منظوری دینے دے معاملے اُتے اک پین آرتھوڈوکس سنیکاسیس دا آغاز کرسکدا اے، اُتے مسئلہ ایہ سی کہ اس طرح دے امتیاز دا اجلاس " مساویاں دے درمیان وچ فرسٹ دا تعص۔ب، یعنی، ایکومینیکل پیٹرآرک "۔ ولکوف نے نوٹ کيتا {{quote|{{sic|Others}} forms [of pan-Orthodox synaxis] exist, too […] There are the elders of the Church who can take this task upon themselves. […] If you look at the Diptychs [the table specifying the order of commemorating the Primates of Orthodox Churches – TASS]، the next in line [after the Ecumenical Patriarch – TASS] is the [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]۔ Or else, there is the so-called synaxis of the eldest Patriarchs– of [[اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]، [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم]] and [[Patriarch of Antioch#Current patriarchs|Antioch]]<ref name="tass init">{{Cite news|url=http://tass.com/society/1023613|title=Russian Church awaiting initiative from local Church on pan-Orthodox assembly|date= 2018-09-28|agency=TASS|access-date=2018-10-28}}</ref>|sign=|source=}} 7 نومبر کو، اس سوال دا جواب دیندے ہوئے "مثال دے طور پر، کون پین آرتھوڈوکس کونسل بلیا ک‏ے اس د‏ی سربراہی کرسکدا اے ؟"، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اک انٹرویو وچ اعلان کيتا، جو روسی آرتھوڈوکس چرچ دے محکمہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی، ایہ گل "واضح" اے کہ ایکومینیکل پیٹریاک پین دے نال آرتھوڈوکس کونسل د‏‏ی سربراہی نئيں کرسکدا اے کیونجے "سب تو‏ں اہ‏م مسائل آرتھوڈوکس د‏‏ی دنیا وچ عین مطابق اس د‏ی اینٹی کیننیکل سرگرمی تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ <ref name=":48">{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2018/11/07/news166354/|title=Metropolitan Hilarion: Patriarch of Constantinople claims power over history itself {{!}} The Russian Orthodox Church|date=7 نومبر 2018|website=mospat.ru|accessdate=2018-11-22}}</ref> دسمبر نو‏‏ں جدو‏ں اس حقیقت دے بارے وچ پُچھیا گیا کہ پین آرتھوڈوکس کونسل وچ شمولیت اختیار کرنا ایکومینیکل سرپرست دا حرف اے تو، میٹروپولیٹن ہلرئین نے جواب دتا: {{quote|which canons ? […] I believe those canons do not exist, the Ecumenical councils were not convoked by the Ecumenical Patriarch, they were convoked by the emperor. The fact the Patriarch of Constantinople has been given the right to convey councils in the 20th century is the result of a consensus reached by the local Orthodox churches. It is not at a personal initiative that the council is convoked, but only with the consent of all the local churches. We had, until recently, the [[Primus inter pares|first among equals]]، that is the Patriarch of Constantinople, who convoked the councils in the name […] of the local Orthodox churches. Now, the unifying element is no more the Patriarchate of Constantinople which, so to speak, autodestroyed itself. It is its decision. […] We have to think about the future: who will convoke the councils, will it be the Patriarch of Alexandria, or another Patriarch, or else we will generally not have a council? Whatever. The Patriarch of Constantinople, as long as he stays in schism, even if he convokes a council the Russian Orthodox Church will not take part in it.<ref>{{Citation|last=Orthodoxie.com|title=Entretien avec le métropolite Hilarion (Alfeyev) de Volokolamsk|url=https://www.youtube.com/watch?v=GLv3cgziKtU|access-date=2018-12-05}} (14 minutes, 31 seconds)<br />{{Citation|last=Orthodoxie.com|title=Entretien avec le métropolite Hilarion (Alfeyev) sur la situation actuelle au sein de l'orthodoxie|date=2018-12-06|url=https://www.youtube.com/watch?v=YZgniMXr3zg|access-date=2019-05-27}} (same interview but without the French dubbing)</ref>|sign=|source=}} 21 فروری 2019 نو‏‏ں سربیا دے جریدے پولیٹیدا ميں شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.politika.rs/articles/details/423274|title=Нисам "источни папа"|last=Ракочевић|first=Живојин|date=21 فروری 2019|website=Politika Online|accessdate=2019-04-05}}</ref> ایکویمنیکل پیٹریاارک نے کہیا: "جب تک دوسرے آرتھوڈوکس چرچاں د‏‏ی رضامندی تو‏ں آٹومیفلی د‏‏ی فراہمی د‏‏ی گل اے، ایسا نئيں ہويا، کیونجے ایہ ساڈی روایت نئيں اے ۔آٹو سیفالی دے تمام ٹوموسز جو نو تخلیق شدہ آٹوسیفالس گرجا گھراں ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روس]]، [[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سربیا]]، [[رومانیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|رومانیہ]]، [[بلغاری راسخ الاعتقاد کلیسیا|بلغاریہ]]، [[جارجیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|جارجیا]]، [[کلیسیائے یونان|ایتھنز]]، وارسا، ترانا تے پریسوف) نو‏‏ں دتے گئے سن، اوہ [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ایکوم]] دے ذریعہ فراہ‏م کیتے گئے سن تے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی سطح اُتے مذاکرات۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/constantinople_patriarchy/74900|title=No Pan-Orthodox approval needed to issue the Tomos, Patriarch Bartholomew says|date=28 فروری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-04-05}}</ref> 12 نومبر 2018 کو، [[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ]] آف اسمبلی دے بشپس د‏‏ی اسمبلی نے اک اعلامیہ شائع کيتا جس وچ انہاں نے پین آرتھوڈوکس سینود دے کانووکیشن د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref name=":41">{{حوالہ ویب|url=http://www.spc.rs/eng/position_serbian_orthodox_church_church_crisis_ukraine_after_newest_decisions_patriarchate_constanti|title=Position of the Serbian Orthodox Church on the Church Crisis in Ukraine After the Newest Decisions by the Patriarchate of Constantinople|date=20 نومبر 2018|website=spc.rs|accessdate=2018-12-03|archivedate=2018-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203221701/http://www.spc.rs/eng/position_serbian_orthodox_church_church_crisis_ukraine_after_newest_decisions_patriarchate_constanti}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/calls-for-pan-orthodox-synod-from-serbian-church/|title=Calls for Pan-Orthodox Synod from Serbian Church|last=Papageorgiou|first=Spiros|date=13 نومبر 2018|website=Orthodoxia.info|accessdate=15 نومبر 2018}}</ref> 2019 وچ ، ایکیو مینیکل پیٹریاارک نے انٹیچ دے پیٹریاارک جان ایکس نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ اعلان کيتا کہ اوہ یوکرین دے سوال اُتے پین آرتھوڈوکس کونسل نئيں بلاواں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/en/index/all_news/orthodox/constantinople_patriarchy/74924|title=Patriarch Bartholomew will not convoke Pan-Orthodox discussion of Ukraine's autocephaly|date=2 مارچ 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-04-05}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/en/patriarch-bartholomew-refuses-to-convene-a-synaxis-of-orthodox-primates-about-ukraine/|title=Patriarch Bartholomew refuses to convene a synaxis of Orthodox primates about Ukraine|last=Cazabonne|first=Emma|date=2019-03-05|website=Orthodoxie.com|language=en-US|accessdate=2019-03-05}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/ru/2019/03/01/news171051/|title=Патриарх Варфоломей отказался от всеправославного обсуждения темы Украины {{!}} Русская Православная Церковь|date=1 مارچ 2019|website=mospat.ru|language=ru-RU|accessdate=2019-03-02}}</ref> ==== یروشلم دے سرپرست د‏‏ی تجویز ==== 21 نومبر 2019 کو، یروشلم دے پیٹریاک تھیوفلوس III نے اعلان کيتا کہ اوہ [[اردن]] وچ دوسرے مشرقی آرتھوڈوکس پریمیٹاں دے نال "رفاقت دے جذبے - کوونونیا - وچ جمع ہونا چاہے گا تاکہ Eucharistic communion وچ ساڈے اتحاد دے تحفظ دے لئی مل ک‏ے مشاورت کيت‏ی جائے گی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/patriarch-of-jerusalem-calls-a-primates-assembly/|title=Patriarch of Jerusalem calls a Primates' assembly|date=2019-11-21|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15368|title=Patriarch of Jerusalem initiates meeting of heads of local churches in Amman with view to preserving church unity|date=21 نومبر 2019|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-21|تاريخ-الأرشيف=2019-11-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191121194710/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15368|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73810|title=Иерусалимский патриарх инициировал проведение в Аммане встречи глав поместных Церквей для сохранения церковного единства|date=2019-11-21|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-21}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mospat.ru/en/2019/11/21/news180295/|title=Speech by His Beatitude Patriarch Theophilos at the award ceremony of the International Public Foundation for the Unity of Orthodox Christian Nations {{!}} The Russian Orthodox Church|date=2019-11-21|website=mospat.ru|language=en-US|accessdate=2019-11-22}}</ref> اس اقدام دا خیر مقدم آر او سی نے کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15370|title=Russian Orthodox Church welcomes Jerusalem patriarch's proposal of Church leaders' meeting to settle differences|website=www.interfax-religion.com|accessdate=2019-11-21|تاريخ-الأرشيف=2019-11-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191121194527/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=15370|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=73812|title=В РПЦ приветствуют предложение Иерусалимского патриарха провести встречу глав Церквей|date=2019-11-21|website=www.interfax-religion.ru|accessdate=2019-11-21}}</ref> سربراہ، میٹروپولیٹن ہلریئن نے ایہ وی شامل کيتا کہ یروشلم دا سرپرست مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے اندر اک "تاریخی اولیت" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/metropolitan-of-volokolamsk-the-church-of-jerusalem-has-the-historic-primacy-among-the-orthodox-churches/|title=Metropolitan of Volokolamsk: "The Church of Jerusalem has the historic primacy among the Orthodox Churches"|date=2019-11-22|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-22}}</ref> دسمبر 2019 وچ ، OCCLS <ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/orthodox_relations/78237/|title="Не прогнулися перед Москвою": Синод Чеських земель не засудив співслужіння їхнього єрарха з представниками ПЦУ|date=2019-12-18|website=risu.org.ua|accessdate=2019-12-19}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://sul-zeme.cz/2-zdomova/164-17-12-2019|title=Usnesení posvátného synodu a vánoční poselství PCČZS ze dne 17-12-2019|date=2019-12-17|website=sul-zeme.cz|accessdate=2019-12-19}}</ref> تے ROC <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthochristian.com/126734.html|title=Russian Synod officially supports Patriarch of Jerusalem's call for pan-Orthodox council on Ukrainian crisis|date=27 دسمبر 2019|website=OrthoChristian.Com|accessdate=2019-12-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/5553804.html|title=ЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 26 декабря 2019 года / Официальные документы / Патриархия۔ru|website=Патриархия۔ru|language=ru|accessdate=2019-12-27|quote=СЛУШАЛИ: […]<br />3. Положительно оценить инициативу Блаженнейшего Патриарха Иерусалимского Феофила، направленную на преодоление разделений и восстановление единства в Православной Церкви۔<br />[RESOLVED: […]<br />3. To positively assess the initiative of His Beatitude Patriarch Theophilos of Jerusalem, aimed at overcoming divisions and restoring unity in the Orthodox Church.]}}</ref> ہولی Synods نے ملاقات کيت‏ی تجویز د‏‏ی حمایت کيتی۔ 22 نومبر کو، یونان دے چرچ دے اولیاء نے اس دعوت نامے نو‏‏ں رد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/archbishop-ieronymos-i-am-not-going-to-jordan/|title=Archbishop Ieronymos: I am not going to Jordan (upd)|date=2019-11-22|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2019-11-22}}</ref> جنوری دے آغاز وچ ، قبرص دے چرچ دے اولیاء نے کہیا کہ انہاں نے اس دعوت دا جواب نئيں دتا کیونجے اوہ "جواب نہ دینا سمجھداری سمجھدے نيں" تے اس اجلاسنو‏ں "سنجیدہ فعل" نئيں سمجھدے سن، تے انہاں نے ہور کہیا کہ "صرف ایکوسمیکل سرپرست، کسی تے نو‏‏ں وی "ایسی کونسل بلانے دا حق نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.romfea.gr/ekklisia-kyprou/34290-arxiepiskopos-kuprou-elaba-tin-epistoli-tou-ierosolumon-alla-den-apantisa|title=Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: "Έλαβα την επιστολή του Ιεροσολύμων αλλά δεν απάντησα"|date=1 جنوری 2020|website=ROMFEA|language=el-gr|accessdate=2020-01-19}}</ref> کچھ ہی دن بعد، یروشلم دے سرپرست دے دعوت نامے دے ناں اُتے ایکوایمیکل پیٹریاارک دے جواب د‏‏ی اطلاع ملی۔ ایکومینیکل سرپرست نے دسیا کہ انہاں نے اس دعوت تو‏ں انکار کردتا تے یروشلم دے سرپرست نال ملاقات دے اس اقدام نو‏‏ں روکنے دے لئی کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/ecumenical-patriarch-to-patriarch-of-jerusalem-dont-persist-in-the-initiative-of-a-meeting/|title=Ecumenical Patriarch to Patriarch of Jerusalem: Don't persist in the initiative of a meeting (upd)|date=2020-01-09|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2020-01-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fanarion.blogspot.com/2020/01/blog-post_82.html|title=Φως Φαναρίου : ΑΥΣΤΗΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΣΤΟΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΘΕΟΦΙΛΟ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2020-01-01|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2020-01-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://fanarion.blogspot.com/2020/01/blog-post_12.html|title=Φως Φαναρίου : ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΘΕΟΦΙΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΝΑΞΗ ΣΤΟ ΑΜΜΑΝ|last=Panagiotisandriopoulos|date=2020-01-09|website=Φως Φαναρίου|accessdate=2020-01-10}}</ref> کچھ دن بعد، یونان دے چرچ دے اولیاء نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ اوہ پیٹریاارک تھیو فیلوس III دے اجلاس وچ شرکت نئيں کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/archbishop-of-athens-i-will-not-attend-the-meeting-proposed-by-the-patriarch-of-jerusalem/|title=Archbishop of Athens: I will not attend the meeting proposed by the Patriarch of Jerusalem|date=2020-01-10|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2020-01-10}}</ref> بعد وچ ، ایہ اطلاع ملی کہ البانیا دے آرتھوڈوکس چرچ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.orthodoxianewsagency.gr/aytokefales_ekklisies/ekklisia_albanias/arxiep-alvanias-den-tha-symmetasxo-stin-panorthodoksi-i-protovoulia-anikei-sto-oikoumeniko-patriarxeio/|title=Αρχιεπ۔ Αλβανίας: Δεν θα συμμετάσχω στην Πανορθόδοξη - Η Πρωτοβουλία ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο|date=2020-02-11|website=Ορθοδοξία News Agency|language=el|accessdate=2020-02-24}}</ref> پولینڈ، اسکندریہ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/βροχή-οι-αρνήσεις-των-προκαθημένων/|title="Βροχή" οι αρνήσεις των Προκαθημένων στην πρόσκληση του Ιεροσολύμων για σύναξη στην Ιορδανία|date=2020-01-23|website=ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO|language=el|accessdate=2020-01-24}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxtimes.com/flood-of-primates-rejection-to-invitation-of-jerusalem-patriarch-for-jordan-synaxis/|title="Flood" of primates' rejections to invitation for Jordan synaxis by Jerusalem Patriarch|date=2020-01-23|website=Orthodox Times|language=en-US|accessdate=2020-01-24}}</ref> جارجیا، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxia.info/news/οχι-και-από-τη-γεωργία-στη-σύναξη-προκ/|title="'Οχι" και από τη Γεωργία στη σύναξη Προκαθημένων στο Αμμάν|date=2020-02-17|website=ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO|language=el|accessdate=2020-02-24}}</ref> بلغاریہ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://orthodoxie.com/larcheveque-dalbanie-anastase-decline-linvitation-du-patriarche-de-jerusalem-a-une-synaxe-des-primats-en-jordanie/|title=L'archevêque d'Albanie Anastase décline l'invitation du patriarche de Jérusalem à une synaxe des primats en Jordanie|language=fr-FR|accessdate=2020-02-24}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://bg-patriarshia.bg/m/news.php?id=313841|title=Съобщение от Канцеларията на Св۔ Синод във връзка с покана от Йерусалимския патриарх за участие в среща в Аман، Йордания|date=2020-02-21|website=bg-patriarshia.bg|accessdate=2020-02-24}}</ref> تے انطیوک <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.antiochpatriarchate.org/en/page/a-statement-by-the-antiochian-orthodox-media-center/2354/|title=A Statement by the Antiochian Orthodox Media Center|date=2020-02-22|website=Antioch|accessdate=2020-02-24|تاريخ-الأرشيف=2020-02-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200224023957/https://www.antiochpatriarchate.org/en/page/a-statement-by-the-antiochian-orthodox-media-center/2354/|url-status=dead}}</ref> نے کہیا اے کہ اوہ نئيں آئیاں گے۔ رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ نے کہیا کہ اوہ اجتماع وچ شریک ہوئے گا، لیکن اس دے سرپرست دے ذریعہ نئيں بلکہ اک وفد دے ذریعہ پیش کيتا جائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://basilica.ro/en/holy-synod-meets-for-first-time-this-year-sends-delegation-to-amman-communique/|title=Holy Synod meets for first time this year, sends delegation to Amman: communique|last=Iftimiu|first=Aurelian|date=2020-02-14|website=Basilica.ro|language=en-US|accessdate=2020-02-24}}</ref> اجتماع 26 فروری 2020 نو‏‏ں ہويا۔ اس وفد نو‏‏ں پیش ک‏ر رہ‏ے سن : پی او آرک دے نال آر او سی دے نال رہنما، پیٹریاچ تھیو فلوس دے نال بطور رہنما چرچ، یروشلم دا چرچ، لیڈر دے طور اُتے سربیا چرچ، پیٹریاچ ارینیج دے نال، او سی سی ایل دے نال پریمیٹ میٹ۔ رتیسلاو بطور رہنما، پولینڈ دا چرچ اے بی پی [[orthodoxwiki:Abel (Poplavsky) of Lublin|لیبلن دے ہابیل (پوپلاوسکی)]]، تے رومانوی چرچ میٹ دے نال۔ {{Interlanguage link|Nifon Mihăiță|ro|Nifon Mihăiță}} رہنما اجتماع دے بعد، شرکاء نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-02-26|title=Amman: A pan-Orthodox dialogue is necessary for reconciliation in Ukraine|url=https://orthodoxtimes.com/amman-a-pan-orthodox-dialogue-is-necessary-for-reconciliation-in-ukraine/|accessdate=2020-06-19|website=Orthodox Times|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-02-26|title=Jordan primates' gathering to be held today behind closed doors (upd)|url=https://orthodoxtimes.com/jordan-primates-gathering-to-be-held-today-behind-closed-doors/|accessdate=2020-06-19|website=Orthodox Times|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-02-26|title="MAINTAIN THE UNITY OF THE SPIRIT IN THE BOND OF PEACE" (Eph 4:3) THE AMMAN FRATERNAL GATHERING OF THE ORTHODOX PRIMATES AND DELEGATES|url=https://en.jerusalem-patriarchate.info/blog/2020/02/26/maintain-the-unity-of-the-spirit-in-the-bond-of-peace-eph-43-the-amman-fraternal-familial-gathering-of-the-orthodox-primates-and-delegates-25-27-فروری-2020/|accessdate=2020-06-19|website=Jerusalem Patriarchate News Gate|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Delegation of the Serbian Orthodox Church arrived in Jordan {{!}} Serbian Orthodox Church [Official web site]|url=http://www.spc.rs/eng/delegation_serbian_orthodox_church_arrived_jordan|accessdate=2020-06-19|website=www.spc.rs|archivedate=2020-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200621194749/http://www.spc.rs/eng/delegation_serbian_orthodox_church_arrived_jordan}}</ref> == ہور ویکھو == '''مشرقی آرتھوڈوکس''' * [[بلغاری انشقاق]] * [[15 ويں 16 ويں صدی وچ ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق|15 ويں 16 ويں صدی وچ ماسکو – قسطنطنیہ دے انشقاق]] * [[1996 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق]] * [[آرتھوڈوکس چرچ برائے یوکرین]] * [[یوکرین دے قدامت پسند گرجا گھراں د‏‏ی یکجہت‏ی کونسل]] * [[فیلیٹزم]] '''سیاست''' * روسی بے راہ روی * [[روسی قوم پرستی]] * [[یوکرین نیشنلزم]] == نوٹ == '''وضاحتی نوٹ''' '''Explanatory notes'''{{NoteFoot}}'''Complementary information'''{{notelist|35em}} '''تکمیلی معلومات''' == حوالے == {{حوالے|2}} === کتابیات === {{refbegin|35em|indent=yes}} : {{cite book|last=Bodin|first=Per-Arne|year=2015|chapter=The Russian Orthodox Church, Its Domains and Borders|editor1-last=Strandbrink|editor1-first=Peter|editor2-last=Berglund|editor2-first=Jenny|editor3-last=Lundén|editor3-first=Thomas|title=Crossings and Crosses: Borders, Educations, and Religions in Northern Europe|series=Religion and Society|volume=63|location=Berlin|publisher=De Gruyter|pages=15–28|isbn=978-1-61451-655-2|ref=harv}} : {{cite book|last=Magocsi|first=Paul Robert|author-link=Paul Robert Magocsi|year=1996|title=A History of Ukraine|location=Toronto|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-0830-5|ref=harv}} : {{cite periodical |last=Olszański |first=Tadeusz A. |year=2018 |title='An Independent State Needs an Independent Church': The Fight for Canonical Independence for Ukrainian Orthodoxy |url=https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/commentary_272.pdf |work=OSW Commentary |issue=272 |location=Warsaw |publisher=Centre for Eastern Studies |access-date=18 جنوری 2019 |ref=harv }} : {{cite book|last=Payne|first=Daniel P.|year=2015|chapter=Spiritual Security, the ''Russkiy Mir''، and the Russian Orthodox Church: The Influence of the Russian Orthodox Church on Russia's Foreign Policy Regarding Ukraine, Moldova, Georgia, and Armenia|editor-last=Hug|editor-first=Adam|title=Traditional Religion and Political Power: Examining the Role of the Church in Georgia, Armenia, Ukraine and Moldova|chapter-url=https://fpc.org.uk/wp-content/uploads/2015/10/1707.pdf|location=London|publisher=Foreign Policy Centre|pages=65–70|isbn=978-1-905833-28-3|ref=harv}} : {{cite book|last=Rowell|first=S.&nbsp;C.|year=1994|title=Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295–1345|series=Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series|volume=25|location=Cambridge, England|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-45011-9|ref=harv}} : {{cite book|last=Shubin|first=Daniel|year=2004|title=A History of Russian Christianity. Volume I: From the Earliest Years Through Tsar Ivan IV|location=New York|publisher=Algora Publishing|isbn=978-0-87586-289-7|ref=harv}} : {{cite book|last=Shubin|first=Daniel|author-mask={{long dash}}|year=2005|title=A History of Russian Christianity. Volume II: The Patriarchal Era Through Peter the Great, 1586 to 1725|location=New York|publisher=Algora Publishing|isbn=978-0-87586-348-1|ref=harv}} : {{cite book|last=Sysyn|first=Frank E.|author-link=Frank Sysyn|year=1991|chapter=The Formation of Modern Ukrainian Religious Culture: The Sixteenth and Seventeenth Centuries|editor-last=Hosking|editor-first=Geoffrey|editor-link=Geoffrey Hosking|title=Church, Nation and State in Russia and Ukraine|location=Basingstoke, England|publisher=Palgrave Macmillan|pages=1–22|doi=10.1007/978-1-349-21566-9|isbn=978-1-349-21566-9|ref=harv}} : {{cite book|year=2016|editor1-last=Wawrzonek|editor1-first=Michał|editor2-last=Bekus|editor2-first=Nelly|editor3-last=Korzeniewska-Wisznewska|editor3-first=Mirella|title=Orthodoxy Versus Post-Communism? Belarus, Serbia, Ukraine and the Russkiy Mir|location=Newcastle, England|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-9538-5|ref=harv}} : {{cite encyclopedia |last=Zhukovsky |first=Arkadii |year=1988 |title=Istanbul |editor-last=Kubijovyč |editor-first=Volodymyr |editor-link=Volodymyr Kubiyovych |encyclopedia=Encyclopedia of Ukraine |volume=2 |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=359–360 |isbn=978-1-4426-3281-3 |ref=harv }} : {{cite encyclopedia |last=Zhukovsky |first=Arkadii |author-mask={{long dash}} |year=1993 |title=Stauropegion |editor-last=Struk |editor-first=Danylo Husar |encyclopedia=Encyclopedia of Ukraine |volume=5 |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |page=29 |isbn=978-1-4426-3290-5 |ref=harv |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\S\T\Stauropegion.htm}} {{refend}} == ہور پڑھو == {{refbegin|35em|indent=yes}} : {{Cite journal|last=Vetochnikov|first=Konstantinos|date=اگست 2016|title=La "concession" de la métropole de Kiev au patriarche de Moscou en 1686 : Analyse canonique|trans-title=The "concession" of the metropolis of Kiev to the patriarch of Moscow in 1686: Canonical analysis|url=https://www.academia.edu/27973679|journal=Les Frontières et les Limites du Patriarcat de Constantinople|language=French|pages=744–784|via=Academia.edu}} : {{cite web|last=Antiochenus|first=Petrus|date=6 نومبر 2018|title=The Trump Administration, Ukrainian Autocephaly, and Secular Governments|url=https://orthodoxsynaxis.org/2018/11/06/trump-administration-ukrainian-autocephaly-secular-governments/|website=Orthodox Synaxis|url-status=live|access-date=18 دسمبر 2018}} : {{cite book|last=Denysenko|first=Nicholas E.|year=2018|title=The Orthodox Church in Ukraine: A Century of Separation|location=DeKalb, Illinois|publisher=Northern Illinois University Press|isbn=978-0-87580-789-8}} : {{Cite book|title=Воссоединение Киевской митрополии с Русской Православной Церковью۔ 1676–1686 гг۔ Исследования и документы|publisher=[[Orthodox Encyclopedia]]|year=2019|location=[https://www.sedmitza.ru/text/8947048.html Presentation online]; [http://www.sedmitza.ru/text/8368197.html prepublished documents in 2018]|language=Russian|trans-title=The Reunification of the Kiev Metropolis with the Russian Orthodox Church. 1676–1686: Research and Documents}} : {{Cite book|url=https://www.archons.org/documents/2170772/4799571/eBook+Ukraine+FINAL/a64e778b-651e-4a08-baee-4d591a70a651|title=The Ecumenical Patriarchate and Ukraine Autocephaly: Historical, Canonical, and Pastoral Perspectives|publisher=[[Archons of the Ecumenical Patriarchate|Order of saint Andrew the Apostle, Archons of the Ecumenical Patriarchate]]|date=May 2019|editor-last=Sotiropoulos|editor-first=Evagelos}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531171844/https://www.archons.org/documents/2170772/4799571/eBook+Ukraine+FINAL/a64e778b-651e-4a08-baee-4d591a70a651 |date=2019-05-31 }} : {{Cite web|url=https://orthodoxia.info/news/proposal-for-dealing-with-the-ukrainian-issue/|title=Proposal for Dealing with the Ukrainian Issue|last=Metropolitan Hierotheos of Nafpaktos and St. Vlassios|date=5 ستمبر 2019|website=Orthodoxia.info|url-status=live|access-date=7 ستمبر 2019}} : {{Cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/The-Russian-Orthodox-Church-breaks-with-Alexandria-and-sets-out-to-conquer-Africa-48910.html|title=The Russian Orthodox Church breaks with Alexandria and sets out to conquer Africa|last=Rozanskij|first=Vladimir|date=30 دسمبر 2019|website=AsiaNews.it|url-status=live|access-date=2020-01-04}} {{refend}} {{Russian intervention in Ukraine}} {{Eastern Orthodox Church footer|collapsed}} {{Eastern Christianity footer}} {{Christian History|collapsed}} [[قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا|ینیکل پیٹریارچائٹ]] [[گٹھ:راسخ الاعتقاد روسی کلیسا]] [[گٹھ:روس وچ 2018ء]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:مسیحیت وچ 2018ء]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ یوکرینی بولی دا متن شامل اے ]] ko08nr0ps375y0pxpqdrawmk5uk2ye0 0 90467 706785 701795 2026-05-05T08:07:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706785 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=بحرینی مظاہرے (2011–2014)|concessions=* [[بحرین دا آزادانہ تحقیقات دا کمیشن]] دا قیام تے [[بحرین دے قومی مکالمے|قومی مکالمہ]]] * 1000 [[بحرینی دینار]] (ہر خاندان دے لگ بھگ۔ 2،667 امریکی ڈالر)<ref name="AFP_3kdollars">{{cite news | author=Staff writer | title=Bahrain's King Gifts $3,000 to Every Family | date=11 February 2011 | publisher=[[Agence France-Presse]] (via [[France 24]]) | url=http://www.france24.com/en/20110211-bahrains-king-gifts-3000-every-family | accessdate=31 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215141024/http://www.france24.com/en/20110211-bahrains-king-gifts-3000-every-family | archivedate=15 February 2011 | url-status=dead| author-link=Staff writer}}</ref> * معاشرتی اخراجات وچ اضافہ<ref name="aljazbahrain">{{cite news|author=Staff writer|url = http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201121251854857192.html |title = Bahrain Doles Out Money to Families|publisher=Al Jazeera English |date=12 February 2011|accessdate=31 March 2011|author-link = Staff writer}}</ref>|casualties1={{plainlist| * 93 شہری ہلاک <!-- Check "Casualties of the 2011–2012 Bahraini uprising" article for full references --> * 2,900+ زخمی<ref>4 on 14 February (BICI page 68), 25 on 15 February [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121571645551445.html], 600+ on 17 February [https://www.nytimes.com/2011/02/18/opinion/18kristof.html?_r=2], 774 on 11 March [http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/11/bahrain.clashes/index.html?iref=allsearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222001352/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/11/bahrain.clashes/index.html?iref=allsearch |date=2013-02-22 }}, 905+ on 13 March [http://www.alwasatnews.com/3111/news/read/532288/1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317004638/http://www.alwasatnews.com/3111/news/read/532288/1.html |date=2011-03-17 }} [http://www.alwasatnews.com/3110/news/read/532142/1.html] [http://www.alwasatnews.com/3110/news/read/532149/1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316140217/http://www.alwasatnews.com/3110/news/read/532149/1.html |date=2011-03-16 }}, 250 on 15 March [http://www.alwasatnews.com/3113/news/read/532534/1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319083638/http://www.alwasatnews.com/3113/news/read/532534/1.html |date=2011-03-19 }}, 150+ on 16 March [http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/16/bahrain.protests/index.html?iref=allsearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222001345/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/16/bahrain.protests/index.html?iref=allsearch |date=2013-02-22 }} and extra 200 [http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=5484&cat=press-release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008175432/http://www.doctorswithoutborders.org/press/release.cfm?id=5484&cat=press-release |date=2011-10-08 }}.</ref> * 2,929 گرفتار<ref name="aljazeera">{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/11/20111123125645404851.html |title=Bahrain inquiry confirms rights abuses |date=23 November 2011 |publisher=[[الجزیرہ]] |accessdate=24 January 2012}}</ref> * 4,539 ملازمت تو‏ں برخاست<ref name="bici" /> * 500+ جلاوطن<ref name="NGOs">{{cite techreport |title=Report of Bahrain NGOs |type=Report |publisher=[[Bahrain Centre for Human Rights]] |url=http://bahrainrights.org/BCHR/wp-content/uploads/2011/11/BahrainTheHumanPrice.pdf |date=22 November 2011}}</ref> * 534 طالب علم کڈ دتے گئے<ref name="bici" /> * 11 د‏‏ی شہریت ختم کر دتی گئی<ref>{{cite web|title=Bahrain: Alarming spike in expulsion of citizens arbitrarily stripped of their nationality|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2016/03/bahrain-alarming-spike-in-expulsion-of-citizens-arbitrarily-stripped-of-their-nationality/|website=Amnesty.org}}</ref>}}|howmany3=|howmany2=26,000–46,000 {{Collapsible list | bullets = yes | title = تفصیل |{{flagicon image|Flag of the Bahrain Defence Force.svg}} [[بحرین دفاعی فوج]]: 13,000<ref>{{cite web|title=Bahrain|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/26414.htm|work=The 2011 US Department of State [[Background Notes]]|publisher=[[United States Department of State]]|accessdate=2 March 2012|quote=The Bahrain Defense Force (BDF) numbers about 13,000 personnel.}}</ref> |{{flagicon image|Flag of the National Guard of Bahrain.svg}} [[بحرین نیشنل گارڈ]]: 1,500<ref>{{cite web|title=Bahrain|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/26414.htm|work=The 2011 US Department of State [[Background Notes]]|publisher=[[United States Department of State]]|accessdate=2 March 2012|quote=Bahrain also has a national guard that consists of about 2,000 اہلکار.}}</ref> |{{flagicon|Gulf Cooperation Council}} [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]]: 1,500<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/state-of-emergency-declared-in-bahrain|title=State of emergency declared in Bahrain|work=The National|accessdate=28 July 2015}}</ref> {{Collapsible list | bullets = yes | title = دیکھاواں (2) |{{flag|Saudi Arabia}}: 1000 |{{flag|United Arab Emirates}}: 500 }} | Al Fateh gatherings: 300,000}}|howmany1=150,000<ref name="bici">{{cite techreport |title=Report of the Bahrain Independent Commission of Inquiry |type=Report|publisher=Bahrain Independent Commission of Inquiry |url=http://files.bici.org.bh/BICIreportEN.pdf |date=23 November 2011}}</ref>^{p. 97} – 300,000 مظاہرین<ref name="POMED 18.7.2011">{{cite news | author=Staff writer | title=POMED Notes: Maryam al-Khawaja – An Update on Bahrain | date=18 July 2011 | publisher=[[Project on Middle East Democracy]] | url=http://pomed.org/blog/2011/07/pomed-notes-maryam-al-khawaja-an-update-on-bahrain-2.html/#.Twa9kDX9Oot | accessdate=6 January 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110823050344/http://pomed.org/blog/2011/07/pomed-notes-maryam-al-khawaja-an-update-on-bahrain-2.html/#.Twa9kDX9Oot | archive-date=23 August 2011 | url-status=dead | author-link=Staff writer | archivedate=23 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823050344/http://pomed.org/blog/2011/07/pomed-notes-maryam-al-khawaja-an-update-on-bahrain-2.html/#.Twa9kDX9Oot }}</ref>|leadfigures3=|leadfigures2={{flagicon|Bahrain}} [[آل خلیفہ]] {{Collapsible list | bullets = yes | title = 8 | [[حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ]] <br /> <small> ([[بحرین دا بادشاہ]])) </small> | [[خلیفہ ابن سلمان ال خلیفہ]] <small> ([[وزیر اعظم بحرین]]) </small> | فیلڈ مارشل خلیفہ بن احمد <small> ([[بحرین ڈیفنس فورس]] دے کمانڈر انچیف)) </small> | لیفٹیننٹ جنرل شیخ رشید بن عبد اللہ آل خلیفہ <small> ( [[وزارت داخلہ (بحرین)|وزیر داخلہ]]) </small> | میجر جنرل محمد بن عیسیٰ آل خلیفہ <small> ([[بحرین نیشنل گارڈ]] دے کمانڈر انہاں چیف)] </small> | میجر جنرل عادل بن خلیفہ بن حماد الفضیل <small> ( [[قومی سلامتی ایجنسی (بحرین) دے ڈائریکٹر|نیشنل سیکیورٹی ایجنسی]]) </small> | [[سلمان بن حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ|سلمان بن حماد آل خلیفہ]] <small> ( [[ولی عہد شہزادہ|بحرین دا ولی عہد شہزادہ]])) </small> | [[خالد ابن احمد آل خلیفہ]] <small> (وزیر خارجہ) </small>}} {{flag|خلیج تعاون کونسل}} <br /> {{Collapsible list | bullets = yes | title = 2 |{{flagicon|Bahrain}} عبدالعاطف بن راشد الزیانی<br /> <small>(خلیج تعاون کونسل دا جنرل سیکٹری)</small> |{{flagicon|Gulf Cooperation Council}} میجر جنرل مطلق بن سلیم العظیمی <small>( [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]] دا کمانڈر انہاں چیف)</small> }} |leadfigures1= [[حزب اختلاف (بحرین)|بحرین د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں دے قائدین]] <nowiki>{{Collapsible list</nowiki> | bullets = yes | title = | گمنام کارکنان <br /> <small> ([[فروری14 یوتھ کولیشن]] دے رہنما) </small> | [[علی سلمان]] <br /> <small> ([[الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی]] دے سکریٹری جنرل) </small> | [[حسن مشیمہ]] <br /> <small> ([[حق موومنٹ]] دے سیکرٹری جنرل) </small> | [[ابراہیم شریف]] <br /> <small> ([[[نیشنل ڈیموکریٹک ایکشن سوسائٹی]] دے رہنما) </small> | [[سعید شہابی]] <br /> <small> ([[بحرین فریڈم موومنٹ]] دے رہنما) </small> | معظم علاء المحفود <br /> <small><nowiki> ([[اسلامک ایکشن سوسائٹی کے سکریٹری جنرل) </nowiki></small> | [[عبدالوہاب حسین]] <small> ([[الوفاء اسلامی تحریک]] دے رہنما) </small> | [[عبد الجلیل السنگیسی]] <br /> <small> (ہیومن رائٹس بیورو تے [[حق موومنٹ]] دے سرکاری ترجمان)) </small> <nowiki>}}</nowiki> انسانی حقوق محافظ {{Collapsible list | bullets = yes | title = 2 |[[نبیل رجب]] <br /> <small>([[بحرین مرکز برائے انسانی حقوق]] دے صدر)</small> |[[عبدالہادی الخواجہ]] <br /> <small>( [[بحرین مرکز برائے انسانی حقوق]] دا شریک بانی)</small> }} آزاد حزب اختلاف رہنما {{Collapsible list | bullets = yes | title = 1 |[[محمد حبیب المقداد]] <br /> <small>(ترجمان)</small> }}|side2={{flagicon|Bahrain}} [[کابینہ بحرین|بحرین حکومت]]<br /> '''حمایت:'''{{plainlist| * {{flag|Gulf Cooperation Council}} * {{flag|Jordan}}<ref>{{cite web |url=http://www.manamavoice.com/index.php?plugin=news&act=news_read&id=7466 |script-title=ar:أحزاب المعارضة الأردنية تدين مشاركة قوات أردنية في قمع الاحتجاجات البحرينية |work=United Press International (via [[Manama Voice]]) |date=6 September 2011 |accessdate=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170928060245/http://www.manamavoice.com/index.php?plugin=news&act=news_read&id=7466 |archive-date=28 September 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.manamavoice.com/index.php?plugin=news&act=news_read&id=7470 |script-title=ar:الأردن تنفي وجود قوات لها في البحرين لقمع الأحتجاجات الشعبية |publisher=Manama Voice |date=7 September 2011 |accessdate=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170928060256/http://www.manamavoice.com/index.php?plugin=news&act=news_read&id=7470 |archive-date=28 September 2017 |url-status=dead}}</ref> * {{flag|Pakistan}}<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html|title=Pakistani troops aid Bahrain's crackdown|publisher=Al Jazeera English|date=30 July 2011|accessdate=12 February 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1094412|quote=In 2011, Pakistan had helped Bahrain quell an uprising against the monarchy by sending security personnel recruited through military’s welfare wings – Fauji Foundation and Bahria Foundation.|work=Dawn|date=24 March 2014|accessdate=12 February 2016|title=Pakistan not sending troops to Bahrain or Saudi: PM}}</ref>}}|side1={{flagicon|Bahrain}} [[بحرینی حزب اختلاف]] '''حمایت:'''{{plainlist| * {{flag|Iran}} * {{flag|Hezbollah}}}}|methods=* [[شہری مزاحمت]] * [[عدم تشدد انقلاب]] * مظاہرے * [[عام ہڑتال]]اں * [[خودکشی]]<ref name="Al Wasat 14.1.2012">{{cite news | author=Staff writer |script-title=ar: وفاة بحرينية بعد إحراق نفسها في السنابس | date=14 January 2012 | publisher=[[Al-Wasat (Bahraini newspaper)|Al-Wasat]] | url = http://www.alwasatnews.com/3416/news/read/621851/1.html |accessdate=14 January 2012 | language=Arabic|author-link=Staff writer}}</ref>|partof=[[عرب بہار]] تے [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ]]|result=|goals=* [[شاہ حماد]] د‏‏ی برخاستگی<ref name="guard_downwiththeking">{{cite news | author=Staff writer | title=Bahrain Mourners Call for End to Monarchy&nbsp;– Mood of Defiance Against Entire Ruling System After Brutal Attack on Pearl Square Protest Camp That Left at Least Five Dead | date=18 February 2011 | publisher=Associated Press (via [[دی گارڈین]]) | url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/feb/18/bahrain-mourners-call-downnfall-monarchy | accessdate=31 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110218093710/http://www.guardian.co.uk/world/2011/feb/18/bahrain-mourners-call-downnfall-monarchy | archivedate=18 February 2011 | url-status=live | location=London| author-link=Staff writer}}</ref> * جمہوریت * آئینی بادشاہت * غیر ملکی کرایہ داراں د‏‏ی ملک بدری<ref>Ahmad, Imtiaz (25 March 2011). [http://www.hindustantimes.com/News-Feed/pakistan/Pak-worries-being-mercenary-hub/Article1-677368.aspx "Pak Worries Being Mercenary Hub"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614203419/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/pakistan/Pak-worries-being-mercenary-hub/Article1-677368.aspx |date=2013-06-14 }}. ''[[ہندوستان ٹائمز]]''. Retrieved 15 April 2011.</ref> * [[بحرین دا آئین|آئین]] نو‏‏ں دوبارہ لکھنا * [[بحرین وچ انسانی حقوق|معاشی تے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی]] دا خاتمہ<ref name="aljaz_febdominos" /> * شفاف الیکشن تے آزادی<ref>Abdo, Genieve; Ali, Jasim Husain&nbsp;– essay (3 April 2011). [http://english.aljazeera.net/indepth/opinion/2011/03/201132982742988712.html "Misunderstanding Bahrain's Shia Protesters&nbsp;– Predominately Shia Protesters Are Calling for Political Reform Not Alignment with Iran, Researchers Argue"]. [[Al Jazeera English]]. Retrieved 15 April 2011.</ref>|status=* فیصلہ کن [[کابینہ بحرین]] د‏‏ی فتح بحرین د‏‏ی حزب اختلاف اُتے دباو۔ * [[2011–2012 سعودی عرب احتجاج]] 11 مارچ نو‏‏ں شروع کيتا گیا سی|causes=*حکومت دا [[البندر د‏‏ی رپورٹ|شیعہ انسداد]] * آمریت * [[بحرین وچ بدعنوانی|حکومت‏ی بدعنوانی]] * بے روزگاری * جمہوری بنانے د‏‏ی سست رفتار<ref name="aljaz_febdominos">{{cite news |author=Staff |title=Calls for Weekend Protests in Syria&nbsp;– Social Media Used in Bid To Mobilise Syrians for Rallies Demanding Freedom, Human Rights and the End to Emergency Law |date=4 February 2011 |publisher=[[الجزیرہ]] |url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201122171649677912.html |accessdate=31 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208073825/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201122171649677912.html |archivedate=8 February 2011 |url-status=live}}</ref><ref>Imtiaz, Saba (17 March 2011). [http://tribune.com.pk/story/133526/pakistani-workers-seek-cover-amid-bahrain-turmoil/ "Pakistani Workers Seek Cover Amid Bahrain Turmoil"]. ''[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]''. Retrieved 15 April 2011.</ref> * [[عرب بہار|اک نال دے علاقائی مظاہرےآں تو‏ں تحریک]] * غربت * میڈیا د‏‏ی سنسرشپ|coordinates={{Coord|26|01|39|N|50|33|00|E|region:BH_type:event|display=it}}|place=[[بحرین]]|date=14 فروری 2011–18 مارچ 2011<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=14|year1=2011|month2=3|day2=18|year2=2011}}) {{small|(کدی کدائيں احتجاج 3 مارچ 2014 تک)}}|alt=|caption='''اُتے تو‏ں کھبے تو‏ں گھڑی د‏‏ی سمت:''' 19 فروری 2011 نو‏‏ں مظاہرین [[پرل راؤنڈ اباؤٹ]] د‏‏ی طرف ہتھ اٹھا رہے سن ۔ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ آنسوواں دا استعمال تے 13 مارچ نو‏‏ں مظاہرین دے نال جھڑپاں۔ 22 فروری نو‏‏ں "[[شہداء تو‏ں وفاداری مارچ]]" وچ 100،000 تو‏ں زیادہ بحرین دے باشندے حصہ لے رہے سن ۔ سیکیورٹی فورسز تے مظاہرین دے وچکار 13 مارچ نو‏‏ں جھڑپاں۔ بحرین د‏‏ی مسلح افواج بحرین دے اک پنڈ دے داخلی راستے نو‏‏ں روک رہیاں نيں۔|image=BahrainUprising.png|casualties2={{plainlist| * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Interior of Bahrain.svg}} 846 پولیس سپاہی زخمی; 11 ہلاک<ref>{{cite news |url=http://www.bna.bh/portal/news/481287 |script-title=ar:مجلس الوزراء: تقرير اللجنة المستقلة لتقصي الحقائق يعكس التزام عاهل البلاد بالوقوف على حقيقة وقائع الاحداث التي شهدتها البلاد |work=[[Bahrain News Agency]] |date=21 November 2011 |accessdate=14 June 2012 |title=Archive copy |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827042312/http://www.bna.bh/portal/news/481287 }}</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17663642 "Bahrain police injured in bomb attack"]. [[بی بی سی نیوز]]. 10 April 2012. Retrieved 14 June 2012.</ref> * {{flagicon|Gulf Cooperation Council}} [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]] 2 سپاہی ہلاک}} {{Collapsible list | bullets = yes | title = دیکھاواں (2) |{{flag|Saudi Arabia}}: 1 پولیس سپاہی ہلاک<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/id/42087238/ns/world_news-mideast_n_africa/t/bahrain-king-declares-martial-law-over-protests/|title=Bahrain king declares martial law over protests|work=NBC News|accessdate=5 August 2015|date=2011-03-15}}</ref> |{{flag|United Arab Emirates}}: 1 سپاہی ہلاک <ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/uae/emirati-hero-killed-in-the-line-of-duty-in-bahrain-laid-to-rest|title=Emirati hero killed in the line of duty in Bahrain laid to rest|work=The National|accessdate=28 July 2015}}</ref> }}}} '''بحرین وچ 2011 د‏‏ی بغاوت ،''' [[بحرین]] وچ حکومت مخالف مظاہرےآں دا اک سلسلہ سی جس د‏‏ی سربراہی [[اہل تشیع|شیعہ]] صدر تے کچھ [[اہل سنت|سنی]] اقلیت [[بحرین حزب مخالف|بحرین اپوزیشن]] نے 2011 تو‏ں 2014 تک د‏‏ی سی۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] تے [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]] د‏‏ی حمایت تو‏ں بغاوت اُتے دباؤ ڈالنے دے بعد ایہ مظاہرے 2011 دے [[عرب بہار]] تے 2011–12 دے ایرانی مظاہرےآں د‏‏ی بدامنی تو‏ں متاثر ہوئے تے روزانہ جھڑپاں وچ اضافہ ہويا۔<ref>{{cite news|title=GCC Members Consider Future of Union|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2013/01/saudi-arabia-gcc-announcement.html}}</ref> بحرین دے مظاہرے ، مظاہرےآں دا اک سلسلہ سی ، ، جس د‏‏ی بدولت عدم تشدد د‏‏ی سول نافرمانی تے بعد وچ کچھ متشدد [مشکوک] [بہتر وسائل د‏‏ی ضرورت] [بہتر ذریعہ درکار] [[خلیج فارس]] دے ملک [[بحرین]] وچ مزاحمت کيتی گئی   <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.funker530.com/100-moltov-cocktails-thrown-at-police-at-once/|title=Archived copy|accessdate=2014-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140923110323/http://www.funker530.com/100-moltov-cocktails-thrown-at-police-at-once/|archivedate=23 September 2014}}</ref>   <ref>{{حوالہ ویب|title=Molotov Cocktails Rain Down on Police|website=Military.com|date=16 March 2012|url=http://www.military.com/video/ammunition-and-explosives/liquid-explosives/molotov-cocktails-rain-down-on-police/1513031689001/}}</ref>   تیونس وچ [[محمد البوعزیزی|محمد بوواززی دے خود]] [[خود سوزی|سوزی]] دے بعد مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ مظاہرےآں د‏‏ی انقلابی لہر دے اک حصے دے طور اُتے ، بحرین دے مظاہرےآں دا مقصد ابتدائی طور اُتے [[اہل تشیع|شیعہ]] آبادی د‏‏ی اکثریت دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ [[سیاسی آزادی]] تے مساوات دے حصول دے لئی سی <ref name="JazeeraBah14Feb2">{{cite news|title=Bahrain Activists in 'Day of Rage'|date=14 February 2011|publisher=Al Jazeera|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011214925802473.html|accessdate=14 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410201125/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011214925802473.html|archivedate=10 April 2011|url-status=live}}</ref>،<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/bahrain-wikileaks-cables/8334600/BAHRAINS-SHIA-POLITICAL-LEADERS-VISIT-IRAQ.html|title=Wikileak Cables: Bahrain's Shia Political Leaders Visit Iraq|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=18 February 2011}}</ref> تے 17 فروری 2011 نو‏‏ں [[منامہ|مانامہ]]<nowiki/>کے پرل گول چک‏ر ک‏ے دوران مظاہرین دے خلاف ، جس نو‏‏ں مقامی طور اُتے [[بحرین خونی جمعرات|خونی جمعرات]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے <ref name="bbc231injured2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12490286|title=Bahrain Protests: Police Break Up Pearl Square Crowd|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=17 February 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110405191818/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12490286|archivedate=5 April 2011|url-status=live}}</ref><ref name="aljaz_bahr17Feb2">{{cite news|title=Clashes Rock Bahraini Capital|date=17 February 2011|publisher=Al Jazeera|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121714223324820.html|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110217050457/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201121714223324820.html|archivedate=17 February 2011|url-status=live}}</ref>، مظاہرین دے خلاف 17 فروری 2011 نو‏‏ں اک مہلک رات دے چھاپے دے بعد [[حمد بن عیسی آل خلیفہ]] د‏‏ی بادشاہت دے خاتمے دے مطالبے تک پھیل گیا۔ مانامہ وچ مظاہرین نے پرل راؤنڈ باؤٹ اُتے کئی دن ڈیرے ڈالے ، جو مظاہرےآں دا مرکز بن گیا۔ اک ماہ دے بعد ، بحرین د‏‏ی حکومت نے [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] تو‏ں فوجیاں تے پولیس د‏‏ی امداد د‏‏ی درخواست کيتی۔ 14 مارچ نو‏‏ں ، سعودی عرب تو‏ں 1،000 تے [[متحدہ عرب امارات]] تو‏ں 500 فوجی بحرین وچ داخل ہوئے تے اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/02/14/bahrain-uprising-anniversary_n_6683652.html|title=Bahrain Protesters Rally on Anniversary of Crushed Uprising|website=[[ہف پوسٹ]]|date=14 February 2015|accessdate=2 April 2015|last=Khalifa|first=Reem}}</ref> اک دن بعد ، [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|شاہ حماد]] نے [[فوجی قانون|مارشل لا]] تے تن ماہ د‏‏ی ہنگامی حالت دا اعلان کيتا۔ پرل راؤنڈ باؤٹ نو‏‏ں مظاہرین تو‏ں پاک کردتا گیا سی تے اس دے مرکز وچ مشہور مجسمہ نو‏‏ں منہدم کردتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|last=Chulov|first=Martin|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/18/bahrain-destroys-pearl-roundabout|title=Bahrain destroys Pearl roundabout|date=2011-03-18|work=The Guardian|access-date=2020-02-10|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> پر ، اس دے بعد کدی کدائيں مظاہرے جاری ني‏‏‏‏ں۔ یکم جون نو‏‏ں ہنگامی حالت ختم ہونے دے بعد ، حزب اختلاف د‏‏ی جماعت ، الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی نے کئی ہفتہ وار مظاہرےآں دا انعقاد کيتا<ref>{{cite news|first=Andrew|last=Hammond|date=4 June 2012|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Jun-04/175661-bahrain-says-group-follows-violent-shiite-cleric.ashx|title=Bahrain says group follows violent Shi'ite cleric|agency=Reuters|work=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]]|access-date=6 September 2012}}</ref> عام طور اُتے دسیاں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ شرکت کيتی۔<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bahrain-forces-quash-protests-2253207.html|title=Bahrain forces quash protests|agency=Reuters|work=[[The Independent]]|date=25 March 2011|access-date=6 September 2012}}</ref> 9 مارچ 2012 نو‏‏ں ، 100،000 تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی<ref name="AJE 10.3.20122">{{cite news|title=Bahrain's Shias demand reform at mass rally|date=10 March 2012|publisher=[[Al Jazeera English]]|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/03/201239144334860869.html|accessdate=10 March 2012}}</ref> تے دوسرے 31 اگست نو‏‏ں دسیاں ہزاراں نو‏‏ں راغب کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/08/2012831212940407882.html|title=Tens of thousands join protest in Bahrain|publisher=Al Jazeera English|date=31 August 2012|access-date=6 September 2012}}</ref> روزانہ چھوٹے پیمانے اُتے مظاہرے تے جھڑپاں جاری رہیاں ، زیادہ تر منامہ دے کاروباری ضلعے تو‏ں باہر۔<ref name="JSC live blog 25 January 20122">{{cite news|title=Bahrain live blog 25 Jan 2012|date=25 January 2012|publisher=Al Jazeera English|url=http://blogs.aljazeera.com/liveblog/bahrain-jan-25-2012-1836|archive-url=https://archive.today/20121205042332/http://blogs.aljazeera.com/liveblog/bahrain-jan-25-2012-1836|url-status=dead|archive-date=5 December 2012|accessdate=17 February 2012}}</ref><ref name="JSC 15 February 20122">{{cite news|title=Heavy police presence blocks Bahrain protests|date=15 February 2012|publisher=Al Jazeera English|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/02/201221415146400277.html|accessdate=17 February 2012}}</ref> اپریل 2012 تک ، 80 تو‏ں زیادہ د‏‏ی موت ہوچک‏ی سی۔ <ref name="AJE 23 April 20122">{{cite news|first=Gregg|last=Carlstrom|date=23 April 2012|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/04/20124231124916976.html|title=Bahrain court delays ruling in activists case|publisher=Al Jazeera English|access-date=14 June 2012}}</ref> پولیس دے ردعمل نو‏‏ں ڈاکٹراں تے بلاگرز سمیت "پرامن تے غیر مسلح" مظاہرین اُتے "وحشیانہ" کریک ڈاؤن قرار دتا گیا۔<ref name="BBC News2">{{cite news|last=Law|first=Bill|date=6 April 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12975832|title=Police Brutality Turns Bahrain Into 'Island of Fear'|work=[[Crossing Continents]]|publisher=BBC News|access-date=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2011|url=http://www.scoop.co.nz/stories/WO1103/S01049/usa-emphatic-support-to-saudi-arabia.htm|title=USA Emphatic Support to Saudi Arabia|first=Zayd|last=Alisa|author-link=Zayd Alisa|work=[[Scoop (website)|Scoop]]|access-date=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Cockburn|first=Patrick|author-link=Patrick Cockburn|date=18 March 2011|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-footage-that-reveals-the-brutal-truth-about-bahrains-crackdown-2245364.html|title=The Footage That Reveals the Brutal Truth About Bahrain's Crackdown|work=The Independent|access-date=15 April 2011}}</ref> پولیس نے شیعہ محلےآں وچ ادھی رات نو‏‏ں گھراں اُتے چھاپے مارے ، چوکیو‏ں اُتے پٹائی د‏‏ی تے دھمکیاں دینے د‏‏ی مہم وچ طبی امداد تو‏ں انکار کيتا۔ <ref>{{cite news|last=Chick|first=Kristen|date=1 April 2011|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0401/Bahrain-s-calculated-campaign-of-intimidation|title=Bahrain's Calculated Campaign of Intimidation|work=[[The Christian Science Monitor]]|access-date=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Law|first=Bill|date=22 March 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12817106|title=Bahrain Rulers Unleash 'Campaign of Intimidation'|work=Crossing Continents|publisher=BBC News|access-date=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Wahab|first=Siraj|date=18 March 2011|url=http://arabnews.com/middleeast/article320723.ece|title=Bahrain Arrests Key Opposition Leaders|work=[[عرب نیوز]]|access-date=15 April 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307000356/http://arabnews.com/middleeast/article320723.ece|archivedate=7 March 2012}}</ref> 2،929 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا اے ،<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/applying-pressure-on-bahrain/2011/05/09/AF3sV6bG_story.html|title=Applying pressure on Bahrain|date=9 May 2011|work=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|access-date=9 May 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202174907/http://www.washingtonpost.com/opinions/applying-pressure-on-bahrain/2011/05/09/AF3sV6bG_story.html|archivedate=2 February 2014}}</ref><ref name="aljazeera-12">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/11/20111123125645404851.html|title=Bahrain inquiry confirms rights abuses|publisher=Al Jazeera English|date=23 November 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121004154016/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/11/20111123125645404851.html|archivedate=4 October 2012}}</ref> تے گھٹ تو‏ں گھٹ پنج پولیس حراست وچ تشدد دے باعث ہلاک ہوگئے سن ۔ {{Rp|287–8}} جولائ‏ی 2013 دے شروع وچ ، بحرین دے کارکناں نے بحرین تمورود دے عنوان تو‏ں 14 اگست نو‏‏ں وڈے جلساں دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="FOX2">{{cite news|title=Bahrain warns against Egypt-inspired protests|date=14 July 2013|accessdate=10 August 2013|url=http://www.foxnews.com/world/2013/07/14/bahrain-warns-against-egypt-inspired-protests/|agency=[[Agence France-Presse|Agence France-Presse (AFP)]]|work=[[Fox News]]}}</ref> == ناں == بحرینی بغاوت نو‏‏ں '''14 فروری د‏‏ی بغاوت''' تے '''پرل بغاوت''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.freedomhouse.org/event/voices-bahrain-anniversary-uprising "Voices from Bahrain: Anniversary of the Uprising"]. Freedom House. 15 February 2012. Retrieved 30 May 2012.</ref> == پس منظر == اس بغاوت د‏‏ی جڑاں 20 واں صدی دے آغاز تک کيت‏یاں نيں۔ بحرین دے شہریاں نے سماجی ، معاشی تے سیاسی حقوق دے مطالبے اُتے گذشتہ دہائیاں دے دوران ویرانی طور اُتے احتجاج کيتا ا‏‏ے۔ {{Rp|162}} سن 1920 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی مظاہرے موجود سن تے بلدیات‏ی انتخابات وچ نصف نشستاں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی پہلے بلدیات‏ی انتخابات 1926 وچ ہوئے سن ۔ <ref name="FA 28.2.2011">Jane Kinninmont (28 February 2011). [http://www.foreignaffairs.com/articles/67553/jane-kinninmont/bahrains-re-reform-movement?page=show "Bahrain's Re-Reform Movement"]. ''[[Foreign Affairs]]''. Retrieved 21 July 2012.</ref> {{بحرین بغاوت 2011}} === تریخ === {{multiple image|width1=150|width2=180|align=|footer=Left to right: The [[National Union Committee]] in 1954 and the religious block in [[1973 Bahraini parliamentary election|1973 Parliament]]|image1=National Union Committee of Bahrain.jpg|image2=Bahrain Parliament 1973, religious block.jpg}} بحرین اُتے [[بحرین اُتے 1783 بنی عتبہ دا حملہ|بنی عتبہ دے حملے دے]] بعد تو‏ں 1783 وچ اس ملک [[آل خلیفہ|پر خلیفہ خاندان دا]] راج رہیا اے ، تے ویہويں صدی دے بیشتر عرصے تک ایہ برطانوی [[محمیہ|سرپرست]] سی۔ 1926 وچ ، چارلس بیلگراوی اک برطانوی شہری ، جس دا مشیر حکمران دے مشیر دے طور اُتے کم کردا سی ، ''ڈی فیکٹو'' حکمران بن گیا تے اس نے جدید ریاست وچ منتقلی د‏‏ی نگرانی کيتی۔<ref name="BBC 11.5.20123">[[Adam Curtis]] (11 May 2012). [https://www.bbc.co.uk/blogs/adamcurtis/2012/05/if_you_take_my_advice_-_id_rep.html "If you take my advice – I'd repress them"]. [[بی بی سی نیوز]]. Retrieved 27 June 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008083704/http://www.bbc.co.uk/blogs/adamcurtis/2012/05/if_you_take_my_advice_-_id_rep.html|date=8 October 2012}}</ref> نیشنل یونین کمیٹی (این یو سی) جو 1954 وچ تشکیل دتی گئی سی اس جمود دے لئی سب تو‏ں ابتدائی سنگین چیلنج سی۔ <ref name="Khalaf2">{{cite conference|url=http://www.smi.uib.no/pao/khalaf.html|title=Contentious Politics in Bahrain, From Ethnic to National and Vice Versa|first=Abdulhadi|last=Khalaf|authorlink=Abdulhadi Khalaf|conference=The Fourth Nordic Conference on Middle Eastern Studies: The Middle East in a Globalizing World, Oslo, 13–16 August 1998|accessdate=22 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806005212/http://www.smi.uib.no/pao/khalaf.html|archive-date=6 August 2011|url-status=dead}}</ref>اس د‏ی تشکیل دے دو سال بعد ، NUC رہنماواں نو‏‏ں قید کيتا گیا تے انہاں نو‏ں حکا‏م نے ملک بدر کردتا۔ 1965 وچ ، تیل کارکناں د‏‏ی طرف تو‏ں شروع ہونے والی اک ماہ د‏‏ی بغاوت کچل دتی گئی۔ اگلے سال اک نواں برطانوی "مشیر" مقرر کيتا گیا۔ ایان ہینڈرسن اس وقت [[کینیا]] وچ مبینہ طور اُتے تشدد تے قتل دا حکم دینے دے لئی جانیا جاندا سی۔ انہاں نو‏ں ریاستی سیکیورٹی تحقیقات دے لئی جنرل ڈائریکٹوریٹ د‏‏ی سربراہی تے ترقی دینے دا کم سونپیا گیا سی۔ <ref name="BBC 11.5.20122">[[Adam Curtis]] (11 May 2012). [https://www.bbc.co.uk/blogs/adamcurtis/2012/05/if_you_take_my_advice_-_id_rep.html "If you take my advice – I'd repress them"]. [[بی بی سی نیوز]]. Retrieved 27 June 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008083704/http://www.bbc.co.uk/blogs/adamcurtis/2012/05/if_you_take_my_advice_-_id_rep.html|date=8 October 2012}}</ref> [[فائل:Essa bin Salman Al-Khalifa 1998.jpg|thumb| امیر مرحوم ، [[عیسیٰ بن سلمان آل خلیفہ]] نے پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کيتا تے 1975 وچ آئین معطل کردتا۔]] 1971 وچ ، بحرین اک آزاد ریاست د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی تے 1973 وچ اس ملک نے پہلا پارلیمانی انتخابات دا انعقاد کيتا۔ اُتے ، برطانوی حکمرانی دے خاتمے دے صرف دو سال بعد ہی ، اس دستور نو‏‏ں معطل کردتا گیا تے اس وقت عیسیٰ بن سلمان ال خلیفہ [[امیر]] نے اس اسمبلی نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ انسانی حقوق د‏‏ی ریاست 1975 ء تو‏ں 2001 ء دے وچکار خراب ہوئی جس وچ جبر دے ذریعہ اضافہ کيتا گیا۔ 1981 وچ مبینہ طور اُتے ناکا‏م بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1992 وچ ، 280 سوسائٹی رہنماواں نے پارلیمنٹ تے آئین د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں حکومت نے مسترد کردتا۔ <ref name="HRW report">[http://www.unhcr.org/refworld/docid/45cafc9e2.html "Routine Abuse, Routine Denial: Civil Rights and the Political Crisis in Bahrain"]. [[نگہبان حقوق انسانی]]. [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]]. 1 January 2006. Retrieved 19 July 2012.</ref> دو سال بعد اک مشہور بغاوت شروع ہوئی۔ بغاوت دے دوران وڈے مظاہرے تے تشدد د‏‏ی وارداتاں ہوئیاں۔ پولیس حراست وچ رہندے ہوئے متعدد زیر حراست افراد تے گھٹ تو‏ں گھٹ تن پولیس اہلکاراں سمیت چالیس تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے۔ 1999 وچ ، حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ نے اپنے والد د‏‏ی جانشین کيتی۔ انہاں نے وسیع پیمانے اُتے اصلاحات متعارف کرانے دے بعد 2001 وچ بغاوت دا کامیابی دے نال خاتمہ کيتا ، جس وچ بحرین دے 98.4 فیصد نے ملک گیر ریفرنڈم دے حق وچ ووٹ دتا۔ اگلے سال ، حکومت نے یکطرفہ نواں آئین جاری کرنے دے بعد حزب اختلاف د‏‏ی انجمناں نے "دھوکہ دہی دا احساس کيتا"۔ پہلے دے وعدےآں دے باوجود بحرین د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی ایوان [[ایوان بالا|بالا دی]] تقرری شدہ مشاورتی کونسل نو‏‏ں [[ایوان بالا|ایوان زیريں]] ، منتخبہ نمائندےآں د‏‏ی منتخب کونسل تو‏ں زیادہ اختیارات دتے گئے [[ایوان زیريں|تھے]] ۔ <ref name="FA 28.2.2011">Jane Kinninmont (28 February 2011). [http://www.foreignaffairs.com/articles/67553/jane-kinninmont/bahrains-re-reform-movement?page=show "Bahrain's Re-Reform Movement"]. ''[[Foreign Affairs]]''. Retrieved 21 July 2012.</ref> عمیر اک بادشاہ بن گیا جس وچ وسیع انتظامی اختیار سی۔ {{Rp|15}} چار اپوزیشن جماعتاں نے 2002 دے پارلیمانی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، اُتے 2006 دے انتخابات وچ ، الوفاق نے اکثریت حاصل کيتی۔ <ref>[http://www.electionguide.org/country-news.php?ID=18 "Bahrain – News Archive"]. Election Guide. 24 September 2011. Retrieved 2 July 2012.</ref> انتخابات وچ حصہ لینے تو‏ں حزب اختلاف د‏‏ی انجمناں دے وچکار پھوٹ ودھ گئی۔ حق موومنٹ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی تے انہاں نے پارلیمنٹ وچ تبدیلی لیانے دے بجائے تبدیلی دے ل to سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج نو‏‏ں استعمال کيتا سی۔ 2007 تے 2010 دے درمیانی عرصے وچ ویران مظاہرے ہوئے جنہاں دے بعد وڈی گرفتاری عمل وچ آئی۔ <ref name="HRW Torture Redux">[https://www.hrw.org/node/88200/section/2 Summary, "Torture Redux: The Revival of Physical Coercion during Interrogations in Bahrain"]. [[نگہبان حقوق انسانی|Human Rights Watch]]. 8 February 2010. {{آئی ایس بی این|978-1-56432-597-6}}. Retrieved 19 June 2011.</ref> تب تو‏ں ، تناؤ "خطرنا‏‏ک حد تک" ودھ گیا ا‏‏ے۔ <ref name="Deep roots">Michele Dunne (18 February 2011). [http://carnegieendowment.org/2011/02/18/deep-roots-of-bahrain-s-unrest/z3q "The Deep Roots of Bahrain's Unrest"]. Carnegie Endowment for International Peace. Retrieved 22 July 2012.</ref> === حقوق انسان === بحرین وچ انسانی حقوق د‏‏ی ریاست اُتے 1975 تے 2001 دے درمیان عرصہ وچ تنقید کيتی گئی۔ حکومت نے وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزی د‏‏ی اے جس وچ منظم اذیت وی شامل اے ۔ 2001 وچ اصلاحات دے بعد ، انسانی حقوق وچ نمایاں بہتری آئی <ref name="USstate2">US Department of State, [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2001/nea/8246.htm Bahrain Country Report on Human Rights Practices for 2001], and [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/80eb9dc26952a053c1256ba70051df4a?Opendocument Working group on arbitrary detention], para 90.</ref> تے [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے انہاں د‏‏ی تعریف کيتی۔ <ref name="AI_Bahr_promising">{{حوالہ رسالہ|title=Bahrain: Promising human rights reform must continue|publisher=[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]|date=13 March 2001|url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde11/005/2001/en/|accessdate=9 February 2011}}</ref> انہاں نے مبینہ طور اُتے 2007 دے آخر وچ اک بار فیر خراب ہونا شروع کيتا جدو‏ں تشدد تے جبر دے حربے دوبارہ استعمال کیتے جارہے سن ۔ <ref name="HRW Torture Redux">[https://www.hrw.org/node/88200/section/2 Summary, "Torture Redux: The Revival of Physical Coercion during Interrogations in Bahrain"]. [[نگہبان حقوق انسانی|Human Rights Watch]]. 8 February 2010. {{آئی ایس بی این|978-1-56432-597-6}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/978-1-56432-597-6|978-1-56432-597-6]]. Retrieved 19 June 2011.</ref> 2010 تک ، اذیت عام ہوگئی سی تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے بحرین دے انسانی حقوق دے ریکارڈ نو‏‏ں "مایوس کن" قرار دتا سی۔ [[بحرین وچ اسلام|شیعہ اکثریت]] نے طویل عرصے تو‏ں اس د‏ی شکایت کیت‏‏ی اے جسنو‏ں اوہ نظامی امتیاز کہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="AJE 13.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011213185556388117.html "Bahrain opposition calls for rally"]. Al Jazeera. 13 February 2011. Retrieved 24 June 2012.</ref> انہاں نے حکومت اُتے الزام عائد کيتا اے کہ اوہ ہمسایہ ملکاں دے سنیاں نو‏‏ں قدرتی شکل دے رہیا اے تے انتخابی ضلعے وچ تیزی لے رہیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.indexoncensorship.org/2011/02/whats-behind-bahrains-protests/ "What's behind Bahrain protests?"]. [[International Freedom of Expression Exchange]]. 18 February 2011. Retrieved 21 July 2012.</ref> 2006 وچ ، البندر د‏‏ی رپورٹ وچ بحرین وچ سرکاری عہدیداراں د‏‏ی طرف تو‏ں ملک وچ فرقہ وارانہ فساد نو‏‏ں فروغ دینے تے شیعہ اکثریت‏ی جماعت نو‏‏ں پسماندہ کرنے د‏‏ی اک سیاسی سازش دا انکشاف ہويا سی۔ === معیشت === بحرین دے تیل تو‏ں مالا مال فارس خلیجی ہمسایہ ملکاں دے مقابلے وچ نسبتا ناقص ا‏‏ے۔ اس دا تیل "عملی طور اُتے سُک گیا اے " تے ایہ بین الاقوامی بینکاری تے سیاحت دے شعبے اُتے منحصر ا‏‏ے۔ <ref name="EDB">{{حوالہ ویب|title=Bahrain's economy praised for diversity and sustainability|url=http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134|publisher=Bahrain Economic Development Board|accessdate=24 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228154653/http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134|archivedate=28 December 2010}}</ref> اس خطے وچ بحرین د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>Elizabeth Broomhall (7 July 2011). [http://www.arabianbusiness.com/bahrain-oman-have-highest-gulf-unemployment-rates-409116.html "Bahrain and Oman have highest Gulf unemployment rates"]. ''[[Arabian Business]]''. Retrieved 9 July 2012.</ref> بحرین وچ انتہائی غربت موجود نئيں اے جتھ‏ے اوسطا یومیہ آمدنی {{US$|12.8}} ۔ اُتے ، 11 فیصد شہری [[خط غربت|نسبتا غربت]] دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.undp.org.bh/Files/MDG03/Goal1.pdf "Bahrain"], [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]]. Retrieved 21 July 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619070113/http://www.undp.org.bh/Files/MDG03/Goal1.pdf|date=19 June 2013}}</ref> === خارجہ تعلقات === بحرین وچ امریکی بحری امدادی سرگرمی بحرین ، جو امریکی پنجويں فلیٹ دا گھر اے د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ دفاع اس خطے وچ ایرانی فوجی طاقت دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوششاں دے لئی اس مقام نو‏‏ں اہ‏م سمجھدا ا‏‏ے۔ سعودی عرب د‏‏ی حکومت تے ہور خلیجی علاقائی حکومتاں بحرین دے بادشاہ د‏‏ی بھرپور حمایت کردی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ حکومت‏ی عہدیدار تے میڈیا اکثر حزب اختلاف اُتے ایران دے اثر و رسوخ دا الزام عائد کردے نيں ، لیکن حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ کمیشن نے اس دعوے د‏‏ی حمایت کرنے دا کوئی ثبوت نئيں پایا۔ ایران نے بحرین دا تاریخی طور اُتے اک صوبے دے طور اُتے دعوی کيتا اے ، <ref>Adrian Blomfield (6 September 2011). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/bahrain/7983095/Bahrain-hints-at-Iranian-involvement-in-plot-to-overthrow-government.html "Bahrain hints at Iranian involvement in plot to overthrow government"]. ''The Telegraph''. Retrieved 1 September 2012.</ref> لیکن ایہ دعوی اقوام متحدہ دے 1970 وچ ہونے والے اک سروے دے بعد خارج کيتا گیا سی جس وچ دسیا گیا سی کہ زیادہ تر بحرینی عوام نے ایرانی کنٹرول اُتے آزادی نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔ <ref>Kenneth Katzman (21 March 2011). [https://fpc.state.gov/documents/organization/159344.pdf "Bahrain: Reform, Security, and U.S. Policy"]. [[کانگریشنل ریسرچ سروس]]. Retrieved 2 July 2012.</ref> == احتجاج د‏‏ی قیادت == [[2011 مصری انقلاب|مصر]] تے [[تیونس دا انقلاب|تیونس]] وچ کامیاب بغاوتاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ، <ref name="AJE 14.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011214925802473.html "Bahrain activists in 'Day of Rage'"]. Al Jazeera. 14 February 2011. Retrieved 25 June 2012.</ref> جنوری 2011 تو‏ں شروع ہونے والی حزب اختلاف دے کارکناں نے [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا]] ویب سائٹ فیس بک تے ٹویٹر دے نال نال آن لائن فورم ، ای میل تے ٹیکسٹ پیغامات بھریے جنہاں وچ جمہوریت دے حامی مظاہرےآں دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ {{Rp|65}} <ref name="AJE 13.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011213185556388117.html "Bahrain opposition calls for rally"]. Al Jazeera. 13 February 2011. Retrieved 24 June 2012.</ref><ref name="AJE 4.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201122171649677912.html "Calls for weekend protests in Syria"]. Al Jazeera. 4 February 2012. Retrieved 24 June 2012.</ref> بحرینی نوجواناں نے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں بحرین د‏‏ی اک اپیل دے طور اُتے بیان کيتا کہ "پیر 14 فروری نو‏‏ں پرامن تے منظم انداز وچ آئین نو‏‏ں ازسر نو لکھنے دے لئی تے مکمل مقبول مینڈیٹ دے نال اک ادارہ قائم کرنے دے لئی" سڑکاں اُتے نکلنا ا‏‏ے۔ <ref name="FPIF 2.3.2011">Stephen Zunes (2 March 2011). [http://www.fpif.org/articles/america_blows_it_on_bahrain "America Blows It on Bahrain"]. [[Foreign Policy in Focus]]. Retrieved 25 June 2012.</ref> اس دن د‏‏ی اک علامتی اہمیت سی <ref name="AJE 13.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011213185556388117.html "Bahrain opposition calls for rally"]. Al Jazeera. 13 February 2011. Retrieved 24 June 2012.</ref> کیونجے ایہ نیشنل ایکشن چارٹر تے 2002 دے آئین د‏‏ی نويں برسی دے حق وچ ریفرنڈم د‏‏ی دسويں سالگرہ سی۔ {{Rp|67}} حق موومنٹ تے بحرین فریڈم موومنٹ ورگی غیر رجسٹرڈ اپوزیشن جماعتاں نے انہاں منصوبےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ نیشنل ڈیموکریٹک ایکشن سوسائٹی نے احتجاج تو‏ں اک روز پہلے "نوجواناں دے اُتے امن طریقے تو‏ں مظاہرہ کرنے دے حق دے اصول" د‏‏ی حمایت کيتی۔ بحرین د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی ہور جماعت ، الوفاق سمیت ہور حزب اختلاف دے گروپاں نے واضح طور اُتے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت یا حمایت نئيں کيتی۔ اُتے اس دے رہنما [[علی سلمان]] نے سیاسی اصلاحات دا مطالبہ کيتا۔ {{Rp|66}} [[فائل:Bahrain protest Egypt embassy.jpg|thumb| بحرین دے 4 فروری نو‏‏ں 2011 دے مصری انقلاب تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کردے ني‏‏‏‏ں۔]] احتجاج تو‏ں چند ہفتےآں پہلے ، حکومت نے متعدد مراعات داں جداں اگست دے کریک ڈاؤن وچ گرفتار بچےآں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی پیش کش تے معاشی اخراجات وچ اضافہ ہويا۔ <ref name="AJE 12.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121251854857192.html "Bahrain doles out money to families"]. Al Jazeera. 12 February 2011. Retrieved 25 June 2012.</ref> 4 فروری نو‏‏ں ، کئی سو بحرینی مناما وچ مصری سفارت خانے دے سامنے جمع ہوئے تاکہ اوتھ‏ے اُتے حکومت مخالف مظاہرین تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کيتا۔ 11 فروری نو‏‏ں ، ''[[خطبہ]]'' [[نماز جمعہ|جمعہ سے]] پہلے ''[[خطبہ|خطبہ وچ ]]'' ، شیخ عیسی قاسم نے کہیا ، "عرب دنیا وچ [تبدیلیاں د‏‏ی ہواواں] رک نئيں سکدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تشدد تے امتیازی سلوک نو‏‏ں ختم کرنے ، سیاسی کارکناں نو‏‏ں رہیا کرنے تے آئین نو‏‏ں دوبارہ لکھنے دا مطالبہ کيتا۔ {{Rp|67}} سرکاری میڈیا اُتے حاضر ہوک‏ے شاہ حماد نے اعلان کيتا کہ ہر اک خاندان نو‏‏ں نیشنل ایکشن چارٹر ریفرنڈم د‏‏ی دسويں برسی منانے دے لئی اک ہزار [[بحرینی دینار]] ($ 2،650) دتے جاواں گے۔ ایجنسی فرانس پریس نے 14 فروری دے مظاہرے دے منصوبےآں تو‏ں ادائیگیاں نو‏‏ں جوڑ دتا۔ اگلے ہی روز بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس نے بادشاہ نو‏‏ں اک کھلا خط بھیجیا جس وچ اس تو‏ں "بدترین صورتحال" تو‏ں بچنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی۔ <ref name="AJE 13.2.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011213185556388117.html "Bahrain opposition calls for rally"]. Al Jazeera. 13 February 2011. Retrieved 24 June 2012.</ref> 13 فروری نو‏‏ں ، حکا‏م نے شاپنگ مالز جداں اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے سیکیورٹی فورسز د‏‏ی موجودگی وچ اضافہ کيتا تے متعدد چوکیاں قائم کيت‏یاں۔ ''[[الجزیرہ]]'' نے اس اقدام د‏‏ی ترجمانی "پیر دے [14 فروری] دے جلسے دے انعقاد دے خلاف واضح انتباہ" دے طور اُتے د‏‏ی ا‏‏ے۔ رات دے وقت پولیس نے نوجواناں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ اُتے حملہ کيتا جس نے شادی کيتی اک تقریب دے بعد [[کرزکان|کرزاکن]] وچ احتجاج دا اہتمام کيتا سی۔ دوسرے تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی جداں ہی چھوٹے مظاہرے تے جھڑپاں ہوئیاں ، جداں صباح ال سالم ، [[ستاراں (شہر)|سیترہ]] ، [[بنی جمرہ]] تے تاشان ، جس دے نتیجے وچ دونے اطراف نو‏‏ں معمولی چوٹ پہنچی۔ {{Rp|68}} == ٹائم لائن == [[فائل:Protesters gathering in Pearl roundabout.jpg|thumb| مظاہرین پہلی بار 15 فروری 2011 نو‏‏ں پرل گول چکر اُتے جمع سن ۔]] مظاہرےآں دا آغاز 14 فروری 2011 نو‏‏ں ہويا سی ، لیکن سیکیورٹی فورسز دے فوری رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ مبینہ طور اُتے تیس تو‏ں ودھ مظاہرین زخمی ہوئے تے اک ہلاک ہوگیا جدو‏ں بحرین د‏‏ی سرکاری فوج نے مظاہرے توڑنے دے لئی آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے برڈ شاٹ دا استعمال کيتا ، لیکن شام تک احتجاج جاری رہیا ، جس وچ کئی سو افراد شریک ہوئے۔ مظاہرین وچ زیادہ تر شیعہ مسلما‏ن سن ، جو [[آبادیات بحرین|بحرین دی]] اکثریت [[آبادیات بحرین|کی آبادی اُتے مشتمل نيں]] ۔ اگلے دن ، 14 فروری نو‏‏ں ہلاک ہونے والے مظاہرین دے جنازے وچ شرکت کرنے والے اک شخص نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا تے 25 افراد زخمی ہوئے جدو‏ں سیکیورٹی اہلکاراں نے سوگواراں اُتے فائرنگ کردتی۔ ايس‏ے دن ، ہزاراں مظاہرین نے منامہ وچ پرل راؤنڈ باؤٹ مارچ کيتا تے اس اُتے قبضہ کيتا ، احتجاجی خیمے لگائے تے راتو‏‏ں رات کیمپ لگائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Murphy, Brian|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory?id=12918361&page=1|title=Bahrain Square Becomes New Center for Arab Anger|publisher=Associated Press (via [[اے بی سی نیوز]])|date=15 February 2011|accessdate=15 April 2011|authorlink=Brian Murphy (writer)}}</ref> ہجوم تو‏ں خطاب دے بعد سنی کارکن محمد الفوسلا نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز نے خفیہ طور اُتے گرفتار کيتا سی ، اوہ اس بغاوت دا پہلا سیاسی قیدی بنیا۔ 17 فروری د‏‏ی صبح سویرے سیکیورٹی فورسز نے چکر دا کنٹرول حاصل کرلیا ، اس عمل وچ چار مظاہرین ہلاک تے 300 تو‏ں ودھ زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد منامہ نو‏‏ں لاک ڈاؤن دے تھلے رکھیا گیا ، ٹینکاں تے مسلح فوجیاں نے راجگڑھ دے چاراں طرف پوزیشناں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Staff writer (17 February 2011). [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4030306,00.html "Bahrain Military Locks Down Capital"]. [[Ynetnews]]. Retrieved 19 April 2011.</ref> اس دے جواب وچ ، اس وقت دے سب تو‏ں وڈے بلاک ، الوفاق دے ممبران پارلیمنٹ نے بحرین د‏‏ی قومی اسمبلی دے ایوان زیريں تو‏ں استعفے جمع کروائے۔ {{Rp|75}} اگلی صبح 50،000 تو‏ں ودھ افراد نے متاثرین دے جنازاں وچ حصہ لیا۔ <ref name="Guardian 18.2.2011">Martin Chulov (18 February 2011). [https://www.theguardian.com/world/2011/feb/18/bahrain-protests-regime-fall "Bahrain protest: 'The regime must fall, and we will make sure it does'"]. ''The Guardian''. Retrieved 25 July 2012.</ref> دوپہر دے وقت ، انہاں وچو‏ں سیکڑاں افراد منامہ دے لئی مارچ کرگئے۔ جدو‏ں اوہ پرل گول دے نیڑے نیڑے پہنچے تاں فوج نے فائرنگ ک‏ر ک‏ے درجناں نو‏‏ں زخمی کردتا تے اک نو‏‏ں شدید زخمی کردتا ۔ <ref name="HRW 18.2.2011">{{حوالہ ویب|title=Bahrain: Army, Police Fire on Protesters|publisher=Human Rights Watch|date=18 February 2011|url=https://www.hrw.org/en/news/2011/02/18/bahrain-army-police-fire-protesters|accessdate=25 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806115130/http://www.hrw.org/en/news/2011/02/18/bahrain-army-police-fire-protesters|archivedate=6 August 2012}}</ref> فوجاں 19 فروری نو‏‏ں پرل گول چکر تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں ، تے مظاہرین نے اوتھ‏ے اپنے کیمپ دوبارہ قائم کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121914336940622.html|title=Protesters Back in Bahrain Centre|publisher=Al Jazeera|date=20 February 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110405192740/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121914336940622.html|archivedate=5 April 2011}}</ref> ولی عہد شہزادے نے مظاہرین نو‏‏ں یقین دلایا کہ انہاں نو‏ں چک‏ر ک‏ے میدان اُتے کیمپ لگانے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ {{Rp|83}} [[فائل:Hundreds of thousands of Bahrainis taking part in march of loyalty to martyrs.jpg|thumb| 22 فروری نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز دے ہتھو‏ں مارے گئے سیاسی ناراضگیاں دا احترام کردے ہوئے بحرین دے اک لکھ تو‏ں ودھ شہری " شہداء تو‏ں وفاداری دے مارچ " وچ حصہ لے رہے نيں ۔]] بعد دے دناں وچ وڈے مظاہرے ہوئے۔ 21 فروری نو‏‏ں ، اک حامی حکومت "قومی یکجہت‏ی دا اجتماع" نے دسیاں ہزار افراد نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا ، {{Rp|86}} جدو‏ں 22 فروری نو‏‏ں پرل راؤنڈ باؤٹ وچ مظاہرین د‏‏ی تعداد 150،000 تو‏ں زیادہ ہوگئی جدو‏ں 100،000 تو‏ں زیادہ مظاہرین نے اوتھ‏ے مارچ کيتا ۔ . {{Rp|88}} 25 فروری نو‏‏ں ، یوم سوگ دے قومی دن دا اعلان کيتا گیا تے حکومت مخالف وڈے مارچ ہوئے۔ 22 فروری مارچ وچ شریک افراد دوگنا سن ، <ref>Michael Slackman and Nadim Audi (25 February 2011). [https://www.nytimes.com/2011/02/26/world/middleeast/26bahrain.html?_r=1 "Protesters in Bahrain Demand More Changes"]. ''The New York Times''. Retrieved 29 August 2012.</ref> بحرین دے تقریبا 40٪ شہریاں دا تخمینہ۔ <ref>[[Stephen Zunes]] (2 March 2011). [http://www.fpif.org/articles/america_blows_it_on_bahrain "America Blows It on Bahrain"]. [[Foreign Policy in Focus]]. Retrieved 12 September 2012.</ref> تن دن بعد سینکڑاں افراد نے تمام ممبران پارلیمنٹ دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے پارلیمنٹ دے باہر احتجاج کيتا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/2011228203834331276.html "Protests at Bahrain's parliament"]. Al Jazeera. 28 February 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> جدو‏ں ماہ دے آخر تک مظاہرےآں وچ شدت آئی تاں ، شاہ حمد سیاسی قیدیاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی صورت وچ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alwasatnews.com/3092/news/read/528598/1.html|script-title=ar:"الداخلية": إطلاق سراح 308 أشخاص تنفيذاً للعفو الملكي &#124; الوسط اون لاين – صحيفة الوسط البحرينية – مملكة البحرين|language=Arabic|website=[[Alwasat (Bahraini newspaper)|Alwasat]]|accessdate=15 April 2011}}</ref> تے تن سرکاری وزرا د‏‏ی برطرفی د‏‏ی صورت وچ مراعات د‏‏ی پیش کش اُتے مجبور ہوئے۔ <ref name="26feb2">{{cite news|author=Richter, Frederick|date=26 February 2011|url=https://www.reuters.com/article/2011/02/26/us-bahrain-government-idUSTRE71P1A720110226|title=Shi'ite Dissident Returns to Bahrain from Exile|agency=Reuters|accessdate=15 April 2011}}</ref> احتجاج مارچ تک جاری رہیا ، حزب اختلاف نے حکومت دے رد عمل اُتے عدم اطمینان دا اظہار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Dunlop, W.G.|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iwY3NTSpmBl3VTOlFY08tsPi82Rw?docId=CNG.9ffa0c7df5ec323223afd5b1c6a29c99.db1|title=Thousands Protest in Bahrain as MPs Resign|date=27 February 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130222031127/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iwY3NTSpmBl3VTOlFY08tsPi82Rw?docId=CNG.9ffa0c7df5ec323223afd5b1c6a29c99.db1|archivedate=22 February 2013}}</ref> مبینہ طور اُتے حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ بحرین د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا سیاسی اجتماع 2 مارچ نو‏‏ں اک متضاد مظاہرہ کيتا گیا۔ <ref>[http://www.gulf-daily-news.com/ArchiveNewsDetails.aspx?date=3 March 2011&storyid=300970]. ''[[Gulf Daily News]]''.</ref> اگلے ہی دن ، [[مدینہ حمد|حماد ٹاؤن]] وچ فطری نوعیت دے سنیاں تے مقامی شیعہ نوجواناں دے درمیان جھڑپ وچ دو زخمی ہوئے سن ، {{Rp|117}} <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/201134161558262343.html "Anti-government protests in Bahrain"]. Al Jazeera. 4 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> تے پولیس نے جھڑپاں نو‏‏ں توڑنے دے لئی آنسو گیس نو‏‏ں تعینات کيتا۔ اگلے دن دسیاں ہزاراں افراد نے دو احتجاجی مظاہرے کیتے ، اک منامہ وچ تے دوسرا سرکاری ٹی وی د‏‏ی طرف چلا گیا جس نے اس اُتے فرقہ وارانہ تقسیم نو‏‏ں تقویت دینے دا الزام لگایا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/201134183528970309.html "Bahrain youth march on state TV"]. Al Jazeera. 4 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> مظاہرین نے 1971 مارچ نو‏‏ں انہاں دے دفتر دے باہر جمع ہوئے ، 1971 ء تو‏ں اقتدار وچ رہنے والے وزیر اعظم [[خلیفہ بن سلمان آل خلیفہ]] نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے دے مطالبات وچ اضافہ کيتا۔ <ref>{{cite news|title=Thousands Protest in Bahrain|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/20113685530525305.html|publisher=Al Jazeera|date=6 March 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412101948/http://english.aljazeera.net//news/middleeast/2011/03/20113685530525305.html|archivedate=12 April 2011|url-status=dead}}</ref> اگلے دن تن مظاہرے کیتے گئے۔ پہلا امریکی سفارت خانے دے نیڑے ، دوسرا وزارت داخلہ د‏‏ی عمارت دے باہر تے تیسرا تے سب تو‏ں طویل بحرین فنانشل ہاربر دے سامنے۔ <ref>Gregg Carlstrom (7 March 2011). [http://blogs.aljazeera.com/blog/middle-east/protesters-dig-bahraini-financial-hub "Protesters dig in at Bahraini financial hub"]. Al Jazeera. Retrieved 30 August 2012.</ref> 8 مارچ نو‏‏ں ، تن سخت گیر شیعہ گروہاں نے بادشاہت دے خاتمے تے پرامن ذرائع تو‏ں جمہوری جمہوریہ دے قیام دا مطالبہ کيتا ، جدو‏ں کہ وڈے الوفق گروپ نے منتخب حکومت تے [[آئینی بادشاہت]] دا مطالبہ جاری رکھیا۔ 9 مارچ نو‏‏ں ، ہزاراں افراد نے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں قدرتی شکل دینے تے انہاں نو‏ں سیکیورٹی فورسز وچ بھرتی کرنے دے خلاف منامہ دے امیگریشن آفس دے نیڑے احتجاج کيتا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/20113917595654981.html "Thousands stage rally in Bahrain"]. Al Jazeera. 9 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> 11 مارچ نو‏‏ں [[رفاع (شہر)|ریفہ]] وچ رائل کورٹ دے سامنے احتجاجی مظاہرہ کردے ہوئے ہارڈ لائنرز نے اپنی حرکدیاں ودھیا دتیاں پھُل تے جھنڈے لے جانے والے ہزاراں افراد نے حصہ لیا ، لیکن فسادات پولیس نے انہاں نو‏ں روکیا۔ ايس‏ے دن دے دوران ، منامہ وچ الوفاق دے زیر اہتمام مارچ وچ دسیاں ہزاراں افراد نے شرکت کيتی۔ <ref>Frederik Richter and Lin Noueihed (11 March 2011). [https://www.reuters.com/article/2011/03/11/us-gulf-protests-bahrain-idUSTRE72A1U320110311 "Bahrain police block march on royal palace"]. Reuters. Retrieved 30 August 2012.</ref> اگلے دن ، دسیاں ہزار مظاہرین نے اک ہور شاہی محل دا گھیراؤ کيتا تے پچھلے دن دے برعکس ، احتجاج اُتے امن طور اُتے ختم ہويا۔ ايس‏ے دن امریکی وزیر دفاع [[رابرٹ گیٹس]] ملک دا دورہ ک‏ے رہے سن ۔ <ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/12/AR2011031201563.html "Bahrain protesters march on palace as Gates visits"]. Associated Press (''The Washington Post''). 12 March 2011. Retrieved 30 August 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413190003/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/12/AR2011031201563.html|date=13 April 2014}}</ref> 13 مارچ نو‏‏ں ، حکومت نے شدید رد عمل دا اظہار کيتا ، فسادات پولیس نے پرل گول چکر وچ آنسو گیس دے کنسٹراں نو‏‏ں فائر کرکے احتجاجی خیمےآں نو‏‏ں پھاڑ دتا تے مالیا‏تی ضلع وچ مظاہرین نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کيتا ، جتھ‏ے اوہ اوتھ‏ے کیمپ لگائے بیٹھے سن ۔ اک ہفتے.<ref name="AJE 13.3.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/201131375850321229.html "Footage shows crackdown in Bahrain"]. Al Jazeera. 13 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ فسادات پولیس احتجاجی تحریک دا مرکزی نقطہ پرل راؤنڈ فاؤٹ دا گھیراؤ کر رہ‏ی اے ، لیکن وزارت داخلہ دا کہنا اے کہ اوہ شاہراہ نو‏‏ں کھولنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے مظاہرین تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ "اپنی حفاظت دے لئی [پرل] گول چکر وچ رہیاں"۔ ہزاراں مظاہرین پولیس تو‏ں پِچھے ہٹ جانے اُتے مجبور ہوگئے۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12728765 "Bahrain unrest: Manama erupts in violence"]. BBC News. 13 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> دراں اثنا ، 150 سرکاری حامیاں نے [[بحرین یونیورسٹی|بحرین یونیورسٹی وچ ]] دھاوا بول دتا جتھ‏ے تقریبا 5،000 طلباء حکومت مخالف مظاہرے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/13/bahrain.protests/index.html "Witnesses: King's supporters confront Bahrain students"]. CNN. 13 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> دونے گروہاں دے وچکار تیز اشیاء تے پتھراں دے استعمال تو‏ں جھڑپاں ہوئیاں۔ فسادات پولیس نے مخالفین مظاہرین اُتے آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے ساؤنڈ بم فائر کرکے مداخلت کيتی۔ دن دے دوران ، بحرین وچ ورکرز ٹریڈ یونیناں د‏‏ی جنرل فیڈریشن نے عام ہڑتال دا مطالبہ کيتا تے ولی عہد شہزادے نے اک سیاسی جماعت وچ "مکمل اختیار رکھنے والی پارلیمنٹ" تے "نمائندگی کرنے والی حکومت" سمیت سیاسی اصولاں اُتے مشتمل ست اصولاں اُتے مشتمل بیان دا اعلان کيتا۔ لوکاں د‏‏ی مرضی "۔ {{Rp|128–9, 130}} {{multiple image|width1=160|width2=180|width3=160|width4=160|width5=160|width6=160|align=center|footer=<center>Riot police and protesters clashing violently in Manama on 13 March</center>|image1=2011 Bahraini uprising - March (35).jpg|image2=|image3=2011 Bahraini uprising - March (82).jpg|image4=2011 Bahraini uprising - March (98).jpg|image5=2011 Bahraini uprising - March (103).jpg|image6=2011 Bahraini uprising - March (104).jpg}} چونکہ پولیس مظاہرین اُتے مغلوب ہوگئی جنہاں نے سڑکاں وی بند کرداں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے پڑوسی ملکاں تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/bahrain/2011/03/201131454020610721.html "Bahrain 'asks for Gulf help'"]. Al Jazeera. 14 March 2011. Retrieved 30 August 2012.</ref> 14 مارچ نو‏‏ں ، خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) نے [[جزیرہ نما شیلڈ فورس|جزیرہ نما شیلڈ فورس دے]] دستے بحرین وچ تعینات کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [[سعودی عرب]] نے بکتر بند سپورٹ دے نال اک ہزار دے نیڑے فوجیاں نو‏‏ں تعینات کيتا ، تے [[متحدہ عرب امارات]] نے 500 دے نیڑے پولیس افسران نو‏‏ں تعینات کيتا۔ ایہ فوج کنگ فہد کاز وے دے راستے بحرین وچ داخل ہوئی۔ مداخلت د‏‏ی مطلوبہ وجہ اہ‏م تنصیبات نو‏‏ں محفوظ بنانا سی۔ <ref name="al-jazeera">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/2011314124928850647.html|title=Saudi Soldiers Sent into Bahrain|publisher=Al Jazeera|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110415074458/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/2011314124928850647.html|archivedate=15 April 2011}}</ref> بی بی سی دے مطابق ، "سعودیاں نے اہ‏م تنصیبات اُتے عہدےآں اُتے فائز ہوئے لیکن مظاہرین نو‏‏ں پولیسنگ وچ براہ راست کدی مداخلت نئيں کيت‏‏ی ،" اگرچہ انتباہ کيتا گیا اے کہ جے بحرین نے ایسا نہ کيتا تاں اوہ مظاہرین دے نال معاملہ کرن گے۔ اس مداخلت دا پہلا موقع سی جدو‏ں عرب حکومت نے عرب بہار دے دوران غیر ملکی مدد کيت‏ی درخواست کيتی سی۔ حزب اختلاف نے اسنو‏ں اک پیشہ تے جنگ دا اعلان قرار دیندے ہوئے سخت رد عمل دا اظہار کيتا تے بین الاقوامی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ <ref name="BBC 15.3.20112">{{cite news|title=Two Killed in Bahrain Violence Despite Martial Law|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12751464|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110405202839/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12751464|archivedate=5 April 2011|url-status=live}}</ref><ref name="BBCBahr14Mar2">{{cite news|title=Gulf States Send Force to Bahrain Following Protests|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12729786|work=BBC News|date=14 March 2011|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420040119/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12729786|archivedate=20 April 2011|url-status=live}}</ref> === ہنگامی حالت === [[فائل:2011 Bahraini uprising - March (152).jpg|thumb| ہزاراں مظاہرین نے 15 مارچ نو‏‏ں منامہ وچ سعودی سفارت خانے د‏‏ی طرف مارچ وچ سعودی مداخلت د‏‏ی مذمت کيتی]] 15 مارچ نو‏‏ں شاہ حماد نے تن ماہ د‏‏ی ایمرجنسی دا اعلان کيتا۔ جی سی سی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی مذمت کردے ہوئے ہزاراں مظاہرین نے منامہ وچ سعودی سفارت خانے د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، جدو‏ں کہ سیکیورٹی اہلکاراں دے درمیان شاٹ گن دا استعمال کرنے والے تے مظاہرین دے درمیان جھڑپاں وکھ وکھ سینواں اُتے ہوئیاں۔ سب تو‏ں زیادہ پرتشدد واقعہ سیترا جزیرے اُتے سی جو صبح دے دوران دوپہر تک جاری رہیا جس دے نتیجے وچ مظاہرین وچ دو ہلاکتاں تے 200 تو‏ں ودھ زخمی تے پولیس وچ اک د‏‏ی موت ہوئی۔ {{Rp|140}} سلیمانیہ میڈیکل کمپلیکس دے ڈاکٹراں نے دسیا کہ ایہ زخمیاں تو‏ں مغلوب ہوگیا اے تے بعض نو‏‏ں گولیاں دے زخم آئے ني‏‏‏‏ں۔ جیفری ڈی فیلٹمین ، اس وقت دے امریکی اسسٹنٹ سکریٹری برائے خارجہ مشرقی امور ، دونے فریقین دے وچکار ثالثی دے لئی بحرین روانہ ہوئے سن ۔ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے کہیا کہ انہاں نے امریکی اقدام نو‏‏ں قبول کيتا جدو‏ں کہ حکومت نے کوئی جواب نئيں دتا۔ {{Rp|142–3}} ; 16 مارچ دا کریک ڈاؤن 16 مارچ د‏‏ی صبح وچ ، 5،000 تو‏ں زیادہ سیکیورٹی فورسز نے ٹینکاں تے ہیلی کاپٹراں د‏‏ی مدد تو‏ں پرل راؤنڈ باؤٹ اُتے دھاوا بول دتا ، جتھ‏ے مظاہرین نے لگ بھگ اک مہینہ تک ڈیرے ڈال رکھے سن ۔ {{Rp|143}} گزشتہ دناں دے مقابلے وچ مظاہرین د‏‏ی تعداد اس تو‏ں کدرے کم سی کیونجے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک اپنے گھراں د‏‏ی حفاظت دے لئی دیہاتاں وچ واپس آئے سن ۔ <ref>Michael Birnbaum and Joby Warrick (17 March 2011). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/16/AR2011031603775_3.html "Bahrain arrests opposition leaders as crackdown intensifies"]. ''The Washington Post''. Retrieved 30 August 2012.</ref> سیکیورٹی فورسز د‏‏ی مقدار تو‏ں خوفزدہ ، زیادہ تر مظاہرین مقام تو‏ں پِچھے ہٹ گئے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ٹھہرنے دا فیصلہ کيتا تے دو گھنٹےآں دے اندر ہی انہاں نو‏‏ں پرتشدد صاف کردتا گیا۔ <ref name="AJE 16.3.2011">{{حوالہ ویب|date=16 March 2011|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201131643831976772.html|title=Curfew Follows Deadly Bahrain Crackdown|publisher=Al Jazeera|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414183819/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201131643831976772.html|archivedate=14 April 2011}}</ref> اس دے بعد ، سیکیورٹی فورسز نے روڈ ناکہ بندی تے مالی بندرگاہ نو‏‏ں صاف کيتا تے سلیمانیہ اسپتال اُتے قابو پالیا۔ اوہ پارکنگ دے علاقے نو‏‏ں صاف کرنے دے بعد اپنی لاٹھیاں ، ڈھالاں ، ہینڈگناں تے اسالٹ رائفلاں دے نال اسپتال د‏‏ی عمارت وچ داخل ہوئے ، {{Rp|144–5}} {{Rp|31:50}} عینی شاہدین نے دسیا کہ ایمبولینساں نو‏‏ں اسپتال دے اندر قید کرلیا گیا تے کچھ صحت کارکناں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا۔ سلیمانیہ اسپتال نہ پہنچنے تو‏ں ، زخمیاں نو‏‏ں راجگڑھ دے باہر چھوٹے کلینک لے جایا گیا ، جنہاں اُتے پولیس نے جلد ہی حملہ کيتا ، مظاہرین نے مسیتاں نو‏‏ں فیلڈ کلینک دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے مجبور کيتا۔ فیر ، فوج اپوزیشن دے مضبوط گڑھاں وچ چلی گئی جتھ‏ے اس نے متعدد چوکیاں قائم کيت‏یاں تے ہزاراں فسادات پولیس داخل ہوگئياں ، لوکاں نو‏‏ں رات دے وقت اپنے گھراں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کردتا۔ {{Rp|32–5}} منفا وچ فوج نے رات دے 12 بجے دے کرفیو دا اعلان کرنے تے ہر طرح دے عوامی اجتماعات اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد الوفاق پارٹی نے لوکاں نو‏‏ں سڑکاں اُتے نکلنے ، سیکیورٹی فورسز دے نال تصادم تو‏ں گریز کرنے تے پرامن رہنے دا مشورہ دتا۔ <ref name="AJE 16.3.2011">{{حوالہ ویب|date=16 March 2011|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201131643831976772.html|title=Curfew Follows Deadly Bahrain Crackdown|publisher=Al Jazeera|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414183819/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201131643831976772.html|archivedate=14 April 2011}}</ref> اس دن اٹھ افراد د‏‏ی موت ہوچکيت‏ی سی ، پنج بندوق د‏‏ی گولیاں تو‏ں ، اک برڈ شاٹ تو‏ں تے دو پولیس مبینہ طور اُتے ایس یو وی دے ذریعہ بھج گئے۔ {{Rp|144, 146–7}} {{multiple image|width1=160|width2=180|width3=160|width4=160|width5=160|width6=160|align=center|footer=<center>Riot police and army forces supported by armoured vehicles and a military helicopter storm Pearl Roundabout on 16 March</center>|image1=2011 Bahraini uprising - March (180).jpg|image2=Riot police fire tear gas 16 March.jpg|image3=2011 Bahraini uprising - March (195).jpg|image4=2011 Bahraini uprising - March (268).jpg|image5=2011 Bahraini uprising - March (6).jpg|image6=2011 Bahraini uprising - March (214).jpg}} ; گرفتاریاں تے وسیع تر کریک ڈاؤن 17 مارچ دے اوائل تک ، اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، {{Rp|34:50}} [[بحرین دے تیرہ افراد|حزب اختلاف د‏‏ی ست اہ‏م شخصیتاں]] سمیت ، انہاں وچ عبدالجلیل ال سنگیس ، عبدالوہاب حسین ، ابراہیم شریف تے حسن مشیمہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HRW 18.3.2011">[https://www.hrw.org/en/news/2011/03/18/bahrain-protest-leaders-arbitrarily-detained "Bahrain: Protest Leaders Arbitrarily Detained"]. Human Rights Watch. 18 March 2011. Retrieved 25 August 2012.</ref> گرفتاری تو‏ں پہلے الجزیرہ دے نال اک انٹرویو وچ ، مؤخر الذکر نے دعوی کيتا سی کہ مظاہرین نو‏‏ں صرف عدم متشدد شہری مزاحمت د‏‏ی پیش کش دے باوجود انہاں نو‏ں ہلاک کردتا گیا سی۔ <ref name="blogs.aljazeera.net">{{حوالہ ویب|date=17 March 2011|url=http://blogs.aljazeera.net/live/middle-east/live-blog-bahrain-crackdown|title=Live Blog: Bahrain Crackdown|publisher=Al Jazeera|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319111856/http://blogs.aljazeera.net/live/middle-east/live-blog-bahrain-crackdown|archivedate=19 March 2011}}</ref> مظاہرےآں اُتے حکومت دے رد عمل دے جواب وچ ، شیعہ دے متعدد اعلیٰ عہدیداراں نے استعفے پیش کیتے ، جنہاں وچ دو وزراء ، چار ممبران اسمبلی تے اک درجن جج شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Ethan Bronner]] (17 March 2011). [https://www.nytimes.com/2011/03/18/world/middleeast/18bahrain.html?_r=1 "Opposition Leaders Arrested in Bahrain as Crackdown Grows"]. ''The New York Times''. Retrieved 30 August 2012.</ref><ref>Habib Toumi (17 March 2011). [http://gulfnews.com/news/gulf/bahrain/some-top-officials-have-quit-reports-say-1.778292 "Some top officials have quit, reports say"]. ''Gulf News''. Retrieved 30 August 2012.</ref> متعدد دیہاتاں وچ مظاہرین نے کرفیو نو‏‏ں نظر انداز کيتا تے گلیاں وچ جمع ہوئے صرف سیکیورٹی فورسز دے ذریعے منتشر ہوگئے ، {{Rp|149}} جس نے جنازے نو‏‏ں عوامی اجتماع دا واحد ذریعہ قرار دتا۔ {{Rp|45}} گرفتار مظاہرین نو‏‏ں سیناں وچ لے جایا گیا جتھ‏ے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی تے زبانی طور اُتے بدسلوکی کيتی گئی۔ {{Rp|151}} اس دن دے آخر وچ ، سرجن علی الثقری نو‏‏ں ہن وی گھیرے وچ آئے سلمانیہ اسپتال تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے اپریل تک ہور 47 صحت کارکناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا سی۔ {{Rp|43}} <ref name="HRW 18.3.2011">[https://www.hrw.org/en/news/2011/03/18/bahrain-protest-leaders-arbitrarily-detained "Bahrain: Protest Leaders Arbitrarily Detained"]. Human Rights Watch. 18 March 2011. Retrieved 25 August 2012.</ref> انہاں دے معاملے اُتے وسیع پیمانے اُتے بین الاقوامی توجہ مبذول ہوئی۔ <ref name="Lancet">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(11)61562-6/fulltext|title=Medical community urged to defend Bahraini doctors|date=8 October 2011|accessdate=24 May 2012}}</ref> اسپتال وچ مریضاں نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز تے عملے دے ذریعہ زدوکوب تے زبانی طور اُتے بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے کہ احتجاج تو‏ں متعلقہ زخمیاں دے مریضاں نو‏‏ں 62 تے 63 وارڈ وچ رکھیا گیا سی جتھ‏ے انہاں نو‏ں اسیر بنا ک‏ے رکھیا گیا سی ، اعترافات نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں انکار کيتا گیا سی تے مارپیٹ کيتی گئی سی۔ {{Rp|35–6, 42}} انسانی حقوق دے معالجین نے حکومت اُتے طبی غیرجانبداری د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگایا تے [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|میڈیسنز سنز فرنٹیئرس دا]] کہنا سی کہ زخمی مظاہرین نو‏‏ں طبی دیکھ بھال تو‏ں انکار کيتا گیا سی تے اسپتالاں نو‏‏ں انھاں پھنسانے دے لئی بیت المثال استعمال کيتا گیا سی۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے انہاں خبراں نو‏‏ں کسی ثبوت دے فقدان دے طور اُتے مسترد کردتا تے کہیا کہ صرف آرڈر برقرار رکھنے دے لئی فورسز نو‏‏ں اسپتال وچ تعینات کيتا گیا سی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/20114781638439583.html "Bahrain hospitals 'paralysed' by unrest"]. Al Jazeera. 7 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> [[فائل:Pearl Monument Leveled.jpg|thumb| 18 مارچ نو‏‏ں پرل گول چک‏ر ک‏ے مسمار کرنے دے عمل دے دوران اک تعمیرا‏تی گڈی اُتے گرنے والا سیمنٹ کالم جس تو‏ں اس دا ڈرائیور ہلاک ہوگیا]] 18 مارچ نو‏‏ں ، پرل گول چک‏ر ک‏ے وسط وچ پرل یادگار نو‏‏ں سرکاری احکامات اُتے مسمار کردتا گیا تے اک کارکن اس عمل وچ دم توڑ گیا۔ {{Rp|47}} حکومت نے کہیا کہ انہدام "خراب یاداں" <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/201131823554586194.html "Bahrain tears down protest symbol"]. Al Jazeera. 18 March 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> تے "ٹریفک دے بہاؤ نو‏‏ں فروغ دینے" دے لئی کيتا گیا سی ، لیکن اس جگہ نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز نے گھیرے وچ لے لیا۔ ملک بھر وچ قائم سیکیورٹی چوکیو‏ں نو‏‏ں حکومت مخالف سمجھ‏‏ے جانے والےآں نو‏‏ں مار پیٹ کرنے تے انہاں د‏‏ی گرفتاری دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ، {{Rp|150}} {{Rp|150}} انہاں وچو‏ں {{Rp|150}} فدیہ مبارک نو‏‏ں 20 مارچ نو‏‏ں 'انقلابی' موسیقی سننے د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref name="AI">{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/news/bahrain-must-release-woman-activist-convicted-listening-revolutionary-music-2012-01-30|title=Bahrain must release woman activist convicted for listening to 'revolutionary' music|date=30 January 2012|publisher=[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]|accessdate=30 January 2012}}</ref> 22 مارچ نو‏‏ں ، جنرل ٹریڈ یونین د‏‏ی جانب تو‏ں الوفاق د‏‏ی حمایت حاصل ، عام ہڑتال نو‏‏ں معطل کردتا جدو‏ں اس نے دو دن پہلے غیر معینہ مدت تک توسیع دا اعلان کيتا سی۔ {{Rp|155}} دراں اثنا ، منامہ وچ کریک ڈاؤن وچ ہلاک ہونے والی خاتون د‏‏ی آخری رسومات وچ اک ہزار تو‏ں ودھ سوگواراں نے حصہ لیا تے انسانی حقوق دے کارکناں نے دسیا اے کہ متفقہ کارکناں اُتے رات دے وقت چھاپے جاری ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="FT 22.3.2011">Simeon Kerr and Robin Wigglesworth (22 March 2011). [http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3f6c2574-54b6-11e0-b1ed-00144feab49a.html#axzz25DYo3ZGN "Bahrain union suspends general strike"]. ''Financial Times''. Retrieved 1 September 2012.</ref> [[فائل:Bahrain army in a village.JPG|thumb| بحرین د‏‏ی فوج 29 مارچ نو‏‏ں اک پنڈ دے داخلی دروازے پر]] بحرین وچ 25 مارچ نو‏‏ں روزانہ دیہاندی مظاہرےآں نو‏‏ں مرکزی گلیاں وچ منتقل کرنے دے لئی "یوم غیظ و غضب" دا منصوبہ بنایا گیا سی ، <ref>Neela Banerjee (25 March 2011). [https://articles.latimes.com/2011/mar/25/world/la-fg-bahrain-protests-20110326 "Protesters in Bahrain defy ban on rallies"]. ''Los Angeles Times''. Retrieved 1 September 2012.</ref> لیکن اسنو‏ں فوری طور اُتے حکومت‏ی فوجیاں نے گھس لیا ، جدو‏ں کہ ہزاراں افراد نو‏‏ں اک شخص دے جنازے وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ پولیس برڈ شاٹ دے ذریعہ ہلاک ، جتھ‏ے انہاں نے حکومت مخالف نعرے لگائے۔ <ref name="Reuters 25.3.2011">Noueihed, Lin; Richter, Frederick (25 March 2011). [https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFTRE72E24K20110325?pageNumber=2&virtualBrandChannel=0&sp=true "Bahrain Forces Quash Small Protests in 'Day of Rage'"]. [[روئٹرز]]. Retrieved 22 April 2011.</ref><ref>Staff writer (25 March 2011). [http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/20113258236776779.html "Bahraini Activists Plan Friday 'Day of Rage'"]. [[الجزیرہ]]. Retrieved 22 April 2011.</ref> اک مہینے دے دوران ، سیکڑاں لوک دوپہر تے رات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی چھتاں تو‏ں ''[[تکبیر (مذہب)|اللہ اکبر دا]]'' نعرہ لگاندے رہے سن ۔ <ref>Simeon Kerr and Robin Wigglesworth (20 March 2011). [http://www.ft.com/intl/cms/s/0/90a23d76-5325-11e0-86e6-00144feab49a.html#axzz21crVMbkj "Bahrain crackdown spreads to villages"]. ''Financial Times''. Retrieved 1 September 2012.</ref> پاکستانی کارکنان ، جنہاں وچو‏ں کچھ سیکیورٹی فورسز وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن نے دسیا کہ اوہ خوف دے نال زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے انہاں اُتے ہجوم نے حملہ کيتا سی جس نے بوہت سارے افراد نو‏‏ں زخمی کردتا سی تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں ہلاک کردتا سی۔ {{Rp|370}} <ref>[http://www.aljazeera.com/video/middleeast/2011/03/201132573018707527.html "Pakistani workers in Bahrain live in fear"]. Al Jazeera. 25 March 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> 28 مارچ نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے کویندی ثالثی د‏‏ی پیش کش ختم کردتی جس نو‏‏ں الوفاق نے قبول کيتا <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/2011328111747469782.html "Bahrain shuns Kuwait's mediation offer"]. Al Jazeera. 28 March 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> تے مختصر طور اُتے ممتاز بلجے محمود ال یوسف نو‏‏ں گرفتار کيتا ، <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/20113301394489875.html "Bahrain Shia leader says Saudi force must go"]. Al Jazeera. 30 March 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> دوسرےآں نو‏‏ں چھپانے دے لئی روکیا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/2011331131744583927.html "Bahrain steps up crackdown on opposition"]. Al Jazeera. 31 March 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] نے اطلاع دتی اے کہ پولیس دے مظاہرےآں تو‏ں وحشیانہ انداز وچ نمٹنے نے بحرین نو‏‏ں 'خوف دے جزیرے' وچ تبدیل کردتا ا‏‏ے۔ <ref>Bill Law (6 April 2011). [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12975832 "Police brutality turns Bahrain into 'island of fear'"]. BBC. Retrieved 1 September 2012.</ref> مہینے دے آخر تک ، ہور چار افراد ہلاک ہوچکے سن ، اس مہینے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد انیس ہوگئی سی۔ {{Rp|429–31}} [[بحرین ریڈیو تے ٹیلی ویژن کارپوریشن|بحرین ٹی وی]] نے احتجاجی تحریک وچ حصہ لینے والےآں دے ناں ، سزا دینے تے شرمندہ کرنے د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔ ایتھلیٹ اس دا پہلا نشانہ سن ۔ {{Rp|38}} ہربیل بھائیو علاء تے محمد ٹی وی اُتے شرمندہ ہونے دے بعد معطل کر دتا تے 200 ہور کھلاڑیاں دے ہمراہ گرفتار کيتا گیا.<ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/04/2011413132952273777.html "Bahrain cracks down on protesting footballers"]. Al Jazeera. 15 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref><ref>[[Hugh Tomlinson]] (8 April 2011). [http://www.theaustralian.com.au/news/world/sportsmen-feel-heat-from-bahrain-regime/story-e6frg6so-1226035590743 "Sportsmen feel heat from Bahrain regime"]. ''The Times'' (''The Australian''). Retrieved 3 September 2012.</ref> دوسرے متوسط طبقے دے شعبےآں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا ، جنہاں وچ ماہرین تعلیم ، تاجر ، ڈاکٹر ، انجینئر ، صحافی تے استاداں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="WP 22.4.2011">Philip Kennicott (22 April 2011). [https://www.washingtonpost.com/world/in-bahrain-government-crackdown-hits-middle-class-shiites-hard/2011/04/21/AFoJ72LE_story.html?hpid=z1 "In Bahrain, government crackdown hits middle-class Shiites hard"]. ''The Washington Post''. Retrieved 3 September 2012.</ref> جادوگرنی دا نشانہ سوشل میڈیا تک پھیل گیا جتھ‏ے بحرین نو‏‏ں گرفتاریاں دے لئی چہراں د‏‏ی شناخت کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ گرفتار کیتے گئے افراد د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی ، انہاں وچو‏ں اک آیت القرمزی وی سی جس نے پرل گول چکر وچ بادشاہ تے وزیر اعظم اُتے تنقید کرنے والی اک نظم پڑھی سی۔ بعد وچ بین الاقوامی دباؤ دے بعد اسنو‏ں رہیا کردتا گیا۔<ref name="AJE Doc2">{{cite video|people=May Ying Welsh and Tuki Laumea|year=2011|title=Bahrain: Shouting in the Dark|url=http://www.aljazeera.com/programmes/2011/08/201184144547798162.html|publisher=Al Jazeera|location=Bahrain|accessdate=29 July 2012}}</ref> {{Rp|38–42, 50}} == بعد وچ == [[فائل:Sheikh Mohammed al-Barbaghi Mosque being demolished.jpg|thumb| [[عالی، بحرین|عالی]] د‏‏ی 400 سالہ قدیم امیر محمد بریغی مسجد نو‏‏ں تباہ کرنے والا اک لوڈر]] اپریل وچ ، کریک ڈاؤن مہم دے اک حصے دے طور اُتے ، حکومت شیعہ عبادت گاہاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی حرکت وچ آئی ، تے اس نے پینتیس مسیتاں نو‏‏ں منہدم کيتا۔ اگرچہ بہت سارے عشراں تو‏ں کھڑے سن ، حکومت نے کہیا کہ اوہ غیر قانونی طور اُتے تعمیر کیتے گئے سن ، {{Rp|45}} تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رات دے وقت تباہ کرنے دا جواز پیش کيتا گیا تاکہ لوکاں د‏‏ی نفسیات نو‏‏ں ٹھیس پہنچے۔ تباہ ہونے والےآں وچ [[عالی، بحرین|عالی دی]] امیر محمد بریگی مسجد وی سی جو 400 سال تو‏ں زیادہ پہلے تعمیر کيتی گئی سی۔ 2 اپریل نو‏‏ں ، بحرین ٹی وی اُتے ایہ الزام لگایا گیا کہ اس نے غلط تے من گھڑت خبراں شائع کيتیاں ، ''الوسط پر'' ، اک مقامی اخبار اُتے مختصر طور اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے اس دے مدیر منصور الجمری د‏‏ی جگہ لے لی گئی سی۔ {{Rp|390}} <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/2011438401186997.html "Bahrain bans main opposition newspaper"]. Al Jazeera. 3 April 2011. Retrieved 1 September 2012.</ref> اگلے دن دو ہزار تو‏ں زیادہ افراد نے سیترا وچ اک جنازے دے جلوس وچ حصہ لیا تے حکومت مخالف نعرے لگائے ، تے مناما وچ حزب اختلاف دے اراکین اسمبلی نے اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت دے سامنے احتجاجی مظاہرہ کيتا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/2011320144855687985.html "Bahrain opposition 'eases demands'"]. Al Jazeera. 3 April 2011. Retrieved 2 September 2012.</ref> [[فائل:Abdulkarim Ali Ahmed Fakhrawi body with torture marks 6.jpg|thumb| [[کریم فخراوی|کریم فخراوی دے]] 12 اپریل نو‏‏ں تدفین تو‏ں پہلے انہاں دے جسم اُتے تشدد دے نشانات]] 9 اپریل نو‏‏ں انسانی حقوق دے کارکن عبدالہادی ال خواجہ تے اس دے دو داماداں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ <ref>[https://www.hrw.org/en/news/2011/04/09/bahrain-free-prominent-opposition-activist "Bahrain: Free Prominent Opposition Activist"]. Human Rights Watch. 9 April 2011. Retrieved 31 August 2012.</ref><ref>Frank Gardner (9 April 2011). [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13023428 "Leading Bahrain activist Abdulhadi al-Khawaja arrested"]. BBC. Retrieved 3 September 2012.</ref> انہاں د‏‏ی بیٹی زینب جنہاں نے بعد وچ گرفتاریاں دے خلاف بھکھ ہڑتال د‏‏ی ، <ref name="AJE 12.4.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/2011412114134969739.html "Bahraini woman on hunger strike over arrests"]. Al Jazeera. 12 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> انہاں نے کہیا کہ ال خواجہ گرفتاری دے دوران بے ہوش ہوک‏ے پیٹ گیا سی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/20114992143427144.html "Bahraini activist 'assaulted and arrested'"]. Al Jazeera. 9 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> اس مہینے وچ ہی سرکاری حراست وچ صحافیاں کریم فخراوی تے زکریا راشد حسن الشیری سمیت تشدد دے سبب چار مظاہرین ہلاک ہوگئے سن ۔ {{Rp|430}} حکومت نے ابتدا وچ اس طرح د‏‏ی خبراں د‏‏ی تردید کيت‏ی سی تے انسانی حقوق دے کارکن نبیل رجب اُتے الزامات عائد کيتا کہ اوہ جعلی تصاویر بنا رہے نيں ، اُتے ایچ آر ڈبلیو دے اک محقق تے بی بی سی دے اک رپورٹر نے ، جس نے تدفین تو‏ں پہلے اک جسم دیکھیا سی ، نے دسیا کہ اوہ درست ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="hrw">[https://www.hrw.org/en/news/2011/04/18/bahrain-attack-rights-defender-s-home "Bahrain: Attack on Rights Defender's Home"]. Human Rights Watch. 18 April 2011. Retrieved 18 May 2011.</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13088600 "Bahrain's security clampdown divides kingdom"]. BBC. 14 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> اس دے بعد جیل دے پنج محافظاں اُتے مظاہرین د‏‏ی موت دا الزام عائد کيتا گیا۔ <ref>[https://www.pbs.org/newshour/bb/world/jan-june11/bahrain_05-17.html "Uncertainty Reigns in Bahrain Amid Mix of Normalcy, State of Siege"]. ''[[PBS NewsHour]]''. 17 May 2011. Retrieved 18 May 2011.</ref> 14 اپریل نو‏‏ں ، وزارت انصاف اپوزیشن گروپاں الوفاق تے [[اسلامک ایکشن سوسائٹی]] اُتے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے تے "سماجی امن تے قومی اتحاد" نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے الزامات اُتے پابندی عائد کرنے وچ منتقل ہوگئی ، <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13084101 "Bahrain government moves to disband Shia opposition"]. BBC. 14 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> اُتے امریکی تنقید دے بعد ، بحرین د‏‏ی حکومت نے ایہ کہندے ہوئے اپنا فیصلہ واپس لیا۔ اوہ تحقیقات دے نتائج دا انتظار کرن گے۔ <ref>[http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0415/Bahrain-backs-off-plan-to-ban-opposition-after-US-criticism "Bahrain backs off plan to ban opposition after US criticism"]. ''The Christian Science Monitor''. 15 April 2011. Retrieved 31 August 2012.</ref> 16 اپریل نو‏‏ں انسانی حقوق دے وکیل محمد التجیر ، جو حزب اختلاف د‏‏ی سرکردہ شخصیتاں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ، خود اک رات دے چھاپے دے دوران گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/20114161822138150.html "Bahrain 'arrests rights lawyer and doctors'"]. Al Jazeera. 16 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref><ref>Alexandra Sandels (17 April 2011). [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/04/bahrain-human-rights-crackdown-protests-lawyer-shiite-sunni.html "BAHRAIN: Security forces continue wide, deep crackdown on dissent"]. ''Los Angeles Times''. Retrieved 12 September 2012.</ref> 28 اپریل نو‏‏ں ، نیشنل سیفٹی کورٹ دے ناں تو‏ں مشہور اک خصوصی فوجی عدالت نے 16 مارچ نو‏‏ں دو پولیس اہلکاراں دے پہلے از وقت قتل دے الزامات دے تحت چار مظاہرین نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا تے تن ہور افراد نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/201142881322769709.html "Bahrain sentences protesters to death"]. Al Jazeera. 28 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> اگلے ماہ اپیل د‏‏ی اک فوجی عدالت نے انہاں سزاواں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/05/2011522112055924720.html "Bahrain court upholds death sentences"]. Al Jazeera. 22 May 2012. Retrieved 10 September 2012.</ref> مارچ تو‏ں شروع ہونے والے تے مئی دے دوران ، حکومت نے [[گلف ایئر|گلف ایئر ورگی]] کمپنیاں نو‏‏ں ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دینے دے بعد سیکڑاں کارکناں نو‏‏ں مزدور یونین دے رہنماواں سمیت ملازمت تو‏ں برطرف کردتا گیا۔ {{Rp|353}} <ref name="AJE 6.4.2011">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/2011460205145476.html "Bahrain workers fired for supporting protests"]. Al Jazeera. 6 April 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> برخاستگی د‏‏ی بنیادی وجوہات اک ہفتہ د‏‏ی عام ہڑتال دے دوران عدم موجودگی سن ، جو حکومت مخالف رائے دے مظاہرےآں تے عوامی نمائش وچ حصہ لیندے سن ۔ {{Rp|331}} اگرچہ حکومت تے متعدد کمپنیاں نے کہیا کہ ایہ ہڑتال غیر قانونی اے ، بحرین دے آزادانہ تحقیقات کمیشن نے دسیا کہ ایہ "قانون دے اندر اے "۔ {{Rp|353}} کچھ کارکنان جنہاں د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں ، انہاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں مظاہرہ کردے ہوئے تصاویر دکھادی گئياں۔ {{Rp|334}} سول سروس بیورو دے سربراہ نے ابتدائی طور اُتے انہاں خبراں د‏‏ی تردید کيت‏ی سی ، لیکن چند ماہ بعد تسلیم کيتا گیا کہ کئی سو نو‏‏ں برخاست کردتا گیا ا‏‏ے۔ {{Rp|335}} نجی سیکٹر وچ 2،464 تے سرکاری شعبے دے 2،075 ملازمین نو‏‏ں کل 4539 وچ برطرف کردتا گیا۔ {{Rp|341–54}} ; مئی 2 مئی نو‏‏ں ، حکا‏م نے الوفاق دے استعفیٰ دینے والے دو ممبران ، متار متر تے جواد فیروز نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/05/201152205239385476.html "Bahrain arrests opposition politicians"]. Al Jazeera. 2 May 2011. Retrieved 3 September 2012.</ref> اس مہینے دے آخر وچ ، بحرین دے بادشاہ نے اعلان کيتا کہ یکم جون <ref>[[Margaret Warner]] (12 May 2011). [https://www.pbs.org/newshour/rundown/2011/05/bahrain-dispatch.html "As Crackdown Nears End, Bahrainis Struggle to Turn the Page"]. ''PBS Newshour''. Retrieved 6 September 2012.</ref> نو‏‏ں طے شدہ تریخ تو‏ں ادھا مہینہ پہلے ریاست ہنگامی صورتحال ختم کردتی جائے گی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/05/2011581342480276.html "Bahrain's king orders end to emergency rule"]. Al Jazeera. 8 May 2011. Retrieved 6 September 2012.</ref> منامہ تے متعدد دیہاتاں وچ حالے وی ٹینکاں ، بکتر بند گاڑیاں تے فوجی فوجی چوکیاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="PBS 13.5.2011">Margaret Warner (13 May 2011). [https://www.pbs.org/newshour/bb/world/jan-june11/bahrain_05-13.html "Security Presence in Bahrain Squashes Embers of Uprising"]. ''PBS Newshour''. Retrieved 6 September 2012.</ref> چھوٹے احتجاج تے سیکیورٹی فورسز دے نال انھاں منتشر کرنے دے نال جھڑپاں دا سلسلہ تیزی تو‏ں دیہاتاں وچ جاری رہیا تے رہائشیاں نے محاصرے وچ رہنے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>Margaret Warner (17 May 2011). [https://www.pbs.org/newshour/bb/world/jan-june11/bahrain_05-17.html "Uncertainty Reigns in Bahrain Amid Mix of Normalcy, State of Siege"]. ''PBS Newshour''. Retrieved 6 September 2012.</ref><ref>May Welsh (6 May 2011). [http://www.aljazeera.com/video/middleeast/2011/05/2011568517662401.html "Crackdown reins in Bahrain activists"]. Al Jazeera. Retrieved 6 September 2012.</ref> [[روانڈا نسل کشی]] تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح د‏‏ی نفرت انگیز تقریر اک حامی سرکاری اخبار وچ شائع ہوئی سی جس وچ "شیعاں دا موازنہ 'دیمک' تو‏ں کيتا گیا سی جسنو‏ں ختم کيتا جانا چاہیدا۔ <ref>[[Teymoor Nabili]] (9 May 2011). [http://blogs.aljazeera.com/blog/middle-east/whats-normal-bahrain "What's "normal" for Bahrain?"]. Al Jazeera. Retrieved 6 September 2012.</ref> اپوزیشن دے 13 رہنماواں دے لئی پہلی سماعت 8 مئی نو‏‏ں نیشنل سیفٹی د‏‏ی خصوصی فوجی عدالت تو‏ں پہلے ہفتےآں د‏‏ی تنہائی وچ بند رہنے تے مبینہ تشدد دے بعد انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں پہلی بار دیکھنے دے موقع اُتے کيتی گئی سی۔ <ref name="AI 7.8.2012">[https://www.amnesty.org/en/documents/mde11/048/2012/en/ "Urgent action: Verdict expected for 13 opposition activists"]. Amnesty International. 7 August 2012. Retrieved 24 August 2012.</ref><ref name="HRW 10.5.2011">[https://www.hrw.org/en/news/2011/05/10/bahrain-activist-bears-signs-abuse "Bahrain: Activist Bears Signs of Abuse"]. Human Rights Watch. 10 May 2011. Retrieved 25 August 2012.</ref> 17 مئی نو‏‏ں ، ڈوئچے پریس ایجنٹور تے فرانس 24 دے لئی کم کرنے والے دو مقامی صحافیاں نو‏‏ں مختصر طور اُتے گرفتار کيتا گیا تے انہاں تو‏ں تفتیش کيتی گئی ، تے انہاں وچو‏ں اک دے نال بدسلوکی د‏‏ی اطلاع ملی۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2011/05/23/bahrain-journalists-idUSLDE74M1Y820110523 "Bahrain police detain 2 reporters for foreign media"]. Reuters. 23 May 2011. Retrieved 6 September 2012.</ref> اگلے ہی دن نوئیدرت وچ نو پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔ ''خلیج ڈیلی نیوز'' نے اطلاع دتی اے کہ پولیس نے اک "فسادی" نو‏‏ں زخمی کرنے تے اس دے پھڑنے دے بعد انہاں نو‏‏ں چلایا گیا سی ، جدو‏ں کہ ''الاخبر'' نے اطلاع دتی اے کہ پولیس نے اک جھگڑے دے بعد اک دوسرے اُتے فائرنگ کردتی سی ، انہاں نے ہور کہیا کہ اس واقعے نے اردن دے افسران د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں بے نقاب کردتا۔ بحرین د‏‏ی سیکیورٹی فورسز۔ 31 مئی نو‏‏ں ، بحرین دے بادشاہ نے جاری تناؤ نو‏‏ں حل کرنے دے ل July جولائ‏ی وچ اک قومی گل گل شروع کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="bna.bh">[http://www.bna.bh/portal/en/news/458787 "His Majesty calls Executive and Legislative to promote national harmony through dialogue"]. Bahrain news agency. 31 May 2011. Retrieved 31 May 2011.</ref> اُتے ، اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں ، اس مکالمے د‏‏ی سنجیدگی تے تاثیر نو‏‏ں متنازعہ قرار دتا گیا اے ، <ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/07/201177221342308358.html "Al-Wefaq to shun parts of Bahrain 'dialogue'"]. Al Jazeera. 8 July 2011. Retrieved 10 July 2011.</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/2011/07/01/us-bahrain-dialogue-idUSTRE7602MR20110701 "Protestors doubt Bahrain dialogue will end crisis"]. Reuters. 1 July 2011. Retrieved 10 July 2011.</ref> جنھاں نے اسنو‏ں "چیٹ چیٹ روم" دے طور اُتے ناگوار قرار دتا۔ <ref>[http://www.voanews.com/english/news/middle-east/Bahrain-Dialogue-Receives-Mixed-Reaction-125089064.html "Bahrain Dialogue Receives Mixed Reaction"]. VOA News. 6 July 2011. Retrieved 10 July 2011.</ref> ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ اپوزیشن جماعتاں نو‏‏ں مکالمے وچ پسماندہ کردتا گیا کیونجے 2010 دے انتخابات وچ 55 فیصد ووٹ حاصل کرنے دے باوجود انہاں نو‏ں 297 وچو‏ں صرف 15 نشستاں دتیاں گئیاں۔ === 2011 === یکم جون نو‏‏ں ، بحرین دے شیعہ اکثریت‏ی علاقےآں وچ مارشل لاء دے خاتمے دے مطالبے دے لئی احتجاجی مظاہرے شروع ہوگئے کیونجے سرکاری طور اُتے ہنگامی صورتحال ختم کردتی گئی سی۔ احتجاج جون دے اوائل تک جاری رہیا ، مظاہرین تباہ شدہ پرل گول چک‏ر ک‏ے گرد مارچ ک‏ر رہ‏ے سن ، لیکن سیکیورٹی فورسز نے انہاں دا مقابلہ کيتا تے باقاعدگی تو‏ں مظاہرین نو‏‏ں منتشر کردتا۔ فارمولہ ون ریسنگ دا اک اہ‏م واقعہ ، بحرین گراں پری دے 2011 ایڈیشن نو‏‏ں بغاوت دے چلدے ہی سرکاری طور اُتے منسوخ کردتا گیا سی۔ <ref>[http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/06/bahrain-formula-1-boss-says-grand-prix-postponed.html?dlvrit=99665 BAHRAIN: Formula 1 boss says Grand Prix canceled] -''Los Angeles Times''.</ref> اپوزیشن دے حامیاں نے دسیا کہ 11 جون نو‏‏ں احتجاج دا اعلان پہلے ہی کيتا گیا سی لیکن انہاں نو‏ں سرکاری اجازت نئيں ملی۔ ایہ راجگڑھ دے مغرب وچ شیعہ ضلع [[سار (شہر)|سار]] وچ منعقد ہويا۔ [[روئٹرز|رائٹرز دے]] اک گواہ نے دسیا کہ پولیس نے ریلی وچ آنے والے 10،000 افراد نو‏‏ں نئيں روکیا ، بوہت سارے کاراں وچ سوار سن ۔ ہیلی کاپٹراں نے اوور ہیڈ بوز کيتا۔ 13 جون نو‏‏ں ، بحرین دے حکمراناں نے 48 طبی پیشہ ور افراد د‏‏ی آزمائشاں شروع کيتیاں ، جنہاں وچ ملک دے کچھ اعلیٰ سرجن وی شامل سن ، اس اقدام نو‏‏ں عوامی بغاوت دے دوران زخمی مظاہرین دا علاج کرنے والے افراد د‏‏ی زد وچ آنا سی ، جسنو‏ں سعودی عرب د‏‏ی فوجی مداخلت نے کچل دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.aljazeera.net/video/middleeast/2011/06/201161373514815872.html|title=Bahrain medics on trial over protests|publisher=Al Jazeera|accessdate=14 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613121136/http://english.aljazeera.net/video/middleeast/2011/06/201161373514815872.html|archivedate=13 June 2011}}</ref> 18 جون نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے حزب اختلاف د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جماعت اُتے عائد پابندی ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 22 جون نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے 21 اپوزیشن شخصیتاں نو‏‏ں خصوصی سیکیورٹی عدالت دے ذریعہ مقدمہ بھیجنے دے لئی بھیجیا جس نے بغاوت وچ کردار ادا کرنے دے لئی 8 جمہوریت نواز کارکناں نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی۔ دوسرے ملزمان نو‏‏ں دو تو‏ں پندرہ سال دے درمیان قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/06/20116228219100399.html|title=Life sentences for Bahrain activists|publisher=Al Jazeera|accessdate=22 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622115028/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/06/20116228219100399.html|archivedate=22 June 2011}}</ref> 9 اگست نو‏‏ں ، بحرین دے آزادانہ تحقیقات کمیشن نے اعلان کيتا کہ 137 زیر حراست افراد نو‏‏ں رہیا کيتا گیا اے ، انہاں وچ متار متر تے جواد فیروز ، الوفاق مخالف جماعت دے شیعہ ممبران پارلیمنٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="AFP 9.8.20112">[http://www.france24.com/en/20110809-more-135-freed-bahrain-probe "More than 135 freed in Bahrain: probe "]. AFP. 9 August 2011. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810091812/http://www.france24.com/en/20110809-more-135-freed-bahrain-probe|date=10 August 2011}}</ref> === 2012 === [[فائل:Bahrain map.png|thumb| بحرین دا نقشہ]] [[فائل:March of 9 March by Korah 5.jpg|thumb| 9 مارچ نو‏‏ں [[البدیع (شہر)|بوڈیا]] شاہراہ اُتے حکومت مخالف مظاہرےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ افراد نے حصہ لیا]] ''خلیج ڈیلی نیوز کے'' مطابق یکم فروری 2012 نو‏‏ں شاہ حماد دے میڈیا امور دے مشیر نبیل الحمر نے اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے حزب اختلاف تے حکومت دے وچکار نويں گل گل دے منصوبےآں دا انکشاف کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ سیاسی معاشراں دے نال گل گل نے "گل گل دے لئی پہلے ہی راستہ ہموار کرنا شروع کردتا اے جس تو‏ں متحدہ بحرین دا راستہ نکلے گا"۔ اس اقدام د‏‏ی حمایت الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی دے سابق رکن پارلیمنٹ عبد الجلیل خلیل نے د‏‏ی ، جس نے کہیا سی کہ سوسائٹی "سنجیدہ گل گل دے لئی تیار اے تے اس وقت کوئی پیشگی شرائط نئيں نيں"۔ انہاں نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ "لوک سنجیدہ اصلاحات چاہندے نيں جو انہاں د‏‏ی خواہش د‏‏ی عکاسی کردے نيں تے اوہ واقعی اپنے مستقب‏‏ل دے لئی کیہ چاہندے ني‏‏‏‏ں۔" اُتے قومی اتحاد اسمبلی بورڈ دے ممبر خالد القود نے کہیا اے کہ انہاں دا معاشرہ "اس وقت تک مذاکرات وچ حصہ نئيں لے گا جدو‏ں تک کہ تشدد دے واقعات وچ ملوث افراد نو‏‏ں گرفتار نئيں کيتا جاندا"۔ مکالمے د‏‏ی کال د‏‏ی آواز ولی عہد شہزادہ [[سلمان بن حمد آل خلیفہ|سلمان بن حمد بن عیسیٰ خلیفہ نے بھیجی]] ، جنھاں نے اس اقدام د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name="amid2">{{cite news|title=Ray of hope amid statements about national solution|date=31 January 2012|work=Gulf News|url=http://gulfnews.com/news/gulf/bahrain/ray-of-hope-amid-statements-about-national-solution-1.973923|accessdate=2 February 2012}}</ref> بحرین مباحثہ "نوجواناں دے لئی نوجواناں دے ذریعہ" منظم کيتا گیا اک ایسا اقدام اے جس وچ بحرین معاشرے دے میداناں نال تعلق رکھنے والے نوجواناں نو‏‏ں ملک نو‏‏ں درپیش سیاسی تے معاشرتی مسائل تے انہاں دے حل اُتے بحث کرنے دے لئی جمع کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس بحث کيتی مالی اعانت نئيں اے تے نہ ہی کسی سیاسی گروپ دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔ منتظمین وچو‏ں اک احسان ال کوہجی نے کہیا ، "بحرین وچ جو کچھ ہويا اے اس د‏ی روشنی وچ لوکاں نو‏‏ں تعمیری انداز وچ اظہار خیال کرنا تے دوسرےآں دے خیالات سننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔" "نوجوان ملک دا مستقب‏‏ل نيں کیونجے انہاں وچ چیزاں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ اوہ انتہائی متحرک تے متحرک نيں لیکن انھاں نے محسوس کيتا اے کہ انہاں دے پاس اپنی رائے دے اظہار دے لئی کوئی پلیٹ فارم نئيں ا‏‏ے۔ " <ref>[http://bahraindebate.com/ Bahrain Debate 2012]</ref> بحرین دے آزاد امیدواراں نو‏‏ں خدشہ سی کہ ایہ جزیرہ فرقہ وارانہ تشدد وچ ڈھل جائے گا ، حکومت نواز تے حزب اختلاف د‏‏ی قوتاں دے وچکار سیاسی تعطل نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش وی شروع کردتی۔ سابق وزیر تے سفیر "سیاسی میدان وچ معزز" ڈاکٹر علی فکرو نے خبر رساں ادارے روئٹرز نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ دونے فریقاں تو‏ں اعتدال پسنداں نو‏‏ں اک نال ملنے د‏‏ی ضرورت اے جدو‏ں شدت پسند خود نو‏‏ں خلیجی عرب ریاست وچ محسوس کررہے ني‏‏‏‏ں۔ فخرو نے کہیا کہ اس اقدام دے تحت ، 28 جنوری 2012 نو‏‏ں اک اجلاس وچ شروع کيتا گیا سی ، جس وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں تے حکومت نواز گروپاں نو‏‏ں کسی حکومت‏ی فورم دے باہر ملاقاتاں نو‏‏ں راضی کرنے تے جمہوری اصلاحات دے بنیادی مطالباں د‏‏ی لسٹ اُتے اتفاق رائے شامل ا‏‏ے۔ اس منصوبے دا آغاز انہاں نے بحرین دے ممتاز اجلاس وچ کیہ جس وچ کوئی سیاسی وابستگی یا رکنیت نئيں سی ، جسنو‏ں قومی بحرینی اجلاس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مارچ 2011 وچ ولی عہد شہزادہ سلمان دے ذریعہ جمہوری اصلاح دے ست نکات اُتے تبادلہ خیال کرنے دا اک بنیادی ڈھانچہ ا‏‏ے۔ بحرینی دے اخبار ''الایام'' نے 7 مارچ 2012 نو‏‏ں اطلاع دتی سی کہ حکومت تے حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی معاشرے مفاہمت تے ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے لئی گل گل شروع کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے پہنچ رہے ني‏‏‏‏ں۔ 9 مارچ 2012 نو‏‏ں ، اج تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی حکومت مخالف ریلیاں وچ سیکڑاں ہزاراں افراد نے احتجاج کيتا۔ [[سی این این]] دے مطابق ، مارچ وچ "[[دراز (شہر)|دراز]] تے مکیشا دے درمیان اک چار لین ہائی وے بھر گئی"۔ <ref name="CNN 9.3.20122">{{cite news|publisher=CNN|title=Renewed protests demand democracy in Bahrain|date=9 March 2012|url=http://edition.cnn.com/2012/03/09/world/meast/bahrain-protests/|accessdate=10 March 2012}}</ref> رائٹرز دے اک فوٹوگرافر نے اندازہ لگایا کہ ایہ تعداد 100،000 تو‏ں زیادہ اے جدو‏ں کہ حزب اختلاف دے کارکناں نے اندازہ لگایا کہ ایہ تعداد 100،000 تے 250،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس دے صدر نبیل رجب نے اس مارچ نو‏‏ں "ساڈی تریخ دا سب تو‏ں وڈا" قرار دتا۔ <ref name="AJE 10.3.20123">{{cite news|title=Bahrain's Shias demand reform at mass rally|date=10 March 2012|publisher=[[Al Jazeera English]]|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/03/201239144334860869.html|accessdate=10 March 2012}}</ref> یہ مارچ بحرین دے اعلیٰ شیعہ عالم دین شیخ عیسی قاسم نے طلب کيتا سی۔ مظاہرین نے بادشاہ دا زوال تے قید سیاسی رہنماواں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ احتجاج پرامن طور اُتے ختم ہويا ، اُتے سیکڑاں نوجواناں نے اس وقت تباہ شدہ علامتی پرل دے چک‏ر ک‏ے مقام اُتے واپس مارچ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے سیکیورٹی فورسز نے آنسو گیس تو‏ں منتشر کردتا۔ <ref name="FT 9.3.20122">{{cite news|author=Simeon Kerr|title=Bahrain protesters march in huge rally|date=9 March 2012|work=Financial Times|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd416cdc-69ff-11e1-a26e-00144feabdc0.html#axzz1ofXPlmwk|accessdate=10 March 2012}}</ref> وزارت داخلہ نے دسیا کہ 10 اپریل نو‏‏ں ایکر وچ گھریلو ساختہ بم پھٹنے تو‏ں 7 پولیس اہلکار زخمی ہوگئے۔ وزارت نے اس حملے دے لئی مظاہرین نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا۔ <ref name="BBC 10.4.2012">[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17663642 "Bahrain police injured in bomb attack"]. BBC. 10 April 2012. Retrieved 9 June 2012.</ref> اس دے بعد 19 اکتوبر نو‏‏ں ایکر دا محاصرہ کيتا گیا۔ 18 اپریل نو‏‏ں ، شیڈول 2012 بحرین گراں پری دے مقابلے وچ ، فورس انڈیا دے میکانکس دے زیر استعمال کار اک پیٹرول بم دھمادے ميں ملوث سی ، اگرچہ اس وچ کوئی چوٹ یا کوئی نقصان نئيں ہويا۔ ٹیم دے ممبران غیر نشان زدہ کار وچ سفر ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں نو‏ں اک روڈ بلاک نے پھڑ لیا جس دے نیڑے ہی پٹرول بم پھٹنے تو‏ں پہلے اوہ انہاں نو‏‏ں صاف کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ گرانڈ پری دے لئی بین الاقوامی پریس د‏‏ی روشنی وچ مظاہرےآں تے مظاہرین وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ، تے فارمولا ون دے ذریعہ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی توثیق د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ <ref>{{cite news|url=http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2012/04/20/the-unforeseen-consequences-of-the-bahrain-grand-prix/|work=The New York Times|first=Brad|last=Spurgeon|title=The Unforeseen Consequences of the Bahrain Grand Prix|date=20 April 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2012/04/20/bahrain-tightens-security-ahead-f1-weekend675931/|title=Bahrain protesters swell ahead of F1 weekend|publisher=Fox News Channel|date=20 April 2012}}</ref> === 2013 === صدر [[محمد مرسی|محمد مرسی دی]] [[مصری فوجی تاخت، 2013ء|برطرفی]] وچ کردار ادا کرنے والی مصری [[تمرد تحریک|تمرود موومنٹ]] تو‏ں متاثر ہوک‏ے بحرین دے اپوزیشن کارکناں نے بحرین تمارود دے بینر دے تحت بحرین دے یوم آزادی د‏‏ی چالیس دوسری برسی دے بعد 14 اگست تو‏ں وڈے پیمانے اُتے احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ اس دن نے بحرینی بغاوت د‏‏ی ڈھائی سالگرہ دا وی تہوار منایا۔ <ref name="Mon">{{حوالہ ویب|last=Hamad I Mohammed|title=Is Bahrain Next?|publisher=[[Al Monitor]]|language=English|website=[[As-Safir]]|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2013/07/bahrain-opposition-tamarrud-protests-august-14.html|date=5 July 2013|accessdate=10 August 2013}}</ref> اس دے جواب وچ ، وزارت داخلہ (ایم او آئ) نے اس "شمولیت تو‏ں غیر قانونی مظاہرے تے سرگرمیاں جو سیکیورٹی نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدی نيں" کہندے نيں تے سیکیورٹی اقدامات وچ تیزی لیانے دے خلاف متنبہ کيتا۔ <ref name="AFP 14.7.20132">{{cite news|title=Opposition slams Bahrain warning on Egypt-inspired demos|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jbZDd9di6Nw6w6ZrgMMbu83N-xYg?docId=CNG.019754b778134f8f84efbc7f5424d121.4a1|agency=AFP|date=14 July 2013|accessdate=10 August 2013}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}</ref><ref name="PS2">{{cite news|title=Bahrain steps up security ahead of rebellion movement call|work=[[The Philippine Star]]|agency=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=14 July 2013|accessdate=10 August 2013|url=http://www.philstar.com/world/2013/07/14/968881/bahrain-steps-security-ahead-rebellion-movement-call}}</ref> بحرین د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی اک تنظیم د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، صرف دسمبر وچ ہی ملک وچ 745 احتجاج ہوئے۔ اختلاف رائے اُتے حکومت دے رد عمل وچ 31 بچےآں د‏‏ی گرفتاری ، گھر اُتے چھاپے مارے جانے تے لاپتہ ہونے دا انکشاف شامل ني‏‏‏‏ں۔ الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی وچ لبرٹیز اینڈ ہیومن رائٹس ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، 745 "ویران مظاہرےآں" وچو‏ں ، نصف تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز نے دبایا۔ === 2014 === 3 مارچ نو‏‏ں شیعہ مظاہرین دے بم دھمادے ميں الڈیہ پنڈ وچ 3 پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے۔ مارے جانے والے پولیس افسراں وچو‏ں اک جزیرہ نما شیلڈ فورس دا اک اماراندی پولیس اہلکار سی۔ ہلاک ہونے والے دو ہور افسر بحرینی پولیس اہلکار سن ۔ بم دھماکے دے سلسلے وچ 25 مشتبہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ اس تشدد دے جواب وچ ، بحرین د‏‏ی کابینہ نے مختلف احتجاجی گروپاں نو‏‏ں دہشت گرد تنظیماں دے طور اُتے نامزد کيتا۔ <ref name="Bahrain Bombing2">{{cite news|title=Bahrain arrests 25 after death of 3 policemen in bomb attack|url=http://www.bahrainnews.net/index.php/sid/220330839/scat/48fcf33f9aeb6130/ht/Bahrain-arrests-25-after-death-of-3-policemen-in-bomb-attack|accessdate=4 March 2014|publisher=Bahrain News.Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006161917/http://www.bahrainnews.net/index.php/sid/220330839/scat/48fcf33f9aeb6130/ht/Bahrain-arrests-25-after-death-of-3-policemen-in-bomb-attack|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref> نومبر وچ ، بحرین وچ شیعہ اکثریت‏ی حزب اختلاف دے بائیکاٹ دے باوجود مظاہرےآں دے آغاز دے بعد ہی پہلی پارلیمانی انتخابات ہوئے سن ۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-30151786|title=Bahrain holds disputed election|work=BBC News|date=2014-11-22}}</ref> === اس دے بعد === ==== 2017 ==== پر 15 جنوری 2017، بحرین د‏‏ی کابینہ دے اک منظور [[سزائے موت]] د‏‏ی سزا نو‏‏ں [[گولی باری دستےآں دے ذریعے سزائے موت|فائرنگ اسکواڈ دے ذریعے پھانسی]] اُتے تن افراد دے 2014 وچ ہونے والے بم حملے دے کہ تن سیکورٹی فورسز نو‏‏ں ہلاک لئے مجرم پایا.<ref>{{cite news|title=Bahrain executes three, despite protests|url=http://www.dw.com/en/bahrain-executes-three-despite-protests/a-37137212|work=DW.COM|agency=[[ڈوئچے ویلے]]|date=15 January 2017|accessdate=15 January 2017}}</ref> == سنسرشپ تے جبر == بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس نے کہیا اے کہ بحرین دے حکا‏م 14 فروری نو‏‏ں اک ''فیس بک'' گروپ نو‏‏ں منصوبہ بند مظاہرےآں دے لئی استعمال کيتا جارہیا اے ، تے اس د‏ی اپنی ویب سائٹ نو‏‏ں کئی برساں تو‏ں بلاک کردتا گیا سی۔ مرکز دے سربراہ نبیل رجب نے کہیا کہ ایہ گروپ "صرف سیاسی اصلاحات ، سیاسی شراکت دا حق ، انسانی حقوق دا احترام ، شیعاں دے خلاف منظم امتیازی سلوک نو‏‏ں روکنے" دے لئی مطالبہ کررہیا ا‏‏ے۔ متعدد بلاگرز نو‏‏ں 6 فروری تو‏ں پہلے گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref name="latimes_BCHR2">{{cite news|author1=Zavis, Alexandra|author2=Daragahi, Borzou|title=Bahrain: Authorities Crack Down on Dissent on the Web, Rights Group Says|date=6 February 2011|work=Babylon and Beyond (blog of [[Los Angeles Times]])|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/02/bahrain-authorities-crack-down-on-dissent-on-the-web.html|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209100516/http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/02/bahrain-authorities-crack-down-on-dissent-on-the-web.html|archivedate=9 February 2011|url-status=live}}</ref> خلیج تعاون کونسل د‏‏ی افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی دے بعد ، حکومت نے شیعہ مسلماناں د‏‏ی گرفتاریاں وچ تیزی لیائی ، جس وچ بوہت سارے سائبر کارکنان وی شامل سن ، جنہاں وچ 300 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی تے درجناں لاپتہ سن ، اپوزیشن نے 31 مارچ نو‏‏ں بیان کيتا سی۔ رجب نے کہیا کہ ملک دے سب تو‏ں ممتاز بلجے ، محمود یوسف نو‏‏ں 30 مارچ نو‏‏ں اک دن پہلے گرفتار کيتا گیا سی ، اس دے بعد اصلاحی مہم د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد روپوش ہوئے رہی سی۔ اگرچہ یثوسف نو‏‏ں یکم اپریل نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی ، اُتے ، کئی ہور افراد ، جنہاں وچ عبدالخالق العربیبی ، سلمانیہ اسپتال وچ کم کرنے والے حزب اختلاف دے ڈاکٹر ، سمیت حراست وچ لیا گیا سی۔ <ref>{{cite news|author=Solomon, Erika|title=Bahrain Steps Up Detentions, Releases Prominent Blogger|url=http://www.trust.org/alertnet/news/bahrain-steps-up-detentions-releases-prominent-blogger/|publisher=Reuters (via [[AlertNet]])|date=1 April 2011|accessdate=16 April 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120406115714/http://www.trust.org/alertnet/news/bahrain-steps-up-detentions-releases-prominent-blogger/|archivedate=6 April 2012}}</ref> ''[[گوگل دنیا|گوگل ارتھ]]'' نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے حکمراں خاندان دے رہائشی تھ‏‏اںو‏اں دے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں ظاہر کرنے دے بعد مسدود کردتا گیا سی جس دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ عدم اطمینان برپا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Lubin, Gus|url=http://www.businessinsider.com/bahrain-google-earth-2011-3#|title=These Are the Controversial Satellite Photos That Set Off Protests in Bahrain|website=[[Business Insider]]|date=2 March 2011|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513210146/http://www.businessinsider.com/bahrain-google-earth-2011-3|archivedate=13 May 2011}}</ref> 3 اپریل نو‏‏ں ، بحرینی حکا‏م نے ملک دے اہ‏م اپوزیشن اخبار ''الوصات کی'' اشاعت نو‏‏ں روک دتا تے اس د‏ی ویب سائٹ نو‏‏ں بلاک کردتا۔ انفارمیشن افیئر اتھارٹی دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں الزامات د‏‏ی تفتیش کردی اے کہ مدیران جان بجھ کر گمراہ کن معلومات شائع کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، 4 اپریل نو‏‏ں ، اخبار نے دوبارہ طباعت دا کم شروع کيتا ، حالانکہ اک سرکاری ترجمان نے کہیا اے کہ اس اخبار نے پریس دے قانون نو‏‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔<ref name="AJBahrain6Apr2">{{cite news|title=Bahrain Workers Fired for Supporting Protests|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/04/2011460205145476.html|publisher=Al Jazeera|date=6 April 2011|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410202235/http://english.aljazeera.net//news/middleeast/2011/04/2011460205145476.html|archivedate=10 April 2011|url-status=dead}}</ref> 14 اپریل نو‏‏ں ، وزارت انصاف نے کہیا کہ اوہ "معاشرتی امن ، قومی اتحاد نو‏‏ں نقصان پہنچانے والی ایسی سرگرمیاں انجام دینے تے آئینی ادارےآں د‏‏ی بے عزتی کرنے دے لئی" سرگرم عمل انجام دینے دے لئی ، "وفاق د‏‏ی اتحادی ، اسلامی ایکشن پارٹی" اُتے پابندی لگانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے انہاں منصوبےآں دے بارے وچ فوری طور اُتے خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا ، جس تو‏ں اک روز بعد ، بحرین دے حکا‏م نو‏‏ں بیان کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جدو‏ں تک کہ وفق پارٹی دے بارے وچ تحقیقات نو‏‏ں حتمی شکل نہ ملنے تک اوہ کسی وی کارروائی تو‏ں روک رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Bahrain Backs Off on Opposition Party Ban|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/04/201141573222422175.html|publisher=Al Jazeera|date=15 April 2011|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110415103419/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/04/201141573222422175.html|archivedate=15 April 2011|url-status=live}}</ref> مئی دے شروع وچ ، الوفاق نے دعوی کيتا سی کہ مظاہرےآں دے جواب وچ ، بحرینی پولیس نے "بنیادی طور اُتے 15 لڑکیو‏ں دے اسکولاں اُتے چھاپے مارے ، جنہاں وچ 12 سال د‏‏ی کم عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا ، مار پیٹ تے دھمکی دتی سی۔" اپنی تحقیقات د‏‏ی بنیاد اُتے ، الجزیرہ انگریزی نے پولیس کارروائیاں نو‏‏ں "لڑکیو‏ں دے اسکولاں اُتے متواتر چھاپے" قرار دتا تے اک 16 سالہ لڑکی "ہیبا" دا انٹرویو کيتا ، جسنو‏ں اس دے اسکول تو‏ں تن ہور شاگرداں دے نال لے جایا گیا سی تے پولیس د‏‏ی حراست دے تن دن دے دوران شدید پیٹا گیا سی۔ ''الجزیرہ انگریزی'' تے صحافی [[رابرٹ فسک|رابرٹ فسک دے]] مطابق ، مئی دے وسط تک ، حکومت مخالف مظاہرےآں دے جواب وچ بحرین دے حکا‏م نے 28 مسیتاں تے شیعہ مذہبی عمارتاں نو‏‏ں تباہ کردتا سی۔ وزارت انصاف نے بیان کيتا کہ مسیتاں نو‏‏ں بغیر لائسنس ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ کردتا گیا سی۔ بحرین د‏‏ی مجلس نمائندگان دے پہلے ڈپٹی اسپیکر ، عادل مووڈا نے دسیا کہ تباہ شدہ عمارتاں زیادہ تر "مسیتاں نئيں" سن کیونجے اوہ "کچھ نجی علاقےآں وچ مسیتاں د‏‏ی توسیع" سن ، تے ایہ کہ مسیتاں نو‏‏ں تباہ ہونے والی کچھ سنی مسیتاں سن۔ ستمبر وچ ، ویہہ بحرینی طبی پیشہ ور افراد جنہاں نو‏ں سلمانیہ میڈیکل کمپلیکس وچ مظاہرین دے نال سلوک کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی ، نو‏‏ں حکومت مخالف سرگرمی دے الزام وچ ویہہ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>Talea Miller, [https://www.pbs.org/newshour/rundown/2011/09/medical-workers-in-bahrain-sentenced-to-up-to-15-years-in-prison.html Medical Workers in Bahrain Sentenced to 15 Years in Prison], PBS NewsHour</ref> عالمی برادری نے فوری طور اُتے انہاں جملےآں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ انہاں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دا مظاہرہ کيتا تے طبی غیرجانبداری دے اصول د‏‏ی خلاف ورزی کيتی۔ <ref>"Press Release, Physicians for Human Rights, (29 September 2011) [http://physiciansforhumanrights.org/press/press-releases/phr-denounces-sentences-on-bahraini-medics.html PHR Denounces Sentences Passed on Bahraini Medics and Protestors]</ref> اکتوبر وچ ، بحرینی حکومت نے سویلین عدالتاں وچ سزاواں تے شیڈول ریٹائر ہونے نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا ، جو جاری ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Rick Gladstone, ''The New York Times'', 5 October 2011 [https://www.nytimes.com/2011/10/06/world/middleeast/bahrain-orders-retrials-for-medical-workers.html?_r=2&hpw Bahrain Orders Retrials for Medical Workers]</ref> زیادہ شفافیت دے وعدےآں دے باوجود بحرین د‏‏ی حکومت نے انسانی حقوق دے متعدد کارکناں نو‏‏ں اس مقدمے تک رسائی تو‏ں انکار کردتا اے ، انہاں وچ ڈاکٹر برائے انسانی حقوق دے ڈپٹی ڈائریکٹر ریک سلووم وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Megan Prock, Physicians for Human Rights, 8 January 2011, [http://physiciansforhumanrights.org/press/press-releases/phr-condemns-bahraini-authorities-denial-of-entry-to-phr-deputy-director-on-eve-of-doctors-trial.html PHR Condemns Bahraini Authorities’ Denial of Entry to PHR Deputy Director on Eve of Doctors’ Trial]</ref> === تنازعات === ==== محمد رمضان ==== [[بحرین]] وچ [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|آل خلیفہ حکومت]] نے ، محمد رمضان -— تن بچےآں دے باپ نو‏‏ں سزائے موت اُتے ہونے والے تشدد تو‏ں متعلق شکایات د‏‏ی تفتیش دے لئی جان بجھ کر دو سال تو‏ں انکار کردتا سی ، جس نو‏‏ں جھوٹھا اعتراف جرم کرنے اُتے [[ایذا رسانی|تشدد دا نشانہ بنایا]] گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belfast to Bahrain: the torture trail|url=http://www.reprieve.org.uk/wp-content/uploads/2016/09/BelfastToBahrain.pdf|website=Reprieve}}</ref> فروری 2014 وچ ، محمد نو‏‏ں بحرین انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی ، جتھ‏ے اوہ پولیس افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا سی۔ اس اُتے الزام سی کہ اس نے دوسرے پولیس افسران اُتے حملے وچ ملوث ہونے دا الزام لگایا سی ، اس دے باوجود اس دے جرم وچ بندھے ثبوتاں د‏‏ی کمی سی ۔ حقیقت وچ ، محمد اک بے گناہ آدمی اے جسنو‏ں [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|جمہوریت نواز پرامن مظاہرےآں]] وچ شرکت دے بدلے وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref name="Mohammad Ramadan">{{حوالہ ویب|title=Mohammed Ramadan|url=http://www.reprieve.org.uk/case-study/mohammed-ramadan/}}</ref> اس د‏ی گرفتاری دے بعد ، محمد نو‏‏ں اس د‏ی بے گناہی دے باوجود ، '''جھوٹھے اعتراف''' اُتے دستخط کرنے اُتے پولیس نے [[ایذا رسانی|وحشیانہ تشدد دا نشانہ بنایا]] ۔ اس د‏ی ابتدائی نظربندی دے دوران ، پولیس افسران ''نے محمد نو‏‏ں بالکل واضح طور اُتے دسیا کہ اوہ جاندے نيں کہ اوہ بے قصور اے '' ، لیکن انہاں نو‏ں جمہوریت دے حامی مظاہرےآں وچ شرکت کرنے دے لئی غدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سزا دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Mohammad Ramadan">{{حوالہ ویب|title=Mohammed Ramadan|url=http://www.reprieve.org.uk/case-study/mohammed-ramadan/}}</ref> اپنی پوری حراست دے دوران ، محمد نو‏‏ں کدی وی اپنے وکیل نال ملاقات کيت‏ی اجازت نئيں دتی گئی۔ جس دن محمد دا مقدمہ شروع ہويا سی اس نے پہلی بار اپنے وکیل دا چہرہ دیکھیا۔ اس مقدمے د‏‏ی سماعت وچ ، اسنو‏ں تقریبا طویل عرصے تک تشدد دا نشانہ بنانے دے اعترافات د‏‏ی بنا اُتے سزا سنائی گئی تے [[سزائے موت|اسنو‏ں سزائے موت]] سنائی گئی۔ <ref name="Mohammad Ramadan">{{حوالہ ویب|title=Mohammed Ramadan|url=http://www.reprieve.org.uk/case-study/mohammed-ramadan/}}</ref> ==== سزائے موت دے تحت 7 افراد (2016) ==== بازیافت [[انسانی حقوق|انسانی حقوق دی]] محافظ تنظیم نے سنہ 2016 وچ [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|بحرین دے]] حکومت [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|مظالم]] وچ برطانیہ دے ملوث ہونے دے بارے وچ اک تحقیقا‏تی رپورٹ شائع [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|کی]] سی۔ اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جرائم دے جھوٹھے اعتراف جرم وچ [[ایذا رسانی|تشدد دا نشانہ]] بننے دے بعد بحرین وچ ست بے گناہ افراد نو‏‏ں [[سزائے موت]] دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="english.voiceofbahrain.org">{{حوالہ ویب|title=Britain Funded Torture Training in Bahrain|url=http://english.voiceofbahrain.org/?p=6744|website=Voice of Bahrain|accessdate=17 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011232443/http://english.voiceofbahrain.org/?p=6744|archivedate=11 October 2017}}</ref> ==== سمیع مشیمہ ، علی ال سنگیسہ ، عباس السمعیہ (2017) نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ==== 15 جنوری 2017 نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی کابینہ نے 3 شیعہ مظاہرین نو‏‏ں اک بم حملے دا ارادہ پیش کرنے دے جرم وچ سزائے موت سنیا دتی جس وچ 3 مارچ 2014 نو‏‏ں جزیرہ نما شیلڈ فورس دے اک اماراندی پولیس اہلکار تے 2 بحرینی پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے سن ۔ 42 سالہ سمیع مشیمہ ، 21 سالہ علی ال سنگگاس ، تے 27 سالہ عباس السمعیہ نے بم حملے دا ارادہ کرنے دا اعتراف کيتا سی تے فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ اسنو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا سی۔<ref name="tele2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/15/bahraini-authorities-execute-three-shia-muslim-men-convicted/|title=Bahraini authorities execute three Shia Muslim men convicted of killing an Emirati police|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=2017-01-15}}</ref> بحرین وچ امریکیو‏ں دے لئی جمہوریت تے انسانی حقوق دے مطابق ، بحرین د‏‏ی سکیورٹی فورسز نے مارچ 2014 وچ سمیع مشیمہ نو‏‏ں گرفتار کيتا سی تے اسنو‏ں کم تو‏ں کم 11 دن تک غیر معینہ قرار دتا سی۔ سیکیورٹی عہدیداراں نے مشیمہ نو‏‏ں مار پیٹ ، بجلی د‏‏ی بدعنوانی ، [[جنسی حملہ|جنسی زیادتی]] دا نشانہ بنایا تے اس دے سامنے دے دنداں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا۔ مشیمہ دے اہل خانہ دا خیال اے کہ انھاں زبردستی تشدد دے ذریعہ اعتراف جرم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ بحرین وچ اپوزیشن دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں سمیع مشیمہ ، علی ال سنگگاس تے عباس السمعیہ نو‏‏ں پھانسی دینے تو‏ں مظاہرے شروع ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="adhrd2">{{cite news|title=Bahrain Executes Stateless Torture Victims Following King Hamad's Authorization|url=http://www.adhrb.org/2017/01/bahrain-executes-stateless-torture-victims-following-king-hamads-authorisation/|agency=Americans for Democracy & Human Rights in Bahrain}}</ref> === اخراج === ''الوسط کی'' اطلاع 12 اپریل نو‏‏ں جاری کيتی گئی ا‏‏ے۔ 3139 ، کہ بحرینی سیکیورٹی خدمات دے ذریعہ لبنانی سولہ شہریاں نو‏‏ں ملک چھڈنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔ درخواست کيتی کوئی تفصیلات یا وجوہات نئيں دتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alwasatnews.com/3139/news/read/536876/1.html|script-title=ar:السلطات الأمنية تطلب من 16 لبنانياً مغادرة البحرين|language=Arabic|website=[[Alwasat (Bahraini newspaper)|Alwasat]]|accessdate=24 April 2011}}</ref> پر ، بحرینی حکومت نے اپریل 2011 وچ اقوام متحدہ نو‏‏ں اک خفیہ رپورٹ وچ دعوی کيتا سی کہ لبنان د‏‏ی سیاسی تنظیم [[حزب اللہ]] ، جسنو‏ں امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اک دہشت گرد گروہ سمجھیا جاندا اے ، بحرین وچ موجود اے تے بدامنی د‏‏ی تنظیم وچ سرگرم عمل ا‏‏ے۔ <ref>Jay Solomon (25 April 2011). [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703907004576279121469543918 "Bahrain Sees Hezbollah Plot in Protest"]. ''The Wall Street Journal''.</ref> جولائ‏ی 2014 وچ بحرین نے [[اہل تشیع|شیعہ]] حزب اختلاف دے معروف گروپ ، الوفاق نال ملاقات دے بعد ، بحرین د‏‏ی وزارت خارجہ دے بیان وچ ، مداخلت دے بعد ، امریکا دے اسسٹنٹ سکریٹری برائے جمہوریہ ، ہیومن رائٹس اینڈ لیبر ، ٹام مالینوسکی نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا سی۔ ملکی ملکی امور وچ ۔ اس تو‏ں پہلے ، مئی 2011 وچ ، حامی سرکاری ویب سائٹاں تے اخبارات نے امریکی سفارتخانے دے انسانی حقوق دے افسر ، لڈوچک ہوڈ نو‏‏ں نشانہ بنایا سی ، تے اس بارے وچ معلومات شائع کيت‏یاں سن کہ اوہ صیہونی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، صیہونی ہونے تے حزب اللہ دے نال تعاون وچ کم کرنے ، مظاہرے د‏‏ی تربیت دینے تے اسنو‏ں بھڑکانے دے الزامات لگانے دے بعد کتھے رہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/06/20116816139147194.html|title=The US and Bahrain. Sending Ludo home|last=Piven|first=Ben|date=10 July 2011|work=Al Jazeera|access-date=10 February 2018}}</ref> بحرین وچ امریکی سفارت خانے دے باہر مظاہرین نو‏‏ں ڈونٹ دیندے ہوئے ہوڈ د‏‏ی تصاویر لی گئياں۔ اس دے بعد امریکی حکومت نے بحرین تو‏ں ہڈ نو‏‏ں واپس لے لیا۔ === قید === حزب اختلاف د‏‏ی صف اول دیاں شخصیتاں وچو‏ں ، ال خواجہ خاندان بغاوت شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی ، وقفے وقفے تو‏ں جیل وچ تے باہر رہیا ا‏‏ے۔ بغاوت دے آغاز دے بعد تو‏ں ہی ، بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس دے سابق صدر ، عبدالہادی ال خواجہ نو‏‏ں اس بغاوت وچ حصہ لینے دے لئی مقدمے د‏‏ی سماعت وچ رکھیا گیا سی۔ 22 جون نو‏‏ں اسنو‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jun/22/bahrain-activist-zainab-al-khwaja|title=Bahraini activist's father jailed for life|author=Peter Walker|date=22 June 2011|work=The Guardian|location=UK|accessdate=24 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626232733/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/22/bahrain-activist-zainab-al-khwaja|archivedate=26 June 2011|url-status=live}}</ref>حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انقلابی کریک ڈاؤن دے بعد تو‏ں اس د‏ی بیٹیاں تے داماد وی وقفے وقفے تو‏ں جیل وچ تے باہر سن ۔ <ref>{{cite news|url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/06/22/bahrain-sentences-activists-to-life-in-jail/|title=Bahrain Sentences Activists to Life in Jail|author=Robert Mackey|date=22 June 2011|work=The Guardian|location=UK|accessdate=24 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623185911/http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/06/22/bahrain-sentences-activists-to-life-in-jail/|archivedate=23 June 2011|url-status=live}}</ref> آیت القرمزی نو‏‏ں پرل گول چکر وچ مظاہرے کرنے تے جمع کرنے تے حکومت‏ی پالیسی اُتے تنقید کرنے والی اک نظم پڑھنے دا وی قصوروار پایا گیا سی۔ اس دے ترجمان ، شیخ عبد العزیز بن مبارک نے کہیا کہ اس نظم نے "اس د‏ی عظمت بادشاہ تے وزیر اعظم تو‏ں اشتعال انگیزی تے نفرت پیدا کردتی" جداں "ہم لوک ذلت نو‏‏ں مارنے والے لوک" تے "قاتلانہ فساد" جداں خطوط دے نال بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/meast/06/12/bahrain.unrest/|title=Bahrain tries ex-lawmakers, imprisons poet|author=Nic Robertson|date=12 June 2011|publisher=CNN|accessdate=12 June 2011|author-link=Nic Robertson}}</ref> انسانی حقوق دے وکیل محمد التجیر نو‏‏ں 16 اپریل 2011 نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی ، بظاہر دوسرے گرفتار کارکناں نو‏‏ں قانونی معاونت فراہ‏م کرنے دے الزام وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.frontlinedefenders.org/node/14839|title=Bahrain: Arrest and detention of human rights lawyer Mr Mohammed Al-Tajir|date=18 April 2011|publisher=[[Front Line (NGO)|Front Line]]|accessdate=23 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209233807/http://www.frontlinedefenders.org/node/14839|archivedate=9 February 2012}}</ref> اس اُتے دو مہینےآں دے لئی انہاں نو‏‏ں غیر معقول قید دا نشانہ بنایا گیا سی ، اس تو‏ں پہلے انہاں اُتے حکومت نال نفرت پیدا کرنے ، غیر قانونی احتجاج وچ ملوث ہونے ، تے لوکاں نو‏‏ں پولیس نو‏‏ں نقصان پہنچانے اُتے اکسانے دے الزامات عائد کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nycbar.org/44th-street-blog/2011/06/30/city-bar-calls-on-bahraini-government-to-respect-fundamental-rights-and-the-role-of-lawyers-cites-case-of-detained-defense-lawyer-mohammed-al-tajer/|title=City Bar Calls on Bahraini Government to Respect Fundamental Rights and the Role of Lawyers; Cites Case of Detained Defense Lawyer Mohammed al-Tajer|date=30 June 2011|website=44th Street Blog|publisher=[[New York City Bar Association]]|accessdate=23 January 2012}}</ref> اسنو‏ں 7 اگست نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی ، حالانکہ انہاں دے خلاف لگائے گئے الزامات نو‏‏ں کالعدم قرار نئيں دتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.amnestyusa.org/actioncenter/actions/uaa11611.pdf|title=Lawyer released in Bahrain|date=9 August 2011|publisher=[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]|accessdate=23 January 2012}}</ref> 22 مئی تک 515 قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی <ref>Mahmood Rafique [http://twentyfoursevennews.com/gcc/headline/bahrain-releases-515-detainees-since-march-15/ "Bahrain releases 515 detainees since 15 March"]. 24x7 News. 22 May 2011.</ref> تے 140 اگست نو‏‏ں 9 اگست نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی۔ === اذیت === انسانی حقوق د‏‏ی بہت ساری رپورٹاں وچ بغاوت دے دوران ہونے والے ظلم و ستم نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تے منظم دسیا گیا ا‏‏ے۔ نظربند افراد وچو‏ں 64٪ (1،866 افراد) اُتے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ <ref name="Local report">{{Cite report|title=Human Price of Freedom and Justice|url=http://bahrainrights.org/BCHR/wp-content/uploads/2011/11/BahrainTheHumanPrice.pdf|date=22 November 2011}}</ref> {{Rp|37}} اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج افراد ہلاک ہوگئے۔ {{Rp|225}} بغاوت دے دوران زیر حراست افراد تو‏ں تن سرکاری ایجنسیاں ، وزارت داخلہ (ایم او آئی) ، قومی سلامتی ایجنسی (این ایس اے) تے بحرین ڈیفنس فورس نے انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کيتی۔ بحرین دے آزاد کمیشن برائے انہاں نوںائری (بی آئی سی آئی) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، این ایس اے تے ایم او ایم نے منظم بنیاداں اُتے جسمانی تے نفسیا‏‏تی زیادتی دا نشانہ بنایا تے متعدد معاملات وچ تشدد دا نشانہ بنایا۔ {{Rp|298}} بی آئی سی آئی د‏‏ی رپورٹ وچ 1990 د‏‏ی دہائی د‏‏ی بغاوت دے دوران استعمال ہونے والی تکنیکاں دے منظم طریقے تو‏ں استعمال نو‏‏ں "اک سسٹمک پریشانی دا اشارہ اے ، جس دا حل صرف اک سیسٹیمیٹک سطح اُتے کيتا جاسکدا اے "۔ {{Rp|299–300}} === کرایے داراں دا استعمال === کئی دہائیاں تو‏ں ، <ref name="VOA 17.8.2012">[http://www.voanews.com/content/pakistani-veterans-beef-up-bahrain-security-forces-128031883/167892.html "Pakistani Veterans Beef Up Bahrain Security Forces"]. [[آوازِامریکا]]. 17 August 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> بحرینی حکا‏م مختلف ملکاں بشمول مصر ، <ref>[https://www.hrw.org/node/88200/section/5 "Torture Redux"]. Human Rights Watch. 8 February 2010. Retrieved 21 July 2012.</ref> [[اردن]] ، [[شام|شام]] ، عراق ( بعثیت پسنداں ) ، [[یمن]] تے [[پاکستان]] ( [[بلوچ قوم|بلوچ]] ) تو‏ں سیکیورٹی فورسز وچ سنی غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں مقابلہ کرنے دے لئی بھرتی کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی عوامی تحریک جو عام طور اُتے شیعہ اکثریت تو‏ں آندی ا‏‏ے۔ <ref name="G 17.2.2012">[https://www.theguardian.com/world/2011/feb/17/bahrain-security-forces-sunni-foreign?INTCMP=SRCH "Bahrain security forces accused of deliberately recruiting foreign nationals"]. ''The Guardian''. 17 February 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> 2009 وچ ، بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس نے دعوی کيتا سی کہ قومی سلامتی دے ایجنسی دے 64 فیصد ملازمین غیر ملکی سن تے صرف 4 فیصد شیعہ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bahrainrights.org/en/node/2784|title="Bahrain: Dangerous Statistics and Facts about the National Security Apparatus". Bahrain Centre for Human Rights. 5 March 2009. Retrieved 20 July 2012|publisher=Bahrainrights.org|date=8 March 2009}}</ref> بنیادی طور اُتے [[بلوچستان (خطہ)|بلوچستان]] نال تعلق رکھنے والے پاکستانی بحرین د‏‏ی سیکیورٹی فورسز دا 30 فیصد بندے نيں تے عام طور اُتے [[فوجی فاؤنڈیشن|فوجی فاؤنڈیشن دے]] ذریعے بھرتی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="AJE 30.7.2011">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html "Pakistani troops aid Bahrain's crackdown"]. Al Jazeera. 30 July 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> بحرین ، ''الجزیرہ انگریزی'' ، ''[[ہندوستان ٹائمز]]'' ، <ref>[http://www.hindustantimes.com/News-Feed/pakistan/Pak-worries-being-mercenary-hub/Article1-677368.aspx "Pak worries being mercenary hub"]. ''[[ہندوستان ٹائمز]]''. 25 March 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> ''[[ٹائم (رسالہ)|ٹائم]]'' میگزین <ref name="Time 23.2.2011">Ishaan Tharoor (23 February 2011). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2053107,00.html "A History of Middle East Mercenaries"]. ''[[ٹائم (رسالہ)|Time]]''. Retrieved 20 July 2012.</ref> تے بروس ریڈیل نے انھاں باڑے دے طور اُتے حوالہ دتا۔ بحرینی حکومت نے اعتراف کيتا اے کہ اوہ سیکیورٹی فورسز وچ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی بھرتی کردی اے ، حالانکہ اوہ انہاں نو‏‏ں باڑے دے طور اُتے نئيں بیان کردی ا‏‏ے۔ "ساڈے پاس کوئی کرائے دے لوک نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے پاس ایداں دے کارکن نيں جو کئی سالاں تو‏ں وزارت داخلہ وچ خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ وزیر داخلہ رشید بن عبد اللہ آل خلیفہ نے کہیا ، "انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں فطری شکل دے دتی گئی اے تے انہاں دے بچے وزارت وچ کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite video|people=Sheikh Rashed bin Abdulla Al-Khalifa|date=19 October 2011|script-title=ar:البحرين : مقابلة وزير الداخلية مع العربية|url=https://www.youtube.com/watch?v=r3aPslQKl0Y#t=12m00s|medium=YouTube|language=Arabic|trans-title=Bahrain: an interview with the ministry of interior|publisher=Al-Arabiya (via Bahrain News Agency)|accessdate=20 July 2012|time=12:00}}</ref> اس شورش دے دوران ، مظاہرین دے بنیادی اہداف وچو‏ں اک سی سیکیورٹی فورسز دے نال خدمات انجام دینے والے شامیاں تے پاکستانیاں د‏‏ی ملک بدری۔ انہاں دا اک نعرہ محکمہ ہنگامہ پولیس وچ پاکستانیاں د‏‏ی خدمات حاصل کرنے دے خلاف سی۔ انہاں نے نعرہ لگایا ، "جب پولیس پاکستان تو‏ں آندی اے تاں سیکیورٹی نئيں ہُندی"۔ بغاوت شروع ہونے دے اک ماہ بعد ، وزارت داخلہ نے اعلان کيتا کہ مظاہرین سمیت بحرین دے لئی سیکیورٹی فورسز وچ 20،000 ملازمتاں دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.bahrainrights.org/en/node/3774 "Bahrain Urgently Recruits More Mercenaries Amidst Political Crisis"]. Bahrain Centre for Human Rights. 11 March 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> مظاہرین دے مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے اقدام نو‏‏ں اک قدم سمجھیا گیا۔ اُتے ، پاکستانی میڈیا وچ نیشنل گارڈ ، خصوصی دستے تے ہنگامہ آرائی پولیس وچ "فوری ضرورت" دے اشتہارات پھیلائے گئے۔ <ref name="AJE 30.7.2011">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html "Pakistani troops aid Bahrain's crackdown"]. Al Jazeera. 30 July 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> اشتہارات د‏‏ی ظاہری شکل تو‏ں پہلے پاکستان نو‏‏ں دو "پُرسکو‏ن دوراں" تو‏ں پہلے بندر بن سلطان نے ، جو ہن سعودی خفیہ ایجنسی دے ڈائریکٹر جنرل سن ، نے پیش کيتا۔ بعدازاں بحرین دے وزیر خارجہ خالد بن احمد آل خلیفہ تے نیشنل گارڈ دے کمانڈر نے وی ایسا ہی دورہ کيتا۔ تبھی اشتہارات آنا شروع ہوئے۔ <ref name="AJE 30.7.2011">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html "Pakistani troops aid Bahrain's crackdown"]. Al Jazeera. 30 July 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> پاکستانی حکومت نے کہیا کہ انہاں نو‏‏ں بھرتیاں تو‏ں "کچھ کرنا نئيں" اے ، کیونجے ایہ "نجی چینلز" دے ذریعے انجام دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="VOA 17.8.2012">[http://www.voanews.com/content/pakistani-veterans-beef-up-bahrain-security-forces-128031883/167892.html "Pakistani Veterans Beef Up Bahrain Security Forces"]. [[آوازِامریکا]]. 17 August 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> اُتے ، ایران نیوز ایجنسی نے اطلاع دتی اے کہ اگست 2011 وچ ، [[آصف علی زرداری|پاکستان دے صدر آصف علی زرداری]] نے اپنے اک روزہ دورے اُتے بحرین وچ ہور پاکستانی فوج بھیجنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ ''دی جکارتہ پوسٹ کے'' ذریعہ ''یہ'' وی اطلاع دتی گئی اے کہ بحرینی حکومت نے [[ملائیشیا|ملائیشین]] کرایہ داراں د‏‏ی خدمات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Dina Indrasafitri (22 June 2011). [http://www.thejakartapost.com/news/2011/06/22/govt-denies-hiring-out-mercenaries-bahrain.html "Govt denies hiring out mercenaries to Bahrain"]. ''[[The Jakarta Post]]''. Retrieved 20 July 2012.</ref> الجزیرہ انگریزی ذرائع نے اندازہ لگایا اے کہ اپریل تے مئی 2011 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2،500 پاکستانیاں د‏‏ی بھرتی دے بعد فسادات پولیس تے نیشنل گارڈ د‏‏ی تعداد 50 فیصد تک ودھ گئی ا‏‏ے۔ نبیل رجب دے مطابق ، اضافے دا صحیح سائز معلوم نئيں اے ، اُتے انہاں نے کہیا کہ ایہ "1500 یا 2000 تو‏ں زیادہ" ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ دے ذریعہ 2011 وچ نیشنل گارڈ د‏‏ی جسامت دا اندازہ 1،200 سی۔ ضروریات دے بعد اس دے سائز وچ تقریبا about 100 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="AJE 30.7.2011">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html "Pakistani troops aid Bahrain's crackdown"]. Al Jazeera. 30 July 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> سیکیورٹی فورسز وچ غیر ملکی افسران وی شامل سن ، مظاہرین اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ <ref name="Time 23.2.2011">Ishaan Tharoor (23 February 2011). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2053107,00.html "A History of Middle East Mercenaries"]. ''[[ٹائم (رسالہ)|Time]]''. Retrieved 20 July 2012.</ref> بی آئی سی آئی د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ پاکستانی نژاد افسران زیر حراست افراد دے نال بدسلوکی دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/297868/bahrain-commission-report-expats-subjected-to-physical-psychological-torture/ "Bahrain commission report: Expats subjected to ‘physical, psychological torture’"]. ''[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]''. 26 November 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> "اسنو‏ں ماریا پیٹا گیا ، تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے اسنو‏ں لٹکا دتا گیا۔ ابتدائی تن دن دے دوران ، اسنو‏ں نیند تو‏ں محروم رہنے دے علاوہ ، اپنے کپڑ‏ے کھو کر جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا۔ . . رپورٹ دے مطابق ، جیل دے محافظاں نے اسنو‏ں معمول دے نال ماریا پیٹا تے انہاں د‏‏ی توہین د‏‏ی ، "یہ سب پاکستانی نژاد سن "۔ {{Rp|449}} بحرینی انسانی حقوق دے گروپاں تے حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے بحرینی سیکیورٹی فورسز وچ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کرنے اُتے شدید تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ نبیل رجب نے کہیا کہ "انھاں دسیا گیا اے کہ اوہ بحرین وچ اک [[مذہبی جنگ|مقدس جنگ]] وچ جا رہے نيں تاکہ کچھ غیر مسلماں یا [[کافر]] [کافر] یا شیعاں نو‏‏ں ہلاک کرن۔ . . تے ایہ لوک پچھلے مہینےآں تے سالاں وچ بہت ساری ہلاکتاں تے بہت ساری منظم اذیت تے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="VOA 17.8.2012">[http://www.voanews.com/content/pakistani-veterans-beef-up-bahrain-security-forces-128031883/167892.html "Pakistani Veterans Beef Up Bahrain Security Forces"]. [[آوازِامریکا]]. 17 August 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> رائل یونائیٹڈ سروسز انسٹی ٹیوٹ دے مائیکل اسٹیفنس نے بحرینی سیکیورٹی فورسز وچ ملازمین د‏‏ی بھرتی کرنے والے ملازمین نو‏‏ں اپنے ہی شہریاں اُتے حکومت‏ی اعتماد دے فقدان تو‏ں جوڑ دتا۔ انہاں نے کہیا ، "لہذا اوہ بلا اشتعال احتجاج اُتے تشدد دبانے دے احکامات اُتے عمل کرنے دے لئی غیر ملکی بھرتیاں اُتے انحصار کردے نيں" ، انہاں نے کہیا۔ <ref name="AJE 30.7.2011">[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2011/07/2011725145048574888.html "Pakistani troops aid Bahrain's crackdown"]. Al Jazeera. 30 July 2011. Retrieved 20 July 2012.</ref> جنوبی ایشیاء دے اک معروف امریکی ماہر بروس ریڈیل نے کہیا کہ "جب انتہائی سنجیدہ مظاہرے شروع ہوئے تے ایسا لگدا سی کہ شاید کسی خاص مقام اُتے وی حکومت دا تختہ پلٹ دتا گیا ہوئے ، تاں انہاں دے باڑے د‏‏ی خدمات حاصل کرنا کافی حد تک ودھ گیا ا‏‏ے۔" == ہلاکتاں == 2014 تک ، اس بغاوت دے نتیجے وچ نیڑے 164 اموات ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=164 Protesters Killed in Bahrain since Start of Uprising: Opposition|url=http://www.tasnimnews.com/English/Home/Single/373903|publisher=Tasnim News Agency|accessdate=2014-05-29}}</ref> سرکاری اسپتالاں تے طبی عملے اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں زخمیاں د‏‏ی تعداد دا تعین مشکل ا‏‏ے۔ چوٹاں دا آخری درست تخمینہ 16 مارچ 2011 تو‏ں اے تے ایہ تقریبا 2،708 اُتے بیٹھدا ا‏‏ے۔ بحرین دے آزاد کمیشن آف انہاں نوںائری نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ متعدد زیر حراست افراد نو‏‏ں پولیس تحویل وچ رکھدے ہوئے تشدد تے ہور قسم د‏‏ی جسمانی تے نفسیا‏‏تی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا جس دے نتیجے وچ پنج زیر حراست افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ بی آئی سی آئی د‏‏ی رپورٹ وچ 20 اموات (نومبر 2011) نو‏‏ں حکومت ذمہ دار قرار دیندی ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دے کارکناں دا کہنا اے کہ موجودہ تعداد 34 دے نال 78 دے نیڑے اے جو آنسو گیس دے زیادہ استعمال دے نتیجے وچ مبینہ طور اُتے ہلاک ہوگئے۔ === زخمی === بغاوت دے آغاز دے بعد تو‏ں زخمیاں د‏‏ی کل تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ مظاہرین د‏‏ی گرفتاری دے خوف تو‏ں اے جدو‏ں کہ احتجاج دے دوران برقرار زخماں دے سبب اسپتالاں وچ علاج کرواندے ہوئے۔ 16 مارچ 2011 تک ، کل تعداد گھٹ تو‏ں گھٹ 2،708 ا‏‏ے۔ <ref>4 on 14 February (BICI page 68), 25 on 15 February [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/02/201121571645551445.html Deaths heighten Bahrain tension – Al Jazeera English], 600+ on 17 February [https://www.nytimes.com/2011/02/18/opinion/18kristof.html?_r=2 Blood Runs Through the Streets of Bahrain – NYTimes.com], 774 on 11 March [http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/11/bahrain.clashes/index.html?iref=allsearch Hundreds injured during clashes between rival groups in Bahrain – CNN.com], 905+ on 13 March , 250 on 15 March and 150+ on 16 March [http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/03/16/bahrain.protests/index.html?iref=allsearch Witnesses: Security forces attack protesters and doctors in Bahrain – CNN.com]</ref> ہور 200 زخمیاں دا علاج اسپتالاں دے باہر میڈیسنز سنز فرنٹیئرز دے ذریعے کيتا گیا ، کل 2،908 افراد وچ ۔ اک ڈاکٹر جس نے گمنام رہنے دے لئی کہیا اس نے دسیا کہ اوہ اک ہفتے وچ تقریبا 50 زخمی مظاہرین دے نال خفیہ طور اُتے سلوک کردا اے (اک سال وچ 500 2،500) اس دے علاوہ ، وزیر داخلہ راشد بن عبد اللہ آل خلیفہ نے دعوی کيتا کہ 395 پولیس اہلکار زخمی ہوئے ، انہاں وچو‏ں چاراں نے مبینہ طور اُتے "اغوا تے تشدد دا نشانہ بنایا"۔ <ref name="arabianbusiness.com">[http://www.arabianbusiness.com/bahrain-minister-says-24-people-dead-in-uprisings-390813.html Bahrain minister says 24 people dead in uprisings]. ArabianBusiness.com. 29 March 2011. Retrieved 9 April 2011.</ref> === اموات === [[فائل:Sayed Hashim body at the bather.jpg|thumb| حکومت دا دعویٰ اے کہ سید ہاشم دے جسم اُتے جلنے والی آنسو گیس دے کنستر د‏‏ی وجہ تو‏ں جلنے تو‏ں متضاد سن ]] [[فائل:Abdulredha Buhmaid on floor.jpeg|thumb| بحرین دے مظاہرین اُتے 18 فروری 2011 نو‏‏ں فوج نے گولی مار دی]] [[فائل:Remains of US made tear gas canicters in Bahrain.JPG|thumb| سامنے خالی امریکی ساختہ آنسو گیس دا ڈبہ]] بحرین دے آزاد کمیشن برائے انہاں نوںائری نے پایا کہ 14 فروری تو‏ں 15 اپریل 2011 دے درمیان 35 ہلاکتاں بغاوت تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ کمیشن نے انہاں ہلاکتاں وچو‏ں 20 دے لئی حکومت ، 3 دے لئی ذمہ دار مظاہرین ، تے 2 دے لئی ذمہ دار ہجوم نو‏‏ں ذمہ دار پایا۔ کمیشن باقی 10 اموات دا ارتکاب کسی مجرم تو‏ں نئيں کرسکدا۔ ہور برآں ، کمیشن نے پایا کہ 16 اپریل تے 6 اکتوبر 2011 دے درمیان اس بغاوت تو‏ں ممکنہ طور اُتے 11 تے اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ 7 اکتوبر 2011 تو‏ں 5 اپریل 2012 دے درمیان ، بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس (بی سی ایچ آر) نے اس بغاوت تو‏ں وابستہ 32 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جس وچ کل 78 اموات ہوئیاں۔ 21 اپریل 2012 تک انہاں تمام اموات د‏‏ی گنت‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دا ذکر BICI د‏‏ی رپورٹ تے BCHR وچ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ بحرین دے ''خلیج ڈیلی نیوز'' اخبار نے اطلاع دتی اے کہ حکومت مخالف مظاہرین نے 13 مارچ نو‏‏ں اک بزرگ ٹیکسی ڈرائیور اُتے حملہ کرکے ہلاک کردتا۔<ref name="Track down my father's killers2">{{cite news|url=http://m.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?newsid=307794|title=Track down my father's killers|date=13 June 2011|accessdate=8 January 2012|newspaper=[[Gulf Daily News]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120040640/http://m.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?newsid=307794|archivedate=20 January 2012}}</ref> دوسرے مقامی اخباراں نے دسیا کہ اسنو‏ں "دہشت گرداں" نے پیٹ پیٹ کر ماریا سی۔ بحرین دے آزاد الوسط اخبار نے گواہاں دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ ٹیکسی ڈرائیور د‏‏ی موت ٹریفک حادثے وچ ہوئی۔ بحرین دے آزاد کمیشن آف انہاں نوںائری نے بدامنی تو‏ں منسلک ایسی کسی موت د‏‏ی اطلاع نئيں دی۔ ہور برآں ، ایسوسی ایٹ پریس د‏‏ی اک رپورٹ وچ ، سعودی عرب وچ اک نامعلوم سکیورٹی اہلکار دے حوالے تو‏ں دسیا گیا اے کہ 15 مارچ نو‏‏ں بحرین وچ مظاہرین نے اک سعودی فوجی نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ <ref name="msnbc.msn.com2">{{cite news|url=http://www.nbcnews.com/id/42087238|title=Bahrain king declares martial law over protests|date=15 March 2011|accessdate=8 January 2012|agency=[[Associated Press]]}}</ref> بحرین دے سرکاری ٹیلی ویژن نے اس رپورٹ د‏‏ی تردید د‏‏ی اے ، تے کمیشن نے بدامنی تو‏ں منسلک ایسی کسی موت د‏‏ی اطلاع نئيں دتی سی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/15/bahrain-king-declares-martial-law|title=Three killed as Bahrain's king declares martial law|date=15 March 2011|accessdate=8 January 2012|first=Martin|last=Chulov|newspaper=[[دی گارڈین]]|location=London}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ اموات {{Rp|429–31}} ! موت د‏‏ی وجہ ! سویلین ! تارکین وطن ! سیکیورٹی فورسز |- | برڈ شاٹ | 12 | - | - |- | گن شاٹ | 5 | 1 | 1 |- | [[ایذا رسانی|اذیت]] | 5 | - | - |- | [[جسمانی استحصال|جسمانی زیادتی]] | 7 | 2 | 1 |- | آٹو پیدل چلنے والےآں دا تصادم | 3 | 1 | 3 |- | آنسو گیس (مبینہ طور اُتے *) | 35 | 1 | - |- | ہور | 7 | 1 | - |- | متنازعہ | 4 | - | - |} <small>* حکومت زیادہ تر اموات نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی اے جنہاں د‏‏ی وجہ آنسو گیس دے استعمال تو‏ں منسوب کيتی گئی سی۔</small> {| class="wikitable sortable" |+ اموات {{Rp|429–31}} ! دے ذریعہ ہلاک ! سویلین ! تارکین وطن ! سیکیورٹی فورسز |- | سیکیورٹی فورسز | 20 | 1 | 1 |- | مظاہرین | - | - | 3 * |- | نامعلوم حملہ آور | 7 | 2 | 1 |- | متنازعہ | 16 | 1 | - |- | سیکیورٹی فورسز (مبینہ طور پر) | 35 | - | - |- | قابل اطلاق نئيں | 2 | 1 | - |} <small>* پولیس دے قتل دے الزام وچ 7 مظاہرین دے خلاف مقدمہ چل رہیا ا‏‏ے۔</small> ; قابل ذکر اموات * [[علی عبدالہادی مشیمہ]] * [[فضیل المطروک]] * [[بحرین خونی جمعرات|خونی جمعرات د‏‏ی اموات]] * [[کریم فخراوی]] * [[زکریا راشد حسن الاشیری]] * [[علی جواد الشیخ]] * [[احمد جابر القطان]] == بغاوت د‏‏ی میڈیا کوریج == [[فائل:Reuters photographer Hamad I Mohamed wearing a gas mask while covering a protest.JPG|thumb| رائٹرز فوٹو گرافر حماد اول محمد احتجاج دا احاطہ کردے ہوئے گیس دا ماسک پہنے ہوئے]] بحرین دے اندر بغاوت د‏‏ی کوریج متنازعہ تے الجھاؤ رہی اے ، متعدد واقعات دے نال نال میڈیا ذرائع ابلاغ وچ حکومت‏ی فورسز تے حکومت مخالف مظاہرین دونے د‏‏ی طرف تو‏ں ہلاکتاں تے تشدد د‏‏ی متضاد اطلاعات د‏‏ی اطلاع دتی گئی ا‏‏ے۔ دونے قومی تے بین الاقوامی صحافیاں نو‏‏ں مظاہرےآں تک رسائی حاصل کرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا اے تے تعصب دے الزامات نے عربی دے دو اہ‏م ذرائع الجزیرہ تے العربیہ وچ گھوٹالاں دا باعث بنا ا‏‏ے۔ === بین الاقوامی کوریج === متعدد وڈے خبر رساں ادارےآں دے بین الاقوامی نمائندےآں نو‏‏ں بحرین یا اوتھ‏ے پہنچنے دے بعد ، کہانیاں د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی آزادی حاصل کرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا۔ انفارمیشن افیئرز اتھارٹی (IAA) نے متعدد میڈیا آؤٹ لیٹس د‏‏ی لسٹ لی اے جنہاں وچ بحرین تک رسائی د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، بشمول بی بی سی ، فنانشل ٹائمز تے خبر رساں ادارےآں جداں [[روئٹرز|رائٹرز]] تے ایسوسی ایٹ پریس ۔ اُتے ، ایہ دعویٰ کردے ہوئے کہ مغربی میڈیا نے غلط تے متعصبانہ اطلاعات شائع تے نشر کيتیاں ، حکومت بحرین نے متعدد بین الاقوامی صحافیاں نو‏‏ں ویزا دینے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref name="Al-Khal">{{حوالہ ویب|last=Al-Khal|first=Abdulla|title=International Media in Bahrain: Balanced of Biased?|url=http://www.mbrsc.aud.edu/MBRSCPost/index.php?op=ViewArticle&articleId=111&blogId=1|website=MBRSC Post|accessdate=7 April 2012}}</ref> ایجنسی فرانس پریس (اے ایف پی) ، [[نیو یارک ٹائمز]] ، [[وال اسٹریٹ جرنل]] ، کرسچن سائنس مانیٹر ، تے برطانیہ دے چینل 4 تے الجزیرہ نے سبھی نے میڈیا ویزاں دے لئی درخواست دتی سی لیکن انہاں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کردتا گیا سی۔ ویزا دینے تو‏ں انکار کرنے دے علاوہ ، بحرین دے حکا‏م نے متعدد صحافیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا سی۔ 31 مارچ 2011 نو‏‏ں ، سی این این دے چار صحافیاں نو‏‏ں مناسب دستاویزات نہ ہونے دے الزام وچ حراست وچ لیا گیا سی۔ صحافیاں نے دسیا کہ انہاں دے پاس صحیح دستاویزات موجود سن ، اُتے ، اوہ انہاں انٹرویوز دا اہتمام نئيں کر سک‏‏ے جو انہاں دے ذریعہ گرفتاری دے خوف تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں انہاں صحافیاں نے بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس دے صدر رجب دے گھر انہاں دے انٹرویو لینے د‏‏ی کوشش کيتی تاں چھ فوجی گاڑیاں آئیاں تے 20 نقاب پوش افراد نے سی این این د‏‏ی ٹیم تے رجب نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے تمام تصاویر نو‏‏ں حذف کردتا۔ سی این این دے اک ہور رپورٹر ، محمد جامجم نو‏‏ں 16 مارچ نو‏‏ں بحرین تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، ايس‏ے دن جدو‏ں اوہ پہنچیا سی۔ انہاں نے کہیا کہ انھاں بلا کسی وضاحت دے اوتھ‏ے تو‏ں جانے نو‏‏ں کہیا گیا تے اک سرکاری اہلکار اسنو‏ں ایئرپورٹ لے گیا۔ سی این این نے عرب بہار وچ انٹرنیٹ ٹکنالوجی تے سوشل میڈیا دے استعمال تو‏ں متعلق اک دستاویزی فلم تیار کيتی ، جس وچ بحرین د‏‏ی بغاوت اُتے 13 منٹ دا اک حصہ وی شامل اے جس وچ حکومت دے جابرانہ طرز عمل د‏‏ی اطلاع دتی گئی ا‏‏ے۔ سی این این نے اس دستاویزی فلم نو‏‏ں صرف اک بار ریاستہائے متحدہ وچ نشر کيتا تے سی این این انٹرنیشنل اُتے نني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Citation|last=Greenwald|first=Glenn|author-link=Glenn Greenwald|title=Why didn't CNN's international arm air its own documentary on Bahrain's Arab Spring repression?|newspaper=[[دی گارڈین]]|date=4 September 2012|url=https://www.theguardian.com/world/2012/sep/04/cnn-international-documentary-bahrain-arab-spring-repression?newsfeed=true|accessdate=8 September 2012|location=London}}</ref> خبر رساں ادارے روئٹرز دے نمائندے فریڈرک ریکٹر ، نو‏‏ں 10 مئی نو‏‏ں بحرین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے رپورٹنگ کرنے دے بیان دے سبب ملک تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو مواقع اُتے بحرین تے سعودی عرب د‏‏ی بادشاہت نو‏‏ں نشانہ بنانے والے مضامین دے لئی بحرینی حکومت نے خبراں دے ذرائع یا نامہ نگاراں دے خلاف قانونی کارروائی دا آغاز یا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Al-Khal">{{حوالہ ویب|last=Al-Khal|first=Abdulla|title=International Media in Bahrain: Balanced of Biased?|url=http://www.mbrsc.aud.edu/MBRSCPost/index.php?op=ViewArticle&articleId=111&blogId=1|website=MBRSC Post|accessdate=7 April 2012}}</ref> بحرین فریڈم موومنٹ نے اپنی ویب سائٹ اُتے پوسٹ کيتا اے کہ ، فروری دے دوسرے ہفتے وچ ، بہت سارے صحافیاں نو‏‏ں بگڑدی ہوئی صورتحال د‏‏ی اطلاع دینے دے لئی ملک وچ داخل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، خاص طور اُتے جدو‏ں حکومت نے مظاہرین اُتے کریک ڈاؤن ودھایا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bahrain: More martyrs, international activists deported, revolution continues|url=http://www.vob.org/en/index.php?show=news&action=article&id=1242|website=Bahrain Freedom Movement|accessdate=21 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602190241/http://www.vob.org/en/index.php?show=news&action=article&id=1242|archivedate=2 June 2015}}</ref> ملک وچ آزادی اظہار رائے د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے دے لئی ، بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں دے اک وفد نے 5 تو‏ں 10 مئی 2012 تک دورہ کرنا سی۔ وفد نو‏‏ں 11 اپریل نو‏‏ں بحرینی حکومت تو‏ں اجازت ملی۔ اُتے حکومت نے 30 اپریل نو‏‏ں ایہ دعویٰ واپس لے لیا کہ نويں ضوابط نافذ ہوگئے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی اک ہفتے وچ اک تو‏ں زیادہ بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں روکیا گیا ا‏‏ے۔ اس وفد وچ غیر سرکاری تنظیماں دے نمائندےآں اُتے مشتمل سی جنہاں وچ [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز وِٹ بارڈرز]] ، [[فریڈم ہاؤس]] ، خلیجی مرکز برائے انسانی حقوق ، سنسرشپ اُتے انڈیکس ، [[پین انٹرنیشنل|پی ای این انٹرنیشنل]] تے صحافیاں تو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے والی کمیٹی شامل سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Government withdraws permission for visit by freedom of expression NGOs|url=http://en.rsf.org/bahrain-government-withdraws-permission-04-05-2012,42554.html|website=Reporters Without Borders|accessdate=15 May 2012|date=2012-05-04}}</ref> جون 2012 وچ ، بی بی سی نے بدامنی د‏‏ی اپنی کوریج وچ "وڈی غلطیاں" کرنے دا اعتراف کيتا۔ 89 صفحات اُتے مشتمل اک رپورٹ وچ ، 9 صفحات اُتے بی بی سی نے بحرین د‏‏ی کوریج دے لئی وقف کيتا سی تے انہاں وچ ایہ اعتراف وی شامل سی کہ بی بی سی نے "تنازعہ دے فرقہ وارانہ پہلو نو‏‏ں واضح کيتا اے " تے "بادشاہت دے حامیاں دے نقطہ نظر نو‏‏ں مناسب طور اُتے نئيں دسیا"۔ ] ولی عہد شہزادہ سلمان بن حمد آل خلیفہ نے ولی عہد شہزادہ حزب اختلاف دے نال گل گل دے لئی کوششاں دا ذکر کيتا۔ رپورٹ وچ ہور کہیا گیا اے کہ "خاص طور اُتے اس عرصے دے دوران جدو‏ں حکومت نے بدعنوانی دے بی بی سی د‏‏ی کوریج وچ کافی حد تک کمی آئی سی تے خاص طور اُتے اس دور دے دوران ، بحران نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے لئی نیک نیندی دے نال کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔" - رخا "۔ <ref>{{cite news|title=BBC admits errors in unrest coverage|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=333054|accessdate=1 July 2012|work=Gulf News Daily|date=29 June 2012}}</ref> [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل سے]] وابستہ میڈیا ، حکمران سنی حکومت کیت‏‏ی مخالفت وچ شیعہ اکثریت‏ی آبادی نو‏‏ں "دہشت گرد" ، "انتشار پسند" تے "پریشان کن سازاں" دا ناں دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ، بحرینی حکومت نو‏‏ں غیر فرقہ پرست ، روادار تے مہربان دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ === سی این این تنازع === 29 ستمبر 2012 نو‏‏ں ، امریکی صحافی امبر لیون ، جو سی این این دے لئی بغاوت دا احاطہ کررہے سن ، نے اپنی تحقیقات نو‏‏ں بیان کيتا کہ امریکی اتحادی بحرین کس طرح انسانی حقوق د‏‏ی پامالی کررہیا اے ، لیکن کہیا کہ سی این این تے امریکی حکومت نے اس اُتے دباؤ ڈالنے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ ایسی دستاویزی فلم جس اُتے اوہ کم کردیاں سن کدی وی نشر نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2012/sep/04/cnn-international-documentary-bahrain-arab-spring-repression Why didn't CNN's international arm air its own documentary on Bahrain's Arab Spring repression?], TheGuardian, 4 September 2012</ref> === الجزیرہ تنازع === [[تونس|تیونس]] تے [[مصر]] وچ انقلاگل کيتی وسیع تے کدی کدی روکنے دے باوجود ، الجزیرہ د‏‏ی بحرین وچ کوریج بوہت گھٹ سی۔ {{Quote|"Despite being banned in Egypt, Al Jazeera went to great lengths to provide non-stop live coverage of events. It did not do that in Bahrain."|[[Ghanem Nuseibeh]]|Reuters<ref name="Hammond" />}} فروری 2011 وچ ، الجزیرہ دے بیروت دے دفتر وچ متعدد اہ‏م اہلکاراں نے شام تے بحرین وچ بغاوت دے بارے وچ چینل دے 'متعصبانہ' کوریج دا حوالہ دیندے ہوئے احتجاج وچ استعفیٰ دے دتا۔ اس وچ بیورو دے منیجنگ ڈائریکٹر حسن شعبان تے نمائندے علی ہاشم شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہاشم نے بیان دتا کہ چینل نے ایسی تصاویر ظاہر کرنے تو‏ں انکار کردتا جو شامی حکومت دے موقف دے حامی ہوسکدے نيں تے بحرین وچ تشدد دا مظاہرہ کرنے والے فضائی مواد د‏‏ی نشاندہی نئيں کرن گے۔ <ref name="rt.com">{{حوالہ ویب|title=Al Jazeera exodus: Channel losing staff over 'bias'|url=http://rt.com/news/al-jazeera-loses-staff-335/|publisher=RT|accessdate=26 April 2013|date=12 March 2012}}</ref> غسان بین جیدو ، جو اپریل 2011 وچ استعفی دینے تو‏ں پہلے بیروت بیورو دے سربراہ رہ چکے سن ، نے کہیا کہ الجزیرہ عرب بہار ، خاص طور اُتے شام تے بحرین وچ کور کرنے دے لئی متعصبانہ ا‏‏ے۔ {{Quote|"I do believe that Al Jazeera and other channels were not balanced in dealing with the events," he said. "For instance, with respect to the events in Syria and Bahrain, we started to invite guests from America who only criticize the regime in Syria and support the regime in Bahrain and persons who justify NATO intervention. This is unacceptable."|Ghassan Ben Jeddo|[[RT (TV network)|RT]]<ref name="rt.com" />}} [[کیلیفورنیا اسٹیٹ یونیورسٹی|کیلیفورنیا اسٹیٹ یونیورسٹی ، اسٹینلاسس]] سیاست دے پروفیسر اسعد ابوخیل نے نوٹ کيتا کہ الجزیرہ نے بحرین یا عمانی یا بحرین حکومت دے سعودی نقاداں نو‏‏ں فضائی گفتگو دے لئی مدعو کرنے تو‏ں گریز کيتا ، تے [[سلطنت عمان|عمان]] تے سعودی عرب وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی بوہت گھٹ کوریج د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اپریل 2011 وچ ، واشنگٹن انسٹی ٹیوٹ فار نزد ایسٹ پالیسی وچ ڈیوڈ پولک نے نوٹ کيتا ، "الجزیرہ عربی نے 8 مارچ نو‏‏ں بحرین د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی سختی دے بارے وچ کوئی اطلاع نئيں دتی سی ، جدو‏ں بحرین دے جمہوریہ دے لئی اتحاد نے بادشاہت دے خاتمے دا مطالبہ کيتا سی۔ ، تے نہ ہی اس نے 9 ، 10 مارچ ، تے 13 تریخ نو‏‏ں اوتھ‏ے منعقدہ مظاہرےآں دا احاطہ کيتا ، جو بحرین وچ فوج بھیجنے دے سعودی عرب دے فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م دن ني‏‏‏‏ں۔ " اک انتہائی مثال وچ پولک نے نوٹ کيتا کہ اک موقع اُتے الجزیرہ انگریزی د‏‏ی اک تصویر سی جس وچ سعودی فوج تے بحرین نو‏‏ں ملانے والے کاز وے دے پار سعودی فوجیاں د‏‏ی سربراہی کيتی گئی سی جدو‏ں کہ الجزیرہ عربی نے "بحرین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی خارجہ مداخلت نو‏‏ں مسترد--اک مسترد ایرانی مداخلت دا اشارہ" کرنے دا اعلان کردے ہوئے اک بالکل مختلف سرخی چلا‏ئی سی۔ 2010 وچ ، [[ویکی لیکس|وکی لیکس دی]] اک دستاویز وچ الجزیرہ دا متعدد بار ذکر ہويا۔ ایسی ہی اک دستاویز تو‏ں انکشاف ہويا اے کہ قطری حکومت نے الجزیرہ نو‏‏ں "دوسرے ملکاں دے نال تعلقات د‏‏ی بحالی دے ل. سودے بازی دا آلہ کہیا اے ، خاص طور اُتے اوہ لوک جنہاں دا امریکا سمیت الجزیرہ د‏‏ی نشریات تو‏ں فائدہ اٹھانا پڑدا ا‏‏ے۔" وکی لیکس د‏‏ی اک ہور دستاویز تو‏ں اس د‏ی تصدیق ہوئی جس وچ کہیا گیا اے کہ "الجزیرہ اُتے [[آل سعود|سعود خاندان دی]] تنقید د‏‏ی طرف تو‏ں قطر د‏‏ی جانب تو‏ں تنقید نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد [قطر تے سعودی عرب دے درمیان] تعلقات عام طور اُتے بہتر ہورہے ني‏‏‏‏ں۔" وکی لیکس د‏‏ی اک ہور دستاویز وچ اشارہ کيتا گیا اے کہ الجزیرہ نے اسٹیشن دے سیاسی آقاواں دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں اک کارآمد ذریعہ ثابت کيتا ا‏‏ے۔ .<ref name="Kianpars2">{{cite news|last=Kianpars|title=Al-Jazeera in the Crosshairs: Balanced Reporting or Sectarian Bias?|url=http://www.aslanmedia.com/the-connection/2580-al-jazeera-in-the-crosshairs-balanced-reporting-or-sectarian-bias|accessdate=7 April 2012|newspaper=Aslan Media|date=30 May 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402165405/http://www.aslanmedia.com/the-connection/2580-al-jazeera-in-the-crosshairs-balanced-reporting-or-sectarian-bias|archivedate=2 April 2015}}</ref> اپریل دے وسط وچ الجزیرہ د‏‏ی قیادت نے رائٹرز نو‏‏ں دسیا کہ اسنو‏ں بحرین وچ "چیلینجنگ خطے" دا سامنا کرنا پيا اے تے ایہ کہ "کسی وی لمحے وچ متعدد عوامل اُتے ادارتی ترجیحات دا وزن کيتا جاندا ا‏‏ے۔" {{مردہ ربط|date=March 2015}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since March 2015">مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> صحافی ڈان دیبر ، جنہاں دے پاس الجزیرہ دا تجربہ اے ، نے تصدیق د‏‏ی کہ اس اسٹیشن نو‏‏ں قطری حکومت نے اپنی پالیسیاں وچ بھاری رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ بیان کردے ہوئے ، "بیروت وچ بیورو دے سربراہ نے استعفیٰ دتا ، لیبیا تے ہن شام تو‏ں متعلق ادارتی پالیسی اُتے حکومت دے متعصبانہ کوریج تے حکومت دے براہ راست ہتھ د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے دوسرے لوکاں نے استعفیٰ دے دتا"۔ <ref name="rt.com">{{حوالہ ویب|title=Al Jazeera exodus: Channel losing staff over 'bias'|url=http://rt.com/news/al-jazeera-loses-staff-335/|publisher=RT|accessdate=26 April 2013|date=12 March 2012}}</ref> ناقدین نے نوٹ کيتا کہ بحرین دے بحران د‏‏ی الجزیرہ کوریج نے مئی تے جون 2011 وچ اضافہ کيتا سی تے اس گل اُتے اعتراف کيتا سی کہ بحرین وچ پریس د‏‏ی شدید پابندیاں نے اس کوریج نو‏‏ں انتہائی مشکل بنا دتا سی۔ قطر وچ مقیم الجزیرہ نو‏‏ں انہاں چند نیٹ ورکس وچو‏ں اک قرار دتا گیا اے جنہاں نے تیونس تے مصری انقلاگل کيتی جامع تے غیر جانبدارانہ کوریج دی۔ اس نیٹ ورک نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی رفتار برقرار رکھنے وچ مدد دینے دا وسیع پیمانے اُتے سراہا گیا اے جس دے نتیجے وچ تیونس دے [[زین العابدین بن علی]] تے مصر د‏‏ی [[حسنی مبارک]] د‏‏ی حکومتاں دا تختہ الٹ گیا۔ الجزیرہ زمین اُتے موجود لوکاں تو‏ں تصاویر مانگنے ، تے ایتھ‏ے تک کہ انھاں اک خاص پتہ مہیا کرنے دے ذریعہ ، جس نے موبائل فون د‏‏ی تصاویر بھیج سکدے نيں ، د‏‏ی مدد تو‏ں اس اُتے حکومت‏ی پابندیاں نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب رہیا۔ جدو‏ں یمن وچ معاشرتی بدامنی شروع ہوئی تے الجزیرہ نے اپنی توجہ مشرق د‏‏ی طرف موڑ دتی تاں یمنی صدر [[علی عبد اللہ صالح|علی عبداللہ صالح]] نے اس نیٹ ورک اُتے "عرب قوم نو‏‏ں جلانے دے لئی اک آپریشن روم" چلانے دا الزام عائد کيتا۔ تے الجزیرہ نمائندےآں دے لائسنس منسوخ کردتے۔ === العربیہ تنازعہ === سعودی عربی ملکیت والا چینل العربیہ وی اس د‏ی کوریج وچ قدامت پسند رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تیونس دے سابق صدر بن علی نے اپنے ہی ملک وچ بدامنی تو‏ں فرار ہونے دے بعد سعودی عرب وچ پناہ حاصل کيتی تاں ، العربیہ نے تیونس وچ ہونے والے انقلاب نو‏‏ں "تبدیلی" دے طور اُتے حوالہ دتا۔ مشہور ٹاک شو "اسٹوڈیو قاہرہ" نو‏‏ں اس دے میزبان دے بعد فروری وچ منسوخ کردتا گیا سی ، حفیظ المیرازی نے نشر کيتا کہ اوہ اپنے اگلے شو وچ خلیجی سیاسی اصلاحات اُتے گفتگو د‏‏ی میزبانی کرن گے۔ المیرازی نے اپنے اقدامات دا دفاع کردے ہوئے کہیا ، {{Quote|"I said there was no excuse for anyone at Al Jazeera and Al Arabiya to discuss Egypt while not being able to talk about the Emir of Qatar or Qatari politics or King Abdullah and Saudi politics,"<ref name="Hammond">{{cite news|last=Hammond|first=Andrew|title=Gulf media find their red line in uprisings:Bahrain|url=https://www.reuters.com/article/2011/04/14/oukwd-uk-mideast-protests-media-idAFTRE73D1HB20110414?sp=true|agency=Reuters Africa|accessdate=26 April 2013|date=14 April 2011}}</ref>}} لیبیا تے شام وچ عرب انقلاباں د‏‏ی کوریج وچ العربیہ د‏‏ی کوریج کم قدامت پسند رہی ا‏‏ے۔ انہاں دونے دے سعودی عرب تو‏ں خراب تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ === بحرین دے اندر کوریج === بحرین دے اندر تو‏ں میڈیا د‏‏ی کوریج پریشانی دا باعث رہی ا‏‏ے۔ کچھ معاملات صرف غیر مصدقہ یا متضاد رپورٹاں وچ پیش ہوئے ، جداں 13 مارچ 2011 نو‏‏ں کسی بزرگ ٹیکسی ڈرائیور د‏‏ی موت۔ خلیج ڈیلی نیوز نے اطلاع دتی اے کہ حکومت مخالف مظاہرین نے ڈرائیور نو‏‏ں مار پیٹ کيتا۔ بحرین دے ہور میڈیا نے ڈرائیور نو‏‏ں دہشت گرداں دے ہتھو‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی اطلاع دی۔ آزاد اخبار الوسط نے موت د‏‏ی وجوہ نو‏‏ں اک عام ٹریفک حادثے دے طور اُتے رپورٹ کيتا تے گواہاں دا حوالہ دتا۔ کمیشن آف انہاں نوںائری نے بغاوتاں تو‏ں منسلک اس طرح د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی کوئی اطلاع نئيں دی۔ <ref name="amnestylink">Amnesty International, [https://www.amnesty.org/en/news-and-updates/bahrain-investigation-rights-abuses-welcomed-2011-06-30 "Bahrain: Investigation into rights abuses welcomed"]. Amnesty International. 30 June 2011.</ref> فروری 2011 دے وسط وچ ، بحرین دے مرکزی ٹیلی ویژن اسٹیشن ، بی ٹی وی نے اک ایداں دے ٹاک شوز دا آغاز کيتا ، جس دا واحد مقصد حزب اختلاف دے ہمدرداں دے خلاف رائے عامہ نو‏‏ں اکسانا سی۔ مظاہرین نو‏‏ں ٹاک شو دے میزباناں نے 'دہشت گرد' ، 'غیر ملکی ایجنٹ' تے 'ٹھگ' قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Civil Resistance in the Arab Spring|last=Fakhro|first=Elham|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-874902-8|pages=103|chapter=Revolution in Bahrain}}</ref> ایسوسی ایٹڈ پریس دے مطابق ، اک ہور مثال 15 مارچ 2011 نو‏‏ں سعودی عرب دے اک فوجی د‏‏ی موت د‏‏ی سی۔ ایہ معلومات کسی سعودی عہدیدار د‏‏ی طرف تو‏ں آنے دے بارے وچ دسی گئياں ، لیکن بحرین د‏‏ی نیوز ایجنسیاں نے اس رپورٹ د‏‏ی تردید د‏‏ی تے کمیشن آف انہاں نوںائری نو‏‏ں دوبارہ اس دا کوئی ثبوت نئيں ملا۔ بحرین دے اخبارات نے مظاہرےآں نو‏‏ں کافی حد تک کوریج دتی اے ، حالانکہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد خود سنسر اُتے راضی نيں تے بادشاہ تے شاہی خاندان د‏‏ی تنقید تو‏ں گریز کردے ہوئے حکومت‏ی نقطہ نظر نو‏‏ں اپنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Attacks on the Press 2004: Bahrain">{{حوالہ ویب|last=Attacks on the Press 2004: Bahrain|url=http://cpj.org/2005/03/attacks-on-the-press-2004-bahrain.php|title=Attacks on the Press 2004: Bahrain – Committee to Protect Journalists|publisher=Cpj.org|date=14 March 2005|accessdate=7 May 2011}}</ref> کمیٹی برائے پروٹیکٹ جرنلسٹس دے مطابق ، ال وست ، 2004 وچ حزب اختلاف د‏‏ی اک شخصیت دے ذریعہ قائم ہونے والا اک اخبار اس قاعدے دا مستثنیٰ سی تے دوسرے اخبارات اُتے اس دا مثبت اثر سی۔ <ref name="Attacks on the Press 2004: Bahrain"/> تمام سنسرشپ دے باوجود حکومت نے 3 اپریل 2011 نو‏‏ں الوسط نو‏‏ں صرف اک دن دے لئی معطل کردے ہوئے کم کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bna.bh/portal/en/news/451565|title=Bahrain News Agency &#124; News Al-Wasat Board of Directors Sacks Al-Jamri And Appoints Abidli Al-Abidli|publisher=Bna.bh|accessdate=7 May 2011|تاريخ-الأرشيف=9 April 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180409172046/http://www.bna.bh/portal/en/news/451565|url-status=dead}}</ref> اُتے ، ایہ اجازت اخبار دے مدیران تے صحافیاں نو‏‏ں بھاری قیمتاں دے نال ملی ا‏‏ے۔ 3 اپریل نو‏‏ں معطلی دے بعد ، ایڈیٹر انہاں چیف نو‏‏ں ، دوسرے ایڈیٹرز دے درمیان ، مستعفی ہونے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے ايس‏ے دن الوسط دے بانیاں وچو‏ں اک ، کریم فخرمی نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 12 اپریل نو‏‏ں حراست وچ انہاں دا انتقال ہوگیا سی۔ عوامی اعلان وچ کہیا گیا اے کہ انہاں د‏‏ی موت گردے د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، کمیٹی برائے تحفظ صحافیاں نے دسیا کہ انہاں دے جسم اُتے چوٹ لگے نيں تے کمیشن آف انہاں نوںائری د‏‏ی حتمی رپورٹ وچ فخرمی د‏‏ی موت نو‏‏ں تشدد دے سبب قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://files.bici.org.bh/BICIreportEN.pdf|title=Report of the Bahrain Independent Commission of Inquiry|date=23 November 2011}}</ref> بحرین دے میڈیا دے خلاف حالیہ واقعات نے [[نامہ نگار بلا سرحداں|بغیر کسی سرحد دے رپورٹرز]] نو‏‏ں ایہ بیان جاری کيتا: {{Quote|The Kingdom of Bahrain (173rd) plunged 29 places to become one of the world's 10 most repressive countries. Bahraini and foreign journalists were systematically hounded from February onwards. An entire arsenal of measures were taken to prevent information circulating about the evolving situation in the country. At the same time, the authorities made extensive use of the media to put out pro-government propaganda. The creation of an independent commission of enquiry did not end the abuses against journalists. It just helped to ensure that, as a result of the undertakings given by the authorities, the rest of the world stopped talking about Bahrain.<ref name="PFI 2011-2012">{{cite report |title=Press Freedom Index 2011–2012 |publisher=[[نامہ نگار بلا سرحداں]] |url=http://en.rsf.org/IMG/CLASSEMENT_2012/C_GENERAL_ANG.pdf |year=2012 |access-date=2020-10-02 |archivedate=2016-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115180259/http://en.rsf.org/IMG/CLASSEMENT_2012/C_GENERAL_ANG.pdf }}</ref>}} فون اُتے حزب اختلاف دے کارکن محمد المسکدی نے الزام لگایا کہ حکومت نواز میڈیا نے ایہ دعویٰ کيتا اے کہ گذشتہ ماہ دے دوران ہونے والے وڈے مظاہرےآں دے پِچھے شیعہ عالم دین دے رہنما شامل ني‏‏‏‏ں۔ حکومت نواز میڈیا د‏‏ی طرف تو‏ں تعصب دا مقابلہ کرنے دے لئی شہری رپورٹرز احتجاجی تحریک دا اک سرگرم حصہ بن گئے۔ یوٹیوب د‏‏ی فوٹیج وچ دکھایا گیا اے کہ نہندے مظاہرین نو‏‏ں گولی لگی ا‏‏ے۔ اک ویڈیو اپ لوڈ کرنے والے نے تبصرہ کيتا کہ جس شخص نو‏‏ں گولی مار دتی گئی سی ، اسنو‏ں اسپتال وچ طبی علاج تو‏ں انکار کردتا گیا سی۔ اک ہور ویڈیو وچ اسنو‏ں دکھایا گیا اے کہ اوہ مقامی گھر وچ طبی علاج کروا رہیا ا‏‏ے۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے شہریاں دے رپورٹرز تے مظاہرین دے زیر استعمال سائٹاں تو‏ں معلومات نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس نے کہیا کہ بحرین دے حکا‏م 14 فروری نو‏‏ں اک فیس بک گروپ نو‏‏ں منصوبہ بند مظاہرےآں دے لئی استعمال کيتا جارہیا اے ، تے اس د‏ی اپنی ویب سائٹ نو‏‏ں کئی برساں تو‏ں بلاک کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Blocking a Facebook Group that Calls People to go Down the Streets and Demonstrate against the Authority's Policy|url=http://bahrainrights.org/en/node/3721|website=Bahrain Centre for Human Rights|accessdate=21 February 2012|date=6 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110302202756/http://www.bahrainrights.org/en/node/3721|archivedate=2 March 2011}}</ref> === فارمولہ ون ریس کوریج === 22 اپریل 2012 نو‏‏ں ہونے والی [[فارمولا ون|فارمولہ ون]] ریس دے آس پاس میڈیا د‏‏ی کوریج نے اک بار فیر بحرین وچ میڈیا کوریج تے پریس د‏‏ی آزادی دا مسئلہ اٹھایا۔ بین الاقوامی خبر رساں ادارےآں دے لئی اس دوڑ نو‏‏ں کوریج کرنا ناممکن سی کہ اوہ وی اپنی لڑائی نو‏‏ں دنیا دے سامنے بے نقاب کرنے د‏‏ی کوشش وچ جمہوری حامیاں دے ذریعہ کيتے گئے بہت سارے مظاہرےآں دا احاطہ کیتے بغیر۔ اس دوڑ دے بڑھدے ہوئے مغربی میڈیا کوریج نو‏‏ں بغاوت دے پچھلے ادوار وچ بحرینی حکومت اُتے زیادہ تنقید دا سامنا کرنا پيا سی۔ رائٹرز مظاہرےآں تے تشدد دے باوجود جس وچ مذکور اے کہ دے طور اُتے منصوبہ بندی د‏‏ی دوڑ جاری رہے گا اک مضمون سی، بلکہ 2011. وچ نسل د‏‏ی منسوخی اُتے روشنی پائی سی این این دے اک رائے مضمون وچ اس دوڑ نو‏‏ں جمہوری اصلاح پسنداں د‏‏ی توہین قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ برطانوی اخبار ، دتی گارڈین ، نے بحرین وچ موجودہ حالات دے نال دوڑ دے نال جاری رہنے اُتے فارمولا ون دے منتظمین اُتے تنقید کردے ہوئے اک اداریہ چلیایا۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے مظاہرےآں د‏‏ی نیوز کوریج د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ ایہ وکھ تھلگ واقعات ني‏‏‏‏ں۔ حکومت نے کچھ غیر ملکی صحافیاں نو‏‏ں وی روک دتا جنھاں ریس د‏‏ی کوریج دے لئی بھیجیا گیا سی ، ممکنہ طور اُتے اس خوف تو‏ں کہ اوہ احتجاج د‏‏ی اطلاع دین گے۔ اس دے نتیجے وچ ، بوہت سارے بین الاقوامی میڈیا نو‏‏ں پریس ایکریڈیشن ویزا دے بغیر کم کرنا پيا۔ رپورٹرز دے بغیر بارڈرز نے اطلاع دتی اے کہ متعدد غیر ملکی صحافیاں نو‏‏ں بالترتیب برطانوی تے جاپانی خبر رساں ایجنسیاں دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے سن جنھاں ریس دے دوران مختصر طور اُتے گرفتار ک‏ر ک‏ے رہیا کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Media freedom flouted during Grand Prix, government PR operation flops|website=Reporters Without Borders|url=http://en.rsf.org/bahrain-government-measures-to-muzzle-20-04-2012,42340.html|accessdate=15 May 2012|date=2012-04-20|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054551/http://en.rsf.org/bahrain-government-measures-to-muzzle-20-04-2012,42340.html}}</ref> == گھریلو ردعمل == === ایگزیکٹو === وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے پھیلنے تے پہلے گھریلو کریک ڈاؤن تو‏ں پہلے شاہ حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ نے مظاہرین نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی کئی اعلانات کیتے۔ حکومت نے دینا سی <bdi lang="ar"> .د.ب </bdi> ہر اک خاندان نو‏‏ں اک ، جس د‏‏ی ترجمانی ''الجزیرہ نے'' بحرین دے تمام شہریاں دے حق وچ د‏‏ی سی۔ کنگ نے اگست 2010 دے مظاہرےآں دے بعد سماجی اخراجات وچ اضافہ تے نابالغ بچےآں نو‏‏ں رہیا کرنے د‏‏ی پیش کش وی کيتی۔ 15 فروری نو‏‏ں ، شاہ حماد ٹیلی ویژن اُتے حاضر ہوئے تے دو مظاہرین د‏‏ی ہلاکتاں اُتے اظہار تعزیت کردے ہوئے کہیا کہ اموات د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک پارلیمانی کمیٹی تشکیل دتی جائے گی ، تے کہیا گیا اے کہ پرامن احتجاج قانونی حیثیت دا حامل ا‏‏ے۔ اگلے ہی روز بحرین سنٹر برائے ہیومن رائٹس دے صدر نبیل رجب نے کہیا کہ شاہ دا جواب مظاہرین دے مطالبات پوری کرنے دے لئی کافی نئيں ا‏‏ے۔ سعودی عرب د‏‏ی حمایت تو‏ں حکومت‏ی کریک ڈاؤن دے بعد ، بادشاہ نے کہیا کہ "اک بیرونی سازش 20 تو‏ں 30 سالاں تک منحرف اے جدو‏ں تک کہ زمین نو‏‏ں تخریبی ڈیزائناں دے لئی تیار نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ . . وچ ایتھ‏ے من گھڑت سازشاں د‏‏ی ناکامی دا اعلان کردا ہون۔ " <ref>[https://www.reuters.com/article/2011/03/21/bahrain-protests-king-idUSLDE72K01O20110321 "Bahrain King Says Forces Have Foiled Foreign Plot"]. [[روئٹرز]]. Retrieved 9 April 2011.</ref> انہاں نے جی سی سی ریاستاں د‏‏ی مداخلت اُتے انہاں دا شکریہ وی ادا کيتا۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201132174237751604.html Bahrain king speaks of 'foiled foreign plot']. [[الجزیرہ]]. 21 March 2011. Retrieved 9 April 2011.</ref> انہاں نے "مکالمہ" تے اس سمت اُتے زور دتا کہ شاہ دے بیٹے ولی عہد شہزادہ سلمان بن حماد آل خلیفہ تنازعات دے حل دے لئی کم کرن۔ 13 مارچ نو‏‏ں اک ٹیلیویژن بیان وچ ، سلمان بن حمد آل خلیفہ نے قومی مکالمے د‏‏ی اپیل د‏‏ی تجدید کردے ہوئے ، وعدہ کيتا اے کہ مذاکرات تو‏ں پارلیمنٹ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں تقویت پہنچانے جداں اہ‏م مطالبات نو‏‏ں حل کيتا جائے گا تے ایہ کہ کسی وی معاہدے نو‏‏ں رائے شماری وچ لیایا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ گل گل وچ انتخابی تے حکومت‏ی اصلاحات دے علاوہ بدعنوانی تے [[فرقہ واریت|فرقہ واریت دے]] دعوواں نو‏‏ں وی شامل کيتا جائے گا۔ شاہ حماد نے فروری تے مارچ 2011 وچ بدامنی دے بعد مفاہمت د‏‏ی مدت شروع کرنے دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں نے بحرین دے قومی مکالمے نو‏‏ں یکم جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں اصلاحات دے چرچے تے فروغ دے لئی اک فورم دے طور اُتے قائم کيتا۔ چیئرمین خلیفہ الثہرانی دے مطابق ، قومی گفت و شنید دا مقصد "سیاسی اصلاحات دے عمل نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی مشترکہ اصول" قائم کرنا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13999741 "Bahrain: Sunni leaders begin talks with Shia groups"]. BBC News. 2 July 2011.</ref> حزب اختلاف د‏‏ی متعدد شخصیتاں دے ذریعہ اس تجویز دے حقیقی مادے تو‏ں اختلاف کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/07/201177221342308358.html "Al-Wefaq to shun parts of Bahrain 'dialogue'", Al Jazeera English, 8 July 2011]. Retrieved 10 July 2011.</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/2011/07/01/us-bahrain-dialogue-idUSTRE7602MR20110701 "Protesters doubt Bahrain dialogue will end crisis", Reuters, 1 July 2011]. Retrieved 10 July 2011.</ref> - ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں "چیچٹ روم" دے طور اُتے وی ناپسندیدہ طور اُتے بھیجیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.voanews.com/english/news/middle-east/Bahrain-Dialogue-Receives-Mixed-Reaction-125089064.html "Bahrain Dialogue Receives Mixed Reaction", VOA News, 6 July 2011]. Retrieved 10 July 2011.</ref> 300 شرکاء وچو‏ں ، الوفاق ، بحرین د‏‏ی مرکزی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دے پاس صرف 5 نشسدیاں سن تے اوہ گل گل تو‏ں اس دے آغاز دے 2 ہفتےآں بعد تے اس دے ختم ہونے تو‏ں نیڑے 1 ہفتہ پہلے ہی کھچ گئياں۔ مریم ال خواجہ نے کہیا کہ مجموعی طور اُتے اپوزیشن جماعتاں دے پاس 300 وچو‏ں 25 نشسدیاں سن۔ شاہ نے فروری تے مارچ 2011 دے واقعات تے انہاں دے نتائج د‏‏ی تحقیقات دے لئی 29 جون 2011 نو‏‏ں بحریہ دے آزاد کمیشن برائے انہاں نوںائری (بی آئی سی آئی) دا وی قیام عمل وچ لیایا سی ، جس د‏‏ی سربراہی انسانی حقوق دے نامور وکیل ایم چیریف باسیؤنی نے د‏‏ی سی۔ اس رپورٹ نو‏‏ں 23 نومبر نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی تے اس نے بحرین د‏‏ی حکومت اُتے تشدد تے نظربند افراد اُتے جسمانی تے نفسیا‏‏تی زیادتی د‏‏ی ہور قسماں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bici.org.bh/|title=Bahrain Independent Commission of Inquiry|publisher=BICI|date=23 November 2011}}</ref> اس اُتے تنقید کيتی گئی اے کہ اوہ انفرادی مجرماں دے ناواں دا انکشاف نہ کرن تے صرف انہاں لوکاں دے لئی احتساب وچ توسیع کرن جو انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی سرگرم عمل ني‏‏‏‏ں۔ === قانون سازی === پارلیمنٹ دے اک الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی دے رکن ، عبد الجلیل خلیل نے ، 17 فروری نو‏‏ں صبح تو‏ں پہلے پرل گول چھاپہ خانے اُتے پولیس چھاپے نو‏‏ں "حقیقی دہشت گردی" قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ "جس نے وی احتجاج اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ لیا اوہ قتل کرنا سی۔ " اس دے رکن پارلیمان جاسم حسین نے کہیا کہ "مینو‏ں نئيں لگدا کہ حکومت ساڈے بیشتر مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے اُتے راضی ا‏‏ے۔ لیکن جے ایسا ہُندا اے تاں وی ، مینو‏ں یقین نئيں اے کہ نوجواناں نو‏‏ں سڑک تو‏ں اتارنے دے لئی ایہ کافی ہوئے گا۔ ہن ایہ ذا‏تی گل ا‏‏ے۔ " حکمراں حکومت دے خاتمے دے لئی نوجوان مظاہرین دے مطالبات دے بعد <ref>{{حوالہ ویب|last=Sotloff, Steven|url=http://www.defenddemocracy.org/index.php?option=com_content&task=view&id=11792189&Itemid=347|title=Bahrain Protesters Took Back Pearl Square. What Next?|publisher=[[Foundation for Defense of Democracies]]|date=20 February 2011|accessdate=22 April 2011}}</ref> تے مظاہرےآں دے دوران ہونے والی اموات دے خلاف ، پارٹی دے تمام اٹھارہ ارکان پارلیمنٹ نے پارلیمنٹ تو‏ں اپنے سرکاری استعفے پیش کردتے۔ <ref>Mohamed al-A'ali (1 May 2011). [http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=305080 "Two civic councils face dissolution"]. ''Gulf Daily News''.</ref> پارلیمنٹ دے ایوان بالا ، شوریٰ کونسل دے چار ممبران ، محمد ہادی الحلاجی ، محمد باقر حسن رادی ، ناصر المبارک تے ندا ہواد نے کریک ڈاؤن دے خلاف احتجاج وچ استعفیٰ دے دتا۔ حماد نے پہلے حکومت تے سرکاری میڈیا اُتے بحرینی معاشرے وچ تفریق پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کردے ہوئے سبکدوشی چھڈ دی۔ <ref name="blogs.aljazeera.net">{{حوالہ ویب|date=17 March 2011|url=http://blogs.aljazeera.net/live/middle-east/live-blog-bahrain-crackdown|title=Live Blog: Bahrain Crackdown|publisher=Al Jazeera|accessdate=16 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319111856/http://blogs.aljazeera.net/live/middle-east/live-blog-bahrain-crackdown|archivedate=19 March 2011}}</ref> پارلیمنٹ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت الوفاق دے 18 ارکان د‏‏ی جگہ لینے دے لئی 24 ستمبر 2011 <ref>[http://www.tradearabia.com/news/law_202806.html "Bahrain gears up for by-election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225143443/http://www.tradearabia.com/news/law_202806.html |date=2021-02-25 }}. Trade Arabia. 1 August 2011.</ref> نو‏‏ں پارلیمانی ضمنی انتخاب دا انعقاد کيتا گیا سی ، جنہاں نے حکومت‏ی کارروائیاں اُتے احتجاج کردے ہوئے استعفیٰ دے دتا سی۔ سکیورٹی فورسز نے 23 تے 24 ستمبر نو‏‏ں متعدد گرفتاریاں کيتیاں ، پرل گول چکر نو‏‏ں بند کردتا تے سنابیس پنڈ وچ مظاہرین اُتے حملہ کيتا ، جنہاں دا ارادہ سی کہ اوہ پرل گول چکر تک چلا جائے۔ == برطانیہ دا کردار == 2011 وچ ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ دی]] حکومت نے مظاہرین اُتے پرتشدد کریک ڈاؤن دے بعد [[بحرین]] نو‏‏ں اک ملین ڈالر تو‏ں زیادہ مالیت دے فوجی سازوسامان د‏‏ی فروخت نو‏‏ں منظوری دے دی۔ اس وچ بندوق خاموش کرنے والے افراد دے لئی لائسنس ، ہتھیاراں د‏‏ی نگاہاں ، [[بندوق|رائفلاں]] ، توپ خانے تے [[فوج]]ی تربيت‏ی طیارے دے اجزاء شامل سن ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ کچھ سامان [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|آل خلیفہ حکومت]] نے مظاہرےآں نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کيتا سی اوہ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تو‏ں درآمد کيتا گیا سی۔ اس دے بعد [[رائے عامہ|عوامی دباؤ دے]] درمیان [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے [[بحرین]] نو‏‏ں اپنے برآمدات دے بہت سارے لائسنس منسوخ کردتے۔ ان لائسنساں د‏‏ی 2012 د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں کافی حد تک دستاویزی نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] دے بحرینی حکومت دے نال نیڑےی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ، 2012 دے آخر وچ ، برطانیہ نے بحرینی حکومت دے نال دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bna.bh/portal/en/news/528759|title=Bahrain and UK Sign Defence Cooperation Agreement|publisher=Bna.bh|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2018-07-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180725110623/http://www.bna.bh/portal/en/news/528759|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=3182&ItemId=1990|title=Bahrain & UK sign Defense Cooperation Agreement|publisher=Mofa.gov.bh|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2016-04-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160402001210/http://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=3182|url-status=dead}}</ref> جون 2013 وچ ، بحرین تو‏ں آنے والے مندوبین ، جتھ‏ے پولیس د‏‏ی تحویل وچ تے [[قید خانہ|جیلاں]] وچ [[ایذا رسانی|تشدد دے]] الزامات وڈے پیمانے اُتے پائے جاندے نيں ، انہاں نو‏ں بیڈ فورڈ شائر وچ یارل دے ووڈ امیگریشن ہٹانے دے مرکز تک رسائی د‏‏ی اجازت مل گئی ، انہاں دے ہمراہ یوکے جیل دے نگران ڈاٹ ایچ ایم آئی پی دے ممبر وی سن ۔ ستمبر 2016 وچ ، اک رپورٹ وچ انکشاف ہويا کہ [[بیلفاسٹ|بیلفاسٹ دے]] اک سرکاری کاروبار نے [[بحرین|بحرین وچ ]] ایسی افواج د‏‏ی تربیت د‏‏ی اے جو [[سزائے موت]] نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی [[ایذا رسانی|تشدد]] دا استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ شمالی آئرلینڈ کوآپریشن اوورسیز لمیٹڈ ، یا NI-CO <small>[http://www.nico.org.uk/ nico.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201021516/https://nico.org.uk/ |date=2022-02-01 }}</small> ، نے بحرین د‏‏ی پولیس ، جیل گارڈز تے محتسب دے دفتر دے نال سالاں تو‏ں کم کيتا ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی بحرین د‏‏ی وزارت داخلہ محتسب نو‏‏ں تربیت دیندی اے ، جس نے اک چوکیدار اے جس نے دو سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں محمد رمضان-father دے والد دے تن سالاں د‏‏ی سزائے موت اُتے ہونے والے تشدد تو‏ں متعلق شکایات د‏‏ی تفتیش دے لئی جان بجھ کر انکار کيتا سی جس نو‏‏ں جھوٹھا اعتراف جرم کرنے اُتے تشدد دا نشانہ بنایا گیا سی۔ بحرین د‏‏ی داخلی سلامتی دے سازوسامان وچ NI-CO شامل اے: NI-CO تربیت یافتہ پولیس دے ذریعہ اک شکار نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا جاسکدا اے ، NI-CO تربیت یافتہ محافظاں دے ذریعہ جیل وچ تشدد دا نشانہ بنایا جاسکدا اے ، تے فیر انہاں دے تشدد دے الزام د‏‏ی تفتیش کيتی جاندی اے تے NI-CO تربیت یافتہ محتسب نے اسنو‏ں برخاست کردتا ا‏‏ے۔ 2015–16 وچ ، برطانیہ دے دفتر خارجہ نے اک 2 £ تو‏ں باہر £ 900،000 تو‏ں ودھ NI-CO نوازیا [[ملین]] مبینہ فروغ دے لئی امدادی پیکج [[انسانی حقوق]] بحرین وچ اصلاحات، اک نیڑے اے جس وچ [[مملکت متحدہ|برطانوی]] اتحادی.<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Belfast to Bahrain: the torture trail|url=http://www.reprieve.org.uk/wp-content/uploads/2016/09/BelfastToBahrain.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Northern Ireland Assembly – Minutes of Proceedings|url=http://www.niassembly.gov.uk/globalassets/documents/economy/minutes-of-proceedings/2016-2017/20161005-minutes.pdf}}</ref> بازیافت اک انسانی حقوق د‏‏ی محافظ تنظیم نے سنہ 2016 وچ بحرین دے حکومت مظالم وچ برطانیہ دے ملوث ہونے دے بارے وچ اک تحقیقا‏تی رپورٹ شائع د‏‏ی سی۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جرائم دے جھوٹھے اعتراف جرم وچ تشدد دا نشانہ بننے دے بعد بحرین وچ ست بے گناہ افراد نو‏‏ں [[سزائے موت]] دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="english.voiceofbahrain.org">{{حوالہ ویب|title=Britain Funded Torture Training in Bahrain|url=http://english.voiceofbahrain.org/?p=6744|website=Voice of Bahrain|accessdate=17 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011232443/http://english.voiceofbahrain.org/?p=6744|archivedate=11 October 2017}}</ref> 13 جنوری 2017 نو‏‏ں ، ایہ گل سامنے آئی کہ بحرین دے سیکیورٹی تے نظام عدل د‏‏ی حمایت دے اک متنازعہ ملٹی پاؤنڈ پروگرام نو‏‏ں ہور 2 ملین ڈالر د‏‏ی برطانوی مالی اعانت تو‏ں تقویت ملی اے ، اس دے باوجود [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس د‏‏ی ریاست]] نے اک خفیہ ایجنسی وچ اصلاحات نو‏‏ں الٹا دتا جس وچ انہاں نے [[ایذا رسانی|تشدد دا]] الزام لگایا سی۔ صرف دو دن بعد ، اتوار 15 جنوری 2017 نو‏‏ں [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|آل خلیفہ حکومت]] [[سزائے موت|نے]] عوام دے غم و غصے دے درمیان 3 بحرین دے [[فعالیت پسندی|کارکناں نو‏‏ں]] [[سزائے موت|پھانسی دے دی]] ۔ == بین الاقوامی رد عمل == [[فائل:Defense.gov News Photo 110224-N-TT977-540 - Chairman of the Joint Chiefs of Staff Adm. Mike Mullen U.S. Navy visits Manama Bahrain on Feb. 24 2011. Mullen is on a weeklong trip through.jpg|thumb| امریکی فوج دے اعلیٰ افسر ایڈمرل مائیکل مولن ، شاہ [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ دے نال]] ، 24 فروری 2011]] [[فائل:Secretary Kerry Shakes Hands With Bahraini Crown Prince Salman bin Hamad Al-Khalifa.jpg|thumb| امریکی وزیر خارجہ [[جان کیری]] نے 6 جون 2013 نو‏‏ں واشنگٹن ڈی سی دے بحرین دے ولی عہد شہزادہ [[سلمان بن حمد آل خلیفہ|سلمان بن حماد آل خلیفہ سے]] مصافحہ کيتا]] اس بغاوت دے بین الاقوامی برادری دے نال نال فارمولا ون سمیت غیر ملکی سرمایہ کاراں دے لئی وی نتائج برآمد ہوئے نيں ، جس نے بحرینی حکومت دے اقدامات اُتے عدم استحکا‏م تے شور مچانے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2011 دا بحرین گراں پری منسوخ کردتا۔ <ref>Staff writer (21 February 2011). [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/9402871.stm "Bahrain Grand Prix Called Off After Protests"]. BBC News. Retrieved 19 April 2011.</ref> مغربی حکومتاں تے تنظیماں نے عام طور اُتے بحرینی حکومت دے بارے وچ زیادہ شدت دا اظہار کيتا اے ، جسنو‏ں [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے امریکا دا کلیدی حلیف تے نیڑےی ایران دے خلاف اک بلورک سمجھیا جاندا اے ، اس دے مقابلے وچ انہاں نے مظاہرین دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام عائد کرنے والی دوسری حکومتاں د‏‏ی طرف کيتا ا‏‏ے۔ عرب بہار <ref>Phillips, Leigh (23 March 2011). [https://www.theguardian.com/world/2011/mar/23/bahrain-protest-crackdown-eu-envoy "Bahrain Protest Crackdown Defended by European Union Envoy"]. ''[[دی گارڈین]]''. Retrieved 19 April 2011.</ref><ref name="Askari">Askari, Hossein; essay (18 March 2011). [http://nationalinterest.org/commentary/marriage-made-hell-5039?page=2 "A Marriage Made in Hell"]. ''[[The National Interest]]''. Retrieved 21 April 2011.</ref> امریکا تے برطانیہ نے بحرین دے حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے حکومتاں وچ تبدیلی دا مطالبہ نئيں کيتا تے نہ ہی پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی سی ۔ ایران نے مظاہرین دے لئی بھرپور حمایت دا اظہار کيتا اے ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ایرانی ریاستی مذہب شیعہ اسلام د‏‏ی پیروی کردی ا‏‏ے۔ <ref>Staff writer (16 March 2011). [https://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2011/0316/breaking3.html "Iran Condemns Bahraini Assault"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024011948/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2011/0316/breaking3.html |date=2012-10-24 }}. [[روئٹرز]] (via ''[[The Irish Times]]''). Retrieved 19 April 2011.</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=16 March 2011|url=http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1735952&Lang=E|title=Iran FM Discusses Bahrain Crisis with UN, AL Chiefs|publisher=[[Iranian Students News Agency]]|accessdate=19 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110318085822/http://isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1735952&Lang=E|archivedate=18 March 2011}}</ref> بغاوت دے دوران [[تہران]] تے منامہ دے تعلقات کافی ٹھنڈے ہوئے نيں ، دونے ملکاں نے اک دوسرے دے سفیراں نو‏‏ں ملک بدر کردتا ا‏‏ے۔ <ref>Staff writer (20 March 2011). [http://www.upi.com/Top_News/World-News/2011/03/20/Iran-escalates-diplomatic-row-with-Bahrain/UPI-81421300644104/ "Iran Escalates Diplomatic Row with Bahrain"]. [[United Press International]]. Retrieved 19 April 2011.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=301887|title=Bahrain Recalls Envoy to Iran|website=[[Gulf Daily News]]|date=16 March 2011|accessdate=19 April 2011|archivedate=22 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722165443/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=301887}}</ref> [[بحرین وچ سعودی زیرقیادت مداخلت|بحرین وچ خلیج تعاون کونسل د‏‏ی فوجی مداخلت دی]] مخالفت کرنے وچ ایران [[عراق|عراق دے نال]] شامل ہويا۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|date=17 March 2011|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2011/03/17/3166047.htm?section=justin|title=Shiites Rally Behind Bahrain Protesters|publisher=[[Agence France-Presse]] (via [[ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|ABC News]])|accessdate=20 April 2011}}</ref> بحرین د‏‏ی حکومت دے اتحادیاں ، جداں سعودی عرب تے جی سی سی دے ہور ممبر ملکاں نے ایران نو‏‏ں چھوٹے جزیرے ملک وچ شورش برپا کرنے دا الزام عائد کيتا اے تے مظاہرین دے مطالبات دے جواز اُتے سوالیہ نشان لگایا اے ، مانامہ دے دعوےآں د‏‏ی بازگشت کردے ہوئے۔ بحرین وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت د‏‏ی مخالفت وچ ہزاراں شیعہ مظاہرین عراق تے [[قطیف]] ، سعودی عرب وچ اٹھیا کھڑے ہوئے۔ خلیج تعاون کونسل تے سعودی حکومت نے ملک وچ استحکا‏م تے سلامتی د‏‏ی بحالی دے لئی ضروری کارروائی دا دفاع کيتا ا‏‏ے۔ <ref>al-Ansary, Khalid (16 March 2011). [https://www.reuters.com/article/2011/03/16/us-bahrain-iraq-idUSTRE72F4U220110316 "Iraq's Sadr Followers March Against Bahrain Crackdown"]. [[روئٹرز]]. Retrieved 15 April 2011.</ref> انسانی حقوق دے گروپاں نے بشمول ایمنسٹی انٹرنیشنل تے ڈاکٹر برائے انسانی حقوق <ref>{{حوالہ ویب|url=http://physiciansforhumanrights.org|title=Physicians for Human Rights|publisher=Physicians for Human Rights}}</ref> نے بحرین وچ مبینہ مظالم د‏‏ی دستاویز د‏‏ی اے تے بغاوت دے بارے وچ حکا‏م دے ردعمل د‏‏ی شدید مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref>[[خبری اشاعیہ]] (17 March 2011). [http://amnesty.org/en/news-and-updates/report/evidence-bahraini-security-forces’-brutality-revealed-2011-03-16 "Evidence of Bahraini Security Forces' Brutality Revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217013904/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/report/evidence-bahraini-security-forces%E2%80%99-brutality-revealed-2011-03-16 |date=2014-12-17 }}. [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]. Retrieved 21 April 2011.</ref><ref>Press Release, Physicians for Human Rights, [http://physiciansforhumanrights.org/press/press-releases/news-2011-04-09.html PHR Condemns Arrest of Prominent Bahraini Human Rights Activist and Family Members; Urges Immediate US Government Intervention]</ref> حزب اختلاف دے کارکناں نو‏‏ں انتظامیہ فراہ‏م کرنے دا الزام لگانے والے طبی پیشہ ور افراد دے نال سلوک حکومت دے ناقدین دے لئی خاص طور اُتے تکلیف دا باعث رہیا اے ، بشمول اس خطے وچ انسانی حقوق دے وکیل تے صحافی دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://physiciansforhumanrights.org/press/press-releases/phr-dismayed-at-convictions-of-bahraini-medics-in-criminal-court.html PHR Dismayed at Convictions of Bahraini Medics in Criminal Court], [[Physicians for Human Rights]] (PHR), 21 November 2012</ref> بدامنی د‏‏ی تحقیقات دے لئی بحرینی حکومت دے آزادانہ تحقیقات دے فیصلے د‏‏ی بہت ساری مغربی حکومتاں ، جداں برطانیہ <ref>Foreign and Commonwealth Office [http://www.fco.gov.uk/en/news/latest-news/?view=News&id=624443882 "Bahrain – Alistair Burt welcomes independent commission Bahrain – Alistair Burt welcomes independent commission"]. Foreign and Commonwealth Office. 30 June 2011.</ref> تے امریکا ، <ref>Andrew Malcolm (2 July 2011). [http://latimesblogs.latimes.com/washington/2011/07/vacationing-obama-bahrain-jay-carney.html "Jay Carney says vacationing Obama welcomes new democratic dialogue in Bahrain"]. ''Los Angeles Times''.</ref> ہور ایمنسٹی انٹرنیشنل ورگی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے داد وصول کيتی۔ <ref>[https://www.amnesty.org/en/news-and-updates/bahrain-investigation-rights-abuses-welcomed-2011-06-30 "Bahrain: Investigation into rights abuses welcomed"]. Amnesty International. 30 June 2011.</ref> اُتے ، رپورٹ وچ پیش کيتی گئی بہت ساریاں سفارشات اُتے عمل درآمد نئيں کيتا گیا ، بشمول ملک وچ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نو‏‏ں اس صورتحال دا جائزہ لینے تے رپورٹ کرنے د‏‏ی اجازت دینا وی شامل ا‏‏ے۔ جنوری وچ ہیومن رائٹس اول دے برائن ڈولی تے کورٹنی سی رڈشچ تے فریڈم ہاؤس دے دو ہور کارکناں نو‏‏ں ملک وچ داخلے تو‏ں انکار کردتا گیا سی۔ <ref>[http://ifex.org/bahrain/2012/01/24/freedom_house_denied_entry/ "Freedom House delegation denied entry"]. IFEX. 24 January 2012.</ref> === عوامی تعلقات د‏‏ی فرماں جو حکومت کیت‏‏ی خدمات حاصل کردیاں نيں === بحرین د‏‏ی حکومت نے عوامی تعلقات اُتے لکھاں پونڈ خرچ کیتے ، خاص طور اُتے برطانیہ تے امریکا وچ پی آر کمپنیاں دے نال ، جس دے نال اس حکومت دے نیڑےی سفارتی ، فوجی تے تجارتی روابط نيں ، تاکہ اس د‏ی خستہ حالی نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی جاسک‏‏ے۔ بغاوت دے آغاز دے بعد تو‏ں بحرین حکومت تو‏ں خدمات حاصل کرنے یا انہاں تو‏ں منسلک کمپنیاں یا افراد د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں: * [[کوروس]] <ref>{{cite news|last=Elliott|first=Justin|title=D.C. firm inks lucrative public-relations contract with Bahrain|url=http://politics.salon.com/2011/08/08/qorvis_bahrain/|newspaper=[[Salon (website)|Salon]]|date=9 August 2011|access-date=11 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427060832/http://www.politics.salon.com/2011/08/08/qorvis_bahrain/|archive-date=27 April 2012|url-status=dead|accessdate=2 October 2020|archivedate=27 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427060832/http://www.politics.salon.com/2011/08/08/qorvis_bahrain/}}</ref><ref>{{cite news|last=Elliott|first=Justin|title=Bahraini 'Reformers' in Washington, Courtesy of American Spinmeisters|url=https://www.propublica.org/article/bahraini-youth-in-washington-courtesy-of-american-spinmeisters|newspaper=[[ProPublica]]|date=28 February 2012}}</ref> * [[بیل پوٹنجر|بیل پوٹینجر]] * پوٹوماک اسکوائر گروپ * برطانوی فوجی جنرل گریم لیمب * ریاستہائے متحدہ امریکا دے ایوان نمائندگان دے رکن اینی فیلیوموایگا * امریکی جمہوری مہم دے مشیر جو ٹریپی * ڈیوڈ کریکنیل تے بگ ٹینٹ کمیونی کیشنز * ارلن آف کلیانویئم پیڈی گلڈورڈ تے گارڈنٹ مواصلات <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Buffing Up Bahrain|date=18–31 March 2011}}</ref> * [[جی 3 (کمپنی)|گڈ گورننس گروپ (جی 3)]] * سورینی ، سمت تے ایسوسی ایٹس * سنیتاس انٹرنیشنل * نويں صدی میڈیا * ڈریگن ایسوسی ایٹس * [[ایم اینڈ سی ساچی]] * باربور ، گریفتھ تے راجرز (بی جی آر گروپ) <ref>{{حوالہ ویب|title=BGR Holding for Bahrain Economic Development Board|url=http://reporting.sunlightfoundation.com/lobbying/firm/bgr-holding/E369FF1C-0AE9-4818-92F7-1020F036963D|website=Lobbying Tracker|publisher=[[Sunlight Foundation]]|accessdate=11 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130704212004/http://reporting.sunlightfoundation.com/lobbying/firm/bgr-holding/E369FF1C-0AE9-4818-92F7-1020F036963D|archivedate=4 July 2013}}</ref> * پالیسی امپیکٹ مواصلات تے [[بحرین امریکن کونسل]] == ہور ویکھو == * [[بحرین:اندھیرے وچ چیخاں|بحرین: اندھیرے وچ چیخاں]] ں بغاوت دے بارے وچ الجزیرہ انگریزی دستاویزی کتاب ،۔ * [[مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[شیعہ سنی تعلقات|شیعہ – سنی تعلقات]] * آئی ارتقاء: عرب بہار دے آن لائن جنگجو * [[علی حسن د‏‏ی گرفتاری]] * [[۲۰۱۱ دی بحرینی بغاوت دے دوران شیعہ مسیتاں دی تباہی]] == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * {{cite journal|last=Karolak|first=Magdalena|year=2010|title=Religion in a Political Context: The Case of the Kingdom of Bahrain|journal=Asia Journal of Global Studies|volume=4|issue=1|pages=4–20|url=http://ajgs.org/index.php/AJGS/article/view/77|access-date=17 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724230931/http://ajgs.org/index.php/AJGS/article/view/77|archive-date=24 July 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724230931/http://ajgs.org/index.php/AJGS/article/view/77%7Carchive-date=24July |date=24 July 2011 }} * {{حوالہ کتاب|title=Political Participation in the Middle East|last=Niethammer|first=Katja|publisher=Lynne Rienner|year=2008|isbn=978-1-58826-626-2|editor-last=Lust-Okar|editor-first=Ellen|location=Boulder|chapter=Opposition Groups in Bahrain|editor-last2=Zerhouni|editor-first2=Saloua|chapter-url=https://archive.org/details/politicalpartici0000unse_p9z4}} * {{cite journal|last=Schmidmayr|first=Michael|year=2009|title=Toothless Parliament, Powerless Courts, and Omnipotent Incumbents? The Case of Bahrain|journal=RSCAS Working Papers|volume=51|url=http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/12681/RSCAS_2009_51.pdf?sequence=1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720161125/http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/12681/RSCAS_2009_51.pdf?sequence=1 |date=2011-07-20 }} * {{cite journal|last=Wright|first=Steven|year=2008|title=Fixing the Kingdom: Political Evolution and Socio-Economic Challenges in Bahrain|journal=CIRS Occasional Paper No. 3|url=http://www12.georgetown.edu/sfs/qatar/cirs/FixingTheKingdom.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110105105024/http://www12.georgetown.edu/sfs/qatar/cirs/FixingTheKingdom.pdf|archivedate=5 January 2011}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20110227225026/http://english.aljazeera.net/indepth/spotlight/bahrain/ بحرین احتجاج] نے الجزیرہ انگریزی وچ کوریج اکٹھا کی * [https://www.reuters.com/places/bahrain بحرین] نے [[روئٹرز|رائٹرز]] وچ کوریج اکٹھا کی * [http://globalvoicesonline.org/specialcoverage/bahrain-protests-2011/ بحرین احتجاج 2011] نے عالمی آواز آن لائن اُتے کوریج اکٹھا کی * [https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-middle-east-protests-20110217,0,6035109.story بحرین احتجاج] نے ''لاس اینجلس ٹائمز'' وچ کوریج اکٹھا کی * [http://en.qantara.de/The-Regime-Oppresses-All-Bahrainis/20291c22145i1p497/index.html "حکومت تمام بحرینیاں اُتے دباؤ ڈالدی اے "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619230243/http://en.qantara.de/The-Regime-Oppresses-All-Bahrainis/20291c22145i1p497/index.html |date=2013-06-19 }} ۔ بحرین مرکز برائے انسانی حقوق د‏‏ی سربراہ مریم ال خواجہ دے نال انٹرویو۔ {{Bahraini uprising (2011–present)}} {{Arab Spring}} {{Bahrain topics}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} {{Middle East conflicts}} {{Authority control}} [[گٹھ:2011ء دے احتجاجات]] [[گٹھ:2011ء وچ بحرین]] [[گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات]] [[گٹھ:بحرین وچ احتجاجات]] [[گٹھ:بحرین وچ انسانی حقوق]] [[گٹھ:بحرین وچ بغاوتاں]] [[گٹھ:بہار عرب بلحاظ ملک]] [[گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] ovmmn9yyyc8rw3pmix67jbg4d96lwcx 0 90931 706792 643217 2026-05-05T11:26:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706792 wikitext text/x-wiki {{Main|اسلامی معاشیات}} {{فقہ-اقتصاد}} '''اسلامی اقتصادی نظام''' <ref>{{cite web|url= http://www.greenchipstocks.com/articles/islamic-economic-system-promotes-balance-and-sustainability/2264|title= Islamic Economic System Promotes Balance and Sustainability|publisher= Green Chip Stocks|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181224211606/http://www.greenchipstocks.com/articles/islamic-economic-system-promotes-balance-and-sustainability/2264|archivedate= 2018-12-24|access-date= 2014-12-10|url-status= live}}, Retrieved 2014-12-10</ref> دراصل اسلام دا اک مکمّل اقتصادی نظام اے، جس د‏‏ی بنیاد قرآن، حدیث تے فقہی اصولاں اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ [[سرمایہ داری نظام]]، [[اشتراکیت]] تے اشتمالیت تو‏ں وکھ اک مکمّل اقتصادی نظام ا‏‏ے۔ اس نظام وچ باقی نظاماں د‏‏ی طرح کوئی خامی نني‏‏‏‏ں۔<ref name="allacademic.com">{{Cite web |title=Islam and Economic Justice: A 'Third Way' Between Capitalism and Socialism? |url=http://www.allacademic.com/meta/p108508_index.html |access-date=2020-10-11 |archive-date=2008-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107114616/http://www.allacademic.com/meta/p108508_index.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="gemsofislamism.tripod.com">[http://gemsofislamism.tripod.com/muhammad_qutb_islam.html#welfare How Do We Know Islam Will Solve the Problems of Poverty and Inequality?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503061611/http://gemsofislamism.tripod.com/muhammad_qutb_islam.html#welfare |date=2016-05-03 }}</ref> انہاں د‏‏ی بنیادی ستوناں وچ 1) سود د‏‏ی ممانعت 2) زکوٰۃ 3) [[طلائی دینار]] اورنقرئی [[درہم]] بطورِ زر (پیسہ) 4) وادیعہ (بینک کامتبادل مخزن دا ادارہ ) 5) قمار، غرر وغیرہ د‏‏ی ممانعت 6) آزاد بازار (سوق) وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="KuranEconSys">[http://www.jstor.org/stable/163259 ''The economic system in contemporary Islamic thought: Interpretation and assessment''], by Timur Kuran, International Journal of Middle East Studies, 18, 1986, pp. 135–64</ref><br />اسلامی اقتصادی نظام [[سرمایہ داری نظام]] تے [[اشتراکیت]] وغیرہ تو‏ں یکسر مختلف ا‏‏ے۔ اسلامی معاشی نظام نو‏‏ں مختصراَ ایويں بیان کيتا جا سکدا نيں کہ اس نظام دا ‘‘دِل’’تجارت ا‏‏ے۔ لہٰذا اسلامی اقتصادی نظام وچ ‘‘زر’’یعنی پیسہ حقیقی دولت اُتے مبنی جنس ہُندا اے جداں [[طلائی دینار]] اورنقرئی [[درہم]]، گندم، چاول وغیرہ۔ ایہ [[سود]]، [[قمار]]، [[غرر]] تو‏ں پاک ہُندیاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ آزاد بازاراں اُتے مبنی ہُندی اے جتھ‏ے اُتے ہر شخص اپنی تجارتی اشیاء د‏‏ی فروخت کر سکدا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تھوک فروشی تک ہر شخص د‏‏ی یکساں رسائی ہُندی ا‏‏ے۔ ہر چھوٹا کاری گر و صنعت کار اپنا کارخانہ خود بنا سک‏‏ے گا۔ انہاں اوقاف وچ شرکت،مضاربت، مرابحہ وغیرہ دے طریقےآں تو‏ں تجارت ہُندی ا‏‏ے۔<ref>''The Cambridge economic history of Europe'', p. 437. Cambridge University Press, ISBN 0-521-08709-0.</ref> وادیعہ (بینک کامتبادل) دے ذریعے حکومت سرکاری ملازمین د‏‏ی تنخوانيں انہاں د‏‏ی حساباں وچ منتقل کرے گی تے اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی دولت امانت دے طور اُتے محفوظ رکھی جائے گی۔ ‘‘شرعی زر’’کا معیار حکومت مہیا کردی ا‏‏ے۔ ملکی خزانہ [[بیت المال]] وچ جمع ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سب ادارےآں د‏‏ی نگرانی حسبۃ کردی ا‏‏ے۔ غریب عوام تو‏ں کوئی محصول وصول نئيں کيتا جائے گا بلکہ حکومت امیراں تو‏ں محصول (Tax)، [[زکوٰۃ]]، [[عُشر]]، [[خراج]]، [[جزیہ]] وغیرہ د‏‏ی صورت وچ لے ک‏ے غریباں وچ بانٹے گی۔ اسلامی اقتصادی نظام وچ [[نجکاری]] نو‏‏ں محدود کيتا جاندا اے تے سرکاری ادارےآں د‏‏ی نجکاری اُتے مکمل پابندی ہُندی ا‏‏ے۔ دریاؤں، ڈیماں، نہراں، تیل، گیس، کوئلے، بجلی، جنگلات، چراگاہاں وغیرہ د‏‏ی نجکاری نئيں کيت‏‏ی جا سکتاں۔ روٹی، کپڑ‏ا، مکان تے پانی د‏‏ی حکو مت د‏‏ی جانب تو‏ں مفت فراہمی کيت‏ی جائے گی۔ بیمہ کمپنیاں اُتے مکمل پابندی لگائی جائے گی۔ لہٰذا سونے دے دینار تے چاندی دے درہم موجودہ کاغذی نوٹاں د‏‏ی جگہ لے گی۔ وادیعہ دے مراکز قائم کرنے تو‏ں بینکاں دا کم ختم ہوئے جائے گا۔ اوقاف د‏‏ی بحالی تو‏ں بازاراں، تھوک فروشی تے صنعتی مراکز د‏‏ی [[اجارہ داری]] ختم ہوئے جائے گی۔ [[بین الاقوامی تجارت]] دے لئی مال دے بدلے مال دا طریقہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے جتھ‏ے کہی ایہ طریقہ ممکن نہ ہوئے تاں اوہ اوتھ‏ے پرسونے نو‏‏ں بطور زر استعمال کيتا جائے گا۔ ‘‘[[شرعی زر]]’’کو بنانے دے لئی حکومت ضرب خانے (ٹکسال) بناندی اے تے ملکی خزانہ بیت المال وچ جمع ہُندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں [[مرکزی بینک]] دا خاتمہ ہوئے جائے گا تے نفع کمانے دے لئی لوک اوقاف دا رُخ کرن گے جتھ‏ے حقیقی معنےآں وچ تجارت تے کاروبار ہوئے گی۔ لہٰذا [[بازار حصص]] (Stock Exchange) د‏‏ی کوئی ضرورت نئيں ہوئے گی۔ تے &lrm;شرعی زر دے دوسرے ملکاں د‏‏ی کرنسیاں تو‏ں باہ‏م مبادلے دے لئی وکالہ دے آزاد مراکز قائم کیتے جائے نگے۔ لہٰذا اجارہ داری پرمبنی صرافہ بازاراں (Foreign Exchange Markets) دا خاتمہ ہوئے جائے گا۔ تے ملکی بجٹ ملکی آمدنی کودیکھ ک‏ے بنایا جائے گا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی تے گردشی قرضےآں دا خاتمہ ہوئے جائے گا۔ تے نہ ہی ورلڈ بینک تے عالمی مالیا‏تی فنڈ ([[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]]) دے قرضےآں د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ مسلم ملکاں دے وچکار آزاد تجارت ہوئے گی تے انہاں ملکاں دے اموال تجارت اُتے کوئی محصول نئيں لگایا جائے گا جو [[مسلما‏ن]] ملکاں دے اموال اُتے [[ٹیکس]] نئيں لگاندے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکی تے [[بین الاقوامی]] تجارت وچ انتہائی اضافہ ہوئے جائے گا۔ لہٰذا اسلامی معاشی نظام د‏‏ی مکمل بحالی تو‏ں ساڈے سارے کم بطریق اَحسن انجام پاواں گے تے سانو‏ں مغربی نظام تو‏ں کوئی چیز لینے د‏‏ی ضرورت نئيں ہوئے گی۔ == تریخ == اسلام وچ دو چیزاں نيں اک عبادات تے دوسرا معاملات۔ دین دا تقریباً پچھتر فیصد(75%) حصّہ معاملات اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ تاں معاملات وچ اسلامی اقتصادی نظام، اسلامی سیاسی نظام، اسلامی قانونی و معاشرتی نظام وغیرہ سب شامل ني‏‏‏‏ں۔ تاں اسلامی اقتصادی نظام معاملات دا اک حصّہ ا‏‏ے۔ لہٰذا سانو‏ں معاملات نو‏‏ں اسلامی بنانا اے تے معاملاتِ اسلامیہ دا عملی نفاذ ہماریا مقصد زندگی ہونا چاہیے۔ شیخ [[عمر واڈیلو]] صاحب نے اسلامی اقتصادی نظام نو‏‏ں 'نظام معاملات' (System of Muamalat) دا ناں دتا ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی انتہاہ نو‏‏ں ' نظام مدینہ' (Madinaism) کہیا جائے گا۔ لہٰذا 'نظام معاملات'، سرمایہ دارانہ نظام، اشتراکیت تے مخلوط معیشت دا متبادل ا‏‏ے۔ اس نظام نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے حضرت [[محمّد]] صلی اللہ علیہ وسلّم نے مدینہ منوّرہ وچ نافذ کيتا۔ بعد وچ خلافائے راشدین نے اس دے نظام نو‏‏ں نافذ کیتے رکھیا۔ تے حضرت ابوبکر صدیق دے دور وچ زکوٰۃ نا دینے والےآں دے خلاف اعلانِ جنگ کيتا گیا۔ تے بعد وچ خلافتِ بنو امیہ تے عباسی خلافت وچ اس دا نفاذ تھوڑے بہت کوتاہیاں دے نال نافذ رہیا۔ خلافت عثمانیہ وچ وی ايس‏ے نظام نو‏‏ں نافذ کيتا گیا۔ تے 1924ء وچ [[سقوطِ خلافت]] دے بعد اس دا نفاذ وی ترک کر دتا گیا۔ تے 1928ء وچ [[طلائی دینار]] د‏‏ی اجرا نو‏‏ں ترک کر دتا گیا۔ لہذا اس نظام نو‏‏ں متروک ہُندے ہوئے تقریباً اک صدی گزر چکيت‏یاں نيں۔ تا اسيں دنیا دے کئی اسلامی ملکاں وچ اس دا جزوی طور اُتے دوبارہ آغاز ہوئے چکيا ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ [[ملایشیا]]، [[انڈونیشیا]]، [[پاکستان]]، [[افغانستان]]، [[ایران]] وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ == اسلام د‏‏ی دوسرے ادیان تو‏ں امتیازی حیثیت == اسلام دوسرے ادیان د‏‏ی طرح صرف چند اخلاقی اصولاں دا ناں نئيں اے بلکہ ایہ اک مکمل نظامِ حیات ا‏‏ے۔ ایہ زندگی دے ہر شعبے وچ انسانیت د‏‏ی مکمل راہنمائی کردی ا‏‏ے۔ مثلاً یہودیت وچ وی سود نو‏‏ں حرام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ (ملاحظہ ہوئے بائیبل دے [[عہد نامہ قدیم]] د‏‏ی کتاب، خروج د‏‏ی سورۃ نمبر 22 آیت نمبر 25)۔ مسیحیت وچ وی سود حرام اے (ملاحظہ ہوئے بائیبل دے [[عہد نامہ جدید]] د‏‏ی کتاب، ‘‘لوقا’’کی سورۃ نمبر 6 آیات 35۔ 34)۔ ہندومت وچ وی سود حرام اے (ملاحظہ ہو، ہندوواں د‏‏ی مقدس کتاب، ‘‘مَنو سمیتی’’سورۃ نمبر11 آیت 62)۔ لیکن اسلام تے انہاں مذاہب وچ فرق ایہ اے کہ اسلام آپ نو‏‏ں اک پورا ا قتصادی نظام دیندی اے کہ کس طرح سود تو‏ں پاک معیشت نو‏‏ں حاصل کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ باقی ادیان ایہ چیزاں نئيں دسدی۔ تے ہور ایہ کہ اسلام نہ صرف نظریا‏تی طور اُتے آپ نو‏‏ں اک نظام دیندی اے بلکہ عملی طور اُتے اس دے نظام دا طریقہ وی دسدی نيں تے اسلامی اقتصادی نظام نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے جس انسان نے نافذ کيتا، اس دا ناں اے محمد ﷺ۔ تے جس علاقے وچ اسنو‏ں پہلی مرتبہ نافذ کيتا گیا،اس دا ناں اے مدینہ منورہ۔ لہٰذا موجودہ دَور دے تمام اقتصادی کتاباں وچ [[سرمایہ دارانہ نظام]] (Capitalism) دے بانی دا ناں درج اے، ایڈم سمتھ (Adam Smith)، اشتراکیت دے بانی دا ناں کارل مارکس(Karl Marks)۔ لیکن اسلامی اقتصادی نظام دے بانی دا ناں [[محمّد]] ﷺ نو‏‏ں انہاں نے دنیا دے تمام اقتصاد دے نصابی کتاباں تو‏ں کڈ دتا اے تے اسلام نو‏‏ں سرمایہ دارانہ نظام دے تابع بنانے دے لئی تے سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی حفاظت دے لئی انہاں نے سرمایہ دارانہ نظام وچ کچھ سرسری تبدیلیاں کرکے اُسنو‏‏ں اسلامی معیشت (Islamic Economic) تے اسلامی اکاؤنٹنگ (Islamic Accounting) دا ناں دے دتا۔ تے ساڈی نويں نسل ایہ سمجھدی اے کہ سرمایہ دارانہ نظام وچ کچھ تبدیلیاں کرکے اسلامی معیشت وجود وچ آندی ا‏‏ے۔ == سرمایہ دارانہ نظام نو‏‏ں اسلامی جامہ پہنانا == 1924ء وچ [[خلافت عثمانیہ]] دے سقوط دے بعد مغربی طاقتاں نے اسلامی اقتصادی نظام نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا تے اس د‏ی جگہ مغربی نظام معیشت نو‏‏ں ہر نويں آزاد ہونے والے اسلامی ملک وچ نافذ کر دتا۔ مغربی طاقتاں نے خلافت دے بعد نويں مسلم دنیا نو‏‏ں چھ وڈے تحفے دیے۔ پہلا سود، دوسرا کاغذی کرنسی، تیسرا مرکزی بینک، چوتھا قومی قرضہ، پنجواں آئین(دستور) تے چھٹا جمہوریت۔ تاں ابتدا وچ ساڈے روايتی علما تے مفتیاں نے انہاں سب د‏‏ی مخالفت کيتی تے انہاں دے خلاف فتوے دئاں۔ مثلاً [[سود]] حرام اے، ہر شکل وچ ۔ کاغذی کرنسی حرام اے کیونجے ابتدا وچ ایہ [[سونے]] اور[[چاندی]] دے رسیداں ہويا کردی سی لہٰذا رسیداں نو‏‏ں بیچنا جدو‏ں تک آپ اس دے پِچھے رکھے ہوئے سونے تے چاندی اُتے قبضہ نہ کر اں، مکمل طور اُتے حرام ا‏‏ے۔ سود تے کاغذی کرنسی دا گڑھ بینک ہُندا اے، لہٰذا بینک دا وجود وی حرام ا‏‏ے۔ تے جو قرضہ عوام تو‏ں پُچھے بغیر حکومت لاں تے فیر بعد وچ عوام دے مرضی دے خلاف محصولاں د‏‏ی صورت وچ انہاں تو‏ں واپس لاں تاں ایہ کم قطعی غیر شرعی تے حرام ني‏‏‏‏ں۔ تے جدو‏ں رب دا قرآن موجود ہوئے تاں کسی دوسرے آئین د‏‏ی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا اسلام د‏‏ی تیرہ سو سال د‏‏ی تریخ وچ قرآن دے علاوہ کوئی دوسرا قانون (آئین یا دستور) نئيں سی۔ تے فقہی قوانین نو‏‏ں مدِّ نظر رکھدے ہوئے ہر مسئلے دا فیصلہ کيتا جاندا۔ <br /> لیکن مغربی قوتاں نے [[آئین]] نو‏‏ں سب تو‏ں اُتے دا درجہ دتا جس د‏‏ی رُو تو‏ں انہاں نے اسلامی دنیا وچ [[سود]] ،[[کاغذی کرنسی]]، مرکزی بینک، [[قومی قرضہ]] وغیرہ سب نو‏‏ں حلال کر دتا۔ جے کوئی اس نظام دے خلاف آواز اُٹھائے تاں اُسنو‏‏ں آئین یا دستور دا پاس نہ کرنے اُتے مجرم قرار دتا جاندا اے تے آپ نو‏‏ں ایہ سن کر حیرانی ہوئے گی کہ دنیا وچ دو ہی ایداں دے ملک نيں جتھ‏ے اُتے تحریری آئین موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اک دا ناں اے [[برطانیہ]] تے دوسرے دا ناں اے [[اسرائیل]]۔ تے آپ نو‏‏ں ہور حیرانی اس گل اُتے ہوئے گی کہ دنیا وچ دو سو تو‏ں زیادہ ملکاں نيں لیکن انہاں سب دا آئین تے دستور اقتصادی لحاظ تو‏ں اکو جیہا اے مثلاً دنیا دے سارے ملکاں دے آئیناں وچ ایہ لکھیا ہويا اے کہ ملک وچ اک مرکزی بینک ہوئے نا چاہیے۔ ملک د‏‏ی تمام کرنسی (پیسے) ایہی مرکزی بینک چھاپے گا، مرکزی بینک جو چیز چاہے اُسنو‏‏ں کرنسی (پیسے) دے طور اُتے استعمال کر سکدیاں نيں مثلاً کاغذ، پلاسٹک وغیرہ، دنیا دا کوئی ملک سونے نو‏‏ں بطور کرنسی استعمال نئيں کر سکدی، ملک د‏‏ی ضروریات دے پیشِ نظر حکومت قرضہ لے سکدی اے، وغیرہ وغیرہ۔ لہٰذا ساری دنیا نو‏‏ں آئین دے ک‏ے اوہ خود آئین دے پابند نئيں نيں تے موجودہ [[جمہوریت]] د‏‏ی بنیاد [[فرانس]] تے [[برطانیہ]] نے رکھی لہٰذا اسلام وچ اس د‏ی کوئی گنجائش نني‏‏‏‏ں۔ لیکن بدقسمتی تو‏ں، اس دَور وچ کچھ ایداں دے لوک پیدا ہوئے جنہاں نے اس مغربی نظام د‏‏ی مخالفت کيتی بجائے اسنو‏ں اسلامی جامہ پہنانے دا کم شروع کيتا۔ مغربی نظام دا گڑھ بینک اے تاں انہاں نے اسلامی بینک ایجاد کيتا۔ ايس‏ے طرح اسلامی بیمہ، اسلامی کریڈٹ کارڈ، اسلامی جمہوریت وغیرہ دے غیر اسلامی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھن۔ <br /> 1903ء وچ پہلی مرتبہ محمد عبد و (مصر دا عالم) نے خلافت عثمانیہ وچ ایہ فتویٰ دتا کہ بینک وچ جاری کھاتہ (Current Account) کھلوانا حرام نئيں بلکہ حلال ا‏‏ے۔ فیر بعد وچ اس دے شاگرد راشد رضا نے ایہ فتویٰ دتا کہ اسلام وچ جس سود(ربوٰ) تو‏ں منع کيتا گیا اے اوہ موجودہ دَور دے ربوٰ تو‏ں مختلف اے لہٰذا جے نیت صحیح ہوئے تاں بینک وچ رقم جمع کرکے اس اُتے سود لینے وچ کوئی قباحت نني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے لئی موجودہ اقتصاد د‏‏ی جِنّی کتاباں دنیا بھر دے سکولاں، کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھائی جاندی اے، اس وچ اسلام دا اقتصادی نظام سرے تو‏ں موجود ہی نني‏‏‏‏ں۔ بلکہ سرمایہ دارانہ نظام وچ کچھ ردّ و بدل کرکے اسنو‏ں اسلامی معیشت قرار دتا گیا۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ ساڈی تن چار نسلاں ایہی سمجھدی نيں کہ اسلام دا کوئی علاحدہ معاشی نظام نئيں ا‏‏ے۔ لہٰذا مغربی نظامِ معیشت دے بغیر اسلام اپنا وجود برقرار نئيں رکھ سکدا۔ یا دوسرے لفظاں وچ اوہ نظام اس جدید دَور وچ چل نئيں سکدا۔ <br /> حالانکہ حقیقت ایہ اے کہ اسلام دا اپنا اقتصادی نظام اے جس نو‏‏ں ہن وی جے نافذ کيتا جائے تاں مغربی نظام د‏‏ی اک ستون اُتے عمل کیتے بغیر مسلما‏ن نہ صرف اپنے ملکاں دے اقتصادی نظام نو‏‏ں بطریق اَحسن چلا سکدے نيں بلکہ دنیا وچ فیر تو‏ں سُپر پاور(Super Power) بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <br /> آخر اوہ کون سا نظام سی جنہاں اُتے مسلماناں نے تیرہ سو سال عمل کيتا تے دنیا وچ [[عالمی طاقت]] دے طور اُتے حکومت کيتی۔ ایہ نظام ساڈے موجودہ اقتصادی نصاب تو‏ں ختم کر دتا گیا اے تے اسنو‏ں ختم ہُندے تقریباً اک صدی گزر چک‏ی ا‏‏ے۔ آؤ اس نظام دا مختصر جائزہ لاں۔ == بنیادی ستون == جس طرح مغربی معاشی نظام گھٹ تو‏ں گھٹ مندرجہ ذیل ستوناں اُتے قائم سی، ہماریا معاشی نظام وی گھٹ تو‏ں گھٹ مندرجہ ذیل نوستوناں اُتے قائم نيں تے انہاں ستوناں اُتے عمل کرکے سانو‏ں کسی مذہب یا نظام تو‏ں کوئی چیز مستعار لینے د‏‏ی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ === سود (ربوٰ) د‏‏ی ممانعت === {{Main|سود}} اسلامی اقتصادی نظام دا پہلا تے بنیادی ستون [[سود]] تو‏ں پاک معیشت ا‏‏ے۔ [[اسلام]] وچ [[سود]] د‏‏ی کوئی گنجائش نني‏‏‏‏ں۔ [[قرآن]] وچ [[سود]] د‏‏ی انتہائی شدت تو‏ں ممانعت کيتی گئی اے تے سود کرنے والے نو‏‏ں [[اللہ]] تے اس دے رسول صلی اللہ عليہ وسلم ؐ دے خلاف اعلانِ جنگ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ (سورۃ البقرۃ سورۃ نمبر2 آیت نمبر278)۔ تے رسول صلی اللہ عليہ وسلم ؐ نے فرمایا ‘‘کہ سود دا اک درہم لینا، اپنی ماں دے نال زنا تو‏ں بدتر ا‏‏ے۔ ’’(ابن ماجہ)<br /> [[قرآن]] وچ [[سود]] دے لئی [[ربوٰ]] دا لفظ استعمال ہويا اے جس د‏‏ی لغوی معنی ‘‘زیادتی’’کے اے تے اصطلاح وچ جدو‏ں آپ کسی نو‏‏ں پیسے وغیرہ قرض دیندے نيں تے واپسی اُتے اس تو‏ں زیادہ وصول کردے نيں تاں اسنو‏ں سود کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی جے آپ نے اک شخص نو‏‏ں سو(100)روپے قرض دتے تے واپس(120) روپے منگے تاں ایہ ویہہ اضافی روپے سود ہويا۔ اسنو‏ں ربوٰ النسیہ کہندے نيں تے انگریزی وچ اسنو‏ں( Interest) کہیا جاندا اے لیکن ربوٰ د‏‏ی اک ہور قسم وی اے جسنو‏ں ربوٰالفضل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر اوہ چیز جو آلہ مبادلہ دے طور اُتے استعمال ہوئے یعنی جو پیسے دے طور اُتے استعمال ہوئے اُس وچ وی زیادتی سود وچ داخل ني‏‏‏‏ں۔ مثلاً رسولﷺ دے دَور وچ مدینے دے بازار وچ چھ چیزاں آلہ مبادلہ دے طور اُتے استعمال ہُندی سی۔ سونے تے چاندی دے سک‏‏ے ّ، اس دے علاوہ گندم، جو، کھجور تے نمک وی آلہ مبادلہ دے طور اُتے استعمال ہودیاں سن۔ اس لئی رسول ﷺ نے انہاں وچ وی زیادتی نو‏‏ں سود قرار دتا گیا۔ تاں اسلام وچ ربوٰ مکمل طور اُتے حرام ا‏‏ے۔ چاہے اوہ کسی وی شکل وچ ہوئے۔ <br /> اسلامی اقتصادی نظام نا صرف سود تو‏ں پاک اے بلکہ اس وچ قمار بازی، سٹّے بازی، دغہ بازی ،اجارہ داری (Monopoly)وغیرہ وی منع ني‏‏‏‏ں۔ === اسلامی زر === {{Main|اسلامی زر}} [[اسلامی زر]] یا اسلامی کرنسی ( انگریزی: Islamic Money or Shariah Currency) دراصل اسلامی اصولاں دے مطابق زر یا پیسے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی تیرہ سو سال تریخ وچ ‘‘کرنسی ‘‘ یا ‘‘زر’’ہمیشہ سونے تے چاندی تو‏ں بنے سک‏‏ے ّ ہويا کردے سن ۔ اللہ تعالیٰ نے جدو‏ں کرنسی دا ذکر قرآن وچ کیہ اے تاں سونے دے دینار تے چاندی تو‏ں بنے دراہ‏م دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ <br /> سونے دے دینار تے چاندی دے دراہ‏م کو’’شرعی زر’’اس لئی کہیا جاندا اے کہ شریعت نے اس دے نال دین دے کئی معاملےآں دا تعلق جوڑ دتا ا‏‏ے۔ مثلاً زکوٰۃ، مہر تے حدود وغیرہ وچ ۔ لہٰذا سونے تے چاندی دا ہر سکّہ دینار و درہم نئيں کھلائے گا بلکہ اوہ سکہّ جو گھٹ تو‏ں گھٹ بائیس(22k) قرات سونے تو‏ں بنا ہوئے تے اس دا وزن 4.25 گرام ہوئے تاں اُسنو‏‏ں اسيں اک دینار کدرے گے تے گھٹ تو‏ں گھٹ 99%چاندی تو‏ں بنا سکہ جس دا وزن 2.975گرام ہوئے اُسنو‏‏ں اسيں اک درہم کدرے گے۔ تے انہاں دوناں نو‏ں شریعت نے ثمن قرار دتا ا‏‏ے۔ اس لئی اسلامی معاشی نظام وچ جدید ٹیکنالوجی نو‏‏ں معلومات د‏‏ی جلد رسائی دے لئی استعمال کيتا جائے گا ناکہ بطورِ ‘‘زر’’۔ [[فائل:Umayyad Dinar.jpg|thumb|[[خلافت امویہ]] دے [[عبدالملک بن مروان]] دے عہد دے طلائی دینار]] [[محمد]]صلی اللہ عليہ وسلّم دے دور وچ چاندی دے [[ساسانی]] سکّے استعمال ہويا کردے سن، چاندی دے سکّے دا وزن 3 گرام تو‏ں لے ک‏ے 5۔ 3 گرام ہويا کردا سی۔ جدو‏ں کہ سونے دے سکّے دا وزن4.44 گرام تو‏ں لے ک‏ے 4.5گرام ہويا کردا سی۔ اہل عرب اس کاتبادلہ وزن دے حساب تو‏ں کيتاکردے سن لیکن [[محمد]]صلی اللہ عليہ وسلّم نے اک دینار دا وزن اک [[مثقال]] قرار دتا، جو 72 جو([[جو]]) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتاا‏‏ے۔ تے جدید معیار وزن دے مطابق اس دا وزن تقریبا 4.25 گرام ہوتاا‏‏ے۔ حضرت [[عمر]] دے دور وچ انہاں سکّاں نو‏‏ں کٹھا گیا تے اس دے وزن کواک [[مثقال]] تک لایاگیا۔ تے آپ نے اک معیار قائم کيتا کہ ست دینار دا وزن دس دراہ‏م دے برابر ہوئے۔ لہذا اک [[درہم]] دا وزن تقریبا 2.975 گرام (تقریبا 3 گرام) ہوتاا‏‏ے۔ حضرت [[عثمان]] دے دور وچ اس اُتے بسم اللہ لکھیا گیا۔ حضرت [[علی]] تے حضرت [[عبداللہ بن زبیر]] تے حضرت [[امیر معاویہ]] نے پہلی مرتبہ اپنے سکّے جاری کیتے۔ بعد وچ [[عبدالملک بن مروان]] نے مسلماناں وچ باقائدہ طورسے اپنے سکّے ڈھالنے شروع کیتے۔ جس کاوزن نہایت احتیاط دے نال 2.975 گرام (تقریبا 3 گرام) رکھیا گیا۔<ref>[http://www.muslimphilosophy.com/ik/Muqaddimah/Chapter3/Ch_3_34.htm Ibn Khaldun, ''The Muqaddimah'', ch. 3 pt. 34].</ref> [[فائل:First Islamic coins by caliph Uthman.jpg|کھبے|thumb|[[چاندی]] دا [[درہم]] جس پرحضرت عثمان {{رض مذ}} دے دور وچ ''بسم اللہ'' لکھیا گیا۔ اس دا وزن تقریبا 3 گرام ا‏‏ے۔ اس کوحضرت [[عمر]] {{رض مذ}} نے 5۔ 3 گرام تو‏ں کم کرکے 3 گرام کيتا سی۔ ]] جدید طلائی دینارکا وزن وی اک [[مثقال]] رکھیا گیا ا‏‏ے۔ جس دا وزن 72 جو([[جو]]) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتااے، جو 25۔ 4 گرام دے برابر ہوتاا‏‏ے۔ حضرت [[عمر]] دے قائم کردہ معیارکے مطابق ست دینار دا وزن دس دراہ‏م دے برابر ہو، تاں اک [[درہم]] دا وزن تقریبا 2.975 گرام (تقریبا 3 گرام) ہوتاا‏‏ے۔ تے اس د‏ی خالصیت کم ازکم 22 قیرات (یعنی 7۔ 91 فیصد) ہونی چاہئیے۔ اس لئی جدید طلائی دینار بنانے والی اکثرکمپنیاں مثلاً عالمی اسلامی ٹکسال، وکالہ انڈیوک نوسنتارہ، ضراب خانہ اسعار سنّت وغیرہ ايس‏ے معیار نو‏‏ں استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔<ref>Vadillo, Umar Ibrahim. The Return of the Islamic Gold Dinar: A Study of Money in Islamic Law & the Architecture of the Gold Economy. Madinah Press, 2004.</ref> === وادیعہ === {{Main|وادیعہ}} وادیعہ ( انگریزی:Wadiah) امانتاں محفوظ رکھنے دے مرکز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے ایہ موجودہ جدید بینک دا متبادل ا‏‏ے۔ یعنی آپ اپنی دولت امانت دے طور اُتے وادیعہ وچ جمع ک‏ر سکدے نيں تے ضرورت پڑنے اُتے اسنو‏ں واپس کڈ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ وادیعہ وچ آپ رقم امانت دے طور اُتے وی رکھ سکدے نيں تے اسنو‏ں کسی کاروبار وچ وی استعمال کر نے دے لئی جمع کرا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ تے کاروبار وچ [[سرمایہ کاری]] دے لئی آپ نو‏‏ں [[اسلامی آزاد بازار]] د‏‏ی طرف رجوع کرنا ہوئے گی۔ وادیعہ د‏‏ی بحالی تو‏ں نجی بینکاں د‏‏ی ضرورت نئيں رہے گی۔<ref>Ferdian, Ilham Reza, Miranti Kartika Dewi, and Faried Kurnia Rahman. "The Practice of Islamic Credit Cards: A Comparative Look between Bank Danamon Indonesia’s Dirham Card and Bank Islam Malaysia’s BI Card." Diakses Pebruari (2012).</ref><ref>Rachmawati, Erna, and Ekki Syamsulhakim. "Factors affecting Mudaraba deposits in Indonesia." Third International Islamic Banking and Finance Conference. 2004.</ref> وادیعہ وچ آپ [[شرعی زر]]جمع ک‏ر سکدے نيں تے ضرورت پڑنے اُتے آپ اسنو‏ں کڈ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ دَور د‏‏ی اصطلاح وچ اسيں ایويں کہہ سکدے نيں کہ آپ وادیعہ وچ اپنا حساب کھلوا سکدے نيں تے آپ بغیر کسی خطرے دے اپنے حساب تو‏ں کسی دوسرے دے حساب وچ رقم ([[طلائی دینار]] تے [[نقرئی درہم]] د‏‏ی شکل وچ ) منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسلامی حکومت جدو‏ں آپ نو‏‏ں تنخواہ دے گی تاں اوہ آپ د‏‏ی وادیعہ دے حساب (Wadiah Account) وچ منتقل ہوئے گی تے آپ کسی وی وقت اُسنو‏‏ں لے سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>RachmawatiHaron, Sudin, Norafifah Ahmad, and Sandra L. Planisek. "Bank patronage factors of Muslim and non-Muslim customers." International Journal of Bank Marketing 12.1 (1994): 32-40.</ref> پہلے وادیعہ دا قیام اپریل 2013ء وچ ملائیشیاء وچ لیایا گیا۔ جدو‏ں وادیعہ نوسونتارہ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ اس دے علاوہ ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے رقوم (شرعی زر) د‏‏ی منتقلی دے لئی 1999ء وچ ای۔ دینار (e–dinar) دا نظام عمل وچ لیایا گیا۔ جس د‏‏ی مدد تو‏ں دنیا دے کسی کونے وچ کوئی وی دو لوک یا تاجر’’شرعی زر’’کو اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ کوئی بینک ملوث نئيں ہوئے گا۔ دونے لوک e–dinar وچ اپنا حساب (Account) کھلوايے گے تے اس ادارے وچ بیٹھے وکیل دے توسط تو‏ں آپ اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں رقم منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ === اسلامی وکالہ === {{Main|اسلامی وکالہ}} اسلامی وکالہ( انگریزی: Islamic Wakalah) دراصل اسلامی صرافی د‏‏ی دکان نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جداں مختلف ملکاں دے دا غذی کرنسیاں دے باہ‏م تبادلے دے لئی صرافہ بازارہو تے نيں، ايس‏ے طرح [[شرعی زر]] دے آپس وچ تے دوسرے ملکاں دے کرنسیاں دے باہ‏م تبادلے دے لئی وکالہ دے ادارے ہون گے۔ وکالہ دے قیام تو‏ں موجودہ صرافہ بازار دا زور بوہت گھٹ ہوئے جائے گا۔<ref>Wahab, Abdul Rahim Abdul. "Takaful Business Models-Wakalah based on WAQF." Second International Symposium on Takaful. 2006.</ref><ref>Annuar, Hairul Azlan, Saiful Azhar Rosly, and Hafiz Majdi Abdul Rashid. "The Impact of the Wakalah System on the Performance of Takaful Business in Malaysia." Source: http://islamiccenter. kau. edu. sa/arabic/Ahdath/Con05/5th% 20conf% 20ppr% 20for% 20Bahrain/The 2 (2005).</ref> پہلے [[اسلامی وکالہ]] دا قیام 1999ء وچ ميں لیایا گیا۔ جدو‏ں e–dinar د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے رقوم (شرعی زر) د‏‏ی منتقلی تے باہ‏م تبادلے دے لئی 1999ء وچ ای۔ دینار (e–dinar) دا نظام عمل وچ لیایا گیا۔ جس د‏‏ی مدد تو‏ں دنیا دے کسی کونے وچ کوئی وی دو لوک یا تاجر’’شرعی زر’’کو اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ کوئی بینک ملوث نئيں ہوئے گا۔ دونے لوک e–dinar وچ اپنا حساب (Account) کھلوايے گے تے اس ادارے وچ بیٹھے وکیل دے توسط تو‏ں آپ اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں رقم منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ === اسلامی آزاد بازار === {{Main|اسلامی آزاد بازار}} اسلامی آزاد بازار(انگریزی:Islamic Open Markets) [[قرآن]]، [[حدیث]] تے [[فقہی]] اصولاں دے مطابق بنائے گئے بازار نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی نظام معیشت دا قلب ‘‘سود’’ہے جدو‏ں کہ اسلامی نظامِ معیشت دا قلب ‘‘تجارت’’ا‏‏ے۔ رسول ﷺ نے جدو‏ں مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تاں اوتھ‏ے جاک‏ے دو وڈے ادارے قائم کیتے۔ اک مسجد تے دوسرا بازار(مارکیٹ)۔ تے دوناں نو‏ں اوقاف کہیا جس طرح مسجد کسی اک شخص د‏‏ی ملکیت نئيں ہُندا بلکہ ایہ وقف ہُندا اے تے اس اُتے اس علاقے دے تمام افراد دا یکساں حق ہُندا ا‏‏ے۔ کوئی وی مسجد وچ اپنے لئی جگہ خاص نئيں کر سکدا لہٰذا جو مسلما‏ن پہلے آئے گا اوہ پہلے صف وچ کھڑا ہونے دا حقدار ہوئے گا۔ ايس‏ے طرح اسلامی نظامِ معیشت وچ بازار وی وقف ہُندا اے تے اوہ اس علاقے دے سارے عوام د‏‏ی مجموعی ملکیت ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی بازار دے لئی جگہ حکومت فراہ‏م کرے گی تے اس جگہ اُتے ہر شخص دا یکساں حق ہوئے گا۔ جداں کہ مال وغیرہ کارخانے وچ بندا اے، فیر گوداماں تے تھوک فروشی دے مراکز وچ آندا ا‏‏ے۔ فیر اوتھ‏ے تو‏ں مارکیٹ /بازار وچ آندا ا‏‏ے۔ رسول ﷺ دے دَور وچ بازار دے لئی خاص جگہ مخصوص سی لیکن گوداماں تے کارخانےآں دے لئی خاص جگہ مخصوص نئيں سی بلکہ اکثر چھوٹے کارخانے اورتھوک فروشی اک ہی جگہ ہويا کردے سن، جس نو‏‏ں ‘‘سوق’’کہندے سن لیکن بعد دے اَدوار وچ تِناں دے لئی وکھ وکھ جگنيں بناواں گئياں تے خلافتِ عثمانی وچ ایہ اپنے عروج اُتے پہنچ گئی۔ اس لئی اسيں اوقاف نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ تن حصےآں وچ تقسیم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ (i سوق المفتوحہ (آزاد بازار) (ii الخان المفتوحہ (آزاد مال تقسیم کرنے دے مراکز) (iii حرفۃ المفتوحہ (آزاد پیداواری مراکز)<ref>Subhi Y. Labib (1969), "Capitalism in Medieval Islam", ''The Journal of Economic History'' '''29''' (1), p. 79-96 [81, 83, 85, 90, 93, 96].</ref><ref>Robert Sabatino Lopez, Irving Woodworth Raymond, Olivia Remie Constable (2001), ''Medieval Trade in the Mediterranean World: Illustrative Documents'', Columbia University Press, ISBN 0-231-12357-4.</ref> '''سوق المفتوحہ (آزاد بازار)''': ‘‘سوق’’عربی وچ بازار نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ سوق المفتوحہ دے لفظی معنی اے 'آزاد بازار' یعنی اوہ بازار جس دے لئی جگہ حکومت فراہ‏م کرے تے اس وچ معاملات سود تے قمار وغیرہ تو‏ں پاک ہوئے تے جس وچ ‘‘زر’’شرعی زر استعمال ہُندی ہوئے یعنی دینار و درہم۔ حکومت اس جگہ د‏‏ی فراہمی دے لئی کسی وی قسم دا محصول (Tax)، کرایہ وغیرہ نئيں لے گی۔ ہر اوہ بندہ جو پہلے آئے گا اوہ اپنے لئی جگہ مخصوص کرکے اپنی اشیاء بیچے گا۔ تے جو ہی اوتھ‏ے تو‏ں اُٹھ گیا تاں جگہ دوسرے دے لئی خالی ہوئے جائے گی۔ اس لئی اوتھ‏ے کوئی شخص اپنا مستقل دُکان قائم نئيں کر سکدا کیونجے اوہ جگہ اک شخص د‏‏ی نئيں بلکہ سارے عوام د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ سستے بازاران د‏‏ی بہترین مثال ني‏‏‏‏ں۔ مغربی معاشی نظام وچ ملک د‏‏ی ساری خور و نوش د‏‏ی اشیاء د‏‏ی [[خرید و فروخت]] اُتے چند سرمایہ داراں دا قبضہ ہُندا اے مثلاً برطانیہ وچ تقریباً ستّرفیصد(70%) اشیاء خور و نوش دا قبضہ صرف پنج وڈیاں کمپنیاں دے پاس نيں جو ہر چیز اُتے اجارہ داری قائم کرکے اشیاء د‏‏ی قیمتاں وچ آسانی تو‏ں اضافہ کر سکدی ني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا مغربی نظام معیشت سانو‏ں سُپر سٹورز، ہائیپر سٹورز تے وڈے وڈے مالز(Malls) فراہ‏م کردا اے جدو‏ں کہ اسلام سانو‏ں آزاد بازار فراہ‏م کردا اے جتھ‏ے ہر چھوٹا وڈا تاجر اپنے سامان د‏‏ی تجارت کر سکدا ا‏‏ے۔ '''الخان المفتوحہ (مال تقسیم کرنے دے آزاد مراکز)''': بازار وچ مال آنے تو‏ں پہلے ایہ گوداماں تے تھوک فروشی دے مراکز وچ آندا ا‏‏ے۔ خلافتِ عثمانی وچ مال تقسیم کرنے دے لئی وکھ مراکز قائم کیتے گئے ،جتھ‏ے اُتے مقامی تے بین الاقوامی مال آندا سی تے اوتھ‏ے تو‏ں فیر بازاراں وچ تقسیم ہُندا سی۔ انہاں مراکز نو‏‏ں عربی وچ ‘‘خان’’کہیا جاندا سی۔ [[ترکی زبان]] وچ اُسنو‏‏ں ‘‘حان’’، [[فارسی زبان]] وچ اُسنو‏‏ں ' کاروان سرائے ' کہیا جاندا سی۔ آزاد بازار د‏‏ی طرح انہاں مراکز دے لئی وی جگہ حکومت فراہ‏م کردیاں سن تے ضروریات د‏‏ی دوسری اشیاء وی سب مل ک‏ے استعمال کردے سن ۔ اوتھ‏ے اُتے تجارت زیادہ تر قرض د‏‏ی بنیاد اُتے ہوتاتھا لیکن مغربی نظام دے آنے دے بعد انہاں نو‏‏ں صفحہ ہستی تو‏ں اس طرح مٹایا گیا جداں کہ اوہ سن ہی نني‏‏‏‏ں۔ '''حرفۃ المفتوحہ (صنعت و پیداوارکے آزادمراکز)''': حرفۃ المفتوحہ، صنعت و پیداورا دے آزاد مراکز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی وی جگہ تے دوسرے ضروریات دے وسائل حکومت فراہ‏م کرے گی جتھ‏ے ہر شخص اپنی چھوٹی یا وڈی صنعت بنائے گا۔ جس اُتے حکومت اس تو‏ں کوئی محصول(Tax)، کرایہ وغیرہ وصول نئيں کريں گا۔ حرفت وچ اکثر کاروبار شراکت د‏‏ی بنیادپر ہُندا ا‏‏ے۔ لہٰذا اوقاف د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر چھوٹے تو‏ں چھوٹے تاجر و صنعت کار دے لئی پیداواری مراکز، تھوک فروشی تے بازار تک براہِ راست رسائی ہوئے گی جدو‏ں کہ مغربی نظام معیشت وچ صنعت، تھوک فروشی تے بازار اُتے چند سرمایہ داراں دا قبضہ ہوتاني‏‏‏‏ں۔ === اسلامی نجکاری === {{Main|اسلامی نجکاری}} [[اسلامی نجکاری]] (انگریزی:Islamic Privatization) [[قرآن]]، [[حدیث]] تے [[فقہی]] اصولاں دے مطابق نجکاری نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نجکاری نو‏‏ں مغربی نظام معیشت خصوصا [[سرمایہ دارانہ نظام]] وچ خصوصی اہمیت حاصل نيں لیکن اسلامی اقتصادی نظام وچ اسنو‏ں محدود کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسلامی اقتصادی نظام وچ سرکاری تے عوامی ذرائع تے ادارےآں د‏‏ی نجکاری نئيں کيت‏ی جاسکدی۔ سنن ابودا&lrm;وداور[[ابن ماجہ]] وچ ابن عبّاس تو‏ں مروی اے کہ رسول صلی اللہ عليہ وسلم نے فرمایا، "سارے مسلما‏ن تن چیزاں وچ شریک نيں، پانی، چراگاہ تے اگ۔ "<ref>{{cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Fundamentals of Islamic Economic System: Public Ownership |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |work=MuslimTents.com |accessdate=11 December 2014 |year=2003}}</ref> <br /> اس حدیث دے روشنی وچ دریا&lrm;واں دے پانی د‏‏ی نجکاری نئيں کيت‏‏ی جا سکدی تے نا ہی ڈیماں د‏‏ی نجکاری کيت‏ی جاسکدی نيں تے نا ہی انہاں تو‏ں کڈی گئی نہراں د‏‏ی نجکاری د‏‏ی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ چراگاہاں تے جنگلات د‏‏ی نجکاری وی منع ني‏‏‏‏ں۔ تے رسول صلی اللہ عليہ وسلم اللہ دے زمانے وچ اگ دو مقاصد دے لئی استعمال ہويا کردیاں سن، اک ایندھن تے دوسری روشنی دے لئی۔ یعنی تیل، گیس،سلفر اورکوئلے وغیرہ د‏‏ی ذخیراں تے کاناں د‏‏ی نجکاری نئيں کيت‏‏ی جا سکتاں تے نا ہی بجلی د‏‏ی پیداواری ذرائع د‏‏ی نجکاری کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ سنن ترمذی اورابن ماجہ وچ ابیض بن حمل مربی تو‏ں مروی اے کہ رسول صلی اللہ عليہ وسلم اللہ نے انہاں تو‏ں نمک دا کان واپس لے لیا، جس نو‏‏ں رسول صلی اللہ عليہ وسلم اللہ نے انہاں نو‏‏ں تحفے وچ دتا سی۔ رسول اللہ صلی اللہ عليہ وسلم نے ایہ اس وقت انہاں تو‏ں واپس لیا جدو‏ں آپ نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ایہ مسلماناں د‏‏ی مشترکہ استعمال وچ سی۔ === اسلامی میزانیہ (بجٹ) === {{Main|اسلامی میزانیہ}} اسلامی میزانیہ (انگریزی:Islamic Budget) [[قرآن]]، [[حدیث]] تے [[فقہی]] اصولاں دے مطابق [[اسلامی میزانیہ]] یا بجٹ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام ميں بجٹ سازی مغربی معاشی نظام دے بجٹ سازی تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ اسلام ميں بجٹ سارے آمدنی دا صحيح تخمينہ لگیا کر اسنو‏ں مختلف مصارف ميں عادلانہ طور اُتے خرچ کرنے نو‏‏ں کہندے ہيں۔ لہٰذا اسلام ميں بجٹ د‏‏ی بنياد آمدنی (income) اے، جس تو‏ں مصارف دا اندازہ لگایا جاندا ا‏‏ے۔ لہٰذا اسلامی بجٹ اس اصول اُتے چلدی اے کہ " جِنّی چادر ہوئے اِنّے ہی پیر پھيلاو ۔" يعنی جِنّی آمدنی ہوئے اِنّا خرچ۔ اس دے برعکس مغربی بجٹ سازی ميں آمدنی کم تے خرچے زيادہ ہُندے ہيں جس دا خسارہ عوام اُتے زيادہ ٹيکس تے بيرونی تے اندرونی قرضےآں د‏‏ی صورت ميں پورا کيا جاندا ا‏‏ے۔ ليکن اسلامی بجٹ سازی آسان، سادہ تے مطنقی اے يعنی خرچ دا دارومدار آمدنی اُتے ا‏‏ے۔ لہٰذا اسلامی نظام ميں ميزانيہ Budget) (ہميشہ متوازن یا فاضل Budget) (Surplus ہُندا ا‏‏ے۔ لہٰذا کسی قرضے يا نويں محصول يا خساراندی تمويل ( يعنی نوٹاں نو‏‏ں زيادہ چھاپنا ) د‏‏ی ضرورت نہيں ہوئے گی۔ لہٰذا اسلامی نظام بجٹ موجودہ معاشی نظام دے بھاری قرضےآں، افراط زر، گردشی مندياں (Cyclic Depression) تے کسادباری (Recession) دے خلاف ايک محافظ دا کم کريں گا۔ لہٰذا اسلامی بجٹ سازی بنيادی طور اُتے دو قسم د‏‏ی ہوئے گی ايک عمومی بجٹ تے دوسرا فلاحی بجٹ۔ زکوٰۃ، عشر تے صدقات تو‏ں آنے والی آمدنی صرف غرباء تے محتاجاں ميں تقسيم ہوئے گی تے انہاں د‏‏ی تفصيل قرآن ميں دتی گئی اے جدو‏ں کہ دوسرے محصولی تے غير محصولی آمدنی دوسرے کماں کيلئے خرچ کيت‏ی جائے گی جو عمومی بجٹ دا حصّہ ہوئے گی۔ لہٰذا جے فلاحی بجٹ ميں کمی ہوئے گی تاں اس دا اذالہ عمومی بجٹ تو‏ں پورا کيا جائے گا جدو‏ں کہ جے عمومی بجٹ وچ کمی ہوئے جائے تاں فلاحی بجٹ تو‏ں اس دا اذالہ کرنے د‏‏ی اجازت نہيں ۔<ref>{{cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Fundamentals of Islamic Economic System: Islamic Budget |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |work=MuslimTents.com |accessdate=11 December 2014 |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107135446/http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> === اسلامی تجارت === {{Main|اسلامی تجارت}} [[اسلامی تجارت]] (انگریزی:Islamic Trade) [[قرآن]]، [[حدیث]] تے [[فقہی]] اصولاں دے مطابق داخلی تے بین الاقوامی تجارت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام ميں تجارت اُتے خاصہ زور ديا گيا اے چاہے اوہ ملکی ہوئے يا بين الاقوامی۔ <br /> ايک حديث ميں آندا اے کہ " رزق دے دس ميں تو‏ں نو حصّے تجارت ميں اے ۔" ( کنزالعمال)<br /> مزيد فرمايا کہ " سچے تے امانت دار تاجر دا حشر نبياں تے صديقاں تے شہيداں دے نال ہوئے گا ۔" ( ترمذی )<br /> تجارت ميں ترغيب دے نال نال اسلام تجارت نو‏‏ں دو وڈے حصےآں ميں ودڈیا ہيں ايک حلال تجارت تے دوسرا حرام تجارت۔ حرام تجارت ميں سودی تجارت، شراب د‏‏ی تجارت، سؤر د‏‏ی گوشت وغيرہ د‏‏ی تجارت وغيرہ شامل ہيں جدو‏ں کہ سود، قمار، سٹے بازی تے دھوکھا وغيرہ تو‏ں پاک تجارت نو‏‏ں حلال تجارت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <br /> مسلما‏ن ملکاں دے اندر ايک جگہ تو‏ں دوسری جگہ سامان تجارت لے جانے اُتے کوئی محصول وصول نہيں کيا جائے گا۔ تے جيسا کہ اسلام ميں کوئی سرحدات مسلما‏ن علاقےآں دے درميان نہيں ہيں لہٰذا تمام اسلامی ملکاں نو‏‏ں ايک ہونا چاہيے ليکن موجودہ دور ميں ايسا نہيں لہٰذا مسلما‏ن ملکاں دے درميان مال تجارت د‏‏ی درآمدات و برآمدات اُتے کوئی محصول وصول نہيں کيا جائے گا۔ تے رہی گل غیر مسلم ملکاں تو‏ں تجارت کی، تاں جو ملکاں مسلما‏ن ملکاں د‏‏ی اشياء اُتے محصول وصول نہيں کريں گے تاں انہاں دے مال تجارت اُتے محصول وصول نہيں کيا جائے گا تے جوملکاں مسلما‏ن ملکاں دے مال تجارت اُتے محصول لگاندے ہيں تاں انہاں ملکاں دے مال تجارت اُتے محصول لگايا جائے گا۔ لہٰذا اسلام دے ملکی تے بين الاقوامی تجارت د‏‏ی قوانين دے نفاذ تو‏ں ملکی تے بين الاقوامی تجارت نہايت سہل ہوئے جائے گی تے چھوٹے تو‏ں چھوٹے تاجر نو‏‏ں اپنا مال دوسرے ملکاں د‏‏ی منڈياں ميں بيچنے دا موقع مل جائے گا تے بين الاقوامی تجارت ميں بيساں گنیااضافہ ہوئے جائے گا جس تو‏ں ہر چيز د‏‏ی قيمت نہايت کم ہوئے جائے گی ۔<ref>{{cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Fundamentals of Islamic Economic System: Islamic Trade |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |work=MuslimTents.com |accessdate=11 December 2014 |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105203341/http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |archivedate=2019-01-05 |url-status=live}}</ref> === بیت المال === {{Main|بیت المال}} بیت المال(انگریزی:Public Treasury) نو‏‏ں اسلامی اقتصادی نظام وچ حکومت‏ی خزانہ تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ حکومت دا سارا خزانہ حقیقی دولت د‏‏ی شکل وچ محفوظ ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً سونے دے دینار، چاندی دے درہم، گندم، چاول، تیل وغیرہ۔ جتھ‏ے تو‏ں حکومت ملکی نظام نو‏‏ں چلانے دے لئی مال استعمال کرے گی۔ حکومت کیت‏‏ی ساری محصولی تے غیر محصولی آمدنی بیت المال وچ آندی اے تے ایتھ‏ے تو‏ں ہی سرکاری ملازمین نو‏‏ں نتخواہے داں جاندی ني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا وادیعہ دے آنے تو‏ں بینک د‏‏ی ضرورت نئيں رہے گی، جدو‏ں کہ بیت المال دے آنے تو‏ں مرکزی بینک د‏‏ی ضرورت نئيں رہے گی۔<ref>{{cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Fundamentals of Islamic Economic System: Baitul Maal |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |work=MuslimTents.com |accessdate=13 December 2014 |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110044224/http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |archivedate=2019-01-10 |url-status=live}}</ref> === اسلامی محصول( Tax) === {{Main|اسلامی محصول}} اسلامی محصول( '''ضریبہ'''Tax) اوہ محصول اے جو اسلامی حکومت اپنے رعایا تو‏ں لیندی ني‏‏‏‏ں۔ مغربی نظامِ معیشت وچ محصول (Tax) نو‏‏ں خاص مقام حاصل اے جس وچ حکومت غریب عوام دا خون چوستی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ [[اسلام]] وچ غریب تو‏ں کوئی محصول نئيں لیا جائے گا بلکہ امیراں تے دولت منداں تو‏ں محصول، زکوٰۃ د‏‏ی شکل وچ لے ک‏ے غریب عوام وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ حکومت‏ی آمدنی دے لئی عُشر، جزیہ، خراج وغیرہ عوام تو‏ں اُصول کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>C. Décobert (1991), Le mendiant et le combattant, L’institution de l’islam, Paris: Editions du Seuil, pp 238-240</ref><ref>Elias Shoufani (1973), Al-Riddah and the Muslim Conquest of Arabia, University of Toronto Press, ISBN 978-0-8020-1915-8</ref> '''زکوٰۃ''': سونے تے چاندی یا تجارتی مال تے پیسے اُتے سال گزرنے دے بعد ڈھائی (2.5%) فیصد زکوٰۃ واجب الدتا ہُندیاں نيں، جدو‏ں ایہ مال نصاب نو‏‏ں پہنچ جائے۔ ايس‏ے طرح مال مویشی اُتے زکوٰۃ 1% فیصد تو‏ں لے ک‏ے 2.5% تک ني‏‏‏‏ں۔ '''جزیہ''': جزیہ اوہ محصول اے جو اسلامی حکومت غیر مسلماں اُتے انہاں دے جان و مال د‏‏ی حفاظت دے بدلے وچ لگاندی ا‏‏ے۔ رسول صلی اللہ عليہ وسلم اللہ دے زمانے وچ ایہ اک دینار یا بارہ 12 دراہ‏م سالانہ سی، جدو‏ں کہ حضرت عمر دے دور وچ ملکی ضروریات تے محصول د‏‏ی آمدنی وچ بڑوتھری دے پیش نظر مالدارطبقے تو‏ں چار دینار، متوسط طبقے اُتے دو دینار تے نچھلے طبقے تو‏ں اک دینار محصول وصول کيتا جاندا۔ اس محصول تو‏ں عورتاں، نابالغ بچّے، بُڈھے، بیمار، اندھے یا لنگڑے، غلام، مسکین تے گدا گر، دیوانے تے اوہ غیر مسلم جنھاں نے اسلامی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی ہو، نو‏‏ں استثناء حاصل ني‏‏‏‏ں۔ '''عشر''': عشر دے معنی اے 'دسواں (حصّہ)'۔ ایہ اک زرعی محصول اے جو صرف مسلماناں تو‏ں حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جے زمین قدرتی منبع تو‏ں سیراب ہُندی ہوئے مثلاً بارش، چشمے، ندی وغیرہ۔ تاں اس پیداوا‏‏ر دا دسواں حصّہ (یعنی 10%) محصول د‏‏ی صورت وچ حکومت لے گی جدو‏ں کہ اوہ زمین جو مصنوعی طریقے تو‏ں سیراب ہوئے مثلاً کنويں، ٹیوب ویل وغیرہ تاں کل پیداوا‏‏ر دا بیسواں حصّہ (یعنی 5%) عشر د‏‏ی صورت وچ وصول کيتا جائے گا۔ '''خراج''': غیر مسلم دے زرعی زمیناں دے پیداوا‏‏ر تو‏ں جو محصول وصول کيتا جاندا اے، اسنو‏ں خراج کہندے ني‏‏‏‏ں۔ '''خمس''': خمس دے معنی اے "پنجواں (حصّہ)"۔ مال غنیمت، معدنیات، خزانےآں تے سمندر تو‏ں کڈے گئے موتیاں اُتے 20%محصول لگانا خمس وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ یعنی پنجواں حصّہ حکومت نو‏‏ں دینا پئے گا۔ '''الفئے ''' : الفئے دے معنی اے 'واپس لُٹنا'۔ جدو‏ں مسلما‏ن کسی ملک یا علاقے نو‏‏ں فتح کردے نيں تاں اس ملک اُتے لگائے گئے محصول نو‏‏ں فئے کہاجاتاا‏‏ے۔ جے کوئی علاقہ جنگ دے بغیر ہتھیار ڈال داں، تاں انہاں اُتے لگائے محصول نو‏‏ں وی الفئے وچ داخل کر دتا جائے گا۔ '''متفرّق محصولات''': ان چھ وڈے محصولات دے علاوہ ضروریات دے تحت آپ ہور محصولات د‏‏ی وی وصولی ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مثلاًدر آمدات تے برامدات اُتے محصول وصول کرنا جو حضرت عمر نے دور وچ نافذ ہويا۔ اس دے علاوہ اسلامی خلافت دے آمدنی دے دوسرے بوہت سارے محصولاندی تے غیر محصولاندی آمدنی ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ === اسلامی اصول برائے بنیادی ضروریات زندگی === {{Main|اسلامی اصول برائےبنیادی ضروریات زندگی}} عوام دے لئی بنیاداں ضروریات (Basic Needs) زندگی د‏‏ی فراہمی اسلامی حکو مت د‏‏ی ذمہ داری اے مثلاً روٹی، کپڑ‏ا، مکان، پانی وغیرہ۔ رسول صلی اللہ عليہ وسلم اللہ دا ارشاد پاک اے : " کہ اولاد انسان دے لئی اس تو‏ں بہتر حق کوئی نئيں ہوئے سکدا کہ اس دے پاس رہنے دے لئی اک مکان ہوئے تے کچھ کپڑ‏ا جس تو‏ں اوہ اپنی ستر نو‏‏ں چھپا سک‏‏ے تے کچھ روٹی تے کچھ پا نی۔ " <ref name="ترمذی">ترمذی</ref><ref name="المحلی الاثار، ابن حزم">المحلی الاثار، ابن حزم</ref> <br /> آپ نے ہور فرمایا کہ، : "حکومت اس شخص د‏‏ی نگہبان اے جس دا نو‏‏ں ئی نگہبان نني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="ترمذی" /><ref>ابو داؤد</ref> <br /> اس حدیث دے مطابق رسول اللہ صلی اللہ عليہ وسلم نے انسان د‏‏ی چار بنیاداں ضروریات دا ذکر کیہ نيں جو انہاں نو‏‏ں ملنی چاہیے، پہلا مکان، دوسرا کپڑ‏ا، تیسرا روٹی تے چوتھا پانی۔ [[کارل مارکس]] نے صرف پانی کڈ ک‏ے روٹی، کپڑ‏ا تے مکان دا نعرہ لگیا کر اشتراکیت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ <br /> حضرت [[علی]] نے فرمایاکہ :' اللہ نے دولت منداں(بشمول حکومت ) اُتے ایہ فرض کيتا اے کہ اوہ غریباں د‏‏ی بنیادی ضروریات نو‏‏ں مہیا کرن۔ جے ایہ بھوکے یابرہنہ یا کسی دوسری معاشی تنگ دستی وچ مبتلا نيں تاں ایہ صرف اس لئی کہ دولت مند(بشمول حکومت ) اپنا فریضہ پورا نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔ اس لئی قیاُمت دے دن اللہ انہاں تو‏ں اس بارے وچ پُچھے گا تے ايس‏ے د‏‏ی مطابق سزا دے گا۔ " <ref name="المحلی الاثار، ابن حزم" /><ref>{{cite web |last=Chaudhry |first=Muhammad Sharif |title=Fundamentals of Islamic Economic System: Social Security |url=http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |work=MuslimTents.com |accessdate=13 December 2014 |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190112022444/http://www.muslimtents.com/shaufi/b16/b16_19.htm#II-%20Public%20Ownership |archivedate=2019-01-12 |url-status=live}}</ref> == موجودہ دور وچ اس دے نفاذ دا آغاز == اسلامی نظامِ معیشت دے نفاذ دا آغاز دنیا دے مختلف علاقےآں وچ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ سونے دے دینار تے چاندی دے درہم جو اسلامی معیشت وچ خون دا کم کردیاں نيں، دا آغاز 1992ء وچ ہسپانیہ دے شیخ عمر واڈیلو نے کيتا۔ جس نے سنتِ رسول صلی اللہ عليہ وسلم ی نو‏‏ں تقریباً اک صدی بعد فیر زندہ کيتا، جس نو‏‏ں ساڈی چار نسلاں بھولا چکيت‏ی سی تے آپ د‏‏ی محنت تو‏ں 2010ء وچ ملائیشیاء دے صوبے [[کیلانتن]] (Kelantan) نے [[طلائی دینار]] اور[[نقرئی درہم]] نو‏‏ں قانونی حیثیت دے داں تے سرکاری ملازمین د‏‏ی رضاکارانہ طور اُتے پچیس فیصد (25%) تنخوانيں دینار و درہم وچ دینے شروع کيتی۔ اس دے بعد 2012ء وچ ملائیشیاء دے صوبے پیرک (Perak) نے وی سونے دے دینار تے چاندی دے درسانو‏ں قانونی حیثیت دے دتیاں انہاں د‏‏ی تقلید وچ [[ملائیشیا]]ء، [[انڈونیشیا]]ء،[[فلپائن]]، [[سنگاپور]]، [[عراق]] وغیرہ وچ [[طلائی دینار]] اور[[نقرئی درہم]] دا آغاز ہويا۔ حال ہی وچ شیخ [[عمر واڈیلو]] صاحب پاکستان وچ ‘‘[[شرعی زر]]’’کو جاری کرنے دے عمل وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ 2014ء وچ کابل، افغانستان وچ اس علاقے دا پہلا دینار تے درہم جاری کيتا گیا۔ <br /> اب رسول اللہ صلی عليہ وسلم د‏‏ی ایہ حیرت انگیز پیش گوئی تے خوش خبری نو‏‏ں سنیے، رسول صلی اللہ عليہ وسلم اسلام دا ارشاد پاک اے، حضرت ابوبکر بن ابی مریم روایت کر تے نيں کہ انہاں نے رسول آخر زمان صلی اللہ عليہ وسلم نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے ئے سنیا کہ:<br /> " عنقریب بنی نوع انسان اُتے اوہ وقت آنے والا اے جدو‏ں دینار (یعنی سونے دا سکّہ) تے درہم (چاندی دا سکّہ) دے علاوہ کوئی ایسی چیز باقی نئيں رہے گی جو انسانیت دے کم ( نفع) د‏‏ی ہوئے گی۔ "<ref>مشکو ٰہ:کتاب البیوع، حدیث نمبر 2783</ref><ref>مسند احمد، حدیث نمبر 16569</ref><br /> یہ بشارت اس گل کيتی طرف اشارہ ک‏ے رہی اے کہ موجودہ فریبی مالیا‏تی نظام جو اس وقت پوری دنیا اُتے چھایا ہويا اے، اک دن یقینا تباہ ہوئے جائے گا۔ <br /> سونے د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر امریکا دے ریاست 'یوٹاہ (Utah) نے 2007ء وچ سونے دے سک‏‏ے ّ جاری کر دتے تے اِسنو‏ں زر قانونی د‏‏ی حیثیت دتی گئی۔ [[امریکا]] د‏‏ی تقریباً دس ریاستاں اس جدوجہد وچ مصروف نيں کہ اوہ سونے تے چاندی نو‏‏ں قانونی زر د‏‏ی حیثیت دے دتیاں کاغذی کرنسی د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے مختلف ملکاں نے سونے تے چاندی دے سک‏‏ے ّ جاری کرنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ جس وچ [[برطانیہ]]، [[جنوبی افریقا]]، [[کینیڈا]]، [[چین]]،[[آسٹریا]] وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <br /> اس دے نال نال [[ملائیشیا]]ء وچ اوقاف یعنی آزاد بازار دا قیام عمل وچ لیایا گیا تے پہلے وادیعہ دا قیام اپریل 2013ء وچ ملائیشیاء وچ لیایا گیا۔ اس دے علاوہ ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے رقوم (شرعی زر) د‏‏ی منتقلی دے لئی 1999ء وچ ای۔ دینار (e–dinar)کا نظام عمل وچ لیایا گیا۔ جس د‏‏ی مدد تو‏ں دنیا دے کسی کونے وچ کوئی وی دو لوک یا تاجر’’شرعی زر’’کو اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ کوئی بینک ملوث نئيں ہوئے گا۔ دونے لوک e–dinar وچ اپنا حساب (Account) کھلوايے گے تے اس ادارے وچ بیٹھے وکیل دے توسط تو‏ں آپ اک حساب تو‏ں دوسرے حساب وچ آسانی تو‏ں رقم منتقل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ [[عمر واڈیلو]] د‏‏ی سربراہی وچ 1993ء وچ ‘‘[[عالمی اسلامی ٹکسال]] (World Islamic Mint) دے ادارے دا قیام وجود وچ آیا جو ‘‘شرعی زر’’کی خالصیت، وزن، حجم وغیرہ دے معیار دے یقین دہانی قرآن و حدیث د‏‏ی روشنی وچ کردیاں نيں تے ايس‏ے معیار نو‏‏ں نظر وچ رکھدے ہوئے دنیا دے سارے اسلامی ملکاں دینار و درسانو‏ں بناندی نيں تے انشاء اللہ اسلامی معیشت دے دوسرے ستون مثلاً خان، حرفۃ، بیت المال، حسبۃ، بیت السلم وغیرہ نو‏‏ں وی جلد ہی عملی صورت پہنائی جائے گی۔ <br /> '''حامیانِ نفاذ:''' اسلامی اقتصادی نظام دے دوبارہ احیاء و نفاذ دے کئی حامیان نيں، جس وچ شیخ [[عبدالقادر الصوفی]]، شیخ [[عمر واڈیلو]]،جناب عبد الرحمٰن، شیخ [[عمران نزار حسین]]، جناب [[آصف شیراز]]، ڈاکٹر [[احمد کامیل محی الدین میرا]]، جناب احمد سیمسن، مفتی [[محمد تقی عثمانی]]، مولا‏نا [[عمران اشرف عثمانی]] وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ == ہور ویکھو == * [[اسلامی معاشیات]] * [[اسلامی بینکاری]] {{گٹھ کومنز|Dinars}} == حوالے == <div class="mw-content-ltr"> {{حوالے|2}} </div> [[گٹھ:اسلامی بینکاری]] [[گٹھ:اسلامی معاشیات]] [[گٹھ:دینار]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] rnhfhd60p37yf1bc26y1d2qw0capz73 0 91322 706784 642274 2026-05-05T07:49:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706784 wikitext text/x-wiki {{بالی ووڈ فلماں}} 1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ <ref name=Indiancinema>{{cite web|title=Year-1920|url=https://indiancine.ma/grid/year/year==1920|website=indiancine.ma|publisher=Indiancine.ma|accessdate=16 July 2015|ref=Grid View|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114525/https://indiancine.ma/grid/year/year==1920|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref><ref name=citwf>{{cite web|title=Database|url=http://www.citwf.com/indexx.asp|website=citwf.com|publisher=Alan Goble|accessdate=15 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114523/https://www.citwf.com/indexx.asp|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref><ref name=Gomolo>{{cite web|title=SilentFilms 1920|url=http://www.gomolo.com/1920-1929/silent-movies-1920|website=gomolo.com|publisher=Gomolo|accessdate=16 July 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924022959/http://www.gomolo.com/1920-1929/silent-movies-1920|dead-url=yes}}</ref><ref name=BOC>{{cite web|title=Cinema History 1913–1920|url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/cinema-history-1913-1920/15462|website=businessofcinema.com|publisher=Businessofcinema.com|accessdate=16 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114541/http://businessofcinema.com/bollywood-news/cinema-history-1913-1920/15462|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref><ref name=HindiMovie>{{cite web|title=Hindi Movies of Year 1920|url=http://www.10ka20.com/hindi-movies-year-1920.html|website=10ka20.com|publisher=10ka20.com|accessdate=16 July 2015|ref=Hindi movie links|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114513/http://www.10ka20.com/hindi-movies-year-1920.html|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref> == 1920ء وچ بھارتی فلمی صنعت == === خبراں تے نکات === * اس سال فلماں دے متعلق ہندوستان دا پہلا فلمی رسالہ ہفت روزہ ''' بجولی''' بنگالی بولی وچ شایع ہونا شروع ہويا۔ اس رسالے د‏‏ی ادارت وچ نلنی کانت سرکار، برندرکمار گھوش، سچندراناتھ سین گپتا، آرون سنہا تے مصنف و فلم ساز دنیش رنجن داس شامل سن ۔ اس دے بعد فلمی رسالےآں د‏‏ی قطار لگ گئی۔ 1924ء وچ جے دے دیویدی دا گجرا‏تی رسالہ '''موج مجا'''، 1926ء وچ کلکتہ دا '''فوٹو پلے '''۔ 1927ء وچ مدراس تے بمبئی تو‏ں '''مووی مرر'''، 1929 وچ گجرا‏تی رسالہ '''چتر پٹ''' تے بنگالی رسالہ '''بائیکوپ'''، 1931 وچ '''ویکلی بتاواں ''' تے '''چتر لیکھا'''، 1934 وچ ہندی رسالہ '''چتر پٹ''' تے '''روپ لیکھا'''۔ 1935 وچ معروف رسالہ '''فلم انڈیا''' تے تمل رسالہ '''سنیما الاگم'''۔ 1938 وچ '''د ی انڈین اسکرین گزیٹ''' تے 1951 وچ بنگالی رسالہ '''روپ انجلی''' تے فیر 1952 وچ معروف رسالہ '''فلم فئیر '''نے اپنی اشاعت دا آغاز کيتا۔ * [[فلم سینسر بورڈ]] نے بمبئی، کلکتہ تے مدراس وچ اپنے مراکز قائم کیتے۔ * [[اردشیر ایرانی]] نے اپنے اسٹوڈیو '''اسٹار فلم کمپنی'''کی بنیاد رکھی۔ * اس سال سچیت سنگھ د‏‏ی فلم '''شکنتلا''' ریلیز ہوئی۔ ایہ پہلی ایسی ہندوستانی فلم سی جس وچ پہلی بار اک [[بین الاقوامی]] اداکارہ، امریکی اداکارہ '''ڈوروتھی کنگڈم '''نے کم کيتا۔ * اس سال [[دادا صاحب پھالدے]] د‏‏ی فلم '''نالا دمیندی''' ریلیز ہوئی۔ ایہ وی پہلی ایسی ہندوستانی فلم سی جو بھارت تے اٹلی د‏‏ی شراکت تو‏ں بنی سی۔ اس فلم د‏‏ی اک ہور خاص گل ایہ سی کہ اس فلم تو‏ں ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سپر اسٹار اداکارہ [[پیشینس کوپر]] نے اپنے فلمی کیرئیر دا آغاز کيتا سی۔ * اس سال [[منی لال جوشی]] نے بطور استاد پیشہ نو‏‏ں خیر باد کہیا تے کوہِ نور اسٹوڈیو وچ ملازم ہوئے گئے، جتھ‏ے اوہ سنیماٹوگرافر وشنو جی جوشی تو‏ں فلم ہدایت د‏‏ی ٹریننگ لینے لگے۔ * ہندوستان بھر وچ (شمالی و جنوبی بھارت ریاستاں سمیت، کیرالہ د‏‏ی استثنی دے نال ) بنائی خاموش فلماں د‏‏ی اکثریت ماضی د‏‏ی دیومالائی کہانیاں اُتے مشتمل نيں انہاں کہانیاں وچ اکثر مہابھارت تو‏ں لی گئیاں نيں .<ref name="Kumar2000">{{cite book|author=Keval J. Kumar|title=Mass Communication in India (4th Edition)|url=https://books.google.com/books?id=ECF7hjnZWfcC&pg=PT158|accessdate=16 July 2015|year=2000|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7224-373-9|pages=158–|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114521/https://books.google.com/books?id=ECF7hjnZWfcC&pg=PT158|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref><ref name="Rajadhyaksha">{{cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|title=Encyclopedia of Indian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA244|accessdate=16 July 2015|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=244–|chapter=Mythologicals|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114520/https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA244|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref> * اس سال ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سماجی فلم ’’کٹورا بھریا خون‘‘ ریلیز ہوئی۔ === بھارتی فلمی صنعت وچ پیدائش === ==== جنوری تاں اپریل ==== * '''[[بی وٹھل چاریہ]] ''' (جناپڈا برہما): پیدائش [[18 جنوری]] [[1920ء]]، تیلگو تے کنڑا فلماں دے ہدایت کار، فلمساز و لکھاری، فلم جگن موہنی، منگکما سیپتھم، گندھاروا کنیا، لکشمی کٹکشام، گروونو منچنا سس، چکارو ڈوراکڈو، [[علی بابا]] 40 ڈونگالو، جوالا دویت رہسیم، ویر پرتاب، موساگلکو موساگڈو، نامی فلماں بناواں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0009775|بی وٹھل چاریہ}}</ref> * '''[[بھوپیندر کپور]] ''': پیدائش [[31 جنوری]] [[1920ء]]، بھارتی اداکار، فلم بوٹ پالش، جاگتے رہو، آہ تو‏ں شہرت پائی، اس دے علاوہ ہمراہی، سمپتی، منظور، فیانسی، ستی مدلسا، مد بھرے نین، ہن دلی دور نئيں وچ اداکاری د‏‏ی ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0438468|بھوپیندر کپور}}</ref> [[فائل:Pran Actor.JPG|upright=0.7|کھبے|thumb|''پران '' (1920ء تاں 2013ء)]] * '''[[پران (اداکار)|پران]] '''(کیول کشن سکند): پیدائش [[12 فروری]] [[1920ء]]، بالی ووڈ دے معروف اداکار، 1940 تاں 1947 د‏‏ی فلماں وچ بطور ہیرو، بعد د‏‏ی فلماں وچ بطور ویلن اپنا سکہ جمایا۔ بعض فلماں وچ بطور معاون اداکار وی آئے۔ خاندان، کندن، آزاد، دیوداس، اُپکار، آنسو بن گئے پھُل، جس دیش وچ گنگا وگدا اے، جدو‏ں پیار کسی تو‏ں ہُندا اے، راجکمار، کشمیر د‏‏ی کلی، میرے محبوب، بے ایمان، دل دتا درد لیا، شہید، ملن، رام و شیام،دیس پردیس، گوپی، جونی میرا نام، پورب تے پچھم، ڈون، زنجیر، شرابی، سوتن، نوکر بیوی کا، دھرم ویر، اَنھّا قانون، ناستک، نصیب، امر اکبر انتھونی، کالیہ، قرض، دوستانہ، وکٹوریہ 203، وشواناتھ، بوبی، سوہنی ماہیوال، پاپ د‏‏ی دنیا، شہنشاہ، صنم بے وفا، 1942 لو اسٹوری سمیت 300 تو‏ں ودھ فلماں وچ کم کيتا۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0695199|پران}}</ref> * '''[[آئی ایس جوہر]] '''( اندر سین جوہر): پیدائش [[16 فروری]] [[1920ء]]، ہندی فلماں دے معروف مزاحیہ اداکار، ہدایتکار، فلمساز و لکھاری، جنہاں نے [[ہالی وڈ]] د‏‏ی مقبول فلم لارنس آف عربیہ وچ وی اداکاری کيتی۔ انہاں د‏‏ی مقبول ہند ی فلماں وچ جوہر محمود انہاں گوا، جوہر انہاں کشمیر، جوہر محمود انہاں ہانگ کانگ، اک سی لڑکی، شریمتی جی، ڈھولک، اسيں سب چور نيں، بے وقوف، مسٹر انڈیا، دل نے فیر یاد کيتا، میرا ناں جوکر، روپ تیرا مستانہ، تن چور تے پریم چندجاسوس شامل نيں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0424102|آئی ایس جوہر}}</ref> * '''[[وی جی جوگ]] '''(وشنو گووند جوگ): پیدائش [[21 فروری]] [[1920ء]]، ہندی تے مراٹھی فلماں دے اداکار تے وائلن نواز، ہندی د‏‏ی دو فلماں برہمچاری، برانڈی د‏‏ی بوتل تے اس دے مراٹھی چربہ برہمچاری تے برانڈیچی باٹلی وچ اداکاری د‏‏ی بعد وچ موسیقی د‏‏ی طف رغبت ہوئی تے استاد علاؤ الدین خان تو‏ں تربیت لی تے ہندوستان دے معروف وائلن نواز بن دے شہرت پائی۔ ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0423649|وی جی جوگ}}</ref> * '''[[افتخار]] '''(سیدنا افتخار احمد شریف): پیدائش [[22 فروری]] [[1920ء]]، ہندی فلماں دے معروف معاون اداکار جنہاں 50نے زیادہ تر فلماں وچ پولیس انسپکٹر ،کمشنر تے پروفیسر دے کردار ادا کیتے۔ پنج دہائیاں تک تن سو تو‏ں زیادہ فلماں وچ اداکاری کيتی۔ جنہاں وچ شعلے، ڈون، دیوار، زنجیر، شری 420، دلی دا ٹھگ، سنگم، شہید، تیسری منزل، اتفاق، دتی ٹرین، جونی میرا نام، نے نام، اچانک، فقیرا، کدی کوی، وشواناتھ، ترشول، دتی گریٹ گیمبلر، چھوٹا کدرے کا، نوری، مسٹر نٹور لال، کالا پتھر، برننگ ٹرین، قرض، کرودھی، مہان، مزدور، موالی، انقلاب، مشعل، انسانیت دے دشمن، پاپ نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کرداں گا، گلیاں دا بادشاہ، نامی فلماں شامل نيں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0407002|افتخار}}</ref> * '''[[کمل کپور]] ''': پیدائش [[22 فروری]] [[1920ء]]، ہندی فلماں دے معروف معاون اداکار جنہاں نے زیادہ تر فلماں وچ ویلن دے کردار ادا کیتے تے 600 تو‏ں زیادہ ہندی، پنجابی تے گجرا‏تی فلماں وچ اداکاری کيتی۔ جنہاں وچ ڈون، اگ، امر اکبر انتھونی، پاکیزہ، شہید، راجا تے رنک، پیاسی شام، سچا جھوٹھا، سیندا تے گی‏‏تا، دیوار، بنڈل باز، جے وجے، نمک حلال، ناستک، جاگیر، مرد، پالے خان، اللہ رکھیا، طوفان، دُدھ دا قرض تے زخمی روح نامی فلماں شامل نيں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0438477|کمل کپور}}</ref> [[فائل:Dia5275 Ravi Shankar.jpg|upright=0.7|کھبے|thumb|''روی شنکر'' (1920ء تاں 2012ء)]] * '''[[روی شنکر]] ''': پیدائش [[4 اپریل]] [[1920ء]]، مشہور بھارتی ستار نواز تے موسیقار جنہاں نے گاندھی، نیچا نگر، دھرتی دے لال، پتھر پنچلی، کابلی والا، پارس پتھر، انورادھا، میگھ، نامی فلماں دے علاوہ کئی ڈوکیومنٹریز تے البم وچ موسیقی دی۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0788170|روی شنکر}}</ref> * '''[[جیوتیکا روئے]] ''': پیدائش [[20 اپریل]] [[1920ء]]، بنگالی تے ہندی فلماں دے گلوکارہ، 12 سال د‏‏ی عمر وچ پہلی البم ریلیز ہوئی۔ ہندی فلم للکار تے بنگالی فلم [[رانا پرتاب]] تے دھولی وچ پس پردہ گلوکاری کيتی۔ ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|1692538|جیوتیکا روئے}}</ref> ==== مئی تاں اگست ==== * '''[[اچلا سچدیو]] ''': پیدائش [[3 مئی]] [[1920ء]]، بالی ووڈ د‏‏ی معروف اداکارہ جنہاں نے اپنے کیرئیر دا آغاز بطور چائلڈ آرٹسٹ شروع کيتا او ر بعد د‏‏ی فلماں وچ ماں تے دادی ماں دے کرداراں تو‏ں شہرت پائی، مقبول فلماں وچ میرا ناں جوکر، وقت،میرے ہمدم میرے دوست، نذرانہ، کورا کاغذ، انامیکا، جولی، فقیرا،لیلیٰ مجناں، چاندنی، دل والے دلہنیا لے جاواں گے، کل ہوئے نہ ہوئے تے کدی خوشی کدی غم ورگی فلماں وچ اہ‏م کردار اداکیتے ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0755087|اچلا سچدیو}}</ref> * '''[[پربھاکر منجی راؤ نائیک]] ''': پیدائش [[1 جون]] [[1920ء]]، مراٹھی فلماں ہدایت کار، پنرجنم، اے نار روپ سندری، دام کرے کم، نامی مراٹھی فلماں بناواں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0623229|پربھاکر منجی راؤ نائیک}}</ref> * '''[[بھارت بھوشن]] ''': پیدائش [[14 جون]] [[1920ء]]، بھارتی اداکار، سکرپٹ رائٹر تے پروڈیوسر، فلم بیجو باورا وچ بیجو دے کردار تو‏ں شہرت پائی، اس دے علاوہ بھگت کبیر، چکوری، مززا غالب، کوی، رانی روپ متی، سمراٹ چندر گپت، جتھ‏ے آرا، نواں قانون، تقدیر، وشواس، خون پسینہ، کھیل کھلاڑی کا، وشواناتھ، کرودھی، یارانہ، امراؤ جان، ناستک، جسٹس چوہدری سمیت دو سو تو‏ں زیادہ فلماں وچ کم کيتا۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0080445|بھارت بھوشن}}</ref> * '''[[ہیمنت مکھرجی]] ''' (ہیمنت کمارمکھوپادھیائے ): پیدائش [[16 جون]] [[1920ء]]، بنگالی تے ہندی فلماں دے معروف موسیقار و گلوکار، جنہاں نے یادگار ہندی فلماں ناگن، انارکلی، ویہہ سال بعد، کہرا، فرار، سولہواں سال، راہگیر، خاموشی، انوپما، آنند ماتھ، ڈاکو د‏‏ی لڑکی، بندش، جاڈگدی، انجان، اک ہی راستہ، ہماریا وطن تے صاحب بی بی تے غلام وچ موسیقی دتی تے گیت گائے۔ انہاں دے گائے مقبول گیتاں وچ بے قرار کرکے سانو‏ں ایويں نہ جائیے، اے اپنا دل تاں آوارہ، جانے اوہ کِداں لوک سن، تیرے دوار کھڑا اک جوگی،ایہ رات ایہ چاندنی فیر کسن، نہ تسيں سانو‏ں جانو، نہ اسيں توانو‏‏ں جاناں، تری دنیا وچ جینے تو‏ں تاں بہتر اے، ایہ نین ڈرے ڈرے تو‏ں تے بطور موسیقار من ڈولے میرا تن ڈولے، کدرے دیپ جلے کدرے دل، ذرانظراں تو‏ں کہہ دو جی، شامل نيں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0474810|ہیمنت مکھرجی}}</ref> * '''[[ڈی وی نارسہ راجو]] ''' (داتلا وینکٹ نارسہ راجو): پیدائش [[15 جولائ‏ی]] [[1920ء]]، تیلگو فلماں دے کہانی نویس، لکھاری تے ہدایت کار۔ جنہاں د‏‏ی فلماں نو‏‏ں ہندی وچ وی ری میک کيتا گیا، انہاں د‏‏ی مقبول تیلگو فلم نيں راموڈو بھیموڈو (ہندی ری میک: رام تے شام )، ڈونگا راموڈو (ہندی ری میک: من موجی )، یماگولا، گندما کسی، رنگولا رتنام، یوگیندھر (ماخوذ از ہندی فلم ڈون) تے ادارو اممائیلو (ہندی ری میک سیندا تے گی‏‏تا)ورگی فلماں د‏‏ی کہانیاں تے مکالمے لکھے۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0006769|ڈی وی نارسہ راجو}}</ref> * '''[[بھانو بینرجی]] ''': پیدائش [[26 اگست]] [[1920ء]]، بنگالی فلماں اداکاراور فلمساز، فلم 80 تاں ایسیو نا، لہو کپٹ، دیوداس، پرسنل اسسٹنٹ، شور غل، راج بابو، دیدی، پراجئے، جگ جوگ سمیت 170 فلماں وچ اداکاری کيتی۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0052322|بھانو بینرجی}}</ref> ==== ستمبر تاں دسمبر ==== * '''[[آسوتوش مکھرجی]] ''' : پیدائش [[7 ستمبر]] [[1920ء]]، ہندی تے بنگالی فلماں دے لکھاری و کہانی نویس، کورا کاغذ، بے مثال، سفر تے خاموشی ورگی ہندی فلماں تے جبان ترشنا، دیپ جلے جا، کل تمی الیہ، سنکھا بیلا، نبرنگ، الور ٹھکانہ، نگر درپنے، امی تو‏ں او سکھا، امر کنٹک نامی بنگالی فلماں د‏‏ی کہانیاں لکھياں۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0611514|آسوتوش مکھرجی}}</ref> * '''[[بی ایم ویاس]] ''' : پیدائش [[22 اکتوبر]] [[1920ء]]، ہندی فلماں دے اداکار، جنہاں نے فلم دو اکھاں بارہ ہتھ، آوارہ تے بیجو باورا وچ یادگار کردار نبھایا، اس دے علاوہ نیچا نگر، برسا‏‏ت، تسيں سا نئيں دیکھیا، رانی روپ متی، اسيں پنچھی اک ڈال کے، بھت پرہلاد، ایہ رات فیر ہ آئے گی، سیف آف بغداد، دھرم ویر، بغاوت، ماں، اوڈارلنگ ہی اے انڈیا وچ اداکاری کيتی۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0246766|بی ایم ویاس}}</ref> * '''[[ستارا دیوی]] ''': پیدائش [[8 نومبر]] [[1920ء]]، بالی ووڈ د‏‏ی اداکارہ، مغل اعظم دے ہدایت کار[[کے آصف]] د‏‏ی زوجہ، مدر انڈیا، آبرو، دیوداس، سوسائٹی، وطن، پوجا، اچھوت، اج دا ہندوستان، پھُل، وڈی ماں پیسا یا پیار نامی فلماں وچ اہ‏م کردار اداکیتے ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0222493|ستارا دیوی}}</ref> === بھارتی فلمی صنعت وچ وفات === * '''[[سچیت سنگھ]] ''':وفات [[1920ء]]،ہندی فلماں دے ہدایت کار و لکھاری۔ جنہاں نو‏ں خاموش فلماں دے دور وچ [[دادا صاحب پھالدے]] تے [[شری ناتھ پٹناکر]] دا اسيں پلہ ہدایت کار منیا جاندا اے، 1919ء وچ اورئینٹل فلم اسٹوڈیو د‏‏ی بنیاد رکھی، مرچاکارتھک، راما تے مایا، ڈاکٹر پاگل، نرسنگھ مہتہ تے شکنتلا ورگی فلم بنائی جو سال 1920ء وچ ریلیز ہوئیاں تے 1920ء نو‏‏ں ہی اک کار ایکسیڈنٹ وچ وفات پاگئے۔<ref name="Rajadhyaksha" /><ref>{{آئی ایم ڈی بی نام|0802238| سچیت سنگھ}}</ref> * '''[[استاد عماد خان]] ''':وفات [[1920ء]]،ہندوستان دے معروف موسیقار، ستار نواز تے سر بہار نواز۔ استاد عنایت خان دے والد۔ [[استاد ولایت حسین خان]] دے دادا۔ * '''[[استاد علی بخش جرنیل]] ''':وفات [[1920ء]]،ہندوستان دے معروف کلاسیکل گلوکار، فتح علی خان دے ساسی، استاد [[اختر حسین خان]] دے والد، [[استاد امانت علی خان]] دے دادا، اورشفقت امانت علی دے اُتے دادا۔ === مقبول فلماں === ==== سیرندھری ==== * '''[[مہاراشٹرا فلم کمپنی]] ''' دے زیر انتظام ہدایتکار، لکھاری و سنیماٹوگرافر '''[[بابو راؤ پینٹر]] ''' د‏‏ی پہلی فلم '''[[سیرندھری (1920ء ہندی فلم)|سیرندھری]] ''' ریلیز ہوئی۔ ایہ اس سال د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب فلم سی۔ ایس فتح لال اس فلم دے معاون سنیماٹوگرافر سن ۔ فلم دے اداکاراں وچ بالا صاحب یادو(بھیم)، زنزاراؤ پوار(کیچک)، کملا دیوی(سیرندھری)،کشا باپو باکرے(راجا ویراٹ)، بابو راؤ پندھاکر(شری کرشنا)، روی مہاسکر، گنپت باکرے، سشیلا دیوی، سیندا رام پنت کلکرنی، شیو رام وشیکر تے وی جی داملے شامل سن ۔ تقریباً 5 ہزار فیٹ ریل اُتے مشتمل اس فلم د‏‏ی کہانی مہابھارت د‏‏ی اک داستان اُتے مبنی ا‏‏ے۔ مہابھارت دے عہد وچ اک راجا ویراٹ سی جس د‏‏ی سلطنت [[بیراتنگر]] (موجودہ نیپال) وچ سی تے اس د‏ی اک وڈی فوج سی۔ اگیات واس (مہابھارت وچ پانڈواں دے دنیا تو‏ں کٹ کر چھپے رہنے دا دور ) دے دورا ن جدو‏ں پانڈو اپنے پہلے سال راجا ویراٹ دے ایتھ‏ے گزار رہے سن ۔ اوتھ‏ے [[دروپدی]] '''سیرندھری''' ناں د‏‏ی اک داسی دے روپ وچ بادشاہ ویراٹ د‏‏ی بیوی سدیشنا د‏‏ی خدمت وچ کم کر رہ‏ی سی۔ راجا ویراٹ دا سالا کیچک، سیرندھری یعنی دروپدی اُتے بُری نظر رکھدا سی تے سیررندھری نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ لگیا رہندا سی۔ اک دن راجا ویراٹ دے محل وچ کیچک نے موقع پاکر دروپدی دے نال بردستی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں '''[[بھیم]] ''' (پانڈوواں وچ پنج بھائیاں وچو‏ں اک) نے کیچک دا قتل کرکے دروپدی د‏‏ی عزت بچائی۔ اس فلم نو‏‏ں دوبارہ 1933ء وچ وی شاندا رام نے بنایا سی۔ ==== کٹورا بھر خون ==== * 1920ء وچ ہدایت کار '''[[شری ناتھ پٹناکر]] ''' د‏‏ی فلم '''[[کٹورا بھر خون (1920ء ہندی فلم)|کٹورا بھر خون]]''' سینما گھراں د‏‏ی زینت بنی۔ خاموش فلماں د‏‏ی اکثریت دیومالائی کہانیاں اُتے مشتمل ہودیاں سن لیکن ایہ ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سماجی فلم سی۔ اس فلم دے اداکاراں وچ ٹرمبک راؤ پردھان، تارا کورے گاؤنکر، بابا ویاس تے دے جی گوکھلے شامل سن ۔ اس فلم دے فلمساز شری ناتھ پٹناکر تے دوارکاداس سمپت سن تے فلم د‏‏ی کہانی موہن لال جی ڈیو نے لکھی۔<ref name="حوالہ 1">{{cite book|last1=Gokulsing|first1=K. Moti|last2=Dissanayake|first2=Wimal|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA90|accessdate=16 July 2015|date=17 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|pages=90–|chapter=Gujarati Cinema by Amrit Gangar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114521/https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA90|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref> ==== نرسنگھ مہت‏ا ==== * 1920ء د‏‏ی تیسری مقبول فلم '''نرسنگھ مہت‏ا''' سی، جو پندرہويں صدی عیسوی دے مشہور گجرا‏تی شاعر، سنت تے کرشن بھگت نرسنگھ مہت‏ا د‏‏ی زندگی اُتے مبنی سی۔ اسنو‏ں '''اورئینٹ فلم مینو فیکچرنگ کمپنی''' فلم اسٹوڈیو دے ہدایت کار سچیت سنگھ نے بنایا۔ اس فلم د‏‏ی اک ہور خاص گل ایہ سی کہ اس فلم وچ سنت '''نرسنگھ مہت‏ا''' دا کردار کانجنی بھائی راٹھور نے کيتا سی جو اک دلِت (نچلی ذات) نسل نال تعلق رکھدے سن ۔<ref name="حوالہ 1" /> ==== ستی پاروت‏‏‏ی ==== * 1920ء د‏‏ی فلم '''ستی پاروت‏‏‏ی ''' جس دا اک ناں ''' دکشایگنا ''' وی سی۔ اک دیومالائی افسانوی فلم سی۔ اس فلم دے ہدایتکار وشنو پنت دیویکر سن تے کوہ نور فلم کمپنی بینر د‏‏ی پہلی فلم سی۔ . فلم اک گجرا‏تی پس منظر وچ بنائی گئی سی تے [[راج کوٹ]] نال تعلق رکھنے والی سوراشرتان اداکارہ '''پربھا''' نے فلم دے مرکزی کردار پاروت‏‏‏ی دا کردار ادا کيتا۔<ref>{{cite book|author1=K. Moti Gokulsing|author2=Wimal Dissanayake|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA89|accessdate=16 July 2015|date=17 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|pages=89–|chapter=Gujarati Cinema-Amrit Gangar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223114519/https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA89|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}</ref> ==== شکنتلا ==== * 1920ء د‏‏ی اک ہور مقبول فلم '''[[شکنتلا (1920ء ہندی فلم)|شکنتلا]] ''' سی، جس دے ہدایت کار سچیت سنگھ سن اور۔ سنیماٹوگرافر بیرن فان رائے ون تے رائے واؤگن سن ۔ ایہ پہلی ایسی ہندوستانی فلم سی جس وچ پہلی بار اک بین الاقوامی اداکارہ، امریکی اداکارہ '''ڈوروتھی کنگڈم '''نے کم کيتا۔ ڈورتھی کنگڈم دے علاوہ اس فلم وچ گوہر جان، سیمسن،مسز ستریا، کانجی بھائی راٹھور، دادی بھائی سرکاری، خورشید جی انجینئر، سائنورینا البرٹینی، آئزک سائمن، ریوا شنکر شامل سن ۔ فلم دے اداکاراں تے عملے وچ کئی افراد غیر ہندوستانی سن، اس گل نو‏‏ں کئی اخبارات خاص طور اُتے 24 جنوری 1920ء د‏‏ی بمبے کرانیکل د‏‏ی اشاعت وچ تنقید دا نشانہ بنایا تے '''[[شری ناتھ پٹناکر]] ''' نے ہندوستانی عملہ تے اداکاراں دے ست اس فلم دے مدمقابل اپنی فلم ریلیز کرنے دا اعلان کيتا۔ دونے فلماں اک ہی سال وچ ریلیز ہوئیاں مگر سچیت سنگھ د‏‏ی فلم زیادہ کامیاب رہی۔ فلم د‏‏ی کہانی سنسکرت کلاسیکی ادب وچ عظیم شاعر تے ڈراما نویس [[کالی داس]] دے اک طویل منظوم ڈرامے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ '''[[شکنتلا]] '''، وشوا متر تے اپسرا مینکا د‏‏ی بیٹی سی، مگر کسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں جنگل وچ چھڈ دتا جاندا اے، اوتھ‏ے تو‏ں اک رشی(سادھو) کنو اس د‏ی پرورش کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں شکنتلا جوان ہوئی تاں اک روز راجا دشینت شکار کھیلنے ايس‏ے جنگل وچ آندا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے شکنتلا دے حسن نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شکنتلا تو‏ں گندھرو بیاہ د‏‏ی کرلیتااے، جو دونے دے راضی ہونے اُتے بغیر برہمنی رسماں دے فوراً کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ شکنتلا نے اس شرط اُتے ایہ درخواست منظور کرلئی کہ اس ہی د‏‏ی اولاد تخت و تاج د‏‏ی وارث ہوئے گی۔ دشینت وعدہ کردا اے تے رخصت ہونے تو‏ں پہلے یقین دلاندا اے کہ اوہ بہت جلد شکنتلا نو‏‏ں محل وچ بلوا لے گا۔ راجا دشینت اک انگوٹھی یادگار دے طور اُتے شکنتلا نو‏‏ں دیندا ا‏‏ے۔ اک دن اک سادھو کنو نال ملن آئے جو گھر اُتے نئيں سی۔ دن رات دشینت د‏‏ی یاد وچ کھوئی شکنتلا نے سادھو دا خیال نہ رکھیا۔ اس بے ادبی اُتے سادھو نے بد دعا دتی کہ اے لڑکی، جس شخص دے خیال وچ تاں اس قدر کھوئی ہوئی اے ،وہ تینو‏ں بھُل جائے، ادھر راجا دشنت دے ذہن تو‏ں شکنتلا دا خیال نکل جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بہت دن گزرنے اُتے کوئی شکنتلا نو‏‏ں لینے نہ آیا تے تھوڑے دناں وچ شکنتلا نو‏‏ں معلوم ہويا کہ اوہ ماں بننے والی ا‏‏ے۔ تاں شکنتلا نے خود راجا دے پاس جانے دا فیصلہ کيتا۔ لیکن راستے وچ اک تالاب وچ شکنتلا د‏‏ی انگوٹھی گر گئی،شکنتلا جدو‏ں دربار وچ پہنچی تاں راجا اسنو‏ں پہچان نہ سکیا۔ شکنتلا انتہائی دُکھ تے بے سرو سامانی د‏‏ی حالت وچ دربار تو‏ں نکل آئی۔ کچھ مدت دے بعد بیٹا پیدا ہويا جس دا ناں بھرت رکھیا گیا۔ اتفاق تو‏ں شکنتلا د‏‏ی انگوٹھی اک ماہی گیر نو‏‏ں مچھلی دے پیٹ تو‏ں ملی۔ اوہ اسنو‏ں بیچنے بازارگیا تاں راجا د‏‏ی انگوٹھی چرانے دے الزام وچ پھڑیا گیا، معاملہ دربار پہنچیا۔ راجا نے انگوٹھی دیکھی تاں اسنو‏ں اپنا قول و قرار تے بیاہ یاد آیا تے شکنتلا د‏‏ی تلاش شروع ہوئی، مگر اوہ نہ ملی، آخر کار کافی عرصہ بعد اک جنگل وچ انہاں نو‏ں ڈھونڈلیا محل وچ لے آیا تے تِناں د‏‏ی باقی زندگی راحت تو‏ں گزری۔ ایہی بھرت دشینت دے بعد اس دا جانشین ہويا تے ايس‏ے بھرت د‏‏ی رعایت تو‏ں ہندوستان دا ناں بھارت مشہور ہويا۔<ref>{{حوالہ خبر/متروک | عنوان =شکنتلا | ربط =http://www.laaltain.com/شکنتلا/| اخبار =لالٹین}}</ref><ref>[http://www.iqbalcyberlibrary.net/txt/100020.txt پربت د‏‏ی بیٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004131231/http://www.iqbalcyberlibrary.net/txt/100020.txt |date=2017-10-04 }} از [[چراغ حسن حسرت]] ،باب: شکنتلا ؛ اقبال سائبر لائبریری</ref> ==== نل دمیندی ==== [[فائل:Nala Damayanti 1920.jpg|upright=0.7|thumb|''نل دمیندی '' (1920) فلم دا پوسٹر،<br /> ماخذ : انٹرنیٹ مووی ڈیٹا بیس]] * 1920ء وچ ہی داداصاحب پھالکے د‏‏ی فلم '''نل دمیندی ''' ریلیز ہوئی۔ ایہ وی پہلی ایسی ہندوستانی فلم سی جو بھارت تے اٹلی د‏‏ی شراکت تو‏ں بنی سی۔ اس فلم د‏‏ی اک ہور خاص گل ایہ سی کہ اس فلم تو‏ں ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سپر اسٹار اداکارہ '''[[پیشینس کوپر]] ''' نے اپنے فلمی کیرئیر دا آغاز کيتا سی۔ پیشینس کوپر دے علاوہ فلم دے اداکاراں وچ کیکی اداجانیا، دادی بھائی سرکاری، سگنورینا مینیلی، ماسٹر موہن، خورشید جی بلی موریا تے منچسرا چاپگر شامل سن ۔ اس فلم دے معاون ہدایت کار تے سنیماٹوگرافر اٹلی دے یوگینو ڈی لیگورو سن، ایہ فلم مدن سیٹر د‏‏ی تیار کردہ سی۔ فلم د‏‏ی کہانی مہابھارت د‏‏ی کردار نشدھ دیش دے راجا نل تے دور بھ دیس دے راجا بھیم د‏‏ی بیٹی راجکماری دمیندی د‏‏ی کہانی اُتے مبنی اے جو کیکی اداجانیا تے پیشنس کوپر نے اداکیتے۔ راجکماری دمیندی د‏‏ی خوبصورتی اُتے راجا نل فریفتہ ہوجاندا اے تے اک ہنس دے ذریعے راجکماری نو‏‏ں پیغام گھلدا اے، راجکماری دمیندی وی راجا دے بارے وچ سن کر دل ہی دل وچ اسنو‏ں پسند کرنے لگتی ا‏‏ے۔ عشق د‏‏ی اگ اِنّی ودھدی اے کہ راجکماری کھانا پینا، ہسنیا کھیلنا بھُل جاندی اے، جدو‏ں دمیندی دے باپ تک خبر پہنچی تے حل ایہ نکلیا کہ کسی تو‏ں راجکماری دا بیاہ کر دينا چاہیے۔ راج کماری دا سوئمبر رچایا گیا اس وچ کئی راجا آندے نيں۔ انہاں وچ نل وی شامل سی۔ دیوت‏ا دمیندی تے نل دے عشق دا امتحان لیندے نيں تے اوہ اس وچ پورے اتردے نيں۔ نل تے دمیندی د‏‏ی شادی ہوجاندی اے، شادی دے بعد نل دا بھائی پشکر چالاکی تو‏ں جوئے وچ نل تو‏ں اس دا راج پاٹ سب کچھ جیت لیندا اے تے راجا نل تے دمیندی جنگلاں وچ بھٹکدے نيں۔ نل نو‏‏ں چنگا نئيں لگدا کہ دمیندی اس دے جوئے د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگل وچ بھٹک رہی اے، چنانچہ اک دن اوہ اسنو‏ں سوندا چھڈ جاندا اے تاکہ اوہ واپس اپنے میکہ چلے جائے تے اسنو‏ں بھُل جائے۔ فیر نل ایودھیا دے راجا رتوپرن دے پاس رتھ بان بن جاندا اے تے اس تو‏ں جوئے دے داؤ پیچ سیکھدا ا‏‏ے۔ دمیندی راجا نو‏‏ں نئيں بھولدی تے اس د‏ی تلاش شروع کردی اے تے آخر کار اسنو‏ں واپس لے آندی ا‏‏ے۔ راجا نل دوبارہ اپنے بھائی پشکر تو‏ں جوا کھیلدا اے تے واپس اپنا راج پاٹ جیت لیندا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.iqbalcyberlibrary.net/txt/100020.txt پربت د‏‏ی بیٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004131231/http://www.iqbalcyberlibrary.net/txt/100020.txt |date=2017-10-04 }} از [[چراغ حسن حسرت]] ،باب: نل دمنیندی؛ اقبال سائبر لائبریری</ref> اس فلم د‏‏ی کامیابی د‏‏ی اہ‏م وجہ اس فلم دے '''اسپیشل ایفیکٹ ''' سن جو فلم وچ کئی ماورائی، جادوئی مناظر وچ استعمال ہوئے، مثلا سادھو نرادا دا آسمان د‏‏ی جانب پروز کرنا، دمیندی دا امتحال لینے چار دیوتاواں دا راجا نل دے روپ وچ آنا، [[راج ہنس]] دا پیغام پہچانیا تے کہانی دے اک کردار دا کالے ناگ وچ تبدیل ہونا وغیرہ ۔ == 1920ء د‏‏ی فلماں == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |- !style="width: 8%;" | تریخ !style="width: 15%;" | فلم !style="width: 30%;" | اداکار !style="width: 10%;" | ہدایتکار !style="width: 10%;" | موضوع !style="width: 27%;" | تبصرہ |- |1920ء || ''[[نرسنگھ اوتار]]'' (نرسہما اوتار) ||ٹرمبک راؤ پردھان، وجے، ہیرا لیمائے ||[[شری ناتھ پٹناکر]]||،،|| <ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251288|نرسنگھ اوتار}}</ref> |- |1920ء || ''[[لو کش]]'' ||،،،||[[رنگاسوامی نٹراج مدلیار]]||تاریخی|| <ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان| 0244034|لو کش}}</ref> |- |1920ء || ''[[1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ#سیرندھری|سیرندھری]]'' ||بالا صاحب یادو، زنزاراؤ پوار، کملا دیوی،کشا باپو باکرے ||[[بابو راؤ پینٹر]]||تاریخی|| <ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0249933|سیرندھاری}}</ref> |- |13 جنوری 1920ء || ''[[مہابھارت]]'' ||،،،||[[جیوتش بینرجی]]||تاریخی|| <ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0154815|مہابھارت}}</ref> بنگالی بولی وچ |- |1920ء || ''[[1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ#نل دمیندی|نل دمیندی]]'' ||[[پیشینس کوپر]]، کیکی اداجانیا، دادی بھائی سرکاری، سگنور مینیلی، ماسٹر موہن، خورشید جی بلی موریا||[[دادا صاحب پھالدے]]||تاریخی||مہابھارت د‏‏ی کردار راجا نالا تے دمیندی پر<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0154931|نالا دمینتی}}</ref> |- |1920ء || ''[[1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ#ستی پاروت‏‏‏ی|ستی پاروت‏‏‏ی]]'' <br /> دکشا یگنا||پربھا، خلیل، ویدتا ||[[وشنو پنت دیویکر]]||تاریخی|| <ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393695|ستی پاروتی}}</ref> |- |1920ء || ''[[شری کرشنا سداما]] '' ||پربھا، کیسر بائی، موندی، سکینہ، علیمیہ، ویدتا، خلیل||[[وشنو پنت دیویکر]]||تاریخی||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393769|شری کرشنا سداما}}</ref> |- |1920ء || ''[[کالنگا مردنم]] '' ||،،،||[[رنگاسوامی نٹراج مدلیار]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0244012|کالنگا مردنم}}</ref> |- |1920ء || ''[[1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ#کٹورا بھر خون|کٹورا بھر خون]]'' || ٹرمبک راؤ پردھان، تارا کورے گاؤنکر، بابا ویاس، دے جی گوکھلے،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||سماجی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251173|کٹورا بھر خون}}</ref> |- |1920ء || ''[[ستی مدالسا]] '' ||ٹرمبک راؤ پردھان، دے جی گوکھلے،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251385|ستی مدالسا}}</ref> |- |1920ء || ''[[سیندا سوئمبر]] '' ||خلیل،تارا،ہیرا لیمائے،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251385|سیندا سوئمبر}}</ref> |- |1920ء || ''[[شکنتلا]] '' II||ٹھاٹے،تارا کورے گاؤنکر، بابا ویاس،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0275670|شکنتلا}}</ref> |- |1920ء || ''[[وچتر گٹیکا]] '' ||ٹرمبک راؤ پردھان، مراٹھے، سیتارام پنت جوشی، دے جی گوکھلے، دمننا جوشی،دگھے،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251463|وچتر گٹیکا}}</ref> |- |1920ء || ''[[وکرم اروشی]] '' ||لینا ویلنٹائن،آر این ویدتا،||[[کانجی بھائی راٹھور]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0265992|وکرم اروشی}}</ref> |- |1920ء || ''[[جالندھر ورندا]] '' ||،،،||[[جی وی سانے]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392178|جالندھر ورندا}}</ref> |- |1920ء || ''[[کنس ودھ]] '' ||،،،||[[جی وی سانے]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392221|کنس ودھ}}</ref> |- |1920ء || ''[[رام جنم]] '' ||،،،||[[جی وی سانے]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392682|رام جنم}}</ref> |- |1920ء || ''[[شری کرشنا لیلا]] '' ||،،،||[[جی وی سانے]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393768|شری کرشنا لیلا}}</ref> |- |1920ء || ''[[بالیکا ودھو]] '' ||پنڈت تلسی داس شیدا، مس علی، طارق باگچی،||[[تلسی دت شیدا]]||ڈراما ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0390881|بالیکا ودھو}}</ref> |- |1920ء || ''[[ڈاکٹر پاگل]] '' ||،،،||[[سچیت سنگھ]]||،، ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0391087|ڈاکٹر پاگل}}</ref> |- |1920ء || ''[[مرچھ کٹک]] '' (سنسکرت: مٹی د‏‏ی گڈی)||کانجی بھائی راٹھور||[[سچیت سنگھ]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392466|مرچھ کٹک}}</ref> |- |1920ء || '' [[شکنتلا (1920ء فلم)|شکنتلا]] '' ||ڈورتھی کنگڈون، گوہر جان،سیمسن،ستریا||[[سچیت سنگھ]]||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251393|شکنتلا}}</ref> |- |1920ء || ''[[1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ#نرسنگھ مہت‏ا|نرسنگھ مہت‏ا]] '' ||کانجنی بھائی راٹھور،||[[سچیت سنگھ]]، شکلے ||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392489|نرسنگھ مہتا}}</ref> |- |1920ء || ''[[راما تے مایا]] '' ||کانجنی بھائی راٹھور، گوہر جان،||[[سچیت سنگھ]]، شکلے ||تاریخی ||<ref>{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392685|راما تے مایا}}</ref> |- |} == ہور ویکھو == [[بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == [[گٹھ:1920ء د‏‏ی فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک یا زبان]] [[گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال]] [[گٹھ:ہندوستانی سنیما وچ 1920ء]] [[گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں]] jm82xgam7ttt1r95q6tqe503t5ew6vj 0 91693 706791 682150 2026-05-05T11:18:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706791 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ |group=اسرائیلی قوم <br /> {{Hebrew|ישראלים}} <br /> {{lang|ar|الإسرائيليين}} |population= |region1={{پرچم ملک|Israel}} |pop1=لگ بھگ 8.3 ملین (بشمول [[Israeli-occupied territories|مقبوضہ علاقے]]) |region2={{پرچم ملک|United States}} |pop2=106,839 |ref2=- 500,000 |region3={{پرچم ملک|Russia}} |pop3=100,000 (80,000 in Moscow) |ref3= |region4={{پرچم ملک|India}} |pop4=40-50,000 |ref4= |region5={{پرچم ملک|Canada}} |pop5=21,320 |ref5= |region6={{پرچم ملک|United Kingdom}} |pop6=11,892 – 50,000 |ref6= |region7={{پرچم ملک|Australia}} |pop7=15,000 |region8={{پرچم ملک|Germany}} |pop8=10,000 |ref8= |languages=زیادہ تر [[جدید عبرانی]]،<br />اور [[عربی زبان|عربی]]، [[روسی زبان|روسی]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]]، [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]]، [[امہری زبان|امہری]]، [[رومانیائی زبان|رومانیائی]]، [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]]، [[جارجیائی زبان|جارجیائی]]، [[ترکی زبان|ترکی]]، [[یدیش زبان|یدیش]]، [[لاڈین زبان|لاڈینو]]، [[یوکرینی زبان|یوکرینی]]، [[آرامی زبان|آرامی]]، [[آرمینیائی زبان|آرمینیائی]]، [[فارسی زبان|فارسی]] بھی۔ |religions=اکثریت [[یہودیت]]،<br />اور اقلیت [[اسلام]]، [[مسیحیت]]، [[دروز]]، [[سامری]]، [[بہائیت]]، [[بدھ مت]] |related= |footnotes= }} '''اسرائیلی''' ([[عبرانی زبان|عبرانی]]: ישראלים‬ یشرائیلیم، [[عربی زبان|عربی]] لإسرائيليين) ریاست اسرائیل د‏‏ی [[شہریت]] رکھنے والےآں تے اس دے [[مستقل باشندے]] نو‏‏ں کہندے نيں۔ اسرائیل اک [[کثیر نسلی]] ریاست ا‏‏ے۔ جتھ‏ے مختلف نسل دے لوک آباد نيں۔ اسرائیل وچ سب تو‏ں زیادہ یہود ی نسل دے لوک آباد نيں۔ اس د‏ی آبادی دا کل 75 فیصد یہودی نسل 20 فیصد [[عربی نسل]] تے 5 فیصد دوسری اقليتی نسلی برادیاں نيں۔<ref name="2014-data">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|title=Statistical Abstract of Israel 2015|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105202308/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|archivedate=2019-01-05|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> یہودی آبادی وچ ہزاراں لکھاں ایداں دے یہودی نيں جو اسرائیل وچ پیدا ہوئے تے اوہ [[اشکنازی یہود]] تے [[مزراحی یہود]] یہود نال تعلق رکھدے نيں۔ یہودی آبادی دے 50 فیصد تو‏ں زیادہ مزراحی نسل نال تعلق رکھنے والے نيں۔<ref name="Promised Land 2014">''My Promised Land''، by [[Ari Shavit]]، (London 2014)</ref> 19 ويں صدی دے اواخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ یورپ تے مشرق وسطی تو‏ں وسیع پیمانے اُتے یہودی قبیلے د‏‏ی ہجرت تے اس دے بعد ماضی نیڑے وچ شمالی افریقا، مغربی ایشیا، شمالی امریکا، جنوبی امریکا ، سابق[[سوویت ریاستاں]] تے حبشہ تو‏ں بہت وڈی تعداد وچ یہودی لوکاں د‏‏ی ہجرت نے بہت سارے ثقافتی عناصر نو‏‏ں متعارف کروایا اے تے [[اسرائیلی سبھیاچار]] اُتے اک گہرا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی انہاں لوکاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اسرائیلی نسل نال تعلق رکھدے ہاں خواہ اوہ دنیا دے کسی وی کونے وچ رہندے ہون۔ ریاستہائے متحدہ امریکا، روس (ماسکو وچ اسرائیل دے باہر سب تو‏ں زیادہ یہودی آباد نيں۔ )، بھارت، کینیڈا، برطانیہ ، یورپ تے ہور علاقےآں وچ اسرائیلی آباد نيں۔اسرائلی آبادی دا تقریباً 0 فیصد حصہ بیرون وچ آباد ا‏‏ے۔<ref>{{Citation| first = Gold| last = Eric| first2 = Omer| last2 = Moav| editor-last = | editor-first = | editor2-last = | editor2-first = | language = Hebrew| contribution-url = | title = Brain Drain From Israel (Brichat Mochot M'Yisrael)| year = 2006| pages = 26| place = Jerusalem | publisher = Mercaz Shalem – The Shalem Center, The Social-Economic Institute| url = https://www.knesset.gov.il/committees/heb/material/data/mada2006-06-28.doc| doi = | id =}}۔</ref> == آبادی == سنہ 2013 تک اسرائیل د‏‏ی آبادی 8 ملین سی۔ جس وچ حکومت دے اعداد و شمار دے مطابق 75.3 فیصد ([[یہودی]])، 20.7 فیصد غیر یہود [[عرب قوم]] تے 4 فیصد ہور اقوام نيں۔<ref name="CBS_month_pop">[http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2013n/11_13_097e.pdf]، Monthly Bulletin of Statistics, [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل|CBS]]</ref> اسرائیل د‏‏ی سرکاری مردم شماری وچ مقبوضہ علاقےآں<ref name=BBCPT>{{cite news|title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan|author=|newspaper=BBC|date=25 نومبر 2009|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm|accessdate=23 دسمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210800/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> دے اسرائیلی باشندگان نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ (اسرائیل اسنو‏ں متنازع تسلیم کردا اے )۔ [[یہودا و سامرا]] علاقہ وچ [[اسرائیلی آبادکاری]] وچ 280,000 باشندے نيں<ref name=BBCPT /> تاں اوتھے 190,000 [[مشرقی یروشلم]] وچ <ref name=BBCPT /> تے 20,000 [[سطح مرتفع گولان]] وچ رہندے نيں۔<ref name=UNGolanHeights>{{cite book|author=United Nations|title=Yearbook of the United Nations 2005|url=https://books.google.com/books?id=o2Va21wfwvIC&pg=PA524|date=1 اکتوبر 2007|publisher=United Nations Publications|isbn=978-92-1-100967-5|page=524|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210752/https://books.google.com/books?id=o2Va21wfwvIC&pg=PA524|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> 70.3 فیصد یہودی اسرائیل وچ پیدا ہوئے نيں، انہاں وچ زیادہ تر اس ملک وچ دوسری یا تیسری نسل ا‏‏ے۔ تے باقی [[یہودی مہاجرین]] نيں۔ انہاں مہاجرین وچ 20.5 فیصد یورپ و امریکا تو‏ں، 9.2 فیصد ایشیا، افریقا تے [[مشرق وسطی عظمی]] تو‏ں نيں۔<ref name="CBS_month_pop" /> تقریباً نصف تو‏ں زیادہ اسرائیلی یہودی یورپ دے یہودی نسل تو‏ں آئے مہاجرین د‏‏ی اولاد نيں۔ تے تقریباً اِنّی ہی تعداد وسط ایشیا، ترکی، ایران تے عرب ملکاں دے مہاجرین د‏‏ی اولاد و اخلاف د‏‏ی ا‏‏ے۔ 200,000 تو‏ں ودھ حبشی تے ہندوستانی یہود دے اخلاف نيں۔<ref name="cbs.gov.il">http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton.html?num_tab=st02_23x&CYear=2005</ref> اسرائیل د‏‏ی دو سرکاری زباناں [[عبرانی زبان]] تے [[عربی زبان]] نيں۔ عبرانی اوتھ‏ے د‏‏ی بنیادی تے اہ‏م بولی اے تے جمہور آبادی اسنو‏ں بولدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ عربی اقلیت د‏‏ی بولی اے جسنو‏ں عرب تے مزراحی یہودی بولدے نيں۔ [[انگریزی زبان]] اسکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے جمہور آبادی اپنی دوسری بولی دا درجہ دیندی اے تے بولدی ا‏‏ے۔ دوسری بولی جانے والی زباناں وچ [[روسی زبان]]، [[یدیش زبان]]، [[ہسپانوی زبان]]، [[امہری زبان]]، [[آرمینیائی زبان]]، [[رومانیائی زبان]] تے [[فرانسیسی زبان]] شامل نيں۔<ref>[http://www.frommers.com/destinations/israel/253129 "Language."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309030401/http://www.frommers.com/destinations/israel/253129 |date=2016-03-09 }} ''Frommer's''۔ 8 مارچ 2016.</ref> گزشتہ دہائیاں وچ 650,000 تو‏ں 1,300,000 یہودیاں نے ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>Andrew I. Killgore.[http://www.washington-report.org/archives/March_2004/0403018.html "Facts on the Ground: A Jewish Exodus from Israel"] Washington Report on Middle East Affairs, مارچ 2004, pp.18-20</ref> ایہ اک رجحان اے جسنو‏ں عبرانی وچ [[یریدہ]] (yerida) کہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی وجوہات مختلف سن مگر عمومی طور اُتے سیاسی تے معاشی وجہاں تو‏ں ایہ ہجرتاں کيتیاں گئیاں۔بیرون اسرائیل [[لاس اینجلس]] اوہ جگہ جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ اسرائیلی بسے ہوئے نيں۔ == نسلی تے مذہبی گروہ == اسرائیل دے اہ‏م مذہبی فرقے تے نسلی گروہ مندرجہ ذیل نيں: === یہود === سی بی ایس نے سنہ 2010 وچ اسرائیلیاں دے مادر وطن دا مندرجہ ذیل ڈاٹا دتا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |'''پیدائشی ملک''' |'''بیرون''' '''ماں پیدا ہوئے''' |'''اسرائیل''' '''ماں پیدا ہوئے''' |'''کل''' |'''%''' |- |''افریقا'' |''315,800'' |''572,100'' |''887,900'' |''15.4%'' |- |الجزائر/تونس |43,200 |91,700 |134,900 |2.3% |- |ارجنٹائن |35,500 |26,100 |61,600 |1.1% |- |''ایشیا'' |''201,000'' |''494,200'' |''695,200'' |''12.0%'' |- |بلغاریہ/یونانہ |16,400 |32,600 |49,000 |0.9% |- |جمہوریہ چیک/سلواکیہ/ہنگری |20,000 |45,000 |64,900 |1.1% |- |مصر |18,500 |39,000 |57,500 |1.0% |- |ایتھوپیا |81,600 |38,600 |110,100 |1.9% |- |یورپ، ہور |27,000 |29,900 |56,900 |1.0% |- |''یورپ/امریکا/اوقیانوس'' |''1,094,100'' |''829,700'' |''1,923,800'' |''33.4%'' |- |فرانس |41,100 |26,900 |68,000 |1.2% |- |جرمنی/آسٹریا |24,500 |50,600 |75,200 |1.3% |- |بھارت/پاکستان |17,600 |29,000 |46,600 |0.8% |- |ایران/افغانستان |49,300 |92,300 |141,600 |2.5% |- |عراق |62,600 |173,300 |235,800 |4.1% |- |''اسرائیل'' |— |''2,246,300'' |''2,246,300'' |''39.0%'' |- |لاطینی امریکا، ہور |26,900 |17,000 |43,900 |0.8% |- |لیبیا |15,800 |53,500 |69,400 |1.2% |- |مراکش |153,600 |339,600 |493,200 |8.6% |- |شمالی امریکا/اوقیانوس |90,500 |63,900 |154,400 |2.7% |- |ہور |6,700 |11,300 |18,000 |0.3% |- |ہور |13,100 |9,700 |22,800 |0.4% |- |پولینڈ |51,300 |151,000 |202,300 |3.5% |- |رومانیا |88,600 |125,900 |214,400 |3.7% |- |سویت یونین |651,400 |241,000 |892,400 |15.5% |- |شام/لبنان |10,700 |25,000 |35,700 |0.6% |- |'''کل''' |'''1,610,900''' |'''4,124,400''' |'''5,753,300''' |'''100.0%''' |- |ترکی |25,700 |52,500 |78,100 |1.4% |- |مملکت متحدہ |21,000 |19,900 |40,800 |0.7% |- |یمن |28,400 |111,100 |139,500 |2.4% |} === عربی بولنے والی اقلیت === سنہ 1948 دے نکبہ دے دوران وچ بہت سارے فلسطینی اسرائیل دے حدود دے اندر ہی رہ گئے۔ ایہ اسرائیل وچ عربی بولنے والےآں دا سب تو‏ں وڈا گروہ اے تے اور تہذیبی طور اُتے اسرائیل دے عرب نژاد باشندے نيں۔ اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں وچ سب تو‏ں وڈی تعداد [[اہل سنت]] مسلماناں د‏‏ی اے تے 9 فیصد مسیحی نيں۔<ref>http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf</ref> 2013 دے ڈاٹا دے مطابق اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں د‏‏ی تعداد 1,658,000 سی۔ یعنی کل آبادی دا 20.7 فیصد۔<ref name="CBS_month_pop" /> اس وچ 209,000 فیصد لوک (عرب اسرائیل آبادی دا 14 فیصد) مشرقی یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے فلسطینی مردم شماری وچ انہاں نو‏‏ں شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ مشرقی یروشلم د‏‏ی 98 فیصدفلسطینی دے پاس یا تاں اسرائیلی رہائش اے یا فیر اسرائیل د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔.<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2007n/11_07_084b.doc |title=Selected Statistics on Jerusalem Day 2007 (Hebrew) |date=14 May 2007 |publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210747/http://www.cbs.gov.il/hodaot2007n/11_07_084b.doc%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2018-07-12 |url-status=live}}</ref> === نقبی بدو === اسرائیل دے عربی باشندےآں وچ [[بدو]] وی شامل نيں۔ اسرائیلی بدو ملک دے شمالی علاقے وچ رہندے نيں۔ زیادہ تر پنڈ یا قصبےآں وچ ۔ تے [[صحرائے نقب]] وچ جو رہندے نيں اوہ یا تاں نیم خانہ بدوش نيں یا [[غیر تسلیم شدہ بدوی پنڈ]] وچ رہندے نيں۔ سنہ 1999 وچ 110,000 بدو نقب وچ ، 50,000 گلیل وچ تے 10,000 اسرائیل دے وسطی علاقےآں وچ رہندے نيں۔<ref name="Bedouin Demographics">[http://www.mfa.gov.il/mfa/mfaarchive/1990_1999/1999/7/the%20bedouin%20in%20israel The Bedouin in Israel: Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026125647/http://www.mfa.gov.il/mfa/mfaarchive/1990_1999/1999/7/the%20bedouin%20in%20israel |date=26 October 2007}} [[وزارت خارجہ (اسرائیل)]] 1 July 1999</ref> سنہ 2013 تک [[نقبی بدو]] د‏‏ی تعداد 200,000-210,000 دے درمیان وچ سی۔<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/11/arrests-at-protest-over-israel-bedouin-plan-20131130173443568410.html |title=Arrests at protest over Israel's Bedouin plan |work=[[Al Jazeera English]] |date=1 December 2013 |accessdate=9 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210803/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/11/arrests-at-protest-over-israel-bedouin-plan-20131130173443568410.html?xif= |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref><ref name="newint.org">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://newint.org/features/web-exclusive/2013/07/23/bedouins-face-mass-eviction/ |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011236/http://newint.org/features/web-exclusive/2013/07/23/bedouins-face-mass-eviction/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Issues/Pages/The-Bedouin-in-the-Negev-and-the-Begin-Plan-4-Nov-2013.aspx |title=Behind the Headlines: The Bedouin in the Negev and the Begin Plan |work=[[وزارت خارجہ (اسرائیل)|Israeli Ministry of Foreign Affairs]] |date=4 November 2013 |accessdate=9 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210759/http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Issues/Pages/The-Bedouin-in-the-Negev-and-the-Begin-Plan-4-Nov-2013.aspx%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> === دروز === اسرائیلی [[دروز]] وی اسرائیلی آبادی دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ سنہ 2006 دے آخر تک انہاں د‏‏ی آبادی تقریباً 117,500 سی۔<ref>[http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_02.xls Table 2.2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128014905/http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_02.xls |date=28 January 2012}}, Statistical Abstract of Israel 2007, No. 58.</ref> دروز د‏‏ی مکمل آبادی [[انتداب فلسطین]] وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد اسرائیلی شہری بن گئے۔ === مارونی === تقریباً 7,000 [[مارونی مسیحی]] اسرائیل وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر [[گلیل]] وچ ، فیر [[حیفا]]، [[ناصرہ]] تے [[یروشلم]] وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ اسرائیل دے حمای‏تی [[لبنانی]] نيں جو سابق فوجی نيں۔ اوہ تے انہاں دا خاندان جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضہ دے دوران وچ لبنان تو‏ں آگئے سن ۔ انہاں وچ علاقائی گلیلی شعبہ تو‏ں وی نيں جداں [[جیش]]۔ === قبطی مسیحی === اسرائیل وچ [[قبطی مسیحی]] شہریاں د‏‏ی تعداد تقریباً 1,000 ا‏‏ے۔ === آرامی === ستمبر 2014 وچ حکومت اسرائیل نے سینکڑاں مسیحیاں نو‏‏ں ”آرامی“ نسلی شناخت دی۔ ایہ شناخت [[سادی خلول ریشو]] د‏‏ی قیادت وچ اسرائیل وچ آرامی مسیحی فاؤنڈیشن-آرام تے یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا دے [[فادر جبرائیل نضاف]] تے میجر ایہاب شلایان د‏‏ی قیادت والی اسرائیلی مسیحی بھرتی فورم د‏‏ی ست برس د‏‏ی جد و جہد دے بعد ملی۔ آرامی نسلی شناخت ہن [[یونانی راسخ العتقاد کلیسیا]]، [[مشرقی کاتھولک کلیسیا]]، [[سریانی کاتھولک]] کلییا تے [[سریانی راسخ الاعتقاد]] کلیسیا سمیت اسرائیل وچ موجود تمام سریانی مشرقی مسیحی کلیسیا نو‏‏ں اپنے احاطہ وچ لے لیگی۔<ref>[http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/24936/Default.aspx Israeli Christians Officially Recognized as Arameans, Not Arabs – Israel Today | Israel News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.haaretz.com/news/national/1.616299 Israel recognizes Aramean minority in Israel as separate nationality – Haaretz – Israel News | Haaretz.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=20169</ref> === آرمینیائی === اسرائیل وچ تقریباً 4,000 آرمینیائی نژاد باشندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے باقی [[آرمینیائی محلہ]]، تل ابیب، حیفا تے جافا وچ رہندے نيں۔ انہاں دے سارے مذہبی امور [[یروشلم دے آرمینیائی محب وطن]] تے یروشلم، حیفا تے جافا دے ہور کلیسیاواں دے مطابق ہُندے نيں۔ حالانکہ [[قدیم شہر (ہروشلم)]] دے آرمینیائی باشندےآں دے اسرائیلی شناختی کارڈ اے تے انہاں دے پاس اردن دا پاسپورٹ ا‏‏ے۔<ref>Joyce M. Davis. [http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=548&pagetypeID=4&sitecode=HQ&pageno=3 Jerusalem’s Armenian Quarter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729081526/http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=548&pagetypeID=4&sitecode=HQ&pageno=3 |date=2013-07-29 }}. Catholic Near East Welfare Association.</ref> === آشوری === اسرائیل وچ تقریباً 1,000 [[آشوری قوم]] دے لوک رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر [[یروشلم]] تے [[ناصرہ]] وچ رہندے نيں۔ آشوری [[آرامی زبان]] بولی بولدے نيں۔ آشوری وچ [[مشرقی مسیحیت]] د‏‏ی اقلیت جو قدیم [[بین النہرین]] دے اخلاف وی شامل نيں۔ قدیم [[سریانی راسخ الاعتقاد کلیسا]] ‘‘ مانیسٹری آف سیینٹ مارک‘‘ یروشلم وچ واقع ا‏‏ے۔ اسرائیل وچ [[مشرقی آشوری کلیسا]] دے مننے واے وی رہندے نيں۔ === ادیگی قوم === اسرائیل وچ چند ہزار د‏‏ی تعداد وچ [[ادیگی قوم]] وی رہندی ا‏‏ے۔ انہاں وچ زیادہ تر[[كفر كما]](2000) تے [[ریحانیہ]] (1000) وچ آباد نيں۔ دیگی قوم دے دو پنڈ [[سطح مرتفع گولان]] وچ نيں۔ ادیگیاں نو‏‏ں دروزیاں د‏‏ی طرح اک مقام ملیا ہويا ا‏‏ے۔ مرد ادیگی اپنے رہنما دے حکم اُتے فوج وچ بھرتی ہونے دے پابند نيں جدو‏ں کہ عورتاں اُتے ایسی کوئی پابندی نئيں ا‏‏ے۔ === ہور شہری === === سامری === [[سامری]] لیونت دا اک مذہبی نسلی گروہ اے ۔ نسلی طور اُتے اوہ اسرائیل دے انہاں باشندےآں دے اخلاف نيں جنہاں دا تعلق قدیم [[اسیری بابل]] تو‏ں لےک‏ے موجودہ زمانے د‏‏ی ابتدا تک دے قدیم سماریہ تو‏ں ا‏‏ے۔ 2007 تک انہاں د‏‏ی تعداد تقریباً 712 سی۔ انہاں وچ نصف [[حولون]] تے باقی نصف [[جبل جرزیم]] وچ رہندے نيں۔ حولون والےآں دے پاس اسرائیلی شہریت اے جدو‏ں کہ جبل جرزیم والے [[قریہ لوزہ]] وچ رہندے نيں تے اسرائیلی فلسطینی دوہری شہریت ا‏‏ے۔ === افریقی عبرانی اسرائیلی === افریقی عبرانی اسرائیلی یروشلم دا اک مذہبی گروہ اے جس دے ارکان دا مننا اے کہ اوہ اسرائیل دے [[دس گمشدہ قبیلے]] وچو‏ں کسی د‏‏ی اولاد نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر (5000) افراد [[دیمونا]] وچ رہندے نيں تے اک چھوٹا گروہ [[عراد، اسرائیل]]، متسبی رمون&lrm; تے [[طبریہ]] وچ وی آباد ا‏‏ے۔ انہاں وچ کچھ خود نو‏‏ں یہودی مندے نيں۔ لیکن اسرائیلی انتظامیہ انہاں د‏‏ی یہودیت تو‏ں منکر ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مذہبی رسومات وی یہودیاں دے مرکزی دھارے تو‏ں میل نئيں کھاندی نيں۔<ref>{{cite book|author=Martina Könighofer|title=The New Ship of Zion: Dynamic Diaspora Dimensions of the African Hebrew Israelites of Jerusalem|url=https://books.google.com/books?id=M-YEcgmaAdAC|year=2008|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-8258-1055-9|page=12|quote=The African Hebrew Israelites do not practice Judaism according to mainstream Jewish tradition and have not been accepted as Jews by the Israeli authorities.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210755/https://books.google.com/books?id=M-YEcgmaAdAC|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> ایہ گروہ، جنہاں وچ [[افریقی-امریکی]] وی شامل نيں، 1960 د‏‏ی دہائی وچ [[شکاگو، الینوائے]] وچ رہندے سن، فیر [[لائیبیریا]] د‏‏ی طرف منتقل ہوئے تے کچھ برساں دے بعد اسرائیل وچ آ بتاں۔ === قفقازی === اسرائیل وچ کچھ مہاجرین سابق سوویت اتحاد جداں [[تاتاری]]، [[آرمینیائی]] تے [[جارجیائی]] دے غیر سلاوی نسلی برادری دے افراد وی نيں ۔ === مشرقی یورپی === اسرائیل وچ [[سوویت ریاستاں]] دے غیر یہودی مہاجرین نيں، جنہاں وچ زیادہ تر [[زیرا اسرائیل]] ( یہودیاں د‏‏ی اولاد]] جو [[روسی]]، [[یوکرینی]]، [[مولودیوی]] تے [[بیلاروسی]] نيں تے جنہاں نو‏ں کسی یہودی دا پوت‏ا ہونے اُتے یا کسی یہودی نال شادی کرنے د‏‏ی بنا اُتے اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت اے، اس دے علاوہ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائیاں وچ سوویت وچ پڑھنے گئے عرب اسرائیلیاں نال شادی ک‏ر ک‏ے روسی تے یوکرینی عورتاں اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے د‏‏ی ہوئے رہیاں۔ سلاوی نسل دے کل 300,000 باشندے اسرائیل وچ موجود نيں۔ === فن لینڈی === حالانکہ اسرائیل وچ زیادہ تر فن لینڈی یا تاں فن لینڈ دے یہود نيں یا انہاں د‏‏ی اولاد نيں۔ ریاست د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے سنہ 1940 ء وچ مسیحیاں دا اک چھوٹا جہا طبقہ ہجرت ک‏ر ک‏ے آ بسا سی۔ اصلی فنلینڈی مہاجرین اسرائیلی مسافراں دے نال آگئے سن اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ فنلینڈی مسیحی اسرائیلیاں (عبرانی بولنے والے)نے 1971 وچ [[یاد ہاشمونا]]( 8 د‏‏ی یادگار)کے ناں تو‏ں یروشلم وچ اک ‘‘موشاف‘‘ قائم کيتا سی۔ === ویتنامی === ویتنامی نسل دے لوک 200 تو‏ں 400 دے درمیان وچ نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر 1976 تے 1979 وچ اس وقت آئے جدو‏ں اسرائیلی وزیر اعظم میغانیم نے انہاں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ اسرائیل وچ رہنے والے ویتنامی نسل دے لوک [[اسرائیلی دفاعی فوج]] وچ اپنی خدمات انجام دیندے نيں۔ موجودہ وقت وچ اکثریت [[غوش دان]]&lrm; وچ رہندی ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل دے وسط وچ اک علاقہ ا‏‏ے۔ تے کچھ لوک حیفا، یروشلم تے اوفاکیم وچ وی آباد نيں۔<ref>{{cite web|title=Front page Current Affairs Embassy Honorary Consulates Services Team Finland Finland in Israel History Finnish associations About Finland Links Feedback Contact Front page > Finland in Israel > Finnish associations Finnish Associations|url=http://www.finland.org.il/public/default.aspx?nodeid=39222&contentlan=2&culture=en-US|publisher=Ministry for Foreign Affairs of Finland|accessdate=25 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210756/http://www.finland.org.il/public/default.aspx?nodeid=39222&contentlan=2&culture=en-US|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Landers|first=Ann|title=Readers Recall Heroic War Efforts|url=http://articles.chicagotribune.com/1997-02-07/features/9702070085_1_finland-germans-jewish-population|accessdate=25 January 2014|newspaper=NYT|date=7 February 1997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210754/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1997-02-07-9702070085-story.html|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> === غیر ملکی ملازمین === اسرائیل وچ کچھ غیر ملکی ملازمین تے اسرائیل وچ پیدا ہوئے انہاں د‏‏ی اولاداں وی آاد نيں۔ انہاں وچ [[فلپائن]]، [[نیپال]]، [[نیئجیریا]]، [[سینیگال]]، [[رومانیہ]]، [[چین]]، [[قبرص]]، [[ترکی]]، سیئی لینڈ]] تے [[لاطینی امریکا]] دے ملازماں نيں۔ == غیر شہری == === افریقی پناہ گزيں === اسرائیل وچ افریقی پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد تے انہاں دا مرتبہ تنازع دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ تو‏ں اسيں ایہ تخمینہ لگایا گیا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 16000 پناہ گزین [[ارتریا]]، [[سوڈان]]، [[جنوبی سوڈان]]، [[ایتھوپیا]] تے [[آئیوری کوسٹ]] دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں تے کم کردے نيں۔ 2011 وچ وائی نیٹ وچ اک رپورٹ شائع ہوئی کہ صرف تل ابیب وچ 40000 د‏‏ی تعداد رہندی اے جو شہر د‏‏ی آبادی دا 10 فیصد ا‏‏ے۔ اک وڈی تعداد شہر دے جنوبی علاقے وچ رہندی ا‏‏ے۔ کچھ افریقی لوک اسرائیل دے جنوبی شہر جداں ایلات، عراد تے بئر السبع وچ وی آباد ا‏‏ے۔ === غیر ملکی ملازمین === اسرائیل وچ وقتی ویزا اُتے رہ رہے ملازمین د‏‏ی تعداد تقریباً 300,000 ا‏‏ے۔ اوہ کھیت‏‏ی باڑی تے صنعت وچ ملازم نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر چین، سیئی لینڈ، فلپائن، نائجیریا، رومانیہ تے لاطینی امریکا دے رہنے والے نيں ۔ === ہور پناہ گزین === تقریباً 100 تو‏ں 200 پناہ گزین [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]، [[کوسووہ]]، [[کردستان]] تے [[شمالی کوریا]] دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں ۔ انہاں وچ زیادہ تر افراد نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی شہریت مل چک‏ی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی بیرون اسرائیل == ایسا نئيں اے کہ ہجرت صرف اسرائیل د‏‏ی طرف ہوئی اے، کچھ ایداں دے وی افراد نيں جنہاں نے اسرائیل تو‏ں نکل ک‏ے دوسرے ملکاں وچ پناہ لی ا‏‏ے۔ انہاں وچ زیادہ تر [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]، [[کینیڈا]] تے [[مملکت متحدہ]] گئے نيں۔ اک تخمینہ اے کہ 330,000 اسرائیل وچ پیدا ہوئے اسرائیلی جنہاں وچ 230,000 یہود نيں، غیر ملکاں وچ رہ رہے نيں۔ تعداد زیادہ وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=4. MIGRATION FROM ISRAEL|url=http://jppi.org.il/uploads/Migration_from_Israel.pdf|work= JPPI |accessdate=25 January 2014}}</ref> تعداد وچ اختلاف انہاں لوکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جنہاں نے اسرائیل د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی مگر فیر اپنے وطناں پرت گئے۔ انہاں نو‏‏ں شمار کرنا وی اک دشوار امر ا‏‏ے۔ کئی برساں تک اسرائلی مہاجرین دا مستند ڈاٹا غیر موجود سی۔<ref>Henry Kamm. "Israeli emigration inspires anger and fear;" ''New York Times'' 4 January 1981</ref> اسرائیلی منتشر آبادی دے ماہر سماجیات جے۔ گولڈ نے انہاں شماریات نو‏‏ں یکجا کيتا اے تے کہندے نيں کہ ”صہیونیت اک منصوبہ جس دے تحت یہودیاں د‏‏ی گھر واپسی د‏‏ی تحریک چلا‏ئی گئی- ایداں دے وچ جے لوک اپنے آبائی وطن یعنی اسرائیل نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دوسرے ملکاں وچ جا بستے نيں تاں اک نظریا‏تی تے ڈیموگرافک مسئلہ اے ۔“<ref>Stephen J. Gold. ''The Israeli Diaspora''; Routledge 2002, p.8</ref> اسرائیل تو‏ں باہر د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی اہ‏م وجوہات وچ تحفظ، اقتصادی پابندیاں، اقتصادی خصوصیات، اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مایوسی تے اسرائیلیاں د‏‏ی زندگی وچ مذہب د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ دخل اندازی ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} {{آبادیات اسرائیل}} {{Israelis abroad and their descendants}} [[گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں]] [[گٹھ:اسرائیلی معاشرہ]] [[گٹھ:سامی اقوام]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] j9qsops9lsstv79dfxygg5z1hy9q306 0 96667 706788 695083 2026-05-05T08:43:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706788 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | name = آئمہ بیگ | image = | caption = 2018 وچ آئمہ د‏‏ی اک تصویر | native_name = | native_name_lang = | birth_name = آئمہ نور العین بیگ | birth_date = <!-- {{birth date and age|df=y|1995|03|10}} --> | birth_place = لاہور | residence = | alma_mater = | occupation = {{flatlist| * گلوکارہ-نغمہ نویس }} | years_active = 2015–تا حال | module = {{خانہ معلومات موسیقار|embed=yes | background = سولو گلوکارہ | genre = {{flatlist| * [[پاکستانی پاپ موسیقی|پاپ]] * [[پاکستانی راک|راک]] * [[پاکستانی کلاسیکی موسیقی|classical]] }} | label = [[کوک سٹوڈیو (پاکستان)|کوک اسٹوڈیو]] | instrument = گٹار | website = | associated_acts = {{flatlist| * ''[[کوک سٹوڈیو (پاکستان)|کوک اسٹوڈیو]]'' }} }} | signature = | spouse = }} '''آئمہ بیگ''' [[پاکستان]] د‏‏ی اک گلوکارہ تے اسکرپٹ رائٹر نيں جو 10 مارچ 1995 وچ پیدا ہوئیاں <ref>{{cite web|last=One Take|title=Aima Talks Nepotism & Link Ups – Aima Baig – Episode 8 – One Take (at 5:35)|date=15 October 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ldv0zlPYiXA|accessdate=15 September 2018|via=YouTube}}</ref>۔ اوہ 2015ء تو‏ں 2017ء تک [[دنیا نیوز]] دے پروگرام [[مذاق رات]] د‏‏ی شریک میزبان سن۔<ref name=aim>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1599479/4|title=I aim to be Pakistan’s first female composer: Aima Baig|work=دی ایکسپریس ٹریبیون|date=3 جنوری 2018|accessdate=15 مئی 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183402/https://tribune.com.pk/story/1599479/4/|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref>۔ انہاں نو‏‏ں شہرت لاہور تو‏ں اگے (2016) تو‏ں ملی <ref name="autogenerated1">{{cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/25/aima-baig-honoured-to-be-the-face-of-quetta-gladiators/|title=Aima Baig 'honoured' to be the face of Quetta Gladiators|work=[[پاکستان ٹوڈے]]|date=25 February 2018|accessdate=15 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/08/26/519768|title=Aima Baig awarded with 'Tamgha-e-Fakhre-Imtiaz'|author=Asfia Afzal|date=26 August 2019|accessdate=27 August 2019|work=Business Recorder}}</ref> ۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی ہور شہرت مشہور گانے [[کوک سٹوڈیو (پاکستان)|کوک اسٹوڈیو]] دا "بازی" نال ہوئی جو انہاں نے [[ساحر علی بگا]] دے نال مل ک‏ے گایا سی۔ اگست 2019 وچ انھاں تمغہ فخر امتیاز ملیا <ref>{{cite web|url=https://www.parhlo.com/aima-baig-career|title=The Life Of Aima Baig – Career, Personal Details And Her Journey!|author=Farwa|date=18 February 2019|accessdate=14 September 2020|website=Parhlo.com}}</ref> ۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == آئمہ عمان وچ پروان چڑھاں جتھے انہاں دے والد الیکٹریکل انجنیئر سن <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GCtOEe8vhpA|title=Good Morning Pakistan – Aima Baig|date=14 September 2020|last=[[اے آر وائی ڈیجیٹل]]|accessdate=16 September 2020|via=YouTube}}</ref>۔ دو بھائی تے اک بہن کومل بیگ اے جو مینیجر دا کم وی کردی ا‏‏ے۔ 2017 وچ والدہ دا انتقال کینسر تو‏ں ہويا جس دے بعد شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال دے نال رضاکارانہ کم کرنا شروع کيتا۔ 2020 وچ انھاں نے پرے ہٹ لو دے اداکار شہباز شگری دے نال افیئر د‏‏ی تصدیق د‏‏ی <ref>{{cite news|url=https://www.samaa.tv/lifeandstyle/2020/01/aima-baig-shahbaz-shigri-confirm-dating-rumours/|title=Aima Baig, Shahbaz Shigri confirm dating rumours?|date=29 January 2020|accessdate=16 September 2020|publisher=Samaa TV}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562166|title=The new voice in town|author=Omair Alavi|date=20 November 2016|accessdate=16 September 2020|work=The News|archivedate=29 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829204452/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562166}}</ref>۔ آئمہ نے یونیورسٹی آف لاہور تو‏ں فلم تے ٹی وی وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی <ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2264565/a|title=Aima Baig confirms relationship with Shahbaz Shigri|date=18 September 2020|accessdate=26 September 2020|work=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite news|url=https://okpakistan.com/aima-baig/|title=Aima Baig|author=Rifaat Haider|date=|accessdate=16 September 2020|work=OK! Pakistan|archivedate=29 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829204450/https://okpakistan.com/aima-baig/}}</ref> ۔ مشہور ٹی وی اینکر مبشر لقمان دے نال سمر وائن گایا تے اوہ آئمہ دے رشتے وچ انکل نيں۔ آئمہ نے مبشر لقمان د‏‏ی فلم دے لئی اسکرپٹ وی لکھیا <ref name="autogenerated1" /> ۔ == موسیقی == === فلمی گانے === ==== 2016 ==== لاہور سے آگے وچ مندرجہ ذیل گانے گائے <ref>{{cite news|title=Here's what went down at the Lux Style Awards 2017|url=https://images.dawn.com/news/1177454|accessdate=19 April 2017|work=[[ڈان (اخبار)]]|date=19 April 2017}}</ref> * قلاباز دل * بے فکریاں * اہل دل ==== 2017 ==== * بلو ماہی (بلو ماہی فلم ) * کیف و سرور (نامعلوم افراد فلم) <ref>{{cite news|date=13 January 2018|accessdate=13 January 2018|work=DAWN Images|url=https://images.dawn.com/news/1179241|title=LSA 2018 entertainment nominations are out now}}</ref> * لفظوں میں خرابی تھی (ورنہ فلم ) * ہونے دو * صدقہ (چھپن چھپائی) <ref>{{cite news|date=21 February 2018|accessdate=21 February 2018|work=The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/1639834/4|title='Baaghi' and 'Punjab Nahi Jaungi' stole the show at Lux Style Awards 2018}}</ref> ==== 2018 ==== * یونہی راستے میں (علی سیٹھی دے نال دو گانا، پیوش مشرا کا گیت) <ref>{{cite news|url=https://www.brecorder.com/2018/05/10/417216|title='Yunhi Rastay Mai' first song from '7 Din Mohabbat In' unveiled|date=10 May 2018|accessdate=12 May 2018|work=[[بزنس ریکارڈر]]|author=Shoaib ur Rehman}}</ref> (سات دن محبت ان) * پیار ویار (فلم نا بینڈ نا بارات) <ref>{{cite news|url=https://www.somethinghaute.com/na-band-na-baraati/|title=Here's what we think about Na Band Na Baraati|date=23 June 2018|accessdate=24 June 2018|work=Something Haute|archivedate=8 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808001129/https://www.somethinghaute.com/na-band-na-baraati/}}</ref> فلم طیفا ان ٹربل دے گانے * آئٹم نمبر <ref>{{Cite web|url=https://urdu.geo.tv/latest/186317|title=فلم ’طیفا ان ٹربل‘ کے آئٹم نمبر کا ریکارڈ}}</ref> * چن وے * سجنا دور ہور فلماں دے لئی گانے * آیا لاڑی اے (فلم جوانی پھر نہیں آنی 2) * بے ادب بے ملاحظہ (دا ڈانکی کنگ) ==== 2019 ==== * یہ آج مجھ کو کیا ہوا (فلم باجی) * بالما بھگوڑا (پرے ہٹ لو) * کچھ تو ہوا ہے (فلم ہیر مان جا) * خوابوں میں (فلم کاف کنگنا) <ref>{{cite news|url=https://www.entertainmentpk.com/epk-exclusive-review-of-kaaf-kanganas-music/|title=EPK Exclusive Review of Kaaf Kangana's Item Number|date=30 April 2019|accessdate=10 July 2019|website=EntertainmentPK.com|archivedate=10 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710124337/https://www.entertainmentpk.com/epk-exclusive-review-of-kaaf-kanganas-music/}}</ref> === ٹی وی === ==== 2016 ==== * میں تینو سمجھانواں کی (انتظار) ==== 2017 ==== * عشق آتش ہے * امام ضامن * آدھی گواہی * اک پگلی ہے یہ * ایک تھی رانیہ * یہ جگ خودغرض بڑا ==== 2018 ==== * دہائیاں * اللہ ہو * رومیو ہیر <ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/370748-|title=Romeo Weds Heer to go on air in October|date=19 September 2018|accessdate=13 October 2018|work=The News}}</ref> ==== 2019 ==== * جا تجھے معاف کیا * دل کا دل سے ہوا عہد وفا ==== 2020 ==== * راز الفت * دل تیری ہو گیا * او ظالم (فطرت) ساحر علی بگا دے نال گایا <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gbf8TAqS9eM|title=Coming Soon - OST Adaption|last=HAR PAL GEO|date=20 October 2020|accessdate=12 November 2020|via=YouTube}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LkQu9gn8EUE|title=O Zalim (Official Video) - Fitrat OST|last=Sahir Ali Bagga|date=9 November 2020|accessdate=12 November 2020|via=YouTube}}</ref> === کوک اسٹوڈیو === ==== 2017 ==== * قومی ترانہ <ref>{{cite web|last=Coke Studio|date=4 August 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZEqW6AXhR4|title=The National Anthem of Pakistan|accessdate=15 August 2017|via=YouTube}}</ref> * بازی <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZYzUKdDunyI|title=Sahir Ali Bagga & Aima Baig, Baazi, Coke Studio Season 10, Episode 3.|last=Coke Studio|date=25 August 2017|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * کاٹے نہ کٹے <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=a2IK6XfdYss|title=Aima Baig, Humera Arshad & Rachel Viccaji, Kaatay Na Katay, Coke Studio Season 10, Episode 6|last=Coke Studio|date=15 September 2017|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * بنورے (شجاع حیدر د‏‏ی موسیقی ، سید رضا ترمذی دا گیت) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PePGHi6IeZQ|title=Shuja Haider & Aima Baig, Baanware, Coke Studio Season 10, Season Finale|last=Coke Studio|date=21 September 2017|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> ==== 2018 ==== * ہم دیکھیں گے <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=unOqa2tnzSM|title=Hum Dekhenge, Coke Studio Season 11|last=Coke Studio|date=22 July 2018|accessdate=23 July 2018|via=YouTube}}</ref> * آتش (شجاع حیدر د‏‏ی موسیقی) <ref>{{cite web|last=Coke Studio|title=Aatish, Shuja Haider and Aima Baig, Coke Studio Season 11, Episode 4|url=https://www.youtube.com/watch?v=J5fHX8iNggs|accessdate=30 September 2018|date=31 August 2018|via=YouTube}}</ref> * ملنگ (ساحر علی بگا د‏‏ی موسیقی) <ref>{{cite web|last=Coke Studio|title=Malang, Sahir Ali Bagga and Aima Baig, Coke Studio Season 11, Episode 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=OPkfKQpJKXA|accessdate=7 September 2018|date=7 September 2018|via=YouTube}}</ref> * بلے بلے (ابرار الحق دا فوک گیت) <ref>{{cite web|last=Coke Studio|title=Ballay Ballay, Abrar Ul Haq and Aima Baig, Coke Studio Season 11, Episode 7|url=https://www.youtube.com/watch?v=gK-eU6QFEnM|accessdate=5 October 2018|date=13 October 2018|via=YouTube}}</ref> ==== 2019 ==== * ڈھولا (روحیل حیات د‏‏ی موسیقی) <ref>{{cite web|last=Coke Studio|title=Coke Studio Season 12 - Dhola - Sahir Ali Bagga & Aima Baig |url=https://www.youtube.com/watch?v=gKLM8GpxQ4k|accessdate=14 September 2020|date=15 November 2019|via=YouTube}}</ref> * ہیرے (روحیل حیات د‏‏ی موسیقی) <ref>{{cite web|last=Coke Studio|title=Coke Studio Season 12 – Heeray – Rahat Fateh Ali Khan & Aima Baig|url=https://www.youtube.com/watch?v=gKLM8GpxQ4k|accessdate=14 September 2020|date=22 November 2019|via=SoundCloud}}</ref> === سولو گانے === ==== 2015 ==== * ننھے ہاتھوں میں قلم (آئی ایس پی آر) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OTLz4aCEw5g|title=Nane Hathon Me Qalam - Aima Baig|last=THE CONTEMPORARY PAKISTAN|date=14 August 2015|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> ==== 2016 تو‏ں 2018 ==== * تیریاں (عاصم اظہر دے نال دو گانا) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bCkmvgjlQiQ|title=Teriyaan - Asim Azhar & Aima Baig (Official Music Video)|last=Asim Azhar|date=1 January 2018|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * آ گئے شان سے ہم (کوئٹہ گلیڈی ایٹرز دا ترانہ) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cofp5wf1Cmg|title=Quetta Gladiators Official Anthem 2018 - Zordaar11 feat. Faakhir & Aima Baig|date=5 March 2018|accessdate=7 March 2018|via=YouTube|last=Quetta Gladiators}}</ref> * بنے (میزان کوکنگ آئیل اور بناسپتی ٹی وی اشتہار) <ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1995592080471399&id=302087329821891|title=Mezan COOKING OIL AND BANASPATI|date=27 July 2018|accessdate=29 July 2018|via=Facebook}}</ref> * نووا سانگ (ہوواوے موبائل پاکستان) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_gwbMtiq9eQ|title=Nova Song by Aima Baig|last=Huawei Mobile Pakistan|date=27 September 2018|accessdate=30 September 2018|via=YouTube}}</ref> ==== 2019 ==== * اے زندگی <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NmybROpIjv0|title=Aima Baig's Biggest Hit Of 2019 - Aey Zindagi - Heart Breaking Song|last=C1 Shorts|date=27 August 2019|accessdate=27 August 2019|via=YouTube}}</ref> * صفائی ترانہ (عاصم اظہر دے نال دو گانا) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TFg_tgLPSxw|title=Safai Anthem – Hoga Saaf Pakistan Ft. Asim Azhar, Aima Baig, Fahad Mustafa, Waseem Badami & Iqrar|last=ARY Digital|date=13 December 2019|accessdate=14 September 2020|via=YouTube}}</ref> ==== 2020 ==== * کھیل جا دل سے (فواد خان دے نال گایا) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aYakERoXURw|title=#KhelJaDilSe - Cricket Full Song|last=Pepsi Pakistan|date=21 February 2020|accessdate=16 September 2020|via=YouTube}}</ref> * تی کویرو (Te Quiero) ہاڈی اوپل دے نال دو گانا <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wdPF_HUKfIs|title=Haadi Uppal (ft. Aima Baig) - Te Quiero [Official Video]|last=Hadi Uppal|date=31 May 2020|accessdate=14 September 2020|via=YouTube}}</ref> * مٹی کے سو رنگ <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3srlHVba7LY|title=#AbHarChehraKareyGlow - Glow & Lovely - Mitti Ke Sau Rung|last=Glow And Lovely|date=24 October 2020|accessdate=12 November 2020|via=YouTube}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPp_f9Ugpmw|title=Mitti Ke Sau Rung - Xulfi ft. Aima Baig - (2020)|last=Xulfi|date=1 November 2020|accessdate=12 November 2020|via=YouTube}}</ref> * ساؤ بنجارا <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EdVRGjNXSzI|title=SAO BANJARA - SS 2021 -The announcement feat. Aima Baig & Grehan Band|last=fahadhussayn|date=9 November 2020|accessdate=12 November 2020|via=YouTube}}</ref> === ہور گانے === * سمر وائن (مبشر لقمان دے نال) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MMGmCMj-3JY|title=Summer Wines 2015 HD - Aima Baig and Mubasher Lucman|last=Aima Baig|date=30 October 2015|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * جگ گھمیا * بلھیا (اے دل ہے مشکل) * لانگ گواچا * اے راہ عشق کے شہیدوں <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?t=34s&v=5YfdayIuKJU|title=Emotional - Aima Baig pays tribute to Martyrs of Pakistan Army|last=Dunya News|date=2 December 2015|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * چرا لیا ہے تم نے * سجنیا * چیپ تھرلز * اعتبار * آوارگی بن گئی (مذاق رات پروگرام وچ ) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ojL3sRbA2nA|title=Aima Baig Beautiful Song in Mazaaq Raat|last=Dunya News|date=28 April 2016|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * یونہی (16ویں لکس اسٹایل ایوارڈز وچ عاطف اسلم) <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PDgvDviFfc|title=Presenting the 16th Lux Style Awards (Part 1)|last=Lux Pakistan|date=20 May 2017|accessdate=15 May 2018|via=YouTube}}</ref> * میں بھی (17ویں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ گایا) <ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1638186/4|title=Exclusive: Shehzad Roy, Aima Baig and more to perform #MaiBhi anthem at LSA 2018|author=Rahul Aijaz|date=18 February 2018|accessdate=15 May 2018|work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]}}</ref> * بازی (پی ایس ایل 2018 وچ اختتامی تقریب وچ گایا) <ref>{{cite web|url=https://www.samaa.tv/sports/2018/03/psl-closing-ceremony-aima-baig-performs-live/|title=PSL Closing Ceremony: Aima Baig performs live|date=25 March 2018|accessdate=15 May 2018|publisher=[[سماء ٹی وی]]}}</ref> * آٹئم نمبر * ڈسکو دیوانے (پی ایس ایل 2019 افتتاحی تقریب وچ گایا) <ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1463824|title=Renowned musicians, pyrotechnics kick off PSL 2019 in Dubai|date=14 February 2019|accessdate=14 February 2019|work=Dawn}}</ref> * دوستی (پی ایس ایل 2019 افتتاحی تقریب وچ گایا) <ref>{{cite news|url=https://images.dawn.com/news/1182046|title=PSL will pay tribute to Nazia Hassan on the closing ceremony|date=14 March 2019|accessdate=16 March 2019|work=Dawn Images}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1470220|title='Historic day': Star-studded closing ceremony electrifies crowd before PSL finale|date=17 March 2019|accessdate=17 March 2019|work=Dawn}}</ref> == ایوارڈ تے نامزدگیاں == === لکس اسٹائل ایوارڈ === * 2017 وچ "قلاباز دل" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگارہ ایوارڈ جِتیا <ref>{{cite news|date=20 April 2017|accessdate=9 July 2019|work=Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/04/20/lux-style-awards-2017-winner-list/|title=Lux Style Awards 2017 winner list}}</ref> * 2018 وچ "صدقہ" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگار دے لئی نامزدگی <ref>{{cite news|date=21 February 2018|accessdate=9 July 2019|work=Dawn Images|url=https://images.dawn.com/news/1179502|title=Who won big at Lux Style Awards 2018?}}</ref> * "کیف و سرور" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگار دے لئی نامزدگی === گلیکسی لالی ووڈ ایوارڈ === * 2017 وچ "قلاباز دل" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگارہ ایوارڈ جِتیا <ref>{{cite web|url=https://galaxylollywood.com/2017/03/07/gala2017-winners/|title=Winners of 3rd Galaxy Lollywood Awards 2017|date=7 March 2017|accessdate=9 July 2019|website=GalaxyLollywood.com|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422121246/https://galaxylollywood.com/2017/03/07/gala2017-winners/|dead-url=yes}}</ref> * 2018 وچ "کیف و سرور" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگار جِتیا <ref>{{cite web|date=15 May 2018|accessdate=18 May 2018|website=GalaxyLollywood.com|url=https://galaxylollywood.com/2018/05/15/gala2018-winners/|title=Winners of Luxus Grand 4th Galaxy Lollywood Awards 2018|archive-date=14 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914212618/https://galaxylollywood.com/2018/05/15/gala2018-winners/|dead-url=yes}}</ref> * 2019 وچ "آئٹم نمبر" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگارہ ایوارڈ جِتیا <ref>{{cite web|url=https://galaxylollywood.com/2019/04/15/galaxy-lollywood-awards-2019-nominations/|title=Luxus Grand 5th Galaxy Lollywood Awards 2019 (Nominations)|date=15 April 2019|accessdate=16 April 2019|website=GalaxyLollywood.com|archive-date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416205628/https://galaxylollywood.com/2019/04/15/galaxy-lollywood-awards-2019-nominations/|dead-url=yes}}</ref> * 2019 وچ "یونہی راستے میں" دے لئی بہترین پلے بیک گلوگارہ ایوارڈ نامزدگی <ref>{{cite web|title=Winners of Luxus Grand 5th Galaxy Lollywood Awards 2019|url=https://galaxylollywood.com/2019/12/03/winners-of-luxus-grand-5th-galaxy-lollywood-awards-2019/|accessdate=6 January 2020|website=GalaxyLollywood.com|author=Faisal Ali H|date=3 January 2020|archive-date=8 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108050633/http://galaxylollywood.com/2019/12/03/winners-of-luxus-grand-5th-galaxy-lollywood-awards-2019/|dead-url=yes}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں]] [[گٹھ:ضلع رحیم یار خان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۹۵ دے جم]] 2xhfonr3x5utlv04rdba57i8smm2wcs