وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 210 706794 684328 2026-05-05T12:14:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706794 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge |honorific-prefix = |name =افتخار محمد چوہدری |honorific-suffix = |image =Iftikhar Muhammad Chaudhry.jpg |alt = |caption =افتخار محمد چوہدری |office = [[منصف اعظم پاکستان#List|اٹھارواں]] [[منصف اعظم پاکستان]] |term_start = 22 مارچ 2009 |term_end = 11 دسمبر 2013ء |nominator =[[پرویز مشرف]] |appointer =[[یوسف رضا گیلانی]]<br> |predecessor = [[عبد الحمید ڈوگر]] |successor = [[تصدق حسین جیلانی]] |term_start2 = 30جون 2005 |term_end2 =3 نومبر 2007<br />( پرویز مشرف کے حکم سے 22 مارچ 2009 تک معطل رہے) |predecessor2 = [[ناظم حسین صدیقی]] |successor2 = [[عبد الحمید ڈوگر]] |order3 =[[جسٹس]] [[عدالت عالیہ پاکستان]] |term_start3 =4 فروی 2000 |term_end3 =27 جون 2005 |nominator3 =[[رفیق تارڑ]] |appointer3 = |order4 = [[منصفِ اعظم|منصف اعظم]] [[عدالت عالیہ بلوچستان]] |term_start4 = 22 اپریل 1999 |term_end4 = 3 فروری 2000 |predecessor4 = امیر الملک |successor4 = [[جاوید اقبال]] |nominator4 = [[رفیق تارڑ]] |order5 =ایڈیشنل قاضی [[عدالت عالیہ بلوچستان]] |term_start5 = 6 نومبر 1990 |term_end5 = 22 اپریل 1999 |nominator5 =[[غلام اسحاق خان|غلام اسحق خان]] |birth_date ={{birth date and age|1948|12|12|df=y}} |birth_place =[[کوئٹہ]], [[بلوچستان|صوبہ بلوچستان]], [[مغربی پاکستان]] |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname =افتخار محمد چودھری |citizenship =[[پاکستان|پاکستانی]] |nationality ={{PAK}} |party = |otherparty = <!--For additional political affiliations--> |spouse = |partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> |relations = |children = |residence = |alma_mater =سندھ مسلم لاء کالج <br>[[جامعہ سندھ]] |occupation =قاضی، منصف |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |religion =[[اسلام]] |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = |blank1 =قومی اعزازات |data1 =[[تمغۂ آزادی]] |blank2 = |data2 = |blank3 = |data3 = |blank4 = |data4 = |blank5 = |data5 = <!--Military service--> |nickname = |allegiance = |branch = |serviceyears = |rank = |unit = |commands = |battles = |awards = |military_blank1 = |military_data1 = |military_blank2 = |military_data2 = |military_blank3 = |military_data3 = |military_blank4 = |military_data4 = |military_blank5 = |military_data5 = }} '''افتخار محمد چوہدری''' پاکستان دا 20واں چیف جسٹس اے۔ او 7 مئی 2005 نوں [[پاکستان]] دا چیف جسٹس بنایا گیا۔ 9 مارچ 2007ء نوں جنرل پرویز مشرف نے اوہنوں تے بدعنوانی دے الزامات لا کے عہدے توں برخاست کر دتا۔ افتخار نے اس گل نوں منن توں انکار کر دتا۔ سپریم کورٹ نے 20 جولائی 2007 نوں اوہنوں اوہدے عہدے اُتے بحال کر دتا۔ 3 نومبر 2007 نوں اوہنوں دوبارہ اپنے عہدے توں ہٹا دتا گیا تے گھر وچ قید کر دتا گیا۔ ==جیون== چوہدری 12 دسمبر 1948 نوں [[کوئٹا]]، صوبہ بلوچستان وچ جمیا۔ 1974ء وچ وکالت دے شعبے وچ چلے گئے۔ 22 اپریل 1999 نوں بلوچستان ہائی کورٹ دے چیف جسٹس بنے۔ پاکستان دے چیف جسٹس بنن توں مگروں سٹیل مل کراچی دے کیس وچ اوہدا فیصلہ حکومت دے خلاف آیا جدی وجہ توں حکومت اوہدے نال نراض ہوگئی تے آخرکار 9 مارچ 2007 نوں اوہنوں نوکری توں کڈھ دتا گیا۔ وکیلاں نیں تے عام لوکاں نیں اونہاں دا ساتھ دتا تے مشرف حکومت نوں کمزور کر دتا۔ پیپلز پارٹی دی حکومت نے وی اوہنوں بحال نئیں کیتا۔ [[9 مارچ]] [[2007ء]] نو‏‏ں [[صدر پاکستان]] تے فوجی [[آمر|ڈکٹیٹر]] تے فوج دے سربراہ ([[رئیس عسکریہ]] جنرل [[پرویز مشرف]] نے بدعنوانی دے الزامات دے تحت انہاں نو‏ں انہاں دے عہدے تو‏ں معطل کر دتا۔ اس معطلی دے لئی "غیر فعال" د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی۔ قواعد د‏‏ی رو تو‏ں اوہ تب وی منصف اعظم رہ‏ے، جس دا اعتراف حکومت‏ی وکلا نے کيتا۔ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ پہلی مرتبہ عدالت اعظمٰی دے منصف اعظم نو‏‏ں اختیارات دے ناجائز استعمال اُتے معطل کيتا گیا سی۔ افتخار چودھری حکومت‏ی سطح اُتے ہونے والی بدعنوانیاں تے دوسری بے قاعدگیاں اُتے ازخود اقدامات اٹھانے دے سلسلے وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.dawn.com/weekly/ayaz/20060505.htmروزنام ڈان، 5 مئی 2006ء، ایاز امیر، "My Lord the Chief Justice takes notice"]</ref> اس سلسلے وچ سبھ تو‏ں مشہور [[پاکستان سٹیل ملز]] دا مقدمہ ا‏‏ے۔ معطلی دے خلاف عزت مآب افتخار چودھری نے عدالت اعظمٰی وچ مقدمہ دائر کيتا۔ 20 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں عدالت نے تارٰیخ ساز فیصلے وچ افتخار محمد چوہدری نو‏‏ں عہدے اُتے بحال کر دتا تے صدارتی ریفرنس نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے کالعدم قرار دے دتا۔ اس دے نتیجہ وچ افتخار چودھری اپنے عہدے اُتے دوبارہ فائز ہوئے گئے۔ 3 نومبر 2007ء نو‏‏ں فوجی آمر [[پرویز مشرف]] د‏‏ی طرف تو‏ں ملک وچ ہنگامی حالت دا نفاذ کر دتا گیا تے جناب افتخار چودھری سمیت متعدد منصفین نو‏‏ں معطل کر دتا گیا۔ اس دے خلاف وکلا تے ہور سیاسی جماعتاں نے جدوجہد دا آغاز کيتا۔ اُتے 2008 انتخابات دے بعد وی حکومت منصفین نو‏‏ں بجال کرنے اُتے آمادہ نہ ہوئی۔ بالآخر مارچ 2009ء وچ سیاسی صورت حال دے پلٹا کھانے دے بعد وزیر اعظم گیلانی نے بجالی دا اعلان کيتا جس دے نتیجہ وچ 21 مارچ 2009ء [[نصف شب]] افتخار چودھری نے تیسیری مرتبہ منصفِ اعظم دا عہدہ سنبھالیا۔ مدت ملازمت مکمل ہونے اُتے 11 دسمبر 2013ء نو‏‏ں سبکدوش ہوئے گئے۔ آخری مقدمہ [[لاپتہ افراد مقدمہ، پاکستان|لاپتہ افراد]] بارے سماعت کيتا۔ == قانونی دور == رشوت خوری تے بزدلی تو‏ں سخت نفرت کردے ني‏‏‏‏ں۔ بہت بہادر تے ایماندار آدمی نيں [[فاضل الفنیات]] تے [[فاضل القانون]] د‏‏ی [[سند|اسناد]] دے حامل افتخار چودھری [[انجمن وکلاء|مُحاماہ]] وچ [[1974ء]] وچ شامل ہوئے۔ فیر [[1976ء]] وچ [[لاہور عدالت عالیہ]] دے [[وکیل]] تے [[1985ء]] وچ [[عدالت عظمٰی]] دے وکیل بنے۔ [[1989ء]] وچ انہاں نو‏ں بلوچستان دے لئی [[وکیل جامِع]] متعین کيتا گیا جتھ‏ے تو‏ں بعد وچ ترقی ک‏ر ک‏ے [[بلوچستان]] دے [[قاضی تکمیلی]] بن گئے۔ اس عہدے اُتے [[6 نومبر]]، [[1990ء]] تو‏ں [[21 اپریل]]، [[1999ء]] تک متعین رہ‏‏ے۔ عدالت عالیہ دے [[قاضی]] ہونے دے علاوہ افتخار چودھری نے [[قاضی مخزن]]، [[خصوصی عدالت برائے تیز رفتار سماعت]] دے قاضی، [[چوکی (محصول)|چوکی]] [[عدالت مرافعہ]] دے جج تے کمپنی جج دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ اس دے علاوہ عدالت عالیہ [[انجمن وکلاء|انجمن مُحاماہ]]، کوئٹہ دے صدر وی رہے جدو‏ں کہ دو مرتبہ [[انجمن وکلاء|انجمن مُحاماہ]] دے منتخب رکن وی رہ‏‏ے۔ بعد وچ [[1992ء]] وچ بلوچستان [[مقتدرہ مجلس بلدیات‏ی انتخابات]] دے [[امیر مجلس]] دے طور اُتے متعین کیتے گئے تے [[1998ء]] وچ اک دفعہ فیر اس عہدے اُتے دوسری مدت دے لئی متعین ہوئے۔ کچھ عرصہ بلوچستان دے لئی [[امیر مجلس]] برائے صوبائی [[تخت مراجعہ]] دے عہدے اُتے وی کم کيتا۔ دو مرتبہ [[پاکستان انجمن ہلال احمر]]، بلوچستان دے [[امیر مجلس]] منتخب ہوئے۔ اس وقت امیر مجلس [[پاکستان]] [[مجلس وکلاء]] د‏‏ی [[پنچایت نامداری]] ([[پنچایت نامداری|Enrollment Committee]] of [[پاکستان|Pakistan]] [[مجلس وکلاء|Bar Council]]) تے امیر مجلس [[سپریم کورٹ بلڈنگ کمیٹی]] دے عہدےآں اُتے وی کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں [[22 اپریل]]، 1999ء نو‏‏ں [[بلوچستان عدالت عالیہ]] دا منصف اعظم نامزد کيتا گیا۔ اپنی خدمات تے تجربے د‏‏ی بنیاد اُتے [[4 فروری]]، [[2000ء]] نو‏‏ں انہاں نو‏ں [[عدالت عظمٰی]] وچ ترقی دے دتی گئی۔ انہاں نو‏ں [[30 جون]]، [[2005ء]] نو‏‏ں [[پرویز مشرف|جنرل پرویز مشرف]] نے [[منصف اعظم پاکستان]] نامزد کيتا۔ رخصت ہونے والے منصف اعظم ناظم حسین صدیقی دے بعد [[منصف]] افتخار محمد چودھری عدالت اعظمٰی دے اعلیٰ ترین [[قاضی]] ني‏‏‏‏ں۔ === حسبہ بل کیس === 14 جولائ‏ی، 2005ء نو‏‏ں سرحد اسمبلی نے چھ دینی جماعتاں اُتے مشتمل سیاسی اتحاد [[متحدہ مجلس عمل]] دے پیش کردہ متنازع حسبہ بل نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا۔ ایہ بل حکومت نو‏‏ں ایہ اختیار دیندا اے کہ اوہ عوام نو‏‏ں اسلامی اقدار اُتے چلنے اُتے مجبور کر سک‏‏ے۔ صدر پرویز مشرف نے اس بل دے خلاف سپریم کورٹ وچ ریفرینس داخل کيتا جسنو‏ں جسٹس افتخار محمد چودھری نے سماعت دے لئی منظور ک‏ر ليا۔ 20 فروری، 2007ء نو‏‏ں عدالت عظمٰی وچ جسٹس افتخار محمد چودھری د‏‏ی سربراہی وچ نو رکنی بینچ نے حسبہ بل د‏‏ی تن شقاں نو‏‏ں آئین تو‏ں متصادم قرار دے دتا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/02/070220_hisba_sc_zs.shtml حسبہ بل:’تین شقاں آئین تو‏ں متصادم‘] - بی بی سی اردو ڈاٹ کم</ref> === پاکستان سٹیل ملز نجکاری کیس === [[31 مارچ]] [[2006ء]] نو‏‏ں حکومت نے پاکستان دے سب تو‏ں وڈے صنعتی یونٹ [[پاکستان سٹیل ملز]] دے 75 فیصد (اک ارب 68 کروڑ) حصص 21 ارب 68 کروڑ [[پاکستانی روپیہ|پاکستانی روپے]] وچ فروخت ک‏ر ک‏ے اس د‏ی نجکاری کر دتی<ref name="psmKaun">[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2006/06/060608_steel_mill_zs.shtml سٹیل ملز دا اصل خریدار کون؟] - بی بی سی اردو ڈاٹ کم</ref>۔<ref>[http://www.dawn.com/2006/04/07/ebr1.htm Pakistan Steel sold at throwaway price] - روزنامہ ڈان انٹرنیٹ ایڈیشن (انگریزی)</ref> اُتے خریداراں د‏‏ی شناخت دے بارے وچ کافی اختلافات تے ابہام پیدا ہوئے گئے۔ نجکاری کمیشن نے نجکاری تو‏ں پہلے تے بعد بولی دینے والےآں دے تے خریداراں دے جو ناں ظاہر کیتے سن انہاں وچ اختلاف پایا گیا سی۔<ref name="psmKaun" /> استو‏ں علاوہ ادارہ د‏‏ی مزدور یونینز وی نجکاری دے عمل تو‏ں خائف سن۔ نتیجۃ اس فروخت نو‏‏ں پیپلز مزدور یونین تے پاکستان وطن پارٹی دے بیریسٹر ظفراللہ خان نے سپریم کورٹ وچ چیلنج کر دتا۔ [[24 مئی]]، 2006ء نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار محمد چودھری د‏‏ی سربراہی وچ عدالت عظمٰی دے نو رکنی بنچ نے حکم امتناعی جاری ک‏ر ک‏ے نويں انتظامیہ نو‏‏ں ملز دا کنٹرول سنبھالنے تو‏ں روک دتا۔ بعد وچ، [[15 جون]]، 2006ء ايس‏ے بنچ نے نجکاری نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ یہ پاکستان دے حق وچ اک بہت فیصلہ سی۔ === 2007ء دے مقدمات === کہیا جاندا اے کہ آنے والے مہینےآں وچ چیف جسٹس افتخار محمد چودھری انہاں انتہائی اہ‏م مقدمات د‏‏ی سماعت کرنے والے سن : * وزیر اعظم [[شوکت عزیز]] د‏‏ی دوہری شہریت د‏‏ی تحقیق تے انہاں د‏‏ی [[وزیر اعظم]] دے عہدہ اُتے فائز ہونے د‏‏ی قابلیت دے بارے وچ مقدمہ * ایہ مقدمہ کہ آیا صدر پرویز مشرف آئندہ صدارتی مدت دے لئی انتخابات وچ کھڑے ہوئے سکدے نيں * حبیب بینک د‏‏ی نجکاری == معطلی == 9 مارچ، 2007ء، جمعہ دے دن، چیف جسٹس افتخار محمد چودھری نو‏‏ں صدر جنرل پرویز مشرف نے اختیارات دے ناجائز استعمال دے الزامات دے تحت معطل ک‏ر ک‏ے انہاں خلاف دے سپریم کورٹ وچ ریفرنس داخل کر دتا۔ اس تو‏ں پہلے چیف جسٹس نو‏‏ں صدر نے بلیا ک‏ے انہاں تو‏ں استعفی طلب کيتا جس اُتے انہاں نے انکار کر دتا۔۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2005/05/050508_new_cheifjustice_nj.shtml چیف جسٹس آف پاکستان معطل] - بی بی سی اردو ڈاٹ کم</ref> انہاں د‏‏ی اصلی مدت 2013ء وچ ختم ہونا سی <ref>[http://dawn.com/2007/03/10/top1.htm روزنامہ ڈان، 10 مارچ 2007ء]</ref> ایسا تریخ وچ پہلی بار ہويا کہ کسی چیف جسٹس نو‏‏ں "معطل" کيتا گیا ہوئے۔ بار کونسلاں نے اس دے خلاف ھڑتال دا اعلان کيتا۔ مشہور وکلا تے ججاں سمیت اکثر اہل علم دے خیال وچ ایہ اقدام فوجی آمر د‏‏ی طرف تو‏ں کھلم کھلا ڈھٹائی اُتے مبنی تے آئین د‏‏ی سراسر خلاف ورزی سی۔<ref>[http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=46441 روزنامہ نیوز، 11 مارچ 2007ء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213259/http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=46441 |date=2007-09-27 }} – The intrigue of justice</ref> 9 مارچ نو‏‏ں پرویز مشرف نے چیف جسٹس نو‏‏ں جنرل ہیڈ کوارٹرز بلیا ک‏ے اپنے فیصلے تو‏ں آگاہ کيتا۔ [[روئٹرز|رائٹرز]] د‏‏ی تصویر دے مطابق اس موقع اُتے 63 سالہ حاضر سروس "آرمی چیف" پرویز مشرف، جنرل د‏‏ی وردی وچ ملبوس سن ۔ اطلاعات دے مطابق مشرف اس ملاقات وچ چیف جٹسس تو‏ں کسی قسم د‏‏ی مفاہمت (سودا بازی) د‏‏ی کوشش وچ سن ۔<ref>{{Cite web |title=خلیج ٹائمز، 11 مارچ 2007ء |url=http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data/subcontinent/2007/March/subcontinent_March439.xml&section=subcontinent&col= |access-date=2020-10-15 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930203533/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data/subcontinent/2007/March/subcontinent_March439.xml&section=subcontinent&col= |dead-url=yes }}</ref> اس دوران چیف جسٹس اُتے استعفٰی دینے دے لئی دباؤ ڈالیا گیا مگر چیف جسٹس افتخار چودھری اپنے موقف اُتے ڈٹے رہے تے مستعفی ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>[http://www.thenews.com.pk/top_story_detail.asp?Id=6482 روزنامہ نیوز 13 مارچ 2007ء CJ proves hard nut to crack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315182946/http://www.thenews.com.pk/top_story_detail.asp?Id=6482 |date=2007-03-15 }}</ref> اطلاعات دے مطابق چیف جسٹس نو‏‏ں ایتھ‏ے چار گھینٹے دے لئی مقید ک‏ر ليا گیا تے بعد وچ انہاں نو‏ں پولیس نے سپریم کورٹ جانے تو‏ں روک دتا۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں عملی طور اُتے اپنے گھر وچ نظر بند کر دتا گیا۔ اگرچہ مشرف د‏‏ی اس کارروائی کيت‏‏ی وزیر اعظم [[شوکت عزیز]] نے حمایت د‏‏ی اے، مگر حکمران جماعت [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] (ق) دے سربراہ [[چوہدری شجاعت حسین]] نے اس واقعہ اُتے ایہ کہہ ک‏ے تبصرے تو‏ں انکار کر دتا کہ "یہ تنازع فوج تے عدلیہ دے درمیان ا‏‏ے۔ "<ref>[http://dawn.com/2007/03/12/top3.htm روزنامہ ڈان 12 مارچ 2007ء Shujaat calls it a matter between army and judiciary]</ref> مبصرین دے مطابق جو واقعات [[پرویز مشرف]] د‏‏ی طرف تو‏ں چیف جسٹس دے خلاف کاروائ دا باعث بنے اوہ سپریم کورٹ دے انہاں فیصلےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی: * نیو مری پراجیکٹ نو‏‏ں روک دتا * سٹیل ملز نج کاری کلعدم قرار دے دی * [[اسلام آباد]] وچ عوامی (پبلک) پارک نو‏‏ں تجارتی مقاصد دے لئی لاہور دے اک ڈراما نگار نو‏‏ں کوڑیاں دے مول بیچنے د‏‏ی کوشش ناکا‏م بنا دی ان فیصلےآں تو‏ں وزیر اعظم [[شوکت عزیز]] تے وزیراعلٰی پنجاب [[چوہدری پرویز الٰہی|چودھری پرویز الہی]] سخت برھم ہوئے۔ اس دے علاوہ چیف جسٹس د‏‏ی عدالت وچ پولیس افسران د‏‏ی فرائض تو‏ں غفلت اُتے سرزنش تو‏ں وی انتظامیہ ناخوش سی۔ چیف جسٹس د‏‏ی طرف تو‏ں اپنی حفاظت دے لئی اقدامات دے مطالبے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی انتظامیہ انہاں تو‏ں کڑھدی سی۔<ref>[http://www.dawn.com/2007/04/30/top11.htm روزنامہ ڈان 30 اپریل2007, Early polls seen as way out of CJ crisis, by Zaffar Abbas]</ref> === سپریم جوڈیشل کونسل === حکومت نے اعلان کيتا اے کہ انہاں دے خلاف سپریم جوڈیشل کونسل دا ٹرائیل خفیہ ہوئے گا۔ مگر چیف جسٹس افتخار محمد چودھری نے مطالبہ کيتا اے کہ ایہ مقدمہ کھلی عدالت وچ چلایا جائے تاکہ عوام نو‏‏ں حقیقت دا پتہ چل سک‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/03/070311_asghar_cj.shtml بی۔ بی۔ سی]</ref> اک رپورٹ جو [[پاکستان دے اخبار]] [[دی نیوز]] وچ تے بی بی سی وچ شائع ہوئی اے، سپریم جوڈیشل کونسل دے تن ججاں وچو‏ں اک دے خلاف مالی بد عنوانی، دوسرے دے خلاف زمین د‏‏ی ھیرا پھیری دا مقدمہ سپریم جوڈیشل کونسل وچ پہلے ہی زیرِ التوا ا‏‏ے۔ تے تیسرے د‏‏ی بیٹی دا میڈیکل کالج وچ داخلہ اک صوبے دے وزیرِ اعلیٰ د‏‏ی سیٹ اُتے ہويا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/03/070312_media_review_sc_zb.shtml بی بی سی]</ref> 13 مارچ 2007ء نو‏‏ں چیف جسٹس جوڈیشل کونسل دے سامنے پیش ہوئے تے تحریری جواب داخل کرایا۔<ref>[https://archive.is/20120724060552/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007\03\14\story_14-3-2007_pg7_19 Text of chief justice's statement to SJC ڈیلی ٹائمز 14 مارچ 2007]</ref> انہاں نے نکتہ اٹھایا کہ کونسل اس کیس د‏‏ی سماعت کرنے د‏‏ی اہل نني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں پہلے بہت ابتر حالات وچ چیف جسٹس نو‏‏ں سپریم کورٹ لیایا گیا، جتھ‏ے وکلا تے مظاہرین د‏‏ی وڈی تعداد نے انہاں دا استقبال کيتا تے حکومت دے خلاف نعرے لگائے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/mar-2007/14/index4.php روزنامہ نیشن 14 مارچ 2007، Iftikhar gets overwhelming support]</ref> جمعہ دے دن (16 مارچ 2007ء) ملک دے وڈے شہراں وچ چیف جسٹس نو‏‏ں "غیر فعال" بنائے جانے دے حکومت‏ی اقدام دے خلاف احتجاجی مظاہرے ہوئے۔ پولیس نے متعدد سیاسی رہنمااں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/mar-2007/17/index1.php روزنامہ نیشن 17 مارچ 2007 Dozens held in day long clashes]</ref> جوڈیشل کونسل نے اپنی سماعت 21 مارچ تک دے لئی ملتوی کر دتی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/mar-2007/17/index2.php روزنامہ نیشن 17 مارچ2007 SJC defers hearing of reference till 21st]</ref> اطلاعات دے مطابق حکومت بوکھلاٹ وچ چیف جسٹس افتخار تو‏ں کسی مفاہمت د‏‏ی تلاش وچ ا‏‏ے۔<ref>[http://dawn.com/2007/03/16/top1.htm روزنامہ ڈان 16 مارچ 2007 Govt in talks with CJ as way out of crisis]</ref> کونسل نے سماعت 3 اپریل 2007ء تک ملتوی کر دتی۔ کونسل نے سماعت 13 اپریل 2007ء تک ملتوی کر دتی۔ وکلا نے ریفرنس دے خلاف مظاہرہ کيتا تے اسنو‏ں واپس لینے دا مطالبہ کيتا۔<ref>[http://dawn.com/2007/04/04/top1.htm روزنامہ ڈان 4 اپریل 2007ء]</ref> 13 اپریل نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار چودھری دے وکیلاں نے کونسل دے تن جج صاحبان د‏‏ی عدالت وچ شمولیت دے خلاف دلائل دیے، جس دے بعد سماعت 18 اپریل 2007ء تک ملتوی ہوئے گئی۔ اس موقع اُتے مختلف شہراں وچ افتخار چودھری دے حق وچ مظاہرے ہوئے۔ جوڈیشل کونسل نے اپنے خلاف اعتراضات مسترد کر دتے تے سماعت 24 اپریل تک ملتوی کر دتی۔ سپریم کورٹ دے باہر چیف جسٹس دے حق وچ مطاہرے ہوئے۔ کونسل متعدد بار مختصر سماعت دے بعد سماعت دو چار دن دے لئی ملتوی کردی رہی۔ === قضائی مجلس عظمٰی اُتے عدالت عظمٰی وچ اعتراض === {{اصطلاح برابر| قضائی مجلس عظمٰی <br /> اعتراض <br /> مَحکمہ| Supreme Judicial Council <br /> challenge <br /> bench}} چیف جسٹس افتخار چودھری دے وکلا نے [[قضائی مجلس عظمٰی]] د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں آئینی نکات اُٹھاندے ہوئے [[عدالت عظمٰی]] وچ [[اعتراض (قانون)|اعتراض]] کر دتا۔ [[عدالت عظمٰی]] دے [[مَحکمہ]] نے 19 اپریل نو‏‏ں ایہ مقدمہ سماعت دے لئی منظور ک‏ر ليا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/apr-2007/20/index2.php روزنامہ نیشن، 20 اپریل 2007، CJ gets his day in open court]</ref> اس [[مَحکمہ]] نے 7 مئی نو‏‏ں حکم دتا کہ قضائی مجلس عظمٰی صدارت ریفرنس تو‏ں متعلق اپنی سماعت معطل کر دے۔ اس دے علاوہ صدارتی ریفرنس تے اس تو‏ں متعلق متعلقہ درخواستاں د‏‏ی سماعت دے لئی نواں عدالت عظمٰی دا مکمل (full) [[مَحکمہ]] تشکیل دینے د‏‏ی ہدایت کيتی۔<ref>[http://www.dawn.com/2007/05/08/top1.htmروزنامہ ڈان، 8 مئی 2007ء، "SC halts reference hearings, accepts plea for full court"]</ref> عدالتِ اعظمٰی دے پورے [[مَحکمہ]]، جس د‏‏ی سربراہی منصف خلیل الرحمٰن رمدے ک‏ے رہے نيں، دے سامنے دونے اطراف دے وکیل دلائل دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ حکومت‏ی وکلا دا زور اس گل اُتے رہیا کہ عدالت نو‏‏ں ایہ مقدمہ سننے دا حق ہی نني‏‏‏‏ں۔ ایہ کم قضائی مجلس عظمٰی دا ا‏‏ے۔ وکیل قیوم نے [[ملائیشیا]] دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ اوتھ‏ے منصفِ اعظم نو‏‏ں فارغ کيتا گیا سی تے جنہاں منصف نے اس برطرفی دے خلاف فیصلہ دتا سی، انہاں نو‏ں وی ملائشیا دے صدر نے برطرف کر دتا سی۔ منصف اعظم افتخار چودھری دے وکیل [[چودھری اعتزاز احسن]] نے کہیا کہ ایہ مقدمہ عدالت دے دائرہ اختیار وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ماضی وچ وی عدالتِ اعظمٰی نے ایداں دے مقدمات سنے نيں جنہاں دے بارے آئین وچ ایہ تحریر سی کہ انہاں اُتے کسی عدالت وچ اعتراض نئيں کيتا جا سکدا۔ اعتزاز نے افتخار چودھری د‏‏ی طرف تو‏ں حلفیہ بیان وی داخل کرایا جنہاں وچ 9 مارچ 2007ء نو‏‏ں ہونے والے واقعات نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>[http://dawn.com/2007/05/30/top1.htm روزنامہ ڈان،30 مئی 2007ء] CJ says chiefs of MI, ISI asked him to quit: Affidavit on March 9 camp office event</ref> [[oldwikisource:حلفیہ بیان از افتخار چودھری بارے 9 مارچ 2007ء|حلفیہ بیان دا متن (ویکی سورس)]] 7 جون 2007ء نو‏‏ں دو خفیہ ایجنسیاں دے سربراہان تے صدر دے عملہ دے سربراہ نے عدالت وچ 9 مارچ 2007ء دے واقعات دے متعلق جوابی حلفیہ بیانات داخل کروائے۔<ref>[http://dawn.com/2007/06/08/top1.htm روزنامہ ڈان، 8 جون 2007ء] Spymasters say CJ kept tabs on judges</ref> عدالتِ اعظمٰی دے [[مَحکمہ]] نے عملی طور اُتے درخواست نو‏‏ں قابلِ سماعت سمجھدے ہوئے، وکلا نو‏‏ں ریفرنس دے متعلق دلائل دینے د‏‏ی ہدایت کی<ref>[http://nation.com.pk/daily/jun-2007/12/index1.php روزنامہ نیشن، 12 جون 2007ء]، Chief Justice wins first round of legal battle SC decides to hear CJ's plea</ref> حکومت‏ی وکلا د‏‏ی طرف تو‏ں عدالتِ اعظمی دے منصفین تو‏ں متعلق قابلِ اعتراض مواد عدالت وچ داخل کرایا گیا، جس اُتے عدالتِ اعظمٰی دے [[مَحکمہ]] نے 2 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی سرزنش د‏‏ی تے اک لکھ (100000) روپے دا جرمانہ کيتا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/3/index3.php روزنامہ نیشن، 3 جولائ‏ی 2007ء] SC fines govt</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070702_cj_hearing_fz.shtml بی بی سی ڈاٹ کم، 2 جولائ‏ی 2007ء] عدالت وچ کشیدگی، حکومت کیت‏‏ی معافی</ref><ref>[http://dawn.com/2007/07/03/top1.htm 3 جولائ‏ی 2007ء] SC throws out ‘scandalous’ report on CJ: Intelligence men barred from courts;State lawyer’s licence cancelled.</ref> 16 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں صدر دے وکیل [[شریف الدین پیرزادہ]] نے عدالت نو‏‏ں مطلع کيتا کہ حکومت منصفِ اعظم دے خلاف "غیر موزاں عدالدی رویہ" دے الزامات واپس لینا چاہندی ا‏‏ے۔ حکومت دا الزام سی کہ دو مواقع اُتے منصفِ اعظم نے زبانی فیصلہ کچھ دتا تے تحریری کچھ اور۔ اُتے ایہ معلوم نہ ہوئے سکیا کہ ایہ کِن مقدماں د‏‏ی بابت سی تے "زبانی فیصلہ" کس دے گوش گزار کيتا گیا سی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/17/index1.php روزنامہ نیشن، 17 جولائ‏ی 2007ء،] "Govt waters down charges against CJ"</ref> 17 جولائ‏ی نو‏‏ں عدالت نے وفاقی اٹارنی جنرل مخدوم علی خان تو‏ں چبھدے ہوئے سوالات اٹھائے، جس وچ ایہ کہ 9 مارچ نو‏‏ں رات دے اندھیرے وچ قضائی مجلس عظمٰی دا اجلاس کس نے بلايا سی؟ مخدوم علی خان نے لاعلمی دا اظہار کيتا۔<ref>[http://dawn.com/2007/07/18/top2.htm روزنامہ ڈان، 18 جولائ‏ی 2007ء،] "Why SJC was convened in dead of night, asks SC"</ref><ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/18/index9.php روزنامہ نیشن، 18 جولائ‏ی 2007ء،] "Any bottle or something recovered?"</ref> حکومت دے وکیل قیوم نے امریکا وچ منصفین د‏‏ی برطرفی د‏‏یاں مثالاں دتیاں عدالت نے انہاں نو‏ں ملکی حالات دے موافق مثالاں دینے نو‏‏ں کہیا۔ صدر دے وکیل شریف الدین پیرزادہ نے 1921ء وچ ایداں دے برطانوی منصفِ اعظم د‏‏ی مثال دتی جس نو‏‏ں اپنے استعفٰی دا اخبار وچ پڑھ کر معلوم ہويا۔ انہاں نے عدالت د‏‏ی توجہ اس امر د‏‏ی طرف دلائی کہ منصفین نے خود عبوری منصفِ اعظم نو‏‏ں عملی طور اُتے قبول ک‏ر ک‏ے جناب افتخار چودھری د‏‏ی "معطلی" نو‏‏ں "قبول" کيتا۔ اپنے اختتامی دلائل وچ افتخار چودھری دے وکیل [[چودھری اعتزاز احسن|اعتزاز احسن]] نے کہیا کہ عدالت واضح فیصلہ دے تے کوئی درمیانی راہ نکالنے د‏‏ی جستجو نہ کرے۔ انہاں نے ریفرنس نو‏‏ں تمام برائی د‏‏ی جڑ قرار دتا تے کہیا کہ جے عدالت نے ریفرنس برقرار رکھیا تاں اوہ صدر تے وزیر اعظم نو‏‏ں عدالت وچ گواہ دے طور اُتے طلب کرن گے۔ انہاں نے وی منصفین دے عبوری منصف ِ اعظم نو‏‏ں عملی طور اُتے قبول کرنے دا ذکر کيتا تاں جناب خلیل الرحمن رمدے نے انہاں نو‏ں ڈانٹا تے کہیا کہ منصفین کوئی یونین نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جے منصفین کم کرنا چھڈ دیندے تاں ایہ مقدمہ وی نہ سنیا جا سکدا! === بحالی === جمعہ 20 جولائ‏ی نو‏‏ں 41 دن د‏‏ی سماعت دے بعد منصف [[خلیل الرّحمن رمدے]] نے شام چار بجے تاریخی فیصلہ سنا‏تے ہوئے جناب افتخار چودھری نو‏‏ں اپنے عہدے اُتے بحال کر دتا تے ایہ بحالی 9 مارچ 2007ء تو‏ں سمجھی جائے گی (جس دن انہاں نو‏ں "معطل" کيتا گیا سی)۔ متفقہ فیصلہ وچ عدالت نے صدر دے اقدام نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا۔ ریفرنس نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دا فیصلہ 10 دے مقابلے وچ 3 د‏‏ی اکثریت تو‏ں دتا گیا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/21/index1.php روزنامہ نیشن، 21 جولائ‏ی 2007ء،] "Back with a bang"</ref> وزیر اعظم [[شوکت عزیز]] نے کہیا کہ اوہ عدالت دے فیصلے نو‏‏ں من و عن تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ تے کہیا کہ ایہ فتح یا شکست دے دعوے کرنے دا وقت نئيں ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070720_justice_verdict_ns.shtml بی بی سی اردو 20 جولائ‏ی 2007ء،]</ref> صدارتی ترجمان نے وی عدالت دے فیصلے دا احترام کرنے دا بیان دتا۔ === سرگرمیاں === پاکستان دے چیف جسٹس افتخار محمد چودھری نے 29 مارچ 2007ء نو‏‏ں ہائیکورٹ انجمن وکلا، [[راولپنڈی]]، تو‏ں خطاب کيتا، جس وچ انہاں نے عدلیہ د‏‏ی آزاد حثیت اُتے زور دتا۔<ref>{{Cite web |title=روزنامہ نوائے وقت، اداریہ 30 مارچ 2007ء |url=http://nawaiwaqt.com.pk/urdu/daily/mar-2007/30/idariya.php |access-date=2020-10-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928210559/http://nawaiwaqt.com.pk/urdu/daily/mar-2007/30/idariya.php |dead-url=yes }}</ref> جسٹس افتخار اس "غیر فعالی" دے دور وچ مختلف شہراں وچ انجمنِ وکلا تو‏ں خطاب کرنے دا ارادہ رکھدے نيں، جس سلسلہ دا ایہ پہلا خطاب سی۔ 15 اپریل2007ء نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار چودھری نے [[حیدرآباد]] وچ وکلا تو‏ں خطاب کيتا۔ اس تقریب وچ [[سندھ]] ہائی کورٹ دے 15 جج صاحبان نے وی شرکت کيتی۔<ref>[http://dawn.com/2007/04/16/top1.htm روزنامہ ڈان، 16 اپریل 2007ء] 15&lrm; SHC judges attend reception for CJ</ref>۔ 21 اپریل 2007ء نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار نے [[پشاو‏ر]] وچ ہائی کورٹ د‏‏ی وکلا تنظیم تو‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا کہ آئین دے مطابق [[انسانی حقوق]] د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں نافذ کرنا سپریم کورٹ دے فرائض وچ شامل ا‏‏ے۔ اس سلسلہ وچ انھاں تقریباً 150 عرضیاں عام لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں مدد دے لئی موصول ہودیاں سن جنہاں دے حقوق پامال کیتے گئے سن ۔ سپریم کورٹ نے بوہت سارے ایداں دے معاملات وچ کارروائی شروع د‏‏ی سی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/apr-2007/22/index2.php روزنامہ نیشن 22 اپریل 2007ء] Deviation from Constitution leads to anarchy</ref> 5 مئی نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار چودھری قافلے د‏‏ی شکل وچ اسلام آباد تو‏ں بذریعہ [[شیر شاہ سوری]] سڑک (G.T. road) لاہور روانہ ہوئے۔ ایہ قافلہ مختلف قصبےآں تے شہراں وچ رکدا 27 گھینٹے وچ لاہور پہنچیا (6 مئی 2007ء)، جتھ‏ے لاہور ہائی کورٹ دے باہر چیف جسٹس دا ققید المثال استقبال ہويا۔ اس موقع اُتے خطاب کردے ہوئے چیف جسٹس نے کہیا کہ "آمریت دا دور ختم ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ ریاست دے دوام دے لئی ضروری اے کہ آئین د‏‏ی بالادستی قائم ہو، قانون دا احترام ہوئے تے انسانی حقوق د‏‏ی ضمانت ہوئے۔ " سامعین وچ وکلا د‏‏ی وڈی تعداد دے علاوہ لاہور ہائی کورٹ دے 17 جج وی شامل سن ۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/7/index1.phpروزنامہ نیشن، 7 مئی 2007ء، Era of dictatorship is over.]</ref> بعض حلفےآں د‏‏ی طرف تو‏ں چیف جسٹس د‏‏ی انہاں سرگرمیاں نو‏‏ں "سیاسی جلسہ جلوس" کہہ ک‏ے تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=55114 دتی نیوز، 11 مئی 2007ء، "At the crossroads."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930015214/http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=55114 |date=2007-09-30 }}</ref> اخبارات دے مطابق، [[پرویز مشرف]] د‏‏ی حکومت نے اپنی اتحادی سیاسی جماعتاں [[پاکستان مسلم لیگ ق|مسلم لیگ (ق)]] تے [[متحدہ قومی تحریک|متحدہ قومی موومنٹ]] نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ اوہ "جوابی" جلوس کڈ ک‏ے حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ مظاہرہ کرن۔ اس دے علاوہ نامعلوم گروہ د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان د‏‏ی وڈی اخباراں وچ چیف جسٹس دے خلاف وڈی رقوم خرچ کر اشتہار چھاپے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ 12 مئی 2007ء نو‏‏ں چیف جسٹس افتخار چودھری کراچی ہوائی اڈے اُتے اترے، جتھ‏ے انہاں نو‏ں سندھ ہائی کورٹ د‏‏ی وکلا تنظیم تو‏ں خطاب کرنا سی، مگر شہر وچ ہنگامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہوائی اڈے تو‏ں باہر نہ جا سک‏‏ے۔ شام نو‏‏ں اوہ خطاب ترک ک‏ر ک‏ے واپس اسلام آباد دے لئی روانہ ہوئے گئے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/13/index3.php روزنامہ نیشن، 13 مئی 2007ء، "CJP abandons rally, returns to Islamabad"]</ref>[[پرویز مشرف]] د‏‏ی حکومت‏ی حلیف جماعت [[متحدہ قومی تحریک|متحدہ قومی موومنٹ]] نے اس موقع اُتے شہر وچ اُتے تشدد حالات پیدا کیتے تے قتل و غارت گری دا بازارگرم رکہیا تاکہ چیف جسٹس دا خطاب ممکن نہ رہ‏‏ے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/13/index1.php روزنامہ نیشن، 13 مئی 2007ء، "Bloodbath in Karachi"]</ref><ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/15/editorials1.php روزنامہ نیشن، 15 مئی 2007ء، اداریہ، "After Karachi carnage"]</ref>[[کراچی فسادات، مئی 2007ء|کراچی وچ دہشت گردی اُتے تفصیلی مضمون]] 26 مئی نو‏‏ں اسلام آباد وچ عدالت اعظمیٰ د‏‏ی عمارت وچ اک سیمینار تو‏ں خطاب کردے ہوئے منصفِ اعظم افتخار چودھری نے حکومت کیت‏‏ی مختلف شاخاں وچ طاقت د‏‏ی تقسیم د‏‏ی اہمیت اُتے زور دیندے ہوئے آمریت تو‏ں پیدا ہونے والی برائیاں نو‏‏ں اُججے کيتا۔<ref>[http://www.dawn.com/2007/05/27/top1.htm روزنامہ ڈان، 27 مئی 2007ء] Authoritarianism prone to abuse of power: CJ</ref> 2 جون 2007ء نو‏‏ں منصفِ اعظم نے [[ایبٹ آباد]] وچ خطاب کيتا۔<ref>[http://dawn.com/2007/06/03/top1.htm روزنامہ ڈان، 3 جون 2007ء] CJ gets rousing welcome: 14-hour drive from Islamabad to Abbottabad</ref> 16 جون 2007ء نو‏‏ں افتخار چودھری نے [[فیصل آباد]] وچ خطاب کيتا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/jun-2007/17/index1.php 17 جون 2007ء،] People's will can't be resisted: CJ</ref> 14 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں [[لاہور]] وچ منصف اعظم دا [[ہواگاہ|ہوائی اڈے]] تو‏ں تحصیل عدالت تک دے راستے وچ عوام نے پرتپاک استقبال کيتا۔ ایہ شاید منصف اعظم افتخار چودھری دا آخری عوامی دورہ ہوئے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/15/index2.php روزنامہ نیشن، 15 جولائ‏ی 2007ء،] "City pours its heart out to CJ"</ref> === واقعات === * مبینہ طور اُتے افتخار چودھری دے کچھ وکلا نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی ایجنسیاں ہراساں کر رہیاں نيں اس لئی کہ اوہ اس مقدمے د‏‏ی پیروی تو‏ں باز آ جاواں۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/apr-2007/20/index6.php روزنامہ نیشن، 20 اپریل 2007، CJ’s lawyers threatened]</ref> * راولپنڈی بار انجمن دے رکن غلام مصطفیٰ کندوال نے الزام عائد کيتا اے کہ خفیہ ایجنسی دے اہلکاراں نے انہاں نو‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے زدوکوب کيتا تے وجہ ایہ دسی کہ وکلا چیف جسٹس د‏‏ی حمایت کیو‏ں کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/04/070428_cj_lawyers_harassment.shtml وکلا دے خلاف ’انتقامی‘ کارروائیBBC Urdu website 28 April 2007]</ref> * اُدھر کراچی وچ چیف جسٹس دے وکیل [[منیر ملک]] دے گھر اُتے نامعلوم افراد نے جدید اسلحہ تو‏ں فائرنگ کيتی۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/11/index2.phpروزنامہ نیشن، 11 مئی 2007ء، "Munir Malik's house attacked"]</ref> * 14 مئی 2007ء نو‏‏ں سپریم کورٹ دے اڈیشنل رجسٹرار سید حماد رضا نو‏‏ں نامعلوم افراد نے انہاں دے گھر وچ وڑ ک‏ے سر وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/may-2007/15/index4.php روزنامہ نیشن، 15 مئی 2007ء، "Gunmen kill SC Addl Registrar"]</ref> حکومت حماد رضا اُتے دباؤ ڈال رہی سی کہ اوہ چیف جسٹس دے خلاف گواہ بنیاں، مگر چیف جسٹس دے وکلا دے مطابق اوہ چیف جسٹس دے حق وچ گواہ ہونا سن ۔ انہاں د‏‏ی بیوی دے مطابق حماد رضا نو‏‏ں خاص طور اُتے منصوبے دے تحت قتل کيتا گیا، جدو‏ں کہ وزیر داخلہ [[شیر پاؤ]] نے اسنو‏ں ڈکيت‏ی د‏‏ی واردات قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/05/070515_hammad_father_rza.shtml بی بی سی ویب سائٹ، 15 مئی 2007ء، "’پولیس قاتل بچانے دے لئی اوتھ‏ے تھی؟‘"]</ref> * مسلح افراد نے [[کوئٹہ]] وچ منصفِ اعظم افتخار چودھری د‏‏ی ہمشیرہ دے گھر وچ وڑ ک‏ے اہل خانہ تو‏ں بدتمیزی کيتی۔<ref>[http://dawn.com/2007/06/19/top4.htm روزنامہ ڈان، 19 جون 2007ء] CJ’s nephew names brigadier in FIR</ref> * 17 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ منصفِ اعظم دے تحصیل وکلا مجلس دے خطاب د‏‏ی جگہ اُتے زوردار بم دھماکا ہويا جس وچ 17 افراد ہلاک ہوئے گئے۔<ref>[http://dawn.com/2007/07/18/top1.htm روزنامہ ڈان، 18 جولائ‏ی 2007ء،] "Another carnage visits capital"</ref> == ہنگامی حالت، 3 نومبر 2007ء == : تفصیلی مضمون [[پاکستانی فوجی تاخت (3 نومبر 2007)|فوجی تاخت 2007ء]] 3 نومبر 2007ء نو‏‏ں [[پرویز مشرف]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اعلان ہويا کہ ملک وچ ہنگامی حالت دا نفاذ کر دتا گیا اے تے آئین معطل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دِن جناب افتخار چودھری د‏‏ی سربراہی وچ ست رکنی محکمہ نے ہنگامی حالت دے نفاذ نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے معطل کر دتا تے فوج تے انتظامیہ نو‏‏ں حکم دتا کہ آمر دے غیر قانونی حکم د‏‏ی تعمیل نہ کيت‏ی جائے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/4/index3.php روزنامہ نیشن، 4 نومبر 2007ء،] "SC refuses to bow down "</ref> پر حکومت دے کارندےآں نے خبر دتی اے کہ منصفِ اعظم د‏‏ی خدمات د‏‏ی ضرورت نئيں رہی۔ فوج تے پولیس د‏‏ی وڈی تعداد نے عدالت اعظمی د‏‏ی عمارت نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ مبصرین نے اس فوجی اقدام نو‏‏ں عدلیہ دے خلاف بغاوت قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/4/index7.php روزنامہ نیشن، 4 نومبر 2007ء،] "Move directed against judiciary, media"</ref> واضح رہے کہ عدالت اعظمی دا اک گیارہ رکنی محکمہ منصف جناب جاوید اقبال د‏‏ی سربراہی وچ پرویز مشرف دے صدارتی انتخاب اُتے چند دناں وچ فیصلہ سنانے والا سی تے اس گل دا قوّی امکان سی کہ فیصلہ فوجی آمر دے خلاف ہوئے گا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/4/index12.php روزنامہ نیشن، 4 نومبر 2007ء،] "'Phone call' that led to emergency"</ref> منصف اعظم جناب افتخار چودھری نے اک بیان وچ کہیا کہ حکومت‏ی اقدامات غیر قانونی تے غیر آئینی نيں تے انہاں د‏‏ی جدوجہہد جاری رہے گی۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/11/071105_iftikhar_reacts_rza.shtml BBC, 5 نومبر 2007ء،] "’سب جدو جہد جاری رکھیں‘"</ref> انہاں نے وکلا اُتے زور دتا کہ آئین تے قانون د‏‏ی بالادستی بجال کرنے دے لئی اُٹھ کھڑے ہون۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7080433.stm BBC 6 نومبر 2007ء،] "Top judge attacks Musharraf rule"</ref> اس وقت د‏‏ی حکومت دے مطابق جناب افتخار چودھری اپنے عہدے تو‏ں 3 نومبر نو‏‏ں "برطرف" ہوئے چکے سن، اُتے انہاں نے اس "برطرفی" نو‏‏ں مسترد کر دتا تے 14 نومبر نو‏‏ں انسپکٹر جنرل پولیس، اسلام آباد، نو‏‏ں حکم جاری کيتا کہ حکومت دے کارندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی ممکنہ [[کوئٹہ]] منتقلی نو‏‏ں روکیا جائے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/nov-2007/15/index14.php روزنامہ نیشن، 15 نومبر 2007ء،] "No legal basis for emergency: Iftikhar"</ref> نظربندی دے دوران 30 جنوری 2008ء نو‏‏ں افتخار چودھری نے یورپی پارلیمنٹ دے ناں کھلا خط <ref>[http://nation.com.pk/daily/jan-2008/31/index5.php روزنامہ نیشن، 31 جنوری 2008ء،] "Iftikhar swipes back at 'extremist' Musharraf "</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/01/30/world/asia/31letter.html نیویارک ٹائمز، 30 جنوری 2008ء،] "Letter from Pakistan’s Former Chief Justice"</ref> جاری کيتا، جس وچ پرویز مشرف د‏‏ی صدارت نو‏‏ں قانونی تقاضاں دے لحاظ تو‏ں مشکوک قرار دیندے ہوئے اسنو‏ں انتہا پسند فوجی جرنیل کہیا، جس نے اپنے لئی عدلیہ دے 60 منصفین نو‏‏ں ٹھکانے لگایا، جس د‏‏ی مثال دنیا د‏‏ی تریخ وچ نئيں ملدی۔ کچھ دن پہلے پرویز مشرف نے یورپی دورے دے دوران منصف اعظم اُتے الزامات دا اعادہ کيتا سی۔ افتخار چودھری نے کہیا کہ قانونی طور اُتے اوہ ہن وی منصف اعظم دے عہدے اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ == بحالی 2008/2009 == 2008ء دے انتخابات وچ کامیابی دے بعد وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی نے 24 مارچ 2008ء نو‏‏ں عدلیہ دے زیر حراست ججاں د‏‏ی رہائی دا اعلان کيتا سی۔،<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article3613791.ece The Times & The Sunday Times<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7323335.stm BBC NEWS | South Asia | Pakistani lawyers fete Chaudhry<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> لیکن انہاں نے افتخار محمد چوہدری نو‏‏ں اپنے عہدے اُتے بحال نئيں کيتا۔ اس اُتے پاکستان د‏‏ی دو وڈی سیاسی جماعتاں، جو اس وقت حکومت وچ اتحادتیاں سن، دے سربراہان [[آصف علی زرداری]] تے [[نواز شریف]] دے درمیان عدلیہ د‏‏ی بحالی دے متعلق اَگڑ پِچھڑ تن معاہدے ہوئے۔ لیکن اس دے باوجود چیف جسٹس نو‏‏ں بحال نئيں کيتا گیا۔ چنانچہ دونے جماعتاں دا اتحاد ٹُٹ گیا تے عدلیہ د‏‏ی بحالی د‏‏ی تحریک دا از سر نو احیاء ہويا۔ اس دوران اکتوبر 2008ء وچ چیف جسٹس نے گرفتاری دے بعد عدالت اعظمی د‏‏ی عمارت وچ پہلی مرتبہ قدم رکھیا۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://in.reuters.com/article/southAsiaNews/idINIndia-36062020081020 |access-date=2020-10-15 |archive-date=2009-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323083910/http://in.reuters.com/article/southAsiaNews/idINIndia-36062020081020 |dead-url=yes }}</ref> عدلیہ د‏‏ی عدم بحالی اُتے وکلا تنظیماں نے 12 تا 16 مارچ 2009ء نو‏‏ں عدلیہ د‏‏ی بحالی دے لئی وفاقی راجگڑھ اسلام آباد تک اک "لانگ مارچ" کرنے دا اعلان کيتا جس د‏‏ی سربراہی وکلا رہنماء تے نواز شریف ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[حکومت پاکستان]] نے ججاں د‏‏ی بحالی تو‏ں انکار کردے ہوئے چار وچو‏ں تن صوبےآں وچ دفعہ 144 دا نفاذ کر دتا جس دے تحت "لانگ مارچ" دے لئی جمع ہونا ممنوع قرار پایا۔ ايس‏ے طرح مختلف شاہراہاں نو‏‏ں بند کر دتا گیا تاکہ وکلا وفاقی راجگڑھ تک نہ پہنچ پاواں۔ ہور بعض وکیل رہنماء، سیاسی تنظیماں دے کچھ کارکن تے سول سوسائٹی دے بعض افراد نو‏‏ں زیر حراست لے لیا گیا۔ انہاں کوششاں دے باوجود لانگ مارچ دے شرکاء 15 تے 16 مارچ د‏‏ی درمیانی رات تمام رکاوٹاں نو‏‏ں عبور کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ چند گھینٹے بعد، 16 مارچ د‏‏ی صبح، [[وزیر اعظم پاکستان]] نے اعلان کيتا کہ افتخار محمد چودھری 21 مارچ تو‏ں منصف اعظم دے عہدے اُتے بحال ہوئے جاواں گے۔ انہاں دے نال دوسرے منصفین وی بحال ہون گے<ref>[http://nawaiwaqt.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-urdu-online/Politics/16-Mar-2009/4384 روزنامہ نوائے وقت، 16 مارچ 2009ء،] "لانگ مارچ گوجرانوالہ پہنچنے تو‏ں پہلے ہی کامیاب ‘ چیف جسٹس افتخار سمیت تمام جج بحال"</ref>،۔<ref>{{cite news|url=http://www.geo.tv/3-16-2009/37454.htm|title=Justice Iftikhar Chaudhry to be restored as Chief Justice of Pakistan|date=2008-11-15|publisher=Geo.tv|accessdate=2008-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214728/https://www.geo.tv/|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> اس اُتے لانگ مارچ ختم کر دتا گیا۔ 21 مارچ 2009ء نو‏‏ں نصف شب افتخار چودھری تیسری مرتبہ منصف اعظم د‏‏ی کرسی اُتے براجمان ہوئے۔<ref>[http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/22-Mar-2009/Iftikhar-assumes-charge-forms-five-benches روزنامہ نیشن، 22 مارچ 2009ء،] "Iftikhar assumes charge; forms five benches"</ref> ==== دسمبر 2009ء وچ پولیس دے مطابق پولیس دے دو اہلکاراں نے افتخار چودھری دے کاروان نو‏‏ں حادثہ تو‏ں دوچار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو اقدام قتل د‏‏ی کوشش قرار دتی گئی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/06-police-suspect-attempt-on-cj-iftikhar-chaudhrys-life-rs-06 ڈان 2 دسمبر 2009ء،] "Police suspect attempt on CJ Iftikhar Chaudhry's life "</ref> == تنقید == * پاکستان دے بزرگ [[سیاست دان]] [[اصغر خان]] نے پاکستان د‏‏ی انتخابی سیاست وچ فوج تے اس د‏ی خفیہ ایجنسی آئی ایس آئی دے کردار نو‏‏ں کئی برساں تو‏ں [[اصغر خان مقدمہ|سپریم کورٹ وچ چیلنج]] کیتے رکھیا لیکن نوے دے عشرے وچ اس د‏ی شنوائی ابتدائی سماعت تو‏ں اگے نئيں ودھ سکيتی۔ انہاں دا شکوہ اے کہ اوہ اپنی درخواست کيتی شنوائی دے لئی سپریم کورٹ دے منصف اعظم افتخار محمد چودھری نو‏‏ں وی چار خطوط لکھ چکے نيں لیکن کئی سال تک کوئی جواب نئيں آیا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/multimedia/2012/01/120125_asghar_interview_raza_ra.shtml ’چیف کیس نہ سناں، رسید ہی دیدیں‘ - BBC News اردو<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> اس مقدمہ دے التوا تے 2012ء تک فیصلہ آنے تک عدالت نو‏‏ں تنقید دا سامنا کرنا پيا۔ * افتخار دے بیٹے ارسلان چودھری نو‏‏ں تعمیری مافیا دے ملک ریاض تو‏ں کثیر عیاشی رقم لینے تے اس واقعہ د‏‏ی صحیح تحقیقات نہ ہونے اُتے منصف اعظم نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بننا پيا۔ افتخار د‏‏ی بیٹی د‏‏ی [[منگنی]] تعمیری گروہ دے سیٹھ امجد دے بیٹے تو‏ں ہوئی جدو‏ں کہ سیٹھ اُتے مالی بے قاعدگی دے مقدمات وچ افتخار منصف سی۔ اس اُتے وی تنقید ہوئی۔<ref>{{cite news |last= |first= |date=4 اکتوبر 2013 |title=CJP’s daughter gets engaged to EDEN builders CE |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/10/04/news/national/cjps-daughter-gets-engaged-to-eden-builders-ce/ |newspaper=پاکستان ٹوڈے |location= |publisher= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214732/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/10/04/cjps-daughter-gets-engaged-to-eden-builders-ce/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> * [[پاکستان دے عام انتخابات 2013ء]] وچ دھاندلی دے الزامات د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار اُتے وی افتخار تنقید دا نشانہ بنیا۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.newsline.com.pk/NewsApr2007/cover1apr2007.htm نیوزلائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508144521/http://www.newsline.com.pk/NewsApr2007/cover1apr2007.htm |date=2007-05-08 }}، اپریل 2007ء وچ سعید طلعت حسین دا تجزیہ۔ * [http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/11/071106_iftikhar_audio_zs.shtml بی بی سی، صو‏‏تی] "جناب افتخار چودھری دا وکلا تو‏ں فون اُتے خطاب، مارشل لا دے بعد، 6 نومبر 2007ء " * بی بی سی ویڈٰیو، وکلا د‏‏ی تحریک دا اک سال rtsp://realstream-ws.bbc.co.uk.edgestreams.net/urdu/dps/2008/03/bb/1205257818_9th_march_16x9-_16x9_bb.rm {{Succession box |before = [[ناظم حسین صدیقی]] |years = 2005–2007 |title = [[منصف اعظم پاکستان]] |after = [[عبد الحمید ڈوگر]]<br /><small>ڈی فیکٹو</small> }} {{Succession box |before = [[عبد الحمید ڈوگر]]<br /><small>ڈی فیکٹو</small> |years = 2009&nbsp;– 2013 |title = [[منصف اعظم پاکستان]] |after =[[تصدق حسین جیلانی]] }} {{S-end}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{پاکستان دے منصفین اعظم}} {{گٹھ کومنز|Iftikhar Muhammad Chaudhry}} [[گٹھ:1948 دے جم]] [[گٹھ:پاکستان دے منصفین اعظم]] [[گٹھ:پاکستانی منصفین]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:چیف جسٹس عدالت عظمٰی پاکستان]] 1bziz9a34bvq7rpb8hq4n6nhmydvuo1 0 1802 706820 661588 2026-05-06T09:25:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706820 wikitext text/x-wiki {{اُردو}} {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ماؤنٹ ایورسٹ<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Everest kalapatthar crop.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |- |''' [[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[ہمالیہ]] <hr> |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[نیپال]] [[چین]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''پہلی چڑہائی''' |style="padding-right: 1em;" | 29 مئی 1953 |- style="vertical-align: top;" |'''پہلی واری چڑھن والے''' |style="padding-right: 1em;" | [[ایڈمنڈ ہلری]] ٹینزنگ نورگے |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 29,029 فٹ/8,848 میٹر |- style="vertical-align: top;" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Nepal topo en.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |- |} ماؤنٹ ایورسٹ [[دنیا]] دا سب تون اچا پہاڑ اے ایہ 29029 [[فٹ]] اچا اے۔ ایہ [[چین]] تے [[نیپال]] دی ولگن یا باڈر تے اے۔ [[نیپالی]] چ اینون ساگر متھا، کھوار زبان چ ایورسٹو زوم تے [[تبتی]] چ چولولنگما کیندے نیں۔ 1856 چ ایدی پیل واری انچائ ناپی گئ۔جیڑی 29002 فٹ نکلی۔ [[ھندستان]] دے انگریز سرویئر جنرل دے ناں تے ایدا ناں ماؤنٹ ایورسٹ رکھیا گیا۔ 2008 دے انت تک ایدے اتے 2700 بندے 4102 واری چڑہ چکے سن۔ 210 بندے ایدے تے چڑدیاں ہویاں مر چکے نیں۔ == پہلی چڑھائی == [[File:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg|thumb|left|250px|{{PAGENAME}}]] دنیا دے سب توں اچے پہاڑ تے 1921 توں لوکاں نیں چڑھن دی کوشش کیتے پر [[نیوزی لینڈ]] دا [[ایڈمنڈ ہلری]] تے اوہدا سنگی شرپا [[نیپالی]] ٹینزنگ پہلے سن جیڑے 29 مئ 1953 نوں ایس پہاڑ تے چڑھے۔ [[File:STS058-101-12 2.JPG|thumb|left|250px|سیٹلائٹ توں]] == چڑن دے ریکارڈ == * [[رائنہولڈ میسنر]] تے پیٹر ہیبلر 1980 چ پیلی واری [[آکسیجن]] تو بنا ایدے تے چڑے۔ * نزیر صابر پیلا پاکستانی سی جیڑا 2002 چ ایدے تے چڑیا۔ * 2008 دیاں [[بیجنگ]] اولمپک کھیڈاں چ اولمپک بتی چینی ایدے اتے تک لی کے آے۔ * 15 ورے دی اک شرپا نیپالی کڑی نکی جی جندڑی چ چڑن والا پیلا بندہ اے۔ * 18 وریاۂ دا سامنتھا لارسن پیلا نکا بدیسی اتے چڑن والا اے۔ * 2005 چ [[فرانس]] دا اک [[ہیلی کاپٹر]] وی ایدے تے اتر چکیا اے۔ [[File:MountEverestRelief.png|thumb|left|250px|نقشہ]] == بارلے جوڑ == * [http://www.nationalgeographic.com/everest/ ماؤنٹ ایورسٹ تے نیشنل جیوگرافک دی ویب سائٹ] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/ ماؤنٹ ایورسٹ تے نووا دی ویب سائٹ] * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ ایورسٹ تے رائل جیوگرافک سوسائٹی سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423064736/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ |date=2009-04-23 }} * [http://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm ماؤنٹ ایورسٹ دا پینوراما] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531104744/https://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm |date=2023-05-31 }} * [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-North.gif North] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531055643/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-North.gif |date=2023-05-31 }} * [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-South.gif South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102081646/http://viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-South.gif |date=2022-01-02 }} * [http://dsc.discovery.com/convergence/everest/interactive/interactive.html ڈسکوری چینل دی چڑھائ] * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/52/185/ ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑن والیاں ساریاں بندیاں دے ناں] * [http://www.yetizone.com/Everest/Trek/Everest_Trek.shtml چڑن گائڈ] {{Commons|ཇོ་མོ་གླང་མ|ایورسٹ|position=left}} {{اچے پہاڑ}} [[گٹھ:ہمالیہ]] [[گٹھ:ماؤنٹ ایورسٹ]] [[گٹھ:اٹھ ہزاريئے]] [[گٹھ:نیپال دے پعاڑ]] cr2rxuo0uepp59gq62setyjjmna18e1 0 7383 706811 667430 2026-05-06T06:35:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706811 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>فلیڈنجن<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Fladungen<font>''' |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:DEU Fladungen COA.svg|100px]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Germany location map.svg|200px|center]] |- | دیس: || [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[باویریا]] |- | تھاں: || 46.37 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 2,185 |- | [http://www.Fladungen.de فلیڈنجن دی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918164648/http://www.fladungen.de./ |date=2012-09-18 }} || |} '''فلیڈنجن''' [[باویریا]] [[جرمنی]] دا اک [[گراں]] اے۔ ایتھے 2,185 دے نیرے لوک وسدے نیں۔ === بارلے جوڑ === {{Commons| Fladungen|position=left}} [[گٹھ:جرمنی]] kpreix7n8wi4o6sydw59f9u2tt50x02 0 25430 706810 706664 2026-05-06T05:03:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706810 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=ظہیر الاسلام|native_name=لیفٹنٹ جنرل ریٹائرڈ ظہیر الاسلام|native_name_lang=|image=File:Zaheer-Ul-Islam.png|caption=|primeminister=|office1=[[انٹر سروسز انٹیلی جنس|ڈائریکٹر جنرل آف انٹر سروسز انٹیلی جنس]]|term_start1=19 مارچ 2012|term_end1=7 نومبر 2014|predecessor1=[[احمد شجاع پاشا]]|successor1=[[رضوان اختر]]|office2=کمانڈر [[پنجويں کور (پاکستان)|پنجويں کور]]|term_start2=اکتوبر 2010|term_end2=مارچ 2012|office3=[[ڈائریکٹر جنرل]] (کاؤنٹر ٹیررازم ونگ) [[انٹر سروسز انٹیلی جنس|آئی ایس آئی]]|term_start3=2008|term_end3=2010|office4=[[جنرل آفیسر کمانڈنگ|GOC]] [[12ويں انفنٹری ڈویژن (پاکستان)|12ويں انفنٹری ڈویژن]]|term_start4=2006|term_end4=2008|office5=[[چیف آف اسٹاف]] [[آرمی اسٹریٹجک فورسز کمانڈ (پاکستان)|آرمی اسٹریٹجک فورسز کمانڈ]]|term_start5=2004|term_end5=2006|president1=|primeminister1=[[یوسف رضا گیلانی]]<br />[[راجہ پرویز اشرف]]<br />[[نواز شریف]]|birth_date={{birth year and age|1956}}|birth_place=|death_date=|death_place=|nickname=|allegiance={{flagicon|PAK}} [[پاکستان]]|branch=[[File:Flag of the Pakistani Army.svg|23px]] [[پاکستانی فوج]]|serviceyears=|rank=[[File:OF-8 PakistanArmy.svg|13px]] [[File:US-O9 insignia.svg|30px]] [[لیفٹیننٹ جنرل (پاکستان)|لیفٹیننٹ جنرل]]|servicenumber=|commands=[[ڈائریکٹر جنرل انٹر سروسز انٹیلی جنس|آئی ایس آئی دے ڈائریکٹر جنرل]] <br /> [[پنجويں کور (پاکستان)|کمانڈر پنجويں کور]]|unit=|battles=|awards=[[ہلالِ امتیاز]] (ملٹری)|relatives=[[شاہ نواز خان (جنرل)|شاہ نواز خان]] (چچا)}} '''ظہیر الاسلام''' [[ہلال امتیاز]],{{انگریزی نام|Zaheer-ul-Islam}} اک ریٹائرڈ [[لیفٹیننٹ جنرل]] نيں جنہاں نے [[انٹر سروسز انٹلیجنس|ISI دے 20 ويں ڈائریکٹر جنرل دے]] طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 9 مارچ 2012 نو‏‏ں اس عہدے اُتے تعینات ہوئے تے 18 مارچ 2012 نو‏‏ں اپنے پیشرو [[احمد شجاع پاشا]] دے جانے دے اک دن بعد کم کرنا شروع کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI|title=No extension to Pasha, Lt Gen. Zaheerul Islam appointed new DG ISI|publisher=Thenews.com.pk|date=2012-02-03|accessdate=2012-03-09|تاريخ-الأرشيف=2014-10-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141029181338/http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI|url-status=dead}}</ref> اپنی تقرری دے وقت اوہ کور کمانڈر وی کور دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ 2012 وچ ''[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]'' نے انہاں نو‏ں دنیا دا 52 واں طاقتور ترین شخص قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.tribune.com.pk/story/475959/kayani-zaheerul-islam-on-forbes-most-powerful-people-list/%3famp=1|title=Kayani, Zaheerul Islam on Forbes Most Powerful People list {{!}} The Express Tribune|website=www.tribune.com.pk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621044440/https://tribune.com.pk/story/475959/kayani-zaheerul-islam-on-forbes-most-powerful-people-list/?amp=1|archivedate=2018-06-21}}</ref> لیفٹیننٹ جنرل '''ظہیر الاسلام''' [[پاک فوج]] دا اک اتلے رینک دا افسر اے۔ 9 مارچ 2012 نوں پاکستانی سرکار نے اوہنوں [[انٹر سروسز انٹیلیجنس]] دا چیف بنان دی دس دتی اے تے اپنے کمنوں اوہ 18 مارچ نوں سنبال لویگا۔ اوہنوں [[احمد شجاع پاشا]] دی تھاں ایتھے لایا گیا اے جیدی نوکری اوس دن پوری ہو رئی اے۔ ظہیر الاسلام ایس ویلے کراچی دا کور کمانڈر اے۔ اوہ [[انٹر سروسز انٹیلیجنس|آئی ایس آئی]] دا 18واں ڈائریکٹر جنرل ہوویگا۔ پاکستان دی خفیہ ایجنسی [[آئی ایس آئی]] دے نویں مکھی لیفٹینینٹ جنرل ظہیرالاسلام '[[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]]' دے ہیرو شاہ نواز خان دے بھتیجے ہن اتے اوہناں دی معرفت ہی اوہناں دا [[بالیوڈّ]] اداکار [[شاہ رخ خان]] نال دور دا رشتہ اے۔ ظہیر الاسلام دے پیؤ [[پاکستانی فوج|پاکستان فوج]] وچ برگیڈیئر سن تے [[سبھاش چندر بوس]] دی اگوائی والی [[آزاد ہند فوج]] وچ [[میجر جنرل شاہ نواز خان]] دے چاچا سن۔ [[ہندستان دی ونڈ]] دوران شاہ نواز خان دا اک پتر اوہناں نال چلا گیا جدکہ دوسرا محمود نواز [[پاکستان]] وچ ہی رہا تے کرنل بن گیا۔ محمود نواز خان رٹائرمنٹ تون بعد ہی [[بھارت]] گئے تے اپنے پیؤ نوں مل سکے کیونکہ نوکری دوران اوہ بھارت نہ جا سکے۔' شاہ رخ خان دیاں کئی ویبسائیٹاں وچ اوہناں دے جیون دا ویروا اے جس دے مطابق، بالیوڈّ دے اس ستارے دی ماں لطیفہ فاطمہ شاہ نواز خان دی گود لئی ہوئی بیٹی سی۔ [[راولپنڈی]] وچ جم لین والے اسلام اک فوجی پروار نال متعلق ہن۔ اجے ایہہ نہیں پتہ لگ سکیا کہ اسلام کدے شاہ نواز خان نوں ملے سن۔ شاہ نواز خان دا 1983 وچ انتقال ہو گیا سی۔ == خاندان == اس دے والد [[پاک فوج|پاکستان آرمی]] وچ بریگیڈیئر دے طور اُتے ریٹائر ہوئے، <ref name="tribune">{{حوالہ ویب|last=Desk|first=News|url=http://tribune.com.pk/story/348459/army-denies-new-isi-chief-related-to-shah-rukh-khan/|title=Army denies new ISI chief related to Shah Rukh Khan|date=11 مارچ 2012|publisher=Tribune.com.pk|accessdate=2014-01-30}}</ref> انہاں دے تن بھائی تے انہاں دے بہنوئی میجر اعجاز عزیز وی فوجی افسر دے طور اُتے ریٹائر ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13051-Zaheer-ul-Islam-appointed-new-DG-ISI|title=Zaheer-ul Islam appointed new DG ISI|publisher=Thenews.com.pk|accessdate=2014-01-30|تاريخ-الأرشيف=2012-03-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120316060648/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13051-Zaheer-ul-Islam-appointed-new-DG-ISI|url-status=dead}}</ref> اس دے چچا شاہ نواز خان سن جو [[سبھاش چندر بوس]] د‏‏ی [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] وچ میجر جنرل سن ۔ <ref>[https://herald.dawn.com/news/1153259 "General (retd) Zaheerul Islam: The shadow warrior"], ''Dawn News'' (6 اکتوبر 2015). Retrieved 22 جنوری 2020.</ref> 2012 وچ ایہ قیاس آرائی کيتی گئی کہ اسلام دا تعلق [[شاہ رخ خان]] تو‏ں ا‏‏ے۔ فوج نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی۔ انہاں دا کہنا سی کہ اسلام دے چچا شاہ نواز خان د‏‏ی گود لی ہوئی بیٹی لطیف فاطمہ [[شاہ رخ خان]] د‏‏ی والدہ نيں اس لئی انہاں دا تے انہاں د‏‏ی والدہ دا اسلام تو‏ں خون دا کوئی رشتہ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/348459/army-denies-new-isi-chief-related-to-shah-rukh-khan|title=Army denies new ISI chief related to Shah Rukh Khan|date=11 مارچ 2012}}</ref> == فوجی دور ملازمت == جنرل ظہیر الاسلام نے 16 اپریل 1977 نو‏‏ں 55ويں پی ایم اے لانگ کورس وچ [[پنجاب رجمنٹ (پاکستان)|پنجاب رجمنٹ]] وچ کمیشن حاصل کيتا۔ انہاں نے وی کور دے کور کمانڈر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ جنرل ظہیر نے [[انٹر سروسز انٹلیجنس|آئی ایس آئی]] دے انسداد دہشت گردی ونگ دے ڈائریکٹر جنرل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں اس تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں 3 اسٹار جنرل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی تے اوہ وی کور دے کمانڈر دے طور اُتے [[کراچی]] چلے گئے۔ اوہ آئی ایس آئی وچ آنے تو‏ں پہلے کچھ عرصہ 12ويں انفنٹری ڈویژن (پاکستان) دے جنرل آفسر کمانڈنگ سن ۔ انہاں نے 2004 تو‏ں 2006 تک چیف آف اسٹاف آرمی اسٹریٹجک فورسز کمانڈ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/archive/amp/620821-zaheer-ul-islam-appointed-new-dg-isi|title=The News International: Latest News Breaking, Pakistan News}}</ref> 2020 وچ ، سابق وزیر اعظم [[نواز شریف]] نے [[آزادی مارچ|2014 دے آزادی مارچ]] دے دوران ظہیر الاسلام اُتے استعفیٰ مانگنے دا الزام لگایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Dawn.com|date=2020-10-15|title=Former ISI chief Zaheerul Islam denies asking for Nawaz's resignation in 2014|url=https://www.dawn.com/news/1585204|accessdate=2021-06-19|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ظہیر الاسلام نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی۔ {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" | style="background:grey" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ظہیر الاسلام<font>''' |- |رینک|| لیفٹیننٹ جنرل |- |کمکرن دی تھاں|| [[پاک فوج]] |- |} === تنازعات === 2020 وچ سابق وزیر اعظم نواز شریف نے انکشاف کيتا کہ 2014 وچ جنرل ظہیر الاسلام نے انہاں د‏‏ی سویلین حکومت نو‏‏ں ہٹانے دے لئی کوشش کيتی ۔ بعد وچ متعلقہ ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی تردید کيتی گئی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan-61947502|title=سابق ڈی جی آئی ایس آئی جنرل ریٹائرڈ ظہیر الاسلام د‏‏ی تحریک انصاف دے امیدوار د‏‏ی حمایت دا اعلان: ’ماں سیاستدان نئيں سچ وچ نیوٹرل ہوں‘|date=27 جون 2022|website=بی بی سی اردو اسلام آباد|authorlink=فرحت جاوید}}</ref> === بعد وچ ریٹائرمنٹ === جون 2022 دے مہینے وچ اوہ اک ایداں دے جلتو‏ں ميں سابقہ حکمران جماعت پاکستان تحریک انصاف دے امید وار د‏‏ی حمایت وچ تقریر کردے نظر آئے ۔ تاں عوام نے گمان کيتا کہ انہاں نے نہ صرف باقاعدہ سیاست وچ انٹری د‏‏ی اے بلکہ تحریک انصاف وچ شمولیت وی اختیار کيتی اے ۔ اس قدم دا تعلق اس گل تو‏ں وی جوڑا جاندا اے کہ اس تو‏ں کچھ دن پہلے سابق وزیر اعظم عمران خان نے کہیا سی کہ عن نیڑے اوہ اپنے مخالفین نو‏‏ں سرپرائز دینے والے ہيں ۔ == حوالے == {{حوالے}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[احمد شجاع پاشا]]}} {{s-ttl|title=ڈائریکٹر جنرل [[انٹر سروسز انٹلیجنس]]|}} {{s-aft|after=[[رضوان اختر]]}} {{end}} {{آئی ایس آئی}} {{Pakistan Army template}} [[گٹھ:1956 دے جم]] [[گٹھ:ڈائریکٹر جنرل انٹر سروسز انٹلیجنس]] [[گٹھ:پنجاب رجمنٹ دے افسر]] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] ==بارلے جوڑ== * [http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI مورت تے دس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029181338/http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI |date=2014-10-29 }} [[گٹھ:پاک فوج]] inwipcm1ypyhn30ms3hobh67ip79g09 0 42242 706818 706321 2026-05-06T08:56:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706818 wikitext text/x-wiki ایہ لوک گنتی دے لحاظ نل دیساں دی لسٹ اے۔ ایس لسٹ چ 2006 تے 2007 دیاں گنتیاں دیتیاں گئیاں نیں۔ == دیس تے انہاں دیاں لوک گنتیاں دی لسٹ == {|class="wikitable sortable" ! نمبر!! دیس/تھاں!! لوک گنتی!! حساب دی تاریخ !! دنیا دی ساری لوک گنتی چوں !! حوالہ |- | - ||[[دنیا|دنیا دی لوک گنت]]||'''6,671,226,000'''||1 جولائی 2007||'''100%''' ||اقوام متحدہ |- |1||{{پرچم|چین}}||1,321,847,351||10 نومبر 2007||{{فیصد|1321847351|6671226000}} ||[http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416073058/http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm |date=2010-04-16 }} |- |2||{{پرچم|بھارت}}||1,169,016,000||||{{فیصد|1169016000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | - ||{{پرچم|یورپی یونین}}||492,964,961||||{{فیصد|492964961|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار (یورو سٹیٹ) |- |3||{{پرچم|امریکہ}}||303,321,825||8 نومبر 2007||{{فیصد|303321825|6671226000}} ||[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html سرکاری اعداد و شمار] |- |4||{{پرچم|انڈونیشیا}}||231,627,000||||{{فیصد|231627000|6671226000}}||اقوام متحدہ |- |5||{{پرچم|برازیل}}||187,521,914||10 نومبر 2007||{{فیصد|187521914|6671226000}} ||[http://www.ibge.gov.br/english/disseminacao/online/popclock/popclock.php سرکاری اعداد و شمار] |- |6||{{پرچم|پاکستان}}||161,598,500||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|161598500|6671226000}} ||[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco سرکاری اعداد و شمار] |- |7||{{پرچم|بنگلہ دیش}}||158,665,000||||{{فیصد|158665000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |8||{{پرچم|نائجیریا}}||148,093,000||||{{فیصد|148093000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |9||{{پرچم|روس}}||142,499,000||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|142499000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |10||{{پرچم|جاپان}}||127,718,000||1 مئی 2007||{{فیصد|127718000|6671226000}} ||[http://www.stat.go.jp/data/jinsui/tsuki/zuhyou/05k2-1.xls سرکاری اعداد و شمار] |- |11||{{پرچم|میکسیکو}}||106,535,000||||{{فیصد|106535000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |12||{{پرچم|فلپائن}}||88,706,300||1 جولائی 2007||{{فیصد|88706300|6671226000}} ||[http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html سرکاری اعداد و شمار] |- |13||{{پرچم|ویتنام}}||87,375,000||||{{فیصد|87375000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |14||{{پرچم|جرمنی}}||82,314,900||31 دسمبر 2006||{{فیصد|82314900|6671226000}} ||[http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Navigation/Statistics/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Bevoelkerungsstand.psml سرکاری اعداد و شمار] |- |15||{{پرچم|ایتھوپیا}}||77,127,000||جولائی 2007||{{فیصد|77127000|6671226000}} ||[http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003020935/http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf |date=2008-10-03 }} |- |16||{{پرچم|مصر}}||75,498,000||||{{فیصد|75498000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |17||{{پرچم|ترکی}}||74,877,000||||{{فیصد|74877000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |18||{{پرچم|ایران}}||71,208,000||||{{فیصد|71208000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |19||{{پرچم|فرانس}} (سمندر پار ماتحت علاقوں کے ساتھ)||64,102,140||1 جنوری 2007||{{فیصد|64102140|6671226000}} ||[http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1118/ip1118.html سرکاری اعداد و شمار] |- |20||{{پرچم|تھائی لینڈ}}||62,828,706||31 دسمبر 2006||{{فیصد|62828706|6671226000}} ||[http://archive.is/20121205014130/www.dopa.go.th/dopanew/pop2549.html سرکاری اعداد و شمار] |- |21||{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}||62,636,000||||{{فیصد|62636000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |22||{{پرچم|برطانیہ}}||60,587,300||1 جولائی 2006||{{فیصد|60587300|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 سرکاری اعداد و شمار] |- |23||{{پرچم|اٹلی}}||59,206,382||28 فروری 2007||{{فیصد|59206382|6671226000}} ||[http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html سرکاری اعداد و شمار] |- |24||{{پرچم|میانمار}}||48,798,000||||{{فیصد|48798000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |25||{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||48,577,000||||{{فیصد|48577000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |26||{{پرچم|جنوبی کوریا}}||48,512,000||||{{فیصد|48512000|6671226000}} ||[http://www.nso.go.kr سرکاری اعداد و شمار] |- |27||{{پرچم|یوکرین}}||46,205,000||||{{فیصد|46205000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |28||{{پرچم|ہسپانیہ}}||45,116,894||1 جنوری 2007||{{فیصد|45116894|6671226000}} ||[http://www.ine.es/prensa/np457.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |29||{{پرچم|کولمبیا}}||44,052,000||16 نومبر 2007||{{فیصد|44052000|6671226000}} ||[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224183725/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 |date=2018-12-24 }} |- |30||{{پرچم|تنزانیہ}}||40,454,000||||{{فیصد|40454000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |31||{{پرچم|ارجنٹائن}}||39,531,000||||{{فیصد|39531000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |32||{{پرچم|سوڈان}}||38,560,000||||{{فیصد|38560000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |33||{{پرچم|پولینڈ}}||38,125,479||31 دسمبر 2006||{{فیصد|38125479|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |34||{{پرچم|کینیا}}||37,538,000||||{{فیصد|37538000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |35||{{پرچم|الجزائر}}||33,858,000||||{{فیصد|33858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |36||{{پرچم|کینیڈا}}||33,077,853||19 نومبر 2007||{{فیصد|33077853|6671226000}} ||[http://www.statcan.ca/english/edu/clock/population.htm سرکاری اعداد و شمار] |- |37||{{پرچم|مراکش}}||31,224,000||||{{فیصد|31224000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |38||{{پرچم|یوگینڈا}}||30,884,000||||{{فیصد|30884000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |39||{{پرچم|عراق}}||28,993,000||||{{فیصد|28993000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |40||{{پرچم|نیپال}}||28,196,000||||{{فیصد|28196000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |41||{{پرچم|پیرو}}||27,903,000||||{{فیصد|27903000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |42||{{پرچم|وینیزویلا}}||27,657,000||||{{فیصد|27657000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |43||{{پرچم|ملائشیا}}||27,377,000||12 نومبر 2007||{{فیصد|27377000|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.my/ سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=2008-06-11 }} |- |44||{{پرچم|ازبکستان}}||27,372,000||||{{فیصد|27372000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |45||{{پرچم|افغانستان}}||27,145,000||||{{فیصد|27145000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |46||{{پرچم|سعودی عرب}}||24,735,000||||{{فیصد|24735000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |47||{{پرچم|شمالی کوریا}}||23,790,000||||{{فیصد|23790000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |48||{{پرچم|گھانا}}||23,478,000||||{{فیصد|23478000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |49||{{پرچم|تائیوان}}||22,925,000||||{{فیصد|22925000|6671226000}} ||[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} |- |50||{{پرچم|یمن}}||22,389,000||||{{فیصد|22389000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |51||{{پرچم|رومانیہ}}||21,438,000||||{{فیصد|21438000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |52||{{پرچم|موزمبیق}}||21,397,000||||{{فیصد|21397000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |53||{{پرچم|آسٹریلیا}}||21,129,222||2 نومبر 2007||{{فیصد|21129222|6671226000}} ||[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument سرکاری اعداد و شمار] |- |54||{{پرچم|شام}}||19,929,000||||{{فیصد|19929000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |55||{{پرچم|مڈغاسکر}}||19,683,000||||{{فیصد|19683000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |56||{{پرچم|سری لنکا}}||19,299,000||||{{فیصد|19299000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |57||{{پرچم|آئیوری کوسٹ}}||19,262,000||||{{فیصد|19262000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |58||{{پرچم|کیمرون}}||18,549,000||||{{فیصد|18549000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |59||{{پرچم|انگولا}}||17,024,000||||{{فیصد|17024000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |60||{{پرچم|چلی}}||16,598,074||30 جون 2007||{{فیصد|16598074|6671226000}} ||[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |61||{{پرچم|ہالینڈ}}||16,387,773||2 نومبر 2007||{{فیصد|16387773|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار |- |62||{{پرچم|قازقستان}}||15,422,000||||{{فیصد|15422000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |63||{{پرچم|برکینا فاسو}}||14,784,000||||{{فیصد|14784000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |64||{{پرچم|کمبوڈیا}}||14,444,000||||{{فیصد|14444000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |65||{{پرچم|نائجر}}||14,226,000||||{{فیصد|14226000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |66||{{پرچم|ملاوی}}||13,925,000||||{{فیصد|13925000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |67||{{پرچم|گوئٹے مالا}}||13,354,000||||{{فیصد|13354000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |68||{{پرچم|زمبابوے}}||13,349,000||||{{فیصد|13349000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |69||{{پرچم|ایکواڈور}}||13,341,000||||{{فیصد|13341000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |70||{{پرچم|سینیگال}}||12,379,000||||{{فیصد|12379000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |71||{{پرچم|مالی}}||12,337,000||||{{فیصد|12337000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |72||{{پرچم|زیمبیا}}||11,922,000||||{{فیصد|11922000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |73||{{پرچم|کیوبا}}||11,268,000||||{{فیصد|11268000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |74||{{پرچم|یونان}}||11,147,000||||{{فیصد|11147000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |75||{{پرچم|چاڈ}}||10,781,000||||{{فیصد|10781000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |76||{{پرچم|پرتگال}}||10,623,000||||{{فیصد|10623000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |77||{{پرچم|بیلجیئم}}||10,457,000||||{{فیصد|10457000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |78||{{پرچم|تیونس}}||10,327,000||||{{فیصد|10327000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |79||{{پرچم|چیک جمہوریہ}}||10,325,900||||{{فیصد|10325900|6671226000}} ||[http://czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115141921/http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc |date=2014-11-15 }} |- |80||{{پرچم|ہنگری}}||10,053,000||||{{فیصد|10053000|6671226000}} ||[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/hun/xftp/gyor/nep/nep20704.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |81||{{پرچم|سربیا}}||9,858,000||||{{فیصد|9858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |82||{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}||9,760,000||||{{فیصد|9760000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |83||{{پرچم|روانڈا}}||9,725,000||||{{فیصد|9725000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |84||{{پرچم|بیلارس}}||9,714,000||2006||{{فیصد|9714000|6671226000}} ||[https://archive.is/20121127033201/belstat.gov.by/homep/en/indicators/population.php سرکاری اعداد و شمار] |- |85||{{پرچم|ہیٹی}}||9,598,000||||{{فیصد|9598000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |86||{{پرچم|بولیویا}}||9,525,000||||{{فیصد|9525000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |87||{{پرچم|گنی}}||9,370,000||||{{فیصد|9370000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |88||{{پرچم|سویڈن}}||9,150,000||جون 2007||{{فیصد|9150000|6671226000}} ||[http://www.scb.se/Pages/Product____25785.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- |89||{{پرچم|بینن}}||9,033,000||||{{فیصد|9033000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |90||{{پرچم|صومالیہ}}||8,699,000||||{{فیصد|8699000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |91||{{پرچم|برونڈی}}||8,508,000||||{{فیصد|8508000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |92||{{پرچم|آذربائیجان}}||8,467,000||||{{فیصد|8467000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |93||{{پرچم|آسٹریا}}||8,316,487||تیسری سہ ماہی 2007||{{فیصد|8316487|6671226000}} ||[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_jahres-_und_quartalswerte/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html سرکاری اعداد و شمار] |- |94||{{پرچم|بلغاریہ}}||7,639,000||||{{فیصد|7639000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |95||{{پرچم|سوئٹزر لینڈ}}||7,508,700||31 دسمبر 2006||{{فیصد|7508700|6671226000}} ||[http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215655/http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 |date=2013-10-04 }} |- |96||{{پرچم|اسرائیل}}||7,208,520||30 ستمبر 2007||{{فیصد|7208520|6671226000}} ||[http://www1.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 سرکاری اعداد و شمار] |- |—||{{پرچم|ہانگ کانگ}}||7,206,000||||{{فیصد|7206000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |97||{{پرچم|ہونڈوراس}}||7,106,000||||{{فیصد|7106000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |98||{{پرچم|ایل سیلواڈور}}||6,857,000||||{{فیصد|6857000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |99||{{پرچم|تاجکستان}}||6,736,000||||{{فیصد|6736000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |100||{{پرچم|ٹوگو}}||6,585,000||||{{فیصد|6585000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | 101 || {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} || 6,331,000 || || {{فیصد| 6331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 102 || {{پرچم|لیبیا}} || 6,160,000 || || {{فیصد| 6160000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 103 || {{پرچم|پیراگوئے}} || 6,127,000 || || {{فیصد| 6127000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 104 || {{پرچم|اردن}} || 5,924,000 || || {{فیصد| 5924000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 105 || {{پرچم|سیرالیون}} || 5,866,000 || || {{فیصد| 5866000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 106 || {{پرچم|لاؤس}} || 5,859,000 || || {{فیصد| 5859000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 107 || {{پرچم|نکاراگوا}} || 5,603,000 || || {{فیصد| 5603000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 108 || {{پرچم|ڈنمارک}} || 5,457,415 || 30 جون 2007 || {{فیصد| 5457415 | 6671226000 | 3}} || [http://www.dst.dk/Statistik/seneste/Befolkning/Folketal.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- | 109 || {{پرچم|سلوواکیہ}} || 5,390,000 || || {{فیصد| 5390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 110 || {{پرچم|کرغزستان}} || 5,317,000 || || {{فیصد| 5317000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 111 || {{پرچم|فنلینڈ}} || 5,300,000 || 10 دسمبر 2007 || {{فیصد| 5300000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |date=2009-04-15 }} |- | 112 || {{پرچم|ترکمانستان}} || 4,965,000 || || {{فیصد| 4965000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 113 || {{پرچم|اریٹیریا}} || 4,851,000 || || {{فیصد| 4851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 114 || {{پرچم|ناروے}} || 4,727,777 || 3 نومبر 2007 || {{فیصد| 4727777 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ سرکاری اعداد و شمار] |- | 115 || {{پرچم|کروشیا}} || 4,555,000 || || {{فیصد| 4551000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 116 || {{پرچم|کوسٹا ریکا}} || 4,468,000 || || {{فیصد| 4327000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 117 || {{پرچم|سنگاپور}} || 4,436,000 || || {{فیصد| 4436000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 118 || {{پرچم|جارجیا}} || 4,395,000 || || {{فیصد| 4395000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 119 || {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} || 4,380,000 || || {{فیصد| 4380000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 120 || {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} || 4,343,000 || || {{فیصد| 4343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 121 || {{پرچم|آئرلینڈ}} || 4,301,000 || || {{فیصد| 4301000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 122 || {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || 4,249,600 || 24 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 4249600 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110232101/http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm |date=2007-01-10 }} |- | 123 || {{پرچم|لبنان}} || 4,099,000 || || {{فیصد| 4099000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 124 || {{پرچم|فلسطین}} || 4,017,000 || || {{فیصد| 4017000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 125 || {{پرچم|پورٹو ریکو}} || 3,991,000 || || {{فیصد| 3991000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 126 || {{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}} || 3,935,000 || || {{فیصد| 3935000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 127 || {{پرچم|مالڈووا}} || 3,794,000 || || {{فیصد| 3794000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 128 || {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || 3,768,000 || || {{فیصد| 3768000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 129 || {{پرچم|لائبیریا}} || 3,750,000 || || {{فیصد| 3750000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|صومالی لینڈ}} || 3,500,000 || || {{فیصد| 3500000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://archive.today/20010302083933/http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm |date=2001-03-02 }} |- | 130 || {{پرچم|لتھووینیا}} || 3,372,400 || 1 ستمبر 2007|| {{فیصد| 3372400 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1609 سرکاری اعداد و شمار] |- | 131 || {{پرچم|پاناما}} || 3,343,000 || || {{فیصد| 3343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 132 || {{پرچم|یوراگوئے}} || 3,340,000 || || {{فیصد| 3340000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 133 || {{پرچم|البانیہ}} || 3,190,000 || || {{فیصد| 3190000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 134 || {{پرچم|موریتانیا}} || 3,124,000 || || {{فیصد| 3124000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 135 || {{پرچم|آرمینیا}} || 3,002,000 || || {{فیصد| 3002000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 136 || {{پرچم|کویت}} || 2,851,000 || || {{فیصد| 2851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 137 || {{پرچم|جمیکا}} || 2,714,000 || || {{فیصد| 2714000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 138 || {{پرچم|منگولیا}} || 2,629,000 || || {{فیصد| 2629000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 139 || {{پرچم|عمان}} || 2,595,000 || || {{فیصد| 2595000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 140 || {{پرچم|لٹویا}} || 2,277,000 || || {{فیصد| 2277000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 141 || {{پرچم|نمیبیا}} || 2,074,000 || || {{فیصد| 2074000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 142 || {{پرچم|مقدونیہ}} || 2,038,000 || || {{فیصد| 2038000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 143 || {{پرچم|سلووینیا}} || 2,019,406 ||30 جون 2007 || {{فیصد| 2019406 | 6576000000 | 3}} || [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1236 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114054504/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=1236 |date=2014-11-14 }} |- | 144 || {{پرچم|لیسوتھو}} || 2,008,000 || || {{فیصد| 2008000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 145 || {{پرچم|بوٹسوانا}} || 1,882,000 || || {{فیصد| 1882000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 146 || {{پرچم|گیمبیا}} || 1,709,000 || || {{فیصد| 1709000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 147 || {{پرچم|گنی بساؤ}} || 1,695,000 || || {{فیصد| 1695000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 148 || {{پرچم|اسٹونیا}} || 1,342,409 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 1342409 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.ee سرکاری اعداد و شمار] |- | 149 || {{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} || 1,333,000 || || {{فیصد| 1333000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 150 || {{پرچم|گیبون}} || 1,331,000 || || {{فیصد| 1331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 151 || {{پرچم|موریشس}} || 1,262,000 || || {{فیصد| 1262000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 152 || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || 1,155,000 || || {{فیصد| 1155000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 153 || {{پرچم|سوازی لینڈ}} || 1,141,000 || || {{فیصد| 1141000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 154 || {{پرچم|قبرص}} || 855,000 || || {{فیصد| 835000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 155 || {{پرچم|قطر}} || 841,000 || || {{فیصد| 841000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 156 || {{پرچم|فجی}} || 839,000 || || {{فیصد| 839000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 157 || {{پرچم|جبوتی}} || 833,000 || || {{فیصد| 833000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|غے یونیوں}} || 784,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 784000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 158 || {{پرچم|بحرین}} || 753,000 || || {{فیصد| 753000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 159 || {{پرچم|گیانا}} || 738,000 || || {{فیصد| 738000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 160 || {{پرچم|اتحاد القمری}} || 682,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 682000 | 6671226000 | 3}} || [http://archive.is/20121205062219/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&dat=32&geo=-116&srt=npan&col=aohdq سرکاری اعداد و شمار] |- | 161 || {{پرچم|بھوٹان}} || 658,000 || || {{فیصد| 658000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 162 || {{پرچم|مونٹینیگرو}} || 598,000 || || {{فیصد| 598000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 163 || {{پرچم|کیپ ورڈ}} || 530,000 || || {{فیصد| 530000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 164 || {{پرچم|استوائی گنی}} || 507,000 || || {{فیصد| 507000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 165 || {{پرچم|جزائر سلیمان}} || 496,000 || || {{فیصد| 478000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مکاؤ}} || 481,000 || || {{فیصد| 481000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 166 || {{پرچم|مغربی صحارا}} || 480,000 || || {{فیصد| 480000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 167 || {{پرچم|لکسمبرگ}} || 467,000 || || {{فیصد| 467000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 168 || {{پرچم|سرینام}} || 458,000 || || {{فیصد| 458000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 169 || {{پرچم|مالٹا}} || 407,000 || || {{فیصد| 407000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|گواڈیلوپ}} || 405,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 405000 | 6671226000 | 3}} || INSEE est. subtracting St Martin and St Barth. |- | — || {{پرچم|مارٹینک}} || 399,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 399000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 170 || {{پرچم|برونائی}} || 390,000 || || {{فیصد| 390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 171 || {{پرچم|بہاماس}} || 331,000 || || {{فیصد| 331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 172 || {{پرچم|آئس لینڈ}} || 312,851 || 1 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 309699 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstofa.is سرکاری اعداد و شمار] |- | 173 || {{پرچم|مالدیپ}} || 306,000 || || {{فیصد| 306000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 174 || {{پرچم|بارباڈوس}} || 294,000 || || {{فیصد| 294000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 175 || {{پرچم|بیلیز}} || 288,000 || || {{فیصد| 288000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}} || 259,596 || 20 اگست 2007 || {{فیصد| 259596 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ispf.pf/(k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55)/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf August 2007 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203110626/http://www.ispf.pf/%28k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55%29/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf |date=2007-12-03 }} |- | — || {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} || 240,390 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 240390 | 6671226000 | 3}} || [http://www.isee.nc/pe/bilan2006/be-demographie.pdf Official INSEE estimate] |- | 176 || {{پرچم|وانواتو}} || 226,000 || || {{فیصد| 226000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} || 202,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 202000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm Official INSEE estimate] |- | 177 || {{پرچم|نیدرلینڈز اینٹیلس}} || 192,000 || || {{فیصد| 192000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 178 || {{پرچم|سامووا}} || 187,000 || || {{فیصد| 187000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مایوٹ}} || 186,452 || 31 جولائی 2007 || {{فیصد| 186452 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/insee_regions/reunion/zoom/mayotte/publications/inseeinfos/pdf/insee%20infos%20n32.pdf July 2007 census] |- | 179 || {{پرچم|گوام}} || 173,000 || || {{فیصد| 173000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 180 || {{پرچم|سینٹ لوسیا}} || 165,000 || || {{فیصد| 165000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 181 || {{پرچم|ساؤٹوم}} || 158,000 || || {{فیصد| 158000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 182 || {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 120,000 || || {{فیصد| 120000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 183 || {{پرچم|امریکی جزائر ورجن}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 184 || {{پرچم|مائکرونیشیا}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 185 || {{پرچم|گریناڈا}} || 106,000 || || {{فیصد| 106000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 186 || {{پرچم|اروبا}} || 104,000 || || {{فیصد| 104000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 187 || {{پرچم|ٹونگا}} || 100,000 || || {{فیصد| 100000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 188 || {{پرچم|کیریباتی}} || 95,000 || || {{فیصد| 95000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 189 || {{پرچم|جرسی}} || 88,200 || || {{فیصد| 88200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/D31B33E0-BAB7-4FAC-9D7F-743B3FDB8A50/0/JIF2006.pdf States of Jersey Statistics Unit] |- | 190 || {{پرچم|سیچیلیس}} || 87,000 || || {{فیصد| 87000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 191 || {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 85,000 || || {{فیصد| 85000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 192 || {{پرچم|شمالی جزائر ماریانا}} || 84,000 || || {{فیصد| 84000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 193 || {{پرچم|انڈورا}} || 81,200 ||31 دسمبر 2006 || {{فیصد| 81200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 Andorra Servei d’Estudis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311081000/http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 |date=2008-03-11 }} |- | 194 || {{پرچم|آئل آف مین}} || 79,000 || || {{فیصد| 79000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 195 || {{پرچم|ڈومینیکا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 196 || {{پرچم|امریکی سمووا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 197 || {{پرچم|گورنسے}} || 65,573 || || {{فیصد| 65573 | 6671226000 | 3}} || [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html World Fact Book, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115075758/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html |date=2008-11-15 }} |- | 198 || {{پرچم|برمودہ}} || 65,000 || || {{فیصد| 65000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 199 || {{پرچم|جزائر مارشل}} || 59,000 || || {{فیصد| 59000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 200 || {{پرچم|گرین لینڈ}} || 58,000 || || {{فیصد| 58000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 201 || {{پرچم|سینٹ کیٹز}} || 50,000 || || {{فیصد| 50000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 202 || {{پرچم|جزائر فارو}} || 48,455 || 1 جون 2007 || {{فیصد| 48455 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33,316936&_dad=portal&_schema=PORTAL Official statistics of the Faroe Islands] |- | 203 || {{پرچم|جزائر کے مین}} || 47,000 || || {{فیصد| 47000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 204 || {{پرچم|لیختینستائن}} || 35,000 || || {{فیصد| 35000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ مارٹن}} || 33,102 || اکتوبر 2004 || {{فیصد| 33102 | 6671226000 | 4}} || October 2004 supplementary census. |- | 205 || {{پرچم|مناکو}} || 33,000 || || {{فیصد| 33000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 206 || {{پرچم|سان مارینو}} || 31,000 || || {{فیصد| 31000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 207 || {{پرچم|جبرالٹر}} || 29,000 || || {{فیصد| 29000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 208 || {{پرچم|جزائر ٹرکس و کیکوس}} || 26,000 || || {{فیصد| 26000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 209 || {{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}} || 23,000 || || {{فیصد| 23000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 210 || {{پرچم|پالاؤ}} || 20,000 || || {{فیصد| 20000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|والس و فتونا}} || 15,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 15000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 211 || {{پرچم|جزائر کوک}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 212 || {{پرچم|اینگوئلا}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 213 || {{پرچم|تووالو}} || 11,000 || || {{فیصد| 11000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 214 || {{پرچم|ناورو}} || 10,000 || || {{فیصد| 10000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ بارتھیلمی}} || 6,852 || مارچ 1999 || {{فیصد| 6852 | 6671226000 | 4}} || [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_demopage.affiche?p_id_nivgeo=C&p_id_loca=9A123&p_id_princ=E_DEMO&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR March 1999 census] |- | 215 || {{پرچم|سینٹ ہلینا}} || 6,600 || || {{فیصد| 6600 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ پیئر و میکوئیلون}} || 6,125 || جنوری 2006 || {{فیصد| 6125 | 6671226000 | 4}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/comd975.htm?numdep=975&x=18&y=13 January 2006 census] |- | 216 || {{پرچم|مونٹسیراٹ}} || 5,900 || || {{فیصد| 5900 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 217 || {{پرچم|جزائر فاک لینڈ}} || 3,000 || || 0.00005% || اقوام متحدہ |- | 218 || {{پرچم|نیو}} || 1,600 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 219 || {{پرچم|ٹوکیلاؤ}} || 1,400 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 220 || {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} || 800 || || 0.00002% || اقوام متحدہ |- | 221 || {{پرچم|جزائر پٹکیرن}} || 50 || || 0.000001% || اقوام متحدہ |} <!-- --> ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] k3hpdd5dhl3r6b3ojkgmpd4f8z5em16 0 51831 706814 698663 2026-05-06T08:42:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706814 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ]] دے تخمینے اتے مبنی اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!ملک (یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد شمار!!تاریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{RUS}}||142,703,000||19.28||−0.09||−128,000||-||143,030,106||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2012.xls سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{GER}}||81,991,000||11.08||−0.21||−172,000||-||81,831,000||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }} |- |3||align=right|{{FRA}}||63,458,000||8.58||0.53||336,000||131||63,490,000||فروری 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |4||align=right|{{GBR}}||62,798,000||8.49||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |5||align=right|{{ITA}}||60,964,000||8.24||0.29||177,000||239||60,776,531||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2011gen ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{ESP}}||46,772,000||6.32||0.68||318,000||102||46,196,278||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 |date=2012-03-17 }} |- |7||align=right|{{UKR}}||44,940,000||6.07||−0.55||−247,000||-||45,644,419||دسمبر 1, 2011||align=right|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2011/ds/kn/kn_e/kn1111_e.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{POL}}||38,317,000||5.18||0.05||19,000||1,387||38,501,000||اکتوبر 31, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |9||align=right|{{ROM}}||21,388,000||2.89||−0.22||−47,000||-||19,042,936||اکتوبر 20, 2011||align=right|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |10||align=right|{{NLD}}||16,714,000||2.26||0.29||48,000||239||16,728,091||جنوری 31, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |11||align=right|{{GRE}}||11,419,000||1.54||0.25||29,000||278||10,787,690||مئی 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |date=2011-10-11 }} |- |12||align=right|{{BEL}}||10,788,000||1.46||0.32||35,000||217||10,839,905||جنوری 1, 2010||align=right|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{PRT}}||10,699,000||1.45||0.08||9,000||867||10,561,614||اکتوبر 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 نتیجہ مردم شماری] |- |14||align=right|{{CZE}}||10,566,000||1.43||0.30||32,000||231||10,548,527||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{HUN}}||9,950,000||1.34||−0.16||−16,000||-||9,985,722||جنوری 1, 2011||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ] |- |16||align=right|{{SRB}}||9,847,000||1.33||−0.07||−7,000||-||7,120,666||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf |date=2020-04-08 }} |- |17||align=right|{{BLR}}||9,527,000||1.29||−0.33||−31,000||-||9,463,000||فروری 1, 2012||align=right|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |18||align=right|{{SWE}}||9,495,000||1.28||0.57||54,000||122||9,486,591||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{AUT}}||8,429,000||1.14||0.19||16,000||365||8,452,835||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{SUI}}||7,734,000||1.05||0.42||32,000||165||7,870,100||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html سرکاری تخمینہ] |- |21||align=right|{{BUL}}||7,398,000||1.00||−0.64||−47,000||-||7,364,570||فروری 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |22||align=right|{{DNK}}||5,593,000||0.76||0.36||20,000||193||5,580,516||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistics/Key_indicators/Population/pop.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |23||align=right|{{SVK}}||5,480,000||0.74||0.15||8,000||462||5,445,324||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }} |- |24||align=right|{{FIN}}||5,403,000||0.73||0.33||18,000||210||{{formatnum: {{#expr: 540000+4.5*{{Age in days|2011|11|16}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://vrk.fi/default.aspx?site=4 سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 |date=2015-10-06 }} |- |25||align=right|{{NOR}}||4,960,000||0.67||0.71||35,000||98||{{formatnum: {{#expr: 49859+1.81*{{Age in days|2012|1|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.ssb.no/befolkning_en سرکاری آبادی گھڑی] |- |26||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.62||1.17||54,000||60||4,581,269||اپریل 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/Prelim%20complete.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |27||align=right|{{CRO}}||4,387,000||0.59||−0.20||−9,000||-||4,290,612||اکتوبر 31, 2011||align=right|[http://www.dzs.hr/default_e.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=2015-11-23 }} |- |28||align=right|{{BIH}}||3,744,000||0.51||−0.21||−8,000||-||3,839,737||جون 30, 2011||align=right|[http://www.bhas.ba سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=2017-08-04 }} |- |29||align=right|{{MDA}}||3,519,000||0.48||−0.73||−26,000||-||3,560,400||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistica.md/newsview.php?l=en&idc=168&id=3319 سرکاری تخمینہ] |- |30||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.44||−0.45||−15,000||-||3,192,800||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |31||align=right|{{ALB}}||3,227,000||0.44||0.34||11,000||204||2,831,741||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112022139/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |date=2012-01-12 }} |- |32||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.30||−0.36||−8,000||-||2,067,887||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }} |- |33||align=right|{{MKD}}||2,067,000||0.28||0.15||3,000||462||2,057,284||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.28||0.25||5,000||278||{{formatnum: {{#expr: 205474.1+1.4*{{Age in days|2011|10|1}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }} |- |35||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.18||−0.07||−1,000||-||1,316,541||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.ee/main-indicators سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }} |- |36||align=right|{{MNE}}||633,000||0.09||0.16||1,000||434||620,029||اپریل 1, 2011||align=right|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |37||align=right|{{LUX}}||523,000||0.07||1.36||7,000||51||511,840||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118155415/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 |date=2012-01-18 }} |- |38||align=right|{{MLT}}||419,000||0.06||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }} |- |39||align=right|{{ISL}}||328,000||0.04||1.23||4,000||57||319,575||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8973 سرکاری تخمینہ] |- |40||align=right|{{AND}}||88,000||0.01||2.33||2,000||30||78,115||2011||align=right|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 |date=2017-05-25 }} |- |41||align=right|{{IMN}} ([[برطانیہ]])||84,000||0.01||1.20||1,000||58||84,497||اکتوبر 27, 2011||align=right|[http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf |date=2012-08-15 }} |- |42||align=right|{{فارو}} ||49,000||0.01||0.00||0||-||48,372||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |43||align=right|{{LIE}}||37,000||0.00||2.78||1,000||25||36,157||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014224/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm |date=2011-09-27 }} |- |44||align=right|{{MON}}||35,000||0.00||0.00||0||-||35,881||2010||align=right|[http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&InfoSujet=Population%20annuelle&8Fr سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118172740/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&InfoSujet=Population%20annuelle&8Fr |date=2012-01-18 }} |- |45||align=right|{{SMR}}||32,000||0.00||0.00||0||-||32,252||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14048836pop_bilancio_dem.pdf ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |46||align=right|{{GIB}} (برطانیہ)<ref>Enclave claimed by Spain. Captured by the British on August 4, 1704, in the context of the [[War of the Spanish Succession]] (1701–1713/1715) and formally ceded to Great Britain through the signing of the [[Treaty of Utrecht]] on اپریل 11, 1713.</ref>||29,000||0.00||0.00||0||-||29,441||2010||align=right|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }} |- |47||align=right|{{VAT}}||1,000||0.00||0.00||0||-||800||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm سرکاری تخمینہ] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''740,021,000'''||'''100.00'''||'''0.12'''||'''897,000'''||'''586'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:یورپی دیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاںبلحاظ آبادی]] p498lb0iydatl20cqlbfro2seynsext 0 51964 706809 574686 2026-05-06T04:21:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706809 wikitext text/x-wiki تھلے''' [[اہل تشیع]] [[مسلمان]] [[شاہی ٹبر|شاہی ٹبراں]]''' دی لسٹ اے: == مصر تے شمالی افریقا == *[[ادریسی سلطنت]] (780–985 AD) *[[سلطنت فاطمیہ]] (909–1171 AD) the Fatimids were Ismaili، Shia. *[[Banu Kanz]] (1004–1412 AD)<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الأول''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 420</ref> == سسلی == *[[Kalbids]] (948–1053 عیسوی) == ہسپانیہ == *[[Hammudid dynasty]] (1016–1073 عیسوی) == جزیرہ نما عرب == *[[Banu Ukhaidhir]] (865–1066 عیسوی) [[Al-Yamama]] *[[Rassids]] (893–1970 عیسوی) سابقہ یمن *[[Sulaihid State]] (1047–1138 عیسوی) یمن میں *[[مملکت متوکلیہ یمن]] (1926–1970 عیسوی) *[[قرامطہ]] (900–1073 عیسوی) بحرین میں *[[Usfurids]] (1253–1320) بحرین میں *[[Jarwanid dynasty]] (1305–1487) بحرین میں <ref>http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195239/http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == شام تےعراق == *[[Hamdanid dynasty]] (890–1004 عیسوی) *[[Al-Mazeedi|Bani Assad]] (961–1163 عیسوی) (Central and southern Iraq) *[[Numayrids]] (990–1081 عیسوی) (مغربی عراق)<ref>http://books.google.com.sa/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Numayrids&source=bl&ots=_Gld6l710Y&sig=eP3DLARix_OeJkk5UDs_3TtvM3o&hl=ar&ei=ZuqwTNiHF5Gn4AaI4KTtBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBkQ6AEwAg#v=onepage&q=Numayrids&f=false</ref> *[[Marwanids]] (990–1085 عیسوی) *[[Uqaylid Dynasty]] (990–1169 عیسوی) *[[Mirdasids]] (1024–1080 عیسوی) == ایشیائے کوچک (جدید ترکی) == *[[Eretnids]] (1328–1381) *[[Danishmends]] (1071–1178) *[[Beylik of Erzincan]] (1379–1410) == ایران تےقفقاز == *[[Justanids]] (791–974 AD) *[[Alavids]] (864–929 AD) *[[Aishanids]] (912–961 AD) *[[Ziyarid dynasty]] (928–1043 AD *[[آل بویہ]] (934–1062 AD) *[[Hasanwayhid]] (959–1015 AD) *[[Kakuyids]] (1008–1051 AD) *[[Nizari Ismaili state]] (1090–1256 AD) *[[ایل خانی سلطنت]] (1256–1335 AD) *[[Sarbadars]] (1332–1386 AD) *[[جلائر]] (1335–1432 AD) *[[Chupanids]] (1335–1357 AD) *[[Injuids]] (1335–1357 AD) *[[Marashiyan]] (1359–1582 AD) *[[قرہ قویونلو]] (1375–1468 AD) *[[Musha'sha'iyyah]] dynasty (1436–1729 AD) *[[صفوی سلطنت]] (1501–1736 AD) *[[Baku Khanate]] (1753–1806 AD) *[[Erivan khanate]] (1604–1828) *[[خاندان افشار]] (1736–1796 AD) *[[Derbent Khanate]] (1747–1806 AD) *[[Ganja khanate]] (1747–1804 AD) *[[Talysh Khanate]] (1747–1828 AD) *[[Nakhichevan Khanate]] (1747–1813 AD) *[[Karabakh Khanate]] (1747–1822 AD) *[[Shirvan Khanate]] (1748–1820 AD) *[[خاندان زند]] (1750–1794 AD) *[[قاجار خاندان]] (1785–1925 AD) *[[پہلوی خاندان]] (1925–1979 AD) == ہندستان== *[[بہمنی سلطنت]] (1347–1527 AD) *[[Jaunpur Sultanate]] (1394–1479 AD) *[[Bidar Sultanate]] (1489–1619 AD) *[[Berar Sultanate]] (1490–1572 AD) *[[احمد نگر سلطنت]] (1490–1636 AD) *[[سلطنت قطب شاہی]] (1512–1687 AD) *[[بیجاپور سلطنت]] (1490–1686 AD) *[[Najm-i-Sani dynasty]] *[[ریاست رام پور]] (1719–1949) *[[Nawab of Oudh|Nawabs of Oudh]] (1722–1858 AD) *[[Nawab of Bengal|Nawabs of Bengal]] (1757–1880) *[[Talpur dynasty]] (1783–1843)<ref>http://www.talpur.org</ref> *[[Hunza (princely state)]] *[[Nagar (princely state)]] == جنوب مشرقی ایشیا == *[[Daya Pasai]] (1128–1285 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Bandar Kalibah]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Moira Malaya]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Kanto Kambar]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Robaromun]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> == مشرقی افریقا == *[[Kilwa Sultanate]] (957–1506 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1360</ref> == ہور ویکھو== *[[سنی شاہی خانداناں دی لسٹ]] *[[List of Muslim empires and dynasties]] *[[List of Shi'a Muslims flags]] == حوالے == {{reflist}} [[گٹھ:شیعہ راج ٹبر]] [[گٹھ:مسلمان راج ٹبر]] [[گٹھ:اسلام متعلق لسٹاں]] [[گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم|شیعہ]] [[گٹھ:لسٹ سابقہ دیس]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:اہل تشیع]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[زمرہ:ہندستان دے مسلمان راج ٹبر|*شیعہ]] [[گٹھ:افریقہ چ اسلام]] [[گٹھ:ایشیا چ اسلام]] [[گٹھ:یورپ چ اسلام]] [[گٹھ:تریخ اسلام]] [[گٹھ:تریخ شمالی افریقہ]] [[گٹھ:تریخ مغربی ایشیا]] [[ur:شیعہ شاہی خاندانوں کی فہرست]] l9z819jskkef46qj9dyl99rkxoop6sp 0 52031 706817 706680 2026-05-06T08:47:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706817 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{CHN}}||1,353,601,000||27.25||0.45||6,063,000||155||1,354,040,000||دسمبر 31, 2012||align=right|[http://www.stats.gov.cn/english/pressrelease/t20130118_402867147.htm سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||25.33||1.36||17,088,000||51||1,210,193,422||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf 2011 مردم شماری] |- |3||align=right|{{IDN}}||244,769,000||4.93||1.01||2,468,000||69||237,641,326||مئی 2010||align=right|[http://www.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?kat=1&tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 2010 مردم شماری] |- |4||align=right|{{PAK}}||179,951,000||3.62||1.81||3,264,000||39||197,361,691||ستمبر 27, 2011||align=right|[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13514-Population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701193658/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13514-Population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 |date=2012-07-01 }} |- |5||align=right|{{BAN}}||152,409,000||3.07||1.27||1,939,000||55||152,518,015||جولائی 16, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20121009045253/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{RUS}}||142,703,000||2.87||-0.09||-133,000||-||143,300,000||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.gks.ru/bgd/free/B12_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{JPN}}||126,435,000||2.55||-0.05||-62,000||-||127,460,000||جنوری 1, 2013||align=right|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{PHI}}||96,471,000||1.94||1.71||1,647,000||41||92,337,852||مئی 1, 2010||align=right|[http://www.census.gov.ph/content/2010-census-population-and-housing-reveals-philippine-population-9234-million 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517185347/http://www.census.gov.ph/content/2010-census-population-and-housing-reveals-philippine-population-9234-million |date=2016-05-17 }} |- |9||align=right|{{VNM}}||89,730,000||1.81||1.06||948,000||66||87,840,000||2011||align=right|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{GER}}||81,991,000||1.65||-0.21||-172,000||-||81,923,000||جولائی 31, 2012||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }} |- |11||align=right|{{IRN}}||75,612,000||1.52||1.09||822,000||64||75,149,669||اکتوبر 24, 2011||align=right|[http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119133852/http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals |date=2012-11-19 }} |- |12||align=right|{{TUR}}||74,509,000||1.50||1.18||879,000||59||75,627,384||دسمبر 31, 2012||align=right|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425 سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{THA}}||69,892,000||1.41||0.54||375,000||130||65,926,261||ستمبر 1, 2010||align=right|[http://web.nso.go.th/index.htm 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925201333/http://web.nso.go.th/index.htm |date=2015-09-25 }} |- |14||align=right|{{FRA}}||63,458,000||1.28||0.53||334,000||132||65,635,000||نومبر 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{GBR}}||62,798,000||1.26||0.61||383,000||114||63,181,775||مارچ 27, 2011||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }} |- |16||align=right|{{ITA}}||60,964,000||1.23||0.29||176,000||241||60,870,745||جون 30, 2012||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2012gen/index_e.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{MYA}}||48,724,000||0.98||0.80||390,000||87||57,197,871||2012||align=right|[http://archive.is/20130105195644/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-141&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |18||align=right|{{KOR}}||48,588,000||0.98||0.41||198,000||171||50,004,441||جولائی 1, 2012||align=right|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=259208&ord=1 سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{ESP}}||46,772,000||0.94||0.68||319,000||102||46,815,916||نومبر 1, 2011||align=right|[http://www.ine.es/prensa/np756.pdf 2011 مردم شماری] |- |20||align=right|{{UKR}}||44,940,000||0.90||-0.55||-249,000||-||45,560,251||دسمبر 1, 2012||align=right|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/fin/ds/kn/kn_r/kn1212_r.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |21||align=right|{{POL}}||38,317,000||0.77||0.05||18,000||1,475||38,538,447||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm سرکاری تخمینہ] |- |22||align=right|{{IRQ}}||33,703,000||0.68||3.18||1,071,000||22||33,330,000||2011||align=right|[http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm |date=2012-10-29 }} |- |23||align=right|{{AFG}}||33,397,000||0.67||3.21||1,072,000||22||25,500,100||جنوری 1, 2013||align=right|[http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division..pdf سرکاری تخمینہ] |- |24||align=right|{{NPL}}||31,011,000||0.62||1.72||534,000||41||26,494,504||جون 22, 2011||align=right|[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf |date=2013-07-17 }} |- |25||align=right|{{MAS}}||29,322,000||0.59||1.60||470,000||44||28,334,135||جولائی 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |26||align=right|{{SAU}}||28,705,000||0.58||2.21||636,000||32||28,376,355||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.cdsi.gov.sa/english سرکاری تخمینہ] |- |27||align=right|{{UZB}}||28,077,000||0.57||1.14||321,000||61||29,559,100||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.uz/press/1/3399/ سرکاری تخمینہ] |- |28||align=right|{{YEM}}||25,569,000||0.51||3.10||793,000||23||24,527,000||2012||align=right|[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 |date=2015-09-23 }} |- |29||align=right|{{PRK}}||24,554,000||0.49||0.42||103,000||165||24,052,231||اکتوبر 1, 2008||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf 2008 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228042653/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |date=2013-02-28 }} |- |30||align=right|{{ROM}}||21,388,000||0.43||-0.22||-48,000||-||19,043,767||اکتوبر 20, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20120922094800/http://www.insse.ro/cms/files%5Cstatistici%5Ccomunicate%5Calte%5C2012%5CRPL_rezultate%20preliminare.pdf 2011 مردم شماری] |- |31||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.43||0.85||181,000||82||20,277,597||مارچ 21, 2012||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf 2012 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |date=2013-12-06 }} |- |32||align=right|{{SYR}}||21,118,000||0.43||1.70||358,000||41||20,866,000||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.cbssyr.org/yearbook/2010/chapter2-EN.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229030727/http://www.cbssyr.org/yearbook/2010/chapter2-EN.htm |date=2011-12-29 }} |- |33||align=right|{{NLD}}||16,714,000||0.34||0.29||49,000||236||16,775,273||نومبر 30, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{KAZ}}||16,381,000||0.33||1.07||176,000||65||16,897,000||دسمبر 1, 2012||align=right|[http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113144920/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2012-11-13 }} |- |35||align=right|{{KHM}}||14,478,000||0.29||1.21||175,000||58||13,395,682||مارچ 3, 2008||align=right|[http://www.nis.gov.kh 2008 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }} |- |36||align=right|{{GRE}}||11,419,000||0.23||0.25||29,000||273||10,815,197||مئی 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817195146/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf |date=2014-08-17 }} |- |37||align=right|{{BEL}}||10,788,000||0.22||0.32||34,000||220||11,139,292||نومبر 1, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20090419074752/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/fr/statistiques_population/stat_1_f.pdf سرکاری تخمینہ] |- |38||align=right|{{POR}}||10,699,000||0.22||0.08||9,000||824||10,562,178||مارچ 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 2011 مردم شماری] |- |39||align=right|{{CZE}}||10,566,000||0.21||0.30||32,000||229||10,513,209||ستمبر 30, 2012||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ] |- |40||align=right|{{HUN}}||9,950,000||0.20||-0.16||-16,000||-||9,957,731||جنوری 1, 2012||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ] |- |41||align=right|{{SRB}}||9,847,000||0.20||-0.07||-7,000||-||7,241,295||جنوری 1, 2012||align=right|[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 سرکاری تخمینہ] |- |42||align=right|{{BLR}}||9,527,000||0.19||-0.33||-32,000||-||9,460,700||دسمبر 1, 2012||align=right|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |43||align=right|{{SWE}}||9,495,000||0.19||0.57||54,000||122||9,551,781||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |44||align=right|{{AZE}}||9,421,000||0.19||1.24||116,000||56||9,235,100||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml سرکاری تخمینہ] |- |45||align=right|{{AUT}}||8,429,000||0.17||0.19||16,000||365||8,458,023||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ] |- |46||align=right|{{UAE}}||8,106,000||0.16||2.72||221,000||26||8,264,070||2010||align=right|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2013-10-08 }} |- |47||align=right|{{SUI}}||7,734,000||0.16||0.42||32,000||167||8,014,000||ستمبر 30, 2012||align=right|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand/01.html سرکاری تخمینہ] |- |48||align=right|{{ISR}}||7,695,000||0.15||1.76||135,000||40||7,968,300||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |49||align=right|{{BUL}}||7,398,000||0.15||-0.64||-48,000||-||7,364,570||فروری 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf 2011 مردم شماری] |- |50||align=right|{{HKG}} ([[چین]])<ref>Special Administrative Region (SAR)Former [[پرتگال|portuguese]] colony, it reverted to Chinese sovereignty on دسمبر 20, 1999.</ref>||7,196,000||0.14||1.04||75,000||67||7,136,300||جولائی 1, 2012||align=right|[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T |date=2007-06-09 }} |- |51||align=right|{{TJK}}||7,079,000||0.14||1.46||103,000||48||7,800,000||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.tj/en سرکاری تخمینہ] |- |52||align=right|{{JOR}}||6,457,000||0.13||2.01||130,000||35||6,328,716||2011||align=right|[http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/sdb_pop_e/ehsaat/alsokan/pop2030.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110145942/http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/sdb_pop_e/ehsaat/alsokan/pop2030.pdf |date=2011-11-10 }} |- |53||align=right|{{LAO}}||6,374,000||0.13||1.37||87,000||51||6,465,800||2012||align=right|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm سرکاری تخمینہ] |- |54||align=right|{{DNK}}||5,593,000||0.11||0.36||20,000||193||5,599,665||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning.aspx سرکاری تخمینہ] |- |55||align=right|{{SVK}}||5,480,000||0.11||0.15||8,000||474||5,445,324||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }} |- |56||align=right|{{KGZ}}||5,448,000||0.11||1.02||56,000||68||5,551,900||2012||align=right|[http://stat.kg/images/stories/docs/KZ/Demo/demo2.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909195539/http://stat.kg/images/stories/docs/KZ/Demo/demo2.pdf |date=2015-09-09 }} |- |57||align=right|{{FIN}}||5,403,000||0.11||0.33||18,000||208||5,399,090||نومبر 30, 2011||align=right|[http://www.stat.fi/til/vrm.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |58||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.11||1.31||69,000||53||5,312,400||جولائی 1, 2012||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }} |- |59||align=right|{{TKM}}||5,170,000||0.10||1.27||66,000||55||7,966,724||2012||align=right|[http://archive.is/20130105070535/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |60||align=right|{{NOR}}||4,960,000||0.10||0.71||35,000||98||4,985,011||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ssb.no/folkber_en/tab-2011-12-15-01-en.html سرکاری تخمینہ] |- |61||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.09||1.17||54,000||60||4,588,252||اپریل 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/newsandevents/pressreleases/2012pressreleases/pressreleasethisisireland-highlightsfromcensus2011part1 2011 مردم شماری] |- |62||align=right|{{CRO}}||4,387,000||0.09||-0.20||-9,000||-||4,290,612||مارچ 31, 2011||align=right|[http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114150141/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html |date=2011-11-14 }} |- |63||align=right|{{GEO}}||4,304,000||0.09||-0.58||-25,000||-||4,497,600||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng سرکاری تخمینہ] |- |64||align=right|{{LBN}}||4,292,000||0.09||0.77||33,000||90||3,759,100||2007||align=right|[http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507233942/http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 |date=2012-05-07 }} |- |65||align=right|{{PSE}}<ref>It comprises the [[غزہ کی پٹی]] and the [[مغربی کنارہ]], separated between each other by an [[اسرائیل]]i land corridor.</ref>||4,271,000||0.09||2.87||122,000||25||4,293,313||2012||align=right|[http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population |date=2015-06-10 }} |- |66||align=right|{{BIH}}||3,744,000||0.08||-0.21||-8,000||-||3,839,737||جون 30, 2011||align=right|[http://www.bhas.ba سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=2017-08-04 }} |- |67||align=right|{{MDA}}||3,519,000||0.07||-0.73||-26,000||-||3,559,500||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& سرکاری تخمینہ] |- |68||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.07||-0.45||-15,000||-||2,979,300||جنوری 1, 2013||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |69||align=right|{{ALB}}||3,227,000||0.06||0.34||11,000||203||2,821,977||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630084756/http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |date=2017-06-30 }} |- |70||align=right|{{ARM}}||3,109,000||0.06||0.29||9,000||239||3,278,100||ستمبر 2012||align=right|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |71||align=right|{{OMN}}||2,904,000||0.06||2.04||59,000||34||2,773,479||دسمبر 12, 2010||align=right|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf 2010 مردم شماری] |- |72||align=right|{{KWT}}||2,892,000||0.06||2.63||76,000||27||3,582,054||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html سرکاری تخمینہ] |- |73||align=right|{{MNG}}||2,844,000||0.06||1.57||45,000||44||2,736,800||2009||align=right|[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 |date=2012-04-01 }} |- |74||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.04||-0.36||-8,000||-||2,070,371||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }} |- |75||align=right|{{MKD}}||2,067,000||0.04||0.15||3,000||477||2,059,794||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 سرکاری تخمینہ] |- |76||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.04||0.25||5,000||282||2,055,527||اپریل 1, 2012||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }} |- |77||align=right|{{QAT}}||1,939,000||0.04||3.69||72,000||19||1,757,540||اکتوبر 31, 2012||align=right|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm سرکاری تخمینہ] |- |78||align=right|{{BHR}}||1,359,000||0.03||2.64||36,000||27||1,234,571||اپریل 27, 2010||align=right|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }} |- |79||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.03||-0.07||-1,000||-||1,294,455||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.ee/67162 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603112750/http://www.stat.ee/67162 |date=2013-06-03 }} |- |80||align=right|{{TLS}}||1,187,000||0.02||2.86||34,000||25||1,066,409||جولائی 11, 2010||align=right|[http://dne.mof.gov.tl 2010 مردم شماری] |- |81||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.02||1.07||12,000||65||838,897||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print 2011 مردم شماری] |- |82||align=right|{{BTN}}||750,000||0.02||1.63||12,000||43||720,679||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf سرکاری تخمینہ] |- |83||align=right|{{MNE}}||633,000||0.01||0.16||1,000||438||620,029||اپریل 1, 2011||align=right|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf 2011 مردم شماری] |- |84||align=right|{{MAC}} ([[چین]])<ref>Special Administrative Region (SAR)Former [[پرتگال|portuguese]] colony, it reverted to Chinese sovereignty on دسمبر 20, 1999.</ref>||567,000||0.01||1.98||11,000||35||568,700||جون 30, 2012||align=right|[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/Demographic/DemographicStatistics/DemographicStatistics2012Q2.aspx?lang=en-US سرکاری تخمینہ] |- |85||align=right|{{LUX}}||523,000||0.01||1.36||7,000||51||524,900||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011192950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 |date=2012-10-11 }} |- |86||align=right|{{MLT}}||419,000||0.01||0.24||1,000||290||416,055||نومبر 20, 2011||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113194522/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 |date=2013-11-13 }} |- |87||align=right|{{BRU}}||413,000||0.01||1.72||7,000||41||393,162||جون 20, 2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf 2011 مردم شماری] |- |88||align=right|{{ISL}}||328,000||0.01||1.23||4,000||56||320,060||اپریل 1, 2012||align=right|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8978 سرکاری تخمینہ] |- |89||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230513/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf |date=2013-05-02 }} |- |90||align=right|{{AND}}||88,000||0.00||2.33||2,000||30||78,115||2011||align=right|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616074150/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= |date=2017-06-16 }} |- |91||align=right|{{IMN}} ([[برطانیہ|UK]])||84,000||0.00||1.20||1,000||58||84,497||مارچ 27, 2011||align=right|[http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf |date=2012-08-15 }} |- |92||align=right|{{پرچم|جزائرفارو}} ([[ڈنمارک]])||49,000||0.00||0.00||0||-||48,139||نومبر 1, 2012||align=right|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |93||align=right|{{LIE}}||37,000||0.00||2.78||1,000||25||36,476||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331084716/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm |date=2014-03-31 }} |- |94||align=right|{{MCO}}||35,000||0.00||0.00||0||-||35,352||جون 9, 2008||align=right|[http://www.citypopulation.de/Monaco.html 2008 مردم شماری] |- |95||align=right|{{SMR}}||32,000||0.00||0.00||0||-||32,457||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www.statistica.sm/on-line/home/dati-statistici/popolazione.html# ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |96||align=right|{{GIB}} ([[برطانیہ]])<ref>Enclave claimed by [[ہسپانیہ]].</ref>||29,000||0.00||0.00||0||-||29,752||2011||align=right|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }} |- |97||align=right|{{VAT}}||1,000||0.00||0.00||0||-||800||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm سرکاری تخمینہ] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''4,967,088,000'''||'''100.00'''||'''0.89'''||'''44,358,000'''||'''78'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:ایشیا دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دےدیس]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] 92qx7oos8mqjccdyw1duvlpena3ml8v 0 52181 706816 684534 2026-05-06T08:47:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706816 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} ایہ '''لسٹ یورپی یونین دے وڈےشہر بلحاظ آبادی''' (List of largest cities in the European Union by population within city limits) اے۔ == ۳٬۰۰٬۰۰۰ توں ودھ لوک گنتی والے شہر == {| class="wikitable sortable" style="width:80%;" |- ! درجہ ! style="text-align:left;"| شہر !! ریاست ! سرکاری آبادی ! style="text-align:right;"| تریخ مردم شماری/تخمینہ ! style="width:10px;" class="unsortable"| حوالہ جات ! class="unsortable" | مورت |- | style="text-align:left;"| 1 | '''[[لندن]]'''<ref>Refers to Greater London which is composed of 32 independent borough councils and the [[لندن شہر]]</ref> || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|8615246}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|01}} | style="text-align:center;"|<ref name="UK">{{cite journal|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/rft---mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.zip|title=Mid 2012 Population estimates for England and Wales|publisher=Office for National Statistics|accessdate=31 July 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226014647/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/rft---mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.zip%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |[[Image:London from a hot air balloon.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 2 | '''[[برلن]]''' || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|3562166}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/BasisZeitreiheGrafik/Bas-Einwohnerregister.asp?Ptyp=300&Sageb=12041&creg=BBB&anzwer=11 |title=Statistics Agency Berlin-Brandenburg |date= |accessdate=2015-04-02}}</ref> | |- | style="text-align:left;"| 3 | '''[[میدرد]]''' || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|3165235}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP">{{cite web |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |title=Instituto Nacional de Estadística. (National Statistics Institute) |publisher=Ine.es |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2015-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207003047/http://www.webcitation.org/5dzZdiz9T |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Cuatro Torres Business Area.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 4 | '''[[روم]]''' || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|2874038}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA">{{cite web |title=Bilancio Demografico della Popolazione Residente per Mese – Novembre 2014 |url=http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html |language=Italian |publisher=Istat.it |accessdate=25 3 2014 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014655/http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Rome Skyline (8012016319).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 5 | '''[[پیرس]]''' || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|2273305}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|01}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&millesime=2010&nivgeo=COM&codgeo=75056|title=Commune : Paris (75056) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Sunset over Paris 5, France August 2013.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 6 | '''[[بخارسٹ]]''' || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|1803425}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | title = Official data for 2011 census | date = 4 July 2013 | accessdate = 4 July 2013 | publisher = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]] | language = Romanian | archive-date = 10 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170610134457/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | dead-url = yes }}</ref> |[[File:Bucharest-Skyline-01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 7 | '''[[ویانا]]''' || {{flagcountry|AUT}} | style="text-align:right;"| {{nts|1794770}} | style="text-align:right;"|1 1 2015 | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |title=STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland |publisher=Statistik.at |date=17 1 2014 |accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Schonbrunn - panorama.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 8 | '''[[بوداپست]]''' || {{flagcountry|HUN}} | style="text-align:right;"| {{nts|1754000}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="Population14">{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wdsd001.html |title=Population by type of settlement - annually|work=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=11 Sep 2014|accessdate=11 Sep 2014}}</ref> | [[File:Budapest Parlament Building.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 9 | [[ہامبرگ]]<ref>Refers to the city and federal state of Hamburg, which is composed of 7 districts</ref> || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1748915}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.statistik-nord.de/index.php?id=1273 |title=Statistics Agency Nord |date= |accessdate=2013-11-25 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014659/https://www.statistik-nord.de/index.php?id=1273%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Hamburg Rathaus.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 10 | '''[[وارسا]]''' || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|1740119}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL">{{cite web |url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |title=Population in Poland. Size and structure by territorial division as of 12 31, 2013 |format=ASPX |language=pl |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014634/http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/ErrorH.aspx?aspxerrorpath=%2Fbazademografia%2FTables.aspx |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Lotnicza panorama Warszawy.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 11 | [[بارسلونا]]|| {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|1602386}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> |[[File:Barcelona from Sagrada Familia (2).JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 12 | [[میونخ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1493900}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|2|28}} | style="text-align:center;"|<ref name="bayern">{{cite web |title=www.statistik.bayern.de|url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online/data?operation=abruftabelleAbrufen&selectionname=12111-101r&levelindex=1&levelid=1373007182974&index=1 |author=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung |accessdate=2 August 2013 |language=German}}</ref> |[[File:Stadtbild München.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 13 | [[میلان]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|1336364}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 14 | '''[[صوفیہ]]''' || {{flagcountry|Bulgaria}} | style="text-align:right;"| {{nts|1286383}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus>{{cite web |url=http://www.grao.bg/tna/tab02.txt#cont |title=НАСЕЛЕНИЕ КЪМ 14.06.2014 Г. ПО ГРАДОВЕ И ПОЛ |year=2014 |language=Bulgarian |publisher=National Statistical Institute of Bulgaria}}</ref> |[[File:Aleksandar-nevski15.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 15 | '''[[پراگ]]''' || {{flagcountry|CZE}} | style="text-align:right;"| {{nts|1246780}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="CZE">{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/2013edicniplan.nsf/t/50002DF52B/$File/13011303.xls |title=Počet obyvatel v obcích České republiky k 1.1.2013 |language=cs |publisher=Český statistický úřad |date= |accessdate=2013-05-06 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215722/http://www.czso.cz/csu/2013edicniplan.nsf/t/50002DF52B/%24File/13011303.xls |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Prague old town square panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 16 | '''''[[برسلز]]'''''<ref>Refers to Brussels Capital Region</ref> || {{flagcountry|BEL}} | align=right| {{nts|1175831}} | align=right| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="Structuur van de bevolking">{{cite web|url=http://statbel.fgov.be/fr/binaries/3_Population_de_droit_au_1_janvier%2C_par_commune%2C_par_sexe_2011_2012_G_tcm326-194205.xls |title=Wettelijke bevolking per gemeente op 1 januari 2012 |publisher=Statbel.fgov.be |date= |accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Brussels floral carpet B.jpg|200 px]] |- | style="text-align:left;"| 17 | [[برمنگھم]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|1092330}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK/> |[[File:Birmingham (UK) skyline - Centenary Square 640.jpg|200px]] |- |align="left" | 18 | [[کولون]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1034175}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name=nrwpop>{{cite web |url=http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html |title=Statistics Agency Nordrhein-Westfalen |publisher=It.nrw.de |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014643/https://www.it.nrw/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Nightview of Cologne Cathedrale across the River Rhine.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 19 | [[نیپلز]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|989160}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 20 | '''[[سٹاکہوم]]''' || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|911989}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scb.se">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Largest_cities_of_the_European_Union_by_population_within_city_limits#cite_note-Scb.se-21 |title=SCB |publisher=Statistics Sweden |date= |accessdate=2014-10-17}}</ref> |[[File:Stadshus-Panorama 2.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 21 | [[تورینو]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|897265}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Turin monte cappuccini.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 22 | [[مارسیلز]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|852516}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&millesime=2010&nivgeo=COM&codgeo=13055|title=Commune : Marseille (13055) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Marseille-la-nuit-by-F.Laffont-feraud.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 23 | '''[[ایمسٹرڈیم]]''' || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|825080}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230NED&D1=0,17&D2=121&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T |title=Bevolkingsontwikkeling; regio per maand |publisher=Statline.cbs.nl |date=2013-09-24 |accessdate=2013-10-02}}</ref> |[[File:Amsterdam airphoto.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 24 |'''[[زاغرب]]''' || {{flagcountry|CRO}} | style="text-align:right;"| {{nts|790017}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="census-2011-settlements">{{Croatian Census 2011|S|21}}</ref> |[[File:Zagreb Night.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 25 | [[ویلنسیا]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|786424}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> |[[File:Valencia Arts.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 26 | [[کراکوف]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|760700}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> |[[File:Sukiennice and Main Market Square Krakow Poland.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 27 | [[لیڈز]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|757655}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> |[[File:LeedsSkyline2013.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 28 | [[وودج]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|709757}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> |[[File:Lodz Manhattan-01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 29 | [[فرینکفرٹ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|709395}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-hessen.de/themenauswahl/bevoelkerung-gebiet/regionaldaten/bevoelkerung-der-hessischen-gemeinden/index.html |title=Statistics Agency Hessen |publisher=Statistik-hessen.de |date=2014-06-30 |accessdate=2015-04-02}}</ref> |[[File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 30 | '''[[ریگا]]''' || {{flagcountry|LVA}} | style="text-align:right;"| {{nts|701185}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.pmlp.gov.lv/lv/sakums/statistika/iedzivotaju-registrs/ |title=Pilsonības un migrācijas lietu pārvalde - Iedzīvotāju reģistra statistika |date=2014-01-01 |accessdate=2014-02-16}}</ref> |[[File:Riga - Latvia.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 31 | [[اشبیلیہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|696676}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Plaza de España 20-03-2013.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 32 | [[پالرمو]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|676118}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Palermo02 flickr.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 33 | [[سرقسطہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|666058}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:0849 pilar ebro 2004.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 34 | '''[[ایتھنز]]''' || {{flagcountry|GRC}} | style="text-align:right;"| {{nts|664046}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|5|24}} | style="text-align:center;"|<ref name="Greek Census 2011">{{cite web |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf |format=PDF |title=Press Release |deadurl=yes |accessdate=2013-02-19 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014539/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf%20 }}</ref> |[[File:View of Athens from Lycabettus.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 35 | [[وروسلاو]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|632432}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Wrocław - Rynek 1.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 37 | [[راٹرڈیم]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|616528}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rotterdam.nl/COS/publicaties/Vanaf%202005/12-3582.bevolkingsmonitor%202012-4.pdf |title=COS Bevolkingsmonitor januari 2013 |format=PDF |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213537/http://www.rotterdam.nl/COS/publicaties/Vanaf%202005/12-3582.bevolkingsmonitor%202012-4.pdf |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Erasmusbrug seen from Euromast.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 38 | '''[[ہلسنکی]]''' || {{flagcountry|FIN}} | style="text-align:right;"| {{nts|605523}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|2|28}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://vrk.fi/default.aspx?docid=6890&site=3&id=0 |title=(in Finnish and Swedish). Population Information System. Population Register Center of Finland. |publisher=vrk.fi |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2018-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180607091519/http://vrk.fi/default.aspx?docid=6890&site=3&id=0 |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Skyline of Helsinki as seen from the Erottaja fire station.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 39 | [[شٹوٹگارٹ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|604297}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.statistik.baden-wuerttemberg.de/SRDB/Tabelle.asp?H=BevoelkGebiet&U=02&T=01035055&E=KR&R=KR111 |title=Statistics Agency Baden-Wuerttemberg |publisher=Statistik.baden-wuerttemberg.de |date=2013-03-28 |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014719/https://www.statistik-bw.de/SRDB/Tabelle.asp?H=BevoelkGebiet&U=02&T=01035055&E=KR&R=KR111%20 |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Burgholzhof Panorama-pjt.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 40 | [[گلاسگو]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|596550}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scottishpop"/> | [[File:Glasgow Finnieston area.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 41 | [[ڈسلڈورف]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|593682}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name=nrwpop/> | [[File:Düsseldorf, Marina Düsseldorf.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 42 | [[جینوا (اٹلی)]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|592995}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Genova dal Castelletto.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 42 | [[ڈورٹمنڈ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|575944}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:DK DO Skyline 300ppi CC BY NC SA-20140223-3068.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 43 | [[ایسین]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|569884}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Essen-Panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 44 | [[ملاگو]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|566913}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Da Gibralfaro.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 45 | '''[[کوپن ہیگن]]''' || {{flagcountry|DNK}} | style="text-align:right;"| {{nts|559440}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistikbanken.dk/BEF44 |title=Danmarks Statistikbank |publisher=Statistikbanken.dk |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Copenhagen Christiansborg IMG 5590.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 46 | [[شیفیلڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|557382}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Sheffield skyline.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 47 | '''[[لزبن]]''' || {{flagcountry|PRT}} | style="text-align:right;"| {{nts|547631}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>http://www.ine.pt/scripts/flex_provisorios/Main.html</ref> | [[File:2012-11-17 at 08-08-47 (8235529079).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 48 | [[پوزنان]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|547161}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Poznan centrum.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 49 | [[بریمین]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|546451}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-bremen.de/aktuelle_statistiken/01a.htm |title=Statistics Agency Bremen |publisher=Statistik-bremen.de |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Bremen aerial view 9.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 50 | [[یوہتیبوری]] || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|541145}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www4.goteborg.se/prod/G-info/statistik.nsf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2011-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408010508/http://www4.goteborg.se/prod/G-info/statistik.nsf |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Gothenburgbynight.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 51 | [[لیپزش]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|531562}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="saxony"/> | [[File:Leipzig Fockeberg Zentrum.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 52 | [[ڈریسڈن]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|530754}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="saxony">[http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Z_Gemeinde_akt.pdf Statistics Agency Saxony]</ref> | [[File:Dresden Altstadt (5549941423).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 53 | '''[[ولنیس]]''' || {{flagcountry|LTU}} | style="text-align:right;"| {{nts|537152}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010211&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=9116&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=Total area and population by administrative territory, statistical indicator and year |publisher=Std.lt |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017183125/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010211&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=9116&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Vilnius Skyline.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 54 | '''[[ڈبلن]]''' || {{flagcountry|IRL}} | style="text-align:right;"| {{nts|527612}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|4|10}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/north-south-spreadsheets/Census2011IrelandandNorthernIrelandwebversion2.pdf|title=Census 2011 Ireland and Northern Ireland |publisher=Cso.ie |date= |accessdate=2014-10-31}}</ref> |[[File:OConnellBridgeDublin.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 55 | [[بریڈفورڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|524619}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Bradford Cityscape.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 56 | [[ہینوور]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|514137}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/ |title=Statistics Agency Lower Saxony |publisher=.nls.niedersachsen.de |date= |accessdate=2013-12-04}}</ref> | [[File:Luftbild Hannover Rathaus.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 57 | [[ہیگ]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|510909}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|5|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ |title=Den Haag in Cijfers |publisher=Denhaag.buurtmonitor.nl |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:The Hague skyline.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 58 | [[مانچسٹر]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|510772}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Manchester Skyline.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 59 | [[انتورب]] || {{flagcountry|BEL}} | style="text-align:right;"| {{nts|510610}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.antwerpen.buurtmonitor.be/|title=Stad Antwerpen in Cijfers|publisher=Stad Antwerpen|accessdate=2013-03-18}}</ref> | [[File:OLV-Kathedraal.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 60 | [[ایڈنبرا]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|495360}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scottishpop">{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/files2/stats/population-estimates/mid-2011/11mype-cahb-table2.pdf|title=General Register Office for Scotland – mid 2011 population estimates by sex, single year of age and administrative area}}</ref> | [[File:Edinburgh Night Panorama from Calton Hill.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 61 | [[نیورمبرگ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|495121}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="bayern"/> | [[File:Nuremberg panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 62 | [[لیون]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|491268}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=69123|title=Commune : Lyon (69123) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> |[[File:Lyon vue depuis fourviere.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 63 | [[ڈیسبورگ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|486816}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Duisburg Innenhafen Ludwigturm.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 64 | [[لیورپول]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|469690}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Liverpool Waterfront - geograph.org.uk - 1004690.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 65 | [[گدانسک]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|460354}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Gdansk 2004.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 66 | [[تولوز]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|447340}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=31555|title=Commune : Toulouse (31555) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> | [[File:Toulouse by night with Basilique Saint-Sernin.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 67 | [[مورسیا]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|441354}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Murcia.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 68 | '''[[ٹالن]]''' || {{flagcountry|EST}} | style="text-align:right;"| {{nts|434810}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|2|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.tallinn.ee/Tallinna-elanike-arv |title=Number of Tallin residents |publisher=Tallinn City Government |date= |accessdate=2013-07-24}}</ref> | [[File:Tallinn sea.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 69 | [[برسٹل]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|432451}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:River.avon.from.balloon.bristol.arp.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 70 | '''[[براٹیسلاوا]]''' || {{flagicon|Slovakia}} [[سلوواکیہ|Slovak Republic]] | style="text-align:right;"| {{nts|417389}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/Obyvatelstvo/tabulky/pocet_obyvatelov/2011/poc_obyv_2011_n.zip |title=Štatistický úrad Slovenskej republiky - 31. 12 2011 |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055815/http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/Obyvatelstvo/tabulky/pocet_obyvatelov/2011/poc_obyv_2011_n.zip |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Bratislava Panorama R01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 71 | [[شچیسن]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|409211}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Szczecin Cathedral (2501590974).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 72 | [[پالما]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|407648}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Mallorca Palma from Bellver Castle viewpoint asv2023-04 img2.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 73 | [[بلونیا]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|386171}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Bologna-view.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 74 | [[پلوودیف]] || {{flagcountry|BUL}} | style="text-align:right;"| {{nts|382,737}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus/> |[[File:RomanTheaterPlovdiv.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 75 | [[لاس پالماس]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|382296}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Las Palmas panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 76 | [[فلورنس]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|380226}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Sunset in Florence from the Piazza Michelangelo.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 77 | [[برنو]] || {{flagcountry|CZE}} | style="text-align:right;"| {{nts|378327}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name=CZE /> | [[File:01 airshots.cz-wallpaper16x10-noTm.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 78 | [[وارنا]] || {{flagcountry|BUL}} | style="text-align:right;"| {{nts|364,537}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus/> |[[File:Independence Square Varna.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 79 | [[بائدگوسزسز]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|362286}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:BydgoszczAir.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 80 | [[بوخم]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|362213}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Bergbaumuseum Bochum Pano.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 81 | [[بلباو]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|351629}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Panoramica bilbao.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 82 | [[کارڈف]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|348493}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Mermaid Quay and Pierhead Building, Cardiff Bay - geograph.org.uk - 752977.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 83 | [[لوبلین]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|348120}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Lublin18395.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 84 | [[نیس]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|344064}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=06088|title=Commune : Nice (06088) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> | [[File:Aerial view downtown Nice.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 85 | [[ووپاٹال]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|342885}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Wuppertal ansicht.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 86 | [[الیکانتے]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|340678}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Puerto de Alicante desde el Castillo de Santa Bárbara.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 87 | [[لیسٹر]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|331606}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:LeicesterAttenboroughPanorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 88 | [[یوتریخت]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|330772}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|5|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=37259eng&D1=0-1,3,8-9,14,16,21-22,24&D2=0&D3=11,33,65,87,1072&D4=0,10,20,30,40,(l-1)-l&LA=EN&VW=T |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=Statline.cbs.nl |date=2013-09-24 |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Panorama Utrecht.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 89 | [[قرطبہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|328841}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Córdoba vista aérea.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 90 | [[بیئلفیلڈ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|328314}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Bielefeld City.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 91 | [[ویکفیلڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|327627}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Wakefield-1.jpg|200px]] |- | align="left" | 92 | [[آرہس]] || {{flagcountry|DNK}} | align="right" | {{nts|326,676}} | align="right" | {{dts|format=dmy|2014|10|1}} | align="center"| .<ref>http://www.dst.dk/da/Statistik/emner/kommuner-paa-landkortet.aspx</ref> | [[File:Aarhus waterfront.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 93 | [[کلوژ ناپوکا]] || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|324576}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref name="digi24.ro">http://www.digi24.ro/Stiri/Regional/Digi24+Timisoara/Stiri/Recensamant+in+Timis+cati+locuitori+are+orasul+sau+comuna</ref> |[[File:Panorama Cluj Napoca mica.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 94 | [[کووینٹری]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|323132}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Skyline of Coventry as seen from Baginton 3g06.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 95 | [[باری(اٹلی)]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|321008}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Puglia Bari2 tango7174.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 96 | [[تھیسالونیکی]] || {{flagcountry|GRC}} | style="text-align:right;"| {{nts|322240}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|5|24}} | style="text-align:center;"|<ref name="Greek Census 2011"/> | [[File:Panorama solun.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 97 | [[ویرل|ویرل]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|320229}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Queens Dock towards Birkenhead.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 98 | [[تیمیشوارا]] || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|319279}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref name="digi24.ro"/> |[[File:View over the city Timisoara..jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 99 | [[کاتانیا]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|315567}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli CC0 HQ1.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 100 | [[بلدولید]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|311501}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Antigua.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 101 | [[بون]] || {{flagcountry|Germany}} | style="text-align:right;"| {{nts|309869}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Zepper-sunrise-over-the-niveous-city-of-bonn.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 102 | [[مالمو]] || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|309105}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scb.se"/> |[[File:Central Malmö.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 103 | [[ناٹنگھم]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|308735}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Clipston Nottingham.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 104 | [[کاتوویتس]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|308269}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Śródmieście, Katowice.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 105 | [[کاوناس]] || {{flagcountry|LTU}} | style="text-align:right;"| {{nts|306888}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/temp/201372416395512161726M30102147317.txt Population at the beginning of the year by year, place of residence and administrative territory]{{dead link|date=10 2013}}</ref> | [[File:Kaunas panorama.jpg|200px]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{یورپی دیساں دے راجگڑھ}} {{دنیا دے سبتوں وڈے شہر}} {{وڈے شہر بلحاظ براعظم}} {{دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر}} {{دنیا دے سبتوں ودھ آبادی والے شہری علاقے}} [[گٹھ:‎ یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:‎ یورپ متعلقہ لسٹاں ]] [[گٹھ:‎ یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:‎ یورپ یونین متعلقہ لسٹاں ]] a7lze5mt2dyrmbk9pf09vhm96nt7emu 0 65118 706813 661585 2026-05-06T08:42:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706813 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ گھٹ آبادی والے دس اے۔ ایہ صرف انہاں ماکاں دی فہرست اے جنہاں دی آبادی ایک درمیانے درجے دے شہر دے سائز دے برابر یعنی 500،000 توں گھٹ اے۔ {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! درجہ || ملک / علاقہ || آبادی || تاریخ تخمینہ || دنیا دی آبادی دا فیصد || class="unsortable"|ماخذ |- | 54 || align=right|'''{{پرچم|مالٹا}}''' || 417,608 || جنوری 1, 2011 || {{#expr: 417608 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 یورو اعداد و شمار کا اندازا] |- | 53 || align=right|'''{{پرچم|برونائی}}''' || 399,000 || 2010 || {{#expr: 407000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 52 || align=right|'''{{پرچم|بہاماس}}''' || 353,658 || مئی 3, 2010 || {{#expr: 353658 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://statistics.بہاماس.gov.bs/download/095485600.pdf سرکاری تخمینہ] |- | 51 || align=right|'''{{پرچم|بیلیز}}''' || 333,200 || وسط-2009 || {{#expr: 333200 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.statisticsبیلیز.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf ادارہ شماریات بیلیز] |- | 50 || align=right|'''{{پرچم|آئس لینڈ}}''' || 318,452 || جنوری 1, 2011 || {{#expr: 318452 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.statice.is آئس لینڈ اعداد و شمار] |- | 49 || align=right|'''{{پرچم|مالدیپ}}''' || 317,280 || 2010 || {{#expr: 317280 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }} |- | 48 || align=right|'''{{پرچم|بارباڈوس}}''' || 273,000 || 2010 || {{#expr: 257000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 47 || align=right|'''{{پرچم|وانواتو}}''' || 240,000 || 2010 || {{#expr: 246000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 46 || align=right|'''{{پرچم|سامووا}}''' || 187,032 || 2010 || {{#expr: 187032 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.sbs.gov.ws سرکاری تخمینہ] |- | 45 || align=right|''{{پرچم|گوام}}'' || 180,000 || 2010 || {{#expr: 180000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 44 || align=right|'''{{پرچم|سینٹ لوسیا}}''' || 166,526 || مئی 10, 2010 || {{#expr: 166526 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Lucia/SL_Pre2010census_report.pdf ابتدائی مردم شماری نتیجہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110900/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Saint_Lucia/SL_Pre2010census_report.pdf |date=2016-03-04 }} |- | 43 || align=right|'''{{flag|ساؤ ٹوم و پرنسپے}}''' || 165,000 || 2010 || {{#expr: 165000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 42 || align=right|''{{پرچم|کیوراساؤ}}'' || 142,180 || جنوری 1, 2010 || {{#expr: 142180 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.central-bureau-of-statistics.an/population/population_b2.asp سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918221325/http://www.central-bureau-of-statistics.an/population/population_b2.asp |date=2010-09-18 }} |- | 41 || align=right|'''{{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}''' || 109,000 || 2010 || {{#expr: 109000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 40 || align=right|''{{پرچم|امریکی ورجن جزیرے}}'' || 109,000 || 2010 || {{#expr: 109000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 39 || align=right|''{{پرچم|اروبا}}'' || 107,000 || 2010 || {{#expr: 107000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 38 || align=right|'''{{پرچم|گریناڈا}}''' || 104,000 || 2010 || {{#expr: 104000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 37 || align=right|'''{{پرچم|ٹونگا}}''' || 104,000 || 2010 || {{#expr: 104000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 36 || align=right|'''{{پرچم|مائکرونیشیا}}''' || 102,624 || اپریل 4, 2010 || {{#expr: 102624 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.sboc.fm/index.php?id1=Vm0xMFlWbFdWWGhhU0VwT1ZtdHdVbFpyVWtKUFVUMDk ابتدائی مردم شماری نتیجہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105113419/http://www.sboc.fm/index.php?id1=Vm0xMFlWbFdWWGhhU0VwT1ZtdHdVbFpyVWtKUFVUMDk |date=2012-11-05 }} |- | 35 || align=right|'''{{پرچم|کیریباتی}}''' || 100,000 || 2010 || {{#expr: 100000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 34 || align=right|''{{پرچم|جرزی}}'' || 92,500 || دسمبر 31, 2009 || {{#expr: 92500 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.gov.je/Government/World/StatisticsUnit/Population/Pages/Population.aspx سرکاری تخمینہ] |- | 33 || align=right|'''{{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}}''' || 89,000 || 2010 || {{#expr: 89000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 32 || align=right|'''{{پرچم|سیچیلیس}}''' || 86,525 || جولائی 1, 2010 || {{#expr: 86525 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.nsb.gov.sc/news_items/census_update.php سرکاری تخمینہ] |- | 31 || align=right|'''{{پرچم|انڈورا}}''' || 84,082 || دسمبر 31, 2009 || {{#expr: 84082 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/noticies/noticia311cat.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221195303/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/noticies/noticia311cat.pdf |date=2011-02-21 }} |- | 30 || align=right|''{{پرچم|آئل آف مین}}'' || 83,000 || 2010 || {{#expr: 83000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 29 || align=right|''{{پرچم|امریکی سمووا}}'' || 68,000 || 2010 || {{#expr: 68000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 28 || align=right|'''{{پرچم|ڈومینیکا}}''' || 68,000 || 2010 || {{#expr: 68000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 27 || align=right|''{{پرچم|برمودا}}'' || 64,566 || جولائی 1, 2010 || {{#expr: 64566 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.namlc.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_523_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/articles/population_projections_2000_2030_0.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706150342/http://www.namlc.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_523_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/articles/population_projections_2000_2030_0.pdf |date=2011-07-06 }} |- | 26 || align=right|''{{پرچم|گرنزی}}'' || 62,431 || مارچ 31, 2010 || {{#expr: 62431 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/population سرکاری تخمینہ] |- | 25 || align=right|''{{پرچم|اتلے ماریانا جزیرے}}'' || 61,000 || 2010 || {{#expr: 61000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 24 || align=right|''{{پرچم|گرین لینڈ}}'' || 56,452 || 2010 || {{#expr: 56452 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.stat.gl/LinkClick.aspx?link=Greenland+in+Figures%2fGIF_2010.pdf&tabid=36&mid=391&language=en-US سرکاری تخمینہ] |- | 23 || align=right|''{{پرچم|کیمین جزیرے}}'' || 54,878 || اکتوبر 10, 2010 || {{#expr: 54878 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.eso.ky/file.php?path=docum406.pdf ابتدائی مردم شماری نتیجہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327051701/http://www.eso.ky/file.php?path=docum406.pdf |date=2012-03-27 }} |- | 22 || align=right|'''{{پرچم|مارشل جزیرے}}''' || 54,305 || 2010 || {{#expr: 54305 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Social/Population/pop_proj.htm سرکاری تخمینہ] |- | 21 || align=right|'''{{پرچم|سینٹ کیٹز}}''' || 52,000 || 2010 || {{#expr: 52000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 20 || align=right|''{{پرچم|فارو جزیرے}}'' || 48,596 || اپریل 1, 2011 || {{#expr: 48596 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands سرکاری اعداد و شمار جزائرفارو] |- | 19 || align=right|''{{پرچم|جزائر کیکس و ترکیہ}}'' || 40,357 || 2010 || {{#expr: 40357 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.depstc.org/stat/social/popn_housing/TCI%20Population%20and%20Population%20Density%201970-2015.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331142742/http://www.depstc.org/stat/social/popn_housing/TCI%20Population%20and%20Population%20Density%201970-2015.pdf |date=2012-03-31 }} |- | 18 || align=right|''{{پرچم|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}}'' || 37,429 || جنوری 1, 2010 || {{#expr: 37429 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.central-bureau-of-statistics.an/population/population_b2.asp سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918221325/http://www.central-bureau-of-statistics.an/population/population_b2.asp |date=2010-09-18 }} |- | 17 || align=right|'''{{پرچم|لیختینستائن}}''' || 36,157 || دسمبر 31, 2010 || {{#expr: 35904 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014224/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm |date=2011-09-27 }} |- | 16 || align=right|'''{{پرچم|موناکو}}''' || 35,000 || 2010 || {{#expr: 35000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 15 || align=right|'''{{پرچم|سان مارینو}}''' || 31,887 || دسمبر 31, 2010 || {{#expr: 31887 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14027115pop_bilancio_dem.pdf ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- | 14 || align=right|''{{پرچم|جبل الطارق}}'' || 29,441 || 2010 || {{#expr: 29000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.Gibraltar.gov.gi/statistics/faqs جبل الطارق] |- | 13 || align=right|''{{پرچم|برطانوی ورجن جزیرے}}'' || 28,213 || 2008 || {{#expr: 28213 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.dpu.gov.vg/images/dpu_pdf/DemographicIndicators%201994%20to%202008.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715113301/http://www.dpu.gov.vg/images/dpu_pdf/DemographicIndicators%201994%20to%202008.pdf |date=2011-07-15 }} |- | 12 || align=right|''{{پرچم|کک جزیرے}}'' || 24,600 || دسمبر 2010 || {{#expr: 24600 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.stats.gov.ck/Statistics/Demography/popn_estimate.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323155941/http://www.stats.gov.ck/Statistics/Demography/popn_estimate.htm |date=2012-03-23 }} |- | 11 || align=right|'''{{پرچم|پلاؤ}}''' || 20,000 || || {{#expr: 21000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 10 || align=right|''{{پرچم|اینگویلا}}'' || 15,236 || 2011 || {{#expr: 15236 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://www.gov.ai/statistics/census/index.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229234839/http://gov.ai/statistics/census/index.htm |date=2017-12-29 }} |- | 9 || align=right|'''{{پرچم|ناورو}}''' || 10,000 || || {{#expr: 10000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 8 || align=right|'''{{پرچم|تووالو}}''' || 10,000 || || {{#expr: 10000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 7 || align=right|''{{پرچم|مانٹسریٹ}}'' || 6,000 || || {{#expr: 6000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 6 || align=right|''{{پرچم|سینٹ ہلینا}}'' || 4,000 || || {{#expr: 4000 / {{worldpop}} * 100 round 4}}% || style="font-size: 75%"|[http://esa.un.org/UNPP 2008 اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107202528/http://esa.un.org/unpp |date=2010-01-07 }} |- | 5 || align=right|''{{پرچم|فاکلینڈ جزیرے}}'' || 3,000 || || 0.00005% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 4 || align=right|''{{پرچم|نیووے}}'' || 1,500 || || 0.00003% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 3 || align=right|''{{پرچم|ٹوکیلاؤ}}'' || 1,100 || || 0.00003% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 2 || align=right|'''{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}''' || 500 || || 0.00001% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ کا تخمینہ 2010 |- | 1 || align=right|''{{پرچم|پٹکیرن جزیرے}}'' || 50 || || 0.000001% || style="font-size: 75%"|اقوام متحدہ تخمینہ |} == ہور ویکھو == *[[اک لکھ توں گھٹ آبادی والے دیس]] *[[لسٹ گھٹ آبادی والے دیس]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] *[[اسلام بلحاظ دیس]] ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] e5btl1k5wja8d806boohmm5fs80wapr 0 79557 706808 691047 2026-05-06T04:21:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706808 wikitext text/x-wiki ذیل وچ ''' [[اہل تشیع]] [[مسلما‏ن]] [[شاہی خاندان]]اں''' د‏‏ی فہرست اے: == مصر تے شمالی افریقا == * [[ادریسی سلطنت]] (780–985 AD) * [[سلطنت فاطمیہ]] (909–1171 AD) the Fatimids were Ismaili، Shia. * [[Banu Kanz]] (1004–1412 AD)<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الأول''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 420</ref> == سسلی == * [[Kalbids]] (948–1053 عیسوی) == ہسپانیہ == * [[Hammudid dynasty]] (1016–1073 عیسوی) == جزیرہ نما عرب == * [[Banu Ukhaidhir]] (865–1066 عیسوی) [[Al-Yamama]] * [[Rassids]] (893–1970 عیسوی) سابقہ یمن * [[Sulaihid State]] (1047–1138 عیسوی) یمن وچ * [[مملکت متوکلیہ یمن]] (1926–1970 عیسوی) * [[قرامطہ]] (900–1073 عیسوی) بحرین وچ * [[Usfurids]] (1253–1320) بحرین وچ * [[Jarwanid dynasty]] (1305–1487) بحرین وچ <ref>http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195239/http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> * [[الجبریہ]] (۱۴۱۷–۱۵۲۴) * بنی خالد (۱۶۶۹–۱۷۹۶) == شام تے عراق == * [[آل حمدان]] (890–1004 عیسوی) * [[Al-Mazeedi|Bani Assad]] (961–1163 عیسوی) (Central and southern Iraq) * [[Numayrids]] (990–1081 عیسوی) (مغربی عراق)<ref>http://books.google.com.sa/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Numayrids&source=bl&ots=_Gld6l710Y&sig=eP3DLARix_OeJkk5UDs_3TtvM3o&hl=ar&ei=ZuqwTNiHF5Gn4AaI4KTtBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBkQ6AEwAg#v=onepage&q=Numayrids&f=false</ref> * [[Marwanids]] (990–1085 عیسوی) * [[Uqaylid Dynasty]] (990–1169 عیسوی) * [[Mirdasids]] (1024–1080 عیسوی) == ایشیائے کوچک (جدید ترکی) == * [[Eretnids]] (1328–1381) * [[Danishmends]] (1071–1178) * [[Beylik of Erzincan]] (1379–1410) == ایران تے قفقاز == * [[Justanids]] (791–974 AD) * Alavids (864–929 AD) * [[Aishanids]] (912–961 AD) * [[Ziyarid dynasty]] (928–1043 AD * [[آل بویہ]] (934–1062 AD) * [[Hasanwayhid]] (959–1015 AD) * [[آل کاکویہ]] (1008–1051 AD) * [[Nizari Ismaili state]] (1090–1256 AD) * [[ایل خانی]] (1256–1335 AD) * [[Sarbadars]] (1332–1386 AD) * [[جلائر]] (1335–1432 AD) * [[Chupanids]] (1335–1357 AD) * [[Injuids]] (1335–1357 AD) * [[Marashiyan]] (1359–1582 AD) * [[قرہ قویونلو]] (1375–1468 AD) * [[Musha'sha'iyyah]] dynasty (1436–1729 AD) * [[صفوی سلطنت]] (1501–1736 AD) * [[Baku Khanate]] (1753–1806 AD) * [[Erivan khanate]] (1604–1828) * [[خاندان افشار]] (1736–1796 AD) * [[Derbent Khanate]] (1747–1806 AD) * [[Ganja khanate]] (1747–1804 AD) * [[Talysh Khanate]] (1747–1828 AD) * [[Nakhichevan Khanate]] (1747–1813 AD) * [[Karabakh Khanate]] (1747–1822 AD) * [[Shirvan Khanate]] (1748–1820 AD) * [[خاندان زند]] (1750–1794 AD) * [[قاجار خاندان]] (1785–1925 AD) * [[پہلوی خاندان]] (1925–1979 AD) == بھارت == * [[بہمنی سلطنت]] (1347–1527 AD) * [[سلطنت جونپور]] (1394–1479 AD) * [[سلطنت بیدر]] (1489–1619 AD) * [[سلطنت برار]] (1490–1572 AD) * [[احمد نگر سلطنت]] (1490–1636 AD) * [[سلطنت قطب شاہی]] (1512–1687 AD) * [[بیجاپور سلطنت]] (1490–1686 AD) * [[Najm-i-Sani dynasty]] * [[ریاست رام پور]] (1719–1949) * [[نواب اودھ|Nawabs of Oudh]] (1722–1858 AD) * [[نواب بنگال تے مرشدآباد|Nawabs of Bengal]] (1757–1880) * [[تالپور خاندان]] (1783–1843)<ref>http://www.talpur.org</ref> * [[ریاست ہنزہ]] * [[ریاست نگر]] == جنوب مشرقی ایشیا == * [[Daya Pasai]] (1128–1285 AD).<ref name="ReferenceA">شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> * [[Bandar Kalibah]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Moira Malaya]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Kanto Kambar]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Robaromun]]<ref name="ReferenceA" /> == مشرقی افریقا == * [[Kilwa Sultanate]] (957–1506 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1360</ref> == ہور ویکھو == * [[سنی شاہی خانداناں د‏‏ی فہرست]] * [[List of Muslim empires and dynasties]] * [[شیعہ پرچماں د‏‏ی فہرست]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم|شیعہ]] [[گٹھ:افریقا وچ اسلام]] [[گٹھ:ایشیا وچ اسلام]] [[گٹھ:تریخ مغربی ایشیا]] [[گٹھ:شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلاسل]] [[گٹھ:فہرست سابقہ ملکاں]] [[گٹھ:مسلم شاہی سلاسل]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:یورپ وچ اسلام]] [[گٹھ:لسٹاں]] 49uhtgyuwcacbake1x7htejqyq2wma7 0 80047 706800 644161 2026-05-05T18:07:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706800 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Bangladeshis |flag = Flag of Bangladesh.svg |flag_caption = Flag of Bangladesh |population = {{circa}} '''168 ملین''' |popplace ={{flag|Bangladesh}}{{nbsp|5}}{{UN Population|Bangladesh}}{{UN Population|ref}} |region1=پھیلاؤ |pop1={{circa}} 4.5 ملین |region2 = {{flag|Saudi Arabia|name=Saudi Arabia}} |pop2 = 1,309,004 (2013) |ref2 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/SaudiArabia.pdf Migration Profile – Saudi Arabia]</ref> |region3 = {{flag|United Arab Emirates|name=UAE}} |pop3 = 1,089,917 (2013) |ref3 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/UAE.pdf Migration Profile – UAE]</ref> |region4 = {{flag|United Kingdom}} |pop4 = 451,529 (2011) |ref4 = <ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls 2011 Census: KS201UK Ethnic group, local authorities in the United Kingdom ONS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |date=2016-01-23 }}, Retrieved 21 October 2013</ref> |region5 = {{flag|Malaysia}} |pop5 = 352,005 (2013) |ref5 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Malaysia.pdf Migration Profile – Malaysia]</ref> |region6 = {{flag|Kuwait|name=Kuwait}} |pop6 = 279,169 (2013) |ref6 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Kuwait.pdf Migration Profile – Kuwait]</ref> |region7 = {{flag|Qatar|name=Qatar}} |pop7 = 220,403 (2013) |ref7 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Qatar.pdf Migration Profile – Qatar]</ref> |region8 = {{flag|South Africa|name=South Africa}} |pop8 = ~200,000 (2018) |ref8 = <ref>{{cite web |title=দক্ষিণ আফ্রিকায় বাংলাদেশি ব্যবসায়ীদের সুনাম {{!}} Jamuna TV |url=https://www.youtube.com/watch?v=1eniIvIgfb0 |accessdate=25 July 2019 |date=27 March 2018|publisher=Jamuna Television}}</ref> |region9 = {{flag|Singapore|name=Singapore}} |pop9 = 150,000 (2015) |ref9 = <ref>{{cite web |url=http://www.bdhc.sg/high_commission/bilateral_relations |title=Bangladesh-Singapore Bilateral Relations |website=High Commission of Bangladesh, Singapore |access-date=30 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208134249/http://www.bdhc.sg/high_commission/bilateral_relations |archive-date=8 December 2015 |url-status=dead}}</ref> |region10 = {{flag|Oman|name=Oman}} |pop10 = 148,314 (2013) |ref10 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Oman.pdf Migration Profile – Oman]</ref> |region11 = {{flag|Italy}} |pop11 = 113,811 (2011) |ref11 = <ref>{{cite web|url=http://www.lavoro.gov.it/Ministero/Organizzazione/Pages/DG_Immigrazione_Integrazione.aspx|title=Amministrazione Centrale|website=lavoro.gov.it|access-date=11 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208121553/http://www.lavoro.gov.it/Ministero/Organizzazione/Pages/DG_Immigrazione_Integrazione.aspx|archive-date=8 December 2015|url-status=dead}}</ref> |region12 = {{flag|Bahrain|name=Bahrain}} |pop12 = 100,444 (2013) |ref12 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Bahrain.pdf Migration Profile – Bahrain]</ref> |region13 = {{flag|Maldives|name=Maldives}} |pop13 = 47,951 (2013) |ref13 = <ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/Maldives.pdf Migration Profile – Maldives]</ref> |region14 = {{flag|Australia}} |pop14 = 27,809 (2011) |ref14 = <ref name="Bangladeshi Australians">{{cite web |url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/bangladesh.htm |title=The Bangladesh-born Community |author=Australian Government – Department of Immigration and Border Protection |archive-url=https://web.archive.org/web/20140213065629/https://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/bangladesh.htm |archive-date=13 February 2014 |accessdate=14 January 2014}}</ref> |region15 = {{flag|Canada}} |pop15 = 24,600 (2006) |ref15 = <ref>[http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=92333&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=] Ethnic Origin (247), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census – 20% Sample Data – Statistics Canada.</ref> |region16 = {{flag|Japan}} |pop16 = 12,374 (2016) |ref16 = <ref name="MOJ">{{cite web|title=バングラデシュ人民共和国（People's Republic of Bangladesh）|url=http://www.mofa.go.jp/mofaj/area/bangladesh/data.html|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Japan)]]|accessdate=29 October 2017|language=ja-JP}}</ref> |region17 = {{flag|United States}} |pop17 = 12,099 (2016) |ref17 = <ref>{{cite web|url=https://www.dhs.gov/profiles-lawful-permanent-residents-2013-country|title=Profiles on Lawful Permanent Residents: 2013 Country|website=dhs.gov|accessdate=11 December 2015|date=28 August 2014}}</ref> |region18 = {{flag|Greece}} |pop18 = 11,000 |ref18 = <ref name="irin">{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/90913/bangladesh-migrants-fare-badly-in-italy|title=IRIN Asia – BANGLADESH: Migrants fare badly in Italy – Bangladesh – Economy – Migration|website=IRINnews|accessdate=11 December 2015|date=29 October 2010}}</ref> |region19 = {{flag|South Korea|name=South Korea}} |pop19 = 8,514 (2014) |ref19 = <ref name="Immigration.go.kr">{{citation|chapter-url=http://www.immigration.go.kr/HP/COM/bbs_003/ListShowData.do?strNbodCd=noti0096&strWrtNo=126&strAnsNo=A&strOrgGbnCd=104000&strRtnURL=IMM_6050&strAllOrgYn=N&strThisPage=1&strFilePath=imm/|chapter=체류외국인 국적별 현황|title={{asiantitle|통계연보(글내용) < 통계자료실 < 출입국·외국인정책본부|||a}}|publisher=Ministry of Justice|location=South Korea|year=2014|accessdate=15 October 2015|page=290}}</ref> |region20 = {{flag|Spain}} |pop20 = 7,000 |ref20 = <ref name="irin" /> |region21 = {{flag|Russia}} |pop21 = 392 |ref21 = <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-02.pdf Состав группы населения «Указавшие другие ответы о национальной принадлежности» -ВПН-2010]</ref> |langs = [[بنگالی زبان|بنگالی]]، [[چٹاگونین زبان|چٹاگونین]]، [[سلہٹی زبان|سلہٹی ]]، [[رنگپوری زبان|رنگپوری ]] تے ہور [[بنگالی لہجے|لہجے]]، [[انگریزی زبان|انگریزی ]] تے [[بنگلہ دیش د‏‏یاں بولیاں|ہور زباناں]]<ref>{{cite web|author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/country/BD/languages |title=بنگلہ دیش|publisher=ایتھنولوک|accessdate=6 جولائ‏ی 2013}}</ref> |rels = [[File:Allah-green.svg|18px]] [[اسلام]] <ref>"باب 1: مذہبی وابستگی". ورلڈز مسلمز: اجتماعیت</ref><br /> [[File:Om.svg|15px]] [[ہندومت]] <br /> [[File:Dharma Wheel.svg|18px]] [[بدھ مت]]<br /> [[File:Christian cross.svg|12px]] [[عیسائیت]]<ref name="ciafactbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |title=Bangladesh |website=The World Factbook |publisher=CIA |access-date=22 December 2014 |archive-date=1 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |dead-url=yes }}</ref> تے ہور (بشمول [[دہریت]] تے غیر مذہبی)<ref>[http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm Bangladesh: Country Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706132048/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |date=6 July 2011}}. بنگلا دیش بیورو آف ایجوکیشنل معلومات و شماریات (BANBEIS)</ref> }} '''بنگلا دیشی''' ( {{Lang-bn|বাংলাদেশী}} ایہناں نو‏ں پہلاں '''بنگالیاں''' دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا اے) [[بنگلا دیش]] دے [[شہریت|شہری]] نيں۔ اس ملک دا ناں [[بنگال|بنگال]] دے تاریخی خطے دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جس وچو‏ں ایہ سبھ تو‏ں وڈا تے مشرقی حصہ ا‏‏ے۔ بنگلا دیشی شہریت 1971 وچ اختیار کیتی گئی سی جدو‏ں سابق [[مشرقی پاکستان|مشرقی پاکستان]] دے مستقل باشندے اک نويں جمہوریہ دے شہریاں وچ تبدیل ہوگئے سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/refworld/country%2C%2CNATLEGBOD%2C%2CBGD%2C%2C3ae6b51f10%2C0.html|title=UNHCR &#124; Refworld &#124; Bangladesh Citizenship (Temporary Provisions) Order, 1972|access-date=2019-11-07|archivedate=2012-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007124849/http://www.unhcr.org/refworld/country%2C%2CNATLEGBOD%2C%2CBGD%2C%2C3ae6b51f10%2C0.html}}</ref> بنگلا دیش دنیا د‏‏ا اٹھواں سبھ تو‏ں زیادہ آبادی والا مُلک ا‏‏ے۔ بنگلا دیشیاں د‏‏ی اکثریت نسلی طور تے ہند آریائی اے جو [[بنگالی زبان|بنگالی]] تے دوسریاں بنگالی آسامی زباناں بولدے نيں تے [[اسلام]] دے مذہب د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ بنگلا دیش د‏‏ی آبادی زرخیز بنگال ڈیلٹا اُتے مرکوز اے جو ہزاراں سال تک شہری تے زرعی رہتل دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ [[چٹاگانگ پہاڑی پٹی|چٹاگانگ پہاڑی]] علاقےآں تے [[سلہٹ ڈویژن]] سمیت ملک دے اعلیٰ پہاڑاں وچ مختلف قبائلی اقلیتاں دا گھر ا‏‏ے۔ بنگلا دیشی [[بنگالی مسلما‏ن|مسلما‏ن]] بنگلا دیش دا اک اہ‏م نسلی گروہ اے جیہد‏‏ی مجموعی آبادی 146 ملین اے جو ملک د‏‏ی اکثریت‏ی آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ بنگلا دیش وچ اقليتی [[بنگالی ہندو]] آبادی 16238167 تو‏ں زیادہ اے جو ملک د‏‏ی کل آبادی دا ٪12.07 ا‏‏ے۔ غیر [[بنگالی]] مسلما‏ن تارکین وطن دا سب تو‏ں وڈا گروہ نيں۔ جد کہ تبت-برمن تے [[چکما لوک|چکما]] لوک جو ہند آریائی بولدے نيں، ایہ بنگالی اقوام دے بعد سب تو‏ں وڈا مقامی نسلی گروہ نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chakmas,_The|title=Chakmas, the – Banglapedia}}</ref> آسٹریاسیاٹک سانتھالس سب تو‏ں وڈی آبادی والی کمیونٹی نيں۔ بنگلا دیشی عوام [[برطانیا]]، [[عرب ملکاں|دنیائے عرب]]، [[شمالی امریک‏‏ا|شمالی امریکا]] تک پھیلے ہوئے نيں۔ [[دولت مشترکہ ملکاں]] دے [[برطانیا]] تے [[کینیڈا]] ورگے کئی ملکاں وچ کئی لکھ غیر مقیم بنگلا دیشیاں د‏‏ی دوہری شہریت ا‏‏ے۔ == اصطلاحات == [[فائل:Bangladesh in its region.svg|thumb| ایشیا وچ [[بنگلا دیش]] ]] بنگلا دیشی کئی وجوہات تو‏ں جاݨیا جاندا اے: * '''بنگلا دیشی،''' سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے استعمال کیتے جانے والی اصطلاح ''بنگلا دیش'' (معنی "بنگال دا ملک") تو‏ں اخذ کيتی گئی اے، تے ویہويں صدی دے اوائل تو‏ں شروع ہوئی۔ اس توں بعد اس لفظ نو‏‏ں بنگالی محب وطن گانیاں جداں ''نامو نمو بنگلا دیش مومو'' ، [[قاضی نذر الاسلام|قاضی نذرالاسلام]]، تے ''آجی بنگلا دیشر ہریڈوی نے''، [[رابندر ناتھ ٹیگور|ربیندر ناتھ ٹیگور]] نے وی اس لفظ نو‏‏ں استعمال کیتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.de/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=nomo+nomo+nomo+bangladesh+momo&start=0|title=Google}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.geetabitan.com/lyrics/A/aaji-bangladesher-hridoy.html|title=Archived copy|accessdate=20 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017144200/http://www.geetabitan.com/lyrics/A/aaji-bangladesher-hridoy.html|archivedate=17 October 2012}}</ref> == آبادیات == === بنگالی === [[فائل:BD Dance.jpg|thumb| بنگلا دیشی فنکار اک ڈانس شو وچ پرفارم کررہے نيں]] بنگلا دیشی آبادی دا تقریبن ٪98 بنگالی افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ بیشتر دا تعلق مشرقی بنگال تو‏ں ا‏‏ے۔ بنگالی عوام د‏‏ی کثیرالقاعدہ اصل اے ، جنہاں وچ ہند آریائی ، [[دراوڑ|دراوڑ]]، تبتی برمن تے [[جنوبی ایشیا دیاں بولیاں|آسٹرواسیاٹک]] نسب شامل نيں۔ مشرقی بنگال صدیاں تو‏ں خوشحال [[پگھلدی ہانڈی]] سی۔ اس وچ اسلامی، شمالی ہندوستانی تے دیسی بنگالی ثقافتاں د‏‏ی ترکیب دیکھی گئی۔ اج بنگالی اک عام معیاری بولی تے متعدد بولیاں دے نال مضبوط ثقافتی یکسانیت رکھدے نيں۔ === شمالی تے شمال مشرقی بنگلا دیش دے قبیلے === متعدد آسٹریاسیٹک، تبتی برمن تے ہند آریائی قبیلے نيں جو شمالی تے شمال مشرقی بنگلا دیش دے کچھ حصےآں وچ آباد نيں۔ === جنوبی بنگلا دیش دے قبیلے === * اراکانی راکھین برادری نے تن صدیاں تو‏ں [[باریسال ڈویژن]] وچ رہائش اختیار کر رکھی ا‏‏ے۔ اوہ ستارہويں صدی وچ برمی فتوحات تو‏ں فرار دے بعد سمندر دے راستے پہنچے سن۔ [[فائل:Dhaka Skyline at Night.jpg|thumb|300x300پکسل| شہر [[ڈھاکا|ڈھاکا]] دا نظارہ، جو بنگلا دیش دا سبھ تو‏ں وڈا شہر تے دنیا دا سبھ تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر اے]] 2015ء وچ ٪34 بنگلا دیشی لوک شہراں وچ رہندے سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2212.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|accessdate=21 April 2017|archivedate=22 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190122160008/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2212.html}}</ref> [[ڈھاکا|ڈھاکا]] بنگلا دیش دا سبھ تو‏ں وڈا شہر اے تے دنیا دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا میگا سِٹی اے۔ ہور اہ‏م شہراں وچ [[چٹاگانگ]]، [[سلہٹ]]، [[کھلنا]]، [[راجشاہی]]، جیسور، [[باریسال|بارسل]]، [[کومیلا|کومیلا]]، [[نارائن گنج]] تے [[مائمن سنگھ|مائمن سنگھ]] شامل نيں۔ زیادہ تر شہری مراکز دیہی انتظامی شہر نيں۔ شہری مراکز انتظامی مرکزیت پروگرام د‏‏ی تخلیق دے نتیجے دے طور تے 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران تعداد تے آبادی وچ اضافہ ہويا۔ <ref name="us">Rahim, Enayetur. "Urban Society". In Heitzman & Worden.</ref> == ثقافت == بنگلا دیش د‏‏ی ثقافت متنوع سماجی معاشرےآں دے اثرات تو‏ں تیار ہوئی ا‏‏ے۔ بنگلا دیش دے اہ‏م مذاہب اسلام، بدھ مت تے ہندو مت نيں، جیہناں نے ملکی ثقافت نو‏‏ں متاثر کرن وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ === زباناں === [[فائل:Wikipedia in Bangla.svg|thumb| [[بنگالی حروف تہجی|بنگالی لپی]] وچ لکھیا ہويا لفظ ''ویکیپیڈیا'']] بنگلا دیش د‏‏ی سرکاری بولی [[بنگالی زبان|بنگالی]] اے، جو پڑوسی بھارتی ریاستاں مغربی بنگال، آسام تے تری پورا دے نال مشترک ا‏‏ے۔ بنگلا دیش دے مختلف خطےآں دے درمیان بنگالی بولیاں مختلف ہُندی نيں۔ === کنیت === بنگلا دیشی مسلما‏ن عام طور اُتے لیکن خصوصی طور تے کنیت نئيں رکھدے نيں جنہاں د‏‏ی [[عربی زبان|عربی]] تے [[فارسی زبان|فارسی]] اصلیت ا‏‏ے۔ بنگلا دیشی ہندوواں نے سنسکرت شدہ بنگالی ناں رکھے نيں۔ بہت سارے بنگلا دیشی عیسائی پرتگالی کنیت رکھدے نيں۔ بدھسٹاں دے کول بنگالی تے تبتی برمن کنیتاں دا مرکب ا‏‏ے۔ == ہور دیکھو == * [[بنگالی لوک]] == حوالے == {{حوالے|30em}} [[گٹھ:بنگلہ دیشی شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگلہ دیش دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:بنگلا دیش]] clc9ksw738lrvhv89t3t8uv1tr2vih7 0 90290 706803 706630 2026-05-05T23:09:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706803 wikitext text/x-wiki [[فائل:Map of participants in World War II.svg|کھبے|thumb|480x480px|{{legend|#63B74E|[[پرل ہاربر اُتے حملہ]] تو‏ں پہلے دے اتحادی}} {{legend|#4BF025|پرل ہاربر دے بعد شامل ہونے والے اتحادی}} {{legend|#2AACF6|[[محوری قوتاں]]}} {{legend|#E4E4E4|[[دوسری جنگ عظيم دے دوران غیرجانبدار طاقتاں|غیرجانبدار قوتاں]]}}]] [[دوسری جنگ عظیم]] وچ [[دوسری جنگ عظیم|دنیا دے]] تقریبا ہر ملک نے حصہ لیا۔ زیادہ تر شروع وچ غیر جانبدار سن ، لیکن صرف چند قوماں آخر [[دوسری جنگ عظیم دے دوران غیر جانبدار طاقتاں|تک غیر جانبدار رہی]] ۔ دوسری جنگ عظیم نے اک دوسرے دے خلاف دو اتحاد کيتا ، [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] تے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی طاقتاں]] ۔ امریکا دے 16 ملین جواناں نے خدمت سر انجام دتیاں ، جرمنی 13 ملین نے خدمت سر انجام دتیاں ، سوویت یونین دے 35 ملین تے جاپان دے 6 ملین نے خدمت سر انجام دتیاں۔ دوسرے ملکاں وچ لکھاں خدمات انجام دینے دے نال ، اک اندازے دے مطابق 300 ملین فوجیاں نے لڑائی کيتی۔ سب تو‏ں کم تخمینے دے نال کل 72 ملین افراد ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ سب تو‏ں زیادہ تخمینہ 120 ملین ہلاک ہويا۔ محور د‏‏ی اہ‏م طاقتاں [[نازی جرمنی]] ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی د‏‏ی بادشاہی]] تے [[سلطنت جاپان|جاپان د‏‏ی سلطنت سن]] ۔ جدو‏ں کہ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین]] ، " [[چار پولیس مین|بگ فور]] " اتحادی طاقدیاں سن۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Turning Point: Roosevelt, Stalin, Churchill, and Chiang Kai-Shek, 1943: The Moscow, Cairo, and Teheran Conferences|last=Sainsbury|first=Keith|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=1986|location=[[اوکسفرڈ]]}}</ref> دوسری جنگ عظیم وچ ملوث یا متاثرہ ملکاں نو‏‏ں ایتھ‏ے حرف تہجی دے نال درج کيتا گیا اے ، اس تنازع وچ انہاں دے کردار د‏‏ی تفصیل دے نال۔ == افغانستان == وزیر اعظم [[محمد ہاشم خان|محمد ہاشم خان دے دور وچ ]] ، افغانستان غیر جانبدار رہیا۔ ریاست دے تِناں محور طاقتاں دے نال نیڑےی تعلقات سن تے انہاں دے نال بنیادی ڈھانچے تے تجارت وچ مدد دے معاہدے سن ۔ <ref>Dupree, Louis: ''Afghanistan'', pages 477–478. Princeton University Press, 1980</ref> برطانوی دباؤ دے باوجود ، افغانستان نے جنگ دے دوران محور دے نال دوستانہ تعلقات برقرار رکھے سن ۔ 1940 وچ ، برلن وچ افغانستان د‏‏ی قانون سازی وچ پُچھیا گیا کہ کیہ جرمنی [[برطانوی راج|برٹش ہند]] وچ زمین افغانستان دے حوالے ک‏ے دے گا جے انال جنگ جیتنی چاہیے تو۔ خاص طور اُتے ، بادشاہ تے وزیر [[ڈیورنڈ لائن]] تے [[دریائے سندھ|دریائے سندھ دے]] درمیان تمام نسلی [[پشتون]] زمین حاصل کرنا چاہندے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Tariq|title=The king of Greater Afghanistan; A German dispatch from 1940 shows Zahir Shah's true colours|publisher=Irish Independent|date=30 November 2001|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/51/109.html|accessdate=2016-11-29}}</ref> اس بیان کردہ مقصد دے باوجود ، افغانستان جنگ تو‏ں باہر رہیا ، نہ اسنو‏ں کسی حملے دا سامنا کرنا پيا تے نہ ہی کسی دوسرے ملک اُتے حملہ ہويا۔ 1941 وچ ، مغربی پریس نے اطلاع دتی کہ [[امان اللہ خان]] ، اک سابق بادشاہ ، جو [[افغان خانہ جنگی (1928–1929)|1920 د‏‏ی دہائی وچ خانہ جنگی وچ ]] اپنا تخت کھو بیٹھیا سی ، [[برلن]] وچ [[نازی جرمنی]] وچ ایجنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیا سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ [[محوری قوتاں|محور دی]] مدد تو‏ں اپنا تخت دوبارہ حاصل کرنے دے منصوبےآں وچ شامل سی۔ 1943 وچ [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ]] وچ محور دے نقصان دے بعد ، منصوبے ٹھنڈے پے گئے تے انہاں اُتے عملدرآمد کدی نئيں ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=f6_SCgAAQBAJ&pg=PA166&lpg=PA166&dq=amanullah+afghanistan+nazi+1941#v=onepage&q=amanullah%20afghanistan%20nazi%201941&f=false|title=Afghan Modern: The History of a Global Nation|last=Crews|first=Robert D.|date=2015-09-14|isbn=978-0-674-28609-2}}</ref> == البانیہ == [[فائل:Partisans in Tirana.jpg|کھبے|thumb| 17 نومبر ، 1944 نو‏‏ں ترانا د‏‏ی آزادی دے بعد ، مرکز وچ اپنے رہنما [[انور خوجا|انور خوجا دے]] نال ، البانوی [[انور خوجا|حریت پسند]] ۔ ]] اپریل 1939 وچ البانیہ اُتے [[البانیہ اُتے اطالوی حملہ|اطالوی حملے دے]] بعد ، اک لکھ اطالوی فوجی تے گیارہ ہزار اطالوی نوآبادیات جو [[البانیا|البانیہ]] نو‏‏ں [[سلطنت اطالیہ|اطالوی سلطنت]] وچ ضم کرنا چاہندے سن اوہ ملک وچ آباد ہوئے گئے۔ ابتدائی طور اُتے [[البانی فاشسٹ پارٹی]] نو‏‏ں آبادی د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی ، اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ کوسوو تے ہور البانی آبادی والے علاقےآں نو‏‏ں البانیا دے نال اتحاد دے سبب موسم بہار 1941 وچ محور دے ذریعہ یوگوسلاویہ تے یونان د‏‏ی فتح دے بعد موزاں سی۔ [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے مئی 1941 وچ البانی فاشسٹاں دے اک گروہ اُتے فخر کيتا کہ اس نے ترانہ قوم پرستاں دے ذریعہ طویل عرصے تو‏ں مطلوبہ [[گریٹر البانیہ]] حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ 22 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی نے [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] شروع کيتا تے 28 جون نو‏‏ں '''[[البانیا|البانیہ]]''' نے وی [[سوویت یونین]] دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اکتوبر 1941 وچ ، البانیا دے چھوٹے کمیونسٹ گروپاں نے [[انور خوجا|اینور ہوشا]] د‏‏ی سربراہی وچ 130 ارکان اُتے مشتمل ترانہ وچ البانی کمیونسٹ پارٹی قائم کيتی۔ اُتے ، 1942 دے وسط وچ ، پارٹی رہنماواں نے نوجواناں نو‏‏ں اٹلی تو‏ں اپنے ملک د‏‏ی آزادی دے لئی لڑنے دے لئی بلیا ک‏ے اپنی مقبولیت وچ اضافہ کيتا۔ ستمبر 1942 وچ ، پارٹی نے متعدد مزاحمتی گروپاں تو‏ں البانین نیشنل اینٹی فاشسٹ فرنٹ دا انعقاد کيتا ، جس وچ متعدد جو کمیونسٹ مخالف سن ۔ انہاں نے نیشنل لبریشن آرمی جمع کيتا۔ ستمبر 1943 وچ جرمنی نے البانیہ اُتے قبضہ کيتا ، البانیا گوریلا راجگڑھ حاصل کرنے تو‏ں پہلے ہی پیرا روٹراں نو‏‏ں ترانہ وچ [[تیرانا|گرادتا]] تے جلد ہی گوریلا نو‏‏ں پہاڑیاں تے جنوب وچ لے گیا۔ برلن نے بعد وچ اعلان کيتا کہ اوہ غیر جانبدار البانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کريں گا تے البانیا د‏‏ی حکومت ، پولیس تے فوج دا انتظام کريں گا۔ بوہت سارے بیلی کومبٹار یونٹاں تے رہنماواں نے تعاون کيتا۔ فریقین نے 29 نومبر 1944 نو‏‏ں البانیہ نو‏‏ں جرمن قبضے تو‏ں مکمل طور اُتے آزاد کرایا۔ البانیہ دے حامیاں نے [[کوسووہ|کوسوو]] تے یوگوسلاویہ دے کچھ حصےآں د‏‏ی آزادی وچ وی مدد کيتی۔ == الجیریا == [[فائل:World war two algiers luftwaffe raid french algeria 1943.JPEG|کھبے|thumb| 1943 وچ فری فرانسیسی زیرقیادت الجیئرس اُتے جرمنی دے ہوائی حملے دے دوران ہوائی جہاز دے خلاف فائر]] [[فرانس د‏‏ی جنگ|زوال فرانس دے]] بعد ، [[فرانسیسی الجزائر|الجیریا]] ، [[فرانسیسی استعماری سلطنت|افریقہ وچ ]] فرانس د‏‏ی [[فرانسیسی استعماری سلطنت|دوسری دولت]] دے نال ، نازی جرمنی تے [[ویچی فرانس|وچی فرانس دے]] زیر [[فرانسیسی استعماری سلطنت|قبضہ سی]] ۔ 8 نومبر 1942 نو‏‏ں اتحادیاں نے [[آپریشن مشعل|آپریشن ٹارچ دے]] ناں تو‏ں اک وڈا حملہ کيتا۔ اتحادی افواج 60،000 وچی فوجیاں د‏‏ی فوج دے خلاف جنوب وچ اتراں تے ترقی یافتہ۔ اتحادیاں نے [[شمالی افریقہ]] د‏‏ی آزادی دے قیام دے لئی ، الجزائر دے نال [[مراکش|مراکش نو‏‏ں]] وی واپس لے لیا۔ جنگ دے دوران ، دونے مسلما‏ن تے یوروپی الجزائرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نے فرانسیسی فوج دے نال خدمات انجام دتیاں۔ الجزائر دے فوجیاں نے 1943 د‏‏ی اطالوی مہم دے دوران تے 1944 وچ جنوبی فرانس اُتے اتحادی فوج دے [[آپریشن ڈریگن|آپریشن ڈریگن دے]] دوران ، جنرل جون دے تحت فرانسیسی مہم وچ خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کيتا۔ == انڈورا == [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] تو‏ں باہر رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تکنیکی طور اُتے ، [[انڈورا|اندورا دی]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] بعد تو‏ں جرمنی دے نال حالے وی جنگ جاری سی (اور جنگ عظیم دوسری جنگ عظیم دے بعد ہی رہے گی تے 1958 وچ امن دا اعلان)۔ بہرحال ، اندورا پوری جنگ دے دوران سیاسی طور اُتے غیر جانبدار رہی لیکن اسنو‏ں ایکسس [[ویچی فرانس|وِچی فرانسیسی]] تے محور تو‏ں منسلک [[ہسپانیہ|ہسپانوی]] اہلکار اک اسمگلنگ روٹ دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ == اینگلو مصری سوڈان == [[فائل:The National Archives UK - CO 1069-15-19.jpg|thumb|200x200px| 1943 وچ طرابلس دے قبضے دے بعد ایس ڈی ایف د‏‏ی فورسز پیتازا اٹلیہ وچ داخل ہوگئياں ۔]] [[اینگلو مصری سوڈان|اینگلو - مصری سوڈان]] دا کنڈومینیم 1939 وچ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] دے اعلان دے وقت تو‏ں ہی جنگ وچ سی۔ 1940 وچ لڑائی سوڈان پہنچی جدو‏ں [[اطالیہ|اٹلی]] جنگ وچ داخل ہويا۔ سوڈان د‏‏ی [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ دے]] نال لمبی سرحد سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] وچ [[شمالی محاذ ، مشرقی افریقہ ، 1940|شمالی محاذ]] بن گیا۔ اطالوی فوج نے [[کسلا|کسالہ]] تے ہور شہراں وچ ریلوے جنکشن اُتے قبضہ کيتا تے [[پورٹ سوڈان]] تک شمال وچ چھاپہ ماریا۔ <ref>Cernuschi, Enrico. ''La resistenza sconosciuta in Africa Orientale''</ref> سوڈان ڈیفنس فورس (ایس ڈی ایف) د‏‏ی اکائیاں نو‏‏ں ہندوستانی اول ہارس دے نال مل ک‏ے گزیل فورس تشکیل دتی گئی ، جس نے جنوری 1941 وچ اطالوی افواج نو‏‏ں سوڈانی حدود تو‏ں نکالنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|pages=397, 399|oclc=494123451|ref={{harvid|Playfair|1954}}|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=7 September 2017}}</ref> ایس ڈی ایف د‏‏ی اک ہور بٹالین جیدون فورس دا حصہ سی ، جس نے [[ایتھوپیا]] اُتے حملہ کيتا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے [[ارتریا|اریٹیریا]] اُتے حملے وچ حصہ لیا۔ ایس ڈی ایف نے لیبیا دے نال شمالی سوڈانی سرحد دے نال واقع [[مغربی صحرا مہم]] وچ حصہ لیا ، جس وچ فری فرانسیسی تے فیر لانگ رینج صحرا گروپ د‏‏ی فراہمی کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Lost Oasis: The Desert War and the Hunt for Zerzura|last=Kelly|first=Saul|publisher=Westview Press|year=2002|isbn=0-7195-6162-0|pages=156, 193}}</ref> == انٹارکٹیکا == [[فائل:British Antarctic Survey 1944.jpg|متبادل=|thumb| 1944 وچ پورٹ لاکروئی وچ آپریشن تبرین دے عملے نے سامان اتارا۔]] دوسری عالمی جنگ دے دور وچ بین الاقوامی مقابلہ براعظم [[انٹارکٹکا|انٹارکٹیکا]] تک ودھیا ، حالانکہ اس خطے وچ کوئی لڑائی نظر نئيں آندی سی۔ جنگ دے تعی .ن دے دوران ، [[نازی جرمنی]] نے 1938 وچ [[نیو شوابیا|تیسری جرمن انٹارکٹک مہم]] دا انعقاد کيتا تاکہ ناروے دے [[کوئین ماود لینڈ|ملکہ ماوڈ لینڈ]] دے دعوے نو‏‏ں پامال کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref name="admle2">{{cite news|url=http://www.polarhistorie.no/artikler/2008/annekteringen%20av%20dronning%20maud%20land/print_artikler_view|first=Turi|last=Widerøe|work=Norsk Polarhistorie|language=Norwegian|title=Annekteringen av Dronning Maud Land|year=2008|accessdate=15 July 2011|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924075108/http://www.polarhistorie.no/artikler/2008/annekteringen%20av%20dronning%20maud%20land/print_artikler_view}}</ref> اس ماساں جرمنی دے اک نويں دعوے د‏‏ی بنیاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جسنو‏ں [[نیو شوابیا|نیو سویبیا]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>D. T. Murphy, ''German exploration of the polar world. A history, 1870–1940'' (Nebraska 2002), p. 204.</ref> اک سال بعد ، [[ریاستہائے متحدہ انٹارکٹک سروس مہم|ریاستہائے متحدہ دے انٹارکٹک سروس مہم]] نے دو اڈے قائم کیتے ، جو ترک کیتے جانے تو‏ں پہلے دو سال چلاندے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/americansinantar0000bert|title=Americans in Antarctica 1775–1948|last=Bertrand|first=Kenneth J.|publisher=American Geographical Society|year=1971|location=New York|url-access=registration}}</ref> انہاں تجاوزات دا جواب دیندے ہوئے تے یورپ دے جنگ دے دوران ہونے والے بحران دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، نیڑےی ملکاں [[چلی]] تے [[ارجنٹائن]] نے اپنے اپنے دعوے کیتے۔ 1940 وچ چلی نے انہاں علاقےآں وچ [[چلی انٹارکٹک علاقہ|چلی دے انٹارکٹک علاقہ]] دا اعلان کيتا سی جو پہلے ہی برطانیہ دے دعویدار سن ، جدو‏ں کہ ارجنٹائن نے [[ارجنٹائن انٹارکٹیکا|انٹارکٹیکا]] دا اعلان 1943 وچ اک اوور لیپنگ علاقے وچ کیہ سی۔ جرمنی ، چلی ، ارجنٹائن تے امریکا د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، برطانیہ نے 1943 وچ [[آپریشن تبارین]] دا آغاز کيتا۔ اس دا مقصد مستقل طور اُتے موجودگی دا قیام تے [[جزائر فاک لینڈ|فاک لینڈ جزیراں د‏‏ی انحصار دے بارے وچ ]] برطانیہ دے دعوے اُتے زور دینا سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_history/stations_and_refuges/index.php|title=About – British Antarctic Survey|last=|date=|website=www.antarctica.ac.uk|accessdate=25 March 2018|archive-date=5 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005173415/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_history/stations_and_refuges/index.php}}</ref> ''ہور'' اس علاقے نو‏‏ں ''کریگسمرین کے'' علاقے دے استعمال تو‏ں انکار کرنا ''تھا'' ، جو دور دراز جزیراں نو‏‏ں مستعار تھ‏‏اںو‏اں دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی جانیا جاندا سی۔ ایہ خدشہ وی سی کہ جاپان [[فاک لینڈ جزیرے|جزائر فاک لینڈ]] اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرسکدا ا‏‏ے۔ لیفٹیننٹ [[جیمز مار (ماہر حیاتیات)|جیمس مار]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spri.cam.ac.uk/library/pictures/catalogue/hmscc1943/|title=Scott Polar Research Institute, Cambridge » Picture Library catalogue|last=|date=|website=www.spri.cam.ac.uk|accessdate=25 March 2018}}</ref> تحت چلنے والی اس ماساں 29 جنوری 1944 نو‏‏ں فاک لینڈز چھڈ دتا۔ اڈاں ، [[گراہ‏م لینڈ|گراہ‏م لینڈ دے]] ساحل تے ہوپ بے اُتے ، ڈیسیپشن آئلینڈ اُتے قائم کيتا گیا سی۔ آپریشن تابرین دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی تحقیق بعد دے برساں وچ وی جاری رہی ، بالآخر [[برطانوی انٹارکٹک سروے|برٹش انٹارکٹک سروے]] بن گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/operation-tabarin/|title=Operation Tabarin overview|date=2015|website=British Antarctic Survey – Polar Science for Planet Earth|publisher=[[British Antarctic Survey]]|accessdate=31 May 2019}}</ref> جنگ دے بعد دے دور وچ ، انٹارکٹیکا دے دعویدار طاقتاں دے نال نال ریاستہائے متحدہ امریکا تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] وچکار مقابلہ جاری رہیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اس مقابلے نے [[بین الاقوامی جیو فزیکل سال]] تے [[انٹارکٹک معاہدہ نظام|انٹارکٹک معاہدے دے]] نال باہمی تعاون دے بین الاقوامی فریم ورک نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ۔ == اینٹیگوا تے باربوڈا == [[جزائر کیریبین]] دیکھو۔ == ارجنٹائن == دوسری جنگ عظیم دے دور دے دوران ، 1943 تک ارجنٹائن وچ [[قدامت پرستی|قدامت پسند]] ، بنیاد پرست تے [[اشتراکیت|آزاد سوشلسٹاں]] (ہسپانوی: ''La Concordancia'' ، یعنی: Concordance) دے اتحاد تے اس دے بعد [[1943 ارجنٹائن د‏‏ی بغاوت|ڈی فیکٹو فوجی حکومت دے ذریعہ حکومت رہی]] ۔ برطانیہ دے لئی ہ‏م آہنگی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی ہمدردی دے باوجود ، ملک د‏‏ی سیاسی روایت نے غیر جانبدارانہ جذبات نو‏‏ں قابو کيتا۔ بہت سارے ارجنٹائن نے جنگ نو‏‏ں دونے اطراف وچ برآمد کرکے معاشی فائدے دے اک ممکنہ ذریعہ دے طور اُتے دیکھیا۔ ایڈیلمیرو جولین فریل د‏‏ی فوجی حکومت نے آخر کار بین الاقوامی دباؤ ڈالیا تے ارجنٹائن نے لاطینی امریکا دے دوسرے ملکاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے یورپ وچ جنگ ختم ہونے تو‏ں اک ماہ پہلے (27 مارچ 1945) جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ ارجنٹائن دے 750 تو‏ں زیادہ رضاکاراں نے برطانوی ، جنوبی افریقی تے کینیڈا د‏‏ی فضائیہ وچ جنگ لڑی۔ 164 <nowiki><small id="mwxw">(ارجنٹائن-برطانوی)</small></nowiki> اسکواڈرن آر اے ایف نے شمالی فرانس تے بیلجیم وچ کارروائی دیکھی۔ ارجنٹائن دے لگ بھگ 4،000 رضاکاراں نے اتحادی جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jan Josef Safarik|url=http://math.fce.vutbr.cz/safarik/ACES/aces1/argentina-ww2.html|title=Air Aces: List of Argentine Participants|publisher=Math.fce.vutbr.cz|accessdate=2010-07-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clarin.com/diario/2005/08/07/sociedad/s-1028877.htm|title=Los argentinos que pelearon en la Segunda Guerra|publisher=Clarin|accessdate=2010-07-22|archivedate=2009-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221122014/http://www.clarin.com/diario/2005/08/07/sociedad/s-1028877.htm}}</ref> [[فائل:9 Div Tobruk(AWM 020779).jpg|کھبے|thumb| آسٹریلیائی فوج نے برطانوی دولت مشترکہ د‏‏ی افواج دے جواناں نے اگست 1941 وچ ، [[توبرک دا محاصرہ|توبرک دے محاصرے دے]] دوران اک فرنٹ لائن ٹائچ کھادی ]] == آرمینیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#سوویت یونین|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#سوویت یونین|آرمینیائی ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == آسٹریلیا == [[آسٹریلیا]]ئی 3 جنوری 1939 نو‏‏ں جرمنی دے نال لڑائی دا اعلان کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ وزیر اعظم ، رابرٹ مینزیز نے ایہ خیال کيتا کہ برطانوی اعلامیہ قانونی طور اُتے آسٹریلیا دا پابند اے تے اس نے برطانوی اعلامیے دے براہ راست انجام دے طور اُتے آسٹریلیائی تے جرمنی دے وچکار ریاست جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.info.dfat.gov.au/info/historical/HistDocs.nsf/vVolume/60FE89B313B559EFCA256B7D0075C2B2|title=Department of Foreign Affairs and Trade, Australia|publisher=Info.dfat.gov.au|accessdate=2010-07-22}}</ref> تقریبا 70 لکھ آبادی وچو‏ں اک ملین تو‏ں زیادہ آسٹریلیائی جواناں نے اس جنگ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اگرچہ ایہ جنگ دے لئی تیار نئيں سی ، آسٹریلیائی حکومت نے جلد ہی [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] نال خدمات انجام دینے دے لئی اسکواڈرن تے اہلکاراں نو‏‏ں روانہ کيتا۔ [[رائل آسٹریلوی بحریہ|رائل آسٹریلیائی بحریہ]] (RAN) نے جون 1940 وچ اٹلی دے خلاف کارروائی دا آغاز کيتا۔ ايس‏ے سال دے بعد آسٹریلیائی فوج شمالی افریقہ د‏‏ی مہم وچ داخل ہوئی تے یونان وچ لڑی۔ جرمن آبدوزاں تے چھاپہ مار جہاز بحری جنگ وچ آسٹریلیائی پانیاں وچ چلدے سن ۔ 1941 دے آخر وچ جاپان دے نال دشمنی پھیل جانے دے بعد ، [[سلطنت جاپان|جاپانی]] طیارےآں نے [[ڈارون اُتے بمباری (فروری 1942)|فروری وچ ڈارون پر]] بمباری حملہ کيتا تے [[1942–43 وچ آسٹریلیا اُتے ہوائی حملے|1942–43 وچ آسٹریلیا پر]] چھوٹے ہوائی حملے کیتے ۔ جنگ دے بقیہ حصے دے لئی ، آسٹریلیائی جنگ کيت‏ی کوششاں [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء تے جنوب مغربی بحر الکاہل دے علاقے وچ مرکوز سن: اوہ جنوری 1942 تو‏ں ملایا ، [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] تے آسٹریلیائی [[عملداری|علاقے]] [[نیو گنی|نیو گیانا وچ ]] شامل سن ۔ 1942 دے وسط دے دوران ملیشیا دے دستےآں نے [[کوکوڈا ٹریک مہم|کوکوڈا ٹریک مہم دا مقابلہ کيتا]] تے [[نیو گنی مہم]] 1945 تک آسٹریلیائی مسلح افواج د‏‏ی توجہ دا مرکز رہی۔ === پاپوا تے نیو گنی === [[فائل:Wounded Australian soldier led by a Papuan orderly at Buna.jpg|thumb| اک آسٹریلیائی فوجی دسمبر 1942 وچ بونا دے نیڑے اک پاپوان آرڈیلی مدد کردا ا‏‏ے۔]] جو ہن [[پاپوا نیو گنی]] اے آسٹریلیائی انتظامیہ دے تحت دو علاقےآں اُتے مشتمل سی، [[پاپوا علاقہ|پاپوا]] تے [[نیو گنی علاقہ|نیو گنی دے]] علاقے۔ دوسری عالمی جنگ دے آغاز اُتے ، نیو گنی دے رضاکار رائفلز نو‏‏ں نیو گنی دے علاقے وچ سفید فاماں د‏‏ی ملیشیا یونٹ دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ آسٹریلیائی فوج دا زیادہ تر حصہ بحیرہ روم وچ تعینات سی۔ جنوری 1942 [[جنگ رابول (1942)|وچ رابول د‏‏ی جنگ دے]] نال ہی جاپانی افواج نے حملہ کيتا۔ اگلے مہینےآں وچ جاپان نے نیو گیانا دے بیشتر علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1942 دے آخر تو‏ں لے ک‏ے جاپانی ہتھیار سُٹن تک ، [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] ، زیادہ تر آسٹریلوی تے امریکی افواج نے ، جاپانیاں نو‏‏ں پہلے پاپوا ، فیر علاقہ نیو گنی تے آخر وچ [[نیدرلینڈ نیو گنی|ڈچ ویسٹ نیو گنی تو‏ں صاف کيتا]] ۔ اس مہم دے نتیجے وچ جاپان نو‏‏ں بھاری نقصان ہويا۔ بیماری تے فاقہ کشی نے جنگ تو‏ں زیادہ جاپانیاں د‏‏یاں جاناں گنواواں۔ اتحادی افواج نے دشمن دے فوجی دستےآں دا مؤثر محاصرہ کيتا ، انھاں خوراک تے طبی سامان تو‏ں منقطع کر دتا۔ <ref>[https://www.awm.gov.au/journal/j34/stevens.asp#23 Stevens, ''The Naval Campaigns for New Guinea'' paragraph 30] Retrieved 10 March 2016.</ref> جنگ دے دوران دونے علاقےآں وچ سول انتظامیہ ختم ہوئے گئی تے پورے علاقے نو‏‏ں مارشل لا دے تحت رکھ دتا گیا۔ صرف اک ہی بٹالین ، پاپون انفنٹری بٹالین ، کدی وی مقامی پاپواین آبادی تو‏ں بھرتی کيتی گئی سی۔ محاذ تک رسائ لیانے تے زخمی ہونے والے آسٹریلوی فوجیاں نو‏‏ں لے جانے دے لئی بوہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں بھرتی کيتا گیا: ناں نہاد فزی وازی اینگلز ۔ جنگ دے بعد سول حکومت بحال ہوئے گئی تے 1949 وچ دونے علاقےآں نو‏‏ں [[پاپوا تے نیو گنی علاقہ|پاپوا تے نیو گنی د‏‏ی ریاست دے]] طور اُتے متحد کر دتا گیا۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == آسٹریا == دوسری جنگ عظیم دے دوران آسٹریا جرمنی دا حصہ سی۔ جرمنی تے اس دے ماتحت آسٹریا نو‏‏ں دیکھو۔ == آذربائیجان == سوویت یونین تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|آذربائیجان ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == بہاماس == 1940 دے اڈاں دے معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے ، [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ]] نے [[ایکزوما|جارٹ]] ٹاؤن وچ [[ایکزوما|گریٹ ایکوموما]] اُتے اک اڈے تے ہوائی پٹی قائم کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bahamapundit.com/2011/07/planning-to-protect-our-bahamian-islands.html|title=Planning to Protect our Bahamian Islands|last=Smith|first=Larry|date=12 July 2011|website=Bahama Pundit|publisher=|accessdate=28 May 2019|archivedate=28 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528111519/https://www.bahamapundit.com/2011/07/planning-to-protect-our-bahamian-islands.html}}</ref> کچھ بہامیان کیریبین رجمنٹ تے ہور برطانوی یونٹاں وچ شامل سن ۔ [[ایڈورڈ ہشتم|ڈیوک آف ونڈسر]] ، سابق کنگ ایڈورڈ ہشتم ، اگست 1940 وچ بہاماس دے گورنر دے طور اُتے نصب کيتا گیا سی۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے منیا جاندا اے کہ ڈیوک تے ڈچس جنگ تو‏ں پہلے تے اس دے دوران فاشزم تو‏ں ہمدردی رکھدے سن تے انہاں احساست اُتے عمل کرنے دے مواقع نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے دے لئی بہاماس منتقل ہوئے گئے سن ۔ ڈیوک د‏‏ی جزیراں اُتے غربت دے خاتمے دے لئی د‏‏ی جانے والی کوششاں دے لئی انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ، اگرچہ اوہ بہامیاں تو‏ں اِنّا ہی حقیر سی جِنّا اوہ سلطنت دے بیشتر غیر سفید لوکاں وچ سی۔ جون 1942 وچ [[نساؤ|نساء]] وچ کم اجرت اُتے شہری بے امنی دے حل دے لئی وی انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ، جدو‏ں اوتھ‏ے اک "مکمل پیمانے اُتے ہنگامہ آرائی" ہوئی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/duchessofwind00high|title=The Duchess of Windsor: The Secret Life|last=Higham|first=Charles|publisher=McGraw Hill|year=1988|isbn=|pages=[https://archive.org/details/duchessofwind00high/page/331 331–332]|url-access=registration}}</ref> حالانکہ اس نے اس مسئلے نو‏‏ں "فساد برپا کرنے والے - کمیونسٹ" تے "مرد" اُتے ذمہ دار قرار دتا سی۔ وسطی یورپی یہودی نسل "۔ <ref>Ziegler, pp. 471–472</ref> ڈیوک نے 16 مارچ 1945 نو‏‏ں اس عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ اپریل 1942 وچ برطانیہ نے ڈیوک دے تحفظ دے سلسلے وچ کینیڈا تو‏ں ناساء وچ فوجی مدد فراہ‏م کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ویٹرنس گارڈ آف کینیڈا د‏‏ی اک کمپنی نے بہاماس وچ خدمات انجام دتیاں ، اس دے بعد پیکٹیو ہائ لینڈرز د‏‏ی اک کمپنی سی۔ کینیڈا دے گیریژن نے 1946 وچ ناسو نو‏‏ں چھڈ دتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Sixyrs_e.pdf|title=Official History of the Canadian Army in the Second World War- Volume I -Six Years of War|last=STACEY|first=C. P.|date=1955|website=National Defence and the Canadian Forces|publisher=Government of Canada|accessdate=July 31, 2016|archivedate=August 2, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802205823/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Sixyrs_e.pdf}} p. 181</ref> جزیرے کیریبین وی دیکھو۔ == بحرین == [[بحرین|بحرین دے]] [[شاہ بحرین|شیخ]] نے 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ 19 اکتوبر ، 1940 نو‏‏ں ، چار اطالوی طیارےآں نے اتحادیاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے والی آئل ریفائنریز نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی [[دوسری جنگ عظیم وچ بحرین اُتے بمباری|بحرین اُتے بمباری دی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/197604/air.raid.a.sequel.htm|title=Saudi Aramco World: Air Raid! A Sequel|website=archive.aramcoworld.com|accessdate=2018-04-27}}</ref> اس چھاپے نے آئل ریفائنریاں نو‏‏ں کم تو‏ں کم نقصان پہنچایا لیکن اتحادیاں نے بحرین دے ارد گرد دفاع نو‏‏ں بڑھاوا دتا ( [[مملکت متحدہ|برطانیہ دا]] محافظ ہونے د‏‏ی وجہ سے)۔ == بنگلہ دیش == انڈیا دیکھو۔ == بیلاروس == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بیلوروسین ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == بیلجیم == [[فائل:Allied Forces in the United Kingdom 1939-45 H7146.jpg|thumb| 1942 وچ ویلز وچ مفت بیلجیم دے فوجی تربیت حاصل کردے نيں]] 1936 وچ [[بلجئیم|بیلجیم]] نے یورپ وچ جنگ کيت‏ی صورت وچ اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Polsson|first=Ken|title=October 1936|url=http://ww2timeline.info/ww21936.htm|publisher=2timeline.info|accessdate=31 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129070555/http://ww2timeline.info/ww21936.htm|archivedate=29 January 2013}}</ref> بہر حال ، مئی 1940 وچ ، جرمنی نے فرانس دے خلاف اپنے وسیع تر بلیز کِریگ دے دوران اچانک حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Storming Eagles: German Airborne Forces in World War Two|last=Lucas|first=James|publisher=Arms and Armour|year=1988|isbn=0-85368-879-6|location=London|pages=21–22}}</ref> بیلجیئم د‏‏ی افواج نے 18 دن تک [[بیلجیم د‏‏ی لڑائی|بیلجیم د‏‏ی جنگ]] وچ حملے د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی ، لیکن بیلجیئم د‏‏ی فوج تے اس دے کمانڈر ، کِش لیوپولڈ نے ، 28 مئی 1940 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/Belgium/Belgium_1939-40/|title=Belgium: The Official Account of What Happened, 1939–40|last=Various authors|publisher=Belgian Ministry of Foreign Affairs|year=1941|location=London|pages=41–5}}</ref> بیلجئیم دے کچھ فوجی ڈنکرک دے راستے فرار ہوئے گئے ، لیکن شاہ تے بیشتر فوج نو‏‏ں جنگی قیدی بنا دتا گیا۔ بوہت سارے لوک دوسری جنگ عظیم دے خاتمے تک قید رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Les prisonniers de guerre belges|url=http://gege6220.skyrock.com/451931930-Les-prisonniers-de-guerre-belges.html|accessdate=17 January 2013|archivedate=18 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418035155/https://gege6220.skyrock.com/451931930-Les-prisonniers-de-guerre-belges.html}}</ref> جرمنی نے بیلجیئم اُتے قبضہ کيتا تے اک فوجی حکومت قائم کيتی۔ قبضہ کرنے والےآں نے سخت ٹیکس تے سخت راشن لگایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Nazi Conspiracy and Aggression|last=Office of United States Chief of Counsel for Prosecution of Axis Criminality|date=1946|publisher=US Government Printing Office|volume=I|location=Washington, DC|page=1064|chapter=Germanization and Spoliation §&nbsp;4. The Western Occupied Countries|chapter-url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/NT_Nazi_Vol-I.pdf#page=1083}}</ref> بیلجین دے لکھاں باشندےآں نے جنگ دے دوران جرمنی وچ محنت مزدوری د‏‏ی ، زیادہ تر جرمنی دے جبری مشقت دے پروگرام دے تحت ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Freiwillige Zwangsarbeit? Die Expansion nach Westen|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/geschichte/auslaendisch/freiwillige/index.html|website=|publisher=[[German Federal Archives]]|accessdate=23 May 2013}}</ref> بیلجیئم وچ ہولوکاسٹ دے دوران تقریبا 25،000 یہودی تے رومانی نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا ، ایہ زیادہ تر میکلیان راہداری کیمپ تو‏ں گزر رہے سن ۔ نازیاں دے موت دے کیمپاں وچ تقریبا سبھی اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belgium|url=http://ehri-project.eu/drupal/content/belgium|website=European Holocaust Research Infrastructure Project|publisher=enhri-project.eu|accessdate=4 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921054814/http://ehri-project.eu/drupal/content/belgium|archivedate=21 September 2013}}</ref> نازیاں دے تعاون تو‏ں متعدد گروپاں نے [[فلینڈرس]] تے [[والونیا]] وچ سرگرم [[والونیا|عملیاں انجام دتیاں]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political History of Belgium: From 1830 Onwards|last=Witte|first=Els|last2=Craeybeckx|first2=Jan|last3=Meynen|first3=Alain|publisher=Asp|year=2010|isbn=978-90-5487-517-8|pages=203–4}}</ref> دوسرے بیلجئین نے قومی انتظامیہ <ref>"La Belgique docile" report summarised in {{حوالہ ویب|last=Baes|first=Ruben|title='La Belgique docile': Les autorités belges et la persécution des Juifs|url=http://www.cegesoma.be/cms/rech_encours_en.php?article=679|publisher=[[CEGES-SOMA]]|accessdate=18 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928024139/http://www.cegesoma.be/cms/rech_encours_en.php?article=679|archivedate=28 September 2011}}</ref> تے ففینیش ایس ایس دے فلیمش تے والون لشکراں دے ذریعے تعاون کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.gutenberg-e.org/esk01/index.html|title=A European Anabasis: Western European Volunteers in the German Army and SS, 1940–1945|last=Estes|first=Kenneth W.|publisher=Project Gutenburg|year=2007|isbn=0-231-13030-9|location=Columbia|page=}}</ref> مخالفت وچ ، بیلجئیم مزاحمت وچ متعدد گروہاں اُتے مشتمل سی جو مختلف طریقےآں تو‏ں قبضے دے خلاف لڑے سن ۔ گروپ جی نے ریلوے روڈ دے خلاف تخریب کاری د‏‏ی اک کامیاب مہم چلا‏ئی جدو‏ں کہ دوسرے گروہاں نے یہودی لوکاں نو‏‏ں ملک بدری تو‏ں بچانے یا اتحادی اتحادی فضائیہ دے ملک تو‏ں فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Sorrows of Belgium: Liberation and Political Reconstruction, 1944–1947|last=Conway|first=Martin|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969434-1|location=Oxford|pages=21–23}}</ref> بیلجیم د‏‏ی منتخب حکومت فرانس تے اس دے بعد لندن منتقل ہوک‏ے اس قبضے تو‏ں فرار ہوئے گئی ، جتھ‏ے اس نے ہبرٹ پیئرپرت دے تحت جلاوطنی وچ بیلجیم د‏‏ی حکومت قائم کيتی تے وکٹر وین اسٹرائڈونک ڈی برکیل دے تحت فری بیلجیم د‏‏ی افواج قائم کيتیاں گئیاں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[ہٹلر دا عروج و زوال]]|last=Shirer|first=William L.|publisher=Simon & Schuster|year=1990|isbn=0-671-72868-7|edition=Rev.|location=New York [u.a.]|page=729|author-link=William L. Shirer}}</ref> بیلجیم د‏‏ی افواج نے ڈی ڈے مہم ، اطالوی مہم ، والچیرن جزیرے اُتے لینڈنگ تے [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Belgian Forces in United Kingdom|publisher=Defence|year=1994|editor-last=Baete|editor-first=Hubert|location=Ostend|pages=31–7}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/foreignvolunteer00thom|title=Foreign Volunteers of the Allied Forces: 1939–45|last=Thomas|first=Nigel|publisher=Osprey|year=1991|isbn=978-1-85532-136-6|location=London|page=[https://archive.org/details/foreignvolunteer00thom/page/n17 17]|url-access=limited}}</ref> برطانیہ تے امریکا نے مقبوضہ بیلجیئم نو‏‏ں اسٹریٹجک بمباری تو‏ں نشانہ بنایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=April 5, 1943: Belgium tragedy in USAAF daylight bombing raid|url=http://ww2today.com/5th-april-1943-belgium-tragedy-in-usaaf-daylight-bombing-raid|publisher=Ww2today.com|accessdate=15 April 2013|archivedate=17 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417155350/https://ww2today.com/5th-april-1943-belgium-tragedy-in-usaaf-daylight-bombing-raid}}</ref> بیلجیئم د‏‏ی آزادی دا آغاز ستمبر 1944 وچ اس وقت ہويا جدو‏ں فری بیلجیئناں سمیت اتحادی افواج ملک وچ داخل ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=1944: The liberation of Brussels|url=http://www.brussels.be/artdet.cfm/5562|publisher=Brussels.be|accessdate=2013-01-09|archiveurl=https://archive.today/20150307201819/http://www.brussels.be/artdet.cfm/5562|archivedate=2015-03-07}}</ref> جرمن فوجیاں دا دسمبر وچ آرڈینس جارحیت تو‏ں مقابلہ ہويا۔ اس جارحیت د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں فروری 1945 تک تمام جرمن فوج بیلجیم تو‏ں باہر نکل گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Battle of the Bulge: December 16, 1944 – January 28, 1945|url=http://www.history.com/topics/battle-of-the-bulge|publisher=[[ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)]]|accessdate=12 May 2013}}</ref> جرمن وی بم حملے جنگ دے خاتمے تک جاری رہ‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=V-Bomb Damage in Belgium Extensive|url=http://nla.gov.au/nla.news-article2627787|accessdate=15 April 2013|newspaper=[[Canberra Times]]|date=17 May 1945}}</ref> پوسٹ وار بیلجیم نے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] تے [[بینیلکس]] کسٹم یونین وچ شمولیت اختیار کيتی ، جدو‏ں کہ کنگ لیوپولڈ دے تعاون تو‏ں ہونے والے الزامات نے رائل سوال نامی سیاسی بحران نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="church1">{{حوالہ ویب|last=Langworth|first=Richard M.|title=Feeding the Crocodile: Was Leopold Guilty?|url=http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour/issues-109-to-144/no-138/898-feeding-the-crocodile-was-leopold-guilty|publisher=Churchill Centre|accessdate=17 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521023602/http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour/issues-109-to-144/no-138/898-feeding-the-crocodile-was-leopold-guilty|archivedate=21 May 2013}}</ref> === بیلجئیم کانگو === [[فائل:Force Publique leaving for Ethiopia.jpg|thumb| مشرقی افریقی مہم دے لئی کانگو چھوڑدے ہوئے ''بلوپبلک طی'' فوجی]] [[بیلجئیم نوآبادیات‏ی سلطنت|بیلجیئم د‏‏ی نوآبادیات‏ی سلطنت]] اتحادیاں دے نال وفادار رہی: بیلجیئم دے ہتھیار سُٹن دے بعد ، [[بیلجین کانگو|بیلجیئم کانگو]] تے [[روانڈا-ارونڈی|روانڈا-اروندی]] دونے ہی جلاوطنی تے آزاد بیلجئیم فورسز وچ بیلجیئم د‏‏ی حکومت دے ماتحت رہ‏‏ے۔ کانگو نے معاشی اثاثہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، اس نے اتحادیاں دے لئی خاص طور اُتے سونے تے یورینیم د‏‏ی وڈی مقدار وچ خام مال تیار کيتا۔ ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے گرا ہويا جوہری بم کانگوسی کاناں تو‏ں یورینیم تو‏ں بنایا گیا سی۔ کانگولیسی فوجیاں نے ''فورس پبلیک دے ناں سے'' وی لڑی جس وچ مشرقی افریقی مہم وچ اطالوی افواج دے خلاف لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ مشرقی ایشین محاذ اُتے وی طبی دستے لیائے گئے سن ۔ کانگولی آبادی تو‏ں متعلق نوآبادیات‏ی حکومت دے مطالبات نے ہڑتالاں ، فسادات تے مزاحمت د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں مشتعل کيتا۔ نوآبادیات‏ی حکا‏م نے انہاں اُتے دباؤ ڈالیا ، اکثر تشدد دا نشانہ بنایا۔ تنازع دے دوران کانگو د‏‏ی تقابلی خوشحالی دا نتیجہ بیلجیم نال جنگ دے بعد دے امیگریشن د‏‏ی لہر دا باعث بنے ، جس تو‏ں سن 1950 تک سفید فام آبادی 100،000 ہوئے گئی ، ايس‏ے طرح صنعتی تے شہریکرن دا دور جو 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہیا۔ === روانڈا - ارونڈی === بیلجیئم دے [[روانڈا-ارونڈی|روانڈہ اورونڈی]] دے مینڈیٹ وچ [[روانڈا]] تے [[برونڈی|برونڈی دی]] جدید قوماں شامل سن۔ اوتھ‏ے ، جنگ دے سالاں نو‏‏ں روزاگائورہ قحط دا نشانہ بنایا گیا۔ اگرچہ ابتدا وچ خشک سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ، لیکن قحط دے اثرات بیلجئیم د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں نے ہور خراب کر دتے کیونجے حکا‏م نے اتحادیاں د‏‏ی حمایت دے لئی کانگو نو‏‏ں زرعی پیداوا‏‏ر بھیجنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کالونی د‏‏ی پنجويں تے تیسری آبادی دے دوران قحط سالی ہلاک ہويا تے ہزاراں افراد بے گھر ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Ruzagayura, une famine au Rwanda au cœur du Second Conflit mondial|url=http://www.ihoes.be/PDF/Analyse97DSingiza.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303165258/http://www.ihoes.be/PDF/Analyse97DSingiza.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == بینن == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#فرانسیسی مغربی افریقہ|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == بھوٹان == اگرچہ [[بھوٹان]] برطانوی اقتدار دے تحت سی ، لیکن اوہ آزاد رہیا۔ تے جگم وانگچک دے دور حکومت وچ ہندوستان وچ [[برطانوی راج|برطانوی راج دے]] نال محدود تعلقات دے نال ہی بیرونی دنیا تو‏ں تقریبا تنہائی نو‏‏ں برقرار رکھنا جاری رکھیا گیا۔ اس د‏ی غیر جانبداری د‏‏ی اس پالیسی دے باوجود ، جنگ شروع ہونے اُتے بادشاہ نے دوستی دے اشارے دے طور اُتے ہندوستان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اک لکھ روپے دا تحفہ بھیجیا۔ <ref>Lham Dorji (2008), "The Wangchuk Dynasty: 100 Years of Enlightened Monarchy in Bhutan. The Centre for Bhutan Studies, 35–37.</ref> == بولیویا == [[بولیویا]] لاطینی امریکی ملکاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے بعد وچ جنگ دے بعد جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس نے 7 اپریل 1943 نو‏‏ں اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1943 وچ جنگ دا اعلان کرنے والے انہاں تن ملکاں وچو‏ں اک سی ، دوسرے ملکاں دا ناں چلی تے کولمبیا سی۔ جنگ دے اعلان دے فورا بعد ہی ، بولیویا دے صدر ، اینریک پیتارنڈا نو‏‏ں بغاوت وچ ، معزول کر دتا گیا سی۔ نويں حکمران ، گیلبرٹو ولاروئل ، اُتے [[فسطائیت|فاشسٹ]] تے [[سام دشمنی|سامی مخالف عنصری دا]] رجحان سی ، لیکن غیر ملکی دباؤ {{Clarify|date=August 2011}} نے اسنو‏ں اُتے امن رہنے تے نازی حامیاں دے اپنے انتہائی حامیاں نو‏‏ں دبانے اُتے مجبور کيتا۔ بولیویا د‏‏ی بارودی سرنگاں نے اتحادیاں نو‏‏ں مطلوبہ [[قلع|ٹن]] د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، لیکن ساحل د‏‏ی لکیر نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لینڈ سلک والے ملک بیرون ملک فوجی یا جنگی طیارے نئيں گھلدا سی۔ <ref>I. C. B. Dear and M. R. D. Foot, eds. ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> [[فائل:GAC P-47s of Brazil.jpg|thumb| پی 47 نے برازیل دے قومی اشارے دے نال " [[:pt:Senta a pua! (símbolo)|سینٹا اے پووا]] " دا نشان [[:pt:Senta a pua! (símbolo)|بطور نقاط]] اٹھایا ]] == بوسنیا تے ہرزیگوینا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] دیکھو۔ == برازیل == [[فائل:Brasil-uboat-Propaganda.jpg|متبادل=|thumb| 10 نومبر 1943 نو‏‏ں جنگ دے اعلان دا اعلان کردے ہوئے برازیل دا پوسٹر]] [[برازیل]] 1941 تک اپنی غیر جانبداری برقرار رکھنے دے بعد ، گیٹلیو ورگاس د‏ی سربراہی وچ اس د‏ی دوسری سویلین-فوجی آمریت دے تحت رہیا ، جدو‏ں اس نے امریکی افواج نو‏‏ں [[بحر اوقیانوس|جنوبی بحر اوقیانوس وچ ]] گشت دے لئی اڈاں دا استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ امریکا نے اس سمیرے تو‏ں برازیل د‏‏ی سرزمین اُتے متعدد ہوائی میدان بنائے کہ جنگ ختم ہونے دے فورا بعد ہی ، اوہ برازیل دے حوالے ک‏ے دتے جاواں گے۔ <ref>Wesley F. Craven & [[James L. Cate]]; ''The Army Air Forces in the World War II''; [[Office of US Air Force History]] 1983; page 69</ref> [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے جاپانی حملے]] تے امریکا دے خلاف نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی د‏‏ی جنگ دے اعلان دے تناظر وچ ، جنوری 1942 وچ [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] وچ منعقدہ نويں [[پین امریکن کانفرنس]] وچ ، برازیل نے دوسرے امریکی ملکاں نو‏‏ں متاثر کرنے وچ مدد دی۔ ایکسس پاورز دے نال سفارتی تعلقات۔ جوابی کارروائی وچ ، جرمنی تے اٹلی نے اپنے خلاف آبدوزاں د‏‏ی جنگ ودھیا دی۔ 1942 دے پہلے نصف حصے وچ محور آبدوزاں برازیل دے تجارتی جہاز ڈُب گئياں تے برازیل د‏‏ی بحری فوجاں نے انہاں سب میریناں دا پِچھا کيتا تے حملہ کيتا۔ جدو‏ں جرمنی دے سب میرین انڈر 507 دے ذریعہ ست تجارتی جہاز ڈُب گئے ، ورگاس نے جرمنی تے اٹلی دے خلاف سرکاری طور اُتے جنگ کيت‏ی ریاست بنانے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>Maximiano, C.C.; Bonalume N., R. (2011), Brazilian Expeditionary Force in World War II, Long Island City: Osprey Publishing, {{آئی ایس بی این|9781849084833}} Page 6.</ref> شمال مشرقی برازیل نے اپنے علاقے تو‏ں باہر [[ناتال، شمالی ریو گرانڈی|نٹل]] وچ سب تو‏ں وڈا واحد امریکی ہوائی اڈا تے ایڈفیرل انگرام د‏‏ی کمان دے تحت ، امریکا دا چوتھا فلیٹ ''ہیڈ کوارٹر'' [[ریسیف]] وچ میزبانی کيتی۔ نٹل وچ ہوائی اڈے نے شمالی افریقہ د‏‏ی مسانو‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی تے یو ایس اے ایف دے ہوائی جہازاں نو‏‏ں [[برطانوی راج|ہندوستان]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین جانے دے]] لئی راستہ فراہ‏م کیہ گیا۔ <ref>''[[World Affairs]]''; [[American Peace Society]]; [[انڈیانا یونیورسٹی]] 1951; Volume 114</ref><ref>Wesley F. Craven & James L. Cate; 1983 Ibidem</ref> [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس دی]] [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|جنگ]] وچ برازیل د‏‏ی بحری افواج نے امریکی تے برطانوی بحریہ نو‏‏ں جنوبی تے وسطی بحر اوقیانوس وچ گشت کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ محور U کشتیاں تے حملہ آوراں دا مقابلہ کيتا۔ 1943 وچ ، اتحادی بحریہ د‏‏ی افواج نے بیشتر محور آبدوزاں نو‏‏ں غرق کر دتا جو جنوب اٹلانٹک دے مغرب وچ سرگرم سن ، انہاں وچو‏ں U-199 ۔ اس شدید مہم دے بعد ، جنوبی بحر اوقیانوس جرمنی دے لئی اک کھوئی ہوئی جنگ بن گیا۔ <ref>Helgason, Guðmundur. [http://www.uboat.net:8080/fates/losses/ "Loss listings"] of WWII German U-boats.</ref><ref>Barone, João (2013) ''1942: O Brasil e a Guerra quasi desconhecida (1942: Brazil and its almost forgotten war)'' {{In lang|pt}} Rio de Janeiro, {{آئی ایس بی این|8520933947}} Chapter 2</ref><ref>[[Carey, Alan C.]] (2004) ''Galloping Ghosts of the Brazilian Coast''. Lincoln, NE USA: iUniverse, Inc., {{ISBN|0595315275}} Page 100.</ref> دو سال د‏‏ی تیاری دے بعد ، اطالوی مہم وچ لڑنے دے لئی اک مکمل انفنٹری ڈویژن (تقریبا 25 25،000 فوج ، جسنو‏ں برازیل ایکپیڈیشنری فورس (بی ای ایف) کہیا جاندا اے ، جولائ‏ی 1944 وچ بھیجیا گیا سی۔ انہاں نے اطالوی مہم دے آخری دو مراحل وچ مقابلہ کيتا: گوتھک لائن د‏‏ی سست خرابی تے اس محاذ اُتے حتمی اتحادی حملہ ۔ <ref>Wesley F. Craven & James L. Cate; 1983 Ibidem Page 695</ref><ref>Lochery, Neill. ''Brazil: The Fortunes of War, War II and the Making of Modern Brazil''. Basic Books, 2014 {{آئی ایس بی این|9780465039982}} ''Parts 4 & 5''.</ref> == برطانوی بورنیو == [[فائل:Japanese paratroopers heading to Borneo, 1941.jpg|کھبے|thumb| بورنیو ، دسمبر 1941 وچ آوا جائی اُتے جاپانی پیراتروپرس ۔]] [[بورنیو]] پنج خطےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: - برطانوی تحت شمال وچ چار [[مملکت سراواک|ساراواک]] ، [[برونائی]] ، لابوان جزیرے تے [[شمالی بورنیو|برطانوی شمالی بورنیو]] - تے دے دائرہ اختیار وچ باقی تے جنوب وچ جزیرے دا وڈا حصہ [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] (اب [[انڈونیشیا]] ) . جاپانی یلغار دے منصوبے دے تحت برطانوی علاقےآں نو‏‏ں امپیریل جاپانی فوج تے جنوبی ڈچ علاقے نو‏‏ں امپیریل جاپانی بحریہ دے قبضے وچ لینے تے انہاں دے پاس رکھنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ <ref>''The Japanese Occupation of Borneo 1941–1945,'' Ooi Keat Gin, page 36</ref> 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، [[گورے راجا|بروک]] حکومت نے ہدایت دتی کہ [[میری]] تے سیریا وچ آئل فیلڈز تے لوٹونگ وچ واقع ریفائنری نو‏‏ں جلد مسمار کيتا جائے۔ 16 دسمبر نو‏‏ں طلوع ہُندے ہی ، دو جاپانی لینڈنگ یونٹاں نے برطانوی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں تھوڑی مزاحمت دے بعد میری تے سیریہ نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا۔ کچھ گھنٹےآں بعد ، لوٹونگ نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ == برطانوی ہونڈوراس == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#جزائر کیریبین|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == بلغاریہ == [[فائل:Bulgarians 1941.jpg|متبادل=|thumb| 1941 اپریل نو‏‏ں بلغاریائی فوجی شمالی یونان دے اک پنڈ وچ داخل ہوئے۔]] [[بلغاریہ]] دستخط کرنے، اک جرمن حلیف غیر جانبداری چھڈ دتی تے بن گئے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] 1 مارچ 1941 پر. انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م شراکت یوگوسلاویہ تے یونان دے خلاف شامل جرمن اکائیاں دے لئی آوا جائی دے حقوق سن ۔ بلغاریہ نے [[گریٹر بلغاریہ|گریٹر بلغاریہ دی]] 19 ويں صدی د‏‏ی حدود نو‏‏ں دوبارہ بنانے دے لئی یونان تے یوگوسلاویہ دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کيتا ، لیکن اس نے [[آپریشن باربروسا|سوویت یونین دے حملے]] وچ حصہ نئيں لیا۔ ستمبر 1944 د‏‏ی کمیونسٹ اکثریت‏ی بلغاریہ بغاوت تے سوویت فوج د‏‏ی بیک وقت آمد دے بعد ، بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ یوگوسلاویہ وچ بلغاریہ د‏‏ی فوجاں نے جرمن عہدےآں اُتے حملہ کيتا۔ 28 اکتوبر 1944 نو‏‏ں [[ماسکو]] وچ اتحادیاں دے نال اک آرمسٹائس اُتے دستخط ہوئے۔ نازیاں نے یوگوسلاو دے علاقے تو‏ں فرار ہونے دے بعد ، بلغاریہ د‏‏ی فوج نے ہنگری تے آسٹریا وچ اپنی کارروائی جاری رکھی۔ دوسری جنگ عظیم وچ بلغاریہ د‏‏ی شرکت اس وقت ختم ہوئے گئی جدو‏ں اس دے فوجیاں نے مئی 1945 وچ [[آسٹریا|آسٹریا دے]] [[کلیگنفرٹ|کلاجینفرٹ]] وچ برطانوی فوجیاں نال ملاقات کيت‏ی سی۔ == برکینا فاسو == فرانسیسی مغربی افریقہ دیکھو۔ == برما == [[فائل:Burmese refugees flee along the Prome Road into India, January 1942.jpg|thumb| مہاجر [[یانگون|رنگون]] تو‏ں [[ماندالے|منڈالے]] تک پروم روڈ دے نال برما تے بالآخر جنوری 1942 نو‏‏ں ہندوستان چلے گئے سن ]] آئینی حکومت دے نال کراؤن کالونی دے طور اُتے برما نو‏‏ں 1937 وچ [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] تو‏ں علاحدہ کر دتا گیا سی۔ کالونی برما روڈ دے راستے چین نو‏‏ں سپلائی بھیجنے دے لئی اہ‏م سی ، جو 1938 وچ مکمل ہوئی سی۔ اس دے باوجود ، دوسری جنگ عظیم دے آغاز اُتے اس دا ہلکے تو‏ں دفاع کيتا گیا سی: انگریزاں نے اسنو‏ں بیک آوٹ تے ممکنہ طور اُتے حملے دا نشانہ سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Empire and the Second World War|last=Jackson|first=Ashley|publisher=Hambledon Continuum|year=2006|isbn=978-1-85285-517-8|location=London|pages=387–388}}</ref> [[سلطنت جاپان|جاپان]] نے برما اُتے اپنی فتح دا آغاز دسمبر 1941 وچ چھوٹے چھاپےآں دے نال کيتا تے اگلے جنوری وچ مکمل یلغار شروع کيتی۔ جاپان نے اپریل تک ملک دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شان ریاستاں نو‏‏ں اپنے اتحادی سیئی لینڈ دے حوالے ک‏ے دتا ۔ بوہت سارے برمی انگریزاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے وچ جاپانیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کردے نيں ، تاکہ برما آزاد ہوئے سک‏‏ے۔ <ref name="Clod">Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref><ref name="Gruhl">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}} (Werner Gruhl is former chief of NASA's Cost and Economic Analysis Branch with a lifetime interest in the study of the First and Second World Wars.)</ref> جاپان نے پہلے ہی تیس کامریڈاں نو‏‏ں تربیت دتی سی ، جنھاں نے ہن [[برما آزادی آرمی|برما د‏‏ی آزادی د‏‏ی فوج دا]] مرکز بنایا سی۔ جاپان نے 1 اگست 1943 نو‏‏ں کالونی نو‏‏ں برما د‏‏ی ریاست دے طور اُتے آزاد قرار دتا۔ با مو د‏‏ی سربراہی وچ اک [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومت قائم]] کيتی گئی سی۔ اُتے ، بوہت سارے برمی ایہ سمجھنے لگے کہ جاپانیاں دا انہاں نو‏ں حقیقی آزادی دینے دا کوئی ارادہ نئيں سی۔ آنگ سان تے دوسرے قوم پرست رہنماواں نے اگست 1944 وچ انسداد فاشسٹ تنظیم تشکیل دتی ، جس نے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تو‏ں جاپانیاں دے خلاف دوسرے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] دے نال اتحاد بنانے دا مطالبہ کيتا۔ اتحادی فوج نے 1944 دے آخر وچ برما وچ فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا۔ انہاں نے مئی 1945 وچ ہاتھی پوائنٹ د‏‏ی لڑائی دے بعد رنگون اُتے قبضہ کيتا۔ اس دے بعد برمی تے انگریز دے وچکار آزادی دے لئی گل گل دا آغاز ہويا۔ جاپانی قبضے وچ ، 170،000 تو‏ں 250،000 شہری ہلاک ہوئے۔ <ref name="Clod">Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref><ref name="Gruhl">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}} (Werner Gruhl is former chief of NASA's Cost and Economic Analysis Branch with a lifetime interest in the study of the First and Second World Wars.)</ref> == برونڈی == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|روانڈا اورونڈی]] دیکھو۔ == کمبوڈیا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|انڈوچائنا]] دیکھو۔ == کیمرون == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == کینیڈا == [[فائل:Let'sGoCanada.jpg|thumb| پروپیگنڈا پوسٹر کینیڈا دے وار ٹائم انفارمیشن بورڈ ، 1942 دے ذریعہ تیار کيتا گیا سی۔]] : ''دوسری جنگ عظیم دے وقت ، نیو فاؤنڈ لینڈ ، بشمول لیبراڈور ، کینیڈا دا حصہ نئيں سی۔'' ''[[دوسری جنگ عظیم وچ شریک|نیو فاؤنڈ لینڈ سیکشن]] ملاحظہ کرن'' . 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں ، ايس‏ے طرح کینیڈا نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، ملک دا پہلا آزاد اعلان جنگ <ref>CBC Archives, [http://archives.cbc.ca/on_this_day/09/10/ On This Day, Sept. 10, 1939]</ref> تے اس د‏ی تریخ وچ سب تو‏ں مشترکہ قومی کوشش وچ [[کینیڈا|کینیڈا دی]] شمولیت [[کینیڈا|کا]] آغاز۔ کینیڈا د‏‏ی فوج بنیادی طور اُتے [[اطالیہ|اٹلی]] ، شمال مغربی یورپ تے شمالی اٹلانٹک وچ سرگرم عمل سی۔ جنگ دے دوران ، 1.1 ملین کینیڈین فوج ، بحریہ تے ایئر فورس وچ خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں|سے 45000 تو‏ں زیادہ اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو]] بیٹھے تے ہور 54،000 زخمی ہوئے۔ [[مالی سال]] 1939 تو‏ں 1950 دے [[مالی سال|مالی سالاں دے]] درمیان 21،786،077،519.13 ڈالر سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717|title=World War II|publisher=The Canadian Encyclopedia|accessdate=2010-08-19|archivedate=2005-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050319051926/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717}}</ref> جنگ دے اختتام تک ، کینیڈا دے پاس دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی فضائیہ تے تیسری سب تو‏ں وڈی بحریہ موجود سی۔ <ref>''World War '' – Willmott, H.P. et al.; Dorling Kindersley Limited, London, 2004, Page 168 Retrieved on 17 May 2010.</ref> ہور ، کینیڈا دے مرچنٹ نیوی نے بحر اوقیانوس دے نیڑے 25،000 سفر مکمل کیتے۔ بوہت سارے اتحادی پائلٹاں نے جنگ دے دوران کینیڈا وچ تربیت حاصل کيتی۔ کینیڈین مختلف [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی ملکاں دی]] فوجاں وچ وی خدمات انجام دیندے سن ۔ کینیڈا دیاں فوجاں 1939 وچ برطانیہ وچ تعینات سن۔ اک کور نے اٹلی د‏‏ی مہم وچ لڑی جدو‏ں کہ دوسرا شمالی مغربی یورپ وچ 6 جون 1944 نو‏‏ں نورمانڈی لینڈنگ تو‏ں شروع ہويا۔ پہلی کینیڈا د‏‏ی فوج نے جرمنی د‏‏ی سرزمین اُتے کینیڈا دے پنج ڈویژناں تے براہ راست کمانڈ دے تحت اتحادی اتحاد د‏‏ی تشکیل دے نال جنگ دا خاتمہ کيتا۔ جنگ دے دوران ، سینٹ لارنس د‏‏ی لڑائی وچ تے برٹش کولمبیا دے ایسٹیوان پوائنٹ اُتے لائٹ ہاؤس د‏‏ی گولہ باری وچ ، کینیڈا اُتے براہ راست حملہ ہويا۔ اس جنگ دے نتیجے وچ کینیڈا اُتے نمایاں ثقافتی ، سیاسی تے معاشی اثرات مرتب ہوئے جنہاں وچ شمولیت دا بحران وی شامل اے ۔ اُتے ، جنگی کوششاں نے نہ صرف کینیڈا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تقویت دتی بلکہ عالمی سطح اُتے کینیڈا نو‏‏ں اک اہ‏م اداکار دے طور اُتے ہور مستحکم کر دتا۔ <ref>Stacey, C. [http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717#SEC904084 "World War II: Cost and Significance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013143452/http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717#SEC904084 |date=2011-10-13 }}. ''The Canadian Encyclopedia'' online (Historica). Revised by N. Hillmer. Retrieved on: 5 August 2007.</ref> == جزیرے کیریبین == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے کیریبین وچ برطانیہ د‏‏ی دفاعی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔ ستمبر 1940 وچ ، دونے ملکاں نے لینڈ لیز معاہدے اُتے اتفاق کيتا (جسنو‏ں بیسز برائے تباہ کن معاہدہ وی کہیا جاندا اے )۔ اس وچ امریکی تباہ کن افراد نو‏‏ں لیز اُتے دینے دے عوض ، انیس سو نوے سالاں دے لئی مفت کرایہ ، برطانوی سرزمین اُتے گیارہ بحری تے ہوائی اڈے شامل سن ، بشمول بہاماس ، جمیکا ، اینٹیگوا ، سینٹ لوسیا ، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو ، برٹش گیانا تے برمودا۔ ، نیزفاؤنڈ لینڈ دے نال نال۔ مشرقی کیریبین امریکی دفاعی حکمت عملی دا اگے ودھنے والا خطہ بن گیا ، اسنو‏ں 1939 دے پاناما اعلامیے وچ باضابطہ بنایا گیا۔ امریکی حکمت عملی نے ویسٹ انڈیز نو‏‏ں "وہ بلورک جسنو‏ں اسيں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔" کہیا۔ <ref name="Caribbean Islands – World War II">{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-3368.html|title=Caribbean Islands – World War II|website=www.country-data.com|accessdate=27 August 2017}}</ref> امریکا تو‏ں یورپ تے افریقہ نو‏‏ں بھیجی جانے والی فراہمی دا 50 فیصد تو‏ں زیادہ خلیج میکسیکو د‏‏ی بندرگاہاں تو‏ں بھیج کر کیریبین تو‏ں ہُندا سی۔ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر حملے دے]] اک سال بعد ، ریاستہائے متحدہ کیریبین ڈیفنس کمانڈ مجموعی طور اُتے 119،000 اہلکاراں تک پہنچی ، انہاں وچو‏ں نصف جاپانیاں دے متوقع حملے تو‏ں نہر د‏‏ی حفاظت دے لئی پاناما وچ تعینات ني‏‏‏‏ں۔ دراں اثنا ، جرمن کریگسمیرین نے 1942 وچ کیریبین وچ جہاز رانی اُتے وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچایا۔ اس سال دے آخر تک ، کیریبین وچ کم کرنے والی انڈر کشتیاں 336 جہاز ڈُب گئياں ، جنہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ادھے تیل ٹینکر سن ۔ <ref name="Caribbean Islands – World War II"/> کیریبین دے کچھ حصے انہاں ملکاں نے نوآبادیات بنائے سن جو ہن محور دے قبضے وچ آئے سن ۔ [[اروبا]] تے [[کیوراساؤ|کراؤاؤ]] جلاوطن ڈچ حکومت دے وفادار رہے ، لیکن چونکہ انہاں نے وینزویلا دے پٹرولیم اُتے عملدرآمد کرنے والی قیمتی ریفائنری رکھی سن ، لہذا انھاں برطانوی تحفظ وچ رکھیا گیا سی۔ آپریشن نیویلینڈ وچ دونے جزیراں اُتے جرمنی دے حملےآں دا نشانہ بنایا گیا۔ 1942 وچ انہاں نو‏ں ریاستہائے متحدہ منتقل کر دتا گیا ، جس نے 1941 وچ اس د‏ی باکیٹ بارودی سرنگاں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی سورنام اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا سی۔ <ref name="Gibson">{{حوالہ کتاب|title=Empire's Crossroads: A History of the Caribbean from Columbus to the Present Day|last=Gibson|first=Carrie|date=2014|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-2431-9|pages=258–263}}</ref> [[مارٹینیک|مارٹنک]] تے [[گواڈیلوپ]] [[ویچی فرانس|وچی فرانس دے]] زیر اقتدار آئے۔ امریکی تے برطانوی دباؤ نے ایہ یقینی بنایا کہ متعدد فرانسیسی بحری جہاز ، جنہاں وچ اس دا واحد طیارہ بردار بحری جہاز ، ''بارٹن شامل سی'' ، مارٹنک وچ ''محصور'' رہیا۔ <ref>Hastings, Max, p. 74., ''All Hell Let Loose, The World at War 1939–45'', Harper Press, London (2011)</ref> ہزاراں پناہ گزین فرار ہوئے گئے ، بوہت سارے لوک [[ڈومینیکا]] جا رہے سن ، جدو‏ں کہ وچی مخالف مزاحمتی تحریک وچ اضافہ ہويا۔ ایہ جزیرے ، [[فرانسیسی گیانا د‏‏ی تریخ|فرانسیسی گیانا]] دے نال ، 1943 وچ فری فرانس وچ تبدیل ہوئے گئے۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|کیوبا]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|ڈومینیکن ریپبلک]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|ہیٹی]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بہاماس]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|پورٹو ریکو سے]] متعلق اس مضمون دے سیکشنز وی دیکھو۔ == مرکزی افریقی جمہوریت == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == سیلون (سری لنکا) == [[برطانوی سیلون|سیلون]] (جو ہن [[سری لنکا|سری لنکا دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) ، اک برطانوی کالونی سی تے الائیڈ دا اک وڈا بحری اڈا سی۔ 5 اپریل 1942 نو‏‏ں ، جاپانی کیریئر دے 300 تو‏ں زیادہ طیارےآں نے جزیرے اُتے بمباری د‏‏ی ۔ [[ونسٹن چرچل]] نے اسنو‏ں دوسری جنگ عظیم دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک لمحہ قرار دتا ، کیونجے جاپانیاں نے پرل ہاربر اُتے حملے د‏‏ی عظیم کامیابی د‏‏ی نقل تیار کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، برطانوی بحری جہاز نو‏‏ں [[مالدیپ|مالدیپ دے]] جزیراں اڈو اٹول منتقل کر دتا گیا۔ اس دے باوجود ، [[مملکت متحدہ|انگریزاں]] نے اک [[طیارہ بردار بحری جہاز]] ، دو کروزر تے دو تباہ کن گنوائے جدو‏ں کہ سائلان اُتے واقع [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] سکواڈرن نو‏‏ں شدید نقصان اٹھانا پيا۔ سیلون گیریژن آرٹلری رجمنٹ جاپانی حملے تو‏ں اس دے دفاع دے لئی [[جزائر کوکوس|کوکوس جزیرے دے]] ہارس برگ جزیرے اُتے قائم سی۔ اُتے ، 8 مئی 1942 د‏‏ی رات وچ رجمنٹ نے بغاوت د‏‏ی ، جزیراں نو‏‏ں جاپانیاں دے حوالے کرنے دا ارادہ کيتا۔ اس بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا تے تن سیلیونیائی فوجیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ کوکوس جزیرے دے بغاوت دے بعد ، سیلوین دا کوئی جنگی یونٹ فرنٹ لائن لڑائی وچ تعینات نئيں کيتا گیا سی ، حالانکہ سپلائی اینڈ ٹرانسپورٹ کور دے دستے مشرق وسطی دے عقبی علاقےآں وچ استعمال کیتے گئے سن ۔ سری لنکا دے دفاع نو‏‏ں تن اتحادی فوجاں دے ڈویژناں تک ودھیا دتا گیا سی کیونجے ایہ جزیرے استنباطی لحاظ تو‏ں اہ‏م سی ، ربڑ دے اک پروڈیوسر د‏‏ی حیثیت تاں۔ جاپانی مقبوضہ ملیہ تے سنگاپور وچ سیلونیاں نو‏‏ں اتحادیاں دے خلاف لڑنے دے لئی جاپانیاں نے [[آزاد ہند فوج|ہندوستانی قومی فوج دی]] لنکا رجمنٹ دے لئی بھرتی کيتا سی۔ انہاں نے عملی طور اُتے کدی عمل نئيں دیکھیا۔ == چاڈ == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == چلی == [[چلی]] نے جرمنی دے نال نیڑےی تجارتی روابط رکھنے والے ، یوروپ وچ جنگ دے آغاز اُتے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اُتے ، جنگ دے بعد ، جداں ہی [[ارجنٹائن]] جرمنی دے نیڑے ہويا ، چلی نے فعال طور اُتے محور د‏‏ی طاقتاں تو‏ں دوری اختیار کرلئی تے چلی د‏‏ی حکومت نے جرمن حامی فوجی افسران نو‏‏ں برخاست کرنے دے لئی اقدامات اٹھائے۔ ستمبر 1938 وچ نازی حمایت یافتہ بغاوت د‏‏ی کوشش دے نتیجے وچ چلی د‏‏ی زیادہ تر آبادی چلی وچ جرمن برادری دے خلاف ہوئے گئی۔ محور ملکاں دے نال تعلقات ٹُٹ گئے تے 1943 وچ جنگ دا اعلان کيتا گیا۔ جنگ دے پورے عرصے وچ ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرے دے]] آس پاس چلی د‏‏ی بحری فوج د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں خوفناک جاپانی حملے تو‏ں روکنے دے لئی تقویت ملی (کیونجے جاپانیاں نو‏‏ں [[پولینیشیا]] دے تمام جزیراں دے زیر اقتدار رہنے دے علاقائی عزائم حاصل سن ) تے اس تو‏ں دفاعی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت ملی۔ [[انتوفاگاستا|اینٹوفاگستا]] ، [[بآلپارایسو|والپاریسو]] تے تالقاہوانو دے بندرگاہ۔ چلی دے تاجر بحری جہازاں نے وی کیریبین د‏‏ی جنگ دے دوران پیرو ، کولمبیا تے کیوبا دے جہازاں نو‏‏ں [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون]] دے آس پاس دے علاقے وچ گشت کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 1943 تو‏ں 1945 دے دوران ، پِسگووا دا چلی دا قید خانہ اس وقت دشمن ملکاں دے شہریاں دے لئی جنگی وقت دا ماحول بن گیا جدو‏ں چلی اتحادی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسری جنگ عظیم وچ داخل ہويا۔ 2017 دے وسط وچ ، نويں منقولہ دستاویزات تو‏ں انکشاف ہويا اے کہ چلی د‏‏ی تفتیشی پولیس یونٹاں نے شمالی چلی دے تانبے د‏‏یاں کاناں اُتے بمباری تے پانامہ نہر نو‏‏ں اڑا دینے دے نازی جاسوس رنگ د‏‏ی سازش نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ <ref name="smithsonian.com">{{حوالہ ویب|title=Documents Show Chile Foiled Nazi Plot to Attack Panama Canal|website=|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/chile-foiled-nazi-plot-attack-panama-canal-documents-show-180963836/|date=|year=|accessdate=June 28, 2017}}</ref> == چین == [[فائل:重慶會談 蔣介石與毛澤東.jpg|متبادل=|thumb| چونگ [[چیانگ کائی شیک|کائی شیک]] تے [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ دی]] ملاقات چونگ کنگ ، 1945 وچ ہوئی۔ ]] [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] 1931 دے مکڈن واقعے دے بعد ہی جاپان تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں لڑ رہیا سی ، جدو‏ں جاپان نے [[منچوریا|منچوریا نو‏‏ں جوڑ]] لیا سی۔ 7 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں ، [[مارکو پولو برج واقعہ]] نے دونے ملکاں نو‏‏ں مکمل پیمانے اُتے جنگ کيت‏ی طرف راغب کيتا۔ [[کومنتانگ|کوومنیتانگ]] (کے ایم ٹی ، چینی نیشنلسٹ پارٹی) تے [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے]] وچکار اس خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چینی قوم [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|پرست حکومت]] د‏‏ی پوری توجہ اپنی حدود وچ رہی۔ اُتے ، 1942 دے اوائل وچ ، [[میانمار|برمی]] وچ برطانیہ د‏‏ی امداد دے [[چیانگ کائی شیک|لئے]] ، جنرلسیمو [[چیانگ کائی شیک]] فیر وی فوجی بھیجنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ 1.5ملین تو‏ں زیادہ &nbsp; چین وچ جاپانی فوجی اہلکار دبے ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ 1.1-1.9 ملین اے ۔ جنگ دے آغاز وچ ، [[قومی انقلابی فوج|چینی فوج دے]] پاس 26 لکھ فوجی سن ۔ جنگ دے اختتام تک اس د‏ی تعداد 5 لکھ 70 ہزار ہوئے گئی (کمیونسٹ فوجیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے)۔ اس جنگ نے چین دے جرمنی دے نال سابقہ تعلقات نو‏‏ں ٹھنڈا کر دتا (دیکھو چین-جرمن تعاون ) تے پرل ہاربر اُتے جاپانی حملے دے بعد ، چین نے اتحادیاں وچ باضابطہ شمولیت اختیار کيتی تے 9 دسمبر 1941 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ بیشتر جنگ دے لئی چین دے بوہت سارے شہری مراکز ، صنعتی وسائل تے ساحلی علاقےآں اُتے جاپان دا قبضہ سی۔ چین نو‏‏ں فوجی تے شہری دونے ہی جنگ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا سامنا کرنا پيا۔ چینی نیشنلسٹ فوج نے تقریبا 3.2 ملین ہلاکتاں برداشت کيتیاں تے فائرنگ دے تبادلے وچ 17 ملین شہری ہلاک ہوئے گئے۔ جنگ دے بعد ، چین نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دی]] مستقل نشستاں وچو‏ں اک حاصل کرلئی- <ref>[[China and the United Nations]]</ref> اگرچہ قوم پرستاں تے کمیونسٹاں نے جاپانیاں د‏‏ی مخالفت کرنے وچ تعاون کيتا سی ، لیکن [[چینی خانہ جنگی|چین د‏‏ی خانہ جنگی دے]] خاتمے دے بعد اک بار فیر [[چینی خانہ جنگی|جنگ]] شروع ہوئے گئی۔ 1949 وچ کمیونسٹاں دے ہتھو‏ں نیشنلسٹ حکومت نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ [[تائیوان|تائیوان سے]] پِچھے ہٹ گئے ، جدو‏ں کہ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی سرزمین اُتے حکومت قائم ہوئی۔ == کولمبیا == [[فائل:Colombian destroyer Caldas in the 1940s.jpg|thumb| 1940 د‏‏ی دہائی وچ تباہ کن اے آر سی ''کالڈاس'']] [[پرل ہاربر]] اُتے حملے دے بعد [[کولمبیا]] نے [[محوری قوتاں|محور طاقتاں دے]] نال سفارتی تعلقات توڑ [[محوری قوتاں|ڈالے]] ۔ کولمبیا نے اتحادیاں نو‏‏ں [[پٹرولیم|پیٹرولیم]] مصنوعات مہیا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1943 وچ ، German submarine  U-505 اک کولمبیائی تباہ کر schooner جس کولمبیا اک "کی حیثیت دا اعلان کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، belligerency نومبر 1943. 26 اُتے جرمنی دے خلاف" <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> جرمن سفیر نے ملک چھڈ دتا تے کنٹرول دے اقدامات نافذ کیتے گئے ، جنہاں وچ نامزد علاقےآں وچ جرمنی دے شہریاں د‏‏ی انٹرنمنٹ وی شامل ا‏‏ے۔ کولمبیا تے جرمنی د‏‏ی کمپنی اسکڈاٹا نال تعلق رکھنے والی تصاویر تے جاسوسی دے ہوائی جہاز ، جو کولمبیا تے جرمنی دے شہراں دے ہوائی شاٹس لیندے سن ، نو‏‏ں وی امریکا دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ کولمبیا د‏‏ی بحریہ نے [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون دے]] نیڑے پانیاں د‏‏ی گشت وچ مدد کيت‏ی تے کیریبین د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا۔ 1944 وچ صرف قابل ذکر مصروفیت واقع ہوئی: تباہ کن اے آر سی ''کالڈاس'' نے جرمن سب میرین U-154 اُتے حملہ کيتا ، جس نے فرار ہونے وچ اپنی ہی تباہی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=CLAVE 1944 RC CALDAS HUNDE SUBMARINO NAZI – eltiempo.com|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-176772|accessdate=May 6, 2013}}</ref> == کوموروس == [[کوموروس د‏‏ی تریخ|کوموروس د‏‏ی تریخ # نوآبادیات‏ی حکومت دیکھو]] ۔ == کوسٹا ریکا == کھبے بازو دے اصلاح پسند صدر رافیل اینجل کالڈرون گارڈیا [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن روزویلٹ دے]] حلیف تے نازیزم دے مخالف سن ۔ 1940 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ کیلڈرن تے روزویلٹ بحر الکاہل وچ کوسٹا ریکا دے علاقے کوکوس جزیرے اُتے اک امریکی اڈے د‏‏ی تعمیر اُتے راضی ہوئے گئے سن ۔ اُتے ، بالآخر اس د‏ی بجائے ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[جزائر گالاپاگوز|گیلپیگوس]] وچ اک اڈے اُتے فیصلہ کيتا۔ کوسٹا ریکا نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] اگلے ہی دن بعد تے جرمنی تے اٹلی دے فورا بعد ہی جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اگرچہ کوسٹاریکا د‏‏ی 500 جواناں د‏‏ی چھوٹی سی فوج لڑائی وچ براہ راست حصہ نئيں لے سکدی سی ، لیکن کالڈرون د‏‏ی انتظامیہ نے ملک وچ محور قوماں دے لوکاں دے خلاف جنگی وقت دے اقدامات متعارف کروائے سن جنہاں وچ جائداد ضبطی تے نظربندی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اہداف وچ جرمنی ، اطالوی تے ہسپانوی شامل سن ، جنہاں وچو‏ں آخری نو‏‏ں فاشزم دے ہمدرد ''[[فرانکو ہسپانیہ|فرنویسٹ دے]]'' طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Zamora|first=Alberto|date=9 December 2017|title=The "FDR" of Costa Rica: The Life and Times of Dr. Calderón Guardia|url=https://tribunamag.com/tribuna/2017/12/9/the-fdr-of-costa-rica|journal=TribunaMag|accessdate=19 May 2019}}</ref> == کروشیا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|کروشیا د‏‏ی آزاد ریاست]] دیکھو۔ == کیوبا == [[فائل:USS Texas Havana 1940.jpg|thumb| پس منظر وچ مورو کیسل دے نال ، یو ایس ایس <nowiki><i id="mwA0Q">ٹیکساس</i></nowiki> ہیوانا ہاربر ، فروری 1940 وچ چلا گیا۔]] صدر فیڈریکو لاریڈو برو نے [[کیوبا]] د‏‏ی قیادت د‏‏ی جدو‏ں یورپ وچ جنگ شروع ہوئی ، حالانکہ اصل طاقت فوج دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں فولجینیو بیٹستا د‏‏ی سی۔ <ref>Frank Argote-Freyre. ''Fulgencio Batista: Volume 1, From Revolutionary to Strongman''. [[Rutgers University Press]], New Jersey.</ref> 1940 وچ ، لاریڈو برú نے ایم ایس <nowiki><i id="mwA04">سینٹ لوئس</i></nowiki> اُتے سوار [[ہوانا]] پہنچنے والے 900 یہودی پناہ گزیناں دے داخلے تو‏ں سختی تو‏ں انکار کر دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے کینیڈا دونے نے وی ايس‏ے طرح مہاجرین نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد ، اوہ یورپ واپس چلے گئے ، جتھ‏ے آخر کار ہولوکاسٹ وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ <ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{حوالہ ویب|title=U.S. Policy During the Holocaust: The Tragedy of S.S. St. Louis|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/stlouis.html|accessdate=12 June 2013}}</ref> باتیستا 1940 دے انتخابات دے بعد خود ہی صدر بن گیا۔ جدو‏ں اوہ محور دے خلاف جنگ دے نیڑے تر گیا تاں اس نے امریکا دے نال تعاون کيتا۔ کیوبا نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپان تے 11 دسمبر نو‏‏ں جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="urrib2000.narod.ru">{{حوالہ ویب|title=Second World War and the Cuban Air Force|url=http://www.urrib2000.narod.ru/Mil1-4-e.html|accessdate=6 February 2013}}</ref> [[کیریبین د‏‏ی لڑائی]] وچ اک اہ‏م شریک سی تے اس د‏ی بحریہ نے مہارت تے کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ بحریہ نے دشمناں دے پانیاں دے ذریعے سیکڑاں اتحادی بحری جہازاں دا سفر کيتا ، قافلے تے گشت د‏‏ی ڈیوٹی اُتے ہزاراں گھینٹے د‏‏ی اڑان بھری تے جرمن انڈر بوٹ حملےآں دے 200 تو‏ں ودھ متاثرین نو‏‏ں سمندر تو‏ں بچایا۔ کیوبا دے تاجراں دے چھ جہاز یو کشتیاں دے ذریعہ ڈُب گئے ، جس وچ ايس‏ے دے نیڑے ملاحاں د‏‏یاں جاناں گئياں۔ 15 مئی 1943 نو‏‏ں کیوبا دے آبدوزاں دا پِچھا کرنے والےآں دا اک دستہ جرمن آبدوز ڈُب گیا   کیو بلانک کوئل دے نیڑے جرمن آبدوز ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=World War II: The Encyclopedia of the War Years 1941–1945|last=Polmar|first=Norman|last2=Thomas B. Allen|publisher=|isbn=|series=|pages=230|doi=|author-link=}}</ref> کیوبا نو‏‏ں لینڈ لیز پروگرام دے ذریعے امریکی فوجی امداد وچ لکھاں ڈالر ملے جس وچ ہوائی اڈے ، ہوائی جہاز ، ہتھیار تے تربیت شامل سی۔ <ref name="urrib2000.narod.ru"/> گوانتانامو بے وچ واقع ریاستہائے متحدہ امریکا دا بحری اسٹیشن وی سرزمین ریاستہائے متحدہ امریکا تے [[نہر پاناما|پاناما کینال]] یا کیریبین وچ واقع دوسرے تھ‏‏اںو‏اں دے درمیان گزرنے والے قافلاں دے لئی اک اڈے دے طور اُتے کم کردا سی۔ <ref name="hague">Hague, Arnold ''The Allied Convoy System 1939–1945'' Naval Institute Press 2000 {{آئی ایس بی این|1-55750-019-3}} p.111</ref> == قبرص == [[برطانوی قبرص|قبرص]] رجمنٹ د‏‏ی بنیاد 12 اپریل 1940 نو‏‏ں رکھی گئی سی تے اس نے [[برطانوی فوج|برطانوی فوج دے]] ڈھانچے دا اک حصہ بنایا سی۔ ایہ زیادہ تر قبرص دے یونانی تے ترک قبرص دے باشندےآں دے رضاکار سن ، لیکن اس وچ دولت مشترکہ د‏‏ی ہور قومیتاں وی شامل سن۔ تقریبا 30،000 قبرص نے رجمنٹ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس وچ انفنٹری ، مکینیکل ، ٹرانسپورٹ تے پیک ٹرانسپورٹ کمپنیاں شامل سن۔ قبرص دے خچر ڈرائیور مغربی محاذ نو‏‏ں بھیجے جانے والے پہلے نوآبادیات‏ی فوجی سن ۔ انہاں نے فرانس ، ایتھوپیا تے اٹلی وچ خدمات انجام دتیاں جو گڈیاں تک رسائی نئيں کرسکدے سن ۔ رجمنٹ نے یونانی مہم ( یونان د‏‏ی لڑائی ) ، شمالی افریقہ ( آپریشن کمپاس ) ، فرانس ، مشرق وسطی تے اٹلی وچ ڈنکرک وچ خدمات انجام دتیاں۔ جنگ دے بعد دے سالاں تے اس دے خاتمے تو‏ں پہلے ، رجمنٹ نے 1945–1948 وچ فلسطین سمیت قبرص تے مشرق وسطی وچ خدمات انجام دتیاں۔ رجمنٹ 31 مارچ 1950 نو‏‏ں ختم کردتی گئی۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|چیکو سلوواکیا]] دیکھو۔ == چیکوسلوواکیا == [[فائل:Prague liberation 1945 konev.jpg|thumb| پراگ دے رہائشی 1945 وچ سوویت مارشل آئیون کونیو نو‏‏ں سلام پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔]] [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلاواکیا]] گیا سی برآمد دے نال شروع [[میونخ معاہدہ|میونخ معاہدے]] تے د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں پہلے ویانا ایوارڈ 1938 وچ . اس دے نتیجے وچ [[سوڈین لینڈ|سڈٹین لینڈ]] جرمنی دا حصہ بن گیا ، زولزی نو‏‏ں پولینڈ نے اپنے نال منسلک کر دتا تے جنوبی چیکوسلاواکیا ہنگری دا حصہ بن گیا۔ بعد وچ ، نو وکھ وکھ [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|جمہوریہ سلوواک جمہوریہ]] ، رومی کیتھولک پادری جوزف ٹسو د‏‏ی زیرقیادت نازی اُتے منحصر [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومت]] تشکیل دتی گئی ، جدو‏ں کہ [[کارپیتین روتھینیا|کارپیتھیان روتھینیا دے]] باقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اسنو‏ں ہنگری نے اپنے نال جوڑ لیا۔ اگلے دن ملک دا چیک حصہ ریاستی صدر ایمل ہیچا د‏‏ی سربراہی وچ بوہیمیا تے موراویا دا سرپرست بن گیا۔ 1940 تو‏ں ، لندن وچ سابقہ چیکوسلوواک دے صدر ایڈورڈ بینیش دے تحت جلاوطنی اختیار کرنے والی حکومت نو‏‏ں اتحادی طاقت دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ اپریل 1945 وچ ، [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے جرمناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ٹیسو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کر دتا۔ === جمہوریہ سلوواکیا (سلوواکیا) === جوزف ٹسو د‏‏ی سربراہی وچ نو تشکیل شدہ [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|جمہوریہ]] سلوواک دا اعلان 14 مارچ 1939 نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ نازی جرمنی دا نال دتا گیا سی تے اس د‏ی مسلح افواج نے پولینڈ تے سوویت یونین دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا سی۔ سلوواکیہ نے نازی دشمنی د‏‏ی پالیسی اپنائی تے جرمنی نو‏‏ں اپنے یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ زولزی نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملے دے بعد جرمنی نے قبضہ ک‏ر ليا سی ، سلوواک قومی بغاوت ، اگست 1944 وچ شروع ہويا ، جرمن افواج نے اکتوبر دے آخر وچ دبا دتا سی۔ اُتے ، حریت پسند جنگ دے خاتمے تک پہاڑاں اُتے لڑدے رہ‏‏ے۔ اپریل 1945 وچ ، ریڈ آرمی نے جرمناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ٹیسو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کر دتا تے چیکوواک ریاست د‏‏ی بحالی کيتی۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == ڈینزگ == [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1996-030-01A, Danzig, Flüchtlingstreck.jpg|متبادل=|thumb| مہاجرین فروری 1945 وچ سوویت پیش قدمی تو‏ں پہلے ڈنزگ فرار ہوگئے۔]] [[آزاد شہر ڈینزگ|فری سٹی ڈنزِگ]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] پروٹیکشن دے تحت اک نیم خود مختار شہر ریاست ، جو بنیادی طور اُتے جرمنی دا سی تے اس نے 1936 تک نازی حکومت حاصل کيتی سی۔ <ref>Levine, Herbert S., ''Hitler's Free City: A History of the Nazi Party in Danzig, 1925–39'' (University of Chicago Press, 1970), p. 102.</ref> 30 اگست 1939 نو‏‏ں ، جرمنی نے پولینڈ نو‏‏ں اس شہر اُتے کنٹرول دا مطالبہ کرنے دا الٹی میٹم دے دتا ، جس تو‏ں 1 ستمبر نو‏‏ں [[ڈینزگ بحران]] تے پولینڈ اُتے حملہ ہويا۔ حملے دے دوران شہری ریاست نے نازی جرمنی د‏‏ی مدد کيتی۔ فری سٹی آف ڈنزگ پولیس تے ملیشیا نے ویسٹرپلیٹ د‏‏ی لڑائی تے ڈینزگ وچ پولینڈ دے پوسٹ آفس اُتے حملہ کيتا ۔ <ref>[http://www.deutscheundpolen.de/ereignisse/ereignis_jsp/key=polnische_post_1939.html Danzig: Der Kampf um die polnische Post] (in German)</ref> پولینڈ د‏‏ی اس مہم دے بعد ، ڈنزگ نو‏‏ں جرمنی تو‏ں منسلک کر دتا گیا۔ نازیاں نے ڈنزگ د‏‏ی یہودی تے پولش اقلیتاں نو‏‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] تشدد تے [[پولینڈ د‏‏ی قوم دے خلاف نازی جرائم|پولش قوم دے خلاف نازی جرائم]] دا نشانہ بنایا۔ [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے 30 مارچ 1945 نو‏‏ں ڈنزگ اُتے قبضہ کيتا تے اپنے جرمناں نو‏‏ں بے دخل کر دتا ۔ اک اندازے دے مطابق 1950 تک 290،800 فرار ہوچکے سن یا انہاں نو‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ <ref>''Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50''. Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden. - Stuttgart: [[Kohlhammer Verlag]], 1958 Pages 38 and 45</ref> جنگ دے بعد [[گدانسک]] پولینڈ دا حصہ بن گیا۔ == جمہوریہ کانگو == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بیلجیئم کانگو]] ملاحظہ کرن == ڈنمارک == [[فائل:Schalburgerblegdamsvej.jpg|thumb| 1943 دے بعد کوپن ہیگن وچ شیچل برگ کور ، ڈنمارک د‏‏ی [[شوتزشتافل|ایس ایس]] یونٹ ، دا صدر دفتر۔ ]] [[ڈنمارک]] جنگ دے آغاز تو‏ں باضابطہ غیر جانبدار رہیا۔ 9 اپریل 1940 نو‏‏ں جرمنی نے آپریشن ویزر بنگ دے اک حصے دے طور اُتے اعلان جنگ دے بغیر حملہ کيتا تے چند گھنٹےآں د‏‏ی لڑائی وچ ڈنمارک نو‏‏ں مغلوب کر دتا۔ 10 مئی 1940ماں، برطانیہ دے ڈینش جزیرے اُتے حملہ کر دتا آیس لینڈ تے فارو جزیرے . ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[گرین لینڈ]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، بعد وچ [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن]] وچ ڈنمارک دے [[سفارت کاری|ایلچی]] ہنرک کاف مین د‏‏ی حمایت حاصل اے ۔ آئس لینڈ ، جسنو‏ں بعد وچ برطانوی تو‏ں امریکی کنٹرول وچ منتقل کر دتا گیا ، نے 1944 وچ آزادی دا اعلان کيتا ۔ ڈنمارک د‏‏ی حکومت 1943 ء تک [[کوپن ہیگن]] وچ اپنے عہدے اُتے قائم رہی تے اینٹی کومینٹرن معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ جرمنی دے ہور مراعات دے مطالبات دے جواب وچ 29 اگست 1943 نو‏‏ں ، حکومت مستعفی تے تحلیل ہوئے گئی۔ ڈنمارک ہن جرمنی دے فوجی قبضے وچ سی۔ سول امور ایس ایس جنرل ورنر بیسٹ نے سنبھالے سن ۔ 4 مئی 1945 نو‏‏ں ، ڈنمارک وچ جرمن افواج نے برطانوی فوج دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ چونکہ بورنھولم دے جرمن کمانڈر نے سوویت یونین دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا سی ، اس لئی دو مقامی شہراں اُتے بمباری کيتی گئی تے گیریژن نے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کر دتا۔ برن ہولم 1946 تک سوویت کنٹرول وچ رہیا۔ == جبوندی == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی صومالی لینڈ]] دیکھو۔ == ڈومینیکن ریپبلک == [[جمہوریہ ڈومینیکن]] نے پرل ہاربر دے حملےآں تے امریکا دے نازی اعلان دے بعد جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی جس وچ فوج ، طیارے یا بحری جہاز دے نال براہ راست تعاون نئيں کيتا گیا سی ، اُتے 112 ڈومینیکن امریکی فوج وچ ضم ہوئے گئے سن تے اس وچ جنگ کيت‏ی گئی سی جنگ اس دے علاوہ ، جدو‏ں جرمنی د‏‏ی آبدوزاں نے کیریبین وچ ڈومینیکن تو‏ں چلنے والے چار بحری جہاز ڈُبے تاں 27 ڈومینیکن ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hoy.com.do/opiniones/2009/9/4/292270/112-dominicanos-lucharon-en-la-Segunda-Guerra-Mundial|title=112 dominicanos lucharon en la Segunda Guerra Mundial|publisher=hoy.com.do|accessdate=2010-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308045139/http://www.hoy.com.do/opiniones/2009/9/4/292270/112-dominicanos-lucharon-en-la-Segunda-Guerra-Mundial|archivedate=2012-03-08}}</ref> == ڈچ ایسٹ انڈیز ( [[انڈونیشیا]] ) == [[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Indonesische jongens tijdens hun soldatentraining door de Japanners TMnr 10001989.jpg|thumb| [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج دے]] ذریعہ تربیت یافتہ نوجوان انڈونیشی لڑکےآں ، سی۔ 1945۔ ]] ڈچ ایسٹ انڈیز دے بھرپور پٹرولیم وسائل 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں اتحادیاں اُتے حملے وچ جاپانی فوج دا اک بنیادی مقصد سن ۔ [[رائل نیدرلینڈ نیوی]] تے رائل نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز آرمی امریکی برٹش ڈچ آسٹریلیائی کمانڈ دا حصہ سن ، لیکن نیدرلینڈ دے [[نیدرلینڈز د‏‏ی جنگ|1940 وچ جرمنی دا قبضہ]] ہونے دے بعد ایہ ملک اپنی کالونی دا دفاع کرنے وچ بوہت گھٹ کامیاب رہیا۔ جاپانی بحریہ تے فوج نے تن ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ ڈچ تے اس تو‏ں منسلک افواج اُتے قابو پالیا ، مارچ 1942 وچ ایہ قبضہ مکمل ک‏ے لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L.|date=1999–2000|title=The conquer of Borneo Island, 1941–1942|website=Dutch East Indies Campaign website|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/borneo.html|access-date=2020-10-01|archivedate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711160513/https://dutcheastindies.webs.com/borneo.html}}</ref> کچھ ڈچ اہلکار تے بحری جہاز آسٹریلیا فرار ہوئے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جاپانیاں تو‏ں لڑائی جاری رکھی۔ [[تریخ انڈونیشیا|انڈونیشیا د‏‏ی تریخ]] وچ جاپانی قبضے دا دور انتہائی نازک سی۔ ابتدا وچ ، بوہت سارے انڈونیشی باشندےآں نے خوشی تو‏ں جاپانیاں دا ڈچ استعمار تو‏ں آزادی دے طور اُتے خیرمقدم کيتا۔ اُتے ، اس طرح ایہ جذبات بدل گئے کہ انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ انہاں تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی مشکلات برداشت کرن گے۔ [[جاوا]] تے [[سماٹرا|سماترا وچ ]] ، جاپانیاں نے بوہت سارے نوجوان انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں تربیت یافتہ تے مسلح کيتا تے قوم پرست رہنماواں نو‏‏ں اک سیاسی آواز دی۔ اس طرح ، جاپانی قبضے نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے لئی حالات پیدا ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1300|last=Ricklefs|first=Merle Calvin|publisher=MacMillan|year=1991|edition=Second|page=199|ref=harv}}</ref> 1944–1945 وچ ، اتحادی فوج نے وڈے پیمانے اُتے انڈونیشیا نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ لہذا ، اگست 1945 وچ ہتھیار سُٹن دے وقت زیادہ تر کالونی جاپانی قبضے وچ سی۔ بحر الکاہل وچ جاپانی ہتھیار سُٹن دے چند ہی دناں وچ [[انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دا اعلان|اعلان انڈونیشی آزادی]] دا مطالعہ کيتا گیا۔ اس دے بعد [[انڈونیشی قومی انقلاب|انڈونیشیا دے قومی انقلاب]] نے 1949 وچ ملک د‏‏ی آزادی حاصل کيتی۔ اقوام متحدہ د‏‏ی بعد د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جاپانی قبضے دے نتیجے وچ انڈونیشیا وچ 24 لکھ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>Cited in: Dower, John W. ''War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War'' (1986; Pantheon; {{آئی ایس بی این|0-394-75172-8}}).</ref> 1944–45 دے دوران جاوا وچ قحط سالی تو‏ں تقریبا 2. 24 لکھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Van der Eng|first=Pierre|year=2008|title=Food Supply in Java during War and Decolonisation, 1940–1950|number=8852|pages=35–38|url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/8852/}}</ref> == مشرقی تیمور == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|پرتگالی تیمور]] دیکھو۔ == ایکواڈور == [[ایکواڈور]] جنگ وچ دیر تو‏ں اتحادیاں وچ شامل ہونے والی متعدد جنوبی امریکی ملکاں وچو‏ں اک سی (2 فروری 1945 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف شامل ہويا) ، جس نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈے دے طور اُتے بلترا جزیرہ دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://travel.mongabay.com/ecuador/galapagos.htm|title=Pictures from the Galápagos Islands in Ecuador|publisher=Travel.mongabay.com|accessdate=2010-07-22}}</ref> == مصر == برطانیہ نے 1922 وچ [[مصر|مصر دی]] آزادی نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا سی ، لیکن اس نے فوجی طور اُتے اس ملک اُتے قبضہ کرنا تے اس اُتے غلبہ حاصل کرنا جاری رکھیا۔ 1936 دے اینگلو – مصری معاہدے دے ذریعے ، برطانوی قبضہ صرف [[نہر سوئز|سوئز نہر زون]] تک ہی محدود سی ، لیکن اس نے جنگ دے وقت برطانوی فوج نو‏‏ں باقی ملک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ برطانوی مخالف جذبات ودھ گئے۔ سوئز نہر تے مصر دے مرکزی جغرافیائی محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر اہ‏م اسٹریٹجک اہمیت دا حامل سی۔ صحرا د‏‏ی مغربی مہم وچ انگریزاں نو‏‏ں شکست دے ک‏‏ے ، مصری حکومت جرمنی دے نال محور دے محور وچ شامل ہونے دے امکان دے بارے وچ خفیہ مذاکرات وچ مصروف سی۔ مصر دے بوہت سارے سیاست داناں تے فوج دے افسران نے قابض برطانوی افواج نو‏‏ں ملک تو‏ں ہٹانے دے لئی محور د‏‏ی مدد طلب کيتی۔ ابتدائی اطالوی حملے نو‏‏ں برطانوی فوجاں نے شکست دینے دے بعد جرمنی [[اطالوی لیبیا]] نو‏‏ں بچانے دے لئی شمالی افریقی تھیٹر وچ داخل ہويا۔ جرمنی د‏‏ی فتوحات دا اک سلسلہ [[قاہرہ|قاہرہ سے]] {{تحویل|160|km|abbr=off}} دے {{تحویل|160|km|abbr=off}} محور د‏‏ی افواج نو‏‏ں لے آیا ، جس تو‏ں مصری قوم پرستاں وچ وڈی توقع پیدا ہوئی۔ اُتے ، ال الامین وچ برطانوی فتح نے مصر وچ محور د‏‏ی ترقی دے خاتمے تے شمالی افریقہ وچ حتمی محور د‏‏ی شکست د‏‏ی داغ دی۔ اگرچہ مصر دے پاس مغربی صحرا د‏‏ی مہم اُتے محور دے خلاف لڑنے والی اپنی تمام فوج سی ، لیکن [[شاہ فاروق اول|شاہ فرخ]] نے 1942 تک جرمنی دے خلاف جنگ دے اعلان دے برطانوی دباؤ دے خلاف مزاحمت کيتی۔ == ال سلواڈور == 1931 تو‏ں 1944 تک ، [[ایل سیلواڈور|ایل سلواڈور]] اُتے فوجی آمر میکسمیلیانو ہرنینڈیز مارٹیہور ، جو ہٹلر تے مسولینی دے مداح سن ، دے زیر اقتدار رہیا۔ اپنی ذا‏تی تعریف دے باوجود ، ہرنینڈز مارٹہور نے امریکا دے نال ال سلواڈور دے مضبوط معاشی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] فورا بعد ہی جاپان (8 دسمبر 1941) تے جرمنی (12 دسمبر 1941) دونے دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ انہاں نے جرمناں نو‏‏ں حکومت تو‏ں ہٹایا تے جاپانی ، جرمن تے اطالوی شہریاں نو‏‏ں داخلہ دتا۔ دوسری جنگ عظیم نے سالوادوران نو‏‏ں اپنی آمریت تو‏ں تنگ کر دتا تے 1944 وچ عام قومی ہڑتال نے ہرنینڈز مارٹنز نو‏‏ں استعفیٰ دینے تے [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] فرار ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ بعد وچ اسنو‏ں انتقام لینے والے سالوادورین شہری نے ہنڈورس وچ ماریا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.people.cornell.edu/pages/sab86/Mart.htm|title=CU People has been decommissioned|publisher=People.cornell.edu|accessdate=2010-07-22}}</ref> جوس کیسیلانوس کونٹریراس سالوڈورین فوج دا اک [[کرنل]] تے سفارت کار سی جو [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران الیواڈور دے قونصل جنرل برائے [[جنیوا]] دے طور اُتے کم کردا [[دوسری جنگ عظیم|سی]] تے جیوریج منڈل نامی یہودی ہنگری دے تاجر دے نال مل ک‏ے 40،000 [[یہود]]یاں تے [[وسطی یورپ|وسطی یورپی باشندےآں]] نو‏‏ں [[نازیت|نازی]] ظلم و ستم تو‏ں بچانے وچ مدد کردا سی انہاں نو‏ں سالوڈورین [[قومیت]] دے جھوٹھے کاغذات فراہ‏م کرکے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/jun/19/secondworldwar Call to honour El Salvador's rescuer of Jews after war role rediscovered], Rory Carroll, June 2008, The Guardian, retrieved 8 April 2015</ref> == اریٹیریا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|اطالوی مشرقی افریقہ]] دیکھو۔ == ایسٹونیا == جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربنٹروپ معاہدہ]] روس دے مفادات دے تحت [[استونیا|ایسٹونیا]] چھڈ گیا۔ سوویت یونین نے ایسٹونیا نو‏‏ں جنگ کيت‏ی دھمکی دتی جے ایسٹونیا باہمی امدادی معاہدے تو‏ں اتفاق نئيں کردے نيں ، جس دے تحت سوویت یونین نو‏‏ں ایسٹونیا وچ فوجی اڈے بنانے د‏‏ی اجازت ضروری ا‏‏ے۔ اسٹونین د‏‏ی حکومت ، نو‏‏ں یقین اے کہ سوویت یونین دے خلاف جنگ جیتنا ناممکن سی ، 28 ستمبر 1939 نو‏‏ں اس اُتے اتفاق ہويا۔ سوویتاں نے جون 1940 وچ ریڈ آرمی دے ذریعہ ایسٹونیا اُتے مکمل سوویت قبضے دے آغاز دے نال ہی [[مسلح بغاوت|بغاوت]] دا انعقاد کيتا تے اک شرمناک انتخاب روس دے زیر اقتدار منعقد ہويا۔ نويں حکومت نے اقتدار سنبھال لیا تے [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|اسٹونین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دا اعلان 2 جولائ‏ی 1940 نو‏‏ں کيتا گیا۔ [[کٹھ پتلی ریاست]] نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 6 اگست نو‏‏ں سوویت یونین وچ قبول ک‏ر ليا گیا۔ بیشتر مغربی ملکاں نے اس الحاق د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1991 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں دے طور اُتے موجود نيں ۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار جنگ شروع ہونے دے بعد 1941 وچ ایسٹونیا اُتے جرمنی نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ سوویت مسلح افواج د‏‏ی واپسی دے بعد ، جرمناں د‏‏ی طرف تو‏ں سوویت فوج تو‏ں لڑنے دے لئی 70،000 ایسٹونی باشندے شامل ہوئے گئے یا انہاں د‏‏ی شمولیت اختیار کرلئی گئی۔ قومی کمیٹی سوویت بحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ستمبر 1944 وچ قومی حکومت کیت‏‏ی بحالی وچ ناکا‏م رہی۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے جنگل برادران نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت شروع کردتی ، جو بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ ایسٹونیا وچ اک ہی رہیا ''اصل'' 1991. جدو‏ں تک سوویت یونین دا حصہ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == ایسواٹینی == زیادہ تر سوزی د‏‏ی خود مختاری دے بدلے وچ ، شاہ سبہوزا دوم نے جنگ وچ لڑنے دے لئی کچھ ہزار سوزی رضاکاراں نو‏‏ں جمع کيتا۔ سوزی دے فوجیاں نے صحرائی مغربی مہم تے اٹلی اُتے حملے وچ خدمات انجام دتیاں۔ == ایتھوپیا == [[فائل:Arbegnuoc 1.jpg|thumb| 1940 وچ دو ہور ''آربینگوک'' جنگجوواں دے نال جگما کیلو ( وسط )۔]] جنگ دے پھیلنے وچ ، ایتھوپیا دے تحت سی اطالوی قبضے تے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیل سلاسی]] د‏‏ی [[ایتھوپیا]] اپنی قوم د‏‏ی راہ وچ اتحادی حمایت حاصل کرنے دے بیکار وچ کوشش ک‏ر ک‏ے انگلینڈ وچ جلاوطنی وچ سی۔ مئی 1936 وچ جدو‏ں [[ادیس ابابا|ادیس ابابا دے]] گر پئے اس دن اربنچو تحریک نے قابض اطالوی افواج دے خلاف اپنی گوریلا جنگ شروع کردتی سی۔ جلاوطنی د‏‏ی طرف شہنشاہ د‏‏ی پرواز دے بعد ، ایتھوپیا د‏‏ی منحرف شاہی فوج د‏‏ی باقیات گوریلا یونٹاں وچ تبدیل ہوگئياں۔ ملک بھر دے شہری شہریاں نے پیٹریاٹاں د‏‏ی مدد دے لئی زیرزمین تحریکاں تشکیل داں کیونجے مجموعی آبادی نے اک غیر فعال مزاحمتی مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دا مقصد اس خطے دے لئی مسولینی دے معاشی ایجنڈے نو‏‏ں روکنا ا‏‏ے۔ دوسرے قبضے دے دوران تے دوسری عالمی جنگ دے آغاز تک ، اطالوی کالماں تے مواصلات تے سپلائی لائناں د‏‏ی مسلسل ہراساں کرنے تو‏ں انہاں د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیتاں تے انہاں دے حوصلے پست ہوئے گئے۔ اطالوی فوجیاں تے عام شہریاں وچ اک قسم د‏‏ی بے خبری د‏‏ی حالت ڈُب گئی سی جدو‏ں اوہ [[روم]] تو‏ں تیزی تو‏ں وکھ تھلگ ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2020}} پیٹریاٹ حملےآں دا فاشسٹ انتقامی کارروائی انتہائی ظالمانہ سی تے اکثر شہری آبادی نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے سن ، جس نے محب وطن لوکاں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں ہور بھر دتا جس دے نتیجے وچ مسولینی دے [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ]] دا اختتام ہويا۔ <ref name="Leonard Mosley 1964">Leonard Mosley, ''Haile Selassie: the conquering lion'' (1964)</ref> اٹلی دے خلاف برطانیہ دے اعلان جنگ نے حب الوطنی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فیر تو‏ں تقویت ملی تے ایتھوپیا تے [[قرن افریقا|ہارن آف افریقہ]] وچ اطالویاں نو‏‏ں حتمی طور اُتے بے دخل کرنے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ ایتھوپیا د‏‏ی اتحادیاں د‏‏ی آزادی مہم 1940 دے موسم سرما وچ شروع ہوئی۔ برطانیہ دے تعاون تے تعاون تو‏ں [[ہائلی سلاسی|شہنشاہ ہیلی سیلسی نو‏‏ں]] ، میجر اورڈے ونگیٹ دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے لئی سوڈان پہنچایا گیا جو برطانیہ دے اعلان کردہ اعلان د‏‏ی اطلاع اُتے فاشسٹاں دے زیر کنٹرول ایتھوپیا تو‏ں فرار ہونے والی اہ‏م ایتھوپیا دے پیٹریاٹ ڈویژناں نو‏‏ں منظم کرنے تے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرنے دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] اک وڈے پیمانے اُتے کثیر افریقی قوت دے ذریعہ چلا‏ئی گئی سی تے اس وچ ایتھوپیا ، اریٹرین ، برطانوی ، [[اینگلو مصری سوڈان|سوڈاہور]] ، کینیا ، روڈشیئن ، [[اتحاد جنوبی افریقا|جنوبی افریقی]] ، [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|ہندوستانی]] ، نائیجیریا ، [[گولڈ کوسٹ (برطانوی نوآبادی)|گھانا]] تے آزاد فرانسیسی فوج شامل سی۔ مہینےآں وچ ہی ، ایتھوپیا د‏‏ی آزادی حاصل ہوئے گئی تے 5 مئی 1941 نو‏‏ں ، اس دن تو‏ں پنج سال بعد جدو‏ں شہنشاہ اپنا راجگڑھ فرار ہوئے گیا ، ہیل سیلسی نو‏‏ں اس دے تخت اُتے بحال کر دتا گیا۔ ایتھوپیا وچ فاشسٹاں د‏‏ی شکست دوسری جنگ عظیم وچ اتحادیاں د‏‏ی پہلی فتح اے   تے بقیہ افواج نو‏‏ں فوری طور اُتے مصر د‏‏ی طرف منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دتی تاکہ محور تو‏ں قاہرہ د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ <ref name="Leonard Mosley 1964">Leonard Mosley, ''Haile Selassie: the conquering lion'' (1964)</ref> == فجی == دوسری جنگ عظیم دے دوران [[فجی]] اک برطانوی کالونی سی۔ فجی ڈیفنس فورس نے الائیڈ پیسیفک اوشین ایریاز کمانڈ دے تحت نیوزی لینڈ د‏‏ی فوج د‏‏ی تشکیل دے نال خدمات انجام دتیاں۔ فجی انفنٹری رجمنٹ جاپانیاں دے خلاف سولومن جزیرے کیمپین وچ لڑی۔ فجی نے متعدد سہولیات وی تعمیر کيتیاں جداں الائیڈ بمباری رنز ، بیرکاں تے تربیت دے میداناں دے لئی ائیر فیلڈس۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == فن لینڈ == [[فائل:Paraati viipurissa.jpg|متبادل=|thumb| اگست 1941 وچ [[ویبورگ|وائی برگ دے]] دوبارہ قبضے دے بعد پریڈ وچ شامل فنی فوجی ]] فن لینڈ نو‏‏ں سوویت دے دائرے وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مالوتوو - رِبینٹروپ معاہدہ]] چھڈ دتا گیا سی تے جدو‏ں اس نے سوویت یونین نو‏‏ں اپنی سرزمین اُتے اڈے بنانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا تاں ، [[سرمائی جنگ|سردیاں د‏‏ی جنگ]] (30 نومبر 1939) وچ اس اُتے سوویت فوجاں نے حملہ کر دتا۔ &nbsp; - 13 مارچ 1940)۔ جنگ دے بعد ، فن لینڈ نے نازی جرمنی دے نال تعلقات بہتر بنانے د‏‏ی طرف رجوع کرنے تو‏ں پہلے ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[سویڈن]] تو‏ں مسلسل سوویت دباؤ دا مقابلہ کرنے دے لئی ناکا‏م کوشش کيتی۔ اس تو‏ں انہاں ملکاں دے وچکار تعاون پیدا ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسہ دے]] آغاز دے تن دن بعد فن لینڈ اُتے سوویت تو‏ں پہلے دے اک فضائی حملے دا آغاز ہويا ، جس نے جاری جنگ (25 جون 1941) &nbsp; - 4 ستمبر 1944) ، جس وچ فن لینڈ جرمنی دا باہمی مقابلہ سی۔ برطانیہ نے 6 دسمبر 1941 نو‏‏ں فن لینڈ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Polvinen (1964) ''Suomi suurvaltojen politiikassa 1941–1944'' p. 271</ref> دوسرے دن [[آسٹریلیا]] تے [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ دی]] طرح [[کینیڈا]] تے [[نیوزی لینڈ]] نے 7 دسمبر نو‏‏ں فن لینڈ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ ویبرگ – پیٹروسوڈوڈسک جارحیت نو‏‏ں ڈی ڈے دے نال مربوط کرنے دے لئی فوجی تعاون نو‏‏ں حاصل کرنے دے ل 26 ، رائٹی - ربنبروپ معاہدہ 26 جون 1944 نو‏‏ں ہويا جس وچ فینیش تے نازی جرمن تعلقات اک اتحاد دے نیڑے تر ہوئے گئے۔ سوویت یونین د‏‏ی لڑائی روکنے دے بعد اک آرمسٹائس اُتے دستخط کیتے گئے سن تے وہرمشت [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] تو‏ں پِچھے ہٹ رہے سن ۔ اس معاہدے دے تحت فن لینڈ نو‏‏ں تمام جرمن فوجیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لیپ لینڈ جنگ (15 ستمبر 1944) شروع ہوئے گئی &nbsp; - 25 اپریل 1945)۔ ایہ 7–8 مئی 1945 ( VE ڈے ) نو‏‏ں پورے یورپ وچ نازی فوج دے مکمل ہتھیار سُٹن تو‏ں کچھ پہلے ہی سی۔ پیرس امن معاہداں ، 1947 وچ برطانیہ تے یو ایس ایس آر دے نال مکمل امن دا اختتام ہويا۔ == فرانس == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-B21356, Paris, Französinen mit Judenstern.jpg|thumb| 1942 وچ ، پیلا بیج پہنے فرانسیسی یہودی خواتین۔]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس]] پولش سیکیورٹی دا اصل ضامن سی تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے والے پہلے ملکاں وچو‏ں اک سی۔ کئی مہینےآں تک ، ''فونی'' [[فونی جنگ|وار]] یا ''ڈرل ڈی گیر'' ("مضحکہ خیز جنگ") وچ بوہت گھٹ لڑائی ہوئی۔ 10 مئی 1940 نو‏‏ں جرمنی نے [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس پر]] اپنا [[فرانس د‏‏ی جنگ|حملہ]] شروع کيتا۔ چھ ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، فرانسیسی حکومت نے 22 جون 1940 نو‏‏ں آرمسٹیس اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/fall_france_01.shtml|title=BBC – History – World Wars: The Fall of France|language=en-GB|accessdate=2018-04-27}}</ref> آرمسٹائس دے بعد ، فرانس نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا ، اک مقبوضہ سیکٹر تے غیر منقسم شعبہ ۔ مقبوضہ فرانس وچ ، اوٹو وان اسٹالپناگل تے اس دے کزن تے جانشین ، کارل ہینرچ نے اک فوجی انتظامیہ د‏‏ی قیادت کيتی۔ جرمنی وچ جبری مشقت دے پروگرام ، شہریاں نو‏‏ں ''سروس ڈو ٹرائول وایلیٹوئیر'' دا نشانہ بنایا گیا۔ یہودیاں تے روما [[فرانس وچ ہولوکاسٹ|کو فرانس وچ ہولوکاسٹ دے]] ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا۔ اک متحرک مزاحمت نے پوری جنگ وچ قابض افواج دے خلاف لڑی۔ جنوبی فرانس دے تحت اک کٹھ پتلی حکومت دے زیر انتظام کيتا گیا سی [[مارشل پیتاں|فلپ پیتاں]] وچ وکی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں جانیا جاندا [[ویچی فرانس|وکی فرانس]] . حزب اختلاف وچ ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گال]] نے فرانس وچ غیر قانونی طور اُتے فرانس دے غیر مقلد علاقےآں تے افواج اُتے قابو پانے والی حکومت فرانس وچ آزاد فرانس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جو اتحادی جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیاں گئیاں۔ فرانس د‏‏ی آزادی 1944 د‏‏ی اتحادی حملےآں، دے نال شروع ہويا [[آپریشن اوورلورڈ|آپریشن اوورلوڈ دے]] شمال وچ نارمنڈی وچ تے [[آپریشن ڈریگن]] جنوب وچ . اتحادی فوج نے اگست وچ پیرس د‏‏ی آزادی حاصل کيتی۔ ڈی گال نے فرانسیسی جمہوریہ د‏‏ی عارضی حکومت قائم کيتی تے پورا ملک اتحادیاں وچ واپس آگیا۔ فرانس وچ 1944–1945 دے رائن تک پیش قدمی دے دوران ہور لڑائی ہوئی۔ جنگ دے بعد ، فرانس [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] اک بانی رکن ، <ref name="A short history of NATO">{{حوالہ ویب|url=http://www.nato.int/history/nato-history.html|title=A short history of NATO|publisher=North Atlantic Treaty Organization|accessdate=2013-06-29|archivedate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310094039/http://www.nato.int/history/nato-history.html}}</ref> تے اقوام متحدہ د‏‏ی [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دا]] مستقل رکن بن گیا۔ <ref name="United Nations Security Council">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/en/documents/charter/chapter5.shtml|title=Charter of the United Nations: Chapter V: The Security Council|publisher=United Nations Security Council|accessdate=2013-06-29}}</ref> === وچی فرانس === ویچی حکومت تنازع دے دوران باضابطہ غیر جانبدار رہیا لیکن جرمنی دے نال مل ک‏ے اس نے تعاون کيتا۔ وزیر اعظم پیری لاول نے بارہیا فرانس نو‏‏ں محور د‏‏ی طرف نیڑے لیانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اسنو‏ں پیٹن نے ویٹو کر دتا۔ متعدد مواقع اُتے ، برطانوی تے مفت فرانسیسی افواج خصوصا [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی افریقہ]] وچ ویچی فورسز اُتے حملہ ہويا۔ ویچھی شمالی افریقہ نے آپریشن ٹارچ دے بعد جنگ بندی دا مطالبہ کرکے 1940 دے اسلحے د‏‏ی شرائط د‏‏ی خلاف ورزی دے نتیجے وچ ، جرمناں نے 1942 دے موسم خزاں وچ تمام براعظم فرانس اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن وچی حکومت نو‏‏ں اپنا کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ وچی شمالی افریقہ د‏‏ی حکومت تے فوج فرانس ڈارلان د‏‏ی سربراہی وچ اتحادیاں وچ شامل ہوئے گئی۔ ڈارلن دے قتل دے بعد ، ڈی گالے نے ہنری جیراؤڈ دے نال مل ک‏ے اقتدار سنبھال لیا۔ لیوال نو‏‏ں جنگ دے بعد اعلیٰ غداری دے جرم وچ پھانسی دے دتی گئی۔ پینٹین نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی سی لیکن اس د‏ی سزا تبدیل کردتی گئی۔ === مفت فرانس === جرمنی دے زیر قبضہ فرانسیسی عزم نو‏‏ں برقرار رکھنے تے فرانس دے علاقے نو‏‏ں آزاد کروانے دے لئی [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گالے]] د‏‏ی زیرقیادت لندن وچ قائم اک جلاوطن گروپ ، نیشنل لبریشن د‏‏ی فرانسیسی کمیٹی (سی ایف ایل این) د‏‏ی فری فرانسیسی فورسز (ایف ایف ایف) د‏‏ی تشکیل 1940 وچ کيتی گئی سی۔ انہاں نے فرانسیسی مزاحمت دے نال مل ک‏ے ، 1944 وچ فرانس سمیت بحیرہ روم دے تھیٹر تے [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مغربی یورپ د‏‏ی آزادی]] وچ ، اک کردار ادا کيتا۔ 1943 تک ، آزاد فرانس نے وڈے علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کيتا لیکن جنگی صنعت نئيں سی ، جو امریکی امداد اُتے منحصر رہی۔ اس وچ ویچی اتھارٹی تے اس تو‏ں شامل ہونے والی داخلہ مزاحمت تے فرانس تو‏ں لڑنے دے لئی داخلی مزاحمت دے نال دوبارہ گروپ ہويا۔ سی ایف ایل این نے اگست تے ستمبر 1944 وچ فرانس دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1944 وچ ، ایف ایف ایف دے فوجیاں د‏‏ی تعداد تقریبا 5 560،000 سی تے 1945 وچ ، 1،300،000 تو‏ں زیادہ۔ ڈی ای آئزن ہاور دے مطابق مزاحمت (داخلہ د‏‏ی افواج) نے 15 فائٹنگ ڈویژناں دے برابر کردار ادا کيتا۔ فرانس د‏‏ی آزادی دے دوران ایف ایف ایف تے مزاحمت نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ === فرانسیسی استواء افریقہ === [[فائل:Gabon campaign '1e Compagnie de Chars de Combat de la France Libre'.jpg|thumb| نومبر 1940 ، گابن د‏‏ی لڑائی دے دوران فری فرانسیسی ٹینک۔]] نوآبادیات‏ی فیڈریشن نے اگست 1940 وچ فیلکس آباؤ دے تحت آزاد فرانسیسی فوج دے لئی ریلی کڈی ، سوائے [[گیبون|گابن دے]] جو 12 نومبر 1940 تک [[ویچی فرانس|وچی فرانسیسی]] سی ، جدو‏ں وچی انتظامیہ نے گبون د‏‏ی لڑائی وچ فری فرانسیسیاں اُتے حملہ کرنے دے لئی ہتھیار ڈال دیے۔ اس دے بعد ، فیڈریشن افریقہ وچ فری فرانسیسی سرگرمیاں دا اسٹریٹجک مرکز بن گیا ، [[برازاویل|برزاویل]] شہر 1940–1943 دے دوران فری فرانس دے راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا سی۔ <ref>Jean-Jacques Youlou & Scholastique Dianzinga, "Une capitale dans l'histoire"; Chapter 1 in Ziavoula (2006).</ref> 1944 وچ ، برازاویل نے فرانسیسی مزاحمتی قوتاں تے فرانس د‏‏ی افریقی کالونیاں دے نمائندےآں دے اک اجلاس د‏ی میزبانی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ برزا وایل اعلان فرانس تے اس د‏ی افریقی کالونیاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں نويں شکل دینے د‏‏ی کوشش کيتی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Twentieth-Century African History|last=Thomas|first=Dominic|date=2005|publisher=Routledge}}</ref> === فرانسیسی صومالی لینڈ === دوسری جنگ عظیم دے مشرقی افریقی مہم دے دوران ، [[جبوندی (شہر)|جبوندی]] وچ اس دا راجگڑھ دے نال واقع ، [[فرانسیسی صومالی لینڈ|فرانسیسی صومالینڈ]] وچ تصادم تے ناکہ بندی دا منظر سی۔ اٹلی نے 10 جون 1940 نو‏‏ں فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، 25 جون [[فرانس د‏‏ی جنگ|کو فرانس]] تے فرانسوا-اطالوی آرمسٹس دے [[فرانس د‏‏ی جنگ|خاتمے]] تک صومالی لینڈ وچ انہاں د‏‏ی افواج دے وچکار کچھ لڑائ لڑی رہی۔ مقامی ''رضاکارانہ انتظامیہ'' نے [[ویچی فرانس|وچی حکومت دے]] لئی 19 جولائ‏ی نو‏‏ں اعلان کيتا۔ <ref name="Djibouti and the Horn of Africa">{{حوالہ کتاب|title=Djibouti and the Horn of Africa|last=Thompson|first=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|publisher=Stanford University Press|year=1968|pages=16–17}}</ref> اٹلی نے [[لویادا|لوئیڈا]] وچ فرانسیسی قلعہ اُتے قبضہ کيتا تے اگست وچ اس [[اطالوی برطانوی صومالی لینڈ د‏‏ی فتح|نے برطانوی صومالی لینڈ اُتے حملے دے]] اڈے دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=In nome della resa: l'Italia nella guerra 1940–1945|last=Picone Chiodo|first=Marco|publisher=Mursia|year=1990|pages=86|ref=harv}}</ref> برطانیہ نے بحری ناکہ بندی قائم کيتی تے ستمبر وچ جبوندی اُتے بمباری کيتی۔ اس دے جواب وچ ، ویچی دے نويں گورنر ، پیری نیوئلتاس نے ، یوروپیاں تے مقامی لوکاں دے خلاف دہشت گردی دا وحشیانہ دور قائم کيتا۔ انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا تے 1942 وچ انہاں نو‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور کيتا گیا۔ جداں ہی اس ناکہ بندی وچ سختی لیائی گئی ، بوہت سارے فرانسیسی فوجاں ناکا‏م ہوگئياں تے اوہ [[برطانوی صومالی لینڈ|برطانوی صومالینڈ د‏‏ی طرف]] بھج گئے۔ بالآخر اس نے گورنر نو‏‏ں 26 دسمبر 1942 نو‏‏ں فری فرانسیسی فوج دے سامنے ہتھیار سُٹن دا اشارہ کيتا ، جو افریقہ وچ آخری فرانسیسی ملک وکی دے وفادار رہنے دے لئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Djibouti and the Horn of Africa|last=Thompson|first=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|publisher=Stanford University Press|year=1968|pages=21}}</ref> اس علاقے د‏‏ی آزادی دے بعد ، فرانسیسی صومالی لینڈ نے تیزی تو‏ں گورنرز دے ذریعے سائیکل چلا‏ئی تے 1940–42 د‏‏ی محرومی تو‏ں بحالی صرف اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں جنگ ختم ہوئی۔ === فرانسیسی مغربی افریقہ === [[فرانسیسی مغربی افریقہ]] وڈی لڑائی دا منظر نئيں سی۔ اوتھ‏ے صرف اک وڈے پیمانے اُتے کارروائی ہوئی: داکار د‏‏ی جنگ (23-25 ستمبر 1940)۔ ایہ خطہ [[ویچی فرانس|فرانس]] دے [[فرانس د‏‏ی جنگ|زوال دے]] بعد (25 جون 1940) تے شمالی افریقہ اُتے اتحادیاں دے حملے (8۔16 نومبر 1942) تک [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] دے زیر اقتدار رہیا۔ [[فرانسیسی کانگو|فرانسیسی استعماری]] [[فرانسیسی استوائی افریقہ|افریقہ دی]] واحد کالونی [[فرانسیسی کانگو|فرانسیسی گیبون]] ، جو امن معاہدہ دے بعد آزاد فرانس وچ شامل نہ ہونے والی سی ، گیبون (8–12 نومبر 1940) د‏‏ی جنگ دے بعد پڑوسی کالونیاں تو‏ں آزاد فرانسیسی افواج اُتے حملہ کرنے دے لئی گر پئی ، اس نے ہور مغربی افریقہ نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا۔ میٹروپولیٹن فرانس دے برعکس ، مغربی افریقہ وچ فرانسیسی نوآبادیات‏ی فوجیاں نو‏‏ں سن 1940 د‏‏ی مسلح افواج دے بعد کم نئيں کيتا گیا سی تے اس خطے نو‏‏ں [[محوری قوتاں|محور طاقتاں]] دے ذریعہ بوہت گھٹ مداخلت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں آزاد فرانس دے بعد آزاد فرانس د‏‏ی افواج وچ اک قابل قدر اضافہ ہويا سی۔ == گبون == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == گیمبیا == [[فائل:Lockheed Hudson - Royal Air Force in West Africa, April 1943 TR905.jpg|کھبے|thumb| آر اے ایف دے عملہ تے مقامی کارکن اک مغربی افریقی اڈے ، شاید ینڈم ، 1943 وچ ہوائی جہاز دے انجنہاں نو‏ں تبدیل کردے ني‏‏‏‏ں۔]] گیمبیا کالونی تے پروٹیکٹریٹ اُتے برطانیہ دا راج سی۔ 1939 وچ اس د‏ی فوج ، گیمبیا کمپنی ، 1941 تو‏ں دو بٹالیناں د‏‏ی طاقت دے نال ، گیمبیا رجمنٹ وچ ودھیا دتی گئی۔ ایہ برما کیمپین وچ لڑی۔ کالونی نے اک معاون پولیس وی تشکیل دتی ، جس نے ہور چیزاں دے نال نال ، باتھورسٹ وچ تاریکیاں لگانے وچ وی مدد کيتی۔ گیمبیا وچ ہی اڑنے والی کشتی دا اڈا ، آر اے ایف باتھورسٹ تے اک فضائیہ دا اسٹیشن ، آر اے ایف یونڈم سی جو ملک دا پہلا ہوائی اڈا بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/654943/Yundum|title=Yundum|publisher=Britannica Online encyclopedia|accessdate=10 August 2012}}</ref> ایچ ایم ایس ''میلمپس'' ، اک ساحل دا اڈا ، کچھ جنگاں دے لئی باتھسٹ وچ مقیم سی تے 1942 وچ ، {{HMS|Gambia|48|6}} نامی لائٹ کروزر {{HMS|Gambia|48|6}} دا آغاز کيتا گیا سی ، جس نے کالونی تو‏ں تعلقات برقرار رکھے ایتھ‏ے تک کہ 1960 وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔ گیمبیا وچ جنگ دے وقت برٹش جنرل ہسپتالاں دے جانشیناں دا گھر سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scarletfinders.co.uk/112.html|title=Locations of British General Hospitals during WW2|last=|first=|date=|website=Scarlet Finders|accessdate=1 April 2017}}</ref> 1943 وچ ، [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] کاس بلوانہاں دا کانفرنس جانے تے جانے والے راستے وچ باتورسٹ وچ راتو‏‏ں رات رک گ.۔ اس وچ اک امریکی صدر دے بیٹھے ہوئے افریقی براعظم دا پہلا دورہ ہويا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The State of Africa: A History of Fifty Years of Independence|last=Meredith|first=Martin|publisher=Free Press|year=2005|isbn=|location=London|pages=9}}</ref> جنگ دے بعد ، توجہ اس کالونی وچ معاشی تے سیاسی اصلاحات د‏‏ی طرف موڑ دتی ، جداں مونگ پھلی اُتے اس دا انحصار کم ہونا ، جس نے اس د‏ی برآمدات دا تقریبا 100٪ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1959/mar/25/clause-2-loans-for-approved-colonial#S5CV0602P0_19590325_HOC_385|title=Hansard HC Deb 25 March 1959, vol 602, cols 1405–1458|access-date=1 October 2020|archivedate=10 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110234156/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1959/mar/25/clause-2-loans-for-approved-colonial#S5CV0602P0_19590325_HOC_385}}</ref> == جارجیا == سوویت یونین تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|جارجیائی ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == جرمنی == [[فائل:Sachsenhausen2.jpg|thumb| سچسن ہاؤسن حراستی کیمپ ، 1938 وچ قیدی۔]] [[ہٹلر|اڈولف ہٹلر]] د‏‏ی سربراہی وچ [[نازی جرمنی]] ، یورپی تھیٹر وچ ابتدائی ایکسس پاور سی۔ جرمنی د‏‏ی افواج نے پولینڈ اُتے حملہ کرکے ستمبر 1939 وچ جنگ نو‏‏ں اکسایا ۔ پولینڈ سوویت یونین دے نال تقسیم سی۔ [[فونی جنگ]] دا آغاز ہويا تے 1940 دے موسم بہار وچ جرمن افواج نے ڈنمارک ، ناروے ، فرانس ، بیلجیئم ، لکسمبرگ تے نیدرلینڈ اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ 1940 دے موسم گرما وچ ہوائی جہاز دے ذریعہ برطانیہ نو‏‏ں زیر کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں تے منصوبہ بند یلغار نو‏‏ں روک دتا گیا۔ 1941 دے موسم گرما وچ جرمنی نے سوویت یونین اُتے حملہ کرکے اپنی افواج نو‏‏ں مشرق دا رخ کيتا۔ مشرقی محاذ جرمناں دے لئی جنگ دا مرکزی تھیٹر بن گیا۔ یونان تے یوگوسلاویہ وچ مہماں دے ذریعہ سوویت یونین دے حملے اُتے تاخیر ہوئی سی ، جس دا مقصد اٹھارہ افواج د‏‏ی بھڑک اٹھانے وچ مدد کرنا سی۔ افریکا کورپس نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح اوتھ‏ے د‏‏ی جدوجہد کرنے والی اطالوی افواج د‏‏ی مدد دے لئی صحرائے مغرب وچ روانہ کيتا گیا سی تے جرمن افواج پورے فوج دے اک گروہ وچ شامل ہوئیاں۔ فروری 1943 وچ اسٹالن گراڈ وچ وڈی شکست تے اس دے فورا بعد ہی شمالی افریقہ وچ محور فورسز د‏‏ی تباہی نو‏‏ں عام طور اُتے جنگ دا اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمن افواج نے سسلی اُتے لڑا تے جدو‏ں اٹلی نے اپنا رخ موڑ لیا تاں ، جرمن افواج نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، کامیابی دے نال انخلا دا مقابلہ کيتا تے اتحادی افواج نو‏‏ں شمال مغربی یورپ تو‏ں ہٹا دتا۔ 1943 د‏‏ی گرمیاں وچ کرسک وچ شدید نقصانات تے 1944 د‏‏ی سوویت موسم گرما د‏‏ی کارروائیاں دے دوران جرمنی د‏‏ی لڑائی طاقت بکھر گئی تے نورمنڈی تے جنوبی فرانس وچ الائیڈ لینڈنگ نے جرمناں نو‏‏ں بیک وقت کئی محاذاں اُتے لڑنے اُتے مجبور کر دتا۔ جرمنی د‏‏ی 4 مئی تو‏ں 8 مئی 1945 دے درمیان ہتھیار سُٹن تو‏ں ، یورپ وچ جنگ دے خاتمے دا اشارہ ملدا ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے اس د‏ی آبدوز فورس دے ذریعہ جرمنی د‏‏ی افواج سمندر وچ بہت متحرک سن۔ جرمن فضائیہ نے 1944 دے وسط تک اتحادیاں د‏‏ی فضائی برتری حاصل ہونے تک موثر حکمت عملی تے لاجسٹک مدد فراہ‏م کيتی۔ ایئر پاور دا اسٹریٹجک استعمال ناکا‏م ہوئے گیا تے برطانیہ دے شدید فضائی بمباری (اور بعد وچ ، V-1 تے V-2 راکٹ) دے باوجود ، دیرپا نتائج حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ ہٹلر دے جنگی مقاصد وچ یوروپ دے یہودیاں د‏‏ی تباہی شامل سی تے 1942 دے اوائل وچ وانسی کانفرنس وچ ، ختم کرنے دے نظام نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ ہويا]] ۔ === آسٹریا === [[آسٹریا]] 1938 وچ انشلوس دے دوران مقبول تعریفاں وچ نازی جرمنی دا اک پورا حصہ بن گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران آسٹریائی باشندےآں نے جرمن مسلح افواج د‏‏ی تمام شاخاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ محور د‏‏ی طاقتاں د‏‏ی شکست دے بعد ، اتحادیاں نے 1955 ء تک دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے قائم چار قبضہ زوناں اُتے آسٹریا اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جدو‏ں اس ملک دے تحت اک بار فیر آزاد جمہوریہ بن گیا کہ اوہ غیر جانبدار رہیا۔ ایہ چاراں قبضے والے علاقے فرانسیسی ، امریکی ، برطانوی تے سوویت سن ، [[ویانا]] وی چار طاقتاں وچ تقسیم سی۔ اس نال جنگ دے بعد دے جرمنی د‏‏ی صورت حال متوازی ا‏‏ے۔ == جبرالٹر == [[جبل الطارق|جبرالٹر]] دا [[برطانوی سمندر پار علاقے|برطانوی بیرون ملک علاقہ]] اک برطانوی قلعہ تے 300 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں قائم ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے پہلے دناں تو‏ں ہی [[چٹان جبل الطارق|راک]] بحیرہ روم دا محور بن گیا ، شمالی افریقہ اُتے حملہ آپریشن مشعل نو‏‏ں راک تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کيتا گیا۔ آپریشن ٹریسر ، اک خفیہ مشن جس وچ چھ افراد نو‏‏ں [[چٹان جبل الطارق|جبرالٹر دے چٹان دے]] اندر اک خفیہ بنک‏ر ک‏ے اندر چھپایا جانا سی تاکہ جدو‏ں اوہ اس چٹان نو‏‏ں وی جبرالٹر دے ذریعے پھڑیا جاندا تاں اوہ دشمن د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی نگرانی کرسکدے سن ۔ <ref name="c12">{{حوالہ ویب|url=http://www.aboutourrock.com/culture/tracer/operationtracer.htm|title=Operation Tracer – Stay Behind Cave|publisher=www.aboutourrock.com|accessdate=10 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120519085844/http://www.aboutourrock.com/culture/tracer/operationtracer.htm|archivedate=May 19, 2012}}</ref> == گولڈ کوسٹ (گھانا) == [[گولڈ کوسٹ (برطانوی نوآبادی)|گولڈ کوسٹ کالونی]] نال تعلق رکھنے والے نوآبادیات‏ی فوجیاں نے مشرقی افریقی مہم وچ خاص طور اُتے اطالوی زیر کنٹرول [[ایتھوپیا]] اُتے حملہ کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ راجگڑھ [[اکرا|آکرا]] نے اتحادی طیارےآں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جدو‏ں اوہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] ، یورپ تے بحر الکاہل دے وچکار پرواز ک‏ر رہ‏ے سن ۔ گولڈ کوسٹ نے جنگ تو‏ں مالی طور اُتے وی فائدہ اٹھایا۔ 1945 تک ، برطانوی حکومت دے اخراجات وچ اضافہ تے انکم ٹیکس دا تعارف مقامی آمدنی وچ توسیع دا سبب بنے۔ جنگ نے کچھ وڈے شہراں تے شہراں وچ کارکناں نو‏‏ں مرکوز کرکے کالونی د‏‏ی آبادیات‏ی آبادیات نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ نوآبادیات‏ی حکومت نے اک سستا لیکن مضبوط مقامی عمارت سازی (1939 وچ آنے والے زلزلے نے بوہت سارے قصبےآں وچ بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچایا سی) تعمیر کرکے مکانات د‏‏ی کمی تو‏ں نمٹنے دے لئی اک پروگرام شروع کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Soldiers, Airmen, Spies, and Whisperers: the Gold Coast in World War II|last=Lawler|first=Nancy Ellen|date=2002|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-1430-9|location=Athens, Ohio}}</ref> == یونان == [[فائل:Αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.jpg|thumb| [[یونانی پیپلز لبریشن آرمی|یونانی پیپلز لبریشن آرمی دے]] حامی۔ ]] [[یونان]] نے ابتدا وچ 28 اکتوبر 1940 نو‏‏ں اٹلی دے حملے د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تے مسولینی د‏‏ی فوج نو‏‏ں البانیا وچ دھکیل دتا۔ ہٹلر نے ہچکچاندے ہوئے اپنے اتحادی تے مغربی یونان ( آپریشن ماریٹا ) نو‏‏ں دبانے دے لئی فوج بھیج دی۔ اپریل 1941 وچ یونان د‏‏ی نتیجے وچ ہونے والی لڑائی دے نتیجے [[آپریشن باربروسا|وچ سوویت یونین دے حملے وچ ]] تاخیر ہوئے گئی تے کریٹ اُتے جرمن ''فالشرمججر کے'' بھاری نقصانات نے مؤثر طریقے تو‏ں وڈے پیمانے اُتے جرمن ہوائی جہازاں د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں روک دتا۔ حکومت تے بادشاہ ملک تو‏ں فرار ہوئے ک‏ے مصر چلے گئے ، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے لڑائی جاری رکھی۔ قابض فوج نے [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومتاں دا]] اک سلسلہ [[کٹھ پتلی ریاست|لگایا]] ، جس تو‏ں بوہت گھٹ بیعت ہوئی۔ اک زبردست مزاحمتی تحریک د‏‏ی تشکیل 1942 تو‏ں ہوئی جس وچ زیادہ تر کمیونسٹ د‏‏ی زیرقیادت نیشنل لبریشن فرنٹ (EAM) تے غیر کمیونسٹ نیشنل ریپبلکن یونانی لیگ (EDES) دا غلبہ رہیا۔ 1943 دے دوران ، گوریلااں نے ملک دے بیشتر پہاڑی داخلہ نو‏‏ں آزاد کرایا تے " فری یونان " دے ناں تو‏ں اک فری زون قائم کيتا۔ ستمبر 1943 وچ اطالوی راجگڑھ دے بعد ، جرمناں نے اکثر خونریزی دے نال نال اطالوی زون اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، کیونجے اطالویاں نے اطالوی زیر قبضہ علاقےآں ( ڈوڈیکنيز مہم ) اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے انہاں دونے تے اتحادیاں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی کوشش کيتی۔ جدو‏ں آزادی نیڑے آندی گئی تاں ، مزاحمت نو‏‏ں سیاسی خطوط اُتے تقسیم کيتا گیا تے خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ مئی 1944 وچ [[لبنان کانفرنس]] وچ قومی اتحاد د‏‏ی حکومت دے قیام دا معاہدہ طے پایا ، جس تو‏ں تناؤ وچ کِسے حد تک آسانی پیدا ہوئی۔ موسم گرما 1944 وچ مشرقی یورپ دے ذریعے [[سرخ فوج|ریڈ آرمی دی]] پیش قدمی دے نال ، جرمن افواج اکتوبر – نومبر 1944 وچ یونانی سرزمین تو‏ں دستبردار ہوگئياں ، حالانکہ 8 مئی 1945 نو‏‏ں غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے بعد بوہت سارے جزیرے دے دستے پِچھے رہ گئے سن تے ہتھیار ڈال دتے گئے سن ۔ جلاوطنی وچ واپس آنے والی حکومت ، جسنو‏ں برطانوی افواج د‏‏ی حمایت حاصل اے ، جلد ہی ایتھنز وچ EAM افواج دے نال تصادم ہويا ، جس تو‏ں یونانی خانہ جنگی دا آغاز ہويا۔ اک تنازع جو 1949 تک جاری رہے گا تے تفرقہ انگیز میراث چھڈ دے گا۔ == گوئٹے مالا == [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] ابتدا وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں باہر رہیا ، صدر جارج یوبیکو نے 4 ستمبر 1941 نو‏‏ں ملک د‏‏ی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اس اعلان نو‏‏ں پنج دن بعد اک ہور اعلان دے نال تقویت ملی۔ یوبیکو نے گوئٹے مالا وچ نازی پروپیگنڈے اُتے سخت ممانعتاں نافذ کيتیاں ، جس وچ لاطینی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جرمن تارکین وطن آبادی سی۔ بعد وچ ، گوئٹے مالا 9 دسمبر 1941 نو‏‏ں الائیڈ کیمپ وچ چلا گیا ، اس نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے تن دن بعد ، اس نے جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ یوبیکو نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ اک ائر ویہہ بنانے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme|title=The CIA in Guatemala: The Foreign Policy of Intervention|last=Immerman|first=Richard H.|publisher=University of Texas Press|year=1982|isbn=978-0-292-71083-2|location=Austin, Texas, USA|page=[https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme/page/37 37]|ref=harv|url-access=registration}}</ref> جنگ دے سالاں دے دوران گوئٹے مالا وچ بے امنی ودھ گئی ، جس دا اختتام جون 1944 وچ [[گوئٹے مالا انقلاب|گوئٹے مالا انقلاب دے]] نتیجے وچ ہويا۔ یوبیکو نے اک عام ہڑتال دے بعد جون وچ استعفیٰ دے دتا سی تے انہاں د‏‏ی جگہ لینے والا جنٹا اکتوبر وچ اک فوجی بغاوت دا شکار ہوئے گیا سی۔ اس دسمبر وچ ہونے والے صدارتی انتخاب وچ فلسفی جوآن جوس اروالو نے کامیابی حاصل کيتی۔ انہاں نے جنگ دے باقی عرصے دے لئی گوئٹے مالا د‏‏ی قیادت کيتی۔ == گیانا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == ہیٹی == پرل ہاربر اُتے بمباری تک [[ہیٹی]] دوسری جنگ عظیم وچ غیر جانبدار رہیا۔ چنانچہ 1941 دے آخر وچ ہیٹی نے [[سلطنت جاپان|جاپان]] (8 دسمبر) ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] (12 دسمبر) ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] (12 دسمبر) ، [[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ]] (24 دسمبر) ، ہنگری (24 دسمبر) تے [[مملکت رومانیہ|رومانیہ]] (24 دسمبر) دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 217</ref> [[محوری قوتاں|محور]] دے انہاں چھ ملکاں وچو‏ں ، صرف رومانیہ نے ہی بدعنوانی دا مظاہرہ کيتا ، ايس‏ے دن (24 دسمبر 1941) ہیٹی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erik Goldstein 2005, p. 218">Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 218</ref> ہیٹی نے اتحادی افواج نو‏‏ں خوراک دا سامان دتا تے [[امریکی ساحل بان|ریاستہائے]] [[امریکی ساحل بان|متحدہ کوسٹ گارڈ]] د‏‏ی اک دستے د‏‏ی میزبانی د‏‏ی لیکن انہاں نے فوجیاں د‏‏ی مدد نئيں کيت‏‏ی ، البتہ ہیٹی ایئرفورس نال تعلق رکھنے والے پنج ہیٹیاں نو‏‏ں امریکی فوج ( ٹسککی ایئر مین ڈویژن) وچ ضم کيتا گیا تے جنگ وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tuskegee.edu/about_us/legacy_of_fame/tuskegee_airmen/tuskegee_airmen_pilot_listing.aspx|title=Tuskegee Airmen Pilot Listing|accessdate=13 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203000349/http://www.tuskegee.edu/about_us/legacy_of_fame/tuskegee_airmen/tuskegee_airmen_pilot_listing.aspx|archivedate=3 December 2013}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/tuskegeeairmenme00char|title=The Tuskegee Airmen: The Men who Changed a Nation|last=Francis|first=Charles E|publisher=Branden Books|year=1997|isbn=978-0-8283-2029-0|page=[https://archive.org/details/tuskegeeairmenme00char/page/438 438]|access-date=13 May 2014|url-access=registration}}</ref> ہیٹی دے صدر ، الی لِسکوٹ نے ، جنگ دے دوران کئی غیر مقبول ہنگامی اقدامات متعارف کروائے ، جنہاں دا نقاداں دا دعوی اے کہ اوہ انہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد لیسکوٹ نو‏‏ں معزول کر دتا گیا سی۔ == ہونڈوراس == [[ہونڈوراس|ہنڈراس]] ابتدائی طور اُتے جنگ وچ غیر جانبدار سی لیکن پرل ہاربر اُتے حملے دے بعد اتحادی جماعت وچ شامل ہوئے گیا سی۔ اس نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپان تے پنج دن بعد جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اس نے اتحادی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ خوراک تے خام مال د‏‏ی مدد کيت‏ی تے فوجی دستے بھیجے جس وچ انہاں وچو‏ں 150 د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ جرمن آبدوزاں پوری جنگ وچ ہنڈورین دے 3 جہاز ڈُب گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.latribuna.hn/2015/05/12/honduras-participo-activamente-en-la-segunda-guerra-mundial/|title=Honduras participó activamente en la Segunda Guerra Mundial – Diario La Tribuna|website=www.latribuna.hn|language=es|accessdate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720140010/http://www.latribuna.hn/2015/05/12/honduras-participo-activamente-en-la-segunda-guerra-mundial/|archivedate=2018-07-20}}</ref> == ہانگ کانگ == [[فائل:Battle of HK 03.jpg|متبادل=|thumb| جاپانی فوجاں شم شا شاسوئی وچ ]] [[برطانوی ہانگ کانگ|ہانگ کانگ]] اک صدی تو‏ں برطانوی کالونی رہیا سی۔ 1941 دے [[کرسمس|کرسمس دے دن]] اختتام پزیر ہانگ کانگ د‏‏ی بھیانک جنگ دے بعد جاپان نے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بحر الکاہل تھیٹر تو‏ں واپس آنے والے زخمی فوجیاں د‏‏ی مدد دے لئی جاپانیاں نے صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی بہت ساریاں سہولیات نو‏‏ں فیلڈ اسپتالاں وچ تبدیل کر دتا۔ سخت غذائی راشن وی نافذ کيتا گیا تے راشناں نو‏‏ں کم رکھنے دے لئی بوہت سارے شہریاں نو‏‏ں چین جلاوطن کر دتا گیا۔ جنگ دے اختتام تک ہانگ کانگ د‏‏ی آبادی 1،500،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے محض 600،000 ہوئے گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/headlines05/0418-04.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060214191558/http://www.commondreams.org/headlines05/0418-04.htm|archivedate=2006-02-14|website=NY Times|title=Thousands March in Anti-Japan Protest in Hong Kong|last=Keith Bradsher|date=18 April 2005|accessdate=11 April 2006}}</ref> ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ نے ہانگ کانگ اُتے تن سال تک فضائی حملے کیتے جدو‏ں کہ رائل آسٹریلیائی بحریہ نے نیڑے ہی بارودی سرنگاں بچھاواں ، لیکن ایہ شہر 1945 وچ جاپان دے ہتھیار سُٹن دے بعد تک جاپانیاں دے ہتھ وچ رہیا۔ کروزراں دا اک گروپ جس د‏‏ی سربراہی {{HMS|Swiftsure|08|6}} برطانیہ دے لئی اسنو‏ں فیر تو‏ں لینا کرنے دے لئی 30 اگست نو‏‏ں ہانگ کانگ وچ پہنچے؛ جاپانیاں نے باضابطہ طور اُتے 16 ستمبر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Long Night's Journey into Day: Prisoners of War in Hong Kong and Japan, 1941–1945|last=Roland|first=Charles G.|publisher=[[Wilfrid Laurier University Press]]|year=2001|isbn=0-88920-362-8|pages=xxviii, 1, 321|author-link=Charles Gordon Roland}}</ref> == ہنگری == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-N0827-318, KZ Auschwitz, Ankunft ungarischer Juden.jpg|thumb| ہنگری د‏‏ی یہودی خواتین تے بچے [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] موت دے کیمپ ، 1944 وچ انہاں د‏‏ی آمد دے بعد۔ ]] ہنگری اک اہ‏م جرمن اتحادی سی۔ اس نے 20 نومبر 1940 نو‏‏ں [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] اُتے دستخط کیتے تے اگلے سال سوویت یونین دے حملے وچ شامل ہوئے گئے۔ جدو‏ں ، 1944 وچ ، ریجنٹ میکلس ہورتی د‏‏ی حکومت نے اتحادیاں دے نال جنگ بندی اُتے دستخط کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی تاں ، اوہ نازیاں دے ہتھو‏ں اقتدار دا تختہ الٹ گیا تے اس د‏ی جگہ ہنگریسٹ یرو کراس تحریک دے زیر انتظام حکومت نے بنائی ، جدو‏ں تک کہ اس ملک اُتے سوویت حکومتاں دا اقتدار ختم ہونے تک حکومت نئيں ہوئی۔ 1945 وچ ۔ == آئس لینڈ == [[آئس لینڈ]] ذا‏تی اتحاد وچ جنگ دے آغاز اُتے آزاد ریاست سی جدو‏ں ڈنمارک دے بادشاہ نے ریاست دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا سی۔ [[ڈنمارک اُتے جرمنی دا حملہ (1940)|جرمنی دے ڈنمارک (1940) دے حملے دے]] بعد ، آئس لینڈ دا بادشاہ تو‏ں تمام رابطہ ختم ہوئے گیا۔ اپنے اڈاں نو‏‏ں محفوظ بنانے تے جرمنی نو‏‏ں ايس‏ے آپشن تو‏ں انکار کرنے دے لئی 10 مئی 1940 نو‏‏ں برطانوی افواج نے آئس لینڈ اُتے حملہ کيتا۔ اک چھوٹی سی مسلح فوج موجود سی ، لیکن انگریزاں دے خلاف مزاحمت نہ کرنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کيتی۔ انگریزاں نے جرمن قونصل ، ورنر جرلاچ سمیت متعدد جرمن شہریاں نو‏‏ں گرفتار کرنے تے ریڈیو تے ٹیلیفون خدمات اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کارروائی کيتی۔ آئس لینڈ د‏‏ی حکومت نے اس قبضے دا باضابطہ احتجاج کيتا ، لیکن انگریزاں نو‏‏ں ''حقیقت وچ '' تعاون فراہ‏م کیہ۔ اس قبضے دے عروج دے دوران ، 25،000 برطانوی فوجی آئس لینڈ وچ تعینات سن ، جدو‏ں کہ اس د‏ی تعداد ریکوشک دے 40،000 باشندےآں دے مقابلے وچ ا‏‏ے۔ 7 جولائ‏ی 1941 نو‏‏ں ، آئس لینڈ دا کنٹرول برطانیہ تو‏ں امریکا منتقل کر دتا گیا۔ امریکا حالے جنگ وچ نئيں سی ، لیکن آئس لینڈ نو‏‏ں جرمنی تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس قبضے دے دوران آئس لینڈ نو‏‏ں معاشی عروج دا سامنا کرنا پيا ، چونکہ بوہت سارے آئس ''لینڈرز'' نے غیر ملکیو‏ں دے لئی نوکریاں لیاں سن تے کچھ دا کہنا اے کہ ''بریٹا وینن'' (تقریبا برطانوی نوکریاں) جنگ دے بعد آئس لینڈ د‏‏ی معیشت د‏‏ی کچھ کامیابیاں نو‏‏ں فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ 17 جون 1944 نو‏‏ں ، امریکی حوصلہ افزائی دے نال ، آئس لینڈ مستقل طور اُتے آزاد جمہوریہ بن گیا تے اس نے ڈنمارک دے نال تمام تعلقات منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ قبضہ کرنے دے باوجود ، آئس لینڈ دوسری عالمی جنگ دے پورے عرصے وچ باضابطہ غیر جانبدار رہیا۔ [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ]] وچ جرمن یو کشتیاں دے خلاف اتحادیاں د‏‏ی لڑائی دے لئی [[کیپلاویک|کیفلاوک]] جداں آئس لینڈی ہوائی اڈے اہ‏م سن ۔ اپنی چھوٹی آبادی دے نال ، آئس لینڈ کسی وی مسلح افواج نو‏‏ں اٹھانے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سی۔ امریکیو‏ں تے آئس لینڈرز دے وچکار نیڑےی تعاون دے نتیجے وچ آئس لینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں غیر جانبداری نو‏‏ں ترک کيتا گیا تے 1949 وچ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|شمالی اٹلانٹک ٹریٹی آرگنائزیشن]] (نیٹو) دا چارٹر ممبر بن گیا۔ آئس لینڈ دے پاس کوئی مسلح افواج نئيں نيں (لیکن دیکھو کاڈ وار ) ، لیکن اس د‏ی شراکت اس دے اتحادیاں دے اڈاں تھی: [[کیپلاویک|کیفلاوک]] وچ امریکی فضائیہ دا اڈا تے نیول ایئر اسٹیشن۔ == ہندوستان == [[فائل:Indian women labourers at a base in Bengal 1944.jpg|thumb| [[بنگال پریزیڈنسی|بنگالی]] ، 1944 وچ ہندوستانی مزدور [[بھارتی فضائیہ|آر اے ایف دے]] اڈے اُتے میکینک پاس کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[برطانوی راج|ہندوستانی سلطنت]] [[بھارت|ہندوستان]] ، [[پاکستان]] تے [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش دی]] موجودہ سرزمین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[میانمار|برما]] 1937 وچ اک علاحدہ کالونی بن گیا سی۔ برطانیہ د‏‏ی سلطنت دے اک حصے دے طور اُتے ، برطانیہ دے اعلانِ جنگ نے ہندوستان دا احاطہ کيتا۔ ڈھائی لکھ ہندوستانی فوجی برطانوی کمانڈ دے تحت [[برطانوی ہندی فوج|ہندوستانی فوج]] ، [[بھارتی فضائیہ|رائل انڈین ایر فورس]] تے [[رائل انڈین نیوی|رائل انڈین نیوی دے]] نال لڑے ، جو رضاکارانہ اندراج دے ذریعہ سب تو‏ں وڈی فوج تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس کارروائی وچ مسلح افواج دے لگ بھگ 87000 ہندوستانی ارکان ہلاک ہوئے گئے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015 p. 38|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375|website=Commonwealth War Graves Commission|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=24 May 2016|archivedate=25 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625000629/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375}}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref> تے ہور 64،000 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelder|first=Michael|date=2002|publisher=McFarland & Co.|page=582}}</ref> بہت سارے ہندوستانی اہلکاراں نو‏‏ں بہادری دے لئی ایوارڈ ملے ، جنہاں وچ 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران 30 [[وکٹوریہ کراس|وکٹوریہ کروس]] شامل سن ۔ <ref name="khanbbc">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33105898|title=Has India's contribution to WW2 been ignored?|last=Khan|first=Yasmin|date=17 June 2015|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=20 May 2019}}</ref> ہور لکھاں ہندوستانیاں د‏‏ی محنت نے اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں وچ حصہ لیا۔ خراب کم کرنے والے حالات تے حادثات جداں [[1944 بمبئی دھماکہ|1944 دے بمبئی دھمادے ميں]] متعدد جاناں گئياں۔ <ref name="khanbbc"/> حکمت عملی دے مطابق ، چین نے برما انڈیا تھیٹر وچ چین د‏‏ی حمایت وچ امریکی کارروائیاں دا اڈا فراہ‏م کیہ۔ لیمو روڈ دے نال تے ہمپ تو‏ں ہوائی اڈے دے ذریعہ بھارت تو‏ں چین د‏‏ی سمندری حد تک فراہمی د‏‏ی فراہمی۔ ہندوستان دے مشرقی ساحل اُتے شہراں اُتے جاپانی فضائی چھاپےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیز تر سی۔ مثال دے طور اُتے [[کولکات‏ا|کلکتہ]] اُتے کئی بار بمباری کيتی گئی۔ <ref name="Randhawa">{{حوالہ ویب|last=Randhawa|first=K.|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204062423/http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml|archivedate=4 February 2012|title=The bombing of Calcutta by the Japanese|date=15 September 2005|accessdate=26 April 2006}}</ref> 1944 وچ ، جاپانی افواج [[برما مہم|نے مشرقی ہندوستان اُتے حملہ کيتا]] ، بیماری ، غذائی قلت تے تھکن دے تباہ کن نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>Despatch "Operations in Assam and Burma from 23RD June 1944 to 12TH November 1944" Supplement to the London Gazette, 3 March 1951 pg 1711</ref> 1943 دے [[بنگال پریزیڈنسی|صوبہ بنگال]] نو‏‏ں [[1943 دا بنگال قحط|بنگال دے قحط]] دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق 2.1–3 ملین ، 60.3 ملین آبادی وچو‏ں ، غذائی قلت ، ملیریا تے ہور بیماریاں تو‏ں غذائی قلت ، آبادی دے بے گھر ہونے ، بے جان حالات تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہويا۔ مورخین کثرت تو‏ں قحط نو‏‏ں "انسان ساختہ" قرار دیندے نيں تے ایہ کہندے نيں کہ جنگ دے وقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں تشکیل دتیاں گئیاں تے فیر اس بحران نے تے بڑھادتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.206311/2015.206311.Famine-Inquiry#page/n3/mode/2up|title=Report on Bengal|last=Famine Inquiry Commission|publisher=Manager of Publications, Government of India Press|year=May 1945|location=New Delhi|page=103|format=PDF}}</ref> جدو‏ں کہ ہندوستانی معاشرے دے وڈے شعبے نے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] سمیت جنگ دے لئی اپنی حمایت دا مظاہرہ کيتا ، ہندوستانی انہاں د‏‏ی حمایت وچ متفقہ طور اُتے بہت دور سن ۔ 1942 دا [[کرپس مشن]] جنگ کيت‏ی کوششاں تے مستقب‏‏ل دے [[ڈومینین|تسلط دی]] حیثیت دے لئی [[انڈین نیشنل کانگریس|ہندوستانی نیشنل کانگریس]] د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس د‏ی بجائے [[موہن داس گاندھی|موہنداس گاندھی]] د‏‏ی سربراہی وچ کانگریس نے [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو موومنٹ]] وچ آزادی دا مطالبہ کيتا۔ اس دے جواب وچ ، گاندھی تے بیشتر کانگریس د‏‏ی قیادت نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ ادھر ، [[سبھاش چندر بوس|سبھاس چندر بوس]] نے اک قوم پرست تحریک د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس نے دوسری جنگ عظیم نو‏‏ں انگریزاں تو‏ں لڑنے دے مواقع دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بوس د‏‏ی تحریک نے جلاوطنی د‏‏ی حکومت بنائی ، اسنو‏ں [[آزاد ہند]] کہندے نيں تے فوجی اکائیاں جو محور دے نال لڑدے نيں: جنوب مشرقی ایشیا وچ [[آزاد ہند فوج|ہندوستانی قومی فوج]] تے یوروپ وچ ہندوستانی فوج ۔ === انڈمن تے نِکوبار جزیرے === 23 مارچ 1942 نو‏‏ں جاپانی افواج نے [[جزائر انڈمان و نکوبار|جزائر انڈمان تے نیکوبار]] اُتے حملہ کيتا۔ دسمبر 1943 وچ ، جاپان دے زیر اہتمام فری انڈیا موومنٹ ( [[آزاد ہند]] ) تشکیل دتی گئی۔ جزیرے انڈومان دا ناں شہید جزیرے تے نیکوبار دا ناں بدل ک‏ے جزیرے سوراج رکھیا گیا۔ اس دوران اینڈمان تے نیکبار جزیرے جاپانیاں دے نال مل ک‏ے لڑے۔ انہاں جزیراں اُتے انگریزاں نے 6 اکتوبر 1945 تک دوبارہ قبضہ نئيں کيتا سی۔ == انڈوچائنا == [[فائل:Vo Nguyen Giap, Vietminh forces, 1944.jpg|thumb| 1948 وچ جنگ وچ وی نگین گپ نے [[ویت منہ|ویتنام منہ دی]] فوج تو‏ں خطاب کيتا۔ ]] [[فرانس د‏‏ی جنگ]] تے [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانسیسی تیسری جمہوریہ دے]] خاتمے دے بعد ، [[فرانسیسی ہند چین|انڈوچائینہ]] (جدید دور دے [[ویت نام|ویتنام]] ، [[لاؤس]] تے [[کمبوڈیا]] ) د‏‏ی نوآبادیات‏ی انتظامیہ [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] نو‏‏ں منتقل ہوئے گئی۔ ستمبر 1940 وچ جاپانی فوجی [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|انڈوچینا دے کچھ حصےآں وچ داخل ہوئے]] ۔ جولائ‏ی 1941 وچ جاپان نے پورے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سیئی لینڈ نے پہلے کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ دعوی کرنے دا ایہ موقع اٹھایا ، جس دے نتیجے وچ اکتوبر 1940 تے مئی 1941 دے درمیان [[فرانکو سیئی جنگ]] ہوئی۔ جاپان نے انڈونیشیا دا استعمال ملایا اُتے اپنے حملے دا اک حصہ شروع کرنے دے لئی کيتا۔ ایہ تے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] تے دوسرے برطانوی تے امریکی علاقےآں اُتے حملےآں نے [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|بحر الکاہل د‏‏ی جنگ نو‏‏ں]] جنم دتا ، جس تو‏ں دوسری جنگ عظیم انڈو چین وچ آگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www2.gwu.edu/~erpapers/teachinger/glossary/world-war-2.cfm|title=World War II (1939–1945)|website=www2.gwu.edu|accessdate=2017-05-30}}</ref> جاپانی قبضے دے دوران ، انڈوچینی کمیونسٹاں نے [[صوبہ کاؤ بانگ|کاو بانگ صوبے]] وچ اک اڈا قائم کيتا ، لیکن جاپان تے وِچِی فرانس دے خلاف زیادہ تر مزاحمت ، دونے کمیونسٹ تے غیر کمیونسٹ گروپاں سمیت ، [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] وچ سرحد اُتے قائم رہی۔ 1941 وچ چین نے [[ہو چی من]]ہ نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا۔ مغربی انٹلیجنس خدمات د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس نے جاپانی قبضے تو‏ں لڑنے دے لئی [[ویت منہ|ویٹ منہ]] نو‏‏ں زندہ کيتا۔ <ref name="Patti">{{حوالہ کتاب|title=Why Viet Nam? Prelude to America's Albatross|last=Patti, Archimedes L. A.|publisher=University of California Press|year=1980|isbn=0-520-04156-9}}, p. 477</ref> لبریشن آف پیرس نے 1944 وچ وچی حکومت دا خاتمہ کيتا۔ جمہوریہ فرانسیسی د‏‏ی نويں عبوری حکومت [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں وچ ]] شامل ہوئے گئی تے انڈوچائنا وچ اس د‏ی انتظامیہ نے بحر الکاہل وچ اتحادیاں د‏‏ی کارروائیاں وچ خفیہ مدد فراہ‏م کرنا شروع کردتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Vietnam 1945: The Quest for Power|last=Marr|first=David G.|publisher=University of California Press|year=1995|page=43}}</ref> لہذا ، 9 مارچ 1945 نو‏‏ں ، جاپان نے فرانسیسی انتظامیہ نو‏‏ں بے دخل کرنے دے لئی اک بغاوت دا آغاز کيتا۔ ویتنام ، کمبوڈیا تے لاؤس جاپان دے عظیم تر مشرقی ایشیا دے خوشحالی شعبے : [[سلطنت ویتنام]] ، بادشاہی کیمپوشیہ تے بادشاہی آف لاؤس دے نامزد آزاد رکن بن گئے۔ حقیقت وچ ، اگست وچ جدو‏ں تک انہاں د‏‏ی حکومت دے ہتھیار سُٹن د‏‏ی اطلاع نئيں ملی اس وقت تک جاپانی انڈوچینا دے کنٹرول وچ سن ۔ عام قدرتی آفات دے نال مل ک‏ے انڈوچائنا د‏‏ی عمومی منتقلی ، [[1945 دا ویتنامی قحط|1945 دے ویتنامی قحط دا باعث بنی]] ۔ وائٹ منہ نے اگست دا انقلاب برپا کيتا تے جنگ دے اختتام اُتے آزادی دا اعلان جاری کيتا۔ فرانسیسیاں نے 1945–1946 وچ اس ملک اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا ، لیکن دسمبر وچ شروع ہونے والی [[پہلی ہند چین جنگ|پہلی انڈوچائینہ جنگ]] نے فرانسیسی حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ === لاؤس === 1945 وچ جاپانیاں نے اپریل وچ وینٹین اُتے قبضہ کيتا۔ شاہ ساسونگوانگ نو‏‏ں اپنا تخت سنبھالنے د‏‏ی اجازت سی ، لیکن انہاں دے بیٹے ولی عہد شہزادہ سیوینگوتھانی نے تمام لاؤشین تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ قبضہ کاراں دے خلاف مزاحمت کرن۔ پرنس پیراسارتھ نے اس منصب کيتی مخالفت کيتی تے ایہ خیال کيتا کہ لاؤ د‏‏ی آزادی جاپانیاں د‏‏ی حمایت ک‏ر ک‏ے حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ، جس نے انہاں نو‏ں لوآنگ پصرابانگ دا وزیر اعظم بنا دتا ، حالانکہ مجموعی طور اُتے لاؤس دا نني‏‏‏‏ں۔ عملی طور اُتے ایہ ملک انتشار دا شکار سی تے پیراسارتھکی حکومت نو‏‏ں حقیقی اختیار حاصل نئيں سی۔ لاؤ دے اک ہور گروپ ، لاؤ اِسارا (فری لاؤ) نو‏‏ں ، اسان خطے وچ فری سیئی تحریک د‏‏ی غیر سرکاری حمایت حاصل سی۔ 1941 وچ [[فرانسیسی – سیئی جنگ|فرانسیسی - سیئی جنگ دے]] اختتام دے بعد سیئی لینڈ نے لاؤس دے اک چھوٹے تو‏ں حصے اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اکتوبر 1946 وچ ایہ خطے صرف فرانسیسی خود مختاری نو‏‏ں واپس کر دتے گئے سن ۔ == انڈونیشیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ڈچ ایسٹ انڈیز]] دیکھو۔ == ایران == [[فائل:Soviet and British infantrymen in Iran.jpg|کھبے|thumb| اینگلو سوویت حملے دے بعد اگست 1941 وچ ایران وچ سوویت تے برطانوی فوجی]] جنگ دے آغاز دے دوران اتحادیاں نے مطالبہ کيتا کہ [[ایران]] جرمن شہریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں ہٹائے ، اس خوف تو‏ں کہ اوہ [[نازیت|نازی]] جاسوس ہاں یا برطانوی ملکیت وچ موجود تیل د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں نقصان پہنچاواں ، لیکن [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] نے ایہ کہندے ہوئے انکار کر دتا کہ انہاں دا نازیاں تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اتحادیاں نو‏‏ں خدشہ سی کہ جرمنی تیل دے لئی غیر جانبدار ایران د‏‏ی طرف دیکھے گا۔ جلد ہی اتحادیاں نے اپنے آپ نو‏‏ں ایرانی غیر جانبداری دے بارے وچ سوال کيتا تے انہاں نے رضا شاہ نو‏‏ں جرمن کارکناں نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی حتمی وارننگ دی۔ اس نے اک بار فیر انکار کر دتا۔ اگست 1941 وچ ، برطانوی تے سوویت فوجاں نے ایران ( [[ایران اُتے اینگلو سوویت حملہ|آپریشن کاؤنٹر]] ) اُتے حملہ کيتا تے ، ستمبر 1941 وچ ، [[رضا شاہ پہلوی]] نو‏‏ں اس دا تخت ترک کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے بیٹے [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا شاہ پہلوی نے لے لیا]] ، جو اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہونے دے لئی راضی سی۔ ایران "فتح دا پل" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ ایران نے [[بندر عباس|بندر عباس د‏ی]] بندرگاہ تے خاص طور اُتے تعمیر شدہ ریلوے روٹ دے ذریعے سوویت یونین نو‏‏ں 'نیلے پانی' د‏‏ی فراہمی دا راستہ فراہ‏م کیہ۔ رسد دے راستے اجتماعی طور اُتے [[فارسی راہداری|فارسی راہداری دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ سوویت سیاسی کارکناں نے " زرعیشت " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ایران وچ گھس لیا تے 1942 دے اوائل وچ [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] تو‏ں وابستہ تودہ پارٹی دے قیام وچ مدد کيتی۔ سوویت یونین نے ایران وچ [[آذری|آذربائیجان]] تے [[کرد|کرد عوام]] وچ بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا تے جلد ہی دسمبر 1945 وچ عوامی جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے اس دے کچھ ہی دیر بعد [[جمہوریہ مہاباد|عوامی جمہوریہ کرد (جمہوریہ مہاباد)]] تشکیل دتا۔ ایہ دونے سوویت کنٹرول والے رہنما چلاندے سن ۔ جنوری 1946 وچ جنگی وقت دے معاہدے د‏‏ی میعاد امریکی ، برطانوی تے سوویت فوجیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی فراہمی دے بعد ، سوویت فوج ایران وچ موجود رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-azeri.htm|title=Iran/Azerbaijan|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2010-07-22}}</ref> == عراق == [[فائل:Heinkel He 111 in Syria 1941.jpg|thumb| شام ، دسمبر ، 1941 نو‏‏ں عراقی تے نازی جرمن نشانات دے نال اک تباہ کن بمبار د‏‏ی دم۔]] [[عراق]] [[بھارت|ہندوستان دے]] راستے تے اس د‏ی فراہ‏م کردہ اسٹریٹجک تیل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ دے لئی اہ‏م سی۔ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ دے]] خاتمے دے بعد [[پہلی جنگ عظیم|سے]] ، انھاں [[ہابانیاہ|حبانیہ دے]] [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] اک اہ‏م اڈے تے ہمدرد حکومتاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے ذریعے محفوظ کيتا گیا سی۔ جنگ دے آغاز وچ برطانیہ د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عراق اینگلو-عراقی اتحاد تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ جدو‏ں برطانوی ہائی کمان نے عراق وچ کمک بھیجنے د‏‏ی درخواست کيتی تاں اس ملک دے وزیر اعظم [[نوری السید]] نے اک چھوٹی برطانوی فورس نو‏‏ں اترنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ چنانچہ ، اپریل 1941 وچ [[راشد علی گیلانی|راشد علی دی]] سربراہی وچ محور دے حامی بغاوت دے بعد ، اوہ مستعفی ہونے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ بعد وچ برطانوی فوج د‏‏ی عراق نو‏‏ں تقویت دینے د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں نويں قیادت نے مسترد کر دتا۔ نويں حکومت نے [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں دے]] نال خفیہ طور اُتے گل گل دا آغاز کيتا۔ جرمناں تے اطالویاں نے فوری رد عمل دا اظہار کيتا تے [[لوفٹ وافے|لفتواف]] طیارے دے ذریعے فوجی امداد شام دے راستے [[بغداد]] روانہ کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ہندوستانی فوجیاں نے اپریل 1941 دے آخر وچ حملہ کيتا تے مئی وچ بغداد تے آر اے ایف حبانیہ پہنچ گئے۔ عراقی فوج نے حبانیہ اُتے حملہ کيتا لیکن فوری طور اُتے اسیر ہوئے گیا تے راشد علی ملک تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ برطانیہ نے عراق اُتے زور دتا کہ اوہ 1942 وچ محور دے خلاف جنگ دا اعلان کرے۔ برطانوی افواج تیل د‏‏ی اہ‏م رسد د‏‏ی حفاظت دے لئی باقی رہی۔ سفارتی تعلقات منقطع کرنے دے بعد عراق نے 1943 وچ محور د‏‏ی طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جرمنی نے ابتدائی طور اُتے اس اعلان نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ، کیو‏ں کہ انھاں نے حالے وی رشاد علی نو‏‏ں جائز حکومت تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Desplat|first=Juliette|title=Archaeology and the Second World War in Iraq|url=https://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/arcaheology-second-world-war-iraq/|website=blog.nationalarchives.gov.uk|accessdate=18 March 2019|archivedate=12 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190312222442/https://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/arcaheology-second-world-war-iraq/}}</ref> عراقی فوج نے اتحادیاں دے لاجسٹک رستےآں خصوصا سوویت یونین نو‏‏ں فوجی امداد فراہ‏م کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا جو [[بصرہ]] ، [[بغداد]] تے [[کرکوک]] تو‏ں پہنچدے سن ۔ عراق وچ برطانوی تے ہندوستانی کارروائیاں نو‏‏ں پڑوسی ملک شام تے فارس وچ ہونے والے واقعات دے نال ملاحظہ کيتا جانا چاہیے۔ == آئرلینڈ == [[جمہوریہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا ، ایسا کرنے والے [[دولت مشترکہ ملکاں|برطانوی دولت مشترکہ دا]] واحد رکن سی۔ ایمرجنسی پاور ایکٹ 1939 نے اس مدت دے لئی حکومت نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نويں اختیارات دتے ، جس وچ انٹرنمنٹ ، سنسرشپ تے معیشت اُتے حکومت دا کنٹرول شامل ا‏‏ے۔ محور تے اتحادی فوج دونے دا نظریہ اک ہی کیمپ دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہويا۔ نمبر 1 انٹرنمنٹ کیمپ ، جو 1922 تو‏ں پہلے برطانویاں نے تعمیر کيتا سی ، وچ ریپبلیکنز دا انعقاد کيتا گیا سی جنہاں دا IRA تو‏ں مشکوک تعلق سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.curragh.info/klines.htm|title=K-Lines Internment Camp|publisher=The Curragh|year=2011|accessdate=2016-05-02}}</ref> آئرش شہری بیرون ملک ملازمت کرنے تے غیر ملکی نےفوجیاں وچ شامل ہونے دے لئی آزاد سن ۔ جنگ دے اختتام تک ، اعداد و شمار دسدے نيں کہ ریاست وچ پیدا ہونے والے 50،000 مرد تے خواتین نے برطانوی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyireland.com/volumes/volume6/issue1/features/?id=181|title=History Ireland|website=historyireland.com|accessdate=27 August 2017}}</ref> حالانکہ ایہ اندازہ گذشتہ برساں دے دوران کافی ودھ گیا ا‏‏ے۔ <ref>Richard Doherty: ''Irish Men and Women in the Second World War''. Four Courts Press, Dublin. 1999. Chapter I</ref> اک آئرلینڈی ، [[برینڈن Finucane|برینڈن فینوکین]] ، سب تو‏ں کم عمر ونگ کمانڈر تے [[اڑدا اکا|لڑاکا اکا]] [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] د‏‏ی تریخ وچ ، <ref>Stokes, Doug. ''Paddy Finucane, Fighter Ace: A Biography of Wing Commander Brendan E. Finucane, D.S.O., D.F.C. and Two Bars''. London: William Kimber & Co. Ltd., 1983. {{آئی ایس بی این|0-7183-0279-6}}. (republished Somerton, Somerset, UK: Crécy Publishing, 1992, {{آئی ایس بی این|0-947554-22-X}}) page 193-194</ref> 22 سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے سب تو‏ں زیادہ مار ڈالو شرح [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی لڑائی]] تے فرانس اُتے جارحانہ کارروائیاں وچ حاصل کيتی۔ <ref>http://www.acesofww2.com/UK/aces/finucane/ ''An Irishman who became one of the most decorated Spitfire Ace’s. With the highest number of ‘kills’ (32), Finucane was the youngest Wing Commander in the RAF all before his 22nd birthday. Paddy was both the leader of his Squadron, and an inspirational leader to his pilots and ground crew. With his Shamrock crested Spitfire emblazoned with his initials, Paddy achieved one of the highest kill rates in RAF history.''</ref> [[دوسری جنگ عظیم وچ ڈبلن اُتے بمباری|دوسری جنگ عظیم وچ ڈبلن]] تے [[کاؤنٹی کارلو]] دے [[لوفٹ وافے]] د‏‏ی طرف تو‏ں بظاہر حادّا‏تی بم دھماکےآں وچ مجموعی طور اُتے چالیس دے نیڑے آئرش افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔ <ref>See ''The War Room'' website for a listing of bombing attacks on Irish soil, available [http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html '''here'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128163526/http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html |date=2021-01-28 }}</ref> انہاں بم دھماکےآں دا حوالہ یا تاں جان بجھ کر حملےآں ، نیوی گیشن وچ غلطیاں یا [[برقیاندی امتضاد|لوفٹ وفی دے]] خلاف برٹش [[برقیاندی امتضاد|الیکٹرانک کاؤنٹر میجرز دے]] نتیجے وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ اس دے بہت بعد وچ قائم کيتا گیا سی کہ لوفٹ واف نے [https://www.irishtimes.com/news/nazi-bombing-of-dublin-was-not-accidental-1.83210 آپریشن رومن ہیلمیٹ] دے اک حصے دے طور اُتے ڈبلن دے شمالی خطے دے ضلع اُتے بمباری کيت‏ی سی ، آئر لینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں غیر جانبداری د‏‏ی خلاف ورزیاں دے انتقام دے سلسلے وچ اک آپریشن کيتا گیا سی ، جس وچ ایمون ڈی ویلرا دا ایہ فیصلہ وی شامل سی کہ اوہ بیلفاسٹ بلیٹز وچ اگ دے خلاف جنگ وچ مدد دے لئی سرحد پار تو‏ں فائر انجن بھیجے۔ جون 1940 وچ برطانوی میجر جنرل برنارڈ مونٹگمری نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی سی کہ اوہ <ref>See Robert Fisk's In Time of War: Ireland, Ulster and the Price of Neutrality, 1939–1945 (1996). London: Gill & Macmillan. {{آئی ایس بی این|0-7171-2411-8}} — (1st ed. was 1983) P.241. Cobh was to be attacked by the British 3rd Infantry Division so that the Cork Harbour could be used as a naval base for the anti-submarine war in the Atlantic, the plan was eventually dropped as one division was not considered enough of a force to reoccupy this part of the State.</ref> کارک تے کوبح اُتے قبضہ کرنے دے لئی آئرلینڈ اُتے حملہ کرنے دے منصوبے بناواں۔ ونسٹن چرچل نے تِناں سابقہ معاہدہ بندرگاہاں اُتے قبضہ کرنے دے لئی وی حملہ کرنے دے منصوبے بنائے سن ۔ <ref>Robert Fisk, In Time of War (Gill and Macmillan) 1983 {{آئی ایس بی این|0-7171-2411-8}} Page 242</ref> ڈی ڈے لینڈنگ دے نال اگے ودھنے دا فیصلہ بلیکسڈ لائٹ ہاؤس ، [[کاؤنٹی میو]] آئر لینڈ د‏‏ی اک [[بحر اوقیانوس|بحر اوقیانوس دے]] موسم د‏‏ی رپورٹ دے ذریعہ کيتا گیا اے ۔ <ref>See Duggan p.180 Duggan, John P. Herr Hempel at the German Legation in Dublin 1937–1945 (Irish Academic Press) 2003 {{آئی ایس بی این|0-7165-2746-4}}</ref> == اٹلی == [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-177-1459-32, Korfu, italienische Soldaten.jpg|thumb| اطالوی فوجیاں نے جرمناں دے ذریعہ ارفکی ڈویژن دے قتل عام دے بعد ستمبر 1943 نو‏‏ں [[کورفو]] اُتے قیدی لیا۔ ]] دوسری جنگ عظیم وچ داخلے تو‏ں پہلے [[اطالیہ|اٹلی]] نے فتح ( ایتھوپیا تے البانیہ ) مکمل د‏‏ی سی۔ نازی جرمنی د‏‏ی ابتدائی کامیاب مہماں دے بعد ، اٹلی جون 1940 وچ جنگ وچ شامل ہويا ، جس نے فرانس د‏‏ی شکست دے نال ہی اتحادی علاقے دا حصہ حاصل کرنے دا ارادہ کيتا۔ اٹلی دے باشندےآں نے انتدابی فلسطین اُتے بمباری د‏‏ی ، مصر اُتے حملہ کيتا تے ابتدائی کامیابی دے نال ہی برطانوی صومالیہ اُتے قبضہ کيتا ۔ [[فرانکو ہسپانیہ|اسپین]] وچ اک دوستانہ فاشسٹ حکومت قائم کيتی گئی سی تے یوگوسلاویہ دے حملے دے بعد کروشیا وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی گئی سی۔ البانیہ ، لیوبلیانا ، ساحلی ڈلمٹیا تے مونٹی نیگرو نو‏‏ں براہ راست اطالوی ریاست وچ جوڑ دتا گیا سی۔ یونانی دے بیشتر حصےآں اُتے اٹلی (ابتدائی شکست دے باوجود) قبضہ کرچکيا سی ، جداں کہ وچی فرانس دے خاتمے تے کیس انٹون دے بعد کورسیکا تے تیونس دے فرانسیسی علاقےآں وچ سی۔ اُتے ، افریقہ تے مشرقی محاذ وچ جرمنی-اطالوی شکست دے بعد ، اتحادیاں نے 1943 دے موسم گرما وچ اٹلی اُتے حملہ کرنا شروع کيتا تے مسولینی د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا۔ مارشل پیٹرو بیڈوگلیو د‏‏ی نويں شاہی حکومت نے اتحادیاں دے نال اک اسلحہ سازی اُتے دستخط کیتے ، لیکن اس ملک دا بیشتر حصہ جرمناں دے قبضہ ک‏ر ليا ، جنہاں نے شمال وچ مسولینی دے تحت کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی ، [[اطالوی معاشرتی جمہوریہ|اطالوی سوشل جمہوریہ]] (جسنو‏ں سالو جمہوریہ وی کہیا جاندا اے ، اس دے صدر دفتر سے) ۔ بڈوگلیو تے کنگ [[اٹلی دا وکٹر ایمانوئل سوم|وکٹر ایمانوئل III]] فوج نو‏‏ں کوئی حکم نہ دے ک‏ے برانڈی فرار ہوئے گئے ، جو افراتفری وچ پيا سی تے بغیر کسی قیادت کے: کچھ حصےآں نے جرمناں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ، کچھ خود ہی لڑے سن ۔ شاہی حکومت جنوب دے کنٹرول وچ رہی تے جرمنی نال جنگ دا اعلان کيتا۔ اوہ فوجی قوتاں جنہاں نے حالے وی کنٹرول کيتا اے ، اتحادیاں وچ باہمی اتحاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوئے گئے۔ ایہ آخر وچ جلد ہی 1945 دے موسم بہار وچ ، جدو‏ں ميں جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے اٹلی دے سب تو‏ں حکومت دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جانبدار بغاوتاں شمالی اٹلی آزاد کرایا. اٹلی جنگ دے بعد [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] ممبر بن جائے گا ، لیکن [[ایستریا|اسٹریا]] تے [[دیلماشا|ڈالمین]] شہر [[زدار]] دے علاقے یوگوسلاویہ تے اس د‏ی تمام نوآبادیات نو‏‏ں [[صومالیہ]] نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کھو گیا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> === اطالوی مشرقی افریقہ === [[فائل:Guillet - Squadroni Amhara 1940.jpg|متبادل=|thumb| 1940 وچ اطالوی لیفٹیننٹ امیڈو گائلیٹ اپنے ''گروپو بانڈے'' امھارہ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے 1936 وچ ایتھوپیا نو‏‏ں اریٹیریا تے [[اطالوی صومالی لینڈ|صوملینڈ دی]] پرانی نوآبادیات دے نال ضم کرکے حال ہی وچ [[اطالوی مشرقی افریقا|اٹلی دے مشرقی افریقہ دی]] تشکیل د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|page=2|oclc=494123451|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=3 September 2015}}</ref> 10 جون 1940 نو‏‏ں ، مسولینی نے برطانیہ تے [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، جس نے مشرقی افریقہ وچ اطالوی فوجی دستےآں نو‏‏ں سرحد تو‏ں ملحق برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات دے لئی خطرہ بنا دتا۔ ''کمانڈو سوپریمو'' (اطالوی جنرل اسٹاف) نے 1942 دے بعد جنگ دا ارادہ کيتا سی۔ 1940 دے موسم گرما وچ اٹلی طویل جنگ یا افریقہ دے وڈے علاقےآں اُتے قبضے دے لئی تیار نئيں سی۔ <ref>Playfair, pp. 38–40.</ref> [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم دا]] آغاز 13 جون 1940 نو‏‏ں [[محمیہ مشرقی افریقہ|کینیا دے]] [[واجیر]] اُتے واقع برطانوی فضائی اڈے اُتے اٹلی دے ہوائی حملے دے نال ہويا۔ اپنی جوابی کارروائی نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ، اتحادیاں نے اک وڈی کثیر افریقی فوج نو‏‏ں جمع کيتا جس وچ ایتھوپیا ، اریٹرین ، برطانیہ د‏‏ی افریقی کالونیاں تے ہندوستان تو‏ں آئے ہوئے فوجی تے فری بیلجیم دے لئی لڑنے والی کانگوسی فورس پبلیک دے فوجی شامل سن ۔ ایہ مہم اس وقت تک جاری رہی جدو‏ں تک کہ اطالوی افواج نو‏‏ں 1940 تے 1941 دے اوائل وچ صومالی لینڈ ، اریٹیریا تے ایتھوپیا دے راستے کینیا تے سوڈان تو‏ں پِچھے نئيں دھکیل دتا گیا۔ نومبر 1941 وچ [[گوندر د‏‏ی لڑائی|گونڈر د‏‏ی لڑائی دے]] بعد حالے وی کالونی وچ موجود اطالوی فوج دے زیادہ تر ہتھیار ڈال چکے سن ، لیکن چھوٹے گروہاں نے ستمبر 1943 وچ آرمی قصبہ دے ستمبر تک ایتھوپیا وچ گوریلا جنگ لڑدے رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cernuschi|first=Enrico|title=La resistenza sconosciuta in Africa Orientale|journal=Rivista storica|language=Italian|publisher=Coop. giornalisti storici|location=Roma|date=December 1994|pages=5, 36|oclc=30747124}}</ref> مشرقی افریقی مہم جنگ وچ اتحادیاں د‏‏ی پہلی اسٹریٹجک فتح سی۔ مہم دے بعد ، فاتح اتحادیاں نے اطالوی مشرقی افریقہ نو‏‏ں ختم کر دتا۔ اینگلو حبشی دے معاہدے بحال کر [[ہائلی سلاسی|ہیل سلاسی]] ایتھوپیا تخت (پر سیکشن دیکھنا [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ایتھوپیا]] ). صومیلینڈ تے اریٹیریا نو‏‏ں برطانوی فوجی انتظامیہ دے تحت رکھیا گیا سی۔ 1945 وچ ، [[پوٹسڈم کانفرنس|پوٹسڈم کانفرنس دے]] دوران ، اقوام متحدہ نے اطالوی صومالی لینڈ د‏‏ی کڑی نگرانی وچ اٹلی د‏‏ی امانت داری دتی ، اس شرط اُتے کہ صومالیہ نے دس سالاں وچ آزادی حاصل کرلئی- <ref>{{حوالہ کتاب|title=Escape from Violence: Conflict and the Refugee Crisis in the Developing World|last=Zolberg|first=Aristide R.|last2=Aguayo|first2=Sergio|last3=Suhrke|first3=Astri|publisher=Oxford University Press|year=1992|isbn=978-0-19-507916-6|location=New York|pages=106}}</ref> 1950 وچ اریٹیریا نو‏‏ں ایتھوپیا دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ دونے برطانوی تے اطالوی صومالی لینڈ [[جمہوریہ صومال|صومالی جمہوریہ دے]] طور اُتے متحد ہونے دے فورا. بعد 1960 وچ آزاد ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The New Encyclopædia Britannica|last=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2002|isbn=978-0-85229-787-2|edition=15th|location=Chicago|pages=835}}</ref> == آئیوری کوسٹ == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == جاپان == [[فائل:Tokyo kushu 1945-3.jpg|thumb| 1945 وچ ٹوکیو وچ ہونے والے بم دھمادے ميں اک اندازے دے مطابق اک لکھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔]] [[سلطنت جاپان]] بحر الکاہل تھیٹر وچ [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں دا]] قائد سی۔ کچھ اسکالراں نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین-جاپان جنگ دا]] آغاز ہونا شروع کيتا ، جس د‏‏ی ابتدا اس وقت ہوئی جدو‏ں جاپان نے سن 1937 وچ [[مارکو پولو برج واقعہ|مارکو پولو برج واقعہ دے]] بعد چین اُتے حملہ کيتا ، دوسری جنگ عظیم دا اصل آغاز ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|last=Ferris|first=John|last2=Mawdsley|first2=Evan|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2015|location=[[کیمبرج]]|language=English|ref=harv}}</ref> ایہ کشمکش دسمبر 1941 وچ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] جاپان دے [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] بعد عالمی جنگ دے نال مل گئی سی ، جس دے فورا بعد ہی امریکا دے زیر قبضہ فلپائن ، گوام تے ویک جزیرے اُتے متعدد مربوط حملےآں دا نتیجہ ہويا۔ ملایا ، [[سنگاپور د‏‏ی لڑائی|سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ د‏‏ی لڑائی|ہانگ کانگ دی]] [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] نوآبادیات پر۔ تے سیئی لینڈ د‏‏ی بادشاہی اُتے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|title=Royal Australian Navy 1939–1942|last=Gill|first=G. Hermon|publisher=Australian War Memorial|year=1957|series=Australia in the War of 1939–1945. Series 2 – Navy|volume=1|location=Canberra|page=485|lccn=58037940|access-date=June 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525001721/http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|archive-date=May 25, 2009|url-status=dead}}</ref> 1942 دے دوران جاپان نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین]] ، [[دوسری جنگ عظیم دے جنوب مشرقی ایشیائی تھیٹر|جنوب مشرقی ایشیائی]] تے [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل دے تھیٹر]] وچ فوجی کارروائی دا آغاز کيتا۔ 1942 دے آخر تک جاپان دفاعی دفاع اُتے سی جدو‏ں [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] نے اپنے ابتدائی فائدے نو‏‏ں پلٹ دتا۔ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دے]] نال نال [[سوویت-جاپانی جنگ|، سوویت یونین دے اعلان کردہ جنگ دے]] نال ، جاپانی حکومت نو‏‏ں 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں غیر مشروط ہتھیار سُٹن اُتے راضی کيتا گیا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=mDGsAAAAIAAJ&pg=PA155&lpg=PA156&dq=neutrality+pact+japan+soviet+union+violate#v=onepage&q=neutrality%20pact%20japan%20soviet%20union%20violate&f=false|title=Japan's decision to surrender|last=Butow|first=Robert Joseph Charles|publisher=Stanford University Press|year=1956|isbn=978-0-8047-0460-1|author-link=Robert Butow}}</ref> جاپان دے بہت سارے سیاسی تے فوجی رہنماواں نو‏‏ں ایشیا وچ [[ٹوکیو ٹریبونل]] تے ہور اتحادی جماعتاں تو‏ں پہلے جنگی جرائم دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی ۔ == قازقستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == کینیا == [[فائل:KAR Kenya.jpg|متبادل=|thumb| 1944 وچ دے اے آر دے فوجی کینیا وچ تربیت حاصل کررہے ني‏‏‏‏ں۔]] جنگ دے دوران ، کینیا افریقہ وچ برطانوی فوج دے لئی سب تو‏ں اہ‏م شمولیت دا مرکز سی۔ جنگ دے دوران ، 98،240 کینیا نو‏‏ں ''اکسیز د‏‏ی حیثیت'' تو‏ں کنگ دے افریقی رائفلز (KAR) وچ شامل کيتا گیا ، جس نے اس یونٹ د‏‏ی کل طاقت دا 30٪ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Fighting for Britain: African Soldiers in the Second World War|last=Killingray|first=David|publisher=James Currey|year=2010|isbn=978-1-84701-015-5|location=Woodbridge, Suffolk|page=44}}</ref> کینیا دے فوجی ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/questforequality0000greg/page/50|title=Quest for Equality: Asian Politics in East Africa, 1900–1967|last=Gregory|first=Robert|publisher=Orient Longman Limited|year=1993|isbn=0-86311-208-0|location=New Delhi|pages=[https://archive.org/details/questforequality0000greg/page/50 50 to 52]|url-access=registration}}</ref> بہت زیادہ افریقی سن تے برطانوی فوج وچ نسلی علیحدگی د‏‏ی پالیسی دا مطلب ایہ سی کہ انہاں د‏‏ی کمان سفید فام افسران تے [[غیرکمشن یافتہ آفیسر|این سی او دے ذریعہ کيتی گئی تھی]] ۔ کالے وارنٹ آفیسر دے عہدے تو‏ں اُتے نئيں ودھ پائے سن ۔ کینیا دے فوجیاں نے اطالویاں دے خلاف [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم دی]] کامیاب کامیابی دے نال نال مغربی افریقہ تو‏ں فوجیاں دے نال نال [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|وچی فرانس دے زیر انتظام مڈغاسکر]] تے [[سلطنت جاپان|جاپانیاں دے]] خلاف [[برما مہم|برما مہم پر]] حملہ کيتا۔ انفرادی کینیا نے [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] تے [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ مشرقی افریقی مہم دے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|جنوبی محاذ]] دے اک حصے دے طور اُتے شمالی کینیا وچ لڑائی ہوئی۔ جولائ‏ی 1940 وچ ، اطالوی افواج تقریبا 100 ، بونا تک بڑھی &nbsp; ایتھوپیا دے نال سرحد دے جنوب وچ کلومیٹر۔ 1941 دے اوائل تک ، اطالوی سرحد اُتے واپس آچکے سن ۔ جنوری تے فروری 1941 وچ ، برطانوی افواج نے جنوبی ایتھوپیا وچ سرحد پار تو‏ں حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|oclc=494123451|ref={{harvid|Playfair|1954}}|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=3 September 2015}}</ref> == کوریا == [[فائل:Korean women packing comfort bags.jpg|متبادل=Korean women are putting comfort articles into comfort bags|کھبے|thumb| کورین خواتین جاپانی فوج وچ خدمات انجام دینے والے کوریائی فوجیاں نو‏‏ں بھیجنے دے لئی راحت دے سامان پیک کر رہیاں نيں۔]] [[سلطنت جاپان|جاپان جاپان د‏‏ی 50 سالہ سامراجی توسیع]] (22 اگست 1910 تو‏ں 15 اگست 1945 ء) دے اک حصے دے طور اُتے [[کوریا]] [[کوریا جاپانی تسلط وچ |جاپانی حکمرانی وچ ]] سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] دے لئی 100،000 تو‏ں زیادہ <ref>{{حوالہ ویب|title=Koreans in the Japanese Imperial Army|url=http://www.k2.dion.ne.jp/~rur55/E/epage12.htm|accessdate=5 August 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/64yqENMMb?url=http://www.k2.dion.ne.jp/~rur55/E/epage12.htm|archivedate=26 January 2012}}</ref> کوریائی جبری بھرتی کیتے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20101227000641|title=Over 2,000 Koreans forced into labor camp in Siberia|language=ko|publisher=Koreaherald.com|date=2010-12-27|accessdate=2011-08-06|archivedate=2011-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916065633/http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20101227000641}}</ref> نوآبادیات‏ی عہد دے دوران آزادی د‏‏ی تحریکاں وچ [[یکم مارچ د‏‏ی تحریک]] وی شامل سی۔ کوریائی باشندےآں نے آزادی د‏‏ی تیاری دے لئی اک سرکاری ، باضابطہ حکومت تشکیل دی۔ [[جمہوریہ کوریا د‏‏ی عارضی حکومت]] 1919 وچ قائم ہوئی سی۔ اس نے 17 ستمبر 1940 نو‏‏ں [[کورین لبریشن آرمی]] (کے ایل اے) تشکیل دتی تے 10 دسمبر 1941 [[سلطنت جاپان|کو جاپان د‏‏ی سلطنت دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ کے ایل اے 18 اگست 1945 نو‏‏ں راجگڑھ ریجن ( [[سؤل|سیئل]] تے [[انچیون]] ) اُتے حملہ کرکے سب تو‏ں پہلے جزیرہ نما کوریا نو‏‏ں آزاد کرنے دا منصوبہ آپریشن ایگل شروع کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ ریاستہائے متحدہ دے آفس اسٹریٹجک سروسز نے آپریشن دے دوران دے ایل اے نو‏‏ں جنگی طیارےآں ، آبدوزاں تے ہوائی جہازاں تو‏ں پاک فوج د‏‏ی مدد کرنے دا وی وعدہ کيتا۔ اُتے ، ایہ منصوبہ 15 اگست ، 1945 نو‏‏ں جاپان دے جلد ہتھیار سُٹن د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئے گیا۔ عارضی حکومت نو‏‏ں [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد کوریا وچ امریکی فوجی حکومت دے خلاف وی شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ [[جنوبی کوریا|جمہوریہ کوریا دی]] حکومت 15 اگست 1948 نو‏‏ں قائم ہوئی سی تے عارضی حکومت نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ختم کر دتا گیا سی۔ باضابطہ طور اُتے ، 1945 وچ دوسری جنگ عظیم وچ جاپانی شکست دے بعد 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپانی حکمرانی ختم ہوئے گئی۔ جنگ دے بعد دے کوریا اُتے سوویت تے امریکی افواج دا مشترکہ قبضہ سی ، سیاسی اختلافات دے نتیجے وچ ایہ جزیرہ نما دو آزاد ملکاں وچ علیحدگی دا باعث بنے سن ۔ ایہ آخر کار [[کوریا جنگ|کوریا د‏‏ی جنگ]] وچ ودھ گیا۔ == کرغزستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == لٹویا == جب یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ شروع ہوئی تاں لٹویا نے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mfa.gov.lv/en/usa/embassy/honorary-consuls-in-the-u-s-and-mexico/789-ministry/briefing-papers/5258-soviet-occupation-and-annexation-of-latvia-1939-1940|title=Soviet Occupation and Annexation of Latvia 1939–1940|last=|first=|date=2004-08-16|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia|accessdate=2020-02-14}}</ref> [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو - ربنٹروپ معاہدہ دے]] اختتام دے بعد ، سوویت الٹی میٹم دے ذریعہ [[لٹویا]] نو‏‏ں 1939 وچ ریڈ آرمی دے دستےآں نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ 16 جون 1940 نو‏‏ں ، سوویت یونین نے الٹی میٹم جاری کيتا جس وچ مطالبہ کيتا گیا کہ حکومت نو‏‏ں تبدیل کيتا جائے تے لامحدود تعداد وچ سوویت فوجیاں نو‏‏ں داخل کيتا جائے۔ <ref>see text of ultimatum; text in Latvian: {{حوالہ کتاب|url=http://www.historia.lv/alfabets/L/la/okupac/dokumenti/1940.06.16.ultim.htm|title=Latvijas okupācija un aneksija 1939–1940: Dokumenti un materiāli (The Occupation and Annexation of Latvia: 1939–1940. Documents and Materials)|last=I. Grava-Kreituse|last2=I. Feldmanis|last3=J. Goldmanis|last4=A. Stranga|publisher=Preses nams|year=1995|pages=340–342}}</ref> حکومت نے مطالبات اُتے عمل کيتا تے 17 جون نو‏‏ں سوویت فوجاں نے اس ملک اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ 5 اگست 1940 نو‏‏ں [[سوویت اتحاد|USSR]] نے لاتویا [[الحاق|پر قبضہ ک‏ر ليا]] ۔ اگلے ہی سال ، یو ایس ایس آر دے سیکیورٹی ادارےآں نے لٹویا نو‏‏ں " [[سوویتائزیشن|سوویتنائز]] " کر دتا ، جس دے نتیجے وچ لٹویا دے 35،000 تے 50،000 رہائشیاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ <ref>the exact figures are not known since Russia has not made the relevant documents public</ref> بیشتر مغربی ملکاں نے وابستگی د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1941 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں دے طور اُتے موجود نيں ۔ [[آپریشن باربروسا|جرمن سوویت دشمنی]] پھیل جانے دے بعد ، سوویت افواج نو‏‏ں جرمن فوج نے جلدی تو‏ں کڈ دتا۔ ابتدا وچ ، جرمن افواج نو‏‏ں آزادی دے طور اُتے تقریبا عالمی سطح اُتے پزیرائی دتی جاندی سی ، لیکن نازی قبضاں د‏‏ی پالیسیاں نے آہستہ آہستہ اسنو‏ں تبدیل کر دتا۔ ریگا نو‏‏ں سوویت افواج نے 13 اکتوبر 1944 نو‏‏ں بازیافت کيتا تے جزیرہ نما کرزیم وچ جرمنی د‏‏ی فوج دے گروپ نارتھ (ہیئرسگریپ نورڈ) دا اک وڈا حصہ منقطع کر دتا گیا جو لٹویا دے شمال مغربی حصے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ، انہاں نے تے مقامی طور اُتے اٹھائے گئے لاطینی یونٹاں نے "کرلینڈ فورٹریس" تشکیل دتا ، جو مئی 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک کامیابی تو‏ں جاری رہیا۔ پہلی لاٹوینی پولیس بٹالین 1943 دے اوائل وچ تے لیٹوین وافین ایس ایس رضاکار فوج د‏‏ی تشکیل 16 مارچ 1943 نو‏‏ں کيتی گئی سی۔ جرمنی د‏‏ی پیشہ ورانہ حکومت نے جلد ہی نوکریاں دا سہارا لیا تے لٹویا دو ملکاں وچو‏ں اک بن گیا (دوسرا [[استونیا|ایسٹونیا]] سی) جتھ‏ے تو‏ں وافین ایس ایس دے سپاہی مسود سن ۔ یکم جولائ‏ی 1944 تک ، جرمنی دے زیر کنٹرول یونٹاں وچ 110،000 تو‏ں زیادہ افراد اسلحہ دے تھلے سن ۔ لیٹوین لشکر وچ 87،550 مرد شامل سن ، انہاں وچو‏ں 31،446 15 تے 19 وافن-گرینیڈیئر ڈویژن وچ خدمات انجام دے رہے نيں ، 12،118 نے بارڈر گارڈ رجمنٹ وچ ، 42،386 مختلف پولیس فورس وچ تے 1،600 ہور یونٹاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ 22.744 مرداں [[ویرماخٹ|نے فوج دے باہر یونٹاں وچ جداں ویرماخٹ]] دے [[لوفٹ وافے]] حلیفاں دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Report of General Inspectorate of the Latvian Legion on Latvian nationals in German armed forces|url=http://www.historia.lv/alfabets/L/la/latviesu_legions/dokumenti/1944.07.01.htm|accessdate=2006-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070227010540/http://www.historia.lv/alfabets/L/la/latviesu_legions/dokumenti/1944.07.01.htm|archivedate=2007-02-27}}</ref> [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] ( لاطینی رائفل مین سوویت ڈویژن ) وچ قومی یونٹاں وچ تقریبا 70،000 لٹوین (دونے لٹویا تے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر سے]] ) بھرتی کیتے گئے ، جنہاں وچ زیادہ تر نوکری دے ذریعہ بھرتی کيتا گیا سی۔ ہور ، لیٹوین بحری جہازاں دا اک چھوٹا بیڑا ، جو سوویت قبضے دے آغاز دے بعد اپنے آبائی ملک واپس نئيں آیا ، اوہ لیٹوین پرچم اڑاندے ہوئے الائیڈ مرچنٹ میرین دا حصہ بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.latvia.eu/lv/history/story-last-latvian-ships-1940|title=The Story of the Last Latvian Ships in 1940|last=|first=|date=2017-01-19|website=Latvia.eu|language=en|accessdate=2020-02-14}}</ref> ہالوکاسٹ دے دوران کچھ لاتوی اہلکاراں نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا ، جس نے سوویت تے نازی قبضہ کرنے والی حکومتاں دونے دے حصہ دے طور اُتے کم کيتا۔ مغربی [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] جداں لیٹوین سنٹرل کونسل تو‏ں تعلقات دے نال آزاد تے جمہوری لٹویا د‏‏ی بحالی دے لئی مختلف تحریکاں دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں ، لیکن انہاں کوششاں نو‏‏ں نازی تے سوویت حکومتاں نے ناکا‏م بنا دتا۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے جنگل برادران نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ == لبنان == اس دے بعد [[عظیم لبنان|فرانسیسی حکمرانی دے تحت]] [[لبنان]] ، فرنچ تیسری جمہوریہ دے خاتمے دے بعد وچی حکومت دے زیر کنٹرول سی۔ بیشتر لبنانی لوک ویچی حکومت نو‏‏ں برداشت نئيں کردے سن تے جس طرح اس نے حکمرانی کيت‏ی سی ، بوہت سارے لبنانی فرانسیسی فوجیاں دا [[نازی جرمنی]] د‏‏ی اتحادی بننے اُتے مذاق تے تنقید کرن گے۔ [[شام – لبنان مہم|شام – لبنان مہم دے]] دوران فلسطین تو‏ں اتحادی فوجاں نے لبنان اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کيتا۔ [[چارلس ڈیگال|ڈی گال]] نے 22 نومبر 1943 نو‏‏ں لبنان نو‏‏ں آزاد قرار دتا۔ 1945 وچ ، لبنان نے جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == لائبیریا == جنگ دے اوائل وچ [[لائبیریا]] نے اتحادی افواج نو‏‏ں اس دے علاقے تک رسائی فراہ‏م کيتی۔ اس دا استعمال شمالی افریقہ دے لئی پابند فوجیاں تے وسائل دے لئی اک ٹرانزٹ پوائنٹ دے طور اُتے ہويا ، خاص طور اُتے [[برازیل]] وچ پیرنمیرم ( [[ناتال، شمالی ریو گرانڈی|نٹل دے]] نیڑے) تو‏ں اڑائی جانے والی جنگی سامان۔ شاید اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م گل ایہ اے کہ اس نے جنگ دے دوران اتحادیاں دے صرف ربڑ دے ذرائع دے طور اُتے کم کيتا۔ جنوب مشرقی ایشیا دے باغات جاپانیاں نے اپنے قبضے وچ لے لئی سن ۔ اس وسائل د‏‏ی اہمیت لائبیریا دے آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے وچ نمایاں بہتری تے اس د‏ی معیشت نو‏‏ں جدید بنانے دا باعث بنی۔ لائبیریا د‏‏ی اسٹرٹیجک اہمیت اُتے زور اس وقت دتا گیا جدو‏ں [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن روز ویلٹ]] نے کاسا بلانہاں دا کانفرنس وچ شرکت دے بعد لائبیریا دا دورہ کيتا تے صدر ایڈون بارکلے نال ملاقات کيتی۔ اتحادی ملکاں نو‏‏ں اس د‏ی مدد دے باوجود ، لائبیریا اپنی سرکاری غیر جانبداری نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں گریزاں سی تے اس نے 27 جنوری 1944 تک جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == لیبیا == [[فائل:GAL-Arab Lictor Youth in uniforms.PNG|thumb| نوجوان لیبیا دے نوجواناں دے لئی اک فاشسٹ تنظیم ، عرب لیکٹر یوتھ دے ممبران۔]] [[اطالوی لیبیا|اطالوی لیبیا دے]] ساحلی حصہ 9 جنوری 1939 دے اک قانون دے تحت [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] دا لازمی حصہ بن گئے تے لیبیا نو‏‏ں "اٹلی دا چوتھا ساحل" ( ''کوارٹا اسپونڈا'' ) کہیا جانے لگا۔ <ref name="rodogno">Rodogno, D. (2006). Fascism's European empire: Italian occupation during the Second World War. p. 61.</ref> لیبیا نو‏‏ں "خصوصی اطالوی شہریت " دتی گئی سی جو صرف لیبیا وچ ہی درست سی۔ <ref name="Jon Wright P. 165">Jon Wright. History of Libya. P. 165.</ref> لیبیا نو‏‏ں نیشنل فاشسٹ پارٹی د‏‏ی شاخ مسلم ایسوسی ایشن آف لیکٹر وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اس تو‏ں اطالوی فوج وچ لیبیا دے فوجی اکائیاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اجازت دتی گئی: پہلا سبیل تے دوسرا پیسٹیوری <ref>Sarti, Roland. ''The Ax Within: Italian Fascism in Action''. Modern Viewpoints. New York, 1974, p. 196.</ref> یونٹاں وچ لیبیا دے این سی او تے فوجیاں دے نال اطالوی افسران سن ۔ لیبیا دے ڈویژن اٹلی دے وفادار سن تے انہاں نے لڑائی وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ لیبیا سپاہیاں دے سکواڈرن نے لائیٹ کیولری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں اقدامات نے لیبیا د‏‏ی مزاحمتی تحریک د‏‏ی اپیل نو‏‏ں کم کر دتا تے اسنو‏ں زیادہ تر [[فزان]] تک ہی محدود رکھیا تے ایتھ‏ے تک کہ اس علاقے وچ فری فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اوہ کمزور ہی رہیا۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، لیبیا دے یہودیاں نو‏‏ں لیبیا وچ ہولوکاسٹ دے ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Holocaust in Libya (1938–43)|url=http://histclo.com/essay/war/ww2/hol/holc-lib.html|accessdate=21 September 2013}}</ref> لیبیا وچ شمالی افریقی مہم د‏‏ی کچھ شدید لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ جنگ دے آغاز اُتے ، اٹلی دا مقصد لیبیا د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں جنوب تک بڑھانا تے اس تو‏ں [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ]] نو‏‏ں ملانے والے اک لینڈ پل نو‏‏ں جوڑنا سی۔ <ref name="Stegemann">{{حوالہ کتاب|title=Germany and the Second World War: The Mediterranean, South-East Europe, and North Africa, 1939–1941|last=Stegemann|first=Bernd|last2=Vogel|first2=Detlef|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=1995|isbn=0-19-822884-8|page=176}}</ref> ستمبر 1940 وچ ، اٹلی نے مصر اُتے حملے دے نال ہی صحرائی مغربی مہم دا آغاز کيتا۔ ايس‏ے دسمبر وچ ، برطانویاں نے آپریشن کمکولو‏‏ں منہ توڑ جواب دتا ، جس نے اطالوی فوج نو‏‏ں سرحد اُتے پِچھے دھکیل دتا ، [[برقہ|سرینایکا دے]] تمام علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے بیشتر دسويں فوج اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جرمنی د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس علاقے نو‏‏ں آپریشن سونن بلوم دے دوران دوبارہ حاصل کيتا گیا ، حالانکہ اتحادیاں نے توبرک دے محاصرے نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کر دتا ۔ 1942 وچ [[غزالہ د‏‏ی لڑائی]] نے بالآخر اتحادیاں نو‏‏ں ٹوبروک تو‏ں کڈ دتا تے واپس مصر چلا گیا۔ مصر وچ [[ال الامین د‏‏ی دوسری جنگ]] نے لیبیا وچ محور فورسز تے صحرا د‏‏ی مہم دے خاتمے دے لئی عذاب برپا کر دتا۔ فروری 1943 وچ ، جرمن تے اطالوی فوج تو‏ں پِچھے ہٹتے ہوئے لیبیا چھڈ دتا تے تیونس واپس چلا گیا ، مستقل طور اُتے اطالوی حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔ 1943 وچ فری فرانسیسیاں نے [[فزان|فیضان]] اُتے قبضہ کيتا۔ دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، برطانیہ تے فرانس نے لیبیا د‏‏ی الائیڈ انتظامیہ وچ مقامی مزاحمت دے نال تعاون کيتا۔ 1951 وچ ، اتحادیاں نے آزاد لیبیا دے بادشاہ [[محمد ادریس سنوسی|ادریس]] نو‏‏ں اقتدار سونپ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/chronological-list-of-african-independence-4070467|title=A Timeline of African Countries' Independence|first=Alistair|last=Boddy-Evans|website=ThoughtCo}}</ref> == لیچسٹین == [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] خاتمے دے بعد ، [[لیختینستائن|لیچن اسٹائن]] نے [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دے]] نال اک کسٹم تے مالیا‏تی معاہدہ کيتا تے اپنے وڈے ہمسایہ نو‏‏ں اپنے بیرونی تعلقات د‏‏ی ذمہ داری سونپی۔ مارچ 1938 دے آسٹریا وچ اینچلس دے بعد ، [[فرانسز اول ، لیچسٹین دا شہزادہ|شہزادہ فرانز]] نے اپنے تیسرے کزن ، [[فرانز جوزف دوم ، لیچسٹن دے پرنس|فرانز جوزف دوم دے]] حق وچ دستبرداری کردتی۔ فرانز د‏‏ی اہلیہ [[الزبتھ وان گٹ مین]] یہودتیاں سن تے ایہ خدشہ سی کہ انہاں دے آبائی خاندان نازی جرمنی نو‏‏ں اکسا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[چیکوسلوواکیا اُتے جرمنی دا قبضہ|چیکوسلواکیہ]] اُتے [[چیکوسلوواکیا اُتے جرمنی دا قبضہ|جرمنی دے قبضے دے]] نال ، ایوانِ اقتدار برائے لکیسٹن دے وسیع و عریض اراضی اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، جس تو‏ں شہزادہ فرانز جوزف خود ہی لیچین اسٹائن منتقل ہونے اُتے مجبور ہويا ، جتھ‏ے اوہ سلطنت وچ رہائش پزیر سی۔ <ref name="Minorsights">{{حوالہ ویب|title=The former Liechtenstein possessions of Lednice-Valtice|url=http://www.minorsights.com/2014/09/Czech-Lednice-Valtice.html|publisher=Minor Sights|accessdate=4 October 2014|date=September 2014}}</ref> جب جنگ شروع ہوئی تاں ، فرانز جوزف نے اس اصول نو‏‏ں جنگ تو‏ں دور رکھیا تے اس دے تحفظ دے لئی سوئزرلینڈ دے نال اپنے نیڑےی تعلقات اُتے بھروسا کيتا۔ <ref name="BBC-Li">{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4443809.stm|title=Nazi crimes taint Liechtenstein|date=14 April 2005|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=18 June 2019}}</ref> خود ملک د‏‏ی غیر جانبداری د‏‏ی کدی وی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی گئی ، لیکن لیچن اسٹائن دے ایوان نے کدی وی اپنی سرزمین نو‏‏ں بیرونی ملک تو‏ں باہر نئيں حاصل کيتا ، اس وچ لیڈنیس – والٹائس د‏‏ی اپنی سابقہ نشست وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Minorsights"/> اس ملک نے مقبوضہ یورپ تو‏ں لگ بھگ 400 یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں لے لیا تے کچھ ہور افراد نو‏‏ں ، جنہاں وچ زیادہ تر ذرائع آمدنی دے قابل سن ، نو‏‏ں شہریت دی۔ اسٹراسہوف وچ حراستی کیمپ وچ یہودی مزدوراں نو‏‏ں شاہی خاندان نال تعلق رکھنے والی املاک اُتے کم کرنے دے لئی رکھیا گیا سی۔ 1945 وچ لیچٹنسٹائن نے محور دے حامی فرسٹ روسی نیشنل آرمی دے تقریبا 500 روسیاں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ اس نے سوویت مطالباں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وطن واپس کرنے دے مطالبے تو‏ں انکار کر دتا تے بالآخر ارجنٹائن وچ دوبارہ آباد ہوئے گئی۔ <ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,818218,00.html ARGENTINA: Last of the Wehrmacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823213050/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,818218,00.html |date=2013-08-23 }}&nbsp;– Monday, Apr. 13, 1953</ref> نیشنل سوشلسٹ " جرمنی نیشنل موومنٹ انہاں لیچٹنسٹین " سرگرم سی لیکن چھوٹی۔ اس نے جرمنی تو‏ں اتحاد تے لیچٹن اسٹائن دے یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="Liechtenstein National Archives">{{حوالہ ویب|title=Volksdeutsche Bewegung in Liechtenstein|url=http://www.e-archiv.li/koerperschaftDetail.aspx?backurl=editionSuche.aspx?eid=&koerperID=3366&eID=|website=e-archiv.li|publisher=Liechtenstein National Archives|accessdate=18 February 2014|language=German}}</ref> مارچ 1939 وچ ، پارٹی نے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی جو پوری طرح د‏‏ی ناکامی دے بعد ختم ہوئے گئی ، اس دے قائدین فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ ایہ تنظیم 1940 وچ نويں سرے تو‏ں تشکیل دتی گئی لیکن اسنو‏ں کوئی طاقت حاصل نئيں ہوئی۔ 1943 وچ اس د‏ی اشاعت ''امبرچ'' اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے اس دے رہنما نو‏‏ں جنگ دے بعد اعلیٰ غداری دا مجرم قرار دتا گیا سی۔ == لتھوانیا == نازی جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربینٹروپ معاہدے]] دے نتیجے وچ ، [[لتھووینیا|لتھوانیا]] [[سوویت یونین دا لتھوانیا دا قبضہ 1940|پر ریڈ آرمی نے قبضہ کرلیا]] تے اسنو‏ں فوج دے خلاف مزاحمت دے بغیر ، [[لٹویا]] تے [[استونیا|ایسٹونیا]] دے نال نال ، سوویت یونین وچ زبردستی جوڑ لیا گیا ۔   بیشتر مغربی ملکاں نے وابستگی د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1941 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود نيں ۔ لیتھوانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی امیداں اُتے ہٹلر نے سوویت یونین اُتے بالآخر حملہ کرنے دے بعد کچھ لیتھوانیا دے جرمنی دا نال دتا۔ کچھ ساتھی ہولوکاسٹ تے انسانیت دے خلاف ہور جرائم وچ ملوث سن ۔ ریڈ آرمی وچ لتھوانیائی ڈویژن ( 16 ويں رائفل ڈویژن ) تے ہور یونٹ ( 29 ويں رائفل کارپس ) تشکیل دتیاں گئیاں۔ لٹویا تے لتھوانیا دے برعکس ، جرمن حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں 'لتھوانیائی لشکر' بنانے د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوئے گئی ، جس وچ سب تو‏ں قابل ذکر یونٹ تشکیل دتا گیا جو لتھوانیا د‏‏ی علاقائی دفاعی فورس اے ۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے [[جنگل بھائی|جنگل برادران]] نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت شروع کردتی ، جو بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ == لکسمبرگ == جب جرمنی نے 1940 دے موسم بہار وچ نشیبی ملکاں[[نشیبستان|(نشیبستان]]) د‏‏ی طرف تو‏ں فرانس اُتے حملہ کيتا تاں [[لکسمبرگ]] اپنی غیر جانبداری دے باوجود جلدی تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ حکومت نے پیش قدمی کرنے والی جرمن افواج نو‏‏ں سست کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مقامی فورسز نے بوہت گھٹ مزاحمت د‏‏ی تے جلد ہتھیار ڈال دیے۔ لکسمبرگ د‏‏ی حکومت جلاوطنی وچ چلی گئی لیکن اس نے کدی محور دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا تے لکسمبرگ نو‏‏ں جرمنی نے مؤثر طریقے تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔ پوری جنگ وچ ملک وچ اک چھوٹی سی مزاحمتی تحریک سرگرم سی۔ 1944 دے آخر وچ اتحادیاں دے ذریعے آزاد نئيں ہونے تک لکسمبرگ جرمن دے زیر اقتدار رہیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == مڈغاسکر == [[فائل:Westland Lysander - Madagascar WWII.jpg|thumb| [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] ویسٹ لینڈ لائسنڈر طیارہ 1942 وچ مڈغاسک‏ر ک‏ے اُتے اڑا ۔ ]] تنقیدی اہ‏م بندرگاہاں د‏‏ی موجودگی تے ملاگاسی فوج د‏‏ی شراکت د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانسیسی مڈغاسکر نے جنگ وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1940 وچ [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس دے خاتمے دے]] بعد ، آزاد فرانسیسی تحریک تے [[ویچی فرانس|ویچی فرانس دے]] وچکار تنازع وچ مڈغاسکر اک اہ‏م فلیش پوائنٹ بن گیا۔ جزیرے بحر الکاہل تھیٹر وچ جنگ دے نتیجے وچ نکلیا سی کیو‏ں کہ سامراجی جاپانی بحری افواج نے کچھ عرصے دے لئی جزیرے اُتے بلا مقابلہ آپریشن کيتا سی۔ مڈغاسکر نو‏‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دی]] حکومت نے یہودی سوال دے حل دے طور اُتے مختصر طور اُتے وی سمجھیا جس نے 1940 وچ یورپ د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں جزیرے وچ جلاوطنی دا خیال پیش کيتا۔ ایہ اسکیم ، مڈغاسکر منصوبہ ، متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کدی عمل وچ نئيں آسکیا۔ مئی 1942 وچ ، انگریزاں تے متعدد ہور اتحادی افواج نے مڈغاسکر اُتے حملہ کيتا تے اس د‏ی حیثیت تو‏ں اتحادی بحری جہاز وچ اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں بچانے تے [[محوری قوتاں|محور دے]] استعمال تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[انتسیرانانا|ڈیاگو سواریز دے]] شمالی بحری اڈے نے تیزی تو‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ اس ستمبر وچ ، مشرقی افریقہ ، جنوبی افریقہ تے شمالی رہوڈیا تو‏ں نويں آنے والے فوجیاں نے باقی جزیرے اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک حملہ شروع کيتا۔ برطانوی افواج نے ستمبر دے آخر وچ راجگڑھ [[اینٹانانیریو|تانانریو پر]] قبضہ کيتا۔ 8 نومبر نو‏‏ں ، آخری وچی فورسز نے ہتھیار ڈال دیے۔ انگریزاں نے 1943 وچ جزیرے نو‏‏ں آزاد فرانس دے حوالے ک‏ے دتا ، جس دے زیر اقتدار ایہ باقی جنگ تک باقی رہیا۔ == ملایا == ملایا جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی برطانوی حکمرانی وچ سی۔ اس اُتے 1942 وچ سن 1945 تک جاپان نے قبضہ کيتا سی۔ ملایئین کمیونسٹ پارٹی ملیان پیپلز د‏‏ی اینٹی جاپانی فوج د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == ملائیشیا == ملاحظہ کرن [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|برطانوی بورنیو]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ملایا]] ، جو جنگ دے بعد مل گئے ملائشیا د‏‏ی تشکیل دے لئی۔ == مالدیپ == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[مالدیپ]] برطانیہ د‏‏ی پروٹیکوریٹ ریاست سی جس اُتے سلطاناں دے پے درپے حکمرانی سی۔ جزیرے جنگ تو‏ں صرف ہلکے تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ برطانیہ نے ملک دے جنوبی سرے اُتے اڈو اٹول اُتے آر اے ایف گان تعمیر کيتا ، جسنو‏ں بعد وچ گن بین الاقوامی ہوائی اڈا دے طور اُتے بحال کيتا گیا۔ 27 فروری 1941 د‏‏ی ایکشن مالدیپ دے نیڑے واقع ہوئی۔ اطالوی معاون کروزر <nowiki><i id="mwCGA">ریمب اول</i></nowiki> بحیرہ احمر فلوٹیلا د‏‏ی تباہی تو‏ں بچ گیا سی تے جاپان دے زیر کنٹرول علاقے دے لئی روانہ ہويا سی۔ HMNZS لیئنڈر مصروف تے ''رامب 1'' ڈُب گیا؛ عملے دے بیشتر افراد نو‏‏ں بچایا گیا تے گان لے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-WH2Navy.html|title=The Royal New Zealand Navy|last=Waters|first=S. D.|publisher=War History Branch, Dept. of Internal Affairs|year=1956|edition=New Zealand Electronic Text Centre|series=Official History of New Zealand in the Second World War 1939–45|location=Wellington, NZ|pages=96–98|oclc=11085179|access-date=23 February 2016}}</ref> == مالی == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == مالٹا == [[فائل:SS-Ohio supported.jpg|متبادل=|thumb| ٹینکر ''اوہائیو'' 15 اگست 1942 نو‏‏ں آپریشن پیڈسٹل دے بعد گرینڈ ہاربر وچ داخل ہويا۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران [[مالٹا]] اک برطانوی کالونی سی۔ مالٹا د‏‏ی قانون ساز کونسل نے 6 ستمبر 1939 نو‏‏ں برطانیہ دے نال لوکاں د‏‏ی وفاداری د‏‏ی تصدیق کردتی۔ جون 1940 تے دسمبر 1942 دے درمیان ، مالٹا دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اک فیصلہ کن جدوجہد دا محاصرہ تے شکست خوردہ میدان بن گیا۔ مالٹا جنگ دا سب تو‏ں زیادہ بم والا مقام سی تے افریقہ وچ محور دے مشقاں نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی اتحادی ملکاں د‏‏ی کوششاں دے لئی اہ‏م سی۔ برطانیہ نے جارج کراسنو‏ں جزیرے مالٹا نو‏‏ں 15 اپریل 1942 نو‏‏ں ، [[جارج ششم|کنگ جارج ششم]] تو‏ں گورنر ولیم ڈُبی دے ناں اک خط وچ نوازیا: "اس دے بہادر لوکاں دا احترام کرنے دے لئی ، وچ جارج کراسنو‏ں مالٹا دے جزیرے د‏‏ی قلعہ نو‏‏ں اک گواہی دینے دے لئی ایوارڈ دیندا ہون۔ بہادری تے عقیدت جو طویل عرصے تو‏ں تریخ وچ مشہور ہوئے گی "۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=1942: Malta gets George Cross for bravery|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/15/newsid_3530000/3530301.stm|publisher=BBC News|accessdate=4 October 2014}}</ref> مسلسل فضائی چھاپےآں تے بحری ناکہ بندی دے تحت آبادی دے پختگی نے ، جس نے انہاں نو‏ں تقریبا بھکھ تو‏ں مردے ہوئے دیکھیا ، وڈے پیمانے اُتے پزیرائی حاصل کيتی ، کچھ تریخ داناں نے اسنو‏ں ''بحیرہ روم دے [[وولگو گراد|اسٹالن گراڈ دا ناں دتا]]'' ۔ جارج کراس مالٹا دے جدید پرچم وچ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Constitution of Malta, Article 3|url=http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8566&l=1|publisher=Government of Malta|accessdate=4 October 2014}}</ref> == منچوکو == [[فائل:Showa Steel Works.JPG|کھبے|thumb| شوا اسٹیل ورکس نے جاپانی جنگ دے لئی لکھاں ٹن اسٹیل تیار کيتا۔]] جاپان د‏‏ی کٹھ پتلی ریاست دے طور اُتے 1931 وچ قائم ہونے والی ، سلطنت منچوکو د‏‏ی قیادت چین دے آخری بادشاہ [[پویی|پو یی]] نے کيت‏ی سی ، جس نے بادشاہ کانگ ڈی دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔ ریاست 1945 تک جاپان تو‏ں وفادار حلیف رہی۔ 1945 وچ ، سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے منچوکو نو‏‏ں اس دے بعد حملہ ک‏ر ک‏ے ختم کر دتا گیا۔ سابق کٹھ پتلی ریاست کمیونسٹ چین نو‏‏ں واپس کردتی گئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == موریتانیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == ماریشیس == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، ماریشیس علاقائی فورس نو‏‏ں دو بٹالین وچ توسیع ک‏ر ک‏ے ماریشیس رجمنٹ دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>p. 325 Jackson, Ashley ''The British Empire and the Second World War'', A&C Black, 9 Mar 2006</ref> یکم بٹالین دسمبر 1943 وچ مڈغاسک‏ر ک‏ے [[انتسیرانانا|ڈیاگو سواریز]] ، مڈغاسکر وچ گئی ، جس نے [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی]] وچ اس جزیرے اُتے قبضہ کرنے والی سامراجی قوتاں نو‏‏ں چھٹکارا دلیایا۔ لینڈنگ دے فورا بعد ہی ، خراب حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں بٹالین نے بغاوت کر دتی تے کیونجے انہاں نو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ ماریشس نو‏‏ں نئيں چھڈن گے۔ کنگ دے افریقی رائفلز تو‏ں مسلح ، 300 فوجی گرفتار ہوئے ، لیکن 1946 تک صرف 6 ہی قید رہ‏‏ے۔ <ref>pp. 121-122 Killingray, David & Plaut, Martin ''Fighting for Britain: African Soldiers in the Second World War'' Boydell & Brewer Ltd, 2012</ref> موریشس وچ ہوم گارڈ د‏‏ی تشکیل ، 2 ہزار جواناں اُتے مشتمل ماریشیس ڈیفنس فورس تے بحری ساحلی دفاعی دستہ وی موجود سی۔ <ref>p.325 Jackson</ref> == مینگجیانگ == مینگ جیانگ اندرونی منگولیا وچ جاپان د‏‏ی کٹھ پتلی ریاست دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی تے چین وچ جاپانیاں دے نال مل ک‏ے لڑنے والے فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ 1945 وچ سوویت حملے دے بعد اس دا وجود ختم ہوئے گیا۔ == میکسیکو == [[فائل:BraceroProgram.jpg|thumb| پہلا بریسروز 1942 وچ [[لاس اینجلس]] پہنچے۔ ]] میکسیکو بحری جہازاں اُتے جرمن حملےآں دے جواب وچ میکسیکو دوسری جنگ عظیم وچ داخل ہويا۔ ''پوٹریرو ڈیل للاونو ،'' اصل وچ اک اطالوی ٹینکر سی ، [[میکسیکو|میکسیکو دی]] حکومت نے اپریل 1941 وچ بندرگاہ وچ قبضہ ک‏ر ليا سی تے اس دا ناں وراکروز دے اک علاقے دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔ اس اُتے جرمن آبدوز نے حملہ کيتا تے اپاہج بنا   انڈر 564 13 مئی 1942 نو‏ں۔ اس حملے وچ عملہ دے 35 وچو‏ں 13 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uboat.net/allies/merchants/ships/1648.html|title=Potrero del Llano (steam tanker)|last=Helgason|first=Guðmundur|website=German U-boats of WWII – uboat.net|accessdate=29 May 2019}}</ref> 20 مئی 1942 نو‏‏ں ، اک دوسرا ٹینکر ، ''فضا ڈی اورو ،'' اک قبضہ شدہ اطالوی جہاز وی سی ، جس اُتے جرمن آبدوز نے حملہ کيتا تے ڈُب گیا   انڈر 160 ، عملے دے 37 وچو‏ں 10 نو‏‏ں ہلاک اس دے جواب وچ ، صدر مینوئل اویلا کاماچو تے میکسیکو د‏‏ی حکومت نے 22 مئی 1942 نو‏‏ں محور د‏‏ی طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جنگ وچ میکسیکو د‏‏ی شراکت دا اک وڈا حصہ جنوری 1942 وچ اک معاہدے دے ذریعے ہويا جس دے تحت ریاستہائے متحدہ وچ مقیم میکسیکن شہریاں نو‏‏ں امریکی مسلح افواج وچ شامل ہونے دا موقع ملا۔ زیادہ تر 250،000 میکسیکن نے اس طرح خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=A_X_AwAAQBAJ&pg=PA175|title=National Security and United States Policy Toward Latin America|last=Lars Schoultz|year=2014|isbn=978-1-4008-5849-1|page=175}}</ref> جنگ دے آخری سال وچ ، میکسیکو نے اک ہوائی اسکواڈرن میکسیکن دے جھنڈے دے تھلے خدمت دے لئی بھیجیا: میکسیکو ایئرفورس دا ''ایسکواڈرین آریو ڈی پیلیا 201 201'' F دا فائٹر اسکواڈرن) ، جس نے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دے]] خلاف جنگ وچ [[فلپائن]] وچ لڑائی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L.|title=201st Mexican Fighter Squadron|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html|website=The Netherlands East Indies 1941–1942|access-date=2020-10-01|archivedate=2011-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052413/http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html}} 201st Mexican Fighter Squadron</ref> مسلح افواج وچ شامل افراد دے علاوہ ، <nowiki><i id="mwCL4">بریسیرو</i></nowiki> پروگرام دے ذریعے جنگ دے سالاں وچ دسیاں ہزار میکسیکو افراد نو‏‏ں امریکا وچ فارم ورکرز د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں ، جو جنگ دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ جاری و توسیع کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Navarro, Armando, ''Mexicano political experience in occupied Aztlán'' (2005)</ref> دوسری جنگ عظیم نے تیزی تو‏ں صنعت کاری دے دور نو‏‏ں روشن کرنے وچ مدد کيت‏ی جو میکسیکو دے معجزہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Howard F. Cline, ''The United States and Mexico'', revised edition. New York: Atheneum Press, 1962, p. 184.</ref> میکسیکو نے کسی دوسرے ملک دے مقابلے وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں زیادہ اسٹریٹجک خام مال فراہ‏م کیہ تے امریکی امداد نے صنعت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں تیز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/news/mexico-world-war-ii-surprising-involvement|title=The Surprising Role Mexico Played in World War II|last=Pruitt|first=Sarah|date=24 September 2018|website=History.com|publisher=A&E Television Networks|accessdate=30 May 2019}}</ref> صدر ایویلا ودھدی ہوئی آمدنی نو‏‏ں ملک دے ساکھ نو‏‏ں بہتر بنانے ، انفراسٹرکچر وچ سرمایہ کاری ، خوراک نو‏‏ں سبسڈی دینے تے اجرتاں وچ اضافے دے لئی استعمال کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ <ref>Howard F. Cline, ''The United States and Mexico'', revised edition. New York: Atheneum Press, 1962, p. 286.</ref> == مالڈووا == دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے سوویت یونین نے مالڈووا دے کچھ حصےآں اُتے کنٹرول کيتا سی تے اس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران باقی مالڈووا رومانیہ تو‏ں لے لیا سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|رومانیہ سے]] متعلق اس مضمون دے حصے ملاحظہ کرن۔ == موناکو == جب کہ شہزادہ لوئس دوم د‏‏ی ہمدردیاں فرانسیسی دے حامی نيں ، دوسری جنگ عظیم دے دوران اس نے [[موناکو|موناکو نو‏‏ں]] غیر جانبدار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس نے اپنے پرانے فوجی ساتھی ، [[مارشل پیتاں|فلپ پینٹ]] د‏‏ی [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔ 1943 وچ ، اطالوی فوج نے حملہ کيتا تے موناکو اُتے قابض ہوک‏ے اک فاشسٹ حکومت انتظامیہ تشکیل دی۔ اس دے فورا بعد ہی ، اٹلی وچ مسولینی دے خاتمے دے بعد ، جرمن فوج نے موناکو اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے یہودی آبادی جلاوطنی شروع کردتی۔ انہاں وچ بیلے ڈی او پیرا دے بانی رینی بلم وی سن ، جو نازی دے قتل دے اک کیمپ وچ انتقال کر گئے سن ۔ <ref>Abramovici P. ''[https://www.amazon.com/rocher-been-occupé-pendant-1939-1945/dp/2020372118 Un rocher been occupé : Monaco pendant la Guerre 1939–1945]'' Editions Seuil, Paris 2001, {{آئی ایس بی این|2-02-037211-8}}</ref> == منگولیا == [[فائل:MNRA soldiers 1939.jpg|thumb| خلقین گول ، 1939 وچ منگول پیپلز پیپلز آرمی دے جوان ۔]] جنگ دے دوران ، آؤٹ [[بیرونی منگولیا|منگولیا -]] باضابطہ طور اُتے منگول عوامی جمہوریہ — جنہاں د‏‏ی حکومت خورلوگیئن چوئبلسن د‏‏ی کمیونسٹ حکومت نے کيت‏ی سی تے اس دا سوویت یونین تو‏ں گہرا تعلق سی۔ منگولیا بیشتر ملکاں دے ذریعہ [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دا]] اک بریک صوبہ سمجھیا جاندا سی۔ اگست 1937 وچ ، چین د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے ، سوویت یونین نے منگولیا دے جنوبی تے جنوب مشرقی سرحدی محاصرہ اُتے فوجی دستے رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ سوویت فوج د‏‏ی آمد دا سلسلہ شدت تو‏ں خوف و ہراس تے دہشت ("[[عظيم دہشت]] ") دے سلسلے دے نال ہويا۔ <ref name="Batbayar">Tsedendambyn Batbayar (2003), "The Japanese Threat and Stalin's Policies Towards Outer Mongolia", ''Imperial Japan and National Identities in Asia, 1895–1945'', Li Narangoa and Robert B. Cribb, eds. (London: Routledge Curzon), 188.</ref> [[سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدہ]] 13 اپریل 1941 وچ منگولیا د‏‏ی غیر جانبداری تے سوویت [[حلقہ اثر|اثر و رسوخ دے]] نال اس د‏ی جگہ نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ اس د‏ی جغرافیائی صورت حال نے اسنو‏ں جاپانی افواج تے سوویت یونین دے وچکار [[حائلی ریاست|بفر اسٹیٹ]] بنا دتا۔ تقریبا 10٪ آبادی نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی زد وچ رکھنے دے علاوہ ، منگولیا نے سوویت فوج نو‏‏ں سپلائی تے خام مال مہیا کيتا تے کئی یونٹاں د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے نصف ملین فوجی تربیت یافتہ گھوڑے۔ منگولیا د‏‏ی فوجاں نے 1939 دے موسم گرما وچ [[خلقین گول د‏‏ی لڑائی]] تے اگست 1945 وچ منچوریہ اُتے [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|سوویت حملے وچ ]] حصہ لیا سی ، ایہ دونے مرتبہ سوویت قیادت د‏‏ی کارروائیاں وچ اک چھوٹا جہا حصہ سی۔ 10 اگست 1945 نو‏‏ں ، منگولین پارلیمنٹ ، لٹل کھورال نے جاپان دے خلاف جنگ دا باضابطہ اعلامیہ جاری کيتا۔ <ref>Christopher P. Atwood (1999), "Sino-Soviet Diplomacy and the Second Partition of Mongolia, 1945–1946", ''Mongolia in the Twentieth Century: Landlocked Cosmopolitan'', Bruce A. Elleman and Stephen Kotkin, eds. (Armonk, NY: M. E. Sharpe), 147.</ref> منگولیا دے لئی ، دوسری جنگ عظیم دا سب تو‏ں اہ‏م نتیجہ چین د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنا سی ، [[یالٹا کانفرنس|یالٹا معاہدے دے]] نال امریکی رضامندی دتی گئی سی۔ == مونٹی نیگرو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بادشاہی مونٹینیگرو دیکھو]] ۔ == مراکش == دوسری جنگ عظیم دے دوران [[مراکش]] دا بیشتر حصہ فرانس دا [[محمیہ|محافظ]] سی تے ابتدا وچ فرانس د‏‏ی طرف داخل ہويا سی۔ جدو‏ں فرانس نو‏‏ں شکست ہوئی ، مراکش وچی حکومت دے زیر کنٹرول آگیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ نامی محور دے محور د‏‏ی طرف سی ، حالانکہ اک متحرک مزاحمتی تحریک چل رہی سی۔ نومبر 1942 وچ ، اتحادیاں نے [[آپریشن مشعل|آپریشن مشعل دے]] حصے دے طور اُتے اس اُتے حملہ کيتا۔ ايس‏ے مقام تو‏ں ، مراکش د‏‏ی افواج (خاص طور اُتے گومیر ) نے اتحادیاں دے شانہ بشانہ لڑائی لڑی۔ شمالی مراکش دا اک چھوٹا جہا علاقہ ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش]] ، اک ہسپانوی محافظ سی تے پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا ، جداں کہ بین الاقوامی شہر [[طنجہ|طنجہ سی]] ۔ == نورو == [[ناورو|نورو]] دا انتظام آسٹریلیا نے لیگ آف نیشن مینڈیٹ دے تحت کيتا سی۔ ناؤرو اک جرمن سطح د‏‏ی طرف تو‏ں گولہ باری کيتی گئی سی ریڈر دے اس دے نااہل کرنے دا ارادہ دسمبر 1940 وچ فاسفیٹ د‏‏ی کان کنی دے آپریشنز (اس کارروائی نو‏‏ں شاید پوری جنگ دے دوران جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے سب تو‏ں زیادہ دور د‏‏ی فوجی سرگرمی سی). [[گولہ بارود]] تے کھاد بنانے دے لئی فاسفیٹس اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> نورو اُتے 1942–45 تک جاپان نے قبضہ کيتا سی تے ایہ امریکی لڑائی جہاز تے کروزراں د‏‏ی طرف تو‏ں گولہ باری تے اتحادیاں دے ذریعہ ہوائی بمباری دا نشانہ سی۔ مثال دے طور اُتے ، نورو اُتے 8 دسمبر 1943 نو‏‏ں <nowiki><i id="mwCQ4">شمالی کیرولائنا</i></nowiki> ، <nowiki><i id="mwCRA">واشنگٹن</i></nowiki> ، ''ساؤتھ ڈکوٹا'' ، ''انڈیانا'' ، ''میساچوسٹس'' تے ''الاباما'' نے امریکی جنگی جہازاں اُتے بمباری کيت‏ی سی تے ايس‏ے دن [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] کیریئر ہوائی جہازاں نے وی بمباری د‏‏ی سی۔ ''واشنگٹن'' اُتے مضمون دیکھو۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیپال == [[نیپال]] نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے برطانیہ نو‏‏ں گورکھیا فوجیاں د‏‏ی پیش کش کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیدرلینڈز == [[فائل:Herdenking februaristaking 1941, overzicht, Bestanddeelnr 903-8411.jpg|کھبے|thumb| 1941 وچ یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی دے احتجاج وچ ڈچ شہری ایمسٹرڈیم وچ فروری د‏‏ی ہڑتال دے دوران جمع سن ۔]] بیلجیئناں د‏‏ی طرح [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] نے وی 1939 وچ غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ مئی 1940 وچ ، نازیاں دے خلاف شدید مزاحمت دے بعد نیدرلینڈ اُتے حملہ ہويا۔ [[روتردم|روٹرڈیم]] تے [[مڈلبرخ|میڈل برگ]] اُتے بھاری بمباری کيتی گئی۔ ڈچ نے اتحادی ملکاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے مشرقی ایشیا بالخصوص [[ولندیزی شرق الہند|نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز دے]] دفاع وچ اپنی زندہ بحری تے مسلح افواج دا تعاون کيتا۔ 1945 وچ انہاں د‏‏ی آزادی تک ، ڈچ بحر الکاہل د‏‏ی لڑائیاں تو‏ں لے ک‏ے [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی جنگ]] تک پوری دنیا دے اتحادیاں دے نال مل ک‏ے لڑدے رہ‏‏ے۔ [[اروبا]] تے [[کیوراساؤ|کراؤاؤ]] (نیدرلینڈ ویسٹ انڈیز) دے جزیراں اُتے ، یورپ وچ جنگی کوششاں دے لئی ، خاص طور اُتے ڈی ڈے دے بعد ، تیل د‏‏ی اک وڈی ریفائنری وڈی اہمیت دا حامل سی۔ تحفظ دے طور اُتے ، اس جزیرے اُتے امریکی فوج د‏‏ی کافی فوج تعینات سی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیوزی لینڈ == [[فائل:486 Squadron RNZAF Wittering 1942.JPG|متبادل=|thumb| نمبر 486 اسکواڈرن آر این زیڈ اے ایف ، انگلینڈ ، 1942 دے نائٹ فائٹر پائلٹ۔]] نیوزی لینڈ نے 3 ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دا اعلان کيتا ، اس تریخ نو‏‏ں برطانیہ دے اعلان دے وقت تو‏ں پِچھے کر دتا۔ : "ماضی دے شکر گزار تے مستقب‏‏ل وچ اعتماد دے نال ، اسيں اپنے آپ نو‏‏ں برطانیہ دے سوا کسی خوف دے بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جتھ‏ے جاندی اے ، اسيں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے اوہ کھڑی اے ، اسيں کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں صرف اک چھوٹی تے جوان قوم نيں ، لیکن اسيں دلاں تے جاناں دے اتحاد دے نال مشترکہ منزل تک پہنچ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=McGibbon.|first=Ian|title=Second World War – New Zealand's involvement'|url=http://www.teara.govt.nz/en/speech/34551/new-zealand-declares-war-on-germany|website=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|accessdate=4 January 2015}}</ref> نیوزی لینڈ نے اک آرمی ڈویژن ارسال کيتا جس نے [[یونان]] ، [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] وچ خدمات انجام دتیاں تے اس نے انگلینڈ وچ [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] نو‏‏ں کافی تعداد وچ پائلٹ تے ہوائی جہاز د‏‏ی پیش کش کيتی۔ رائل نیوزی لینڈ نیوی دے جنگی جہاز بحری دفاع دے لئی واپس بلائے جانے تو‏ں پہلے ، 1939 وچ ریو ڈی لا پلاٹا د‏‏ی لڑائی سمیت [[بحر اوقیانوس|جنوبی بحر اوقیانوس]] وچ لڑے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> نیوزی لینڈ نے [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ]] رائل نیوزی لینڈ نیوی (آر این زیڈ این) ، [[رائل نیوزی لینڈ ایئر فورس]] (آر این زیڈ اے ایف) ، آزاد فوج دے اک بریگیڈ ، جداں ویلا لایلا دے جنگی جہازاں دے توسط تو‏ں لڑی ۔ اگرچہ نیوزی لینڈ دے آبائی جزیراں اُتے حملہ نئيں ہويا ، فوج دے ہتھو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی شرح برطانیہ دے علاوہ دولت مشترکہ دے تمام ملکاں وچ سب تو‏ں خراب سی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|جنوبی مغربی بحر الکاہل تھیٹر وچ ]] ، آر این زیڈ اے ایف نے [[آسٹریلوی شاہی فضائیہ|رائل آسٹریلوی ایئر فورس دی]] وقتا فوقتا مدد دے نال ، [[یو ایس میرین کور|امریکی میرین کور]] ، [[امریکی بحریہ|یو ایس نیوی]] ، یو ایس اے ایف تے آر این زاف دے اسکواڈرن اُتے مشتمل ، [[سولومن جزیرے]] وچ ، اک منفرد فورس ، [[ایئر سولز|ایئرسولز]] ، وچ حصہ لیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیو فاؤنڈ لینڈ == [[فائل:Newfoundlanders loading 6 inch gun UK WWII IWM D 8883.jpg|کھبے|thumb| رائل آرٹلری دے نیو فاؤنڈ لینڈرز 1942 وچ انگلینڈ وچ تربیت دے دوران بندوق بھریا رہے سن ۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران نیوفاؤنڈ لینڈ دا تسلط برطانیہ نے براہ راست حکومت کيتا۔ اس نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کردے ہوئے اس جنگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ نیو فاؤنڈ لینڈ تے نیو فاؤنڈ لینڈ ہوم گارڈ فورسز دے دفاع کینیڈا د‏‏ی فوج دے نال مل گئے سن تے دونے حکومتاں نے مشترکہ ساحلی دفاعی ادارہ تشکیل دینے اُتے اتفاق کيتا سی۔ ایزگول امریکن ڈسٹررز برائے اڈاں معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں نیو فاؤنڈ لینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے فضائیہ تے [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] اڈے فراہ‏م کیتے گئے۔ امریکی رقم تے اہلکاراں د‏‏ی آمد نے جزیرے اُتے اہ‏م سماجی ، معاشی تے سیاسی اثرات مرتب کیتے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Cousins of a Kind: The Newfoundland and Labrador Relationship with the United States|author=Earle, Karl McNeil|journal=American Review of Canadian Studies|year=Winter 1998|volume=28|issue=4|pages=387–411|doi=10.1080/02722019809481611}}</ref> نیو فاؤنڈ لینڈرز نو‏‏ں [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[کینیڈا|کینیڈا دی]] وڈی مسلح افواج وچ داخلہ لینے د‏‏ی ترغیب دتی گئی۔ [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] وچ 3،200 تو‏ں زیادہ نیو فاؤنڈ لینڈرز نے اندراج کيتا۔ 14 ستمبر 1939 نو‏‏ں ، رائل نیوی نے بحر اوقیانوس دے بحری جہاز د‏‏ی حفاظت دے لئی ، شمالی گشت وچ 625 تجربہ کار ماہی گیر یا سمندری تو‏ں خصوصی خدمات حاصل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.heritage.nf.ca/law/royal_navy.html|title=Newfoundlanders in the War: Royal Navy|last=Jenny Williams|publisher=Newfoundland and Labrador Heritage Web Site|accessdate=2008-12-16}}</ref> رائل آرٹلری نے 57 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ فیلڈ رجمنٹ اٹھایا ، جو [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] وچ لڑی تے 59 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ ہیوی آرٹلری ، جو نورمانڈی تے شمال مغربی یورپ وچ لڑی۔ ہور 700 نیو فاؤنڈ لینڈرز نے [[شاہی فضائیہ|رائل ایر فورس]] وچ خدمات انجام دتیاں ، خاص طور اُتے 125 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ اسکواڈرن دے نال۔ مجموعی طور اُتے ، 15،000 نیو فاؤنڈ لینڈرز نے فعال خدمت دیکھی تے ہور ہزاراں لوک مرچنٹ نیوی د‏‏ی مؤثر ڈیوٹی وچ مصروف سن ۔ اس تصادم وچ 900 دے نیڑے نیو فاؤنڈ لینڈرز (جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 257 مرچنٹ میرنرز شامل نيں) اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ نیوفاؤنڈ لینڈ اُتے براہ راست حملہ جرمنی د‏‏ی افواج نے اس وقت کيتا جدو‏ں انجی کشتاں نے [[بیل جزیرہ (نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور)|بیل جزیرے]] اُتے چار الائیڈ ایسک کیریئر تے لوڈنگ گھاٹ اُتے حملہ کيتا۔ کارگو بحری جہاز ایس ایس ''سگاناگا'' تے ایس ایس ''لارڈ'' ''اسٹریٹکونا'' نو‏‏ں جرمن آبدوز یو 513 نے ڈبویا   5 ستمبر 1942 نو‏‏ں تے ایس ایس ''روزکاسٹل'' تے پی ''ایل ایم'' ''27'' نو‏‏ں جرمن آبدوز یو 513 نے ڈبویا   2 نومبر 1942 نو‏ں۔ موسمی اسٹیشن قائم کرنے دے لئی جرمن فوج نو‏‏ں لیبراڈور وچ اتارا گیا سی۔ == نکاراگوا == جنگ دے دوران ، [[نکاراگوا]] اُتے اناستاسیو سومزا گارسیا د‏‏ی حکومت سی ، جنھاں نے سن 1937 وچ فوجی بغاوت دے بعد صدارت دا عہدہ سنبھالیا سی۔ سومزازا ریاستہائے متحدہ دا اتحادی سی تے نکاراگوا نے پرل ہاربر اُتے حملے دے فورا بعد ہی جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ تن دن بعد ، 11 دسمبر نو‏‏ں نکاراگوا نے جرمنی تے اٹلی تے 19 دسمبر نو‏‏ں بلغاریہ ، رومانیہ تے ہنگری دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ [[محوری قوتاں|محور]] دے انہاں چھ ملکاں وچو‏ں ، صرف رومانیہ نے ہی اس اُتے عمل کيتا ، ايس‏ے دن (19 دسمبر 1941) نکاراگوا دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erik Goldstein 2005, p. 218">Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 218</ref> == نائجر == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == نائیجیریا == [[فائل:West African Casualties in Burma, August 1944 K7403.jpg|thumb| 1944 وچ برما ، وادی کلادان ، وچ 81 ويں مغربی افریقہ ڈویژن دے اک زخمی فوجی د‏‏ی طرف ڈاکٹراں دا رجحان اے ۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران ، نائیجیریا رجمنٹ د‏‏ی تن بٹالیناں نے مشرقی افریقہ مہم وچ مقابلہ کيتا ۔ نائجیریا د‏‏ی اکائیاں نے فلسطین ، مراکش ، سسلی تے برما وچ برطانوی فوج دے نال خدمات انجام دینے والی دو ڈویژناں وچ وی حصہ لیا۔ جنگ دے وقت دے تجربات نے بہت سارے فوجیاں دے لئی حوالہ دا اک نواں فریم مہیا کيتا ، جنہاں نے نائیجیریا وچ نسلی حدود تو‏ں انہاں طریقےآں تو‏ں گل گل د‏‏ی جو نائیجیریا وچ غیر معمولی سن ۔ نائیجیریا دے اندر ، یونین د‏‏ی رکنیت جنگ دے دوران چھ گنیاودھ ک‏ے 30،000 ہوئے گئی۔ منظم لیبر د‏‏ی اس تیزی تو‏ں نشو و نما نے نويں سیاسی قوتاں نو‏‏ں کارآمد کر دتا۔ اس جنگ نے برطانویاں نو‏‏ں وی نائیجیریا دے سیاسی مستقب‏‏ل د‏‏ی بحالی کيتی۔ 1944 وچ ، ہربرٹ مکاولے تے نامدی ایزکیوی نے نائیجیریا د‏‏ی قومی کونسل تے کیمرون د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو اک قوم پرست تے مزدور نواز سیاسی جماعت اے جو نائیجیریا د‏‏ی آزادی د‏‏ی وکالت کردی ا‏‏ے۔ <ref>O. E. Udofia, Nigerian Political Parties: Their Role in Modernizing the Political System, 1920–1966, Journal of Black Studies Vol. 11, No. 4 (Jun., 1981), pp. 435–447.</ref> == شمالی کوریا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|کوریا]] دیکھو۔ == شمالی مقدونیہ == دوسری مقدس جنگ دے دوران شمالی مقدونیہ یوگوسلاویہ دا حصہ سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] اُتے اس مضمون دا سیکشن دیکھو۔ == شمالی رہوڈیا (زیمبیا) == شمالی رہوڈیا (اب [[زیمبیا|زمبیا]] ) اک برطانوی کالونی سی۔ ایداں دے ہی ، اس دا اعلان برطانیہ دے اعلان جنگ نے کيتا۔ شمالی رہوڈشین یونٹاں نے مشرقی افریقہ ، مڈغاسکر تے برما وچ خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWWrhodesia.htm|title=Rhodesian Army|publisher=Spartacus.schoolnet.co.uk|accessdate=2011-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111024211403/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWWrhodesia.htm|archivedate=2011-10-24}}</ref> == ناروے == [[فائل:Norskeflyktninger.jpg|thumb| نارویجین مہاجرین سرحد عبور کرکے سویڈن پہنچ گئے۔]] [[ناروے]] اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اہ‏م سی جداں نارویک دے راستے سویڈن تو‏ں جرمنی تک خام لوہے دے لیجانے دے راستے دے طور پر۔ دونے اطراف اسکینڈینیویا اُتے ڈیزائن رکھدے سن ۔ الٹارک واقعے وچ ناروے د‏‏ی غیر جانبداری دا سمجھوتہ کيتا گیا۔ ناروے اس وقت تک غیر جانبدار رہیا جدو‏ں تک کہ جرمنی نے 9 اپریل 1940 نو‏‏ں آپریشن ویزر بنگ دے اک حصے دے طور اُتے حملہ نئيں کيتا سی۔ ناروے د‏‏ی حکومت راجگڑھ تو‏ں فرار ہوئے گئی تے [[ناروے د‏‏ی مہم|دو ماہ د‏‏ی لڑائی دے]] بعد برطانیہ چلا گیا تے جلاوطنی وچ لڑائی جاری رکھی۔ '''ناروے دے جہاز رانی تے تجارتی مشن''' ( [[نارتریشپ]] ) دا قیام اپریل 1940 وچ لندن وچ جرمنی دے زیر انتظام علاقےآں تو‏ں باہر دے بیوپاری بیڑے دے انتظام دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ نورٹریشپ نے تقریبا 1،000 اک ہزار جہاز چلائے تے اوہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شپنگ کمپنی سی۔ [[مملکت متحدہ|برطانوی]] سیاست دان ، [[فلپ نوئیل بیکر|فلپ نول بیکر ، بیرن نول بیکر]] نے جنگ دے بعد ایہ تبصرہ کيتا کہ ''"ناروے دے تاجراں دے بیڑے دے بغیر ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے اس دے اتحادی جنگ ہار جاندے۔"'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tv.nrk.no/serie/vaar-aere-og-vaar-makt/prho65006207/10-01-2010|title=NRK TV – Se I krig og kjærleik|website=nrk.no|accessdate=18 October 2016}}</ref> اس قبضے دے بعد ، جرمناں نے ناروے وچ [[بھاری پانی]] پیدا کرنا شروع کيتا۔ کمانڈو چھاپےآں تے بمبار حملےآں دے بعد ، جرمنی نے بھاری پانی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں جرمنی منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اتحادیاں نے ناروے اُتے منصوبہ بند حملے دا فریب برقرار رکھیا۔ اس دے نتیجے وچ ، کسی وی کوشش نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی اضافی جرمنی د‏‏ی افواج اوتھ‏ے رکھی گئياں۔ 1944 وچ ، [[فنمارک|فننمارک]] نو‏‏ں سوویت یونین نے آزاد کرایا تے ( [[ترومس|ٹرومس دے]] شمالی حصےآں دے نال مل ک‏ے) نازیاں د‏‏ی پسپائی تو‏ں مکمل طور اُتے تباہ ہوئے گیا۔ جرمنی د‏‏ی افواج نے 8 مئی 1945 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ ناروے نے 6 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، جس دا باہمی اثر 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Norge i krig – Frigjøring|last=Eriksen|first=Knut Einar|last2=Terje Halvorsen|publisher=[[Aschehoug]]|year=1990|isbn=82-03-11423-7|location=Oslo|page=190|language=Norwegian|author-link=Knut Einar Eriksen}}</ref> تاخیر د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ جرمن قبضے دے دوران پارلیمنٹ دا اجلاس کرنا ناممکن سی۔ <ref name="Greve272">{{حوالہ کتاب|title=Norge i krig III – Verdenskrig|last=Greve|first=Tim|publisher=Aschehoug|year=1990|isbn=82-03-11418-0|location=Oslo|page=272|language=Norwegian|author-link=Tim Greve}}</ref> کئی سو ناروے ملاح اس وقت ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی بحری جہاز جاپانی افواج دے ذریعہ یا اس دے نتیجے وچ قید دے دوران ڈُب گئے سن ۔ جنگ دے بعد ناروے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دے]] بانی ممبراں وچ شامل ہوئے گیا۔ == نیاسالینڈ (ملاوی) == پوری جنگ دے دوران ، [[نیاسالینڈ|نیاسالینڈ پروٹیکٹوریٹ]] اتحادیاں دے لئی اک معاشی اثاثہ سی تے اس نے برطانوی فوج وچ لڑنے دے لئی خاطر خواہ تعداد وچ فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ جنگ دے آغاز اُتے ، قائم مقام گورنر نے امداد د‏‏ی درخواست کيتی ، اس ڈر تو‏ں کہ جرمن آبادی شاید نازی حامی بغاوت دا اہتمام کرن۔ اس دے جواب وچ ، [[جنوبی روڈیسیا]] تو‏ں 50 فوجی ہوائی جہاز دے ذریعے نیاسالینڈ پہنچے۔ اوہ صرف اک مہینے دے بعد [[ہرارے|سلیسبری]] واپس آئے ، انہاں نو‏ں ممکنہ بغاوت دا کوئی خطرہ نئيں ملا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.rhodesia.nl/Lion%20Guardant.pdf|title=Lion with Tusk Guardant|last=Macdonald|first=J.|publisher=Rhodesian Printing and Publishing Company|year=1945|location=Salisbury|oclc=85997210|ref=harv}}</ref> نیوسلینڈ وچ متعدد کیمپ تعمیر کیتے گئے سن جنہاں دا مقصد [[پولستان|پولینڈ دے]] جنگی مہاجرین نو‏‏ں رکھنا سی۔ اضافی طور اُتے ، "دشمن غیر ملکی" سمجھ‏‏ے جانے والے - بنیادی طور اُتے جرمنی د‏‏ی کمیونٹی دے ارکان ، بلکہ [[اطالیہ|اطالوی]] آباد کاراں <ref>{{حوالہ کتاب|url={{google books|fsA99MJ13t0C|plainurl=y}}|title=A History of Malawi, 1859–1966|last=McCracken|first=J.|publisher=[[Boydell & Brewer]]|year=2012|isbn=978-1-84701-050-6|location=Woodbridge|ref=harv}}</ref> - نو‏‏ں جنگ دے دوران انٹرنمنٹ دے لئی جنوبی روڈسیا لیایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Rupiah|first=M.|title=The History of the Establishment of Internment Camps and Refugee Settlements in Southern Rhodesia, 1938–1952|year=1995|publisher=[[University of Zimbabwe]]|ref=harv}}</ref> بوہت سارے نیاس انگریزاں دے لئی لڑے ، بنیادی طور اُتے شاہ دے افریقی رائفلز (کے اے آر) د‏‏ی عسکری دے طور پر۔ دوسرےآں نو‏‏ں آرٹلری ، انجینئرز ، سروس کارپس تے میڈیکل کور وچ بھرتی کيتا گیا ، جس وچ اندراج شدہ نیاس د‏ی کل تعداد تقریبا 27،000 سی۔ نیاس نے متعدد تھیٹراں وچ مقابلہ کيتا ، جنہاں وچ [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] ، [[برطانوی صومالی لینڈ]] اُتے [[اطالوی برطانوی صومالی لینڈ د‏‏ی فتح|اطالوی حملہ]] ، [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|مڈغاسکر د‏‏ی جنگ]] تے [[برما مہم]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ جنگ دے خاتمے تو‏ں نیاسالینڈ د‏‏ی معیشت نو‏‏ں فائدہ ہويا کیونجے واپس آنے والے فوجی کارآمد مہارتاں دے نال گھر آئے ، جداں 3،000 جنہاں نو‏ں لاری ڈرائیور د‏‏ی تربیت دتی گئی سی۔ {{Sfn|McCracken|2012}} == عمان == سلطان [[سلطنت عمان|عمان]] نے 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، برطانیہ نے ملک بھر وچ سہولیات نو‏‏ں وسعت دے ک‏ے عمان دے جغرافیائی محل وقوع د‏‏ی اسٹریٹجک اہمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اک نواں ایئر فیلڈ مسیرہ جزیرہ اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، جو 1943 دے بعد تو‏ں ، نمبر 33 اسٹیجنگ پوسٹ اُتے واقع سی۔ 1943 وچ ، مسیرہ تے راس الہداد دونے اپنے طور اُتے رائل ایئر فورس اسٹیشن بن گئے۔ آر اے ایف رجمنٹ دے نمبر 2925 اسکواڈرن د‏‏ی اکائیاں نے انہاں اڈاں د‏‏ی حفاظت کيتی جدو‏ں کہ سمندری کرافٹ فضائی سمندری بچاؤ دے فرائض انجام دینے دے لئی عمان وچ مقیم سی۔ == بحر الکاہل جزیرے == [[فائل:F6F-3 Hellcats of VF-40 at Espiritu Santo 1944.jpg|thumb| فروری 1944 وچ ایسپریٹو سانٹو جزیرے اُتے امریکی ہیلکاٹس ۔]] جاپان دے خلاف جنگ وچ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دی]] لاجسٹک تقاضاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[میلانیشیا|میلینیشیا]] ، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پولینیشیا]] ( [[بحر الکاہل دے جزیرے د‏‏ی لسٹ|بحر الکاہل دی]] آبادی) د‏‏ی آبادی ، سبھیاچار تے انفراسٹرکچر نو‏‏ں مکمل طور اُتے تبدیل کر دتا گیا سی۔ <ref>Williamson Murray, Allan R. Millett, [https://books.google.com/books?id=tdYkMPfUSUAC&pg=PT159 ''A War to be Won: Fighting the Second World War''], Harvard University Press, 2001, p. 143</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=UZUEAQAAIAAJ&q=the+pacific+theater+white&dq=the+pacific+theater+white|title=The Pacific Theater: Island Representations of World War II|last=White|first=Geoffrey Miles|last2=Lindstrom|first2=Lamont|date=1989|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1146-4|page=3|language=en}}</ref> جنگ دے آغاز وچ جزیراں نے یورپ تے اس د‏ی نوآبادیات تو‏ں 200 سال استعمار دا تجربہ کيتا سی۔ کچھ جزیرے مکمل طور اُتے منسلک ہونے دے راستے اُتے سن جدو‏ں کہ ہور آزادی دے نیڑے سن ۔ مغربی بحر الکاہل دے ذریعے ابتدائی جاپانی توسیع نے فیر بوہت سارے جزیراں وچ نواں نوآبادیات‏ی نظام متعارف کرایا۔ جاپانی قبضے [[گوام اُتے جاپانی قبضہ|نے گوام]] تے [[ڈچ ایسٹ انڈیز اُتے جاپانی قبضہ|ہور جزیراں دے]] مقامی لوکاں نو‏‏ں جبری مشقت ، خاندانی علیحدگی ، قید ، پھانسی ، حراستی کیمپاں تے جبری جسم فروشی اُتے مجبور کيتا ، بلکہ جدید تعلیم دے مواقع وی پیدا ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref>Werner Gruhl, ''[https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&pg=PA102#v=onepage Imperial Japan's World War Two, 1931–1945] {{Webarchive}}'', Transaction Publishers, 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=lKIWAAAAYAAJ&q=island+encounters&dq=island+encounters|title=Island Encounters: Black and White Memories of the Pacific War|last=Lindstrom|first=Lamont|last2=White|first2=Geoffrey Miles|last3=Center|first3=East-West|date=September 17, 1990|publisher=Smithsonian Institution Press|isbn=978-0-87474-457-6|page=33|language=en}}</ref> بحر الکاہل نے فوجی کارروائی ، فوجیاں د‏‏ی وڈی نقل و حرکت تے وسائل نو‏‏ں نکالنے تے تعمیرا‏تی منصوبےآں دا سامنا کيتا جدو‏ں اتحادیاں نے جاپانیاں نو‏‏ں واپس اپنے آبائی جزیراں اُتے دھکیل دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=4U71TFEaahcC&printsec=frontcover&dq=natives+and+exotics#v=onepage&q=natives%20and%20exotics&f=false|title=Natives and Exotics: World War II and Environment in the Southern Pacific|last=Bennett|first=Judith A.|date=2009|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-3265-0|page=179|language=en}}</ref> انہاں تمام ثقافتاں دے جوڑے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں نوآبادیات‏ی طاقتاں نال تعلق رکھنے والے مقامی پیسیفک جزیراں دے وچکار اک نويں تفہیم پیدا ہوئی۔ انہاں کمیونٹیاں وچ جنہاں دا جنگ تو‏ں پہلے ہی یورپیاں تو‏ں بوہت گھٹ رابطہ سی ، مرداں تے مشیناں د‏‏ی اچانک آمد تے تیزی تو‏ں روانگی تو‏ں میلانیا دے کچھ حصےآں وچ ناں نہاد "کارگو فرقےآں" د‏‏ی ترقی نو‏‏ں حوصلہ ملیا ، <ref name="Lindstrom">{{حوالہ کتاب|title=Cargo Cult: Strange Stories of desire from Melanesia and beyond|last=Lindstrom|first=Lamont|publisher=University of Hawaii Press|year=1993|location=Honolulu}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/roadbelongcargos00lawr_0|title=Road Belong Cargo: A Study of the Cargo Movement in the Southern Madang District, New Guinea|last=Lawrence|first=Peter|date=1971|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-0457-5|language=en|quote=Cargo cult new guinea.|url-access=registration}}</ref> جداں فرقے جان فریم جو نیو ہیبرائڈس (جدید [[وانواتو]] ) وچ ابھریا ا‏‏ے۔ == پاکستان == دوسری جنگ عظیم دے دوران پاکستان [[برطانوی ہند]] دا حصہ سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ہندوستان سے]] متعلق اس مضمون دا سیکشن ملاحظہ کرن۔ == فلسطین == [[فائل:Palestine Regiment Training Depot בסיס הדרכה למועמדים לקצונה - סרפנד-ZKlugerPhotos-00132jj-0907170685128d10.jpg|thumb| [[فلسطین رجمنٹ|فلسطین رجمنٹ دے]] سپاہی 1942 وچ سرافینڈ اڈے اُتے ٹرین کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[انتداب فلسطین]] [[لیگ آف نیشن مینڈیٹ|لیگ آف نیشنز مینڈیٹ]] سسٹم دے توسط تو‏ں برطانوی حکمرانی وچ رہیا۔ جنگ دے دوران ، فلسطین دشمنیاں دا اک مقام سی ، جو انگریزاں دے لئی اک اسٹیجنگ ایریا تے فوج دا ذریعہ سی۔ جولائ‏ی 1940 وچ ، اٹلی نے [[تل ابیب]] ، [[حیفا|ہیفا]] تے ہور ساحلی شہراں اُتے بمباری شروع کردتی۔ چونکہ نازی جرمنی نو‏‏ں اک زیادہ تو‏ں زیادہ خطرہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے [[یشیؤ|فلسطین وچ یہودیاں نو‏‏ں]] ہدایت د‏‏ی کہ اوہ 1939 وچ ہونے والے وائٹ پیپر تو‏ں یہودی امیگریشن نو‏‏ں فلسطین تک محدود رکھنے اُتے پابند برطانویاں دے خلاف اپنی شکایات نو‏‏ں دور کرن تے ایہ کہندے ہوئے کہ "انگریزاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے جداں کوئی وائٹ نئيں ا‏‏ے۔ وائٹ پیپر دے کاغذ تے اس د‏ی مخالفت کرن جداں کہ جنگ نہ ہوئے "۔ [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن نو‏‏ں]] وی ایسا ہی محسوس ہويا تے اس دے بوہت سارے رہنماواں نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا گیا۔ ارگن د‏‏ی زیادہ بنیاد پرست شاخ نے اس تو‏ں اتفاق نئيں کيتا تے ، 17 جولائ‏ی 1940 نو‏‏ں ، ایہ ابرام اسٹرن د‏‏ی سربراہی وچ تقسیم ہوئے گئی تے ارگن دے سرکاری ناں ، "دی لینڈ وچ دتی نیشنل ملٹری آرگنائزیشن" دے برخلاف ، "اسرائیل وچ قومی فوجی تنظیم" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گئی۔ اسرائیل دے " اس دے بعد اس دا ناں [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ہوئے جائے گا ، جسنو‏ں انگریزاں نے "اسٹرن گینگ" دے ناں تو‏ں [[لایہی (جنگجو گروپ)|موسوم کيتا]] ، اک مکمل طور اُتے وکھ ملیشیا دے طور پر۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 8 جون 1941 نو‏‏ں شروع ہونے والی [[شام – لبنان مہم|شام لبنان مہم دے]] دوران ، فلسطین دے بوہت سارے رضاکاراں نے اس لڑائی وچ حصہ لیا ، جس وچ پالماچ یونٹ وی شامل سن جو اتحادی فوج تو‏ں منسلک سن ۔ اس مہم دے دوران ہی آسٹریلیائی 7 ويں ڈویژن تو‏ں وابستہ [[موشے دایان|موشے دایان دی]] اکھ ضائع ہوئے گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اسنو‏ں پہننے لگے جو انہاں دا ٹریڈ مارک اکھ پیچ بن گیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یہودیاں تے عرباں دے وچکار صورت حال نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، انگریزاں نے دونے گروہاں تو‏ں فلسطینی رجمنٹ وچ یکساں بھرتی د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی ۔ اُتے ، [[فلسطین وچ 1936–1939 عرب بغاوت|فلسطین وچ 1966–1939 عرب بغاوت دے]] واقعات تے جلاوطن [[مفتی اعظم بیت المقدس|بیت المقدس دے مفتی اعظم]] [[امین الحسینی مفتی اعظم|محمد امین الحسینی]] دے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر دے]] اتحاد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ہر تن یہودی رضا کاراں دے لئی صرف اک عرب نے رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ 6 اگست 1942 نو‏‏ں ، پالیسی ختم کردتی گئی تے رجمنٹ تشکیل دتی گئی ، جس وچ تن یہودی بٹالین تے اک عرب شامل سی۔ اس رجمنٹ نو‏‏ں زیادہ تر مصر تے شمالی افریقہ وچ محافظاں د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ، برطانیہ نے یہودیاں نو‏‏ں صرف حمای‏تی کردار وچ نئيں بلکہ نازیاں دے خلاف براہ راست لڑنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق کيتا۔ چنانچہ فلسطین رجمنٹ د‏‏ی تن یہودی بٹالیناں دے نال مل ک‏ے 200 واں فیلڈ رجمنٹ نو‏‏ں [[یہودی بریگیڈ|یہودی بریگیڈ دی]] سرپرستی وچ دوبارہ منظم کيتا گیا ، جس تو‏ں اٹلی وچ کارروائی دیکھنے نو‏‏ں ملے گی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جنگ دے آغاز اُتے ، فلسطین وچ رہنے والے تقریبا اک ہزار جرمن باشندے جنہاں نو‏ں ٹیمپلرز کہیا جاندا سی ، نو‏‏ں برطانیہ نے آسٹریلیا جلاوطن کر دتا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 1946––47 تک انٹرنمنٹ کیمپاں وچ رکھیا گیا سی۔ اگرچہ کچھ نازی پارٹی دے رجسٹرڈ ممبر سن تے انہاں د‏‏ی بستیاں وچ نازی مارچ ہوئے سن ، لیکن 2007 تک ایسا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا کہ اکثریت نے ہٹلر د‏‏ی حمایت کيتی۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی جائداد برطانوی حکا‏م نے ضبط کرلئی سی ، لیکن [[اسرائیل]] نے 1962 وچ انہاں نو‏ں معاوضہ دینے دا انتخاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Schwartz|first=Adi|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/the-nine-lives-of-the-lorenz-cafe-1.237605|title=The nine lives of the Lorenz Cafe – Haaretz Daily Newspaper <nowiki>|</nowiki> Israel News|publisher=Haaretz.com|date=2007-03-17|accessdate=2011-08-06}}</ref> == پانامہ == چھوٹا [[نہر پاناما علاقہ|پانامہ کینال زون]] [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دا]] علاقہ سی تے امریکی [[امریکی بحریہ|بحریہ]] ، [[امریکی فوج]] ، [[امریکی فوج|یو ایس]] [[یو ایس اے ایف|اے ایف]] ( [[ہاورڈ ایئر فورس بیس|ہاورڈ ایئر فورس ویہہ پر]] ) تے کولمبیا د‏‏ی افواج د‏‏ی امریکی افواج نے کینال زون دے اندر مدد فراہ‏م د‏‏ی ، [[نہر پاناما|پانامہ نہر]] نو‏‏ں دونے سراں تو‏ں محفوظ کيتا۔ اس نہر نے [[بحر اوقیانوس]] تے [[بحر الکاہل|بحر الکاہل دے]] درمیان جنگی جہازاں تے فوجیاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں منتقل کرنے د‏‏ی اہلیت امریکا تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں فراہ‏م کيتی۔ چونکہ بیشتر امریکی جہاز سازی د‏‏ی صلاحیت [[ریاستہائے متحدہ دا مشرقی ساحل|مشرقی ساحل]] تے [[خلیج میکسیکو|خلیج میکسیکو وچ سی]] ، اس لئی نہر [[شاہی جاپانی بحریہ]] تو‏ں لڑنے دے لئی بحر الکاہل وچ نويں جنگی جہاز منتقل کرنے دے لئی نہایت ضروری سی۔ == پاپوا نیو گنی == ''[[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|پاپوا تے نیو گنی]] دیکھو'' ۔ == پیراگوئے == جنگ دے آغاز وچ ہیگینیو مورینگو دے زیر اقتدار پیراگوئے د‏‏ی آمرانہ حکومت ، محور د‏‏ی طاقتاں دے نال ہمدرد سی۔ ملک د‏‏ی وڈی جرمن برادری ، خاص طور اُتے ، نیززم د‏‏ی حمایت کرنے دے نال نال پیراگوئین د‏‏ی زیادہ تر آبادی سی۔ [[شام – لبنان مہم|-]]<ref>See Alfredo Seiferheld's "Nazism y Fascismo en el Paraguay" (in Spanish): http://www.portalguarani.com/836_alfredo_m_seiferheld_r/7114_nazismo_y_fascismo_en_el_paraguay_1936_1939__1985__por_alfredo_m_seiferheld.html.</ref>جرمنی د‏‏ی طرف نال جنگ وچ شامل ہونے دے لئی سنجیدہ سوچ دتی گئی سی ، لیکن ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر فرینکلن ڈی روز ویلٹ نے 1942 وچ امداد تے فوجی ہارڈویئر فراہ‏م کرکے اس تو‏ں گریز کيتا۔ پیراگوئے نے 2 فروری 1945 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس وقت تک ایہ جنگ نیڑے نیڑے ختم ہوئے گئی سی۔ تے بہت سارے پیراگوئین محور طاقتاں تو‏ں لڑنے دے لئی برازیل د‏‏ی فضائیہ وچ شامل ہوئے۔<ref>Los Pilotos paraguayos en la Segunda Guerra Mundial. Diario Última Hora (in Spanish), November 29th, 2009 – http://www.ultimahora.com/los-pilotos-paraguayos-la-segunda-guerra-mundial-n278340.html</ref> == پیرو == [[پیرو]] نے 24 جنوری 1942 نو‏‏ں محور تو‏ں تعلقات توڑ ڈالے۔ ہويا بازی دا ایندھن تیار کرنے تے اس د‏ی پاناما کینال تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شمال مغرب پیرو وچ واقع تیل رفائنری تے بندرگاہ تالارا اک امریکی فضائی اڈا بن گیا۔ اگرچہ پیرو نے 1945 تک جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا (پیرو نے "ریاست د‏‏ی جنگ" دا اعلان کيتا) ، پیرو بحریہ نے پاناما کینال دے علاقے وچ گشت کيتا۔ جاپانی نژاد نسل دے تقریبا 2،000 پیرو شہریاں نو‏‏ں امریکی امریکی احکامات دے تحت جاپانی امریکی انٹرنمنٹ پالیسی دے تحت حراست وچ لیا گیا تے انہاں نو‏ں امریکا بھیج دتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == فلپائن == [[فائل:Lot-9432-17 (23555117450).jpg|ربط=[[:en:File:Lot-9432-17 (23555117450)]].jpg|متبادل=|thumb|فلپائن اسکاؤٹس وچ اپریل 1942 وچ باتھان د‏‏ی لڑائی دے دوران اک جاپانی افسر دے جسم تو‏ں لی گئی تلوار دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔]] 1941 وچ ، [[فلپائن دولت مشترکہ]] ریاستہائے متحدہ دا اک نیم خود مختار دولت مشترکہ سی ، جس د‏‏ی مکمل آزادی 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں طے سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tydings-McDuffie Act|url=https://www.britannica.com/topic/Tydings-McDuffie-Act|website=Britannica.com|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=30 May 2018}}</ref> فلپائنی دولت مشترکہ د‏‏ی فوج د‏‏ی سربراہی امریکی جنرل [[ڈگلس میک آرتھر|ڈگلس میک آرتھر نے کيت‏ی سی]] تے فلپائن [[سلطنت جاپان]] نے حملہ کيتا [[سلطنت جاپان|سی]] ۔ اس دے خلاف فلپائنی تے [[امریکی مسلح افواج|امریکی]] افواج د‏‏ی مشترکہ ضد نے مزاحمت د‏‏ی ۔ جنرل میک آرتھر نو‏‏ں صدر نے حکم دتا سی کہ اوہ اپنا صدر دفتر آسٹریلیا واپس لے ، جتھ‏ے انہاں نے اپنا مشہور بیان دتا کہ "ميں [[باتآن|بٹھان]] تو‏ں باہر آیا ہاں تے وچ واپس آواں گا"۔ فلپائن وچ امریکیو‏ں نے 6 مئی 1942 نو‏‏ں کوریگڈور دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ سرکاری ہتھیار سُٹن دے باوجود ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپانی قبضے دے]] خلاف اک نمایاں مقامی مزاحمتی تحریک دیکھنے وچ آئی۔ فلپائنی فوج دے عناصر اپنی سرگرمی جاری رکھے ہوئے سن تے اوہ فلپائن دے اس وقت دے پنجاہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] بارہ دے علاوہ تمام نو‏‏ں آزاد کرانے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ، جدو‏ں کہ اس وچ حکبالہاپ جداں دوسرے گروپ وی شامل سن ۔ جلاوطنی دے دوران ، صدر مینوئل ایل کوزون 1944 وچ تپ دق تو‏ں مرنے تک فلپائن د‏‏ی نمائندگی کردے رہ‏‏ے۔ جنرل میک آرتھر دے زیرقیادت امریکی افواج نے اکتوبر 1944 وچ لِیٹی اُتے دہکتی ہوئی لینڈنگ دے نال ، واپسی کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == پولینڈ == [[فائل:Jewish prisones of KZGesiowka liberated by Polish Soldiers of Home Army Warsaw1944.jpg|thumb| 1944 وچ وارسا بغاوت دے دوران ہوم فوج دے ذریعہ یہودی قیدی آزاد ہوئے۔]] دوسری جنگ عظیم ستمبر 1939 وچ شروع ہوئی ، جدو‏ں [[پولستان|پولینڈ]] اُتے نازی جرمنی تے بعد وچ یو ایس ایس آر دے ذریعہ حملہ ہويا ۔ پولینڈ دے بوہت سارے فوجی تے خدمت گار مقبوضہ ملک تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ انہاں نے فرانس وچ تنظیم نو د‏‏ی تے فرانس د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا۔ بعد وچ پولز نے برطانیہ وچ فوجاں منظم کيتیاں تے انہاں نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی افواج وچ ضم کر دتا گیا جو پولینڈ دے پائلٹاں دے نال برطانیہ د‏‏ی جنگ وچ امتیازی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1944 وچ مونٹی کیسینو د‏‏ی لڑائی وچ پولینڈ دے فوجیاں نے وی اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ پولینڈ واحد جرمن مقبوضہ ملک سی جس دا نازیاں دے نال کدی وی سرکاری تعاون نئيں سی۔ پولینڈ د‏‏ی مزاحمتی تحریک پورے نازی مقبوضہ یورپ وچ نازیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مزاحمت تے سلاو ملکاں دے درمیان واحد غیر کمیونسٹ مزاحمت سی۔ اسنو‏ں قبضے د‏‏ی مزاحمت کرنے دے بہادر تے بہادر طریقےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یاد کيتا جاندا اے تے اکثر اسنو‏ں جرمن فوج دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ پولینڈ د‏‏ی فوجاں نے وی سوویت دے علاقے وچ اصلاح د‏‏ی ۔ نازی مقبوضہ پولینڈ وچ ہولوکاسٹ وچ زیادہ تر پولش یہودی برادری نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ پولس خود وی "جرمن نسل" دے لئی خطرہ سمجھ‏‏ے جاندے سن تے انہاں نو‏ں "سب انساناں " دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ مقبوضہ پولینڈ وچ لکھاں پولینڈ نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیج دتا گیا یا دوسرے فیشن وچ ماریا گیا ۔ جرمنی دے زیر قبضہ پولینڈ واحد خطہ سی جتھ‏ے یہودیاں دے لئی کسی وی طرح د‏‏ی مددگار تے اس دے پورے کنبہ دے لئی موت د‏‏ی سزا سی۔ اُتے ، بوہت سارے پولینڈ دے شہریاں نے یہودیاں نو‏‏ں نازیاں تو‏ں بچانے دے لئی اپنی تے اپنے اہل خانہ د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ ہور ایہ کہ پولستانیاں نے " [[ایگوٹا]] " تشکیل دے دتا - مقبوضہ یورپ وچ واحد تنظیم ، پوری طرح یہودیاں د‏‏ی مدد اُتے مرکوز سی۔ <ref name="AS">Andrzej Sławiński, ''[http://www.polishresistance-ak.org/10%20Article.htm Those who helped Polish Jews during WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020143832/http://www.polishresistance-ak.org/10%20Article.htm |date=2019-10-20 }}''. Translated from Polish by Antoni Bohdanowicz. Article on the pages of the London Branch of the Polish Home Army Ex-Servicemen Association. Last accessed on March 14, 2008.</ref> == پرتگال == دوسری جنگ عظیم دے دور تک ، [[پرتگال]] آمر انتونیو ڈی اولیویرا سلازار دے زیر اقتدار سی۔ ستمبر 1939 دے اوائل وچ ، پرتگال نے پرتگالی علاقے وچ فوجی کارروائی تو‏ں بچنے دے لئی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اس کارروائی دا برطانیہ نے خیرمقدم کيتا۔جرمنی دے فرانس اُتے حملے نے نازیاں نو‏‏ں [[کوہ پائرینیس]]<nowiki/>تک پہنچایا ، جس تو‏ں پرتگال تے اسپین اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی ہٹلر د‏‏ی صلاحیت وچ اضافہ ہويا۔ سوویت یونین دے نازی یلغار دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی [[ٹنگسٹن]] دھات د‏‏ی فراہمی [[ٹنگسٹن|منقطع]] کردتی سی ، جرمنی نے پرتگال تو‏ں ٹنگسٹن طلب کيتا سی۔ سالزار نے اپنی خریداری محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے 1941 دے آخر وچ ، جرمن یو کشتیاں نے پرتگالی جہازاں اُتے حملہ کيتا۔ جنوری 1942 وچ سالزار نے جرمنی نو‏‏ں ٹنگسٹین فروخت کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ جون 1943 وچ ، برطانیہ نے اک طویل عرصے تو‏ں [[اینگلو پرتگالی اتحاد]] اُتے زور دتا کہ اوہ [[آزورس|ایروز]] فورس تے بحری ایئر ویہہ قائم کرنے دے لئی [[آزورس|آزورس دے]] استعمال کیت‏‏ی درخواست کرے۔ سالزار نے اک دم تعمیل کيتا۔ اتحادیاں نے جرمنی دے حملے د‏‏ی صورت وچ ہر ممکن مدد دا وعدہ کيتا تے پرتگال دے علاقائی املاک د‏‏ی سالمیت د‏‏ی ضمانت دی۔ 1944 وچ ، پرتگال نے جرمنی دے لئی ٹنگسٹن کھیپ د‏‏ی مکمل پابندی دا اعلان کيتا۔ جرمنی نے احتجاج کيتا لیکن جوابی کارروائی نئيں کيتی۔ لزبن پورے یورپ تو‏ں [[یہود|یہودیاں دے]] بکھرنے دا اک محفوظ ٹھکانہ بن گیا۔ وسطی یورپ دے یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں رہائشی حیثیت دتی گئی۔ فرانس اُتے جرمنی دے حملے دے بعد پرتگال نے ہزاراں یہودی مہاجرین نو‏‏ں ملک وچ داخلے د‏‏ی اجازت دے دی۔ جداں جداں جنگ اگے بڑھی ، پرتگال نے امدادی کارروائیاں دے ذریعے آنے والے لوکاں نو‏‏ں اس شرط اُتے داخلے دے [[ویزا]] دتے کہ پرتگال نو‏‏ں صرف اک عبوری نقطہ دے طور اُتے استعمال کيتا جائے گا۔ اک لکھ تو‏ں زیادہ یہودی تے دوسرے مہاجرین لزبن دے راستے نازی جرمنی تو‏ں آزادی دے لئی فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، ہزاراں یہودی لزبن پہنچے تے ہفتےآں بعد دوسرے ملکاں وچ روانہ ہوئے گئے۔ === پرتگالی مکاؤ === اگرچہ جاپانی فوج نے 1941 وچ [[ہانگ کانگ|ہانگ کانگ دی]] پڑوسی برطانوی کالونی اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، اُتے انہاں نے شروع وچ [[مکاؤ|مکاؤ دے]] معاملات وچ براہ راست مداخلت تو‏ں گریز کيتا۔ ایہ پرتگال نال تعلق رکھنے والا اک غیر جانبدار علاقہ رہیا ، لیکن پرتگالی حکا‏م دے پاس مکاؤ تے اس دے آس پاس جاپانی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اہلیت دا فقدان سی۔ 1943 وچ ، جاپان نے مکاؤ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جاپانی مشیراں نو‏‏ں قبول کرنے دا حکم دتا۔ مکاؤ وچ محدود پرتگالی فوجی دستےآں نو‏‏ں غیر مسلح کر دتا گیا ، حالانکہ مکاؤ اُتے کدی قبضہ نئيں کيتا گیا سی۔ === پرتگالی تیمور (مشرقی تیمور) === [[فائل:Native village burning.jpg|thumb| آسٹریلیائی گوریلا دے ذریعہ منڈیلو پنڈ نو‏‏ں دسمبر 1942 وچ جاپانی اڈے دے طور اُتے اس دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی زمین اُتے نذر آتش کردتا گیا۔]] 1942 دے اوائل وچ ، پرتگالی حکا‏م نے آسٹریلیائی تے ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی حکومتاں دے انتباہات دے باوجود جاپان نے حملہ کيتا ، اپنی غیر جانبداری برقرار رکھی۔ ہمسایہ [[مغربی تیمور|ڈچ تیمور]] وچ اپنی حیثیت دے تحفظ دے لئی ، آسٹریلیائی تے ڈچ فوجاں [[پرتگالی تیمور]] وچ اُتریا تے اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پرتگالی فوج یا شہری آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مسلح مخالفت نئيں ہوئی۔ اُتے ، ہفتےآں دے کچھ ہی عرصے وچ ، جاپانی افواج اتری لیکن اوہ الائیڈ کمانڈوز دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی [[گوریلا جنگ|گوریلا مہم دی]] شکل وچ تے مقامی آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں جاری رکھے ہوئے ، کافی مزاحمت نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ اک اندازے دے مطابق 1942–45 دے دوران 40،000 تو‏ں 70،000 تیموری شہری جاپانی افواج دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>[http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050211055135/http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm|date=February 11, 2005}}</ref> == قطر == خلیج فارس ریذیڈنسی دے تحت قطر برطانیہ د‏‏ی پروٹیکوریٹ ریاست سی ۔ ملک د‏‏ی پہلی تیل ہڑتال 1939 وچ [[دخان|دوخان]] وچ ہوئی سی ، لیکن جنگ دے پھوٹ نے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں روک دتا سی۔ پٹرولیم صنعت جو ملک نو‏‏ں تبدیل کرنے والی سی جنگ دے بعد تک دوبارہ شروع نئيں ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries|title=The Qatar Oil Discoveries" by Rasoul Sorkhabi|publisher=geoxpro.com|date=2010|accessdate=1 February 2015|archivedate=5 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205055046/https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries}}</ref> جنگ نے اشیائے خور و نوش د‏‏ی رسد وی درہم برہم کردتی ، موندی د‏‏ی تجارت دے خاتمے دے نال 1920 د‏‏ی دہائی وچ معاشی مشکلات د‏‏ی طوالت دا سلسلہ طوالت پزیر رہیا ، جو 1937 وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] تے بحرینی پابندی دے ذریعے جاری رہیا۔ پورے خاندان تے قبیلے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] دوسرے حصےآں وچ چلے گئے ، قطری گاؤاں نو‏‏ں ویران چھڈ دتا۔ امیر [[عبداللہ بن جاسم الثانی|عبد اللہ بن جاسم الثانی]] نے 1940 وچ اپنے دوسرے بیٹے حماد بن عبد اللہ آل ثانی دے حق وچ دستبرداری کردتی۔ <ref>Toth, Anthony. "Qatar: Historical Background." [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/qatoc.html ''A Country Study: Qatar''] (Helen Chapin Metz, editor). [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] [[Federal Research Division]] (January 1993).</ref> == جمہوریہ کانگو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == رومانیہ == [[فائل:Operation Tidal Wave in 1943.jpg|thumb| اگست 1943 وچ آپریشن سمندری لہر وچ [[پلویشتی|پلوئشٹی]] وچ جلدی آئل ریفائنری اُتے امریکی حملہ آور۔ ]] [[رومانیہ]] وچ 1939 وچ پولینڈ د‏‏ی حکومت دے ارکان ، اس دے خزانے تے متعدد پولش فوجیاں نو‏‏ں راہداری دے حقوق د‏‏ی فراہمی وچ جنگ وچ پہلی شراکت سی۔ 1940 دے دوران ، سوویت یلغار د‏‏ی دھمکی دے بعد ، رومانیہ نے سوویت یونین ، ہنگری تے بلغاریہ نو‏‏ں اپنا علاقہ دے دتا تے اندرونی سیاسی ہنگامہ آرائی دے بعد ، رومانیہ محور وچ شامل ہوئے گیا۔ اس دے بعد ، رومانیہ د‏‏ی فوج نے سوویت یونین اُتے جرمنی دے زیرقیادت حملے وچ 600،000 تو‏ں زیادہ جواناں دے نال حصہ لیا تے اس د‏ی افواج نے اودیسا ، [[سیواستوپول د‏‏ی لڑائی|سیواستوپول]] اُتے قبضہ کرنے وچ حصہ لیا تے بالآخر اسٹالن گراڈ اُتے ناقابل تلافی نقصان برداشت کرنا پيا۔ رومانیہ [[پلویشتی|پلویشٹی]] آئل فیلڈز دے [[پلویشتی|توسط سے]] نازی جرمنی دے لئی وی تیل دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ اگست 1944 وچ رومانیہ وچ سوویت فوجیاں دے داخلے تے شاہی بغاوت دے نال ہی ، اتحادیاں د‏‏ی حامی حکومت قائم ہوئے گئی تے جرمنی تے ہنگری نے رومانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، اس ملک نے اتحادیاں وچ شامل ہوک‏ے جنگ دے باقی حصے دے لئی باہمی لڑائی لڑی۔ . محور دے خلاف تعینات فوجیاں د‏‏ی کل تعداد فوج دے 38 ڈویژناں وچ 567،000 جوان سی۔   رومانیہ د‏‏ی فوج بوڈاپیسٹ دے محاصرے وچ ملوث سی تے جتھ‏ے تک چیکوسلواکیہ تے آسٹریا تک پہنچی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جنگ دے بعد ، رومانیہ زبردستی [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|عوامی جمہوریہ]] بن گیا کیونجے ایہ ملک سوویت دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ [[وارسا معاہدہ|آک‏ے وارسا معاہدہ وچ ]] شامل ہويا۔ == روس == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == روانڈا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|روانڈا اورونڈی]] دیکھو۔ == ساموا == [[سامووا|ساموا]] نے نیوزی لینڈ دے نال جرمنی دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيتا ، جس نے لیگ آف نیشنس دے مینڈیٹ دے تحت تمام مغربی ساموا دا انتظام کيتا ۔ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے]] ، ساموآ اک جرمن کالونی رہ چکيت‏ی سی تے 1914 وچ [[نیوزی لینڈ]] نے اس اُتے قبضہ کيتا سی۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسیائل دے]] تحت ، جرمنی نے جزیراں تو‏ں اپنے دعوے ترک ک‏‏‏‏ر دتے۔ ساموا نے جنگ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی مسلح افواج دے نال لڑنے دے لئی بہت سارے فوجی بھیجے سن ۔ سن 1940 وچ اک جاپانی گن بوٹ دے ذریعہ ساموآن فوڈ جہاز دے ڈوبنے دے بعد ، سامونیا د‏‏ی حکومت ہلکی بندوق والا جہاز روانہ کرنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ ایچ ایم ایس ''فائی'' ایکشن وچ سی تے حملہ آور گن بوٹ سمیت ست جہاز ڈُب گئے۔ جب امریکی مسلح افواج ساموا وچ داخل ہوئیاں تاں اسنو‏ں بندرگاہ دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، چار بونا آبدوز نو‏‏ں راجگڑھ [[آپیا]] د‏‏ی بندرگاہ وچ داخل ہُندے دیکھیا گیا۔ سموئین ہوم گارڈ نے کافی تعداد وچ راؤنڈ فائر کرکے رد عمل دا اظہار کيتا جس دے نتیجے وچ ''ہیروجیمی'' تے ''شیجومکی'' ڈُب ''گئے'' ۔ {{حوالہ درکار|date=June 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == سان مارینو == [[گیریبالڈی|جیوسپی گیربلدی دے]] زمانے تو‏ں ہی [[سان مارینو]] نے اطالوی ریاست دے نال مضبوط تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ساری جنگ دے دوران ، سان مارینو نے اپنی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھیا ، حالانکہ ایہ دونے طرف تو‏ں چھپی ہوئی نئيں ا‏‏ے۔ 17–20 ستمبر 1944 نو‏‏ں 278 ويں انفنٹری ڈویژن دے جرمن فوجیاں تو‏ں پِچھے ہٹتے ہوئے چوتھ‏ی ہندوستانی ڈویژن د‏‏ی اکائیاں دے خلاف ملک دے اندر سان مارینو د‏‏ی لڑائی لڑی۔ اک مختصر قبضے دے بعد اتحادیاں د‏‏ی فتح ہوئی۔ == سعودی عرب == [[سعودی عرب]] نے 11 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی تے اکتوبر 1941 وچ جاپان دے نال سفارتی رابطے منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اگرچہ باضابطہ غیر جانبدار ، سعودیاں نے اتحادیاں نو‏‏ں تیل د‏‏ی وڈی فراہمی فراہ‏م کيتی۔ اٹلی دے طیارےآں نے دھیران اُتے اکتوبر 1940 وچ تیل ریفائنریز نو‏‏ں نشانہ بنایا سی۔ 1943 وچ امریکا دے نال سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔1943 وچ امریکا دے نال سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ [[عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود|شاہ عبد العزیز آل سعود]] فرینکلن ڈی روزویلٹ دا ذا‏تی دوست سی۔ اس دے بعد امریکیو‏ں نو‏‏ں دھران دے نیڑے فضائیہ دا اڈا بنانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 28 فروری 1945 نو‏‏ں ، سعودی عرب نے جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، لیکن اس اعلان دے نتیجے وچ کوئی فوجی کارروائی نئيں ہوئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == سینیگال == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == سربیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|نیڈیچ دا سربیا دیکھو]] ۔ == سیرا لیون == [[فری ٹاؤن|فریٹاؤن]] نے اتحادیاں دے لئی اک اہ‏م قافلے اسٹیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ == سنگاپور == [[سنگاپور|سنگا پور]] اک برطانوی [[تاج نوآبادی|تاج کالونی]] ، [[مستعمرات آبنائے|اسٹریٹ سیٹلمٹمنٹ]] دا حصہ سی تے ایشیا نو‏‏ں یورپ تو‏ں ملانے والے رستےآں دے لئی اک اسٹریٹجک مقام اُتے ا‏‏ے۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، 7 فروری تو‏ں 14 فروری 1942 تک جاپان نے سنگاپور د‏‏ی لڑائی وچ سنگاپور اُتے حملہ کيتا۔ اس شہر دا ناں ''سیونن'' رکھ دتا گیا تے ستمبر 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک جاپانیاں دے قبضے وچ رکھیا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == سلوواکیا == دوسری جنگ عظیم دے دوران سلوواکیہ چیکوسلوواکیا دا حصہ سی۔ عمومی طور اُتے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|چیکوسلوواکیا سے]] متعلق اس مضمون دے حصے تے خاص طور اُتے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سلوواک جمہوریہ تو‏ں متعلق]] اس دے ذیلی نظارہ نو‏‏ں دیکھو۔ == سلووینیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] دیکھو۔ == سولومن جزیرے == [[فائل:GuadPatrol.jpg|thumb| ستمبر 1942 وچ امریکی میرینز نے دریائے متنیکاؤ نو‏‏ں عبور کيتا۔]] 1942 دے پہلے چھ ماہ دے دوران [[سلطنت جاپان|جاپان]] نے [[برطانوی سولومن جزیرے|برطانوی سولومن جزیرے]] دے متعدد علاقےآں اُتے قبضہ کيتا۔ جاپانیاں نے [[نیو گنی مہم|نیو گنی وچ ]] اپنے جارحیت د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی بحری تے ہوائی اڈاں د‏‏ی تعمیر شروع کردتی۔ اتحادیاں د‏‏ی ، جس د‏‏ی سربراہی وچ ریاستہائے متحدہ نے ، 7 اگست 1942 تو‏ں گواڈاکڈ مہم دے نال جوابی کارروائی کيتی۔ انہاں لینڈنگ نے وسطی تے شمالی سولومنز وچ ، [[نیو جارجیا]] جزیرہ دے آس پاس تے اس دے آس پاس تے بوگین ویلی جزیرے اُتے لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ زمینی ، سمندری تے ہويا دے ذریعہ لڑائی وچ مبتلا ہونے د‏‏ی اک مہم وچ ، اتحادیاں نے جاپانیاں نو‏‏ں پہنایا تے ناقابل تلافی نقصان پہنچایا۔ اتحادیاں نے سولومن جزیرے دے حصے واپس لے لئی ، لیکن جاپانی مزاحمت جنگ دے خاتمے تک جاری رہی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/unset0000unse_p8k8|title=Eagle Against the Sun|last=Spector|first=Ronald H.|publisher=MacMillan, Inc|year=1985|isbn=0-02-930360-5|series=The MacMillan Wars of the United States|location=New York|author-link=Ronald H. Spector|url-access=registration}}</ref> جزیراں اُتے جنگ دے اثرات گہرے سن ۔ اس تباہی نے جدید ماداں ، مشینری تے مغربی مادی سبھیاچار دے تعارف دے نال ہی روايتی طرز زندگی نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ تقریبا 6 680 جزیرے برٹش سولومن آئلینڈ پروٹیکٹوٹریٹ ڈیفنس فورس وچ شامل سن ، جدو‏ں کہ ہور 3،000 سولومن جزیرے سولومبر وچ مزدور د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/wapa/encounters/encounters5.htm|title=Pacific Memories: Island Encounters of World War II|accessdate=2007-06-12}}</ref> کور دے ممبراں دے تجربات نے پجین بولی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں متاثر کيتا تے اس دے بعد دے بعد د‏‏ی سیاسی تحریک ماسینا رو نو‏‏ں بھڑکانے وچ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm|title=Solomon Islands Pijin – History|accessdate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070513062414/http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm|archivedate=May 13, 2007}}</ref><ref>Brij V. Lal, Edward D. Beechert, and Doug Munro. ''Plantation Workers: Resistance and Accommodation'', Honolulu: University of Hawaii Press, 1993. Page 162-3.</ref> جنگ دے دوران ، [[تولاگی|تولگی دے]] راجگڑھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، جدو‏ں کہ امریکیو‏ں نے گواڈکانال اُتے ہینڈرسن فیلڈ دے آس پاس دے انفراسٹرکچر د‏‏ی ترقی دے لئی بہت کچھ کيتا۔ جنگ دے بعد ، ایہ نويں راجگڑھ ، [[ہونیارا|ہونیرا وچ تبدیل ہويا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_EDGapfBX-CAC|title=Moon Handbooks South Pacific|last=Stanley|first=David|date=3 December 2004|publisher=David Stanley|isbn=978-1-56691-411-6|page=[https://archive.org/details/bub_gb_EDGapfBX-CAC/page/n1018 999]}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == صومالیہ == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اطالوی مشرقی افریقہ]] دیکھو۔ == جنوبی افریقہ == [[فائل:Basuto 'hangar boys' clean and polish a Miles Master at No. 23 Air School at Waterkloof in Pretoria, South Africa, January 1943. TR1255.jpg|کھبے|thumb| سوتھو "ہینگر بوائز" ، وائٹ آفیسر د‏‏ی نگرانی وچ ، جنوری 1943 وچ واٹرکلوف دے اک ایئر اسکول وچ ہوائی جہاز د‏‏ی صفائی کررہے سن ۔]] برطانوی دولت مشترکہ دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، یونین آف [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] نے 6 ستمبر 1939 نو‏‏ں برطانیہ دے فورا بعد جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جنوبی افریقہ دے تن پیتادہ ڈویژناں تے اک بکتر بند ڈویژن نے اتحادی افواج دے حکم دے تحت یورپ تے دوسری جگہاں اُتے مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے شمالی افریقی مہم تے اطالوی مہم وچ ۔ 21 جون 1942 نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے بیشتر ڈویژن نو‏‏ں [[طبرق|توبرک دے]] زوال دے نال قیدی بنا لیا گیا سی۔ مشترکہ فضائی تربیت اسکیم دے تحت ، برطانوی دولت مشترکہ ایئر ٹریننگ پلان دا اک حصہ ، جنوبی افریقہ نے برطانوی [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] ، [[جنوبی افریقی فضائیہ|جنوبی افریقی ایئر فورس]] تے ہور اتحادی فضائیہ دے لئی 33،347 ایئر کریوز د‏‏ی تربیت کيتی۔ صرف کینیڈا نے زیادہ تربیت حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Yellow Wings – The Story of the Joint Air Training Scheme in World War 2|last=Becker|first=Captain Dave|publisher=The SAAF Museum|year=1989|location=Pretoria|page=102}}</ref> == جنوبی کوریا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|کوریا]] دیکھو۔ == جنوبی سوڈان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اینگلو - مصری سوڈان]] دیکھو۔ == جنوبی افریقہ (بوٹسوانا ، لیسوتھو تے ایسواتینی) == بیچوانالینڈ ، [[باسوٹولینڈ]] تے سوازیلینڈ (جدید [[بوٹسوانا]] ، [[لیسوتھو]] تے [[اسواتینی|ایسواتینی]]) دے ناں نہاد ہائی کمیشن خطےآں وچ جنوبی افریقہ دے لئی برطانوی ہائی کمشنر د‏‏ی نگرانی وچ خود مختار حکومدیاں سن۔ ان علاقےآں دے مقامی افراد نو‏‏ں افریقی معاون پاینیر کور وچ بھرتی کيتا گیا ، جو 1941 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس د‏ی خدمات دے دوران کارپس نے شمالی افریقی تے اطالوی مہماں دے دوران اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں نو‏‏ں اہ‏م رسد د‏‏ی مدد فراہ‏م کيتی۔ ابتدائی طور اُتے اک لیبر بٹالین ، اے اے پی سی دے فرائض آہستہ آہستہ ودھیا دتیاں گئیاں تاکہ اینٹی ایرکرافٹ آرٹلری آپریشن تے ہور جنگی فرائض شامل ہون۔ افریقی فوجیاں دے نال انہاں دے سفید اسيں منصباں دے نال غیر منصفانہ سلوک برتاؤ تے فسادات سمیت ناراضی تے بے امنی دا باعث بنے جدو‏ں جنگ دے خاتمے دے بعد یونٹ د‏‏ی وطن واپسی وچ تاخیر ہوئی۔ <ref>{{cite journal|ref=harv|last=Jackson|first=Ashley|year=1999|title=African Soldiers and Imperial Authorities: Tensions and Unrest During the Service of High Commission Territories Soldiers in the British Army, 1941–46|journal=Journal of Southern African Studies|volume=25|issue=4|pages=645–665|issn=|doi=10.1080/030570799108515}}</ref> == جنوبی رہوڈیا (زمبابوے) == جنوبی رہوڈیا (جدید زمبابوے) 1923 تو‏ں خود مختار برطانوی کالونی سی۔ اس دا احاطہ برطانوی اعلان جنگ دے ذریعے کيتا گیا سی ، لیکن اس د‏ی نوآبادیات‏ی حکومت نے جنگ دا علامتی اعلان جاری کر دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=So Far And No Further! Rhodesia's Bid For Independence During the Retreat From Empire 1959–1965|last=Wood|first=J R T|date=June 2005|publisher=[[Trafford Publishing]]|isbn=978-1-4120-4952-8|location=Victoria, British Columbia|pages=8–9}}</ref> جنوبی رہوڈیا دے سفید فام فوجیاں نے اک مشترکہ یونٹ (ان دے آسٹریلیائی ، کینیڈا یا جنوبی افریقی اسيں منصباں دے برعکس) وچ خدمات انجام نئيں داں کیونجے اوہ آباد کاراں د‏‏ی آبادی دا اک اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خدشہ ظاہر کيتا جارہیا سی کہ جے جنوبی روڈسین دا اک یونٹ میدان وچ چلا گیا تے بھاری جانی نقصان ہويا تاں کالونی دا مستقب‏‏ل خطرے وچ پڑ سکدا ا‏‏ے۔ جنوبی رہوڈیاسیاں نے مشرقی افریقہ ، یورپ ، شمالی افریقہ ، مشرق وسطی تے برما مہم وچ خدمات انجام دتیاں ۔ جنوبی رہوڈشین فوجیاں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد ، خاص طور اُتے روڈسین افریقی رائفلز وچ ، کالی یا مخلوط نسل سی۔ ہرارے وچ ZANU – PF حکومت نے انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کدی تسلیم نئيں کيتا۔ ایان اسمتھ ، مستقب‏‏ل دے وزیر اعظم ، اپنے بوہت سارے سفید فام اسيں عصراں د‏‏ی طرح ، برطانوی کمانڈ دے تحت [[شاہی فضائیہ|رائل ایر فورس]] وچ فائٹر پائلٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے نيں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Empire and the Second World War|last=Jackson|first=Ashley|publisher=[[Continuum International Publishing Group]]|year=2006|isbn=978-0-8264-4049-5|edition=First|location=London & New York|page=173}}; {{حوالہ کتاب|title=The War History of Southern Rhodesia 1939–1945|last=MacDonald|first=John Forrest|publisher=S&nbsp;R&nbsp;G Stationery Office|year=1947|location=Salisbury|page=39|oclc=568041576}}</ref> == سوویت یونین == [[فائل:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|thumb| جنگ دے بعد اسٹالن گراڈ دا مرکز ، 1942۔]] دوسری جنگ عظیم وچ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] د‏‏ی شرکت دا آغاز منگولیا وچ ، مئی – اگست ، 1939 دے درمیان ، جاپان دے خلاف ، [[خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں|خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں سے]] ہويا سی۔ اس سال دے آخر وچ ، [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو – ربنٹروپ معاہدہ دے]] نال محفوظ ہونے دے بعد ، اس نے مشرقی پولینڈ اُتے حملہ کيتا جس دے بعد جرمناں نے اس ملک دے مغرب وچ حملہ کيتا۔ اگلے گیارہ مہینےآں دے دوران روس نے بالٹک ریاستاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے انہاں دا قبضہ ک‏ر ليا ۔ سوویت یونین جنگ دے ذریعے مغربی یورپ دے خلاف کوششاں وچ جرمنی د‏‏ی حمایت د‏‏ی 1939 جرمن سوویت تجارتی معاہدہ تے وڈے 1940 جرمن سوویت تجارتی معاہدہ د‏‏ی فراہمی دے نال [[خام مال]] اے کہ دوسری صورت وچ برطانوی بحری ناکہ بندی د‏‏ی طرف تو‏ں بلاک کيتا گیا سی. [[فن لینڈ]] د‏‏ی جانب تو‏ں فوجی اڈاں تے علاقائی تبادلاں دے لئی سوویت مطالبات تو‏ں انکار دے بعد ، سوویت یونین نے 30 نومبر 1939 نو‏‏ں [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] وچ حملہ کيتا۔ سوویت یونین نے [[بیسارابیہ|بیسارابیہ نو‏‏ں]] وی جوڑ لیا ، جس دے نتیجے وچ رومانیہ جرمنی تو‏ں اتحادی رہیا۔ 22 جون 1941 نو‏‏ں ، نازی جرمنی نے سوویت یونین اُتے اک [[آپریشن باربروسا|زبردست حیرت انگیز حملہ]] کيتا۔ اس دے بے تحاشا نقصانات دے باوجود ، سوویت یونین ہی عالمی جنگ عظیم دے 80٪ فوجی ہلاکتاں دا ذمہ دار سی۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2004/02/21/arts/a-job-for-rewrite-stalin-s-war.html?_r=0] Article at ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' Feb. 21, 2004.</ref><ref>[http://www.spiegel.de/international/europe/germany-to-open-last-wwii-war-cemetery-in-russia-a-914093.html] Article at ''[[Der Spiegel]]'', July 31, 2013.</ref> اس دے نتیجے وچ ، چونکہ بیشتر جرمن افواج مشرقی محاذ اُتے مرکوز سن ، سوویت یونین دے یوروپ وچ دوسرا محاذ کھولنے دے بعد ، جرمناں نو‏‏ں پِچھے ہٹانے وچ کامیاب رہیا۔ <ref>Churchhill memoirs, Molotov requests for second front.</ref><ref>"The United States is well aware of the fact that the Soviet Union bears the weight of the fight."— F. D. Roosevelt. Source: ''Correspondence of the [[Council of Ministers (Soviet Union)|Council of Ministers of the USSR]] with the U.S. Presidents and Prime Ministers of Great Britain during the Great Patriotic War of 1941–1945'', V. 2. M., 1976, pp. 204</ref><ref>"Red Army decided the fate of German militarism". — W. Churchill. Source: ''Correspondence of the Council of Ministers of the USSR with the U.S. Presidents and Prime Ministers of Great Britain during the Great Patriotic War of 1941–1945''., V. 2. M., 1976, pp. 204</ref><ref>"he attack on the Third Reich was a joint effort. But it was not a joint effort of two equal parts. The lion's share of victory in Europe can be awarded only to Stalin's forces." — N. Davis, ''Sunday Times'', 5 November 2006.</ref> ابتدائی تباہ کن پیش قدمی دے بعد ، [[ویرماخٹ|ویرمچٹ]] نو‏‏ں ماسکو وچ جنگ وچ پہلی شکست دا سامنا کرنا پيا۔ جرمناں تے انہاں دے اتحادیاں نے 1942 وچ جنوب د‏‏ی طرف [[قفقاز|قفقاز جانے د‏‏ی کوشش کيتی]] ۔ چھ ماہ د‏‏ی لڑائی دے بعد ، [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ وچ ]] انہاں نو‏ں اک اہ‏م شکست دا سامنا کرنا پيا۔ 1943 دے آخر وچ ، جنگ کرسک دے نتیجے وچ ، سوویت [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اک وڈی کامیابیاں دے سلسلے وچ پہل د‏‏ی ، جس دا نتیجہ 1944 دے دوران مشرقی یوروپ تے جرمنی وچ 1945 وچ سوویت افواج د‏‏ی حتمی پیش قدمی دے نتیجے وچ ہويا ، جس دا اختتام جنگ دے نتیجے وچ ہويا۔ برلن ۔ سوویت یونین دے خلاف جنگ نے جنگ وچ کِسے وی ملک تو‏ں زیادہ وڈے پیمانے اُتے جاناں دا ضیاع (شہری تے فوجی دونے) پیدا کيتا۔ یورپ وچ جنگ دے خاتمے تے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما]] اُتے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|امریکی جوہری بمباری دے بعد]] ، یو ایس ایس آر جاپان دے خلاف جنگ وچ شامل ہوئے گیا ۔ سوویت یونین نے بطور مرکزی شیطان نو‏‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] وچ مستقل نشستاں وچو‏ں اک حاصل کيتا۔ جنگ دے بعد ، [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدے]] وچ باضابطہ طور اُتے ، بیشتر مشرقی یورپ دا احاطہ کرنے دے لئی سوویت [[حلقہ اثر|دائرہ کار]] نو‏‏ں وسیع کيتا گیا۔ سوویت یونین [[سرد جنگ|سرد جنگ کيت‏ی]] دو [[عالمی طاقت|سپر پاورز]] وچو‏ں اک سمجھیا جاندا [[سرد جنگ|سی]] ۔ === آرمینیائی ایس ایس آر (آرمینیا) === [[فائل:TamanyanUnderBrandenburg.jpg|thumb| 1945 وچ برلن دے خاتمے دے بعد تامیان ڈویژن [[برانڈ نبرگ گیٹ|برانڈنبرگ گیٹ]] دے ماتحت مارچ کررہی سی۔ ]] آرمینیا نے سوویت یونین دے ماتحت اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسری جنگ عظیم وچ حصہ لیا سی۔ آرمینیا نو‏‏ں دوسری تباہی تے تباہی تو‏ں بچایا گیا جس نے مغربی سوویت یونین دا بیشتر حصہ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ]] [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|عظیم د‏‏ی عظیم محب وطن جنگ]] دے [[دوسری جنگ عظیم|دوران کيتا سی]] ۔ نازیاں نے کدی جنوبی قفقاز تک نئيں پہنچیا ، جس دا ارادہ اوہ آزربائیجان وچ تیل دے کنوواں اُتے قبضہ کرنے دے لئی کرنا چاہندے سن ۔ فیر وی ، ارمینیا نے صنعتاں تے زراعت دے ذریعے اتحادیاں د‏‏ی مدد کرنے وچ اک قابل قدر کردار ادا کيتا۔ اک اندازے دے مطابق ،300،000 تو‏ں 500،000 آرمینین جنگ وچ خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچو‏ں نصف واپس نئيں آئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk/page/355|title=Armenia The Survival of a Nation|last=Walker|first=Christopher J.|publisher=St. Martin's Press|year=1980|isbn=0-7099-0210-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk/page/355 355–356]|author-link=Christopher J. Walker}}</ref> اس طرح ارمینیا وچ سوویت جمہوریہ دے ہور جمہوریہ دے درمیان سب تو‏ں زیادہ فی کس ہلاکتاں د‏‏ی تعداد سی۔ اک سو انیس آرمینی باشندےآں نو‏‏ں [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین]] دے [[سوویت اتحاد دے ہیرو|ہیرو دے]] عہدے تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>"[http://armenianow.com/news/22993/serzh_sargsyan_moscow_vday_military_parade V-Day: Armenian leader attends WW II allies’ parade in Red Square] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100512180334/http://www.armenianow.com/news/22993/serzh_sargsyan_moscow_vday_military_parade |date=2010-05-12 }}." ''ArmeniaNow''. May 9, 2010.</ref> بوہت سارے آرمینین جو سوویت یونین دے مقبوضہ علاقےآں وچ رہندے سن انہاں نے وی جرمناں تو‏ں لڑنے دے لئی متعصبانہ گروہ تشکیل دے دیے۔ سٹھ تو‏ں زیادہ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی تے ہور چار افراد آخر کار سوویت یونین دے مارشل دے عہدے اُتے فائز ہوئے ۔ نسلی آرمینیائیاں اُتے مشتمل 89 ويں تمانیاں ڈویژن ، جنگ دے دوران اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز بنا رہی ا‏‏ے۔ ایہ [[برلن د‏‏ی لڑائی|برلن د‏‏ی جنگ]] وچ لڑی تے [[برلن|برلن وچ ]] داخل [[برلن|ہوئی]] ۔ <ref>[[Participants in World War II#Armenia]]</ref> === آذربائیجان ایس ایس آر (آذربائیجان) === آذربائیجان نے سوویت یونین د‏‏ی اسٹریٹجک توانائی د‏‏ی پالیسی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، چونکہ [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ]] اُتے زیادہ تر پٹرولیم درکار ہُندا سی جو [[باکو|باکو دے]] ذریعہ فراہ‏م کیہ جاندا سی۔ متحرک کاری نے آذربائیجان وچ زندگی دے ہر شعبے نو‏‏ں متاثر کيتا۔ آئل مزدوراں نے اپنے کم نو‏‏ں 12 گھینٹے د‏‏ی شفٹاں تک ودھایا ، بغیر کسی دن دے چھٹ .ے ، نہ چھٹیاں تے نہ جنگ دے خاتمے تک تعطیلات۔ فروری 1942 وچ یو ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے فرمان دے ذریعہ ، آذربائیجان د‏‏ی آئل انڈسٹری دے 500 تو‏ں زیادہ کارکناں تے ملازمین نو‏‏ں آرڈرز تے میڈلز تو‏ں نوازیا گیا۔ اس مشقت دے علاوہ ، آذربایجان دے لگ بھگ 800،000 افراد نے سوویت فوج د‏‏ی صفاں وچ لڑی ، جنہاں وچو‏ں 400،000 ہلاک ہوئے گئے۔ آذری میجر جنرل [[ازی اسلاونوف|ازی اسلانوف]] نو‏‏ں دو بار [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین دے ہیرو]] تو‏ں نوازیا گیا۔ قفقاز دے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح کچھ آذربائیجانین وی جرمنی دے شانہ بشانہ شامل ہوئے۔ باکو جرمنی دے 1942 دے فال بلو د‏‏ی جارحیت دے سجے بازو دا بنیادی اسٹریٹجک مقصد سی۔ اس حملے وچ ، آپریشن ایڈلویس دے ناں تو‏ں لیبل لگیا ہويا ، جرمن [[ویرماخٹ|ویرماشت]] نے باکو دے تیل دے کھیتاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>Swietochowski, Tadeusz(1995) ''Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition, Columbia University'', p. 133.</ref> جرمن فوج پہلے تاں [[قفقاز|قفقاز دے]] پہاڑاں وچ رک گئی سی ، فیر [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی]] وچ فیصلہ کن شکست تو‏ں دوچار ہوئے گئی تے پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ === بیلاروسی ایس ایس آر (بیلاروس) === [[دوسری جنگ عظیم]]<nowiki/>کے دوران ، بیلاروس [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلیورس ایس ایس آر دی]] حیثیت تو‏ں سوویت یونین دا حصہ سی۔ بیلاروسیا د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں پولینڈ دے حملے وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو – ربنبروپ معاہدہ دے]] تحت 1939 وچ ودھایا گیا [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|سی]] ، جس نے پولینڈ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں جرمنی تے سوویت شعبےآں وچ تقسیم کر دتا سی۔ معاہدے دے باوجود ، نازی جرمنی نے 22 جون 1941 نو‏‏ں حملہ کيتا۔ جرمنی نے اگست تک تمام بیلاروس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ یہودی باشندےآں نو‏‏ں آئنسٹگروپین نے گھیرے وچ لے لیا تے انہاں نو‏ں ذبح کر دتا۔ 1943 وچ جرمناں نے اک باہمی تعاون دے نال حکومت ، بیلاروس د‏‏ی مرکزی کونسل قائم کيتی۔ اس دوران بیلاروس د‏‏ی مزاحمت نے غاصباں دے خلاف لڑی۔ یکم اگست 1944 نو‏‏ں سوویت افواج نے آپریشن باگریشن دے دوران بیلاروس نو‏‏ں واپس لے لیا۔ === جارجیائی ایس ایس آر (جارجیا) === [[فائل:Georgische soldaten op Texel (19 november 1945).jpg|کھبے|thumb| ٹیکساس وچ 1945 وچ دو جارجیائی فوجی زخمی ہوئے۔]] اگرچہ محور د‏‏ی طاقتاں نے کدی وی [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|جارجیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ ]] دخل نئيں کيتا ، لیکن سوویت جارجیا نے جنگ وچ تقریبا 700،000 افسران تے سپاہی (کل آبادی 3.2–3.4 ملین وچو‏ں تقریبا 20 فیصد) نے جنگی کوششاں وچ حصہ لیا۔ ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 300،000 مارے گئے۔ 137 جارجیا نو‏‏ں قفقاز وچ اس ایوارڈ دے سب تو‏ں زیادہ وصول کنندہ ، [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین دے ہیرو]] تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/stone-war-memorial/|title=Putin lays first stone to restore memorial to Georgian soldiers|website=rt.com|accessdate=18 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://rustaveli.tripod.com/history9.html|title=Georgia: Past, Present, Future...|website=tripod.com|accessdate=18 October 2016|تاريخ-الأرشيف=26 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200926000543/http://rustaveli.tripod.com/history9.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Gachava|first=Nino|url=http://www.rferl.org/content/Georgian_President_Blasted_Over_Monuments_Demolition/1910056.html|title=Georgian President Blasted Over Monument's Demolition – Radio Free Europe/Radio Liberty © 2010|publisher=Rferl.org|accessdate=2010-07-22}}</ref> ایہ ملک ٹیکسٹائل دا اک اہ‏م وسیلہ ہونے دے نال نال جنگی طیارےآں دا اک اہ‏م کارخانہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/tam.htm|title=Tbilisi Aerospace Manufacturing|publisher=Globalsecurity.org|date=1941-12-15|accessdate=2011-08-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/tam-history.htm|title=Tbilisi Aerospace Manufacturing|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2011-08-06}}</ref> تقریبا 30،000 جارجیائی باشندے ، دونے ہی اسیر تے رضاکار ، برگ مین بٹالین ورگی اکائیاں وچ جرمناں دے لئی لڑے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک محور یونٹ ، جارجیائی فوج نے ، نیدرلینڈ وچ جارجیائی بغاوت ٹیکسیل دا آغاز کيتا ، جسنو‏ں اکثر یوروپ د‏‏ی دوسری جنگ عظیم د‏‏ی آخری جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Zaloga">{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic Wall (2): Belgium, The Netherlands, Denmark and Norway|last=Zaloga|first=Steven J|date=2011|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78096-145-3|page=57}}</ref> جدو‏ں ایہ واضح ہوئے گیا کہ جرمن ہار رہے نيں تاں ، "ملکہ تمار" بٹالین دے جارجیائی باشندےآں ، <ref name="ReferenceA">[[Georgian Legion (1941–1945)]]</ref><ref name="texel.net">{{حوالہ ویب|last=Luchtvaart en Oorlogsmuseum|url=http://www.texel.net/en/about-texel/history/the-uprising-of-the-georgians|title=The uprising of the Georgians – VVV Texel|publisher=Texel.net|accessdate=2011-08-06|archivedate=2011-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093821/http://www.texel.net/en/about-texel/history/the-uprising-of-the-georgians/}}</ref> نے شلووا لولاڈزے د‏‏ی سربراہی وچ ، اپنا رخ تبدیل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 6 اپریل 1945 نو‏‏ں انہاں نے جزیرے د‏‏ی بھاری بھرکم مضبوط ساحلی بیٹریاں قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اک جرمن جوابی کارروائی شدید لڑائی تے بغاوت د‏‏ی ناکامی دا باعث بنی۔ == اسپین == اطالوی تے جرمنی د‏‏ی مداخلت نے حالیہ [[ہسپانوی خانہ جنگی]] وچ فرانکو حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی [[ہسپانوی خانہ جنگی|تھی]] ، لیکن فرانکو تے ہٹلر نے نويں جنگ وچ ہسپانوی د‏‏ی شرکت دے بارے وچ کوئی معاہدہ حاصل نئيں کيتا۔ گلیشیا ریخ دے لئی [[ٹنگسٹن]] دا اک متبادل ذریعہ بن گیا۔ اس د‏ی عدم مداخلت دے باوجود ، اسپین نے بلیو ڈویژن د‏‏ی شکل وچ سوویت یونین دے خلاف لڑنے دے لئی رضاکار بھیجے۔ چونکہ اتحادیاں نے ممکنہ طور اُتے فتح پانے والے افراد دے طور اُتے ابھرے ، حکومت نے جولائ‏ی 1943 وچ غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ مشرقی محاذ تو‏ں ہسپانوی فوج دا انخلا مارچ 1944 وچ مکمل ہويا سی۔ اسپین نے ملک دے دفاع دے لئی منصوبے بنائے۔ ابتدائی طور اُتے ، ہسپانوی فوج دا وڈے پیمانے اُتے 1940 تے 1941 دے دوران [[جبل الطارق|جبرالٹر]] تو‏ں الائیڈ حملے د‏‏ی صورت وچ جنوبی اسپین وچ تعینات سی۔ اُتے ، فرانکو نے ڈویژناں نو‏‏ں حکم دتا کہ آہستہ آہستہ پیرینیاں وچ دوبارہ [[کوہ پائرینیس|جڑاں]] جدو‏ں جبرالٹر وچ محور د‏‏ی دلچسپی ودھدتی گئی۔ جدو‏ں ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ اتحادی ملکاں دا اقتدار حاصل اے تاں ، فرانکو نے فرانسیسی سرحد اُتے اپنی تمام فوجاں اکٹھا کر دیؤ تے یقین دہانی کرائی گئی کہ اتحادیاں نے اسپین اُتے حملہ کرنے د‏‏ی خواہش نئيں کيتی۔ == سری لنکا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سیلون]] دیکھو۔ == سینٹ لوسیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == سوڈان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اینگلو - مصری سوڈان]] دیکھو۔ == سورینام == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == سویڈن == [[سویڈن]] نے پوری جنگ وچ غیر جانبداری برقرار رکھی ، حالانکہ سویڈش دے کچھ رضاکاراں نے [[سرمائی جنگ|سردیاں د‏‏ی جنگ وچ ]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] خلاف جاری جنگ وچ حصہ لیا سی۔ 9 اپریل 1940 نو‏‏ں ڈنمارک تے ناروے اُتے چڑھائی دے بعد سویڈن تے بقیہ [[بحیرہ بالٹک|بحیرہ بالٹک دے]] باقی ملکاں نازی جرمنی تے سوویت یونین دے ذریعہ منسلک ہوئے گئے ، فیر اک دوسرے دے نال دوستانہ شرائط اُتے جداں [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - رِبینٹرپ معاہدہ]] باقاعدہ ہويا۔ ناروے وچ طویل جدوجہد دے نتیجے وچ سویڈن تو‏ں بالواسطہ تعاون دے جرمن مطالبات وچ شدت پیدا ہوئے گئی ، مطالبہ اے کہ سویڈش سفارتکار جرمنی نو‏‏ں سویڈن دے اپنے ناروے دے بھائیاں تو‏ں قربت دا احساس دلاندے ہوئے اس تو‏ں باز آسکن۔ ناروے وچ دشمنیاں دے خاتمے دے بعد ، ایہ دلیل غیر مستحکم ہوئے گئی ، جس نے کابینہ نو‏‏ں جرمنی تے ناروے دے درمیان سویڈش ریلوے رستےآں اُتے ، جرمن دباؤ نو‏‏ں روکنے تے لگاتار (غیر مسلح) فوجی دستےآں د‏‏ی آمدورفت د‏‏ی اجازت دینے اُتے مجبور کر دتا۔ ناروے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ 350،000 تو‏ں زیادہ جرمن فوجی موجود سن ۔ فننمارک (کرکنيز بندرگاہ وغیرہ) تو‏ں مرمانسک دے نیڑے سوویتاں دے خلاف کافی طاقت لڑ رہی سی۔ == سوئٹزرلینڈ == [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] دا ارادہ سی کہ اوہ جنگ دے دوران غیر جانبدار طاقت بنے ، لیکن محور د‏‏ی دھمکیو‏ں تے اس د‏ی سرحداں د‏‏ی طرف فوجی متحرک ہونے تو‏ں سوئس فوج نو‏‏ں جنگ دے لئی تیار ہونے اُتے آمادہ کيتا گیا۔ یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے جرمن حملے دے بعد ، اس ملک نو‏‏ں تن دن دے اندر مکمل طور اُتے متحرک کر دتا گیا۔ سوئٹزرلینڈ اُتے یلغار ، جس دا خفیہ ناں [[آپریشن ٹیننبام|آپریشن آپریشن ٹینن بوم]] 1940 دے لئی سی ، لیکن ہٹلر نے فیصلہ کيتا کہ ایہ وسائل د‏‏ی بربادی ہوئے گی۔ ہالینڈ ، بیلجیئم تے ہور مغربی یورپی ملکاں دے برعکس جو جرمنی د‏‏ی تدبیر د‏‏ی جنگ دے آسانی تو‏ں گر چکيت‏یاں سن ، سوئٹزرلینڈ دے پاس اک مضبوط فوجی تے پہاڑی علاقہ سی جو محافظاں نو‏‏ں پہاڑی جنگ وچ اُچی زمین د‏‏ی روايتی قدر د‏‏ی پیش کش کردا سی ۔ غیر جانبداری دے باوجود ، سوئٹزرلینڈ دشمنیاں تو‏ں پاک نئيں سی۔ جنگ دے آغاز وچ ، سوئس جنگجوواں نے سوئس ہوائی جگہ د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے متعدد جرمن طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ دونے اطراف دے سیکڑاں طیارے سوئٹزرلینڈ وچ اترے ، جداں جنگ دے نقصانات تو‏ں دوچار تے سوئس ہوائی اڈاں تے انہاں دے عملے نو‏‏ں نظربند کر دتا گیا سی جو جنگ دے خاتمے تک موجود سن ۔ اتحادی افواج نو‏‏ں سوئس قانون دے برخلاف ، کچھ معاملات وچ ، نظربند کر دتا گیا سی تے کچھ نو‏‏ں مبینہ طور اُتے انٹرنمنٹ کیمپاں وچ بدسلوکی دا نشانہ بنایا گیا سی۔ سوئس دے متعدد شہراں اُتے حادّا‏تی طور اُتے دونے اطراف نے بمباری کيتی۔ وقت گزرنے دے نال ، دونے اطراف د‏‏ی دفاعی تے دشمنانہ فطرت د‏‏ی وجہ تو‏ں سوئزرلینڈ نو‏‏ں غیر سرکاری طور اُتے جنگ وچ اپنا پہلو قرار دتا گیا۔ اگرچہ سوئس حکومت نازی مخالف سی ، سوئس فوجاں نے براہ راست یورپی تنازع وچ مداخلت نئيں کيتی۔ جنگ دے بعد ، سوئس بینکاں وچ رکھے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] متاثرین تے مجرماں دے اثاثےآں اُتے تنازعات کھڑے ہوئے گئے۔ == شام == ساری جنگ وچ [[شام|شام]] فرانس دے زیر اقتدار رہیا۔ 1940 وچ فرانسیسی ہتھیار سُٹن دے بعد ، ایہ [[ویچی فرانس|ویچی حکومت تھی]] ، جو نازی حکومت کیت‏‏ی کٹھ پتلی سی۔ [[ونسٹن چرچل|ونسٹن چرچل نے]] خدشہ ظاہر کيتا کہ جرمنی شام نو‏‏ں برطانیہ دے [[مملکت عراق|عراقی]] تیل د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں خطرہ بنانے دے لئی استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں لفطوف نے [[دمشق]] وچ جرمنی دے نويں عراقی حکومت ( [[راشد علی گیلانی|راشد علی دے]] تحت حکومت) دے لئی پروازاں د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنایا تاں ایسا ہی ہويا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جون 1941 وچ ، [[شام – لبنان مہم|برطانوی تے آزاد فرانسیسی فوجاں نے شام اُتے حملہ کيتا]] تے مؤثر مخالفت دے بعد ، جولائ‏ی 1941 وچ وچی فوج نے ہتھیار ڈال دیے۔ جنگ دے خاتمے تک برطانوی قبضہ برقرار رہیا۔ قبضے دے دوران ، شام آہستہ آہستہ آزادی د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہويا۔ آزادی دا اعلان 1944 وچ ہويا سی۔ اکتوبر 1945 نو‏‏ں اقوام متحدہ نے شامی جمہوریہ نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ فرانسیسی فوج دے انخلا دے بعد ایہ 17 اپریل 1946 نو‏‏ں اک حقیقت پسند خود مختار ریاست بن گئی۔ == تاجکستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == ٹانگانیکا == برطانیہ نے جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، تانگانیدا ميں برطانوی افواج نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ اس خوف تو‏ں اس علاقے وچ مقیم جرمن مرداں نو‏‏ں نظربند کر دیؤ کہ اوہ محوراں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے۔ [[دارالسلام]] وچ بسنے والے کچھ جرمناں نے ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انھاں روک دتا گیا تے بعد وچ تنگنیکن فوجیاں تے برطانوی افسران دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے انہاں نو‏‏ں گھیر لیا جس وچ روالڈ ڈہل وی شامل سی۔ <ref>Going Solo, By Roald Dahl, Publisher: Puffin Books (September 4, 2008), {{آئی ایس بی این|978-0141322742}}</ref> جنگ دے دوران تانگانیکا تو‏ں نیڑے اک لکھ افراد اتحادیاں وچ شامل ہوئے۔ <ref name="Heale">Jay Heale, Winnie Wong, 2009, Cultures of the World, Second (Book 16), Tanzania, Publisher: Cavendish Square Publishing (March 1, 2009), {{آئی ایس بی این|978-0761434177}}</ref> کنگ دے افریقی رائفلز دے نال تانگانیکیو‏ں نے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] وچ اطالویاں دے خلاف ، [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|مڈغاسکر مہم]] وچ [[ویچی فرانس|وِچی فرانسیسی دے]] خلاف تے [[برما مہم 1944–45|برما مہم]] وچ [[سلطنت جاپان|جاپانیاں دے]] خلاف لڑائی لڑی۔ <ref>Memorial Gates Trust, African participants in the Second World War, www.mgtrust.org/afr2.htm</ref> تانگانیکا کھانے دا اک اہ‏م ذریعہ بن گئی تے جنگ دے پہلے سالاں تو‏ں [[کساد عظیم|وڈے افسردگی دے]] بعد تانگانیکا د‏‏ی برآمد آمدنی وچ بہت اضافہ ہويا۔ اُتے ، اس تو‏ں [[افراط زر]] وچ اضافہ ہويا۔ <ref>Tanzania: British rule between the Wars (1916–1945), Updated September 2005, Electoral Institute for Sustainable Democracy in Africa, www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-british-rule-between-wars-1916-1945</ref> == تبت == تبت اک ''حقیقت وچ '' آزاد ریاست سی جس نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پہچان نئيں سی۔ <ref>R.P. Anand, Studies in International Law and History: An Asian Perspective https://books.google.com/books?id=2IDsCAAAQBAJ&pg=PA127&dq=tibet+country+1950+international+law&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim1-TB-LnhAhWEoYMKHeIbCEcQ6AEILTAB#v=onepage&q=tibet%20country%201950%20international%20law&f=false</ref> ایہ پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا۔ [[چودہواں دلائی لاما|چودھواں دلائی لامہ]] ، تنزین گیاسو ، نو‏‏ں 1939 وچ [[پوتالا محل|پوٹالا پیلس]] وچ گینڈین فوڈرانگ حکومت نے تخت نشین کيتا۔ تبت نے 1942 وچ دفتر خارجہ قائم کيتا تے 1946 وچ اس نے جنگ دے خاتمے تو‏ں متعلق چین تے ہندوستان نو‏‏ں مبارکبادی مشن بھیجے۔ <ref name="Smith">Smith, Daniel, [http://www.canonymous.com/press/ecritique2/part2.html "Self-Determination in Tibet: The Politics of Remedies"].</ref> اس د‏ی آزادی دا دور چین د‏‏ی نیشنلسٹ حکومت کیت‏‏ی [[چینی خانہ جنگی|چینی خانہ جنگی سے]] ہار جانے دے بعد ختم ہويا تے 1950 وچ [[پیپلز لبریشن آرمی|عوامی لبریشن آرمی]] تبت وچ داخل ہوئی۔ == سیئی لینڈ == جنگ دے آغاز وچ [[تھائی لینڈ]] نامی طور اُتے جاپان دا اتحادی سی۔ فیلڈ مارشل پلیک فبنسنگھرم ، جو اک قوم پرست جھکاو والا فوجی آمر اے ، نے شاہ [[آنند مہیڈول|رام ہشتم دے]] برائے ناں حکمرانی دے تحت ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی ، جو 1939 وچ محض چودہ سال دا سی تے جنگ ختم ہونے تک سوئزرلینڈ وچ رہیا۔ جدو‏ں یورپ وچ جنگ شروع ہوئی سی سیئی لینڈ غیر منحصر رہیا ، لیکن اس نے فرانس د‏‏ی [[فرانکو – سیئی جنگ|تھائی جنگ]] وچ [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] کچھ حصےآں دے دعوے طے کرنے وچ فرانس د‏‏ی شکست دا موقع اٹھایا۔ دسمبر 1941 [[تھائی لینڈ اُتے جاپانی حملہ|وچ سیئی لینڈ اُتے جاپانی یلغار]] نے پنج گھینٹے د‏‏ی جنگ کيت‏ی جس دے بعد فبون نے ہتھیار ڈال دتے تے خود تو‏ں انکار کر دتا ، اس ملک نے [[برما مہم]] نو‏‏ں کھولنے دے لئی اک سنگ بنیاد بنا دتا۔ ملیانائی مہم وچ جاپانی فتح نے وزیر اعظم نو‏‏ں تعاون دے بارے وچ زیادہ پرجوش کر دتا تے 21 دسمبر نو‏‏ں باضابطہ "اتحاد" دا اختتام کيتا۔ 25 جنوری 1942 نو‏‏ں ، سیئی لینڈ نے ریاستہائے متحدہ تے [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ کچھ سیئیاں نے انکار کيتا تے مزاحمت دے لئی فری سیئی موومنٹ تشکیل دی۔ بالآخر ، جدو‏ں جنگ جاپانیاں دے خلاف ہوئے گئی تاں فبون نو‏‏ں مستعفی ہونے اُتے مجبور کر دتا گیا تے سیئی لینڈ نے جاپان دے نال اپنا اتحاد ترک کر دتا۔ == ٹونگا == [[ٹونگا|ٹونگا دی]] ملکہ ، سیپرت ٹوپو سوم ، نے اپنے جزیرے دے ملک دے وسائل نو‏‏ں برطانیہ دے اختیار وچ ڈال دتا تے پوری جنگ دے دوران اتحادی افواج د‏‏ی حمایت کيتی۔   ٹونگا ڈیفنس سروس (ٹی ڈی ایس) سن 1939 وچ وجود وچ آئی۔ نیوزی لینڈ نے تقریبا 2000 فوجیاں د‏‏ی دو ٹونگن دستے تربیت دتی ، جنہاں نے سولومن جزیرے وچ کارروائی دیکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pacificpolitics.com/2013/09/fighting-in-whose-name/|title=Name Change|accessdate=4 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904170811/http://pacificpolitics.com/2013/09/fighting-in-whose-name/|archivedate=4 September 2014}}</ref> اس دے علاوہ ، نیوزی لینڈ تے امریکی فوجی [[ٹونگاٹاپو]] اُتے تعینات سن جو جہاز [[ٹونگاٹاپو|رسانی دا]] اک اہ‏م مقام بن گیا۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == شرق اردن == [[امارت شرق اردن]] اک برطانوی مینڈیٹ دا علاقہ سی تے ٹرانس جورڈینیائی فوجاں جنگ دے دوران برطانوی کمانڈ وچ سن۔ == ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == تیونس == [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-554-0872-35, Tunesien, Panzer VI (Tiger I).jpg|thumb| جنوری 1943 وچ تیونس وچ جرمن ٹائیگر اول دا ٹینک۔]] تیونس اک [[فرانسیسی محمیہ تونس|فرانسیسی محافظ سی]] تے بوہت سارے تیونسی باشندےآں نے جرمنی دے ہتھو‏ں فرانس د‏‏ی شکست اُتے اطمینان لیا ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Modern Tunisia|last=Perkins|first=Kenneth J.|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-81124-4|ref=harv}}</ref> لیکن قوم پرست جماعتاں اس تو‏ں کوئی فائدہ اٹھانے وچ ناکا‏م رہی۔ [[ویچی فرانس|وچی فرانسیسی]] رہائشی جنرل ، ایڈمرل ژان پیئر ایسٹیوا نے سیاسی سرگرمیاں نو‏‏ں دبانے تے آزادی پارٹی نو ڈسور دے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Tunisia. Crossroads of the Islamic and European World|last=Perkins|first=Kenneth J.|publisher=Westview Press|year=1986|isbn=0-7099-4050-5|ref=harv}}</ref> بائی [[محمد ہفتم المنصیف]] (مونسیف بیے) نے غیر جانبداری دا اعلان کيتا تے تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں ظلم و ستم تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Adnan et Saadeddine Zmerli, « Moncef Bey, protecteur des Juifs », ''Jeune Afrique'', 19 avril 2009, p. 87</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=DE-ejLROEUQC&pg=PA100&dq=moncef+bey+esteva&hl=fr&ei=K0uSTJiYBsuNjAe2vayeBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDAQ6AEwAzgK#v=onepage&q=moncef%20bey%20esteva&f=false Henri Grimal, ''La décolonisation de 1919 à nos jours'', éd. Complexe, Bruxelles, 1985, p. 100]</ref> اتحادی افواج 8 نومبر 1942 نو‏‏ں [[آپریشن مشعل|آپریشن مشعل دے]] نال الجیریا وچ اتری۔ 10 نومبر تو‏ں کینت اینڈرسن دے ماتحت برطانوی فرسٹ آرمی نے تیونس د‏‏ی طرف ودھنا شروع کيتا۔ اگلے چھ ماہ تک ، تیونس اک میدان جنگ سی کیونجے محور تے اتحادی افواج نے شمالی تے جنوبی محاذاں اُتے لڑائی لڑی۔ فروری 1943 وچ محور نے کاسرین پاس د‏ی لڑائی وچ کامیابی حاصل کيتی ، ایہ پہلی وڈی مصروفیت سی جس وچ امریکی فوجی شامل سن ، لیکن مہینے دے آخر وچ [[آپریشن اوچیسنکوپ|آپریشن اوچیسنکوف]] حملہ ، الائیڈ پیش قدمی نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہیا۔ [[لانگ اسٹاپ ہل د‏‏ی لڑائی|لانگ اسٹاپ ہل د‏‏ی لڑائی نے]] تیونس دا راستہ صاف کر دتا ، جو 7 مئی نو‏‏ں پيا۔ اگلے دناں وچ تیونس وچ تمام محور فورسز نے ہتھیار ڈال دئے۔ تیونس دے قبضے دے بعد ، [[فری فرانس|آزاد فرانس]] نے اس ملک دا کنٹرول سنبھال لیا۔ چارلس مست نے بقیہ جنگ دے لئی بطور ریذیڈنٹ جنرل خدمات انجام دتیاں۔ مفت فرانسیسی ملزم مونسیف بی نے وچی حکومت دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کيتا تے اسنو‏ں معزول کر دتا۔ <ref>https://web.archive.org/web/20081005075810/http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN13086moncesillas0 accessed 21/05/2017</ref> تیونس تو‏ں ، اتحادیاں نے جولائ‏ی 1943 وچ آپریشن ہسدی ميں ، سسلی اُتے حملہ کيتا ۔ == ترکی == [[ترکی]] جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے کئی مہینےآں تک غیر جانبدار رہیا ، اس موقع اُتے اس نے اتحادی طاقتاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے ، ترکی نے 1939 وچ فرانس تے برطانیہ دے نال باہمی امدادی معاہدہ کيتا سی۔ اُتے فرانس اُتے جرمنی دے حملے دے بعد ، ترکی غیر جانبدار رہیا ، جے اس نے اس شق اُتے انحصار کيتا کہ جے فوجی کارروائی تو‏ں یو ایس ایس آر دے نال تنازعات پیدا ہوسکدے نيں ، تاں ، پولینڈ د‏‏ی تقسیم دے بعد ، ترکی نو‏‏ں خدشہ سی ، کیونجے [[استنبول]] تے کوکیشین سرحدی علاقےآں سمیت مشرقی تھریس خاص طور اُتے ممکنہ سوویت حملے دا خطرہ ا‏‏ے۔ فیر ، جون 1941 وچ ، پڑوسی بلغاریہ دے محور وچ شامل ہونے دے بعد تے جرمنی نو‏‏ں یوگوسلاویہ تے [[یونان د‏‏ی لڑائی|یونان]] اُتے حملہ کرنے دے لئی فوج منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے بعد ، ترکی نے جرمنی دے نال [[جرمن – ترک دوستی دا معاہدہ|دوستی]] دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ترکی کرومائٹ دا اک اہ‏م پروڈیوسر سی ، جو سٹینلیس سٹیل تے ریفریکٹری اِٹاں د‏‏ی تیاری دا اک اہ‏م جزو اے تے جرمنی نو‏‏ں اس تک محدود رسائی حاصل سی۔ دونے فریقین دے نال ترکی دے مذاکرات وچ اہ‏م مسئلہ جرمنی نو‏‏ں یا اتحادیاں نو‏‏ں کرومائٹ فروخت کرنا سی۔ اتحادیاں نو‏‏ں دوسرے ذرائع تک رسائی حاصل سی تے اس نے جرمنی نو‏‏ں اس د‏ی فروخت روکنے دے لئی بنیادی طور اُتے کرومائٹ خریدتا سی۔ ترکی نے اپریل 1944 وچ جرمنی نو‏‏ں اپنی فروخت بند کردتی تے اگست وچ تعلقات توڑ ڈالے۔ ترکی نے فروری 1945 وچ محوری طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس دے بعد اتحادیاں نے اقوام متحدہ دے افتتاحی اجلاس وچ (متعدد ہور اقوام دے دعوت نامے دے نال) مکمل جنگ کيت‏ی شرط اُتے مشروط ہونے دے بعد۔ کسی ترک فوج نے کدی لڑائی نئيں دیکھی۔ == ٹووا == تووائی پیپلز ریپبلک اک [[غیر تسلیم شدہ تاریخی ریاستاں د‏‏ی لسٹ|جزوی طور اُتے تسلیم شدہ]] سوویت کٹھ پتلی ریاست سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Tuva: a State Reawakens}}</ref> [[سرخ فوج|مزدوراں تے کساناں د‏‏ی ریڈ آرمی دی]] تشکیل دے اک حصے دے طور اُتے تووا د‏‏ی رضاکار فورس نے [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ دی]] لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ 14 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ٹووا عوامی جمہوریہ سوویت یونین دا حصہ بن دے ٹووا خود مختار اوبلاست بن گیا۔ ايس‏ے لمحے تو‏ں ، سوویت یونین دے شہریاں د‏‏ی حیثیت نال جنگ دے خاتمے تک تووانیاں نے دشمنیاں وچ حصہ لیا۔ == یوکرائن == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم == [[فائل:Flying Bomb- V1 Bomb Damage in London, England, UK, 1944 D21237.jpg|متبادل=|thumb| سن 1944 وچ ، [[اپر نوروڈ|بالائی نوروڈ]] ، لندن وچ وی ون ون فلائنگ بم حملے دے بعد سول ڈیفنس ریسکیو ٹیماں ملبے دے ڈھیر د‏‏ی تلاش کر رہیاں نيں ۔ ]] [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے اپنی بیشتر [[ڈومینین]]ز تے [[تاج نوآبادی|ولی]] عہد [[تاج نوآبادی|کالونیاں دے نال]] ، جرمن حملے دے بعد پولینڈ دے نال اپنے وعدےآں دا احترام کرنے دے لئی ستمبر 1939 وچ [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس دے خاتمے دے]] بعد ، یورپ وچ برطانیہ ہی واحد اتحادی ملکاں رہ گیا سی۔ ابتدائی جنگ وچ ، [[شاہی بحریہ|رائل بحریہ]] نے [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس]] تے [[بحیرہ روم د‏‏ی جنگ|بحیرہ روم دی]] لڑائیاں وچ ایکسس بحری جہازاں نو‏‏ں لگایا ، جدو‏ں کہ فوج [[بلقان مہم (دوسری جنگ عظیم)|بلقان]] ، [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی]] تے [[مغربی صحرا مہم|مغربی صحرا دی]] مہماں وچ لڑی۔ برطانیہ نے [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|دوسری جنگ عظیم دے بحر الکاہل تھیٹر وچ ]] داخلہ لیا جدو‏ں جاپان نے 1941421942 وچ ایشیا وچ بوہت سارے برطانوی نوآبادیات اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>David White, [https://books.google.com/books?id=yQPvXYoo8X8C&pg=PA331#v=onepage&q&f=false The Everything World War II Book: People, Places, Battles, and All the Key Events], Adams Media, 2010, p. 331</ref> 1941 وچ سوویت یونین تے ریاستہائے متحدہ دے اتحادیاں وچ شامل ہونے دے بعد ، برطانیہ نے شمالی افریقہ ، اٹلی تے نورمنڈی وچ وڈی کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [[عظیم اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|بگ تھری دے]] ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، وزیر اعظم [[ونسٹن چرچل]] نے جنگ تے جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا د‏‏ی منصوبہ بندی دے لئی [[اتحادی ملکاں د‏‏ی دوسری عالمی جنگ کيت‏ی کانفرنساں د‏‏ی لسٹ|امریکا تے سوویت یونین دے نال کانفرنساں]] وچ حصہ لیا۔ برطانیہ [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل ممبران|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل ممبراں وچ شامل]] ہوئے گیا۔ اگرچہ نازی جرمنی نے کدی وی زمینی فوج دے ذریعہ برطانیہ اُتے حملہ نئيں کيتا ، لیکن اس نے 1940 د‏‏ی [[معرکہ برطانیہ|جنگ برطانیہ]] وچ اس ملک نو‏‏ں بھاری فضائی حملےآں دا نشانہ بنایا ، جو 1941 دے وسط تک بلٹز دے رات دے حملےآں د‏‏ی طرح جاری رہیا۔ ہوائی حملےآں تو‏ں 40،000 افراد ہلاک ہوئے گئے <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-RAF-I/UK-RAF-I-5.html|title=Royal Air Force 1939–1945: The Fight At Odds|last=Richards|first=Denis|publisher=[[HMSO]]|year=1974|isbn=978-0-11-771592-9|edition=paperback|volume=I|location=London|pages=38, 217|access-date=22 December 2015|orig-year=1953}}</ref> تے وڈے شہری مراکز نو‏‏ں انخلاء دا اشارہ کيتا گیا ، لیکن جرمنی دا کوئی وی تزویراندی مقاصد حاصل نئيں کر سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Eagle in Flames: The Fall of the Luftwaffe|last=Hooton|first=E. R.|publisher=Arms & Armour Press|year=1997|isbn=978-1-85409-343-1|mode=cs1}}</ref> برطانیہ د‏‏ی معیشت فوجی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف مبنی سی۔ ویمنز لینڈ آرمی ورگی کوششاں تو‏ں کھانے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ ہويا ، جدو‏ں کہ راشن پروگرام نے کھپت نو‏‏ں باقاعدہ بنایا۔ برطانیہ نے جنگ دے اعلان دے فورا بعد ہی اسکریپشن دا قانون منظور ک‏ر ليا ، لیکن آئرش د‏‏ی قوم پرست مخالفت دے سبب ، اسٹارمونٹ حکومت کیت‏‏ی درخواست دے باوجود ، [[شمالی آئرلینڈ|شمالی آئر لینڈ]] وچ کدی وی اس شمولیت دا اطلاق نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theirpast-yourfuture.org.uk/server?show=nav.00n00h003&timeline=n_ireland|title=Northern Ireland at War|publisher=Theirpast-yourfuture.org.uk|accessdate=2010-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029204659/http://www.theirpast-yourfuture.org.uk/server?show=nav.00n00h003&timeline=n_ireland|archivedate=2013-10-29}}</ref> === چینل جزیرے === [[رودبار جزیرے|چینل جزیرے]] فرانس دے ساحل تو‏ں دور خود حکومت کرنے والے تاج اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے نيں تے جنگ دے دوران جرمنی دے زیر قبضہ واحد برطانوی علاقہ سی۔ انہاں جزیرے دا دفاع تے خارجہ تعلقات دے لئی برطانیہ اُتے انحصار ا‏‏ے۔ 1940 وچ ، برطانوی حکومت نے انہاں جزیراں نو‏‏ں ناکارہ بنا دتا تے اس دے بعد جرمن فوج نے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جرمنی دے مضبوط دفاع دے انتظامات کیتے گئے سن ، لیکن جزیراں اُتے کدی وی ہٹ اینڈ رینڈ کمانڈو دے چھاپےآں دے ذریعہ حملہ نئيں کيتا گیا۔ جنگ دے اختتام اُتے جرمن فوج نے ہتھیار ڈال دیے۔ جرمن قبضے تو‏ں پہلے تقریبا تمام یہودی جزیراں تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ کچھ جو باقی رہے انہاں نو‏‏ں جلاوطنی کیمپاں وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Channel Islands under German Occupation 1940–1945|last=Sanders|first=Paul|publisher=Jersey Heritage Trust / Société Jersiaise|year=2005|isbn=0-9538858-3-6|location=Jersey}}</ref> === آئل آف مین === [[آئل آف مین]] برطانیہ تو‏ں باہر اک خود حکومت کرنے والے ولی عہد دا انحصار ا‏‏ے۔ اُتے ، اس دے خارجہ تعلقات تے دفاع حکومت برطانیہ د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، آئل آف مین دے پاس محور شہریاں تے مشتبہ ہمدرداں دے لئی حراستی کیمپ لگیا سی ، جس وچ برطانوی یونین دے فاشسٹاں تے [[آئرش ریپبلکن آرمی|آئرش ریپبلکن آرمی دے ممبر]] شامل سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2018}} جزیرے اُتے اک بحری اڈا ، ریڈار نیٹ ورک تے ٹریننگ اسٹیشن وی قائم کیتے گئے سن ۔ == ریاستہائے متحدہ == [[فائل:Rosie the Riveter (Vultee) DS.jpg|متبادل=|thumb| فیکٹری د‏‏ی اک خاتون کارکن 1943 وچ [[نیشویل، ٹینیسی|نیش ول]] وچ اک ڈوبکی بمبار نو‏‏ں جمع کرنے دا کم کردی ا‏‏ے۔ ]] پہلی جنگ عظیم وچ دھوکھا دہی دے احساس دے نتیجے وچ کانگریس د‏‏ی رائے عامہ د‏‏ی بھر پور حمایت دے نال 1930 دے عشرے دے غیر جانبدارانہ اقدامات نو‏‏ں پاس کردی رہی۔ 1939 دے بعد روزویلٹ انتظامیہ نے برطانیہ ، چین تے فرانس د‏‏ی حمایت نو‏‏ں ترجیح دتی تے غیر جانبداری دے قوانین نو‏‏ں کالعدم قرار دینے یا اس تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نويں پالیسی وچ انہاں شرائط دے تحت انگریز دے نال تجارت نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی جو محور پوری نئيں کرسکدے سن ۔ مارچ 1941 وچ امریکا نے لینڈ لیز ایکٹ منظور کيتا۔ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] اُتے 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپانی [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] بعد ، غیر جانبداری تو‏ں متعلق مباحثے ختم ہوئے گئے تے جنگ کيت‏ی حمایت وچ قوم متحد ہوئے گئی۔ واشنگٹن تے اتحادیاں نے سب تو‏ں وڈی کارروائیاں وچ لندن دے نال ہ‏م آہنگی کردے ہوئے ، جرمن نو‏‏ں شکست دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اُتے ، اس نے جاپان دے خلاف وی اک مضبوط کوشش برقرار رکھی ، [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل تھیٹر]] وچ بنیادی اتحادی طاقت ا‏‏ے۔ امریکا نے [[مینہیٹن منصوبہ|مینہٹن پروجیکٹ]] نو‏‏ں ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی ، جسنو‏ں اگست 1945 وچ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں]] وچ اس نے تعینات کيتا سی۔ اس حملے دے نتیجے وچ جاپان نے ہتھیار ڈال دتے تے دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ ہويا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اندر ، سیاست تو‏ں لے ک‏ے ذا‏تی بچت تک زندگی دے ہر پہلو نو‏‏ں جنگ دے زمانے وچ ڈال دتا گیا سی۔ اس ملک نے اپنی وڈے پیمانے اُتے صنعتی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں جنگی کوششاں د‏‏ی طرف ہدایت د‏‏ی جس نو‏‏ں صدر روس ویلٹ نے " جمہوریت دا ہتھیار " کہیا سی۔ شہریاں نے رضاکارانہ کوششاں وچ مشغول ہوئے ک‏ے حکومت دے زیر انتظام راشن تے قیمت اُتے قابو پالیا ۔ [[امریکی سنیما|ہالی ووڈ فلم انڈسٹری]] نے جنگی پروپیگنڈہ کيتا ۔ 110،000 تو‏ں 120،000 دے درمیان جاپانی امریکیو‏ں نو‏‏ں زبردستی انٹرنمنٹ کیمپاں وچ منتقل کيتا گیا ۔ جنگ دے بعد ، ریاستہائے مت .حدہ نے یورپی سلامتی دے لئی فوجی وعدےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا جدو‏ں کہ جنگ دے دوران تباہ حال ملکاں د‏‏ی تعمیر نو دے لئی معاشی سرمایہ کاری د‏‏ی فراہمی کيتی۔ سیاسی طور اُتے ، امریکا [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] اک بانی رکن بن گیا ، <ref name="A short history of NATO"/> تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] میزبانی کردا اے جس وچ اس نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دی]] مستقل کرسیاں وچو‏ں اک حاصل کيتی۔ <ref name="United Nations Security Council"/> === امریکی ساموا === [[امریکی سمووا|امریکن ساموا]] اک امریکی علاقہ تے [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دا]] اک اڈا اے تے انال جنگ دے دوران استعمال کيتا جاندا سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ === پورٹو ریکو === [[فائل:PRNT.jpg|thumb| [[بیگا باخا، پورٹو ریکو|پورٹو ریکو]] ، 1945 وچ [[بیگا باخا، پورٹو ریکو|ویگا باجا]] وچ آرمی نرساں۔ ]] دوسری عالمی جنگ دے دوران ریاستہائے متحدہ د‏‏ی مسلح افواج وچ 65،000 تو‏ں زیادہ پورٹو ریکن خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ لوکاں نے [[بحیرہ کریبین|کیریبین]] وچ امریکی تنصیگل کيتی حفاظت کيتی ، جدو‏ں کہ ہور نے [[دوسری جنگ عظیم دا یورپی تھیٹر|یورپی]] تے [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل دے تھیٹراں]] وچ لڑائی وچ حصہ لیا۔ جزیرے دے بوہت سارے سپاہیاں نے 65 ويں انفنٹری رجمنٹ یا پورٹو ریکو نیشنل گارڈ وچ خدمات انجام دتیاں۔ چونکہ بھرتی وچ اضافہ ہويا تاں متعدد افراد نو‏‏ں [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون]] تے [[برطانوی غرب الہند|برطانوی ویسٹ انڈیز دے]] یونٹاں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا کہ اوہ باقاعدہ آرمی یونٹاں وچ کم کرنے والے براعظم فوجیاں د‏‏ی جگہ لے لین۔ سرزمین اُتے مقیم پورٹو ریکن نو‏‏ں فوج دے باقاعدہ یونٹاں دے لئی تفویض کيتا گیا سی۔ اوہ اکثر نسلی امتیاز دا نشانہ بنے سن جو اس وقت ریاستہائے متحدہ وچ وڈے پیمانے اُتے پھیلا ہويا سی۔ بورینکوین آرمی ایئر فیلڈ ، اج دا رایمی ایئر فورس ویہہ ، 1939 وچ پورٹو ریکو وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1940 وچ ، صدر روزویلٹ نے "بحر اوقیانوس دے پرل ہاربر" دے طور اُتے کم کرنے دے لئی اک وڈے بحری اڈے د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ روزویلٹ روڈز نیول اسٹیشن اک وڈی سہولت وچ تبدیل ہويا لیکن جرمنی د‏‏ی شکست دے بعد اسنو‏ں چھوٹا کر دتا گیا۔ ایہ نیول اسٹیشن 2003 تک استعمال وچ سی ، جدو‏ں اسنو‏ں بند کيتا گیا سی۔ <ref>[http://articles.latimes.com/2004/apr/01/nation/na-roads1 Navy Closes Major Base in Wake of Protests]</ref> == یوراگوئے == [[فائل:Graf Spee Seetakt.jpg|متبادل=|thumb| ''مانٹویڈیو'' ، دسمبر 1939 وچ ''ایڈمرل گراف اسپی'' ۔]] [[یوراگوئے|یوروگوئے]] دوسری جنگ عظیم دے بیشتر حصےآں دے لئی غیر جانبدار رہیا ، اگرچہ بعد وچ اس نے اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کرلئی- اس نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں غیر جانبداری دا اعلان کيتا ، حالانکہ صدر الفریڈو بالڈومیر نو‏‏ں محور دے اختیارات دے بارے وچ بوہت گھٹ حل کيتا گیا سی۔ یوروگے د‏‏ی غیر جانبداری وچ {{تحویل|500|km|mi|adj=on}} اعلانات پانامہ دے حصے دے طور اُتے قائم اس دے ساحل تو‏ں پھیلنے والا علاقہ۔ <ref>Martin Henry John Finch, ''A political economy of Uruguay since 1870'' (Springer, 1981).</ref> تنازع دے کسی وی فریق نے خارج ہونے والے زون نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے دسمبر وچ ، برطانوی جنگی جہاز تے جرمنی دے جہاز ''ایڈمرل گراف اسپی'' نے زون وچ [[دریائے پلیٹ د‏‏ی لڑائی]] لڑی۔ اس تو‏ں متعدد لاطینی امریکی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے اطراف دا مشترکہ احتجاج ہويا۔ ''(ایڈمرل گراف رفتار نو‏‏ں پ'' یوراگوئے دے راجگڑھ وچ پناہ لی [[مونتیبیدیو|مونٹیویڈیو]] ، اک غیر جانبدار پورٹ وچ محفوظ پناہ گاہ دا دعوی، لیکن بعد وچ باہر دا حکم دتا گیا سی. ) 1942 دے اوائل وچ ، صدر بلڈومیر نے ایکسس پاورز دے نال سفارتی تعلقات منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ جنگ دے اختتام دے نیڑے ، 15 فروری 1945 نو‏‏ں یوروگے نے اپنا غیر جانبداری چھڈ دتا تے اتحادیاں وچ شامل ہوئے گیا۔ == ازبکستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == ویٹیکن سٹی == [[فائل:Members of the Royal 22e Regiment in audience with Pope Pius XII.jpg|thumb| 1944 دے لبریشن آف روم دے بعد [[پائیس دوازدہم|پوپ پیئس الیون دے]] نال سامعین وچ کینیڈا دے فوجی ]] [[ویٹیکن سٹی]] ، 0.44 اُتے دنیا دا سب تو‏ں چھوٹا خود مختار ملک &nbsp; کلومیٹر ² (0.16 مربع میل) ، پوری جنگ وچ غیر منحصر رہیا تے اس د‏ی چھوٹی فوج لڑائی وچ شامل نئيں رہی۔ اگرچہ [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس بارہويں]] نے مبینہ طور اُتے خفیہ طور اُتے مزاحمت د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، نسل پرستی دے خلاف عوامی بیانات جاری کیتے تے کل جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی امن نو‏‏ں دلانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کارڈنل یوجینیو پیسلی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے [[پائیس یازدہم|پوپ پیئس الیون]] (جو معاہدہ جو اج وی نافذ اے ) د‏‏ی طرف تو‏ں ، 1932 وچ رِس کِونکارڈٹ دے اقتدار وچ آنے اُتے نازی جرمنی دے نال مذاکرات دے پہلے معاہدے اُتے دستخط کيتا۔ ویٹیکن سٹی اٹلی دے نال لیٹران معاہدہ دا وی پابند سی ، جس دے تحت ویٹیکن تے [[مقدس کرسی|ہولی سین]] نو‏‏ں سیاسی طور اُتے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس نو‏‏ں پیئسس الیون نے کامیابی دے نال پوری جنگ وچ برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ == وینزویلا == پرل ہاربر اُتے حملے دے بعد ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] نے اٹلی ، جرمنی تے جاپان دے نال سفارتی تعلقات منقطع کر دتے تے اتحادیاں نو‏‏ں تیل د‏‏ی وسیع تر فراہمی پیدا کردتی۔ جنگ دے آخری سالاں تک اس نے نسبتا غیر جانبداری برقرار رکھی ، جدو‏ں اس نے بالآخر جرمنی تے بقیہ محور ملکاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Miguel Tinker Salas, "Staying the course: United States oil companies in Venezuela, 1945–1958." ''Latin American Perspectives'' 32.2 (2005): 147-170.</ref> == ویتنام == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|انڈوچائنا]] دیکھو۔ == یمن == [[مملکت متوکلیہ یمن|یمن د‏‏ی متوقع سلطنت]] جس نے جدید [[یمن|یمن دے]] شمالی حصے اُتے قبضہ کيتا ، بادشاہ یحییٰ محمد حامد الدین دے دور وچ علیحدگی پسند خارجہ پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔ اس نے 1936 وچ اٹلی دے نال اتحاد قائم کيتا تے اس دے باوجود ایہ جنگ دے عرصے تک غیر جانبدار رہیا۔ [[محمیہ عدن|عدن پروٹیکٹوٹریٹ دے]] ناں تو‏ں مشہور جدید یمن دا جنوبی حصہ برطانویاں دے زیر کنٹرول سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == یوگوسلاویہ == [[فائل:Diverzija u Srbiji 1941.jpg|thumb| سربیا وچ بغاوت (1941) وچ یوگوسلاو پارٹی پرستاں دے ذریعہ تباہ ہونے والی اک جرمن ٹرین۔]] محور طاقتاں نے 1941 وچ [[مملکت یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] اُتے قبضہ کيتا تے متعدد [[کٹھ پتلی ریاست]]اں تے [[موکل ریاست|مؤکل ریاستاں تشکیل داں]] جنہاں وچ آزاد ریاست کروشیا ، نیڈیئس سربیا تے ریاست مونٹینیگرو شامل ني‏‏‏‏ں۔ یوگوسلاویہ دے دوسرے حصےآں اُتے براہ راست قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ یوگوسلاوس نے نازیاں د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے جلد ہی ، [[مارشل ٹیٹو|جوسیپ بروز ٹیٹو]] تے یوگوسلاویہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے زیرقیادت پارٹیزن تے دارا میہیلووی د‏‏ی سربراہی وچ بادشاہت پسند چیتنیکاں نے مزاحمتی تحریکاں نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا۔ کرسیا دے شہر ساسک وچ قائم یوگوسلاو پارٹیزن د‏‏ی سیسک پیپلز لبریشن پارٹیزن ڈی [[سیساک|ٹیچمنٹ]] ، مقبوضہ یوگوسلاویہ وچ ہونے والی پہلی مسلح فاشسٹ تحریک سی تے بنیادی طور اُتے کروٹس اُتے مشتمل سی۔ 1941 دے آخر تک ، کروشیا وچ پارٹیزن دے تقریبا of 7000 ممبراں وچو‏ں 5،400 سربس سن ۔ مئی 1944 تک ، یوگوسلاو پارٹیاں د‏‏ی قومی سطح اُتے نسلی تشکیل 44٪ سرب ، 30٪ کروٹ تے 10٪ سلووین اُتے مشتمل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jovanović|first=Nenad|title=Krive brojke Kolinde Grabar Kitarović|url=https://www.portalnovosti.com/krive-brojke-kolinde-grabar-kitarovic|website=Novosti|date=3 September 2019}}</ref> دونے مزاحمتی تحریکاں دے متضاد مقاصد سن تے چیتنکس نے وسطی جنگ وچ محوراں دے خلاف لڑنے دے لئی محور د‏‏ی طاقتاں دے نال اشتراک عمل شروع کيتا۔ جنگ دے دوران سابقہ سلطنت یوگوسلاویہ دے علاقے وچ چیٹنک غیر سرباں نو‏‏ں نسلی صفائی د‏‏ی مہم وچ وی شریک سن ۔ {{Sfn|Tomasevich|1975}} ایہ 20 دے میہالوویخ د‏‏ی ہدایت دسمبر 1941 د‏‏ی صفائی دے لئی کہیا جاندا اے جس دے مطابق وچ سی کروشیائی باشندےآں تے [[بوسنیائی مسلم|بوسنیائی]] دا حصہ بننے دا ارادہ علاقےآں وچ رہنے والے گریٹر سربیا . یوگوسلاویہ د‏‏ی قومی آزادی د‏‏ی کمیونسٹ انسداد فاشسٹ کونسل 1942 وچ [[یایتسے|بیہا]] تے [[بیخاچ|جاجس]] وچ بلائی گئی سی۔ جنگ دے اختتام دے نیڑے ، مغربی حکومتاں نے مختلف فریقین دے وچکار مفاہمت د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے نتیجے وچ جون 1944 وچ ٹیٹو-یوباسی معاہدہ ہويا۔ اُتے ، جنگ دے بعد د‏‏ی ریاست وچ کمیونسٹ پارٹی نے حکمرانی کيتی۔ بھاری اک پیچیدہ جنگ وچ خونریزی دے بعد، یوگوسلاویہ ماضی وچ اٹلی د‏‏ی بادشاہی (کی طرف تو‏ں حکومت دے علاقےآں سمیت 1945 وچ دوبارہ قائم کيتا گیا سی، [[ایستریا]] تے [[دیلماشا|دیلماتیا دے کچھ حصےآں]] اُتے ). جنرل میہیلووی تے بہت سارے دوسرے شاہیاں نو‏‏ں حامی بنادتا گیا تے پارسیاں نے انہاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ میہیلووی نو‏‏ں جنگ دے دوران مزاحمتی کوششاں تے آپریشن ہلیارڈ وچ انہاں دے کردار دے لئی بعد وچ صدر [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] نے لیزین آف میرٹ دا بعد وچ اعزاز دتا۔ <ref>Dobroslav Pavlović, and Stevan K. Pavlowitch, ''Hitler's new disorder: the Second World War in Yugoslavia'' (Columbia University Press, 2008).</ref> === آزاد ریاست کروشیا === کروشیا د‏‏ی آزاد ریاست (نیزا سینا درووا ہروتسکیا یا این ڈی ایچ) اک نازی کٹھ پتلی ریاست سی جو 10 اپریل 1941 نو‏‏ں ایکسس دا رکن بن گیا تے 15 جون 1941 نو‏‏ں سہ فریقی معاہدہ وچ شامل ہويا۔ 8 ستمبر 1943 نو‏‏ں اطالوی راجگڑھ تک ایہ ریاست نامی طور اُتے اک بادشاہت تے ڈی فیکٹو اطالوی - جرمنی [[محمیہ|محافظ]] سی ، جس دے بعد ایہ جنگ دے خاتمے دے نیڑے جرمنی دے انخلاء تک جرمنی تو‏ں نیم محافظ رہی۔ اس وچ فاشسٹ اوستا تحریک دے زیر اقتدار اک حکومت سی جسنو‏ں جرمنی نے اقتدار وچ رکھیا سی۔ جنگ دے دوران ، استانی حکومت نے NDH وچ سرباں دے نال نال یہودیاں تے روما دے خلاف نسل کشی د‏‏ی ۔ انہاں دے اپنے وکھ وکھ حراستی کیمپ وی سن ، جداں جیسنووک دے قتل دا کیمپ ۔ <ref>Robert McCormick, ''Croatia Under Ante Pavelic: America, the Ustase and Croatian Genocide'' (IB Tauris), 2014.</ref> اس د‏ی فوج محور دے دستےآں دے نال مل ک‏ے لڑی۔ بنیادی طور اُتے این ڈی ایچ وچ جماعت پرستاں دے خلاف کارروائیاں پر۔ این ڈی ایچ دے رضاکاراں نے مشرقی محاذ اُتے وہرماخت فارمیشن وچ 'کریشین لشکر' د‏‏ی حیثیت تو‏ں کچھ عرصہ تک لڑائی لڑی۔ 8 مئی 1945 نو‏‏ں جرمنی دے راجگڑھ یوگوسلاو پارٹی د‏‏ی بجائے اتحادی افواج دے سامنے ہتھیار سُٹن د‏‏ی کوشش دے بعد آزاد ریاست کروشیا د‏‏ی مسلح افواج اک ہفتہ جنگ وچ مصروف رہی۔ === نیڈیچ دا سربیا === نیدک سربیا اک کٹھ پتلی ریاست سی جسنو‏ں نازی جرمنی نے انسٹال کيتا سی۔ کٹھ پتلی ریاست [[آزاد ریاست کروشیا|آزاد ریاست کروشیا دے]] برعکس ، مقبوضہ یوگوسلاویہ وچ حکومت نو‏‏ں کدی وی بین الاقوامی قانون وچ درجہ نئيں دتا گیا تے اوہ [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] د‏‏ی جانب تو‏ں باضابطہ سفارتی تسلیم نئيں کيتا گیا۔ <ref name="Tomasevich78">[[World War II by country#Tomasevich 2001|Tomasevich (2001)]], p. 78.</ref> حکومت نو‏‏ں کچھ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Balkan holocausts?: Serbian and Croatian victim-centred propaganda and the war in Yugoslavia|last=MacDonald|first=David Bruce|date=2002|publisher=Manchester University Press|isbn=0-7190-6467-8|location=Manchester|page=142}}</ref> === مونٹینیگرو د‏‏ی بادشاہی === سلطنت مونٹی نیگرو [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران [[مملکت اطالیہ|فاشسٹ اٹلی دی]] فوجی حکومت دے زیر قبضہ علاقہ [[دوسری جنگ عظیم|سی]] ۔ اگرچہ اطالویاں نے اک نیم آزاد مونٹینیگرین مملکت قائم کرنے دا ارادہ کيتا سی ، لیکن ایہ منصوبے جولائ‏ی 1941 وچ اک عوامی بغاوت دے بعد مستقل طور اُتے محفوظ کرلئی گئے۔ {{Sfn|Rodogno|2006}} {{Sfn|Tomasevich|1975}} {{Sfn|Lemkin|2008}} ستمبر 1943 وچ اطالوی ہتھیار سُٹن دے بعد ، مانٹینیگرو دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا [[نازی جرمنی|جرمنی دی]] افواج دے ذریعہ جو دسمبر 1944 وچ پِچھے ہٹ گئياں۔ == زیمبیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|شمالی روڈسیا]] دیکھو۔ == زمبابوے == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جنوبی روڈیسیا]] دیکھو۔ == ہور ویکھو == * [[دوسری جنگ عظیم دے عنوانات|دوسری جنگ عظیم دے موضوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران جنگ دے اعلانات]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران فوجی پیداوا‏‏ر]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == {{Commons category|World War II by country}} * {{حوالہ کتاب|url=https://d-scholarship.pitt.edu/11785/1/Dissertation_ETD_April_17%2C_2012_Fixed_2.pdf|title=TURKEY AND THE RESCUE OF JEWS DURING THE NAZI ERA:A REAPPRAISAL OF TWO CASES; GERMAN-JEWISH SCIENTISTS IN TURKEY& TURKISH JEWS IN OCCUPIED FRANCE|last=Bahar, I. Izzet|publisher=[[University of Pittsburgh]]|year=2012|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210122005403/http://d-scholarship.pitt.edu/11785/1/Dissertation_ETD_April_17%2C_2012_Fixed_2.pdf|url-status=dead}} - پی ایچ ڈی مقالہ * بائی فیلڈ ، جوڈتھ اے "اثر تو‏ں باہر: افریقہ تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی نويں تریخ نگاری د‏‏ی طرف۔" سیمس ڈبلیو زییلر وچ ، ایڈ۔ ''اک صحابی د‏‏ی دوسری جنگ عظیم'' (2012) جلد 2: 652-665۔ * پیتارے ، آئی سی بی تے ایم آر ڈی فوٹ ، ای ڈی۔ ''آکسفورڈ'' کامپین ''ٹو ٹو ورلڈ وار'' (1995) 1270 پی پی * ہیگھم ، رابن ، لوئڈ ای لی ، مارک اے اسٹولر ، ای ڈی۔ ''عام ذرائع دے نال یورپ ، افریقہ تے امریکا وچ دوسری جنگ عظیم: ادب تے تحقیق د‏‏ی اک ہینڈ بک'' (1997) * لی ، لوئڈ ای ایڈ۔ ''ایشیا تے بحر الکاہل وچ دوسری جنگ عظیم تے جنگ دے بعد ، جنرل تھیمز دے نال: ادب تے تحقیق د‏‏ی اک ہینڈ بک'' (1998) * لیٹز ، عیسائی۔ ''دوسری عالمی جنگ دے دوران نازی جرمنی تے غیر جانبدار یورپ'' * پیکارڈ ، جیروالڈ ایم ، ''نہ ہی کوئی دوست تے نہ ہی دشمن: دوسری جنگ عظیم وچ یورپی غیر جانبدار'' {{World War II}} {{WWII history by nation|state=expanded}} [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک| ]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] n00dcfz1eedyywkkij0x5bt3d3ygadv 0 90524 706802 706619 2026-05-05T21:21:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706802 wikitext text/x-wiki {{Quote box|width=230px|align=left|bgcolor=#d6dbf7|title=|quote="اج جو دنیا اے ، چنگا تے برا ، اس دا [[جوہانس گٹین برگ| گٹین برگ]] دا مقروض ا‏‏ے۔ ہر چیز دا سراغ اس وسیلہ تو‏ں مل سکدا اے ، لیکن اسيں اسنو‏ں خراج عقیدت پیش کرنے دے پابند نيں ،… اس برے بدلے جو اس د‏ی زبردست ایجاد ہوئی ا‏‏ے۔ دے بارے وچ اک بار اس بھلائی د‏‏ی طرف تو‏ں ہزار بار ساایہ کیہ جاندا اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں انسانیت د‏‏ی طرف تو‏ں احسان کيتا گیا ا‏‏ے۔ "|source=امریکی مصنف [[مارک ٹوین]] (1835−1910)<ref>{{cite book |last=Childress |first=Diana |date=2008 |title=Johannes Gutenberg and the Printing Press |url=https://archive.org/details/johannesgutenber0000chil |url-access=registration |location=Minneapolis |publisher=Twenty-First Century Books |page=[https://archive.org/details/johannesgutenber0000chil/page/122 122] |isbn=978-0-7613-4024-9}}</ref>}} '''جرمنی د‏‏ی ایجادات تے دریافتاں''' [[جرمنی|جرمنی وچ ]] یا بیرون ملک [[جرمنی]] دے کسی شخص (یا جرمنی وچ پیدا ہونے والا ، غیر جرمن والدین سمیت - یا بیرون ملک پیدا ہونے والے) دے ذریعہ جزوی طور اُتے یا مکمل طور اُتے ایجاد شدہ ، اختراع شدہ یا دریافت کردہ آئیڈیاز ، اشیاء ، عمل یا تکنیک ني‏‏‏‏ں۔ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جرمن والدین دے نال تے جو جرمنی وچ اپنی تعلیم یا کیریئر د‏‏ی اکثریت رکھدے سن )۔ اکثر اوقات ، پہلی بار دریافت ہونے والی چیزاں نو‏‏ں ایجادات وی کہیا جاندا اے تے بوہت سارے معاملات وچ ، دونے دے وچکار کوئی واضح لکیر موجود نئيں ا‏‏ے۔ [[فائل:Einstein 1921 by F Schmutzer - restoration.jpg|سجے|thumb| جرمن نژاد [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] ، دنیا دے مشہور ماہر فزکس ]] جرمنی وچ بوہت سارے مشہور موجد ، ڈسکولرز تے انجینئراں دا گھر رہیا اے ، جنہاں وچ کارل وان لنڈے وی شامل نيں ، جنھاں نے جدید [[فریج|ریفریجریٹر]] تیار کيتا سی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/carl-von-linde|title=Carl von Linde|last=|first=|date=1 June 2016|website=Science History Institute|language=en|accessdate=14 October 2019}}</ref> پال نپکو ، جس نے اپنی نپکو ڈسک تو‏ں [[ٹیلی ویژن|ٹیلیویژن دی]] بنیاد رکھی سی۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/television-history-paul-nipkow-1991828|title=Television History – Paul Nipkow|last=Bellis|first=Mary|date=6 April 2017|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> ہان گیگر ، گیجر کاؤنٹر دا خالق۔ تے کونراڈ زیوس ، جنہاں نے پہلا مکمل طور اُتے خودکار ڈیجیٹل [[کمپیوٹر]] ( زیڈ 3 ) تے پہلا تجارتی ڈیجیٹل کمپیوٹر ( زیڈ 4 ) بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bianchi|first=Luigi|title=The Great Electromechanical Computers|url=http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|publisher=[[York University]]|accessdate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427102718/http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|archivedate=27 April 2011}}</ref><ref name=":4">{{حوالہ کتاب|title=Birthing the Computer: From Relays to Vacuum Tubes|last=Kaisler|first=Stephen H.|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2016|isbn=978-1-4438-9631-3|location=|pages=13}}</ref> اس طرح دے جرمن موجد ، انجینئر تے صنعتکار جداں کاؤنٹ فرڈینینڈ وان زپیلین ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|title=The Zeppelin|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|accessdate=7 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|archivedate=1 May 2011}}</ref> اوٹو لیلیینتھل ، گوٹلیب ڈیملر ، [[روڈلف ڈیزل|روڈولف ڈیزل]] ، ہوگو جنکرز تے [[کارل بنز|کارل بینز]] نے جدید آٹوموٹو تے ہوائی آوا جائی د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيتی۔ [[ہوافضائی ہندسیات|ایرو اسپیس انجینئر]] ورنھر وون براون نے پہینی خلائی راکٹ پیینی مینڈے وچ تیار کيتا تے بعد وچ [[ناسا|ناسا دا]] ممتاز ممبر سی تے سنیچر وی مون راکٹ تیار کيتا۔ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقی مقناطیسی تابکاری دے]] میدان وچ ہنرک روڈولف ہرٹز دا کم جدید ٹیلی مواصلات د‏‏ی ترقی دے لئی اہ‏م سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|title=Historical figures in telecommunications|publisher=International Telecommunication Union|date=14 January 2004|accessdate=27 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425065237/http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|archivedate=25 April 2011}}</ref> [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] نے بالترتیب 1905 تے 1915 وچ روشنی تے کشش ثقل دے [[اضافیت مخصوصہ|لئےخصوصی رشتہ]] تے [[عمومی اضافیت|عمومی نسبت و]] نظریات نو‏‏ں متعارف کرایا۔ [[میکس پلینک|میکس پلانک]] دے نال ، اوہ [[قدری میکانیات|کوانٹم میکینکس دی]] تعارف وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہے ، جس وچ [[ورنر ہیزنبرگ|ورنر ہائسنبرگ]] تے [[میکس بورن]] نے بعد وچ وڈی شراکت وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The New Penguin History of the World|last=Roberts|first=J. M.|publisher=Allen Lane|year=2002|isbn=978-0-7139-9611-1|page=1014}}</ref> [[ولہیلم رونٹیگن|ولہیم رینٹجن]] نے [[ایکس شعاع|ایکس رے]] دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [[اوٹو ہان|اوٹو ہن]] ریڈیو کیمسٹری دے شعبےآں وچ علمبردار سن تے انھاں نے [[جوہری انشقاق|جوہری]] حصہ دریافت کيتا سی ، جدو‏ں کہ فرڈینینڈ کوہن تے [[رابرٹ کوچ]] [[خردوبینی حیاتیات|مائکرو بایولوجی دے]] بانی سن ۔ جنگم نما [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس]] 15 ويں صدی وچ جرمن لوہار [[یوہانس گوٹن برک|جوہانس گٹین برگ]] نے ایجاد د‏‏ی سی۔ 1997 وچ ، ٹائم لائف میگزین نے گٹین برگ د‏‏ی ایجاد نو‏‏ں دوسرے ہزار سالہ دے اہ‏م ترین انتخاب دے طور اُتے منتخب کيتا۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=http://www.mainz.de/gutenberg/g2000.htm|title=Die Gutenbergstadt Mainz|last=|first=|date=10 March 2010|website=Gutenberg.de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310192514/http://www.mainz.de/gutenberg/g2000.htm|archivedate=2010-03-10|accessdate=8 November 2019}}</ref> 1998 وچ ، اے اینڈ ای نیٹ ورک نے گوٹن برگ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی "سوانح حیات د‏‏ی ہزار سال" گنت‏ی اُتے دوسرے ہزاریے دے سب تو‏ں بااثر شخص دے طور اُتے درجہ دتا۔ ذیل وچ ایجادات ، اختراعات یا دریافتاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نو‏ں جرمن سمجھیا جاندا اے یا عام طور اُتے پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ == اناٹومی == [[فائل:1PSO.png|thumb|100x100px| [[پیپسن|Pepsin]] pepstatin نال کمپلیکس وچ ]] [[فائل:Alzheimer's disease brain comparison.jpg|کھبے|thumb|100x100px| اک عام عمر والے دماغ (کھبے) تے [[الزائمر]] (سجے) والے شخص دے دماغ دا موازنہ ]] * 17 ويں صدی: وارسن ڈکٹ د‏‏ی پہلی وضاحت جوہان جارج ورسنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2941.html|title=Johann Georg Wirsung|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=15 December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081215115035/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2941.html|url-status=dead}}</ref> * 1720: ابراہیم ویٹر دے ذریعہ واٹر دے ایمپلا د‏‏ی دریافت <ref name="vater">''Dissertatio anatomica quo novum bilis dicetilicum circa orifucum ductus choledochi ut et valvulosam colli vesicæ felleæ constructionem ad disceptandum proponit'', 1720</ref> * 1745: لیبرکحن دے خفیہ اطلاعات د‏‏ی پہلی وضاحت جوہان ناتھنیل لیبرکحن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2295.html|title=Johann Nathanael Lieberkühn|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=16 December 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191216234110/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2295.html|url-status=dead}}</ref> * 19 ويں صدی: لیوپولڈ آورباچ دے ذریعہ اوربچ دے عارضے د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/319.html|title=Leopold Auerbach|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=18 September 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160918001750/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/319.html|url-status=dead}}</ref> * 19 ويں صدی: جارج میسیسنر دے ذریعہ مییسنر دے عارضہ د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meissner|first=G.|date=1857|title=Über die Nerven der Darmwand|url=}}</ref> * 19 ويں صدی: تھیوڈور شوان دے ذریعہ پردیی اعصابی نظام وچ شوان خلیاں د‏‏ی دریافت <ref name="Karenberg">{{حوالہ کتاب|title=Neurological eponyms|last=Karenberg|first=Axel|date=26 October 2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513366-0|editor-last=Koehler|editor-first=Peter J.|location=|pages=44–50|chapter=Chapter 7. The Schwann cell|access-date=16 December 2019|editor-last2=Bruyn|editor-first2=George W.|editor-last3=Pearce|editor-first3=John M. S.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7wBxcw_iClwC&pg=PA44}}</ref> * 1836: تھیوڈور شوان دے ذریعہ [[پیپسن]] د‏‏ی دریافت تے مطالعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A short history of biology|last=Asimov|first=Isaac|publisher=Greenwood Press|year=1980|isbn=978-0-313-22583-3|location=Westport, Connecticut|pages=95}}</ref> * 1840: [[پولیو|پولیوومیلائٹس]] ( ''ہائن میڈین بیماری'' ) دے بارے وچ پہلی میڈیکل رپورٹ ، تے اس بیماری نو‏‏ں کلینیکل ہستی دے طور اُتے تسلیم کرنے والی پہلی ، جیکوب ہائن * 1852: جارج میسنر تے روڈولف ویگنر دے ذریعہ سپرش رسانی د‏‏ی پہلی تفصیل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meissner|first=G.|date=February 1852|title=Ueber das Vorhandensein bisher unbekannter eigenthümlicher Tastkörperchen (Corpuscula tactus) in den Gefühlswärzchen der mensclichen Haut und über die Endausbreitung sensitiver Nerven|url=}}</ref> * 1868: پال لینگرہنس دے ذریعہ لنجرہنس سیل د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Langerhans|first=P.|date=1868|title=Ueber die Nerven der menschlichen Haut|url=https://zenodo.org/record/2319860}}</ref> * 1869: پال لینگرہنس دے ذریعہ لنجرہنس دے جزیراں د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sakula|first=A.|date=July 1988|title=Paul Langerhans (1847–1888): a centenary tribute|url=}}</ref> * 1875: فریڈرک سگمنڈ مرکل دے ذریعہ مرکل سیل د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Merkel|first=F. S.|date=1875|title=Tastzellen und Tastkörperchen bei den Hausthieren und beim Menschen|url=https://zenodo.org/record/1607588}}</ref> * 1882: [[برلن]] وچ کارل لینجینبچ دے ذریعہ پہلا کامیاب کولیکسٹکٹومی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Blumgart's surgery of the liver, biliary tract, and pancreas|last=Jarnagin|first=William R|last2=Belghiti|first2=J|last3=Blumgart|first3=LH|publisher=Elsevier Saunders|year=2012|isbn=978-1-4557-4606-4|edition=5th|pages=6}}</ref> * 1906: الیزیم الزھیر دے ذریعہ الزھائیمر [[الزائمر|کی بیماری]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Berchtold|first=N. C.|date=1998|title=Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s|url=}}</ref> * 1909: کوربینی بروڈمین دے ذریعہ بروڈمین دے علاقےآں د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>Brodmann K. Vergleichende Lokalisationslehre der Grosshirnrinde. Leipzig : Johann Ambrosius Bart, 1909</ref> * 1977: گونٹھر وان ہیگنز دے ذریعہ پلاسٹینیشن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://bodyworlds.com/plastination/developments/|title=The Developments of Plastination|last=|first=|date=|website=Body Worlds|language=en-US|accessdate=16 December 2019}}</ref> == جانور == [[فائل:Carl Hagenbeck.jpg|کھبے|thumb|100x100px| ہیگن بیک اپنے شیراں دے نال]] * 1907: Modern [[چڑیا گھر|zoo]] (''Tierpark Hagenbeck'') by Carl Hagenbeck in [[ہم برک|Hamburg]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Savages and Beasts: The Birth of the Modern Zoo (Animals, History, Culture)|last=Rothfels|first=Nigel|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2008|isbn=978-0-8018-8975-2|location=|pages=}}</ref> * 1916: Guide dog; the world's first training school, established by Dr. Gerhard Stalling in Oldenburg<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.igdf.org.uk/about-us/facts-and-figures/history-of-guide-dogs/|title=International Guide Dog Federation – History|last=|first=|date=|website=www.igdf.org.uk|accessdate=8 November 2019|archivedate=14 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414142501/https://www.igdf.org.uk/about-us/facts-and-figures/history-of-guide-dogs/}}</ref> [[فائل:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|کھبے|thumb|135x135px| برلن ''Archeopteryx'' نمونہ ''(اے siemensii)'']] * 1825: ''Rhamphorhynchus'' طرف سموئیل سیمس وون Sömmerring <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pterosaurs: Natural History, Evolution, Anatomy|last=Witton|first=Mark P.|publisher=Princeton University Press|year=2013|isbn=978-1-4008-4765-5|location=|pages=123}}</ref> * 1834: ''Plateosaurus'' نیڑے یوہان فریڈرک Engelhardt د‏‏ی طرف تو‏ں [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] ، د‏‏ی طرف تو‏ں 1837 وچ بیان ہرمن وان میئر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Meyer|first=C. E. H.|title=Mitteilung an Prof. Bronn (Plateosaurus engelhardti)|pages=316}}</ref> * 1856: نئیےنڈرتل 1 نزدیک [[ڈسلڈورف|ڈیزلڈارف]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=King|first=W.|title=The Reputed Fossil Man of the Neanderthal|pages=88–97}}</ref> * 1856–1857: پہلی وضاحت [[نینڈرتھل|نئیےنڈرتل]] د‏‏ی طرف جوہان کارل Fuhlrott تے ہرمین Schaaffhausen <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Drell|first=J. R. R.|title=Neanderthals: a history of interpretation|pages=1–24}}</ref> * 1860: ''اسٹارٹ'' [[شٹوٹگارٹ|گارٹ دے]] نیڑے ''سکریٹ'' فریڈرک جکوب وون ''کف کے'' ذریعہ ''ٹیراٹوسورس'' ، 1861 وچ ہرمن وان میئر دے ذریعہ بیان ہويا <ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Meyer|first=C. E. H.|title=Reptilien aus dem Stubensandstein des oberen Keupers|pages=253–346}}</ref> * 1861: ''سولہوفین کے'' نیڑے ہرمن وان میئر دے ذریعہ آثار قدیمہ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meyer|first=Hermann von|title=Vogel-Federn und Palpipes priscus von Solenhofen}} ''"Aus dem lithographischen Schiefer der Brüche von ''Solenhofen'' in ''Bayern'' ist mir in den beiden Gegenplatten eine auf der Ablösungs- oder Spaltungs-Fläche des Gesteins liegende Versteinerung mitgetheilt worden, die mit grosser Deutlichkeit eine Feder erkennen lässt, welche von den Vogel-Federn nicht zu unterscheiden ist."'' (From the lithographic slates of the faults of Solenhofen in Bavaria, there has been reported to me a fossil lying on the stone's surface of detachment or cleavage, in both opposing slabs, which can be recognized with great clarity [to be] a feather, which is indistinguishable from a bird's feather.)</ref> * 1868–1879: [[ٹرائے]] د‏‏ی طرف ہینرچ شلائیمان <ref>{{حوالہ کتاب|title=Schliemann's Ausgrabungen in Troja, Tiryns, Mykenae, Orchomenos, Ithaka im Lichte der heutigen Wissenschaft|last=Schuchhardt|first=Carl|publisher=F. A. Brockhaus|year=1891|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * c 1900: گورڈیم از الفریڈ تے گوستااو کیرٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gordion: Ergebnisse der Ausgrabung im Jahre 1900.|last=Körte|first=A.|last2=Körte|first2=G.|publisher=Verlag Georg Reimer|year=1904|isbn=|location=Berlin|pages=}}</ref> * 1906–1913: [[ہاتوسا|ہٹوسوہ]] از ہیوگو ونکلر <ref>{{حوالہ کتاب|title=Atlas of Vanishing Places: The lost worlds as they were and as they are today|last=Elborough|first=Travis|publisher=White Lion Publishing|year=2019|isbn=978-1-78131-895-9|location=|pages=19}}</ref> * 1908: ہیڈل [[ہائیڈل برک|برگ دے]] نیڑے ڈینیئل ہارٹمن تے اوٹو شوٹنسک کیذریعہ ''ہومو'' [[ہائیڈل برک|ہیڈیلبرجینس]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Unterkiefer des Homo heidelbergensis aus den Sanden von Mauer bei Heidelberg. Ein Beitrag zur Paläontologie des Menschen|last=Schoetensack|first=Otto|publisher=Verlag Wilhelm Engelmann|year=1908|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1912: لوڈویگ بورچارڈ دے ذریعہ نیفیرٹیٹی ٹُٹ * 1915: تفصیل ''Spinosaurus'' ، وڈا معلوم theropod د‏‏ی طرف ارنسٹ Stromer <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 3. Das Original des Theropoden Spinosaurus aegyptiacus nov. gen., nov. spec|pages=1–32}}</ref> * 1925: ''Stomatosuchus'' ارنسٹ Stromer کر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 7. Stomatosuchus inermis Stromer, ein schwach bezahnter Krokodilier und 8. Ein Skelettrest des Pristiden Onchopristis numidus Haug sp|pages=1–22}}</ref> * 1931: تفصیل ''Carcharodontosaurus'' ارنسٹ Stromer کر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Wirbeltiere-Reste der Baharijestufe (unterestes Canoman). Ein Skelett-Rest von Carcharodontosaurus nov. gen|pages=1–23}}</ref> * 1932: ''ارنسٹروومر کے'' ذریعہ ایمزائسوسورس <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharîje-Stufe (unterstes Cenoman). 11. Sauropoda|pages=1–21}}</ref> * 1934: ''بہاریاسورس بذریعہ'' ارنسٹ اسٹومر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman)." 13. Dinosauria|pages=1–79}}</ref> * 1991: [[اوٹزی|اٹزی بذریعہ]] ہیلمٹ تے ایریکا سائمن [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] == آرٹس == [[فائل:Bauhaus-Signet.svg|کھبے|thumb|100x100px| بوہاؤس دا نشان]] * 15 ويں صدی: ہاؤس بوک ماسٹر د‏‏ی طرف تو‏ں ڈرائی پوائنٹ ، اک جنوبی جرمن آرٹسٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.widewalls.ch/drypoint-etching|title=Explaining the Drypoint Etching|last=|first=|date=|website=Widewalls|accessdate=8 November 2019|تاريخ-الأرشيف=6 July 2024|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240706170718/https://www.widewalls.ch/drypoint-etching|url-status=dead}}</ref> * 1525: رے ٹریسنگ از [[البرشت ڈورر|البریچٹ ڈائر]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hofmann|first=Georg Rainer|date=May 1990|title=Who invented ray tracing?}}</ref> * 1642: Mezzotint طرف لڈوگ وون سیجن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1258|title=Ludwig van Siegen Invents Mezzotint|last=|first=|date=|website=www.historyofinformation.com|accessdate=31 October 2019}}</ref> * 1708: Meissen نے چینی مٹی دے برتن ، پہلا یورپی مشکل پیسٹ چینی مٹی دے برتن ، د‏‏ی طرف تو‏ں Ehrenfried والتھر وون Tschirnhaus وچ Meissen نے <ref>[https://arxiv.org/ftp/physics/papers/0601/0601111.pdf The Discovery of European Porcelain Technology] by C.M. Queiroz & S. Agathopoulos, 2005.</ref> * 1810: تھیوری دا رنگ [[گوئٹے|بذریعہ جوہان ولف گینگ گوئٹے]] <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/goethestheoryco01goetgoog#page/n6/mode/2up|title=Goethe's Theory of Colours: Translated from the German; with Notes by Charles Lock Eastlake, R.A., F.R.S|publisher=John Murray|year=1840|location=London|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212075843/https://archive.org/stream/goethestheoryco01goetgoog#page/n6/mode/2up|archive-date=12 December 2016|url-status=dead|via=Internet Archive}}</ref> * ابتدائی 1900s: جدیدیت پسند تحریک [[اظہاریت|اظہار رائے]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theartstory.org/movement/expressionism/|title=Expressionism Movement Overview|last=|first=|date=|website=The Art Story|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1919: باہاس طرف والٹر Gropius <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|isbn=|location=|pages=319}}</ref> == فلکیات == [[فائل:Kepler-second-law.gif|thumb|100x100px| [[کیپلر قوانین برائے سیاروی حرکت|کیپلر دے دوسرے قانون دا بیان]] ]] [[فائل:Neptune Voyager2 color calibrated.png|کھبے|thumb|101x101px| [[نیپچون]] ]] * 1609–1619: کیہلر [[کیپلر قوانین برائے سیاروی حرکت|کے سیارےآں د‏‏ی حرکت دے قوانین]] [[کپلر|جوہانس کیپلر]] <ref name="Holton">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=czaGZzR0XOUC&pg=PA40|title=Physics, the Human Adventure: From Copernicus to Einstein and Beyond|last=Holton, Gerald James|last2=Brush, Stephen G.|date=2001|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-2908-0|edition=3rd paperback|location=Piscataway, NJ|pages=40–41|access-date=December 27, 2009}}</ref> * 1781: دا انکشاف [[یورینس]] ، اس دے وڈے چاند دے دو (کے نال وچ Titania تے اوبیرون )، جرمن نژاد طرف ولیم ہرشل <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.astroleague.org/al/obsclubs/herschel/fwhershs.html|title=Herschel Program – Friedrich Wilhelm Herschel|last=|first=|date=|website=www.astroleague.org|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1846: جوہن گالے دے ذریعہ [[نیپچون]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://solarviews.com/eng/neptune.htm|title=Neptune|last=Hamilton|first=Calvin J.|date=4 August 2001|website=Views of the Solar System|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1902: ڈسکوری دا کرہ طرف رچرڈ Assmann <ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Wettermann – Leben und Werk Richard Aßmanns|last=Steinhagen|first=Hans|publisher=Findling|year=2005|isbn=978-3-933603-33-3|location=Neuenhagen|pages=}}</ref> * 1909: تھیوڈور ولف دے ذریعہ [[کوسمک ریز|کائنات‏‏ی کرن]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hörandel|first=J. R.|date=4 December 2012|title=Early Cosmic-Ray Work Published in German|url=}}</ref> * 1916: کارل شوارزچائلڈ دے ذریعہ [[شوارزچائلڈ میٹرک|شوارزچلڈ میٹرک]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schwarzschild|first=K.|date=1916|title=Über das Gravitationsfeld eines Massenpunktes nach der Einsteinschen Theorie|url=}}</ref> تے شوارزچلڈ رداس <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schwarzschild|first=K.|date=1916|title=Über das Gravitationsfeld einer Kugel aus inkompressibler Flussigkeit nach der Einsteinschen Theorie|url=}}</ref> == حیاتیات ، جینیاتیات تے میموری == [[فائل:Three cell growth types.svg|thumb|101x101px| [[خلیائی تقسیم|سیل ڈویژن دی]] تن قسماں ]] [[فائل:Citric acid cycle with aconitate 2.svg|کھبے|thumb|100x100px| سائٹرک ایسڈ سائیکل دا جائزہ]] * 1759: میسونفروس د‏‏ی تفصیل از کیسپار فریڈرک وولف <ref>{{حوالہ کتاب|title=Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility|last=Fritz|first=Marc A.|last2=Speroff|first2=Leon|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2005|isbn=978-0-7817-4795-0|location=|pages=325}}</ref> * تو‏ں 1790s: Recapitulation نظریہ طرف یوہان فریڈرک Meckel تے کارل فریڈرک Kielmeyer <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Mayr|first=Ernst|title=Recapitulation Reinterpreted: The Somatic Program|pages=223–232}}</ref> * 1790s د‏‏ی دہائی دے آخر / 1800s دے اوائل وچ : اسيں Alexander بوڈسٹین سائنس از الیگزینڈر وان ہمبولٹ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Böhme|first=H.|title=Ästhetische Wissenschaft|pages=37–41}}</ref> * 1834: سکندر وان ہمبلڈٹ د‏‏ی ابتدائی دریافت دے بعد ، فرانز میئن دے ہمبولڈ پینگوئن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.macroevolution.net/humboldt-penguin.html|title=Humboldt Penguin – Online Biology Dictionary|last=McCarthy|first=Eugene M.|date=|website=www.macroevolution.net|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1835: [[خلیائی تقسیم|سیل ڈویژن]] از از ہیوگو وان محل <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Cell|last=Rogers|first=Kara|publisher=Britannica Educational Pub|year=2011|isbn=978-1-61530-314-4|location=|pages=172}}</ref> * 1835: ہیوگو وان محل دے ذریعہ [[انقسام|مائٹوسس]] د‏‏ی دریافت تے وضاحت <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ueber die Vermehrung der Pflanzenzellen durch Theilung|last=von Mohl|first=Hugo|publisher=Fues|year=1835|isbn=|location=Tübingen|pages=}}</ref> * 1839: [[خلوی نظریہ|سیل نظریہ]] طرف تھیوڈور Schwann دے تے متیاہ جیکب Schleiden (سے شراکت دے نال روڈولف Virchow ) <ref>{{حوالہ کتاب|title=Introduction To Cytology|last=Sharp|first=L. W.|publisher=McGraw Hill Book Company Inc.|year=1921|isbn=|location=New York|pages=}}</ref> * 1840: فریڈرک لڈوگ ہینفیلڈ دے ذریعہ [[ہیموگلوبن]] د‏‏ی دریافت <ref>Hünefeld F.L. (1840). "Die Chemismus in der thierischen Organization". Leipzig.</ref> * 1845: کارل ریکنباچ دے ذریعہ اوڈک فورس <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Shadow of Enlightenment: Optical and Political Transparency in France, 1789–1848|last=Levitt|first=Theresa|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-954470-7|location=|pages=113}}</ref> * 1851: پودےآں د‏‏ی زندگی وچ عام اصول دے طور اُتے نسلاں دے ردوبدل د‏‏ی دریافت ولہیلم ہوفمیسٹر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Svedelius|first=N.|title=Alternation of Generations in Relation to Reduction Division|pages=362–384}}</ref> * 1876: ڈسکوری تے د‏‏ی تفصیل [[انتصاف]] طرف آسکر Hertwig <ref>{{حوالہ کتاب|title=Genetics and Randomness|last=Ruvinsky|first=Anatoly|publisher=CRC Press|year=2009|isbn=978-1-4200-7887-9|location=|pages=93}}</ref> * 1880 د‏‏ی دہائی: [[رابرٹ کوچ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/robertkoch|title=Robert Koch (1843–1910)|website=broughttolife.sciencemuseum.org.uk|language=en|accessdate=2018-01-18|تاريخ-الأرشيف=2018-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180112040521/http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/robertkoch|url-status=dead}}</ref> ذریعہ [[جرثومیات|بیکٹیریا]] * 19th صدی دے آخر: دے "nuclein" غیر پروٹین جزو وکھ تھلگ، د‏‏ی کیمیائی ساخت دا تعین کرنے nucleic ایسڈ ، تے بعد وچ اس دے پنج بنیادی تھلگ nucleobases طرف [[البرچٹ کوسل|Albrecht دے Kossel]] * 1885: وکر بھُل تے سیکھنے وکر طرف ہرمن Ebbinghaus <ref>{{حوالہ کتاب|title=Über das Gedächtnis|last=Ebbinghaus|first=Hermann|publisher=Duncker & Humblot|year=1885|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1888: تھیوڈور بووری دے ذریعہ سینٹروسوم د‏‏ی تفصیل تے ناں دینا <ref>{{حوالہ کتاب|title=Zellen-Studien II: Die Befruchtung und Teilung des Eies von Ascaris megalocephala|last=Boveri|first=Theodor|publisher=Gustav Fischer Verlag|year=1888|isbn=|location=Jena|pages=}}</ref> * 1890: رچرڈ الٹیمن دے ذریعہ [[مائٹوکونڈریا|مائٹوکونڈرائن]] د‏‏ی تفصیل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Die Elementarorganismen und ihre Beziehungen zu den Zellen|last=Altmann|first=Richard|publisher=Veit|year=1890|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1892: اگست ویز مین تک ویس مین رکاوٹ تے جراثیم پلازم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Das Keimplasma: eine Theorie der Vererbung|last=Weismann|first=August|publisher=Fischer|year=1892|isbn=|location=Jena|pages=}}</ref> * 1908: ہارڈی – وینبرگ اصول ولہیم وینبرگ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stern|first=Curt|title=Wilhelm Weinberg|pages=1–5}}</ref> * 1928: سیلمر آسچیم تے برنارڈ زونڈک دے ذریعہ حمل دا پہلا معتبر امتحان <ref>{{حوالہ کتاب|title=Iconographia Gyniatrica|last=Speert|first=Harold|publisher=F. A. Davis|year=1973|isbn=978-0-8036-8070-8|location=Philadelphia}}</ref> * 1928: مصنوعی [[کلوننگ]] د‏‏ی طرف حیاتیات دے [[ہنس سپیمین|ہنس Spemann]] تے Hilde د‏‏ی Mangold <ref>{{حوالہ رسالہ|last=De Robertis|first=EM|title=Spemann's organizer and self-regulation in amphibian embryos|pages=296–302}}</ref> * 1932: کرٹ ہینسیلیٹ تے [[ہنس ایڈلف کرب|ہنس ایڈولف کریب دے]] ذریعہ یوریا سائیکل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Bailey|first=L. E.|last2=Ong|first2=S. D.|title=Krebs–Henseleit solution as a physiological buffer in perfused and superfused preparations|pages=171–175}}</ref> * 1937: ہنس ایڈولف کربس دے ذریعہ سائٹرک ایسڈ سائیکل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Krebs|first=H. A.|last2=Johnson|first2=W. A.|title=Metabolism of ketonic acids in animal tissues|pages=645–660}}</ref> * 1974: پہلا جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ جانور (ماؤس) از روڈولف جینیش <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jaenisch|first=R.|last2=Mintz|first2=B.|title=Simian Virus 40 DNA Sequences in DNA of Healthy Adult Mice Derived from Preimplantation Blastocysts Injected with Viral DNA|pages=1250–1254}}</ref> == کیمسٹری == [[فائل:276 Beta vulgaris L.jpg|thumb|156x156px| [[چقندر شکر|شوگر چوقبصور دا مثال]] ۔ اچارڈ د‏‏ی کھوجات چینی د‏‏ی جدید صنعت دا آغاز سی۔ ]] [[فائل:Hamburg Museum 2010-1207-217.jpg|کھبے|thumb|198x198px| ڈبرینر دا لیمپ ، اکثر او lل لائٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعریف کيتا جاندا سی]] [[فائل:Fritz Haber.png|کھبے|thumb|141x141px| کھاد پیدا کرنے وچ [[ہیبر دا طریقہ|ہیبر دا عمل]] بنیادی اے ]] [[فائل:Szalka petriego.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گلاس پیٹری ڈش دا تھلے ادھا حصہ]] [[فائل:GSI, Darmstadt, Juli 2015 (4).JPG|کھبے|thumb|100x100px| جی ایس آئی د‏‏ی خطی [[ذرا‏‏تی مسرع|ذرہ سرعت]] ''UNILAC،'' جتھ‏ے [[ہاسیئم|hassium]] دریافت کيتا گیا سی ]] * 1625: Glauber's salt by German-born Johann Rudolf Glauber<ref>{{حوالہ کتاب|title=Water which does not wet hands: The Alchemy of Michael Sendivogius|last=Szydlo|first=Zbigniew|publisher=Polish Academy of Sciences|year=1994|isbn=978-8386062454|location=London–Warsaw|pages=}}</ref> * 1669: Discovery of [[فاسفورس|phosphorus]] by Hennig Brand in [[ہم برک|Hamburg]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/phosphorus00beat/page/7|title=Phosphorus|last=Beatty|first=Richard|publisher=Marshall Cavendish|year=2000|isbn=0-7614-0946-7|location=|pages=[https://archive.org/details/phosphorus00beat/page/7 7]}}</ref> * 1706: Prussian blue by Heinrich Diesbach in [[برلن|Berlin]]<ref name="Bartoll">{{حوالہ رسالہ|last=Jens Bartoll|title=The early use of prussian blue in paintings}}</ref> * 1724: Temperature scale [[فارنہائٹ|Fahrenheit]] by Daniel Gabriel Fahrenheit<ref>{{حوالہ کتاب|title=Modern Engineering Thermodynamics|last=Balmer|first=Robert T.|publisher=Academic Press|year=2010|isbn=978-0-12-374996-3|location=|pages=9}}</ref> * 1746: Basic theory of isolating [[جست|zinc]] by Andreas Marggraf<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Discovery of the Elements|last=Weeks|first=Mary Elvira|publisher=Journal of Chemical Education|year=1933|isbn=978-0-7661-3872-8|location=Easton, Pennsylvania|pages=21}}</ref> * c. 1770 – c. 1785: Identification of [[مولیبڈینم|molybdenum]], [[ٹنگسٹن|tungsten]], [[بیریئم|barium]] and [[کلورین|chlorine]] by Carl Wilhelm Scheele<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/molybdenum0000lepo/page/11|title=Molybdenum|last=Lepora|first=Nathan|publisher=Marshall Cavendish|year=2007|isbn=978-0-7614-2201-3|location=|pages=[https://archive.org/details/molybdenum0000lepo/page/11 11]}}</ref> * 1773 or earlier: discovery of [[آکسیجن|oxygen]] (although Joseph Priestley published his findings first) by Carl Wilhelm Scheele<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/8/oxygen|title=Oxygen|last=|first=|date=|website=www.rsc.org|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1789: Discovery of the elements [[یورینیئم|uranium]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl/page/476|title=Nature's Building Blocks: An A to Z Guide to the Elements|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-850340-8|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl/page/476 476–482]}}</ref> and zirconium<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb/page/98|title=The History and Use of our Earth's Chemical Elements|last=Krebs|first=Robert E.|publisher=Greenwood Press|year=1998|isbn=978-0-313-30123-0|location=Westport, Connecticut|pages=[https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb/page/98 98–100]}}</ref> by Martin Heinrich Klaproth * 1799: Production of sugar from [[چقندر شکر|sugar beets]], the beginning of the modern [[شکّر|sugar]] industry,<ref>{{حوالہ کتاب|title=Kent and Riegel's Handbook of Industrial Chemistry and Biotechnology|last=Kent|first=James A.|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-0-387-27842-1|location=|pages=1658}}</ref> by Franz Karl Achard, after foundations were laid by Andreas Marggraf<ref>{{حوالہ ویب|url=http://scihi.org/franz-achard-sugar-beet/|title=Franz Achard and the Sugar Beet Revolution|last=Sack|first=Harald|date=28 April 2016|website=SciHi Blog|language=en-US|accessdate=12 November 2019|تاريخ-الأرشيف=20 October 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201020120905/http://scihi.org/franz-achard-sugar-beet/|url-status=dead}}</ref> * 19th century: Eupione by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ کتاب|title=Dunglison's American medical library|last=Dunglison|first=Robley|publisher=A. Waldie|year=1838|isbn=|location=|pages=192}}</ref> * 1817: Discovery of [[کیڈمیئم|cadmium]] by Karl Samuel Leberecht Hermann and Friedrich Stromeyer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hermann|first=C. S.|title=Noch ein schreiben über das neue Metall|pages=113–116}}</ref> * 1820s: Oechsle scale by Ferdinand Oechsle<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.geschichte-des-weines.de/index.php?option=com_content&view=article&id=425:oechsle-christian-ferdinand-1774-1852&catid=45:persoenlichkeiten-a-z&Itemid=83|title=Oechsle, Christian Ferdinand (1774–1852) (in German)|last=|first=|date=|website=Gesellschaft für Geschichte des Weines e.V.|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1823: Döbereiner's lamp, often hailed as the first lighter,<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hoffmann|first=Roald|title=Döbereiner's Feuerzeug|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofmatches.com/lighter-history/dobereiners-lamp/|title=Döbereiner's Lamp – History of the First Lighter|last=|first=|date=|website=www.historyofmatches.com|accessdate=4 December 2019}}</ref> by Johann Wolfgang Döbereiner * 1828: Discovery of creosote by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schorlemmer|first=C.|title=The history of creosote, cedriret, and pittacal|pages=152–157}}</ref> * 1828, 1893: Isolation (1828) of [[نکوٹین|nicotine]] by Wilhelm Heinrich Posselt and Karl Ludwig Reimann.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Henningfield|first=J. E.|title=Nicotine psychopharmacology research contributions to United States and global tobacco regulation: a look back and a look forward|pages=286–291}}</ref> The structure (1893) of nicotine was later discovered by Adolf Pinner and Richard Wolffenstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Pinner|first=A.|title=Ueber Nicotin. Die Constitution des Alkaloïds|pages=292–305}}</ref> * 1828: Synthesis of urea by Friedrich Wöhler (''Wöhler synthesis'')<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wöhler|first=F.|title=Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs|pages=253–256}}</ref> * 1830: Creation of [[نالفین|paraffin wax]] by Carl Reichenbach * 1832: Discovery of pittacal by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ کتاب|title=Elements of Chemistry: Including the Applications of the Science in the Arts|last=Graham|first=Thomas|publisher=Palala Press|year=2015|isbn=978-1-341-23798-0|location=|pages=}}</ref> * 1834: Melamine by Justus von Liebig<ref>{{حوالہ کتاب|title=Handbook on Textile Auxiliaries, Dyes and Dye Intermediates Technology|last=|first=|publisher=National Institute of Industrial Research|year=2009|isbn=978-8178331225|location=|pages=82}}</ref> * 1834: Discovery of [[فینول|phenol]] by Friedlieb Ferdinand Runge * 1836 (or 1837): Discovery of diatomaceous earth (''Kieselgur'' in German) by Peter Kasten on the northern slopes of the Haußelberg hill, in the Lüneburg Heath in North Germany<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.humboldt-foundation.de/kosmos/kultur/2001_002.htm|title=Deutschland – Wiege des Nobelpreis: Tourismus-Industrie und Forschung auf den Spuren Alfred Nobels|publisher=[[Alexander von Humboldt Foundation]]|date=December 17, 2001|accessdate=October 12, 2018|last=Klebs|first=Florian|language=German|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021117030549/http://www.humboldt-foundation.de/kosmos/kultur/2001_002.htm|archivedate=November 17, 2002}}</ref> * 1838: [[ایندھنی خلیہ|Fuel cell]] by Christian Friedrich Schönbein<ref>{{حوالہ کتاب|title=Renewable Energy: Sustainable Energy Concepts for the Energy Change|last=Bührke|first=Thomas|last2=Wengenmayr|first2=Roland|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=978-3-527-67136-6|location=|pages=}}</ref> * 1839: Discovery of [[اوزون|ozone]] by Christian Friedrich Schönbein<ref name="ozo">{{حوالہ رسالہ|last=Rubin|first=Mordecai B.|year=2001|title=The History of Ozone: The Schönbein Period, 1839–1868|pages=40–56}}</ref> * 1839, 1930: Discovery of polystyrene by Eduard Simon, was made a commercial product by IG Farben in 1930<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/invention-of-polystyrene-and-styrofoam-1992332|title=The Long History of Polystyrene and Styrofoam|last=Bellis|first=Mary|date=24 January 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=6 January 2020}}</ref> * c. 1840: Nitrogen-based fertiliser by Justus von Liebig,<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Industrial Revolution: History, Documents, and Key Questions|last=Horn|first=Jeff|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-61069-884-9|location=|pages=64}}</ref> important innovations were later made by [[فرٹز ہیبر|Fritz Haber]] and [[کارل بوش|Carl Bosch]] (''[[ہیبر دا طریقہ|Haber process]]'') in the 1900s * 1846: Discovery of guncotton by Christian Friedrich Schönbein<ref>Bown, Stephen R. (2005). [https://books.google.com/books?id=UrIKeYwjM5wC&pg=PT147 A Most Damnable Invention: Dynamite, Nitrates, and the Making of the Modern World]. Macmillan. {{آئی ایس بی این|9781466817050}}.</ref> * 1850s: Siemens-Martin process by Carl Wilhelm Siemens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Siemens|first=C. W.|title=On a regenerative gas furnace, as applied to glasshouses, puddling, heating, etc|pages=21–26}}</ref> * c. 1855: Bunsen burner by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Peter Desaga<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jensen|first=W. B.|title=The Origin of the Bunsen Burner|pages=518}}</ref> * 1855: [[لونی تخطیط|Chromatography]] by Friedlieb Ferdinand Runge<ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Bildungstrieb der Stoffe, veranschaulicht in selbstständig gewachsenen Bilder|last=Runge|first=F. F.|publisher=self-published|year=1855|isbn=|location=Oranienburg, Germany|pages=}}</ref> * 1857: Siemens cycle by Carl Wilhelm Siemens<ref name=":6">{{حوالہ ویب|url=http://kryolab.fysik.lu.se/dokument/e_techn.html|title=Technical Information|last=|first=|date=|website=Kryolab|accessdate=17 December 2019|archivedate=30 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161030213642/http://kryolab.fysik.lu.se/dokument/e_techn.html}}</ref> * 1859: Pinacol coupling reaction by Wilhelm Rudolph Fittig<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Fittig|first=R.|title=Ueber einige Metamorphosen des Acetons der Essigsäure|pages=23–45}}</ref> * 1860–61: Discovery of [[سیزیئم|caesium]] and rubidium by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Gustav Kirchhoff<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kirchhoff|first=G.|title=Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen|pages=337–381}}</ref> * 1860: Erlenmeyer flask by Emil Erlenmeyer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Erlenmeyer|first=E.|title=Zur chemischen und pharmazeutischen Technik|pages=21–22}}</ref> * 1863–64: Discovery of indium by Ferdinand Reich and Hieronymous Theodor Richter<ref name="Venetskii">{{حوالہ رسالہ|last=Venetskii|first=S.|year=1971|title=Indium|pages=148–150}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reich, F.|year=1864|title=Ueber das Indium|pages=480–485}}</ref><ref name="SchSch">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=k7x_2_KnupMC&pg=PA1|title=Indium: Geology, Mineralogy, and Economics|last=Schwarz-Schampera|first=Ulrich|last2=Herzig, Peter M.|publisher=Springer|year=2002|isbn=978-3-540-43135-0}}</ref> * 1863: First synthesis of [[Trinitrotoluene]] (TNT) by Julius Wilbrand<ref>{{حوالہ رسالہ|year=1863|title=Notiz über Trinitrotoluol|pages=178–179|last=Wilbrand, J.}}</ref> * 1864: First synthesis of barbiturate by [[ایڈولف وان بایر|Adolf von Baeyer]], first marketed by Bayer under the name "<nowiki><i id="mwAw4">Veronal</i></nowiki>" in 1903<ref name="rzepa">{{حوالہ ویب|url=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/drugs/html/barbiturate_text.htm|title=Barbiturates|last=|first=|date=|website=|accessdate=31 October 2007}}</ref> * 1865: Synthetic [[نیل (رنگ)|indigo dye]] by Adolf von Baeyer, first marketed by BASF in 1897<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.basf.com/global/en/who-we-are/history/joint_success/formula_for_success.html|title=Cooperative Research – Formula for Success|website=BASF|language=en-US|accessdate=31 January 2020}}</ref> * c. 1870: Brix unit by Adolf Brix<ref>{{حوالہ کتاب|title=How Baking Works: Exploring the Fundamentals of Baking Science|last=Figoni|first=Paula I.|publisher=John Wiley & Sons|year=2010|isbn=978-0-470-39267-6|location=|pages=174}}</ref> * 1872: Synthesis of polyvinyl chloride (PVC) by Eugen Baumann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Baumann|first=E.|title=Ueber einige Vinylverbindungen|pages=308–322}}</ref> * 1877: Poly(methyl methacrylate) by Wilhelm Rudolph Fittig, was made a commercial product (''Plexiglas'') by Otto Röhm in 1933<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.world-of-plexiglas.com/en/the-history-of-plexiglas-this-is-how-it-came-about/|title=This is how PLEXIGLAS® came to be|last=|first=|date=|website=World of Plexiglas|language=en-US|accessdate=9 November 2019|archivedate=17 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517082736/https://www.world-of-plexiglas.com/en/the-history-of-plexiglas-this-is-how-it-came-about/}}</ref> * 1882: Tollens' reagent by Bernhard Tollens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Tollens|first=B.|title=Ueber ammon-alkalische Silberlösung als Reagens auf Aldehyd|pages=1635–1639}}</ref> * 1883: Claus process by Carl Friedrich Claus<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Steudel|first=R.|title=Carl Friedrich Claus (1827–1900) – inventor of the Claus Process for sulfur production from hydrogen sulfide|pages=}}</ref> * 1884: Paal–Knorr synthesis by Carl Paal and Ludwig Knorr<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Heterocyclic Chemistry|last=Katritzky|first=Alan R.|publisher=Academic Press|year=2013|isbn=978-0-12-420209-2|location=|pages=95}}</ref> * 1885–1886: Discovery of [[جرمانیئم|germanium]] by Clemens Winkler<ref name="isolation">{{حوالہ رسالہ|pages=210–211|title=Germanium, Ge, a New Nonmetal Element|first=Clemens|last=Winkler|year=1887}}</ref> * 1887: Petri dish by Julius Richard Petri * 1888: Büchner flask and Büchner funnel by Ernst Büchner<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jensen|first=William B.|title=The Origins of the Hirsch and Büchner Vacuum Filtration Funnels|pages=1283}}</ref> * 1895: Hampson–Linde cycle by Carl von Linde * 1897: Galalith by Wilhelm Krische<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ganoksin.com/article/galalith-jewelry-milk-stone/|title=Galalith – Jewelry Milk Stone|last=Trimborn|first=Christel|date=|website=Ganoksin|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1898: Polycarbonate by Alfred Einhorn, was made an commercial product by Hermann Schnell at Bayer in 1953 in Uerdingen<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.plasticshof.org/members/hermann-schnell/|title=Hermann Schnell|last=|first=|date=|website=Plastics Hall of Fame|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1898: Synthesis of polyethylene, the most common [[پلاسٹک|plastic]], by Hans von Pechmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Pechmann|first=H.|title=Ueber Diazomethan und Nitrosoacylamine|pages=2640–2646}}</ref> * 1898: First synthesis of purine by [[ہرمن امیل فشر|Emil Fischer]]. He had also coined the word in 1884.<ref>{{حوالہ ویب|title=The Nobel Prize in Chemistry 1902|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/|accessdate=26 August 2020|website=The Nobel Prize}}</ref> * Early 20th century: Schlenk flask by Wilhelm Schlenk<ref>[http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2008/January/ClassicKitSchlenkApparatus.asp Royal Society of Chemistry :Classic Kit: Schlenk apparatus]</ref> * 1900s: [[ہیبر دا طریقہ|Haber process]] by [[کارل بوش|Carl Bosch]] and [[فرٹز ہیبر|Fritz Haber]] * 1902: [[اوسوالڈ دا طریقہ|Ostwald process]] by [[ولہلم اوسٹوالڈ|Wilhelm Ostwald]]<ref>[https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/032364247/publication/GB190208300A?q=pn%3DGB190208300 GB 190208300] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217142130/https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/032364247/publication/GB190208300A%3Fq%3Dpn%253DGB190208300 |date=2019-12-17 }}, [[ولہلم اوسٹوالڈ]], "Improvements in and relating to the Manufacture of Nitric Acid and Oxides of Nitrogen", published December 18, 1902, issued February 26, 1903</ref> * 1903: First commercially successful decaffeination process by Ludwig Roselius (later of ''Café HAG''), after foundations were laid by Friedlieb Ferdinand Runge in 1820<ref>{{حوالہ ویب|url=http://coffeeconfidential.org/health/decaffeination/|title=Decaffeination 101: Four Ways to Decaffeinate Coffee|last=|first=|date=|website=Coffee Confidential|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1907: Thiele tube by Johannes Thiele<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Thiele|first=J.|title=Ein neuer Apparat zur Schmelzpunktsbestimmung|pages=996–997}}</ref> * 1913: Coal liquefaction (''Bergius process'') by [[فریڈرخ برجیاس|Friedrich Bergius]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/bergius-lecture.pdf|title=Chemical reactions under high pressure|last=Bergius|first=Friedrich|date=May 21, 1932|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2012-02-29}}</ref><ref name="PDN">D. Valentin: Kohleverflüssigung – Chancen und Grenzen, Praxis der Naturwissenschaften, 1/58 (2009), S. 17–19.</ref> * 1913: Identification of [[پروٹیکٹینیم|protactinium]] by Oswald Helmuth Göhring<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/taleofseveneleme0000scer/page/67|title=A tale of seven elements|last=Scerri|first=Eric|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-539131-2|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/taleofseveneleme0000scer/page/67 67–74]}}</ref> * 1925: Discovery of [[رہینیئم|rhenium]] by Otto Berg, Ida Noddack and Walter Noddack<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Noddack|first=W.|title=Die Ekamangane|pages=567–574}}</ref> * 1928: Diels–Alder reaction by [[کرٹ الڈر|Kurt Alder]] and [[اوٹوڈیلس|Otto Diels]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1950/summary/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1950|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1929: Discovery of [[اڈینو سائن ٹرائی فاسفیٹ|adenosine triphosphate]] (ATP) by Karl Lohmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Lohmann|first=K.|title=Über die Pyrophosphatfraktion im Muskel|pages=624–625}}</ref> * 1929: Creation of styrene-butadiene (synthetic rubber) by Walter Bock<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mcpolymers.com/library/the-difference-between-styrene-butadiene-rubber-and-styrene-butadiene-latex|title=The Difference between Styrene-Butadiene Rubber and Styrene-Butadiene Latex|last=|first=|date=15 December 2016|website=Mallard Creek Polymers|language=en-us|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1935: Karl Fischer titration by Karl Fischer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Fischer|first=K.|title=Neues Verfahren zur maßanalytischen Bestimmung des Wassergehaltes von Flüssigkeiten und festen Körpern|pages=394–396}}</ref> * 1937: Creation of [[پولی یوریتھین|polyurethane]] by Otto Bayer at IG Farben in [[لیورکوزن|Leverkusen]]<ref>[https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/007195048/publication/DE728981C?q=pn%3DDE728981 DE 728981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217142130/https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/007195048/publication/DE728981C%3Fq%3Dpn%253DDE728981 |date=2019-12-17 }}, [[IG Farben]], published 1937</ref> * 1953: Ziegler–Natta catalyst by [[کارل زیگلر|Karl Ziegler]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1963/ziegler/biographical/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1963|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1954: Wittig reaction by [[جارج وگ|Georg Wittig]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hoffmann|first=R. W.|title=Wittig and His Accomplishments: Still Relevant Beyond His 100th Birthday|pages=1411–1416}}</ref> * 1981–1996: Discovery and creation of [[بورئیم|bohrium]] by Peter Armbruster and Gottfried Münzenberg at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research in Darmstadt<ref name="93TWG">{{حوالہ رسالہ|title=Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements|year=1993|last=Barber, R. C.|pages=1757}}</ref> * 1982: Discovery and creation of [[میٹ نیریم|meitnerium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="82Mu01">{{حوالہ رسالہ|title=Observation of one correlated α-decay in the reaction ⁵⁸Fe on ²⁰⁹Bi→²⁶⁷109|year=1982|last=Münzenberg, G.|pages=89}}</ref> * 1984: Discovery and creation of [[ہاسیئم|hassium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research * 1994: Discovery and creation of [[ڈارمسٹادیئم|darmstadtium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="95Ho01">{{حوالہ رسالہ|title=On the discovery of the elements 110-112 (IUPAC Technical Report)|year=2001|last=Karol, P. J.}}</ref> * 1994: Discovery and creation of [[روٹجینیم|roentgenium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="95Ho01bis">{{حوالہ رسالہ|title=The new element 111|year=1995|last=Hofmann, S.|pages=281}}</ref> * 1996: Discovery and creation of copernicium at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hofmann|first=S.|title=The new element 112|pages=229–230}}</ref> == کپڑ‏ے ، کاسمیٹکس تے فیشن == [[فائل:Jeans.jpg|کھبے|thumb|149x149px| [[جینز|جینز دا]] اک جوڑا ]] * 13ويں صدی: کپڑ‏ے بند کرنے یا بند کرنے دے لئی بٹن ہولز دے نال فنکشنل بٹن <ref>Lynn White: "The Act of Invention: Causes, Contexts, Continuities and Consequences", ''Technology and Culture'', Vol. 3, No. 4 (Autumn, 1962), pp. 486–500 (497f. & 500)</ref> * 18 ويں صدی یا اس تو‏ں پہلے: ڈرنڈل ، لیڈرہوسن تے ٹریچٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://people.howstuffworks.com/culture-traditions/national-traditions/german-tradition.htm|title=How German Traditions Work|last=|first=|date=25 July 2011|website=HowStuffWorks|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1709: یوحنا ماریا فارینا (جیوانی ماریا فارینا) از [[کولون (علاقہ)|کولون وچ ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/original-eau-de-cologne-celebrates-300-years/a-4475632|title=Original eau de Cologne celebrates 300 years|last=Möderler|first=Catrin|date=13 July 2009|website=Deutsche Welle|language=en-GB|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1871–1873: جرمن نژاد لیوی اسٹراس دے ذریعہ [[جینز]] (روسی نژاد امریکی جیکب ڈیوس دے نال مل ک‏ے) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wgbh/theymadeamerica/whomade/strauss_hi.html|title=Who Made America? {{!}} Innovators {{!}} Levi Strauss|website=www.pbs.org|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1905: مستقل لہر جو لوکاں دے استعمال دے لئی موزاں سی ، جرمنی وچ پیدا ہونے والے کارل نیسلر دے ذریعہ <ref>[https://books.google.nl/books?as_pt=MAGAZINES&id=50sEAAAAMBAJ&q=nestler&redir_esc=y#v=onepage&q=nestler&f=false A Revolutionist Dies]. ''LIFE Magazine''. Vol. 30 no. 6. Time Inc. Feb 5, 1951. p. 37. [[بین الاقوامی معیاری سلسلہ نمبر|ISSN]] [https://www.worldcat.org/title/life/oclc/67128145 0024-3019].</ref> * 1911: نیویا ، پہلی جدید کریم ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Cosmetic Creams: Development, Manufacture and Marketing of Effective Skin Care Products|last=Rähse|first=Wilfried|publisher=John Wiley & Sons|year=2019|isbn=978-3-527-81243-1|pages=55–56}}</ref> بذریعہ بیئرڈورف ای جی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.beiersdorf.com/about-us/our-history/milestones?rt=637122030563609994|title=Milestones|last=|first=|date=|website=Beiersdorf|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1960 د‏‏ی دہائی: کرسٹین شورامیک دے ذریعہ بی بی کریم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2012/03/29/vain-glorious-bb-creams-are-here/|title=Vain Glorious {{!}} BB Creams Are Here!|last=Chang|first=Katie|date=29 March 2012|website=T Magazine|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> == کمپیوٹنگ == [[فائل:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|کھبے|thumb|123x123px| [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|گوٹ فریڈ لیبہور]] نے جدید [[ثنائی عددی نظام|بائنری ہندساں دا نظام بنایا]] ]] [[فائل:Konrad Zuse (1992).jpg|کھبے|thumb|133x133px| کونراڈ زیوس نو‏‏ں (جدید) [[کمپیوٹر|کمپیوٹر دا]] موجد سمجھیا جاندا [[کمپیوٹر|ہے]] ]] * 17 ويں صدی دے آخر وچ : [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور دے]] ذریعہ جدید [[ثنائی عددی نظام|بائنری عددی نظام]] <ref>Leibniz G., Explication de l'Arithmétique Binaire, Die Mathematische Schriften, ed. C. Gerhardt, Berlin 1879, vol.7, p.223; Engl. transl.</ref> * 1918–2323: آرتھر شیربیئس دے ذریعہ [[انیگما مشین|اینگما مشین]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Code Book: The Science of Secrecy from Ancient Egypt to Quantum Cryptography|last=Singh|first=Simon|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|year=2011|isbn=978-0-307-78784-2|location=|pages=}}</ref> * 1920s کے: Hellschreiber (کے اگردوت میٹرکس پرنٹرز ڈاٹ اثر تے [[نسخۂ کامل|فیکس]] د‏‏ی طرف سے) روڈولف جہنم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cryptomuseum.com/manuf/hell/index.htm|title=HELL|website=www.cryptomuseum.com|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1941: کونراڈ زیوس دے ذریعہ پہلا پروگرام قابل ، مکمل خودکار ڈیجیٹل [[کمپیوٹر]] ( زیڈ 3 ) * 1942–1945: پروگرامنگ ''لینگویج پلانکلکول'' ، کمپیوٹر دے لئی ڈیزائن کردہ پہلی اعلیٰ سطحی پروگرامنگ بولی ، <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Giloi|first=W. K.|title=Konrad Zuse's Plankalkül: The First High-Level "non von Neumann" Programming Language|pages=17–24}}</ref> کونراڈ زیوز دے ذریعہ * 1945: دنیا دا پہلا کمرشل [[کمپیوٹر|ڈیجیٹل کمپیوٹر]] ( زیڈ 4 ) بذریعہ کونراڈ زیوس <ref name=":4"/> * 1957: ٹیکنیکل یونیورسٹی میونخ دے کلاؤس سیمیلسن تے فریڈرک ایل بائوئر دے ذریعہ اسٹیک (تجریدی اعداد و شمار د‏‏ی قسم) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://people.idsia.ch/~juergen/bauer.html|title=Friedrich L. Bauer, inventor of the stack and of the term software engineering|last=|first=|date=|website=people.idsia.ch|accessdate=3 November 2019}}</ref> * 1960 د‏‏ی دہائی: جیورجن ڈیتھلوف تے ہیلمٹ گریٹروپ دے ذریعہ اسمارٹ کارڈ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Java Card Technology for Smart Cards: Architecture and Programmer's Guide|last=Chen|first=Zhiqun|publisher=Addison-Wesley Professional|year=2000|isbn=978-0-201-70329-0|location=|pages=3–4}}</ref> == تعمیر ، فن تعمیر تے دکاناں == [[فائل:Wvs 1885.jpg|کھبے|thumb|119x119px| ورنر وان سیمنز نے پہلا برقی [[رافعہ|لفٹ]] ایجاد کيتا ]] [[فائل:Electric-chainsaw.jpg|کھبے|thumb|100x100px| بجلی دا سلسلہ]] * 1831–1834: وائر رسی از ولہیلم البرٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/12706/Wilhelm-Albert|title=Wilhelm Albert|publisher=[[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]]|accessdate=9 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=-x9NHOLSnNUC&pg=PA388&dq=wilhelm+albert+inventor+wire+rope#v=onepage&q=wilhelm%20albert%20inventor%20wire%20rope&f=false|title=Explorations in the History of Machines and Mechanisms|last=Koetsier,Teun|last2=Ceccarelli, Marc|date=2012|publisher=[[Springer Publishing]]|isbn=9789400741324|pages=388|access-date=9 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://atlantic-cable.com//Article/WireRope/Sayenga/wirerope4.htm|title=Modern History of Wire Rope|publisher=History of the Atlantic Cable & Submarine Telegraphy (atlantic-cable.com)|accessdate=9 April 2014|last=Donald Sayenga}}</ref> * 1858: ہوفمین بٹا فریڈرک ہوفمین طرف <ref>{{حوالہ کتاب|title=Brickworks|last=Heeney|first=Gwen|publisher=A & C Black Publishers Ltd|year=2003|isbn=978-0-8122-3782-5|location=|pages=35}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.lowtechmagazine.com/2009/10/hoffmann-kilns-brick-and-tile-production.html|title=Rings of fire: Hoffmann kilns|last=|first=|date=|website=LOW-TECH MAGAZINE|accessdate=2 December 2019}}</ref> * 1880: دنیا د‏‏ی پہلی برقی [[رافعہ|لفٹ]] از ورنر وان سیمنز <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-the-elevator-1991600|title=The History of Elevators From Top to Bottom|last=Bellis|first=Mary|date=11 August 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1895: [[شٹوٹگارٹ|اسٹٹ گارٹ]] وچ کارل تے ولہیل فین دے ذریعہ بجلی تو‏ں چلنے والے ہینڈ ڈرل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Drilling in Extreme Environments: Penetration and Sampling on Earth and other Planets|last=Bar-Cohen|first=Yoseph|last2=Zacny|first2=Kris|publisher=John Wiley & Sons|year=2009|isbn=978-3-527-62663-2|location=|pages=5}}</ref> * 1895: ہنس گولڈشمیڈٹ دے ذریعہ ایکزودھرمک ویلڈنگ دا عمل <ref>H. Goldschmidt, "Verfahren zur Herstellung von Metallen oder Metalloiden oder Legierungen derselben" (Process for the production of metals or metalloids or alloys of the same), Deutsche Reichs Patent no. 96317 (13 March 1895).</ref> * 1926–1927: پورٹ ایبل الیکٹرک ( کینسٹاٹ وچ 1926 وچ آندریاس اسٹھل دے ذریعہ ) تے پہلا پٹرول چینسا (1927 وچ ایمل لیپر دے ذریعہ)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.waldwissen.net/lernen/forstgeschichte/wsl_geschichte_motorsaege/index_EN|title=The History of the Chainsaw|last=Thöny|first=Philip|date=12 December 2007|website=Waldwissen|language=English|accessdate=17 December 2019|تاريخ-الأرشيف=19 August 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120819043325/https://www.waldwissen.net/lernen/forstgeschichte/wsl_geschichte_motorsaege/index_EN|url-status=dead}}</ref> چینسوز دا پیش خیمہ 1830 دے آس پاس برنارڈ ہائن ( آسٹیوٹم ) نے بنایا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.husqvarna.com/nz/forest/product-focus/history-of-the-chainsaw-celebrating-60-years/|title=History of the Chainsaw – Celebrating 60 Years|last=|first=|date=|website=Husqvarna|language=en-NZ|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1927: میکس گیز تے فرٹز ہل دے ذریعہ کنکریٹ پمپ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cramer|first=Dietmar|title=Die Geschichte des Transportbetons (in German)|pages=13}}</ref> * 1930s: پارٹیکل بورڈ از منجانس میکس ہیمیلبر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.swrfernsehen.de/die-spanplatte-des-herrn-himmelheber/-/id=2798/did=6487590/nid=2798/1e855zd/index.html|title=Die Spanplatte des Herrn Himmelheber {{!}} SWR Fernsehen|last=|first=|date=9 June 2010|website=swr.online|language=de|accessdate=8 November 2019|archivedate=8 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308124315/https://www.swrfernsehen.de/die-spanplatte-des-herrn-himmelheber/-/id=2798/did=6487590/nid=2798/1e855zd/index.html}}</ref> * 1954: اسٹین ہیم این ڈیر مر وچ ''ایکرمین + شمٹ ( FLEX-Elektrowerkzeuge GmbH ) کے'' زاویہ چک‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flex-tools.com/en/company/history/|title=History|last=|first=|date=|website=Flex|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bauhandwerk.de/artikel/bhw_Von_der_Flex_zur_Giraffe_2265803.html|title=Von der Flex zur Giraffe Erfinder des Winkelschleifers bringen neuen Langhalsschleifer heraus|last=Schwarzmann|first=Thomas|date=2015|website=Bauhandwerk|language=de|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1958: آرتور فشر دے ذریعہ جدید (پلاسٹک) وال پلگ ( ''فشر وال پلگ'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/56d4a526-efc5-11e3-bee7-00144feabdc0|title=Artur Fischer's plastic wall plug transforms construction industry|website=Financial Times|language=en-GB|accessdate=2018-04-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.epo.org/learning-events/european-inventor/finalists/2014/fischer.html|title=Artur Fischer (Germany)|last=Office|first=European Patent|website=www.epo.org|language=en|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1962: دنیا دا پہلا جنسی دکان د‏‏ی طرف انٹرنیٹ Beate Uhse AG وچ Flensburg <ref>{{حوالہ کتاب|title=Flying for her country: the American and Soviet women military pilots of World War II|last=Strebe|first=Amy Goodpaster|last2=Beckman|first2=Trish|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-275-99434-1|location=|pages=3}}</ref> * 1963–1967: [[ایسین|ایسن]] وچ کرپپ دا پہلا ہائیڈرولک توڑنے والا <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.khl.com/news/hydraulic-breakers-turn-50/88722.article|title=Hydraulic breakers turn 50|last=Sleight|first=Chris|date=1 October 2013|website=KHL|language=en|accessdate=17 December 2019|تاريخ-الأرشيف=17 December 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191217211623/https://www.khl.com/news/hydraulic-breakers-turn-50/88722.article|url-status=dead}}</ref> * 1988–1990: دے تصور ''Passivhaus'' (غیر فعال گھر) معیاری وچ وولف Feist د‏‏ی طرف ڈارمسڈیڈٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://blog.passivehouse-international.org/first-passive-house-wolfgang-feist/|title=The first Passive House: Interview with Dr. Wolfgang Feist|last=|first=|date=19 October 2016|website=iPHA Blog|language=en-GB|accessdate=14 October 2019}}</ref> == کھانا == [[فائل:Black Forest gateau.jpg|کھبے|thumb|100x100px| بلیک فارسٹ کیک]] [[فائل:Currywurst-1.jpg|کھبے|thumb|100x100px| کریورسٹ]] [[فائل:Oursons gélatine marché Rouffignac.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گمی ریچھ سب تو‏ں پہلے ہریبو نے بنائے سن ]] [[فائل:Bitburger Glass.JPG|کھبے|thumb|100x100px| بٹ برگر دا اک گلاس ، اک جرمن طرز دا پِلسنر ۔ پِلسنر د‏‏ی ایجاد بویرین جوزف گرول نے کيت‏ی سی ۔]] * آلٹ بیئر * [[وینیزویلا|وینزویلا وچ ]] ، جوہن گوٹلیب بینجمن سیگرٹ دے ذریعہ انگوسٹورا نے ، 1824 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thespiritsbusiness.com/2016/10/angostura-a-brand-history/|title=Angostura: a brand history|last=Hayes|first=Annie|date=5 October 2016|website=The Spirits Business|accessdate=28 March 2020}}</ref> * [[برلن]] ، 1895 وچ پہلا آٹومیٹ ریستوراں ( ''کوئزیانہ'' ) <ref>{{حوالہ کتاب|title=Savoring Gotham: A Food Lover's Companion to New York City|last=Smith|first=Andrew F.|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-939702-0|location=|pages=24}}</ref> * بوموکین * جدید [[بیئر]] - رین ہائٹسجبوٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jeeh.it/articolo?urn=urn:abi:abi:RIV.JOU:1992;2.281&ev=1|title=Technical Change in the Brewing Industry in Germany, the Low Countries and England in the Late Middle Ages|last=Unger|first=Richard W.|date=1992|website=www.jeeh.it|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.oldworld.ws/history-german-beer.html|title=History German Beer {{!}} Reinheitsgebot {{!}} Oktoberfest Beer|last=Kasko|first=Cyndie|website=www.oldworld.ws|language=en|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123005336/http://www.oldworld.ws/history-german-beer.html}}</ref> تے "مشروبات [بیئر] نو‏‏ں اپنے اعلیٰ کمال تک پہچانیا" <ref>{{حوالہ کتاب|title=U.S. Business and Today's Germany: A Guide for Corporate Executives and Attorneys|last=Hart|first=James A.|publisher=Abc-Clio|year=1995|isbn=978-0-89930-839-5|location=|pages=220}}</ref> * برلنر (ڈونٹ) * بیتسمین * برلنر وائس * بائینسٹٹیچ * بلیک فارسٹ کیک * Bock * بریٹ ورسٹ * براؤنشویگر * Currywurst طرف ہرٹا Heuwer <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|last=Paterson|first=Tony|date=15 August 2009|website=The Independent|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * ڈومنوسٹین بذریعہ ہربرٹ وینڈلر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.landwirtschaft.sachsen.de/landwirtschaft/14111.htm|title=Dresdner Dominosteine|date=2012-11-19|accessdate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119070755/http://www.landwirtschaft.sachsen.de/landwirtschaft/14111.htm|archivedate=2012-11-19}}</ref> * ڈونواؤلے * برلن ، 1972 وچ جدید ڈونر کباب سینڈویچ * ڈارٹ مینڈر ایکسپورٹ * [[فانٹا مشروب|فانٹا]] * فرینکفرٹر کرینز * فرینکفرٹر وورسٹین * چپچپا ریچھ * [[ہیمبرگر]] ("بانی" نامعلوم نئيں اے ، لیکن اس د‏ی اصل جرمن اے ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://time.com/4342423/national-hamburger-day-history-origins-inventor/|title=How the Hamburger Became an American Favorite|website=Time|accessdate=2018-01-18|تاريخ-الأرشيف=2018-05-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180504095442/http://time.com/4342423/national-hamburger-day-history-origins-inventor/|url-status=dead}}</ref> * ہیمبرگ اسٹیک * ہیج ہاگ سلائس ( ''کلٹر ہنڈ'' ) * ہیلس * [[ہاٹ ڈاگ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.etymonline.com/word/frankfurter|title=frankfurter {{!}} Origin and meaning of frankfurter by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref> * Jägermeister * Kölsch * لیگر <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Lager|url=http://www.beerexpert.co.uk/lager.html|last=Watson|first=Mike|date=30 September 2012|website=Beer Expert|accessdate=24 May 2020|تاريخ-الأرشيف=23 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200923120616/http://www.beerexpert.co.uk/Lager.html|url-status=dead}}</ref> * لیبکوین * مارسائٹ بذریعہ جوسٹس وان لیبیگ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Famous Brand Names and Their Origins|last=Martin|first=Kathy|publisher=Pen and Sword History|year=2017|isbn=978-1-78159-015-7|location=Barnsley|pages=21}}</ref> * مرزن * گوشت دا عرق جوسٹس وان لیبیگ دے ذریعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Justus von Liebig : the chemical gatekeeper|last=Brock|first=William H.|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=978-0-521-56224-9|location=Cambridge, U.K.|pages=218–219}}</ref> * اوباتڈا * Parboiled چاول ''(Huzenlaub عمل)'' د‏‏ی طرف تو‏ں ایرک گستاو Huzenlaub <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kik|first=M. C.|title=Manual for the Study of Food Habits|pages=61}}</ref> * پیسنسر از جوزف گرول <ref>{{حوالہ ویب|url=https://scandbrewrev.dk/User_files/fc1134618c56707fc9306a38b6e10739.pdf|title=On the Trail of Josef Groll – Rediscovering Authentic Bohemian Malt and Beer|last=Weyermann|first=Sabine|date=2012-04-06|accessdate=2018-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120406153917/https://scandbrewrev.dk/User_files/fc1134618c56707fc9306a38b6e10739.pdf|archivedate=2012-04-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bier-kultour.de/front_content.php?idcatart=8&lang=1&client=1&theme=&navpoint=boehmen|title=Josef Groll – Vater des Pils|date=2012-04-26|language=German|accessdate=2018-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426051832/http://www.bier-kultour.de/front_content.php?idcatart=8&lang=1&client=1&theme=&navpoint=boehmen|archivedate=2012-04-26}}</ref> * پنکل * آلو دا ترکاریاں ( ''Kartoffelsalat'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.guampedia.com/potato-salad/#History|title=Potato Salad|website=www.guampedia.com|accessdate=10 February 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foodtimeline.org/foodsalads.html#potato|title=The Food Timeline: salad|website=www.foodtimeline.org|accessdate=10 February 2019}}</ref> * پرٹزیل (اس د‏ی اصل متنازعہ اے ، لیکن جرمنی وچ پریٹجلز دے ابتدائی ریکارڈ سامنے آئے) * پرنزریگنینٹورٹی * پمپرنیکل * ریڈلر * Riesling د‏‏ی شراب <ref>{{حوالہ کتاب|title=Riesling Renaissance|last=Price|first=Freddy|publisher=Mitchell Beazley|year=2004|isbn=1-84000-777-X|location=|pages=16–18}}</ref> * رائی بیئر * شمجین * شوارزبیئر * سٹرامر میکس * چوری ہوئی * اسٹریوسیلکوچن * ٹیورسٹ * تھورنگین ساسیج * ٹوسٹ ہوائی * ویلف دا کھیر * گندم دا بیئر * Zwieback * زوئبلکچین == تعلیم ، بولی تے طباعت == [[فائل:PrintMus 038.jpg|کھبے|thumb|126x126px| [[یوہانس گوٹن برک|گوٹن برگ]] پریس دوبارہ حاصل کيتی ]] [[فائل:Senefelder.jpg|کھبے|thumb|133x133px| [[سنگی طباعت|لتھوگراف]] دے Alois Senefelder ]] * 12 ويں صدی: لینگوا اگنوٹا ، پہلی مکمل طور اُتے [[مصنوعی زبان]] ، سینٹ ہلڈگارڈ دے ذریعہ بنجن ، OSB * c 1440: [[یوہانس گوٹن برک|جوہانس گوٹن برگ دے]] ذریعہ متحرک قسم دے نال [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس]] <ref name=":3"/> * 1605: ''اسٹارس'' [[اسٹراس برک|برگ]] وچ جوہن کیرولس ( [[مقدس رومی سلطنت|جرمن قوم د‏‏ی مقدس رومی سلطنت]] دا اک حصہ) دے ذریعہ پہلا [[اخبار]] ( ''ریلیشن الرٹ فورنیمین انڈ جینڈینکروارڈین ہسٹورین'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wan-press.org/article6476.html|title=WAN – Newspapers: 400 Years Young!|date=2010-03-10|accessdate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310235015/http://www.wan-press.org/article6476.html|archivedate=2010-03-10}}</ref> * 1774: دے عمل deinking طرف یوستس Claproth <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Göttsching|first=L.|date=2000|title=Recycled Fiber and Deinking|url=}}</ref> * 1796: [[سنگی طباعت|لتھوگرافی]] طرف Alois Senefelder <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Graphic Design|last=Meggs|first=Philip Baxter|publisher=John Wiley & Sons|year=1998|isbn=0-471-29198-6|location=|pages=146}}</ref> * ابتدائی انیہويں صدی: ہیلمڈسٹین ماڈل برائے اعلیٰ تعلیم ولہیم وان ہمبولٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wilhelm von Humboldt|last=Berglar|first=Peter|publisher=Rowohlt|year=1970|isbn=978-3-499-50161-6|location=Reinbek|pages=}}</ref> * 1812–1858: جیکب تے ولہیلم گرائم دے ذریعہ گرم د‏‏ی پریاں د‏‏ی کہانیاں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.neh.gov/humanities/2015/marchapril/feature/how-the-grimm-brothers-saved-the-fairy-tale|title=How the Grimm Brothers Saved the Fairy Tale|last=Zipes|first=Jack|date=2015|website=National Endowment for the Humanities (NEH)|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1830s: فریڈرک فریبل دے ذریعہ کنڈرگارٹن دا تصور <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/teachingyoungchi0002puck/page/45|title=Teaching Young Children: An Introduction to the Early Childhood Profession|last=Puckett|first=Margaret B.|last2=Diffily|first2=Deborah|publisher=Delmar Learning|year=2004|isbn=978-1-4018-2583-6|location=Clifton Park, NY|pages=[https://archive.org/details/teachingyoungchi0002puck/page/45 45–46]}}</ref> * 1844: فریڈرک گوٹلوب کیلر دے ذریعہ کاغذ سازی وچ لکڑی دا گودا عمل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wood Chemistry: Fundamentals and Applications|last=Sjöström|first=E.|publisher=Academic Press|year=1993|isbn=978-0-12-647481-7|location=|pages=}}</ref> * 1879–80: [[مصنوعی زبان|تعمیر زبان]] ''[[ولاپوک زبان|ولاپوک]]'' طرف جوہان مارٹن Schleyer <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.omniglot.com/writing/volapuk.htm|title=Volapük language, alphabet and pronunciation|last=|first=|date=|website=www.omniglot.com|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1884–1886: لٹو ٹائپ مشین از اوٹمار مرجنٹیلر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.invent.org/inductees/ottmar-mergenthaler|title=Ottmar Mergenthaler|website=National Inventors Hall of Fame|language=en|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1905: مورس کوڈ مصیبت دا اشارہ {{Overline|[[SOS]]}} {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot|dot|dot}} ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ) <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015084596132&view=1up&seq=445|title=Regelung der Funkentelegraphie im Deutschen Reich|date=27 April 1905}} The three Morse sequences were: ''Ruhezeichen'' (Cease Sending) {{Morse|dash|dash|dash|dash|dash|dash}}, ''Notzeichen'' (Distress) {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot|dot|dot}}, and ''Suchzeichen'' (Calling) {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050973294&view=1up&seq=116|title=German Regulations for the Control of Spark Telegraphy|date=5 May 1905}}</ref> * 1919: والڈورف تعلیم د‏‏ی طرف ایمل روآں گرنا تے روڈولف Steiner دتی ميں [[شٹوٹگارٹ|سٹٹگارٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=An Introduction to Steiner Education: The Waldorf School|last=Edmunds|first=Francis|publisher=Forest Row: Sophia Books|year=2004|isbn=978-1-85584-172-7|location=|pages=86}}</ref> * 1937–1951: جرمنی وچ پیدا ہونے والا الیگزینڈر گوڈ دے ذریعہ بین لسانیات <ref>{{حوالہ کتاب|title=Interlingua Institute: A History|last=Esterhill|first=Frank J.|publisher=Interlingua Institute|year=2000|isbn=978-0-917848-02-5|location=|pages=}}</ref> == تفریح ، الیکٹرانکس تے میڈیا == [[فائل:Nipkow disk.svg|thumb|100x100px| نپکو ڈسک نے [[ٹیلی ویژن|ٹیلی ویژن دی]] بنیاد رکھی ]] [[فائل:Oscilloscopic tube retusche.jpg|thumb|100x100px|جداں کہ اک [[آسلو سکوپ|آسٹولوسکوپ]] وچ پایا جاندا اے کیتھوڈ رے ٹیوب]] [[فائل:SMS-mobile.jpg|کھبے|thumb|136x136px| اک موبائل فون اُتے دکھایا گیا اک [[ایس ایم ایس]] ]] * c 1151: ''بنجن کے'' سینٹ ''ہلڈگارڈ'' ، او ایس بی دے ذریعہ قدیم ترین مشہور اخلاقی کھیل ( ''اورڈو ورٹٹم'' ) <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Potter|first=Robert|date=Fall 1986|title=The "Ordo Virtutum": Ancestor of the English Moralities?}}</ref> * 1505: پیٹر ہنلن دے ذریعہ دنیا د‏‏ی پہلی (جیب) [[گھڑی|واچ]] ( ''1505 دیکھو'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofwatch.com/clock-inventors/peter-henlein/|title=Peter Henlein – The Inventor of the Watch|website=www.historyofwatch.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://targetstudy.com/knowledge/invention/25/pocket-watch.html|title=Pocket watch invented by Peter Henlein in year 1504|last=|first=|date=|website=targetstudy.com|accessdate=18 January 2018}}</ref> * 1663: پہلا رسالہ ( ''ایربولیچ موناتس انٹرریڈونگین'' ) * 1885: نپکو ڈسک (ابتدائی [[ٹیلی ویژن]] وچ بنیادی جزو) از پول گوٹلیب نپکو <ref name=":2"/> * 1895: پہلی [[فلم|حرکت پذیر]] سامعین نو‏‏ں پیش کيتی گئی [[فلم|تصویر]] ، تے اس طرح برلن وینٹر گارٹن تھیٹر وچ ایمل تے میکس سکلاڈانووسکی دے ذریعہ پہلا سنیما تخلیق کيتا گیا <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofw00geof/page/14|title=The Oxford History of World Cinema|last=Nowell-Smith|first=Geoffrey|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=978-0-19-874242-5|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofw00geof/page/14 14]}}</ref> * 1897: کیتھوڈ رے ٹیوب (CRT) تے [[آسلو سکوپ|oscilloscope دے]] ذریعے [[کارل فرڈینڈ براون|فرڈیننڈ براؤن]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://oscopes.info/background/2265-oscilloscope-milestones|title=Oscilloscope History and Milestones|last=|first=|date=|website=oscopes.info|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1903: [[برلن|برلن دے]] البرٹ ہنسن دے ذریعہ پرنٹ شدہ سرکٹ بورڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rostec.ru/en/news/4515084/|title=The printed circuit board is the base of modern electronics|last=|first=|date=24 November 2014|website=rostec.ru|accessdate=26 November 2019|archivedate=28 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190828061658/https://rostec.ru/en/news/4515084/}}</ref> * 1907: میکپل نیگور (اوہروپیکس) دے ایئر پلگ * 1907: کبوتر فوٹو گرافی منجانب جولیس نیوبرونر * 1920s: چھوٹے فارمیٹ کیمرا ( 35 ملی میٹر فارمیٹ ) از اوسکر بارنک * 1928: [[ڈریسڈن]] وچ مقناطیسی ٹیپ ، بعد وچ AEG دے ذریعہ تیار تے تجارتی ہويا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.electrospectivemusic.com/1928-magnetic-tape/|title=Electrospective Music {{!}} 1928 Magnetic tape|website=www.electrospectivemusic.com|language=en-US|accessdate=2018-05-20|تاريخ-الأرشيف=2020-10-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201029173350/http://www.electrospectivemusic.com/1928-magnetic-tape/|url-status=dead}}</ref> * 1930 د‏‏ی دہائی: ( بی ایس ایف ) (اس وقت کیمیائی دیوہیکل IG Farben دا حصہ) تے AEG دے ذریعہ سرکاری ریڈیو آر آر جی دے تعاون تو‏ں (جدید) ٹیپ ریکارڈر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mixonline.com/TECnology-Hall-of-Fame/aeg-magnetophone-recorder-090106/|title=1935 AEG Magnetophon Tape Recorder|date=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208162634/http://mixonline.com/TECnology-Hall-of-Fame/aeg-magnetophone-recorder-090106/|archivedate=2013-02-08|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://history.sandiego.edu/gen/recording/tape.html|title=Magnetic Recording History Pictures|date=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509130422/http://history.sandiego.edu/gen/recording/tape.html|archivedate=2008-05-09|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1934: Fernsehsender پال Nipkow وچ ''(ٹی وی اسٹیشن پال Nipkow)'' [[برلن]] ، پہلی عوامی [[مستقر بعیدنما|ٹیلی ویژن اسٹیشن]] نو‏‏ں دنیا وچ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kalenderblatt.de/index.php?what=thmanu&lang=de&manu_id=1737&sdt=20090322&maca=de-podcast_kalenderblatt-1086-xml-mrss|title=22.3.1935: Erstes Fernsehprogramm der Welt|website=www.kalenderblatt.de|language=de|others=[[ڈوئچے ویلے]]|accessdate=2018-05-20}}</ref> * 1949: [[:de:Werner Jacobi (Erfinder)|ورنر جیکوبی]] ( [[سیمنز|سیمنز اے جی]] ) دے ذریعہ انٹیگریٹڈ سرکٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://integratedcircuithelp.com/invention.htm|title=Invention -The birth of the IC|website=integratedcircuithelp.com|language=en|accessdate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121011022241/http://integratedcircuithelp.com/invention.htm|archivedate=2012-10-11}}</ref> * 1961: فیز الٹرنٹنگ لائن (PAL) ، ینالاگ ٹیلی ویژن دے لئی رنگین انہاں نوںڈنگ نظام ، [[ہانوور|ہنوور]] وچ ٹیلیفونکن دے والٹر بروچ دے ذریعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Satellite Television: Analogue and Digital Reception Techniques|last=Benoit|first=Herve|publisher=Butterworth-Heinemann|year=1999|isbn=978-0-340-74108-5|location=|pages=60}}</ref> * 1970: ولف گینگ ہیلفریچ (سوئس ماہر فزکس مارٹن اسکڈٹ دے نال ) دا بٹی ہوئی نیومیٹک فیلڈ اثر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.chemistryviews.org/details/ezine/3805321/Biophysics_Prize_Awarded_to_W__Helfrich_and_C__Bustamante.html|title=Biophysics Prize Awarded to W. Helfrich and C. Bustamante|website=www.chemistryviews.org|language=en|accessdate=2018-05-20}}</ref> * 1983: کنٹرولر ایریا نیٹ ورک (CAN بس) بذریعہ رابرٹ بوش GmbH <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.can-cia.org/can-knowledge/can/can-history/|title=History of CAN technology|website=CiA|accessdate=4 April 2020|archivedate=15 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715123539/https://www.can-cia.org/can-knowledge/can/can-history/}}</ref> * 1984: فریڈیلم ہلبرینڈ دے ذریعہ [[ایس ایم ایس|مختصر میسج سروس]] ( ''ایس ایم ایس'' ) دا تصور * 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل: ایم پی 3 کمپریشن الگورتھم (ایم پی 3 پلیئرز دے لئی بنیادی) بذریعہ Iia کارلینز برینڈن برگ ( فرینہوفر سوسائٹی ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://blogs.windows.com/devices/2013/01/29/eureka-people-how-karlheinz-brandenburg-invented-the-mp3/|title=Eureka People: How Karlheinz Brandenburg invented the MP3 – Microsoft Devices BlogMicrosoft Devices Blog|website=blogs.windows.com|language=en-US|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1990: جنگجوواں دے ذریعہ پہلی ریڈیو دے زیر کنٹرول کلائی گھڑی ( ''میگا 1'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.junghans.de/en/junghans-world/journey-through-time/1990.html|title=1990 – Uhrenfabrik Junghans|last=|first=|date=|website=www.junghans.de|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1991: [[میونخ]] وچ جیسک‏‏ے تے ڈیریئینٹ دے ذریعہ [[سبسکرائبر آئڈینٹیٹی ماڈیول|سم کارڈ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://home.bt.com/tech-gadgets/phones-tablets/who-invented-the-sim-card-country-11364282650384|title=Who invented the SIM card? Discover the origins of this miracle device|last=Svetlik|first=Joe|date=10 July 2018|website=BT|accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mymemory.co.uk/blog/what-is-a-sim-card-understanding-the-basics/|title=What Is a Sim Card? Understanding the Basics|last=Durkin|first=Helen|date=18 April 2019|website=MyMemory|language=en-GB|accessdate=31 October 2019|تاريخ-الأرشيف=31 October 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191031184051/https://www.mymemory.co.uk/blog/what-is-a-sim-card-understanding-the-basics/|url-status=dead}}</ref> * 2005: جرمنی وچ پیدا ہونے والے [[جاوید کریم|جاوید کریم دے]] ذریعہ [[یوٹیوب]] ( [[اسٹیو چین|اسٹیو چن]] تے [[چاڈ ہرلی|چاڈ ہرلی دے]] نال مل ک‏ے) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://usatoday30.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm|title=Video websites pop up, invite postings|last=Graham|first=Jefferson|date=21 November 2005|website=USA Today|accessdate=17 December 2019}}</ref> == جغرافیہ ، ارضیات تے کان کنی == [[فائل:Pangaea continents.svg|کھبے|thumb|118x118px| [[پینجیا|Pangea]] دا نقشہ ]] * 1812: فریڈرک محس دے ذریعہ [[موس پیمانہ|معدنیات د‏‏ی سختی دے محوس پیمانہ]] <ref name="Brit">Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 22 Feb. 2009 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387714/Mohs-hardness "Mohs hardness."]</ref> * 1855: ولفگینگ فرانسز وان کوبییل دے ذریعہ اسٹوروسکوپ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography|last=Hannavy|first=John|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-87326-4|location=|pages=1459}}</ref> * 1884: ولپن میر کیپین دے ذریعہ [[کوپن موسمی گٹھ بندی|کوپن د‏‏ی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/the-worlds-koppen-climates-4109230|title=What are the World's Major Climate Types?|last=Means|first=Tiffany|date=15 February 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=6 January 2020}}</ref> بعد وچ تبدیلیاں روڈولف گیگر نے کيت‏یاں سن (اس طرح بعض اوقات "کوپن - جگر آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی دے نظام" دے طور اُتے پذیرائی دتی جاندی اے )۔ * 1912: الفریڈ ویگنر دے ذریعہ براعظمی بڑھوتری تے [[پینجیا|Pangea دے]] وجود د‏‏ی تیاری دا نظریہ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wegener|first=A.|title=Die Herausbildung der Grossformen der Erdrinde (Kontinente und Ozeane), auf geophysikalischer Grundlage|pages=185–195, 253–256, 305–309}}</ref> * 1933: والٹر کرسٹاللر دا مرکزی مقام نظریہ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/penguindictionar0000good|title=The Penguin Dictionary of Human Geography|last=Goodall|first=Brian|publisher=Penguin|year=1987|isbn=978-0-14-051095-9|location=London|pages=|url-access=registration}}</ref> * 1935: جرمنی وچ پیدا ہوئے بونو گٹین برگ ( چارلس فرانسس ریکٹر دے نال مل ک‏ے) ریکٹر طول البلد [[ریکٹر اسکیل|پیمانے]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gutenberg|first=B.|title=Discussion: Magnitude and energy of earthquakes|pages=183–185}}</ref> == گھریلو تے دفتر دا سامان == [[فائل:Justus von Liebig NIH.jpg|کھبے|thumb|128x128px| جسٹس وان لیبیگ نے جدید [[آئینہ]] ایجاد کيتا ]] [[فائل:Food into a refrigerator - 20111002.jpg|کھبے|thumb|100x100px| اک [[فریج|فرج]] وچ کھانا پینا ]] * 19 ويں صدی: کارل ڈریس دے ذریعہ گوشت د‏‏ی چک‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://meatgrinderhelp.com/when-was-the-meat-grinder-invented/|title=When Was The Meat Grinder Invented|date=10 July 2018|website=Meat Grinder Help|language=en-US|accessdate=23 June 2019|تاريخ-الأرشيف=9 March 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210309045952/https://meatgrinderhelp.com/when-was-the-meat-grinder-invented/|url-status=dead}}</ref> * 1835: جدید ( سلویریڈ شیشے ) [[آئینہ]] از از جسٹس وون لیبیگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/34466-who-invented-mirror.html|title=Who Invented the Mirror?|last=Castro|first=Joseph|date=28 March 2013|website=livescience.com|language=en|accessdate=26 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mirrorhistory.com/mirror-history/who-invented-mirror/|title=The Inventor of Mirror – Who Invented Mirror?|last=|first=|date=|website=www.mirrorhistory.com|accessdate=26 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Liebig|first=Justus|title=Ueber Versilberung und Vergoldung von Glas|pages=132–139}}</ref> * 1864: انگو وال پیپر بذریعہ ہیوگو ارفورٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Aus Papier: eine Kultur- und Wirtschaftsgeschichte der Papier verarbeitenden Industrie in Deutschland|last=Schmidt-Bachem|first=Heinz|publisher=Walter de Gruyter|year=2011|isbn=978-3-11-023607-1|location=|pages=722}}</ref> * 1870–1895: کارل وان لنڈے دے ذریعہ جدید [[فریج|ریفریجریٹر]] تے جدید فریج ۔ <ref name=":1"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=Cryogenic Engineering, Revised and Expanded|last=Flynn|first=Thomas|publisher=CRC Press|year=2004|isbn=978-8126504985|pages=6}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Practical Pyromaniac: Build Fire Tornadoes, One-Candlepower Engines, Great Balls of Fire, and More Incendiary Devices|last=Gurstelle|first=William|publisher=Chicago Review Press|year=2011|isbn=978-1-56976-710-8|location=Chicago|pages=115}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Science Year by Year: The Ultimate Visual Guide to the Discoveries That Changed the World|last=Winston|first=Robert|publisher=DK|year=2013|isbn=978-1-4093-1613-8|location=London|pages=215}}</ref> * 1886: [[بون]] وچ فریڈرک سوینیککن دے ذریعہ سوراخ دے کارٹون تے رنگ بائنڈر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-the-paper-punch-1992335|title=The History of the Paper Punch|last=Bellis|first=Mary|date=16 September 2018|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1886: میکا مائمر وچ انتون الریچ دے ذریعہ فولڈنگ حکمران <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.evangelisch.de/inhalte/125736/12-10-2015/das-mass-aller-dinge|title=Das Maß aller Dinge|last=Lisador|first=Charlotte|date=12 October 2015|website=www.evangelisch.de|language=de|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1901: کمپنی بیئرسورڈ ای جی دے ذریعہ چپکنے والی ٹیپ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.beiersdorf.com/brands/brand-history/hansaplast?rt=637122157954304540|title=Revolutionary Wound Care|last=|first=|date=|website=Beiersdorf|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1907: (جدید) لانڈری ڈٹرجنٹ ( ''پرسیل'' ) بذریعہ ہنیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hygieneforhealth.org.au/detergent.php|title=Back in time – History of Hygiene – Detergent|website=www.hygieneforhealth.org.au|accessdate=2018-05-20|archivedate=2018-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331231357/http://www.hygieneforhealth.org.au/detergent.php}}</ref> * 1908: میلیٹا بینٹز دے ذریعہ کاغذی کافی دا فلٹر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-how-we-make-coffee-1991478|title=This is the History of How We Brew Coffee|last=Bellis|first=Mary|date=7 April 2017|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1909: [[برلن]] وچ ولی ہابیل دے ذریعہ انڈے د‏‏ی سلےک‏ے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.berliner-zeitung.de/heimatmuseum-zeigt-mehr-als-hundert-jahre-lichtenberger-industriegeschichte-der-eierschneider-war-ein-welterfolg-li.9203|title=Heimatmuseum zeigt mehr als hundert Jahre Lichtenberger Industriegeschichte: Der Eierschneider war ein Welterfolg|date=23 April 1997|website=Berliner Zeitung|language=de-DE|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1929، 1949: پہلی مشین د‏‏ی پیداوا‏‏ر ٹی بیگ (1929) تے جدید ٹی بیگ (1949) د‏‏ی طرف تو‏ں ایڈولف Rambold تے Teekanne <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.teekanne.com/about-us/double-chamber-tea-bag/explore-the-history-of-the-tea-bag-packaging-machines/|title=TEEKANNE: Explore the History of the Tea Bag Packaging Machines|last=|first=|date=|website=www.teekanne.com|language=en-EN|accessdate=18 January 2018|archivedate=5 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201105082216/http://www.teekanne.com/about-us/double-chamber-tea-bag/explore-the-history-of-the-tea-bag-packaging-machines/}}</ref> * 1930 د‏‏ی دہائی: سیاہی مٹانے والا از پیلکن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pelikan.com/pulse/Pulsar/en_US_INTL.CMS.displayCMS.118639./tintenkiller-historischer-ueberblick-lehrer-aktion-september-2003|title=Ink eradicators – Pelikan|last=|first=|date=|website=www.pelikan.com|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1941: Chemex Coffeemaker جرمن نژاد د‏‏ی طرف تو‏ں پیٹر Schlumbohm <ref>{{حوالہ ویب|url=https://lemelson.mit.edu/resources/peter-schlumbohm|title=Peter Schlumbohm|last=|first=|date=|website=lemelson.mit.edu|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1954: Wigomat ، بجلی تو‏ں پہلے ڈرپ کافی بنانے والا پہلا ادارہ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.goethe.de/ins/gb/lp/prj/mtg/typ/bun/en4922236.htminventors.about.com/od/cstartinventions/a/coffee.htm|title=Sixty years of the Federal Republic of Germany – a retrospective of everyday life|website=|accessdate=28 December 2012}}</ref> * 1969: ہنکل دے ذریعے گلو د‏‏ی چھڑی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.prittworld.ca/en/consumer/meta/header-navigation/about-pritt/pritt-history.html|title=Pritt History|last=|first=|date=18 March 2013|website=Pritt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318043734/http://www.prittworld.ca/en/consumer/meta/header-navigation/about-pritt/pritt-history.html|archivedate=2013-03-18|accessdate=17 December 2019}}</ref> == ریاضی == [[فائل:Venn A intersect B.svg|کھبے|thumb|100x100px| مثال دے طور اُتے دو سیٹاں دا چوراہا ( [[نظریۂ طاقم|سیٹ تھیوری]] ) ]] * 1611: [[کپلر|جوہانس کیپلر دے]] ذریعہ کیپلر قیاس <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.keplersdiscovery.com/SixCornered.html|title=On the Six-Cornered Snowflake|last=|first=|date=|website=www.keplersdiscovery.com|accessdate=18 December 2019|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111212622/https://www.keplersdiscovery.com/SixCornered.html}}</ref> * 1623: میکیل [[حسابگر|کیلکولیٹر]] از ولہم سکارڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.computinghistory.org.uk/det/5921/Wilhelm-Schickard-invented-a-calculating-machine/|title=Wilhelm Schickard invented a calculating machine, - Computing History|website=www.computinghistory.org.uk|accessdate=25 February 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://metastudies.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Site.TheModernEpochAndTheEmergenceOfTheModernCalculator|title=Things that Count – Early Evolution of the Modern Calculator|website=metastudies.net|accessdate=25 February 2019|archivedate=24 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224015347/http://metastudies.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Site.TheModernEpochAndTheEmergenceOfTheModernCalculator}}</ref> * ستارہويں صدی دے آخر وچ : [[احصا|کلکلس]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=The History of the Calculus and its Conceptual Development|last=Boyer|first=Carl B.|publisher=Dover|year=1959|isbn=|location=New York|pages=|oclc=643872}}</ref> تے لیبہور دا اشارہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Mathematics / An Introduction|last=Katz|first=Victor J.|publisher=Addison Wesley Longman|year=1993|isbn=978-0-321-01618-8|location=|pages=}}</ref> [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|تحریر گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور]] * 1673–1676: ott دے لئی لیبہور فارمولا π بذریعہ گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور <ref>{{حوالہ کتاب|title=The historical development of the calculus|last=Edwards|first=Charles Henry|publisher=Springer|year=1994|isbn=978-0-387-94313-8|location=|pages=247}}</ref> * 1675: گوٹ فرائڈ ولہیلم لیبنز دے ذریعہ انضمام د‏‏ی علامت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jeff560.tripod.com/calculus.html|title=Earliest Uses of Symbols of Calculus|last=Aldrich|first=John|date=|website=|accessdate=18 December 2019|تاريخ-الأرشيف=1 May 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150501123549/http://jeff560.tripod.com/calculus.html|url-status=dead}}</ref> * 1795: [[کارل فریڈرک گاؤس|کارل فریڈرک گاؤس دے]] [[لکیری اقل مربعات|گھٹ تو‏ں گھٹ اسکوائر]] <ref>Oscar Sheynin, [http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf ''History of Statistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308113901/http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf |date=2021-03-08 }}, Berlin: NG Verlag Berlin, 2012, p. 81.</ref> * c 1810: کارل فریڈرک گاؤس دے ذریعہ گاوسی دا خاتمہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Undergraduate Convexity: From Fourier and Motzkin to Kuhn and Tucker|last=Lauritzen|first=Niels|publisher=World Scientific Publishing Company|year=2013|isbn=978-9814452762|location=|pages=3}}</ref> * 1824: فریڈرک بیسل دے ذریعہ بیسل فنکشن نو‏‏ں عام بنانا <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Bessel|first=F.|title=Untersuchung des Theils der planetarischen Störungen|pages=}}</ref> * 1827: کارل فریڈرک گاؤس دے ذریعہ گاؤس دا نقشہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Disquisitiones generales circa superficies curvas|last=Gauss|first=Carl Friedrich|publisher=Typis Dieterichianis|year=1828|isbn=|location=Göttingen|pages=}}</ref> تے گاوسی گھماؤ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Allgemeine Flächentheorie|last=Gauss|first=Carl Friedrich|publisher=W. Engelmann|year=1900|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1837: [[تحلیلی نظریہ عدد|تجزیہ نمبر نظریہ]] از [[پیٹر ڈرچلٹ|پیٹر گوستاو لیجیون دیرچلیٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/introductiontoan00apos_0/page/7|title=Introduction to analytic number theory|last=Apostol|first=Tom M.|publisher=Springer-Verlag|year=1976|isbn=978-0-387-90163-3|location=New York-Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/introductiontoan00apos_0/page/7 7]}}</ref> * c 1850: ریمن جیومیٹری از [[برنہارڈ ریمان|برنارڈ ریمن]] * 1859: ریمن مفروضہ بذریعہ برنارڈ ریمن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Zeta/|title=Ueber die Anzahl der Primzahlen unter einer gegebenen Grösse.|last=|first=|date=|website=www.maths.tcd.ie|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1874: [[جورج کنٹور|جارج کینٹر دے]] ذریعہ کینٹور دا پہلا بے حساب ثبوت تے [[نظریۂ طاقم|سیٹ تھیوری]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cantor|first=Georg|title=Ueber eine Eigenschaft des Inbegriffes aller reellen algebraischen Zahlen|pages=258–262}}</ref> * 1882: کلین بوتل از از فیلکس کلین <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mathworld.wolfram.com/KleinBottle.html|title=Klein Bottle|last=Weisstein|first=Eric W.|date=|website=MathWorld|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1891: جارج کینٹور دے ذریعہ کینٹور د‏‏ی اختلافی دلیل تے کینٹور دا نظریہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Immanuel Kant to David Hilbert: A Source Book in the Foundations of Mathematics, Volume 2|last=Ewald|first=William B.|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=0-19-850536-1|location=Oxford|pages=920–922}}</ref> * 1897: فیلکس برنسٹین تے ارنسٹ سکریڈر دے ذریعہ کینٹور ern برنسٹین – شروئڈر تھیوریم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Proofs of the Cantor-Bernstein theorem. A mathematical excursion|last=Hinkis|first=Arie|publisher=Birkhäuser/Springer|year=2013|isbn=978-3-0348-0223-9|location=Heidelberg|pages=}}</ref> * c 1900: رنج – کوٹہ دے طریقے بذریعہ ولہیلم کوٹہ تے کارل رنج <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kutta|first=Martin|title=Beitrag zur näherungsweisen Integration totaler Differentialgleichungen|pages=435–453}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Runge|first=Carl David Tolmé|title=Über die numerische Auflösung von Differentialgleichungen|pages=167–178}}</ref> * 1900s: [[ڈیوڈ ہلبرٹ|ڈیوڈ ہلبرٹ دے]] ذریعہ ہلبرٹ د‏‏ی جگہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Mathematical Methods in Physics|last=Brüning|first=Erwin|last2=Blanchard|first2=Philippe|publisher=Birkhäuser|year=2003|isbn=978-1-4612-6589-4|location=Boston, MA|pages=}}</ref> * 20th صدی دے اوائل: Weyl تو‏ں Tensor طرف ہرمن Weyl <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Riemann to Differential Geometry and Relativity|last=Ji|first=Lizhen|last2=Papadopoulos|first2=Athanase|last3=Yamada|first3=Sumio|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60039-0|location=|pages=545}}</ref> == دواواں تے دواواں == [[فائل:Friedrich Wilhelm Adam Sertuerner.jpg|کھبے|thumb|100x100px| فریڈرک سیرترنر [[مورفین]] نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے والے پہلے شخص سن ]] [[فائل:Cocaine lines 2.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[کوکین|کوکین دی]] لائناں انفلاشن دے لئی تیار نيں ]] [[فائل:Contactlenzen Confortissimo.JPG|کھبے|thumb|100x100px| کانٹیکٹ لینس دا اک جوڑا]] [[فائل:Aspirin1.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[ایسپرین]] د‏‏ی ایجاد بایر نے کيت‏ی سی ]] [[فائل:BayerHeroin.png|کھبے|thumb|133x133px| بایر ہیروئن دے لئی اشتہار]] [[فائل:1st-eeg.png|کھبے|thumb|100x100px| ہنس برگر نے 1924 وچ پہلی انسانی [[برقی دماغی تخطیط|ای ای جی]] ریکارڈنگ حاصل کيتی ]] * 1796: [[ہومیوپیتھی|Homeopathy]] by Samuel Hahnemann<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Birth of Homeopathy out of the Spirit of Romanticism|last=Kuzniar|first=Alice A.|publisher=University of Toronto Press|year=2017|isbn=978-1-4875-2126-4|location=|pages=3}}</ref> * 1803–1827: First isolation of [[مورفین|morphine]] by Friedrich Sertürner in Paderborn; first marketed to the general public by Sertürner and Company in 1817 as a [[مسکن|pain medication]]; and the first commercial production began in 1827 in Darmstadt by Merck.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=MtOiLVWBn8cC&pg=PA20|title=Molecular, clinical and environmental toxicology|last=Andreas Luch|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-3-7643-8335-0|page=20}}</ref> * 1832: First synthesis of chloral hydrate, the first hypnotic drug,<ref>{{حوالہ کتاب|title=Ullmann's Fine Chemicals|publisher=John Wiley & Sons|year=2014|isbn=978-3-527-68359-8}}</ref> by Justus von Liebig at the University of Giessen;<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Psychiatry: From the era of the asylum to the age of Prozac|last=Shorter|first=Edward|publisher=Wiley|year=1998|isbn=978-0-471-24531-5}}</ref> Oscar Liebreich introduced the drug into medicine in 1869 and discovered its hypnotic and sedative qualities. * 1840: Discovery and description of Graves-Basedow disease by Karl Adolph von Basedow<ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Basedow|first=K. A.|title=Exophthalmus durch Hypertrophie des Zellgewebes in der Augenhöhle|pages=197–204; 220–228}}</ref> * 1847: Kymograph by Carl Ludwig<ref>{{حوالہ کتاب|title=Biographical Dictionary of the History of Technology|last=Day|first=Lance|last2=McNeil|first2=Ian|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-19399-3|location=|pages=775}}</ref> * 1850s: Microscopic [[امراضیات|pathology]] by Rudolf Virchow<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reese|first=D. M.|title=Fundamentals--Rudolf Virchow and modern medicine|pages=105–108}}</ref> * 1850–51: Ophthalmoscope by Hermann von Helmholtz<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Keeler|first=Richard|title=The Ophthalmoscope in the Lifetime of Hermann von Helmholtz|pages=194–201}}</ref> * 1852: First complete blood count by Karl von Vierordt<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Verso|first=ML|title=The Evolution of Blood Counting Techniques|pages=149–58}}</ref> * 1854: Sphygmograph by Karl von Vierordt<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Biomedical Sensing, Measurements, Instrumentation and Systems|last=Lay-Ekuakille|first=Aimé|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-3-642-05166-1|location=|pages=285}}</ref> * 1855: First synthesis of the [[کوکین|cocaine]] alkaloid by Friedrich Gaedcke;<ref>{{حوالہ رسالہ|last=F. Gaedcke|year=1855|title=Ueber das Erythroxylin, dargestellt aus den Blättern des in Südamerika cultivirten Strauches Erythroxylon Coca|pages=141–150}}</ref> development of an improved purification process by Albert Niemann in 1859–1860, who also coined the name "cocaine".<ref name="nie1860">{{حوالہ رسالہ|last=Niemann|first=Albert|year=1860|title=Ueber eine neue organische Base in den Cocablättern|pages=129–256}}</ref> First commercial production of cocaine began in 1862 in Darmstadt by Merck.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Shooting Up: A Short History of Drugs and War|last=Kamieński|first=Łukasz|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-026347-8|location=Oxford|pages=93}}</ref> * 1882: Adhesive bandage (''Guttaperchapflastermulle'') by Paul Carl Beiersdorf * 1882: Discovery of the ''Mycobacterium tuberculosis'' (MTB) bacteria which causes [[سل|tuberculosis]], by [[رابرٹ کوچ|Robert Koch]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nobelprize.org/educational/medicine/tuberculosis/readmore.html|title=Robert Koch and Tuberculosis: Koch's Famous Lecture|last=|first=|date=2008|website=Nobel Foundation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702164212/http://www.nobelprize.org/educational/medicine/tuberculosis/readmore.html|archivedate=2012-07-02|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1884: Discovery of the pathogenic bacterium ''Corynebacterium diphtheriae'' which causes [[خناق|diphtheria]], by Edwin Klebs and Friedrich Löffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Garrison|first=F. H.|title=Edwin Klebs (1834–1913)|pages=920–921}}</ref> * 1884: Koch's postulates by Robert Koch and Friedrich Loeffler, based on earlier concepts described by Jakob Henle<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Evans|first=A. S.|title=Causation and disease: a chronological journey. The Thomas Parran Lecture|pages=249–58}}</ref> * 1884: Discovery of the ''vibrio cholerae'' bacteria which causes [[ہیضہ|cholera]], by Robert Koch<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Howard-Jones|first=N.|title=Robert Koch and the cholera vibrio: a centenary|pages=379–81}}</ref> * 1887: Amphetamine by Romanian-born Lazăr Edeleanu in [[برلن|Berlin]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Edeleano L|year=1887|title=Ueber einige Derivate der Phenylmethacrylsäure und der Phenylisobuttersäure|pages=616–622}}</ref> * 1887: Löffler's medium by Friedrich Loeffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Loeffler|first=F.|title=Darauf theilte Herr Loeffler in einem zweiten Vortrag die Ergebnisse seiner weiteren Untersuchungen uber die Diphtherie- Bacillen mit|pages=105–112}}</ref> * 1888: First successful afocal scleral glass contact lenses by Adolf Gaston Eugen Fick<ref>{{حوالہ ویب|url=http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/adolfeugenfick|title=Adolf Eugen Fick (1852–1937)|last=|first=|date=|website=Science Museum|accessdate=18 December 2019|archivedate=16 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216122203/http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/adolfeugenfick}}</ref> * 1890: [[خناق|Diphtheria]] antitoxin by [[امیل وون بیرنگ|Emil von Behring]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1901/behring/lecture/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897–1899: [[ایسپرین|Aspirin]] by Felix Hoffmann or Arthur Eichengrün at Bayer in Elberfeld<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/aspirinwarsmoney1991mann/page/27|title=The aspirin wars : money, medicine, and 100 years of rampant competition|last=Mann|first=C. C.|last2=Plummer|first2=M. L.|publisher=Knopf|year=1991|isbn=978-0-394-57894-1|location=New York|pages=[https://archive.org/details/aspirinwarsmoney1991mann/page/27 27]}}</ref> * 1897: Heroin by Felix Hoffmann at Bayer in Elberfeld<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|title=Felix Hoffmann|last=|first=|date=June 2016|website=Science History Institute|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897: Protargol by Arthur Eichengrün.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Vaupel|first=E.|title=Arthur Eichengrün—Tribute to a Forgotten Chemist, Entrepreneur, and German Jew|pages=3344–3355}}</ref> * 1897: Discovery of the cause of [[منہ کھر (بیماری)|foot-and-mouth disease]] (''Aphthovirus'') by Friedrich Loeffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Brown|first=F.|title=The history of research in foot-and-mouth disease|pages=3–7}}</ref> * 1907–1910: First synthesis of arsphenamine, the first [[ضد حیوی|antibiotic]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://microbiologysociety.org/members-outreach-resources/outreach-resources/antibiotics-unearthed/antibiotics-and-antibiotic-resistance/the-history-of-antibiotics.html|title=The history of antibiotics|website=Microbiology Society|accessdate=31 January 2020|archivedate=16 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200916073702/https://microbiologysociety.org/members-outreach-resources/outreach-resources/antibiotics-unearthed/antibiotics-and-antibiotic-resistance/the-history-of-antibiotics.html}}</ref> by [[پاول اہرلچ|Paul Ehrlich]] and Alfred Bertheim.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Williams|first=K. J.|title=The introduction of 'chemotherapy' using arsphenamine – the first magic bullet|pages=343–8}}</ref> In 1910 marketed by Hoechst under the name ''Salvarsan''.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Frith|first=John|title=Arsenic – the "Poison of Kings" and the "Saviour of Syphilis"}}</ref> * 1908–1911: Creation of dihydrocodeine<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB01551|title=Dihydrocodeine|last=|first=|date=|website=www.drugbank.ca|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1909, 1929: First intrauterine device (IUD) by Richard Richter (of Waldenburg, then part of Germany; in 1909), and the first ring (''Gräfenberg's ring'', 1929) used by a significant number of women by Ernst Gräfenberg.<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Pioneers of the intrauterine device|last=Thiery|first=M.|pages=15–23}}</ref> * 1909: Labello by Dr. Oscar Troplowitz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://int.labello.com/about-labello/history|title=History – More Than 100 Years of Lip Care|last=|first=|date=|website=Labello|accessdate=18 December 2019|تاريخ-الأرشيف=23 August 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190823185920/https://int.labello.com/about-labello/history|url-status=dead}}</ref> * 1912–1916: Modern [[کنڈوم|condom]] by Julius Fromm in Berlin<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Humble Little Condom: A History|last=Collier|first=Aine|publisher=Prometheus Books|year=2007|isbn=978-1-59102-556-6|location=Amherst, NY}}</ref> * 1912: MDMA by Merck chemist Anton Köllisch<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/invention-of-mdma-ecstasy-4079861|title=The History, Patent, and Uses of MDMA|website=ThoughtCo|accessdate=10 February 2019}}</ref> * 1914: Development and creation of oxymorphone<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=ZwPIjKg0XukC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=oxymorphone+1914+germany#v=onepage&q=oxymorphone%201914%20germany&f=false|title=The Essence of Analgesia and Analgesics|last=Sinatra|first=Raymond|publisher=Cambridge University Press; 1 edition|year=2010|isbn=978-0-521-14450-6|location=MA, USA|pages=123}}</ref> * 1916: Creation of oxycodone by Martin Freund and Edmund Speyer at the University of Frankfurt * 1920–1924: First synthesis of hydrocodone by Carl Mannich and Helene Löwenheim in 1920,<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Mannich, C.|year=1920|title=Ueber zwei neue Reduktionsprodukte des Kodeins|pages=295–316}}</ref> first marketed by former German drug development company Knoll as ''Dicodid'' in 1924.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Youth Substance Abuse: A Reference Handbook|last=Newton|first=David E.|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-4408-3983-2|location=|pages=42}}</ref> * 1922: Discovery and creation of desomorphine by Knoll * 1923: Creation of hydromorphone (''Dilaudid'') by Knoll<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Felden|first=L.|title=Comparative Clinical Effects of Hydromorphone and Morphine|pages=319–328}}</ref> * 1924: First human [[برقی دماغی تخطیط|Electroencephalography]] (EEG) recording by Hans Berger. Berger also discovered alpha waves * 1929: Cardiac catheterization by [[ورنر فورس مین|Werner Forssmann]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=West|first=J. B.|title=The beginnings of cardiac catheterization and the resulting impact on pulmonary medicine|pages=L651–L658}}</ref> * 1932: Prontosil by Josef Klarer and Fritz Mietzsch at Bayer<ref>{{حوالہ کتاب|title=The First Miracle Drugs|last=Lesch|first=John E.|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-518775-5|location=|pages=}}</ref> * 1937–1939: Creation of methadone by Max Bockmühl and Gustav Ehrhart of IG Farben * 1939: Intramedullary rod by Gerhard Küntscher<ref>{{حوالہ کتاب|title=Applied Orthopaedic Biomechanics|last=|first=|publisher=BI Publications Pvt Ltd|year=2008|isbn=9788172253097|location=|pages=85}}</ref> * 1943: Luria–Delbrück experiment by [[میکس ڈیلبرگ|Max Delbrück]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1953: Echocardiography by Carl Hellmuth Hertz (with Swedish physician Inge Edler)<ref>{{حوالہ رسالہ|title=The origin of echocardiography: A Tribute to Inge Edler|pages=431–438|first=Siddharth|last=Singh}}</ref> * 1961: Combined oral contraceptive pill by Schering AG<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/schering-ag-history/|title=History of Schering AG – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.referenceforbusiness.com/history2/39/SCHERING-A-G.html|title=SCHERING A.G. - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on SCHERING A.G.|website=www.referenceforbusiness.com|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1997: C-Leg by Ottobock<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ottobock.com/en/press/media-information/media-information-c-leg/|title=C-Leg lower limb prosthesis|last=|first=|date=|website=Ottobock|language=en-GB|accessdate=18 December 2019|archivedate=18 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218091625/https://www.ottobock.com/en/press/media-information/media-information-c-leg/}}</ref> * 2007: Small incision lenticule extraction (SMILE) by Walter Sekundo and Marcus Blum == فوجی تے (کیمیائی) ہتھیار == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-R22888, Westfront, Flammenwerfer.jpg|کھبے|thumb|100x100px| پہلی جنگ عظیم (1917) دے دوران جرمن شعلہ فشاں]] [[فائل:Bergmann MP18.1.JPG|کھبے|thumb|100x100px| ایم پی 18]] [[فائل:Wehrmacht-einheitskanister.jpg|کھبے|thumb|100x100px| جیریکین]] [[فائل:Fusée V2.jpg|کھبے|thumb|140x140px| وی 2 راکٹ د‏‏ی نقل]] == موسیقی دے آلات == [[فائل:Yamaha Bass tuba YFB-822.tif|کھبے|thumb|162x162px| ٹوبا]] [[فائل:Emile Berliner with phonograph.jpg|کھبے|thumb|100x100px| ایمیل برلنر اپنے ڈسک ریکارڈ گراموفون دے نال]] == فزکس تے سائنسی آلات == [[فائل:HEINRICH HERTZ.JPG|کھبے|thumb|116x116px| ہائنرچ ہرٹز نے اپنی دریافتاں تو‏ں جدید [[ٹیلی مواصلات|ٹیلی مواصلات دی]] بنیاد رکھی ]] [[فائل:First medical X-ray by Wilhelm Röntgen of his wife Anna Bertha Ludwig's hand - 18951222.jpg|کھبے|thumb|146x146px| پہلا "میڈیکل" [[ایکس شعاع|ایکس رے]] ، [[ولہیلم رونٹیگن|ولہیلم رینٹجن]] (1895) دے ذریعہ ]] [[فائل:Max Planck (1858-1947).jpg|کھبے|thumb|140x140px| [[میکس پلینک|میکس پلانک]] [[قدری میکانیات|کوانٹم تھیوری دا]] باپ سمجھیا جاندا [[قدری میکانیات|ہے]] ]] [[فائل:Relativity3 Walk of Ideas Berlin.JPG|کھبے|thumb|100x100px| [[البرٹ آئنسٹائن|آئن اسٹائن دے]] مجسمہ 1905 <nowiki><i id="mwCbU">E</i></nowiki> <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCbY">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> = <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCbc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> 2006 واک آف آئیڈیا ، [[برلن]] وچ <nowiki><i id="mwCbg">ایم سی</i></nowiki> <nowiki><sup id="mwCbk">2</sup></nowiki> فارمولہ ]] [[فائل:Geiger counter.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گیجر-مولر کاؤنٹر]] [[فائل:Ernst Ruska Electron Microscope - Deutsches Museum - Munich-edit.jpg|کھبے|thumb|172x172px| الیکٹران مائکروسکوپ جسنو‏ں [[ارنسٹ رسکیا|ارنسٹ روسکیا]] نے 1933 وچ تعمیر کيتا سی۔ اس د‏ی پہلی پروٹو ٹائپ دے دو سال بعد ]] [[فائل:Nuclear fission.svg|کھبے|thumb|156x156px| حوصلہ افزائی [[جوہری انشقاق|جوہری فیوژن]] رد عمل ]] * 1512, 1576: Theodolite by Gregorius Reisch and Martin Waldseemüller (1512),<ref>{{حوالہ کتاب|title=Scientific Instruments of the Seventeenth and Eighteenth Centuries and Their Makers|last=Daumas|first=Maurice|publisher=Portman Books|year=1989|isbn=978-0-7134-0727-3|location=London|pages=}}</ref> although the first "true" version was created by Erasmus Habermehl (1576) * 1608: [[دوربین|Telescope]] by German-born Hans Lippershey<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/hans-lippershey-3072382|title=A Profile of Hans Lippershey: Optician and Telescope Maker|last=Greene|first=Nick|date=3 July 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1650: First vacuum pump by Otto von Guericke * 1654: Magdeburg hemispheres by Otto von Guericke * 1663: First electrostatic generator by Otto von Guericke<ref>{{حوالہ کتاب|title=Draw the Lightning Down: Benjamin Franklin and Electrical Technology in the Age of Enlightenment|last=Schiffer|first=Michael Brian|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-24829-8|location=|pages=}}</ref> * 1745: Leyden jar (''Kleistian jar'') by Ewald Georg von Kleist<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/electricityinev04housgoog|title=Electricity in Every-day Life|last=Edwin J. Houston|publisher=P. F. Collier & Son|year=1905|page=[https://archive.org/details/electricityinev04housgoog/page/n97 71]|quote=jar von Kleist.}}</ref> * 1777: Discovery of Lichtenberg figures by Georg Christoph Lichtenberg<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aps.org/publications/apsnews/201211/physicshistory.cfm|title=November 1777: Discovery of Lichtenberg Figures|last=Chodos|first=Alan|date=November 2012|website=American Physical Society|language=en|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1801: Discovery of [[بالائے بنفشی|ultraviolet]] by Johann Wilhelm Ritter<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Frercks|first=Jan|title=Reception and discovery: the nature of Johann Wilhelm Ritter's invisible rays|pages=143–156}}</ref> * 1813: [[قانون گاس|Gauss's law]] by [[کارل فریڈرک گاؤس|Carl Friedrich Gauss]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0TxeAAAAcAAJ&pg=PA3|title=Theoria attractionis corporum sphaeroidicorum ellipticorum homogeneorum methodo nova tractata|last=Gauss|first=Carl Friedrich|year=1877|language=Latin|author-link=Carl Friedrich Gauss}} (Gauss, ''Werke'', vol. V, p. 1). Gauss mentions [[آئزک نیوٹن|Newton]]'s ''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia]]'' [https://archive.org/stream/newtonspmathema00newtrich#page/n243/mode/2up proposition XCI] regarding finding the force exerted by a sphere on a point anywhere along an axis passing through the sphere.</ref> * 1814: Discovery of Fraunhofer lines by Joseph von Fraunhofer<ref>{{حوالہ کتاب|title=Fundamentals of Optics (4th ed.)|last=Jenkins|first=Francis A.|last2=White|first2=Harvey E.|publisher=McGraw-Hill|year=1981|isbn=978-0-07-256191-3|location=|pages=18}}</ref> * 1817: Ackermann steering geometry by Georg Lankensperger in [[میونخ|Munich]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Mechanism and Machine Science|last=Uhl|first=Tadeusz|publisher=Springer|year=2019|isbn=978-3-030-20131-9|location=|pages=1142}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wolfgang-pfaller.de/landespa.htm|title=Einige Beispiele für deutsche Landespatente im 19. Jahrhundert|last=|first=|date=|website=www.wolfgang-pfaller.de|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1817 or earlier: [[گردش نما|Gyroscope]] by Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger in Tübingen<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wagner|first=Jorg|title=The Bohnenberger machine|pages=107–114}}</ref> * 1820: [[گلون پیما|Galvanometer]] by Johann Schweigger in Halle<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Telecommunications Illustrated Dictionary|last=Petersen|first=J.K.|publisher=CRC Press|year=2002|isbn=978-0-8493-1173-4|location=|pages=830}}</ref> * 1827: [[قانون اوہم|Ohm's law]] by [[جارج اوہم|Georg Ohm]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|title=Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet|last=Ohm|first=G. S.|date=1827|website=Ohm Hochschule|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326094110/http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|archivedate=2009-03-26|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1833: [[میگنیٹو میٹر|Magnetometer]] by [[کارل فریڈرک گاؤس|Carl Friedrich Gauss]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Earth Sciences: Notable Research and Discoveries|last=Kirkland|first=Kyle|publisher=Facts on File|year=2010|isbn=978-0-8160-7442-6|location=|pages=53}}</ref> * 1845: Kirchhoff's circuit laws by Gustav Kirchhoff * 1850: Formulation of the first and [[حرحرکیات دا دوسرا قانون|second law of thermodynamics]] by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Ueber die bewegende Kraft der Wärme und die Gesetze, welche sich daraus für die Wärmelehre selbst ableiten lassen|pages=368–397, 500–524}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Über eine veränderte Form des Zweiten Hauptsatzes der mechanischen Wärmetheorien|pages=481–506}}</ref> * 1852: First experimental investigation of the Magnus effect by Heinrich Gustav Magnus<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Magnus|first=G.|title=Über die Abweichung der Geschosse, und: Über eine abfallende Erscheinung bei rotierenden Körpern|pages=1–29}}</ref> * 1857: Geissler tube by Heinrich Geißler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.crtsite.com/Heinrich-Geissler.html|title=Heinrich Geissler|last=|first=|date=|website=www.crtsite.com|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1959: Helmholtz resonance by Hermann von Helmholtz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://acoustics.mpiwg-berlin.mpg.de/contributor-essays/variations-theme-movement-acoustic-resonators-through-multiple-contexts|title=Variations on a Theme: The Movement of Acoustic Resonators through Multiple Contexts|last=Pantalony|first=David|date=|website=acoustics.mpiwg-berlin.mpg.de|accessdate=11 December 2019}}</ref> * 1859: Spectrometer by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Gustav Kirchhoff<ref>{{حوالہ ویب|url=http://astro-canada.ca/les_spectrometres-spectrometers-eng|title=Spectrometers {{!}} Instruments|website=Canada under the stars|accessdate=7 May 2019}}</ref> * 1861: First [[فون|telephone transmitter]] by Johann Philipp Reis;<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/telephoneitsseve0000coel_y7q3/page/16|title=The Telephone and Its Several Inventors: A History|last=Coe|first=Lewis|publisher=McFarland|year=2006|isbn=978-0-7864-2609-6|location=|pages=[https://archive.org/details/telephoneitsseve0000coel_y7q3/page/16 16–24]}}</ref><ref name=":8">{{حوالہ کتاب|title=Nineteenth-century Scientific Instruments|last=Turner|first=Gerard L'Estrange|last2=Weston|first2=Margaret|publisher=University of California Press|year=1983|isbn=978-0-520-05160-7|location=|pages=140}}</ref> he also coined the term "[[فون|telephone]]" * 1864–1875: [[نابذہ|Centrifuge]] by brothers Alexander and Antonin Prandtl from Munich * 1865: Concept of entropy by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Über verschiedene, für die Anwendung bequeme Formen der Hauptgleichungen der mechanischen Wärmetheorie|pages=353–400}}</ref> * 1869: First observation of cathode rays by Johann Wilhelm Hittorf and Julius Plücker * 1870: Virial theorem by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Ueber einen auf die Wärme anwendbaren mechanischen Satz|pages=124–130}}</ref> * 1874: Refractometer by Ernst Abbe<ref name="AbbeSella">{{حوالہ رسالہ|last=Sella, Andrea|title=Abbé's refractometer}}</ref> * 1883: First accurate electricity meter (''Pendelzähler'') by Hermann Aron<ref>{{حوالہ کتاب|title=A Practical Guide to Energy Management of Facilities and Utilities|last=Energywise Consortium|publisher=Smithers Rapra Technology|year=2011|isbn=978-1-84735-598-0|location=|pages=79}}</ref> * 1886: Discovery of anode rays by Eugen Goldstein<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/measuringmassfro0000unse/page/4|title=Measuring mass: from positive rays to proteins|last=Grayson|first=Michael A.|publisher=Chemical Heritage Press|year=2002|isbn=0-941901-31-9|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/measuringmassfro0000unse/page/4 4]}}</ref> * 1887: Discoveries of [[برقناطیسی ریڈی ایشن|electromagnetic radiation]], [[ضیا برقی اثر|photoelectric effect]] and [[ریڈیائی لہر|radio waves]] by Heinrich Hertz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/heinrich-hertz-4181970|title=Heinrich Hertz Proved Existence of Electromagnetic Waves|last=Petersen|first=Carolyn Collins|date=4 January 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1887: First parabolic antenna by Heinrich Hertz<ref>{{حوالہ کتاب|title=Antenna Theory and Design, 3rd Ed|last=Stutzman|first=Warren L.|last2=Thiele|first2=Gary A.|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-0-470-57664-9|location=|pages=391–392}}</ref> * 1893–1896: Wien approximation (1896)<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wien|first=W.|title=On the division of energy in the emission-spectrum of a black body|pages=214–220}}</ref> and Wien's displacement law (1893)<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Historical Development of Quantum Theory|last=Mehra|first=J.|last2=Rechenberg|first2=H.|publisher=Springer-Verlag|year=1982|isbn=978-0-387-90642-3|location=New York City|pages=}}</ref> by [[ویلیم وین|Wilhelm Wien]] * 1895: Discovery of [[ایکس شعاع|X-rays]] by [[ولہیلم رونٹیگن|Wilhelm Röntgen]] in [[ووتزبرگ|Würzburg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://science.nasa.gov/ems/11_xrays|title=X-Rays {{!}} Science Mission Directorate|last=|first=|date=|website=NASA|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897: Nernst lamp by [[والتھر نرنسٹ|Walther Nernst]] in Göttingen<ref>{{حوالہ ویب|url=https://edisontechcenter.org/NernstLamps.html|title=The Nernst Lamp – How it works and history|last=|first=|date=|website=edisontechcenter.org|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1900: Drude model by Paul Drude<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Drude|first=P.|title=Zur Elektronentheorie der Metalle|pages=566–613}}</ref> * 1900: [[پلانک دا مستقلہ|Planck constant]] and Planck's law by [[میکس پلینک|Max Planck]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aps.org/publications/apsnews/200210/history.cfm|title=October 1900: Planck's Formula for Black Body Radiation|last=|first=|date=|website=APS Physics|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070910081338/http://www.aps.org/publications/apsnews/200210/history.cfm|archivedate=2007-09-10|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1900–1930: [[قدری میکانیات|Quantum mechanics]] by i.a. Max Planck and [[ورنر ہیزنبرگ|Werner Heisenberg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/this-day-in-history/the-birth-of-quantum-theory|title=The birth of quantum theory|last=|first=|date=14 December 2018|website=HISTORY|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1901: Modern pyrometer by Ludwig Holborn and Ferdinand Kurlbaum<ref>{{حوالہ کتاب|title=Instruments of Science: An Historical Encyclopedia|last=Bud|first=Robert|last2=Warner|first2=Deborah Jean|publisher=Taylor and Francis|year=1998|isbn=0-8153-1561-9|location=|pages=499}}</ref> * 1904: Boundary layer theory by Ludwig Prandtl<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Anderson|first=J. D.|title=Ludwig Prandtl's Boundary Layer|pages=42–48}}</ref> * 1904: First [[ریڈار|radar]] system by Christian Hülsmeyer (''Telemobiloscope'')<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radarworld.org/huelsmeyer.html|title=Christian Huelsmeyer, the inventor|website=www.radarworld.org|accessdate=10 February 2019}}</ref> * 1905: Mass–energy equivalence (''E''&nbsp;=&nbsp;''mc''²)<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?|pages=639–643}}</ref> and [[اضافیت مخصوصہ|special relativity]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Zur Elektrodynamik bewegter Körper|pages=891–921}}</ref> by [[البرٹ آئنسٹائن|Albert Einstein]] * 1905: Rubens' tube by Heinrich Rubens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gee|first=Kent L.|title=The Rubens tube|pages=025003}}</ref> * 1906–1912: Third law of thermodynamics (''Nernst's theorem'') by [[والتھر نرنسٹ|Walther Nernst]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/50942-third-law-thermodynamics.html|title=What is the Third Law of Thermodynamics?|last=Lucas|first=Jim|date=22 May 2015|website=Live Science|accessdate=31 October 2019}}</ref> * 1913: Echo sounding by Alexander Behm<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=3Al4uqB66KUC&pg=SA3-PA61&lpg=SA3-PA61&dq=alexander+behm+echo+sounding#v=onepage&q=alexander%20behm%20echo%20sounding&f=false|title=Radio Propagation Measurement and Channel Modelling|last=Salous, Sana|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2013|isbn=978-1-118-50232-7|pages=424}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=RFMQd__GtSMC&dq=alexander+behm+inventor+echo+sounding|title=Sciences of Geodesy – I: Advances and Future Directions|last=Xu, Guochang|publisher=[[Springer Publishing]]|year=2010|isbn=978-3-642-11741-1|pages=281}}</ref> * 1913: Discovery of the Stark effect by [[جوہنس سٹارک|Johannes Stark]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100528574|title=Stark effect|last=|first=|date=|website=Oxford Reference|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1915: Noether's theorem by Emmy Noether<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Noether|first=E.|title=Invariante Variationsprobleme|pages=235–257}}</ref> * 1916: [[عمومی اضافیت|General relativity]] by Albert Einstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Die Grundlage der allgemeinen Relativitätstheorie|pages=769–822}}</ref> * 1917: [[لیزر|Laser]]'s theoretical foundation by Albert Einstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Zur Quantentheorie der Strahlung|pages=121–128}}</ref> * 1919: Discovery of the Barkhausen effect by Heinrich Barkhausen<ref>{{حوالہ کتاب|title=Biographical Encyclopedia of Scientists, 3rd Ed|last=Daintith|first=John|publisher=CRC Press|year=2008|isbn=978-1-4200-7271-6|location=|pages=46}}</ref> * 1919: Betz's law by Albert Betz * 1920s: (Modern) hand-held metal detector by German-born Gerhard Fischer * 1921: Discovery of nuclear isomerism by [[اوٹو ہان|Otto Hahn]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hahn|first=O.|title=Über ein neues radioaktives Zerfallsprodukt im Uran|pages=84}}</ref> * 1921–22: Stern–Gerlach experiment by [[اوٹو سٹرن|Otto Stern]] and Walther Gerlach<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gerlach|first=W.|title=Der experimentelle Nachweis der Richtungsquantelung im Magnetfeld|pages=349–352}}</ref> * 1924: Description of coincidence method by [[والٹتھر بوتھ|Walther Bothe]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1954/bothe/lecture/|title=The Nobel Prize in Physics 1954|last=|first=|date=|website=Nobel Foundation|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1924–25: Bose–Einstein statistics, Bose–Einstein condensate and [[بوسون|Boson]] by Albert Einstein<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/54667-bose-einstein-condensate.html|title=States of Matter: Bose-Einstein Condensate|last=Emspak|first=Jesse|date=3 August 2018|website=Live Science|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1927: Free electron model by Arnold Sommerfeld<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sommerfeld|first=A.|title=Zur Elektronentheorie der Metalle auf Grund der Fermischen Statistik|pages=1–32}}</ref> * 1927: Uncertainty principle by Werner Heisenberg<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Heisenberg|first=W.|title=Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik|pages=172–198}}</ref> * 1928: Geiger–Müller counter by Hans Geiger and Walther Müller<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Geiger|first=H.|title=Elektronenzählrohr zur Messung schwächster Aktivitäten [Electron counting tube for measurement of weakest radioactivities]|pages=617–618}}</ref> * 1931: Electron microscope by [[ارنسٹ رسکیا|Ernst Ruska]] and Max Knoll<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/perspectives/|title=Life through a Lens|last=|first=|date=|website=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=15 December 2019}}</ref> * 1933: Discovery of the Meissner effect by Walther Meissner and Robert Ochsenfeld<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/science/Meissner-effect|title=Meissner effect {{!}} physics|last=|first=|date=|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1937–39: CNO cycle (Bethe–Weizsäcker process) by Carl von Weizsäcker and German-born [[ہنس بیتھ|Hans Bethe]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/understanding-the-process|title=Understanding the Process|last=|first=|date=|website=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=7 December 2019}}</ref> * 1937: Scanning electron microscope (SEM) by Manfred von Ardenne<ref>{{حوالہ رسالہ|last=McMullan|first=D.|title=Von Ardenne and the scanning electron microscope|pages=283–288}}</ref> * 1938: Discovery of [[جوہری انشقاق|nuclear fission]] by Otto Hahn and Fritz Straßmann in [[برلن|Berlin]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1944/summary/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1944|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Heavy Water and the Wartime Race for Nuclear Energy|last=Dahl|first=Per F.|publisher=CRC Press|year=1999|isbn=978-0-7503-0633-1|location=|pages=}}</ref> * 1949: Development of the nuclear shell model by [[ماریہ جیوپرٹ مئیر|Maria Goeppert-Mayer]] and [[جے ہنس ڈی ہنسن|J. Hans D. Jensen]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1963/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 1963|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1950s: Quadrupole ion trap by [[ولف گینگ پاول|Wolfgang Paul]] * 1958: Discovery of the Mössbauer effect by [[روڈولف موسباور|Rudolf Mössbauer]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1961/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 1961|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1959: Penning trap by [[ہنس جیورج ڈیہلمٹ|Hans Georg Dehmelt]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1989/dehmelt/biographical/|title=The Nobel Prize in Physics 1989|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1961: Bark scale by Eberhard Zwicker<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Zwicker|first=E.|title=Subdivision of the audible frequency range into critical bands|pages=248}}</ref> * 1963: Proposition of heterojunction by [[ہربرٹ کروئمر|Herbert Kroemer]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2000/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 2000|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1980: Quantum Hall effect by [[کلاوس ون کلٹزنگ|Klaus von Klitzing]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Lindley|first=David|title=Focus: Landmarks—Accidental Discovery Leads to Calibration Standard|pages=}}</ref> * 1980s: Atomic force microscope and the scanning tunneling microscope by [[گرڈ بنگ|Gerd Binnig]]<ref name="Binnig">{{حوالہ رسالہ|last=Binnig|first=G.|year=1986|title=Scanning tunneling microscopy|pages=355–69}}</ref> * 1988: Discovery of giant magnetoresistance by [[پیٹر گرون برک|Peter Grünberg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|title=The Nobel Prize in Physics 2007|last=|first=|date=August 2011|website=Nobel Prize|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805062614/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|archivedate=2011-08-05|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1994: STED microscopy by [[سٹیفین ہیل|Stefan Hell]] and Jan Wichmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hell|first=S. W.|title=Breaking the diffraction resolution limit by stimulated emission: Stimulated-emission-depletion fluorescence microscopy|pages=780–782}}</ref> * 1998: Frequency comb by [[تھیوڈر ڈبلیو ہائنچ|Theodor W. Hänsch]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 2005|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> == سوشیالوجی ، فلسفہ تے سیاست == [[فائل:Marx and Engels.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[کارل مارکس]] (کھبے) تے [[فریڈرک اینگلز]] (سجے) ]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|کھبے|thumb|149x149px| [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] نے دنیا بھر وچ پہلی جدید [[فلاحی ریاست|فلاحی ریاست تشکیل دی]] ]] * 18 ويں صدی دے آخر وچ : جرمن آئیڈیل ازم از [[امانوئل کانٹ|ایمانوئیل کانٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=German Idealism: The Struggle Against Subjectivism, 1781–1801|last=Beiser|first=Frederick C.|publisher=Harvard University Press|year=2002|isbn=978-0-674-02717-6|location=|pages=}}</ref> * 19 ويں صدی: [[مارکسیت|مارکسزم]] ، [[اشتمالیت|کمیونزم]] تے [[اشتراکیت|سوشلزم دی]] بنیاد ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Communist Manifesto: a road map to history's most important political document|last=Gasper|first=Phillip|date=October 2005|publisher=Haymarket Books|isbn=978-1-931859-25-7|page=24|quote=As the nineteenth century progressed, "socialist" came to signify not only concern with the social question, but opposition to capitalism and support for some form of social ownership.}}</ref><ref name="Anthony Giddens 1994, p. 71">Anthony Giddens. ''Beyond Left and Right: The Future of Radical Politics''. 1998 edition. Cambridge, England, UK: Polity Press, 1994, 1998. p. 71.</ref> [[کارل مارکس]] تے [[فریڈرک اینگلز]] <ref>Marx, K. and Engels, F. (1848). ''[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/index.htm The Communist Manifesto]'' (on marxists.org)</ref> * 1852: ساکسونی وچ فرانز ہرمن شلوز - ڈیلٹزچ دے ذریعہ کریڈٹ یونین ، بعد وچ فریڈرک ولہیلم رائفائزن نے ہور تیار کيتا <ref>{{حوالہ کتاب|title=The credit union movement: Origins and development, 1850–1980|last=Moody|first=J. Carroll|publisher=Kendall/Hunt Pub. Co|year=1984|isbn=978-0-8403-3218-9|location=|pages=}}</ref> * 19 ويں صدی دے آخر وچ : [[میکس ویبر|میکس ویبر دے]] ذریعہ ورسٹین <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historylearningsite.co.uk/anti_positivism.htm|title=Anti Positivism|last=|first=|date=3 April 2012|website=History Learning Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403001519/http://www.historylearningsite.co.uk/anti_positivism.htm|archivedate=2012-04-03|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1879: [[لائپزش|لیپزگ]] وچ ولیہم وانڈٹ د‏‏ی تجربا‏تی نفسیات <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/wilhelm-wundt/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Kim|first=Alan|date=2016|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2016}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/50psychologyclas0000butl/page/2|title=50 Psychology Classics: Who We Are, How We Think, What We Do|last=Butler-Bowdon|first=Tom|publisher=Nicholas Brealey Publishing|year=2006|isbn=978-1-85788-386-2|location=|pages=[https://archive.org/details/50psychologyclas0000butl/page/2 2]}}</ref> * 1880 د‏‏ی دہائی: [[جرمن سلطنت]] (1871 181918) سیاستدان [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک دے]] تحت دنیا د‏‏ی پہلی جدید [[فلاحی ریاست]] بن گئ ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UQL3AQAAQBAJ&pg=PA38|title=Comparative Welfare State Politics: Development, Opportunities, and Reform|last=Kersbergen|first=Kees van|last2=Vis|first2=Barbara|publisher=Cambridge UP|year=2013|isbn=978-1-107-65247-7|page=38}}</ref> جدو‏ں انہاں نے مثال دے طور اُتے مندرجہ ذیل چیزاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا: ** ہیلتھ انشورنس ( ''کرانکنورسیشرونگ)'' 1883 وچ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.ssa.gov/history/ottob.html|title=Social Security History|website=www.ssa.gov|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref> ** 1884 وچ حادثے د‏‏ی انشورینس د‏‏ی ( ''غیر فالسچارنگ)'' ** 1889 وچ پنشن انشورنس ( ''گیسیٹزلیچ رینٹینورسریچنگ)'' * 1897: ''سائنسی - انسان دوست کمیٹی'' ، تریخ وچ [[ایل جی بی ٹی]] حقوق د‏‏ی پہلی تنظیم ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/readersguidetole0000unse/page/251|title=Reader's Guide to Lesbian and Gay Studies|last=Murphy|first=Timothy|publisher=Routledge|year=2000|isbn=978-1-57958-142-8|location=|pages=[https://archive.org/details/readersguidetole0000unse/page/251 251]}}</ref> جس د‏‏ی تشکیل [[برلن]] وچ میگنس ہرشفیلڈ نے کيتی۔ * 1916: جرمنی د‏‏ی سلطنت [[گرمائی وقت|دن وچ روشنی د‏‏ی بچت دے وقت (DST)]] نو‏‏ں نافذ کرنے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timeanddate.com/time/europe/daylight-saving-history.html|title=History of DST in Europe|last=|first=|date=|website=www.timeanddate.com|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1930s: فرینکفرٹ اسکول <ref>{{حوالہ کتاب|title=Critical Theory Selected Essays|last=Horkheimer|first=Max|publisher=Continuum Pub|year=1982|isbn=|location=New York|pages=244}}</ref> ذریعہ تنقیدی نظریہ * 1966: نجی کاپی کرنے والی لیوی (جسنو‏ں خالی میڈیا ٹیکس یا عائد وی کہیا جاندا اے ) <ref>[[عالمی تنظیم برائے حقوق دانش]], [http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/copyright/1037/wipo_pub_1037_2013.pdf International Survey on Private Copying – Law & Practice 2013] (23rd ed.) p.4: "A levy was first introduced in Germany in 1966."</ref> * 1978: بلیو فرشتہ ( ''ڈیر بلیو اینجیل'' ) سند ، دنیا دا پہلا ماحولیا‏ت‏ی == مذہب ، اخلاقیات تے تہوار == [[فائل:Martin Luther by Cranach-restoration.jpg|کھبے|thumb|108x108px| [[مارٹن لوتھر]] ]] [[فائل:Governor's Living Room.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[شجرہ کرسمس|کرسمس دے درخت]] ]] * 1434: [[ڈریسڈن]] وچ دنیا د‏‏ی پہلی حقیقی کرسمس مارکیٹ ( ''اسٹرائیلزمارکٹ'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/christmas-markets-in-germany/|title=Christmas Markets in Germany and Europe|last=|first=|date=|website=The German Way & More|accessdate=10 November 2019|تاريخ-الأرشيف=30 October 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191030102250/https://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/christmas-markets-in-germany/|url-status=dead}}</ref> * 1517: [[مارٹن لوتھر|مارٹن لوتھر دے]] ذریعہ [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹینٹ ازم]] تے [[لوتھریت|لوتھرانیزم]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thegospelcoalition.org/article/9-things-know-lutheranism/|title=9 Things You Should Know About Lutheranism|last=Carter|first=Joe|date=2 November 2017|website=The Gospel Coalition|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 16 ويں صدی: [[شجرہ کرسمس|کرسمس دا]] جدید [[شجرہ کرسمس|درخت]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/topics/christmas/history-of-christmas-trees|title=History of Christmas Trees – Christmas – HISTORY.com|website=HISTORY.com|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 17 ويں صدی: ایسٹر بنی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wondrous Innocence and Modern American Children's Culture|last=Cross|first=Gary|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-534813-2|location=|pages=}}</ref> * c 1610: tinsel دے ميں [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.christmascarnivals.com/christmas-history/christmas-history-tinsel.html|title=Christmas History Tinsel|last=|first=|date=|website=Christmas Carnivals|accessdate=18 December 2019|تاريخ-الأرشيف=25 February 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210225043212/http://www.christmascarnivals.com/christmas-history/christmas-history-tinsel.html|url-status=dead}}</ref> * 1776: [[الومناندی|Illuminati دی]] طرف آدم Weishaupt <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2016/07-08/profile-adam-weishaupt-illuminati-secret-society/|title=Meet the Man Who Started the Illuminati|last=Hernández|first=Isabel|date=1 November 2016|website=History Magazine|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1810: ''اوکٹوبرفیسٹ'' ، [[میونخ]] وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا ''ووکسفیسٹ'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://usatoday30.usatoday.com/travel/destinations/2007-09-05-oktoberfest-local-tips_N.htm|title=How to enjoy Oktoberfest like a local|last=Wolfe|first=Karin|date=5 September 2007|website=USA Today|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1839: جوہن ہنریچ وائچرن دے ذریعہ ایڈونٹ د‏‏ی چادر چڑھائی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ndr.de/geschichte/Adventskranz-Geschichte-und-Bedeutung-der-vier-Kerzen,adventskranz1289.html|title=Adventskranz: Geschichte und Bedeutung der vier Kerzen|last=|first=|date=|website=NDR|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * c 1850: جرمن [[لوتھریت|لوتھرنس دے]] ذریعہ ایڈونٹ کیلنڈر ؛ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Twelve Blessings of Christmas|last=Mills|first=T. J.|publisher=Thomas Nelson Inc|year=2010|isbn=978-0-529-12431-9|location=|pages=54}}</ref> جدید ورژن میونخ تو‏ں گیرارڈ لینگ (1881–1974) نے تخلیق کيتا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.weihnachtsmuseum.de/en/die-ausstellung/advent/adventskalender|title=Advent calendars|last=|first=|date=|website=Deutsches Weihnachtsmuseum|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * c 1790: جوہن کرسٹوف فریڈرک گوٹسموتس دے ذریعہ بیلنس بیم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gymnastics book|last=Dinoso|first=Clarita P.|publisher=Rex Book Store|year=2002|isbn=9712306291|location=Manila|pages=1–2}}</ref> * c 1810: فریڈرک لوڈویگ جان د‏‏ی افقی بار ، متوازی سلاخاں ، کڑے تے والٹ اپریٹس جنہاں نو‏ں اکثر "جدید [[جمناسٹک|جمناسٹکس دے]] والد" کہیا جاندا اے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1-4222-1734-4|location=|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|date=|website=www.scholastic.com|accessdate=4 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 March 2016|website=Inside Sport|accessdate=4 December 2019}}</ref> * 1901: یوجین سینڈو دے ذریعہ جدید باڈی بلڈنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bodybuilding.com/fun/drobson61.htm|title=A History Lesson In Bodybuilding|last=Robson|first=David|date=16 July 2019|website=Bodybuilding.com|language=en|accessdate=11 November 2019|archivedate=23 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423123443/https://www.bodybuilding.com/fun/drobson61.htm}}</ref> * 1906: شٹزند ، اک کتے دا کھیل جو کتے د‏‏ی ٹریکنگ د‏‏ی جانچ کردا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://partner-hund.de/info-rat/sport-spiel/hundesport-von-a-bis-z/schutzhundesport|title=Schutzhundesport|last=|first=|date=|website=partner-hund.de|language=de|accessdate=8 November 2019|archivedate=20 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920013931/https://partner-hund.de/info-rat/sport-spiel/hundesport-von-a-bis-z/schutzhundesport}}</ref> * c 1910: ورنر رٹبرگر دے ذریعہ فگر اسکیٹنگ وچ لوپ جمپ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000hine/page/150|title=Historical Dictionary of Figure Skating|last=Hines|first=James R.|publisher=Scarecrow Press|year=2011|isbn=978-0-8108-6859-5|location=Lanham, Maryland|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000hine/page/150 150]}}</ref> * 1917–1919: [[برلن]] وچ میکس ہیسر ، کارل شیلینز ، تے ایریک کونہی دے ذریعہ [[ہینڈ بال]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bchandball.ca/index.php/about/whatisteamhandball/history-of-handball|title=Origins of Handball|website=www.bchandball.ca|language=en-gb|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118204745/http://www.bchandball.ca/index.php/about/whatisteamhandball/history-of-handball}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.handball09.com/the-history-of-handball/|title=The history of handball|website=www.handball09.com|language=en|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122023420/http://www.handball09.com/the-history-of-handball/}}</ref> * 1920: گلائڈنگ از آسکر ارسینس <ref>{{حوالہ ویب|title=History of Gliding|url=https://www.cugc.org.uk/about-gliding/history-gliding/|accessdate=19 August 2020|website=Cambridge University Gliding Club|archivedate=24 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024093351/https://www.cugc.org.uk/about-gliding/history-gliding/}}</ref> * 1925: پہلو جمناسٹک از اوٹو فیک نے سکناؤ ڈیر برینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.deutschlandfunk.de/rhoenraderfinder-otto-feick-patent-fuer-zwei-reifen-und.871.de.html?dram:article_id=336201|title=Rhönraderfinder Otto Feick – Patent für zwei Reifen und sechs Sprossen [Patent For Two Hoops and Six Cross-bars]|last=Jaedicke|first=Thomas|date=8 November 2015|website=Deutschlandfunk|language=de-DE|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1936: برلن وچ کارل ڈیم تے الفریڈ شِف دے ذریعہ اولمپک مشعل ریلے د‏‏ی روایت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nytimes.com/2004/08/14/sports/olympics/14torch.html?ex=1207972800&en=732b3844bc19c839&ei=5070|title=Hitler's Berlin Games Helped Make Some Emblems Popular|last=|first=|date=14 August 2004|website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424114315/http://www.nytimes.com/2004/08/14/sports/olympics/14torch.html?ex=1207972800&en=732b3844bc19c839&ei=5070|archivedate=2009-04-24|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1946: گول بال بذریعہ سیپ رینڈل * 1948: جرمنی وچ پیدا ہونے والے لڈوگ گٹ مین دے ذریعہ پیرا [[پیرالمپک کھیل|اولمپک کھیل]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/3NVTMSLr2ZT9XSFQzYYbcwf/ludwig-guttman-and-the-first-paralympic-games|title=The Best of Men – Ludwig Guttman and the First Paralympic Games – BBC Two|website=BBC|language=en-GB|accessdate=2018-04-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/healthcare-network/2012/sep/10/homage-founder-paralympics|title=A sincere and heartfelt homage to the founder of the Paralympics|last=Vinegar|first=Dick|date=2012-09-10|website=the Guardian|language=en|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1954: ایڈولف ( [[ایڈیڈاس|اڈیڈاس]] ) یا روڈولف ڈسلر ( پوما ) دے ذریعہ سکرو انہاں اسٹڈ والے جدید فٹ بال دے جوندے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/history-soccer-boots-cleats-nike-adidas-puma-evolution|title=From Super Atom to Flyknit: The history of the modern soccer boot|last=Newcomb|first=Tim|date=29 September 2017|website=FourFourTwo|language=en-US|accessdate=18 December 2019|archivedate=4 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200404182514/https://www.fourfourtwo.com/us/features/history-soccer-boots-cleats-nike-adidas-puma-evolution}}</ref> * 1961: [[کولون (علاقہ)|کولون]] وچ لڈ وِگ وان بیرسُودہ دے ذریعہ پانی دے اندر رگبی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmas.org/underwater-rugby|title=Underwater Rugby|last=|first=|date=|website=www.cmas.org|language=en|accessdate=20 May 2018|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203055720/https://www.cmas.org/underwater-rugby}}</ref> * 1963: جوزف قیصر دے ذریعہ گھاہ اسکیئنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theskijournal.com/exclusive/grassholes/|title=Grassholes|last=Monthei|first=Amanda|date=|website=The Ski Journal|language=en-US|accessdate=10 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.svz.de/deutschland-welt/junge-zeitung/kinderseite/auf-skiern-die-bergwiese-hinab-id4218246.html|title=Auf Skiern die Bergwiese hinab|last=Kuska|first=Sylvia|date=6 July 2012|website=svz|accessdate=10 November 2019|archivedate=10 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110201336/https://www.svz.de/deutschland-welt/junge-zeitung/kinderseite/auf-skiern-die-bergwiese-hinab-id4218246.html}}</ref> * 1970: کارل والڈ دے ذریعہ فٹ بال وچ [[پینلٹی شوٹ آؤٹ (ایسوسی ایشن فٹ بال)|پینلٹی شوٹ آؤٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=Why Is Soccer Played Eleven Against Eleven?: Everything You Need to Know About Soccer|last=Wernicke|first=Luciano|publisher=Meyer & Meyer Sport|year=2018|isbn=978-1-78255-137-9|location=|pages=}}</ref> * 1989: [[ڈسلڈورف]] وچ بین الاقوامی پیرا اولمپک کمیٹی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.paralympic.org/ipc-25-year-anniversary/history|title=25 years IPC – history|last=|first=|date=2014|website=International Paralympic Committee|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1993: Jugger وچ [[ہائیڈل برک|ہائڈلبرگ]] * 2000: ڈوئچے ٹورن ویگن ماسٹرز (ڈی ٹی ایم) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.racecar-engineering.com/articles/touringcar/172003/dtm-at-close-quarters.html|title=DTM {{!}} Touring Car|last=Collins|first=Sam|date=3 January 2008|website=Racecar Engineering|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314104059/http://www.racecar-engineering.com/articles/touringcar/172003/dtm-at-close-quarters.html|archivedate=2008-03-14|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 2001: برلن وچ بل برانڈز دے ذریعہ اسپیڈ بیڈمنٹن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.morgenpost.de/sport/berlin-sport/article117148871/Speed-Badminton-ein-Sport-den-es-ohne-Berliner-nicht-gaebe.html|title=Speed Badminton – ein Sport, den es ohne Berliner nicht gäbe|last=Wenck|first=Dietmar|date=15 June 2013|website=Berliner Morgenpost|language=de-DE|accessdate=3 November 2019}}</ref> == سیاحت تے تفریح == [[فائل:Prinzessin Victoria Luise LOC det.4a15439.jpg|thumb|100x100px| ''پرنزیسن وکٹوریہ لوئس'']] * 1882: اسٹراڈکورب از ولہیم بارٹل مین روسٹاک <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/derstrandkorb/index.html|title=The Strandkorb|last=|first=|date=|website=Deutsches Patent- und Markenamt|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=27 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327093015/https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/derstrandkorb/index.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/doodles/wilhelm-bartelmanns-172nd-birthday?hl=de|title=172. Geburtstag von Wilhelm Bartelmann|last=|first=|date=7 October 2017|website=Google|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1891: پہلا مقصد تو‏ں بنایا کروز جہاز ( ''پرنزیسن وکٹوریہ لوئس'' ) از البرٹ بالن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thevintagenews.com/2016/10/21/the-beginnings-of-leisure-cruising-and-the-first-cruise-ships-in-the-world/|title=The beginnings of leisure cruising and the first cruise ships in the world|last=Docevski|first=Boban|date=21 October 2016|website=The Vintage News|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 20 واں صدی دے اوائل: جویلیٹ پائلٹس دے ذریعہ پیلیٹس <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/pilatesreturntol00jose|title=Pilates' Return to Life through Contrology|last=Pilates|first=Joseph|publisher=Presentation Dynamics LLC|year=1998|isbn=978-0-9614937-9-0|location=|pages=|url-access=registration}}</ref> * 1911: Carabiner دے اوٹو "ریمبو" ہرزوگ د‏‏ی طرف چڑھنے دے لئی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blog.mtnspirit.org/2011/07/02/a-history-of-the-carbiner/|title=A History of the Carabiner|publisher=Mountain Spirit Institute|accessdate=2013-01-07}}</ref> * 1920 د‏‏ی دہائی: جوہانس ہینرچ شلٹز دے ذریعہ آٹجینک تربیت <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pathways to Illness, Pathways to Health|last=McGrady|first=Angele|last2=Moss|first2=Donald|publisher=Springer Science & Business Media|year=2013|isbn=978-1-4419-1379-1|location=|pages=224–25}}</ref> == کھلونے تے کھیل == [[فائل:Nachbildung 55PB Steiff Museum Giengen.jpg|thumb|142x142px| اک نقل Steiff ''55PB'' دے ماڈل]] [[فائل:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|thumb|100x100px| ''میگناووکس اوڈیسی'']] * c 1780: شیفکوف کارڈ گیم <ref>Karl Ferdinand Hommel: [https://books.google.de/books?id=bxdBAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false ''Rhapsodia quaestionum in foro quotidie obunientum,''] Vol. 3, Bayreuth, 1782, p. 115.</ref> * c 1810: [[الٹنبورگ|الٹینبرگ]] وچ اسکیٹ کارڈ گیم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pagat.com/schafkopf/skat.html|title=Skat|last=|first=|date=|website=Pagat|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1890: پلازیلین از فرانز کولب <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kolb-technology.com/en/about/history.html|title=History|last=|first=|date=|website=Kolb Technology|accessdate=18 December 2019|archivedate=10 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210085529/http://www.kolb-technology.com/en/about/history.html}}</ref> * 1892: چینی چیکرس بذریعہ راوینس برگر <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Play in Today′s Society|last=Carlisle|first=Rodney P.|publisher=SAGE Publications|year=2009|isbn=978-1-4129-6670-2|location=|pages=137}}</ref> * 1902: ٹیڈی بیر ( ''55 PB'' ) از رچرڈ اسٹیف * 1907–08: جوزف فریڈرک شمٹ دے ذریعہ مینش اäرگیر ڈِچ نِچ بورڈ کھیل <ref>Schwarz, Helmut (2007). "''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd139623558.html#ndbcontent Schmidt, Josef Friedrich]''" (in German)''.'' ''[[Neue Deutsche Biographie]]'' (NDB). Berlin: Duncker & Humblot. '''23''': 187.</ref> * 1964: آرچر فشر دے ذریعہ فشرر ٹیکنک <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fischer.group/en/press/press-releases/fischer-group-of-companies/zum-tode-von-prof-artur-fischer|title=On the Death of Prof. Artur Fischer|last=|first=|date=28 January 2016|website=fischer|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=18 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218212217/https://www.fischer.group/en/press/press-releases/fischer-group-of-companies/zum-tode-von-prof-artur-fischer}}</ref> * 1972: جرمنی وچ پیدا ہونے والے رالف ایچ بیئر دے ذریعہ گھر دا پہلا ویڈیو کنسول ( ''میگناووکس اوڈیسی'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ralphbaer.com/how_video_games.htm|title=How Video Games invaded the Home TV Set|last=Baer|first=Ralph|date=|website=|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1974: ہنس بیک دے ذریعہ پلے موبایل * 1995: کلاؤن ٹیوبر دے ذریعہ کیٹان دے آبادکار <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.catan.com/about-us/catan-gmbh|title=Catan|last=|first=|date=|website=Catan GmbH|accessdate=18 December 2019}}</ref> == آوا جائی == [[فائل:Draisine1817.jpg|thumb|142x142px| 1817 دا اصلی ''لاؤفماسین'' ؛ پہلا سائیکل]] [[فائل:1885Benz.jpg|thumb|100x100px| ''بینز پیٹنٹ - موٹر ویگن'']] [[فائل:Daimler Reitwagen.JPG|thumb|100x100px| مرسڈیز بینز میوزیم وچ ''ریٹ ویگن کی'' اک نقل]] [[فائل:Lilienthal in flight.jpg|thumb|100x100px| اوٹو لیلیینتھل اپنے گلائڈراں وچو‏ں اک د‏‏ی جانچ کررہیا اے (1895)]] [[فائل:DMG-Lastwagen von 1896.jpg|thumb|100x100px| ''ڈیملر موٹر لاسٹ ویگن'' دنیا دا پہلا ٹرک سی]] * 1655: First self-propelled wheelchair by Stephan Farffler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mentalfloss.com/article/20768/who-invented-wheelchair|title=Who Invented the Wheelchair?|last=|first=|date=2 February 2009|website=www.mentalfloss.com|language=en|accessdate=12 November 2019|تاريخ-الأرشيف=6 November 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191106095200/https://www.mentalfloss.com/article/20768/who-invented-wheelchair|url-status=dead}}</ref> * 1817: The first [[سائیکل|bicycle]] (dandy horse, or ''Laufmaschine'' in German) by Baron Karl von Drais<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bicyclehistory.net/bicycle-history/dandy-horse/|title=Dandy Horse – Invented by Baron Karl Drais|website=www.bicyclehistory.net|language=en|accessdate=2018-04-22}}</ref> * 1817: Tachometer by Diedrich Uhlhorn<ref>{{حوالہ ویب|url=https://viaretro.com/2019/11/the-tachometer/|title=The Tachometer|last=Navntoft|first=Søren|date=5 November 2019|website=ViaRETRO|language=en-GB|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Die große Chronik-Weltgeschichte: Neuordnung Europas und Restauration : [1793 – 1849]|last=Wienecke-Janz|first=Detlef|publisher=Wissen Media Verlag|year=2008|isbn=978-3-577-09072-8|location=|pages=198}}</ref> * 1834: First practical rotary [[برقی محرک|electric motor]] by Moritz von Jacobi<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eti.kit.edu/english/1382.php|title=Jacobi's first real electric motor|last=Doppelbauer|first=Martin|date=1 August 2018|website=www.eti.kit.edu|language=en-gb|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1838: First electric boat by Moritz von Jacobi<ref>{{حوالہ ویب|url=https://ethw.org/Electric_Boats|title=Electric Boats|last=|first=|date=|website=ethw.org|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1876: Otto engine, the first modern [[اندرونی احتراقی انجن|internal combustion engine]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/nicolaus-otto-engine-design-4072867|title=Nicolaus Otto: Inventor of the Gas Motor Engine|last=Bellis|first=Mary|date=18 June 2018|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> by [[نیکولاوس آٹو|Nicolaus Otto]] * 1879–1881: First [[برقی ریلوے انجن|electric locomotive]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Contact Lines for Electric Railways: Planning, Design, Implementation, Maintenance|last=Kiessling|first=Friedrich|last2=Puschmann|first2=Rainer|last3=Schmieder|first3=Axel|last4=Schneider|first4=Egid|publisher=John Wiley & Sons|year=2018|isbn=978-3-89578-961-8|pages=131–32}}</ref> and [[ٹرام|electric tramway]] (''Gross-Lichterfelde Tramway'') by Siemens &amp;amp; Halske<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lrta.org/mrthistory.html|title=History of Light Rail — LRTA|last=Taplin|first=Michael|website=www.lrta.org|accessdate=2018-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825170136/http://www.lrta.org/mrthistory.html|archivedate=2016-08-25}}</ref> * 1882: Trolleybus (''Electromote'') by Werner von Siemens<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Encyclopedia of the Industrial Revolution in World History Volume 1-3|last=Hendrickson III|first=Kenneth E.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2014|isbn=978-0-8108-8887-6|location=|pages=1020–21}}</ref> * 1885: First [[کار|automobile]] (''Benz Patent-Motorwagen'') by [[کارل بنز|Karl Benz]] in [[مانہایم|Mannheim]]<ref name="stein">{{حوالہ کتاب|title=The Automobile Book|last=Ralph Stein|publisher=Paul Hamlyn Ltd|year=1967}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rac.co.uk/drive/features/who-invented-the-car/|title=Who invented the car – the story behind Karl Benz {{!}} RAC Drive|website=www.rac.co.uk|language=en|accessdate=2018-04-22}}</ref> * 1885, 1894: First [[موٹر سائیکل|motorcycle]] (''Daimler Reitwagen'') by Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Classic motorcycles|last=Gardiner|first=Mark|publisher=MetroBooks|year=1997|isbn=1-56799-460-1|location=|pages=16}}</ref> The motorcycle of Hildebrand &amp;amp; Wolfmüller from 1894 (created by Heinrich and Wilhelm Hildebrand, and Alois Wolfmüller) was the first machine to be called a "motorcycle" and the world's first production motorcycle.<ref>{{حوالہ کتاب|title=The encyclopedia of the motorcycle|last=Wilson|first=Hugo|publisher=Dorling Kindersley|year=1995|isbn=0-7513-0206-6|location=London, UK|pages=82}}</ref> * 1886: First automobile on four wheels, by Gottlieb Daimler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.daimler.com/company/tradition/company-history/1886-1920.html|title=Beginnings of the automobile: the predecessor companies (1886–1920)|last=|first=|date=|website=Daimler|language=en|accessdate=11 November 2019|تاريخ-الأرشيف=22 January 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220122171521/https://www.daimler.com/company/tradition/company-history/1886-1920.html|url-status=dead}}</ref> * 1886: Motorboat by Lürssen, in commission of Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach, in [[بریمین|Bremen]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.superyachtworld.com/news/125-year-anniversary-of-worlds-first-motorboat-1610|title=125 year anniversary of world's first motorboat|last=Edwardson|first=Mike|date=16 November 2011|website=SuperYacht World|language=en-US|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1888: Driver's license by Karl Benz * 1888: The world's first filling station was the city pharmacy in Wiesloch<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bertha-benz.de/indexen.php?sub=2&col=b&inhalt=pers_erstetankst|title=Bertha Benz Memorial Route|last=|first=|date=|website=www.bertha-benz.de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1888: ''Flocken Elektrowagen'', regarded by some as the first real [[برقی گڈی|electric car]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theverge.com/2018/8/15/17685634/germany-car-industry-battery-cells|title=Germany's car industry can't build its own battery cells|last=Kerler|first=Wolfgang|date=15 August 2018|website=The Verge|language=en|accessdate=12 November 2019}}</ref> by Andreas Flocken in Coburg * 1889: V engine by Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.topspeed.com/cars/engine-s-history-ar11139.html|archiveurl=https://archive.today/20200127174925/https://www.topspeed.com/cars/engine-s-history-ar11139.html|archivedate=27 January 2020|title=V ENGINES|last=|first=|date=|website=www.topspeed.com|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1891: Taximeter by Friedrich Wilhelm Gustav Bruhn * 1893: [[ڈیزل انجن|Diesel engine]], [[ڈیزل (ایندھن)|diesel fuel]] and biodiesel by [[روڈلف ڈیزل|Rudolf Diesel]] in Augsburg<ref>{{حوالہ ویب|url=https://z.co.nz/about-z/news/sustainability-news/remembering-rudolf-diesel-inventor-of-the-diesel-engine-biofuels-enthusiast/|title=Remembering Rudolf Diesel: inventor of the diesel engine; biofuels enthusiast|last=|first=|date=9 August 2016|website=Z Energy|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811220630/https://z.co.nz/about-z/news/sustainability-news/remembering-rudolf-diesel-inventor-of-the-diesel-engine-biofuels-enthusiast/}}</ref> * 1893: ''Lilienthal Normalsegelapparat'', the first [[طیارہ|aeroplane]] to be serially produced,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://arts.eu/blog/otto-lilienthal-a-precursor-of-powered-human-flight|title=Otto Lilienthal – a precursor of powered human flight|last=|first=|date=|website=ARTS|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://invention.psychology.msstate.edu/inventors/i/Lilienthal/Lilienthal.html|title=Otto Lilienthal|last=|first=|date=|website=|accessdate=18 December 2019}}</ref> by Otto Lilienthal * 1893: Zeppelin, the first rigid airship,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.invent.org/inductees/ferdinand-von-zeppelin|title=NIHF Inductee Ferdinand von Zeppelin Invented the Rigid Airship|website=National Inventors Hall of Fame|language=en|accessdate=6 March 2020}}</ref> by Ferdinand von Zeppelin * 1895: Internal combustion engine [[بس|bus]] by Daimler<ref>{{حوالہ کتاب|title=World History of the Automobile|last=Eckermann|first=Erik|publisher=Society of Automotive Engineers|year=2001|isbn=978-0-7680-0800-5|location=|pages=67–68}}</ref> * 1896: Modern truck (''Daimler Motor-Lastwagen'') by Gottlieb Daimler * 1897: Flat engine by Karl Benz * 1897: Internal combustion engine [[ٹیکسی|taxicab]] by Gottlieb Daimler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/hailing-history-of-the-taxi-1992541|title=All About the Ubiquitous Taxi Cab|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=23 June 2019}}</ref> * 1901: ''Mercedes 35 hp'', regarded by some as the first ''real'' modern automobile,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://auto.howstuffworks.com/1901-mercedes-35-hp.htm|title=1901 Mercedes 35 HP|last=|first=|date=6 December 2007|website=HowStuffWorks|language=en|accessdate=11 November 2019|archivedate=12 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812090235/https://auto.howstuffworks.com/1901-mercedes-35-hp.htm}}</ref> by Paul Daimler and Wilhelm Maybach. The car also had the world's first drum brakes.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://knowhow.napaonline.com/whats-up-with-those-old-drum-brakes/|title=What's Up With Those Old Drum Brakes?|last=Hagerty|first=Mike|date=6 August 2019|website=NAPA Know How Blog|language=en-US|accessdate=4 December 2019}}</ref> * 1902, 1934: Concept of [[علناطیس (مقالہ ثانی)|maglev]] by Alfred Zehden (1902) and Hermann Kemper (1934).<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Linear Electric Motors|last=Laithwaite|first=Eric Robert|publisher=Palgrave Macmillan|year=1986|isbn=978-0-333-39928-6|location=|pages=125}}</ref> * 1902: First high voltage spark plug by Gottlob Honold<ref>{{حوالہ کتاب|title=1000 Inventions and Discoveries|last=Bridgman|first=Roger|publisher=DK Publishing (Dorling Kindersley)|year=2014|isbn=978-1-4093-5070-5|location=|pages=174}}</ref> * 1902: First practical [[رفتار پیما|speedometer]] by Otto Schultze<ref>{{حوالہ ویب|url=http://w1.siemens.com/press/en/pp_cc/2005/04_apr/sosep200501_10_(special200504)_1264810.htm|title=Speedometer|last=|first=|date=26 April 2005|website=Siemens|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228112741/http://w1.siemens.com/press/en/pp_cc/2005/04_apr/sosep200501_10_(special200504)_1264810.htm|archivedate=2009-02-28|accessdate=11 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Who Really Made Your Car?: Restructuring and Geographic Change in the Auto Industry|last=Klier|first=Thomas H.|last2=Rubenstein|first2=James M.|publisher=W.E. Upjohn Institute|year=2008|isbn=978-0-88099-333-3|location=|pages=348–350}}</ref> * 1906: Gyrocompass by Hermann Anschütz-Kaempfe<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Anschutz Gyro-Compass and Gyroscope Engineering|last=|first=|publisher=Watchmaker Publishing|year=2003|isbn=978-1-929148-12-7|location=|pages=7–24}}</ref> * 1909, 1912: The world's first passenger [[ایئرلائن|airline]]; DELAG in [[فرینکفرٹ|Frankfurt]] (1909).<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.airships.net/delag-passenger-zeppelins/|title=DELAG: The World's First Airline|last=|first=|date=|website=Airships.net|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> The company also employed the first flight attendant, Heinrich Kubis (1912).<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.airships.net/blog/worlds-first-flight-attendant/|title=The World's First Flight Attendant: Heinrich Kubis, 1912|last=Grossman|first=Dan|date=9 July 2010|website=Airships.net|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1912: The world's first [[ڈیزل ریلوے انجن|diesel locomotive]] by Gesellschaft für Thermo-Lokomotiven Diesel-Klose-Sulzer GmbH from Munich<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz42993.html|title=Klose, Adolph|last=Fischer|first=Walther|date=1979|website=Deutsche Biographie|language=de|accessdate=4 April 2020}}</ref> and Borsig from Berlin<ref>{{حوالہ کتاب|title=Deutsche Eisenbahnfahrzeuge von 1838 Bis Heute|last=Rossberg|first=Ralf|publisher=Springer-Verlag|year=2013|isbn=978-3-642-95770-3|pages=82–83|language=German}}</ref> * 1915: The world's first all-metal aircraft (''Junkers J 1'') by Junkers &amp;amp; Co<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=1703|title=Junkers J1|last=|first=|date=31 July 2019|website=www.militaryfactory.com|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1916: Gasoline direct injection (GDI) by Junkers & Co<ref>{{حوالہ کتاب|title=Ottomotor mit Direkteinspritzung und Direkteinblasung: Ottokraftstoffe, Erdgas, Methan, Wasserstoff|last=van Basshuysen|first=Richard|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-658-12215-7|location=Wiesbaden|pages=7–9}}</ref> * 1928: First rocket-powered aircraft (''Lippisch Ente'') by Alexander Lippisch * 1935: Swept wing by Adolf Busemann<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Aerodynamics|last=Anderson|first=John D. Jr.|publisher=McGraw Hill|year=1997|isbn=|location=New York|pages=424}}</ref> * 1936: The first operational and practical [[ہیلی کاپٹر|helicopter]] (''Focke-Wulf Fw 61''), by Focke-Achgelis<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.airvectors.net/avheli_1.html|title=European Helicopter Pioneers|website=www.airvectors.net|accessdate=20 May 2018}}</ref> * 1939: First [[ہوائیہ|aircraft]] with a turbojet (''Heinkel He 178''), and the first practical jet aircraft, by Hans von Ohain<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aviation-history.com/heinkel/he178.html|title=Heinkel He 178|last=|first=|date=|website=www.aviation-history.com|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1943: Krueger flap by Werner Krüger<ref>{{حوالہ کتاب|title=Lexikon der Luftfahrt|last=Klußmann|first=Niels|last2=Malik|first2=Arnim|publisher=Springer Berlin Heidelberg|year=2011|isbn=978-3-642-22500-0|location=|pages=}}</ref> * 1951: Airbag by Walter Linderer<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-airbags-1991232|title=Who Invented Airbags?|last=|first=|date=|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1957: [[وانکیل انجن|Wankel engine]] by Felix Wankel<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sherman|first=Don|date=February 2008|title=The Rotary Club|url=}}</ref> * 1960s: Defogger by Heinz Kunert<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.motorjournalist.de/namen-und-nachrichten/personalia/detailansicht-personalia.html?tx_aspresse_pi1%5Bitem%5D=135|title=VdM-Kollege Dr. Heinz Kunert gestorben|last=Kupfer|first=Erich|date=29 October 2013|website=Motor Journalist|language=de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029190945/http://www.motorjournalist.de/namen-und-nachrichten/personalia/detailansicht-personalia.html?tx_aspresse_pi1%5Bitem%5D=135|archivedate=2013-10-29|accessdate=18 December 2019}}</ref> * Late 1960s: Oxygen sensor by Robert Bosch GmbH<ref>{{حوالہ کتاب|title=High-Temperature Solid Oxide Fuel Cells for the 21st Century: Fundamentals, Design and Applications|last=Kendall|first=Kevin|last2=Kendall|first2=Michaela|publisher=Academic Press|year=2015|isbn=978-0-12-410453-2|location=|pages=330}}</ref> * 1973: Spoiler on road cars by [[پورشے|Porsche]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Porsche 911 Performance Handbook|last=Anderson|first=Bruce|publisher=MotorBooks/MBI Publishing|year=1997|isbn=0-7603-0033-X|location=|pages=16}}</ref> * 1995: Electronic stability control (ESC) by Robert Bosch GmbH and [[مرسڈیز بنز|Mercedes-Benz]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.automobil-industrie.vogel.de/40-jahre-abs-urahn-des-autonomen-fahrens-a-681184/|title=40 Jahre ABS: Urahn des autonomen Fahrens|last=Waschbusch|first=Lisa Marie|date=29 January 2018|website=www.automobil-industrie.vogel.de|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://motordialog.de/twd_esp/|title="Die Entwickler des ESP" Anton van Zanten und Armin Müller bei MD.TAGE WIE DIESER|last=|first=|date=June 2015|website=MOTORDIALOG|language=de-DE|accessdate=18 December 2019|archivedate=26 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226084339/http://motordialog.de/twd_esp/}}</ref> == ہور ویکھو == * [[جرمن موجد تے دریافت کرنے والے]] * [[جرمن کیمیا داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن ریاضی داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن فزکس داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن سائنسداناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمنی وچ سائنس تے ٹکنالوجی]] == حوالے == [[گٹھ:جرمنی د‏‏ی تریخ متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:جرمن ایجادات]] lfyt9ls22k0x3d5f5a0nz8f9oujbiqg 0 90548 706819 701927 2026-05-06T09:14:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706819 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Second Libyan Civil War|combatant2={{flagicon|Libya}} '''[[Government of National Accord]]''' ([[طرابلس، لیبیا]]-based) (since 2016) * {{army|Libya}} * {{air force|Libya}}<br /><small>(GNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<ref name="navy">{{cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|title=Libyan Navy asserts control over ISIL-controlled Sirte|work=Al-Masdar News|date=10 June 2016|accessdate=24 June 2016|archive-date=23 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023094115/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|dead-url=yes}}</ref><br /><small>(GNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1=[[Libyan Presidential Guard|Presidential Guard]]<ref name="Presidential Guard">{{cite news|title=Presidential Guard established|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/09/presidential-guard-established/|accessdate=9 May 2016|work=Libya Herald|date=9 May 2016}}</ref> |2=[[Misrata Brigades]]<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/misrata-brigades-and-municipality-form-security-chamber-to-enable-gna-to-operate-from-tripoli/|title=Misrata brigades and municipality form security chamber to enable GNA to operate from Tripoli|work=Libyan Express|date=28 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |3=Sabratha Revolutionary Brigades<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/sabratha-revolutionary-brigades-announce-full-support-for-gna/|title=Sabratha revolutionary brigades announce full support for GNA|work=Libyan Express|date=21 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |4=[[Petroleum Facilities Guard]]<ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|title=Unity government at last|accessdate=2017-02-28|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428035707/http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|archivedate=28 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |5=[[Tripoli Brigade]] (until 2018) |6=[[Tripoli Protection Force]] (since 2018) |7=Misratan Third Force<ref>{{cite web|url=http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|title=Clashes in south Libya intensify between pro-Haftar forces and Third Force|work=Libyan Express|date=2 January 2017|access-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505134906/http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|archive-date=5 May 2018|url-status=dead}}</ref> |8=[[Tuareg militias of Ghat]]<ref name="TuaregToubou" /> |9={{flagicon image|Flag of the Toubou Front for the Salvation of Libya.svg}} [[Toubou Front for the Salvation of Libya]]<ref name="TuaregToubou">{{cite news|url=http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/|title=Tabu and Tuareg announce their support for GNA|work=Libyaprospect|date=4 April 2016|accessdate=24 April 2016|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420192511/http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/}}</ref> |10=Chadian rebels ([[Front for the Change and Unity in Chad|FACT]]<ref name="Aberfoyle 1">{{cite web |url=https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |title=Rebel or Mercenary? A Profile of Chad’s General Mahamat Mahdi Ali |first=Andrew |last=McGregor |work=Aberfoyle International Security |date=7 September 2017 |accessdate=1 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043634/https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |dead-url=yes }}</ref>, [[Military Command Council for the Salvation of the Republic|CCMSR]]<ref name="Aberfoyle 1" />, [[Union of Resistance Forces|URF]]<ref name="crisis group 1">{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/chad/au-tchad-lincursion-des-rebelles-devoile-les-fragilites-du-pouvoir |title= Rebel Incursion Exposes Chad's Weaknesses |author= |work=Crisis Group |date=13 February 2019 |accessdate=16 May 2019}}</ref> and [[Union of Forces for Democracy and Development|UFDD]]<ref name="crisis group 1" />) }} {{flagicon|Syrian opposition}} [[Syrian Interim Government]] (since 2019)<ref name="Xinhuasyrianrebels">{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|title=300 pro-Turkey Syrian rebels sent to Libya to support UN-backed gov't: watchdog – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229131630/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|dead-url=yes}}</ref><br />{{flag|Turkey}} (since 2020)<ref>{{cite news |title=France's Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |work=Al Jazeera |date=30 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=France-Turkey spat over Libya arms exposes NATO’s limits |url=https://apnews.com/045a9b8eb0f7eb5adc33d1303fafa95d |agency=Associated Press |date=5 July 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Turkey warns Egypt over Libya and lashes out at Macron’s role |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/07/23/world/turkey-warns-egypt-libya-lashes-emmanuel-macrons-role/ |work=Japan Times |date=20 July 2020}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Italy}}<ref>{{cite web |title=End of Tripoli siege raises fears of full-scale proxy war in Libya |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/26/libyan-standoff-risks-dragging-egyptian-military-into-regions-cold-war |website=The Guardian |accessdate=26 June 2020}}</ref><ref name="auto3">{{cite news |title=Di Maio assures Al-Sarraj of Italy's support for GNA and political track |url=http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 |accessdate=6 May 2020 |publisher=Alwasat |date=6 May 2020 |archivedate=13 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513101652/http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 }}</ref> |2= {{flag|Qatar}}<ref name="Qatar">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/03/13/abdulrahman-sewehli-thanks-qatari-emir-for-his-support/|title=Abdulrahman Sewehli thanks Qatari Emir for his support.|date=13 March 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |3= {{flag|Sudan}}<ref name="Sudan">{{cite news|url=https://www.libyaherald.com/2017/05/01/sudan-reiterates-support-for-presidency-council-but-concerned-about-darfuri-rebels-in-libya/|title=Sudan reiterates support for Presidency Council but concerned about Darfuri rebels in Libya|date=1 May 2017|accessdate=11 August 2017|work=Libya Herald}}</ref> (until 2019) <br />'''Diplomatic support:''' |7= {{flag|United Nations}} |8= {{flag|European Union}}<ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/al-serraj-and-mogherini-discuss-more-eu-support-for-gna/|title=Al-Serraj and Mogherini discuss more EU support for GNA|work=Libya Express}}</ref> (except France, Greece and Cyprus) |9= {{flag|Tunisia}}<ref>{{cite news |last1=Alharathy |first1=Safa |title=Tunisian President reiterates his country's position towards GNA as the legitimate authority in Libya |url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya |accessdate=17 April 2020 |issue=16 April 2020 |archivedate=21 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200421160541/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya }}</ref> |10= {{flag|Algeria}}<ref name="Algeria">{{cite news|work=[[Libya Herald]]|title=Serraj on another Algeria visit seeking solution to Libyan political impasse|date=25 December 2016|url=https://www.libyaherald.com/2016/12/26/serraj-on-another-algeria-visit-seeking-solution-to-libyan-political-impasse/}}</ref> |11= {{flag|Italy}}<ref name="auto3" /> |12= {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200418-libya-foreign-ministry-britain-stands-with-gna |title=Libya Foreign Ministry: ‘Britain stands with GNA’ |accessdate=23 April 2020 |issue=18 April 2020}}</ref> |13= {{flag|United States}}<ref>{{cite web |title=US Ambassador Norland reaffirms partnership with GNA Libya and urges all parties in Libya to support peace. |url=https://twitter.com/USAEmbassyLibya/status/1264952123915190279 |website=Twitter |publisher=U.S. Embassy – Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=US Ambassador Reaffirms Partnership with GNA, Urges All Parties to Support Peace |url=https://www.facebook.com/236838689712543/posts/3194952647234451/ |website=Facebook |publisher=U.S. Embassy Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref> |14= {{flag|Iran}}<ref>[https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/ Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government] [[Middle East Monitor]], June 17,2020</ref> |15= {{flag|Malta}}<ref name="timesofmalta2020-07-25">{{cite news |last1=Martin |first1=Ivan |title=Malta teams up with Turkey in an attempt to make Libya stable |url=https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |work=[[Times of Malta]] |date=25 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725205804/https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |archivedate=25 July 2020}}</ref>}} ---- {{Flagicon |Libya}} '''[[National Salvation Government]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web|url=http://uk.mobile.reuters.com/article/idukkcn0x22md?irpc=932|title=Libya's self-declared National Salvation government stepping down|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/02/libya-army-spokesman-egypt-unite-elections-hifter.html|title=Can Cairo talks succeed in uniting Libya's divided armed forces?|first=George|last=Mikhail|date=15 February 2018|publisher=Al Monitor}}</ref> * [[Libya Shield Force]]<ref name="dawn">{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/perspective/alarabiya-studies/2014/08/25/Libyan-Dawn-Map-of-allies-and-enemies.html |title=Libyan Dawn: Map of allies and enemies|publisher=Al Arabiya|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014}}</ref> * [[Libya Revolutionaries Operations Room|LROR]]<ref name="dawn" /> * Libyan National Guard<ref name="Aziziya Clashes">{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/03/21/lna-targets-tripoli-and-zuwara-but-pulls-back-troops-in-aziziya-area/#axzz3V7Q4Daou|title=LNA targets Tripoli and Zuwara but pulls back troops in Aziziya area|work=Libya Herald|date=21 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/lyobserver/posts/668024193302664|title=Libya Observer|work=Libya Observer|date=10 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/16/ghwells-libyan-national-guard-militia-joining-fighting-in-south/|date=16 April 2017|publisher=Libya Herald|title=Ghwell's Libyan National Guard militia joining fighting in south}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Qatar}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Qatar" /> |2= {{flag|Sudan}} (2014–16)<ref>{{cite news|url=http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|title=Sudan militarily backs Libyan rebels: Bashir to Youm7|date=23 March 2015|accessdate=24 March 2015|work=The Cairo Post|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615142541/http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|archivedate=15 June 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name="Sudan" /> |3= {{flag|Turkey}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Turkey">{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libya-turkey-agree-resuming-signed-security-training-programs|title=Libya, Turkey agree on resuming signed security training programs|date=25 May 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |4= {{flag|Iran}}<ref>{{cite news|work=[[Libya Herald]]|date=22 June 2017|title=LNA's Mismari accuses Sudan, Qatar and Iran of backing terrorism in Libya|url=https://www.libyaherald.com/2017/06/22/lnas-mismari-accuses-sudan-qatar-and-iran-of-backing-terrorism-in-libya/}}</ref> (allegedly) }} ---- Anti-ISIL coalition: * {{flag|United States}}<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/16/world-powers-prepared-arm-un-backed-libyan-government|title=World powers prepared to arm UN-backed Libyan government|first=Patrick|last=Wintour |date=16 May 2016|accessdate=2 August 2016|work=The Guardian}}</ref> * {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/16/uk-and-other-world-powers-say-ready-to-arm-libya/|title=Britain and other world powers say ready to arm Libya in fight against Isil|work=Telegraph|date=16 May 2016|accessdate=23 April 2017}}</ref> * {{flag|Italy}}<ref>{{cite web|url=http://www.defensenews.com/story/defense/international/mideast-africa/2016/08/11/libya-italy-special-forces-isis/88567660/|title=Italy Reportedly Sends Special Forces to Libya|publisher=}}</ref> * {{flag|France}}<ref name="JazeeraFUKUSLibya">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|accessdate=2 August 2016}}</ref> ---- {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''[[Shura Council of Benghazi Revolutionaries|Shura Council of<br />Benghazi Revolutionaries]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web |url=http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |title=٢٨ قتيلا من قوات الصاعقة ببنغازى منذ بدء الاشتباكات مع أنصار الشريعة |trans-title=Twenty-eight Al-Saiqa fighters killed in Benghazi since the beginning of clashes with Ansar al-Sharia |publisher=[[Youm7]] |date=29 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802162940/http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |archive-date=2 August 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alarabonline.org/?id=29011 |title=تدهور الوضع الأمني في بنغازي وطرابلس نذير حرب جديدة |trans-title=Worsening of security in Benghazi and Tripoli as new war approaches |publisher=[[Al-Arab]] |date=27 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809025344/http://www.alarabonline.org/?id=29011 |archivedate=9 August 2014}}</ref><br />{{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[al-Qaeda in the Islamic Maghreb]]<br /> (2014–17)<ref name="longwarjournal1">{{cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2018/03/american-forces-kill-senior-al-qaeda-leader-in-libya.php|title=American forces kill senior al Qaeda leader in Libya |work=Long War Journal|date=28 March 2018|publisher=28 March 2018|author=Bill Roggio and Alexandra Gutowski}}</ref> {{Collapsible list |title= SCBR<br />militia: |1= {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia]]<br />(2014–17)<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security/libyan-islamist-group-ansar-al-sharia-says-it-is-dissolving-idUSKBN18N0YR|title=Libyan Islamist group Ansar al-Sharia says it is dissolving|date=27 May 2017|publisher=Reuters|accessdate=21 October 2017}}</ref> |2= [[Libya Shield 1]]<br />(2014–16) |3= [[February 17th Martyrs Brigade]] |4= [[Rafallah al-Sahati Brigade]] }} {{Collapsible list |title= Others: |1= {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Shura Council of Mujahideen in Derna]] (2014–18) |2=[[Ansar al-Sharia (Derna, Libya)|Ansar al-Sharia (Derna)]] (2014–18) |3=[[Abu Salim Martyrs Brigade|Abu Salim Martyrs]]<br />(2014–15) |4={{flagicon|Libya}} [[Benghazi Defense Brigades]]<ref>{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|work=The Libya Observer|date=2 June 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/benghazi-defense-brigades-advance-toward-benghazi/|title=Benghazi Defense Brigades advance toward Benghazi|work=Libyan Express|date=16 July 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref> |5={{flagicon image|Variant flag of the Islamic State.svg}} [[Ajdabiya Revolutionaries Shura Council]] (2015–16)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well'|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php|website=The Long War Journal|date=19 June 2015|accessdate=1 July 2015}}</ref> |6={{flagicon|Libya}} [[Derna Protection Force]]}}|casualties4=8,788 killed<ref name="Body Count" /><ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180102-death-toll-in-libya-last-year-was-433/|title=Death toll in Libya last year was 433|date=2 January 2018|website=Middle East Monitor|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/human-rights-solidarity-about-4000-people-were-victims-armed-fighting-libya-2018|title=Human Rights Solidarity: About 4000 people were victims of armed fighting in Libya in 2018|publisher=Libya Observer|access-date=12 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|title=Death toll of fighting in Libyan capital rises to 1,093: WHO – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803032715/http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|dead-url=yes}}</ref>{{Update inline|reason=Inadequate coverage of casualties in the sources plus recent rapid battlefield changes|date=June 2020}}<br />20,000 injured (as of May 2015)<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/libya/report-libya/|title=LIBYA 2015/2016|publisher=Amnesty International}}</ref>{{Update inline|reason=Casualty report is over 4 years old...|date=December 2019}}|strength3=|strength2=|strength1=|commander3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[Abu Nabil al-Anbari]]{{KIA}} (Top ISIL leader in Libya)<ref>{{cite web |title=Islamic State leadership in Libya |url=http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |website=TheMagrebiNote |date=22 April 2015 |accessdate=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702024822/http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |archive-date=2 July 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=defense>{{cite web|url=http://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/633221/statement-from-pentagon-press-secretary-peter-cook-on-nov-13-airstrike-in-libya?source=GovDelivery |title=Statement from Pentagon Press Secretary Peter Cook on Nov. 13 airstrike in Libya > U.S. DEPARTMENT OF DEFENSE > News Release View |publisher=Defense.gov |date= |accessdate=10 December 2015}}</ref><br />{{flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Hudhayfah al-Muhajir<ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/12/pentagon-islamic-state-has-lost-its-safe-haven-in-sirte-libya.php|title=Pentagon: Islamic State has lost its safe haven in Sirte, Libya|first=Thomas|last=Joscelyn|work=Long War Journal|date=7 December 2016|accessdate=9 December 2016}}</ref><br />(ISIL governor of Wilayat Tripolitania)|commander2={{flagicon|Libya}} [[فائز السراج]]<br />(Chairman of the Presidential Council and Prime minister)<br />{{flagicon|Libya}} [[Fathi Bashagha]]<br />(Minister of Interior)<br />{{flagicon|Libya}} [[Salah Eddine al-Namrush]]<br />(Minister of Defence)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Mohammad Ali al-Haddad]]<br />(Chief of the General Staff of the [[Libyan Armed Forces|Libyan Army]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} [[Abdul Hakim Abu Hawliyeh]] (Chief of the [[Libyan Navy]]) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Col. [[Rida Issa]] (Commander of Libyan Navy) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Osama Juwaili]]<br />(Commander of the Western Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Abubaker Marwan]]<br />(Commander of Tripoli Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Mohamed Elhadad]]<br />(Commander of the Central Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Ali Kanna]]<br />(Commander of the Southern Military Zone)<br /> ---- {{flagicon|Libya}} [[Nouri Abusahmain]] (2014–16)<br />(President of the [[General National Congress (2014)|GNC]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Khalifa al-Ghawil]] (2015–17)<br />([[وزیر اعظم]])<ref>{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/04/02/hassi-change-his-mind-hands-over-to-ghwell/#axzz3cZfYc7vX|title=Hassi changes his mind, hands over to Ghwell|work=Libya Herald|date=2 April 2015|accessdate=9 June 2015}}</ref><br />{{flagicon|Libya}} [[Sadiq Al-Ghariani]]<br />([[مفتی اعظم]]) ---- {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Abu Khalid al Madani{{KIA}}<br />(Ansar al-Sharia Leader)<ref>{{cite web |title=Ansar al Sharia Libya fights on under new leader |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/ansar-al-sharia-libya-fights-on-under-new-leader.php |website=The Long War Journal |date=30 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mokhtar Belmokhtar]]<br />(Commander of [[Al-Mourabitoun (jihadist group)|Al-Mourabitoun]], believed dead)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well' |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php |website=The Long War Journal |date=19 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Musa Abu Dawud{{KIA}} (AQIM southern Zone commander)<ref name="longwarjournal1" /> {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Mohamed al-Zahawi{{KIA}}<ref name="al-Zahawi">{{cite news|title=Leader of Libyan Islamists Ansar al-Sharia dies of wounds|url=https://www.reuters.com/article/2015/01/23/us-libya-security-idUSKBN0KW1MU20150123|publisher=Reuters|date=23 January 2015|accessdate=23 January 2015}}</ref><br />(Former Ansar al-Sharia Leader)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ateyah Al-Shaari]] [[Shura Council of Mujahideen in Derna|DMSC]] / [[Derna Protection Force|DPF]] leader<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Wissam Ben Hamid{{KIA}}<ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/01/06/wissam-ben-hamid-dead-says-arrested-ansar-spokesman-13-militants-reported-to-have-blown-themselves-up/|title=Wissam Ben Hamid dead says arrested Ansar spokesman; 13 militants reported to have blown themselves up|date=6 January 2017 |work=Libyan Herald |accessdate=4 February 2017}}</ref><br />(Libya Shield 1 Commander)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Salim Derby{{KIA}}<br />(Commander of [[Abu Salim Martyrs Brigade]])<ref>{{cite news|title=Islamists clash in Derna, Abu Sleem leader reported killed|url=http://www.libyaherald.com/2015/06/10/islamists-clash-in-derna-abu-sleem-commander-wounded-possibly-killed/#axzz3ckcj48tF|work=Libya Herald|date=10 June 2015|accessdate=11 June 2015}}</ref>|commander1={{flagicon|Libya}} [[Aguila Saleh Issa]]<br />(President of [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Abdullah al-Thani]]<br />([[وزیر اعظم]])<ref>[[Abdullah al-Thani|Libya Prime Minister]]</ref><br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Field marshal (Libya)|FM]] [[Khalifa Haftar]]<br />(High Commander of the ''[[Libyan National Army|LNA]]'')<br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} Gen. [[Abdulrazek al-Nadoori]] (Chief of the General Staff of the [[Libyan National Army|LNA]]) <br />{{Flagicon image|Libyan Special Forces Emblem.svg}} Col. [[Wanis Abu Khamada]]<br />(Commander of [[Libyan Special Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Ground Forces.svg}} Brig. Gen. [[Almabrook Suhban]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Ground Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Air Force.svg}} Brig. Gen. [[Saqr Geroushi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Air Force]]) {{small| (LNA-aligned)}} <br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Adm. [[Faraj al-Mahdawi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Navy]]) {{small|(LNA -aligned)}}<br />{{flagicon|Libya|1977}} [[Saif al-Islam Gaddafi]]<br />(Candidate for President of Libya)|combatant3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} '''[[داعش|ISIL]]'''<br /> (2014–16)<ref name="Derna">{{cite web|url=http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900|title=Libyan city declares itself part of Islamic State caliphate|work=CP24|accessdate=29 January 2015|archive-date=28 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128063740/http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Barqa]]<ref name="spiegel.de">{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/islamic-state-expanding-into-north-africa-a-1003525.html|title=Islamic State Expanding into North Africa|place=Hamburg, [[جرمنی|DE]]|date=18 November 2014|work=Der Spiegel|accessdate=25 November 2014}}</ref><ref name="ISIS comes to Libya">{{cite news|title=ISIS comes to Libya |url=http://www.cnn.com/2014/11/18/world/isis-libya/ |accessdate=20 November 2014 |publisher=CNN|date=18 November 2014}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Tarabulus]]<ref name=nytimes14feb15 /> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Fezzan]]<ref name=nytimes14feb15>{{cite news|title=Islamic State Sprouting Limbs Beyond Its Base|url=https://www.nytimes.com/2015/02/15/world/middleeast/islamic-state-sprouting-limbs-beyond-mideast.html?_r=1|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=14 February 2015|accessdate=13 March 2015|first1=Eric|last1=Schmitt|first2=David D.|last2=Kirkpatrick}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[Al-Qaeda in the Islamic Maghreb|AQIM]] (2014–2015;<ref name="Stanford">{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb|url=https://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/65|publisher=Stanford University|date=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|title=Al-Qaeda in Islamic Maghreb backs ISIS|date=2 July 2014|publisher=Al Monitor|access-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311212809/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> alleged in 2016<ref>{{cite news|title=ISIS, Al Qaeda In Africa: US Commander Warns Of Collaboration Between AQIM And Islamic State Group|url=http://www.ibtimes.com/isis-al-qaeda-africa-us-commander-warns-collaboration-between-aqim-islamic-state-2304240|work=International Business Times|date=12 February 2016}}</ref>) }}|combatant1={{flagicon|Libya}}{{flagicon image|Coat of arms of Libya Tobruk Government.svg}} '''[[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]]''' ([[طبرق]]-based)<ref name="peacedeal">{{cite news|title=Rival Libyan factions sign UN-backed peace deal|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/12/libya-rival-parliaments-sign-backed-deal-151217131709056.html|accessdate=17 December 2015|work=Al Jazeera|date=17 December 2015}}</ref><ref name="Times of Malta">{{cite news|title=Libya's rival factions sign UN peace deal, despite resistance |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20151217/world/libyan-factions-meet-to-sign-un-peace-deal.596042|accessdate=17 December 2015|work=[[Times of Malta]]|date=17 December 2015}}</ref> * {{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Libyan National Army]]<ref name="ABC News">{{cite news |accessdate=21 May 2014|url-status=live|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123 |title=2 Ranking Libyan Officials Side With Rogue General |date=20 May 2014 |first1=Esam |last1=Mohamed |first2=Maggie |last2=Michael |publisher=[[اے بی سی نیوز]] |archivedate=26 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526020155/https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123}}</ref><ref name="Special forces join Libya's Dignity">{{cite news |first1=Ayman |last1=al-Warfalli |first2=Ulf |last2=Laessing|agency=Reuters|url-status=live |url=https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |title=Libyan special forces commander says his forces join renegade general|date=19 May 2014|accessdate=22 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521071351/https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |archivedate=21 May 2014}}</ref> * {{air force|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1= [[Zintan Brigade|Zintan brigades]]<ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27">{{cite news|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/#axzz39dcDm2Q5 |title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield |newspaper=Libya Herald |date=5 August 2014 |accessdate=7 August 2014 |author=Abdul-Wahab, Ashraf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808101117/http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/ |archivedate= 8 August 2014}}</ref> |2= {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]]<ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|title=Sudanese rebel group acknowledges fighting for Khalifa Haftar's forces in Libya|work=Libya Observer|date=10 October 2016|access-date=2 October 2020|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429110814/https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|dead-url=yes}}</ref> (from 2016) |3={{flagicon image|Flag of Darfur Liberation Front.svg}} [[Sudan Liberation Movement/Army|SLM/A-Minnawi]]<ref>{{cite news|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna|title=Sudanese rebels are fighting alongside Dignity Operation in Libya’s Derna|first=Safa|last=Alharath|work=Libya Observer|date=17 June 2018|accessdate=29 December 2018|archivedate=28 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181228130851/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2019/01/20/terror-suspects-killed-in-large-lna-operation-in-south-libya/ |title=Terror suspects killed in large LNA operation in south Libya |first=Jamal|last=Adel |work=Libya Herald |date=19 January 2019 |accessdate=28 February 2019}}</ref> |4= {{flagicon|Libya|1977}} [[Gaddafi loyalists]]<ref>{{Cite news|title=Gaddafi loyalists join West in battle to push Islamic State from Libya|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=7 May 2016|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/07/gaddafi-loyalists-join-west-in-battle-to-push-islamic-state-from/}}</ref> * {{flagicon|Libya|1977}} [[Popular Front for the Liberation of Libya]] * Warshefana militias<br /><ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27" /><ref>{{cite news|work=[[دی گارڈین]]|title=After six years in jail, Gaddafi's son Saif plots return to Libya's turbulent politics|date=6 December 2017|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/06/saif-gaddafi-libya-politics-son-muammar|quote=The Warshefana tribal militia, Gaddafi loyalists who controlled some of the area around Tripoli, were routed last month by rival forces from Zintan}}</ref><ref name="libyanexpress.com">{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/jordan-arming-libyas-haftar-with-armored-vehicles-and-weapons/|title=Jordan arming Libya's Haftar with armored vehicles and weapons|date=23 May 2019}}</ref> }} {{flagicon|United Arab Emirates}} [[متحدہ عرب امارات]]<ref name="UAE-Egypt">{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |publisher=BBC News |date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE drone strike on factory near Tripoli killed 8 civilians: HRW |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/uae-strike-tripoli-factory-killed-civilians-hrw-200429173012775.html |work=Al Jazeera |date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |publisher=BBC News |date=27 August 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Egypt}} [[مصر]] <small>(limited airstrikes against ISIL, 2014–17)</small><ref name="UAE-Egypt" /><ref>{{cite news |title=Is Egypt bombing the right militants in Libya? |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-security-analysis/is-egypt-bombing-the-right-militants-in-libya-idUSKBN18R2GE |agency=Reuters |date=31 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Egypt's parliament approves troop deployment to Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/egypt-legislators-vote-deploying-troops-libya-200720141515828.html |work=Al Jazeera |date=20 July 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Russia}} [[Wagner Group]]<br />(since 2018)<br /><ref>{{cite news |title=Wagner, shadowy Russian military group, 'fighting in Libya' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52571777 |accessdate=26 May 2020 |publisher=BBC |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/05/world/middleeast/russia-libya-mercenaries.html|title=Russian Snipers, Missiles and Warplanes Try to Tilt Libyan War|first=David D.|last=Kirkpatrick|date=5 November 2019|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/number-of-russian-mercenaries-fighting-for-haftar-in-libya-rises-to-1400-report-says/|title=Number of Russian mercenaries fighting for Haftar in Libya rises to 1400, report says|date=16 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya, Putin's ambivalence |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-oil-russia-macron/macron-slams-turkeys-criminal-role-in-libya-putins-ambivalence-idUSKBN2402KB |agency=Reuters |date=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mobile.reuters.com/article/worldNews/idUSKBN16H2DM|title=Exclusive: Russian private security firm says it had armed men in east Libya|date=13 March 2017|publisher=Reuters}}</ref><br />{{flag|Sudan}} ([[Rapid Support Forces|RSF]])<ref name="deWaal_Hemeti">{{cite news | last1= de Waal | first1=Alex | title= Sudan crisis: The ruthless mercenaries who run the country for gold | date= 20 July 2019 |newspaper= [[بی بی سی نیوز]] | url= https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |accessdate= 21 July 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190721231109/https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |archivedate= 21 July 2019 |url-status=live}}</ref> (since 2019)<br />{{flag|Syria}}<br />(since 2020)<ref>{{cite news |last1=Vohra |first1=Anchal |title=It’s Syrian vs. Syrian in Libya |url=https://foreignpolicy.com/2020/05/05/libya-civil-conflict-syrian-mercenaries-turkey-russia-gna-haftar/ |accessdate=26 May 2020 |publisher=Foreign Policy |date=5 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pamuk |first1=Humeyra |title=U.S. says Russia is working with Syria's Assad to move militia to Libya |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-usa-syria/u-s-says-russia-is-working-with-syrias-assad-to-move-militia-to-libya-idUSKBN22J301 |accessdate=26 May 2020 |publisher=Reuters |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=First fighter of Russian-backed Syrian mercenaries killed in Libya’s battles, and number of recruits jumps to 450 |url=https://www.syriahr.com/en/?p=166414 |accessdate=26 May 2020 |publisher=SOHR |date=24 May 2020}}</ref><br /> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|United Arab Emirates}}<ref name="egyptuae">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/26/world/africa/egypt-and-united-arab-emirates-said-to-have-secretly-carried-out-libya-airstrikes.html |title=Egypt and United Arab Emirates Said to Have Secretly Carried Out Libya Airstrikes |work=The New York Times|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014|author1-link=David D. Kirkpatrick |last1=Kirkpatrick |first1=David D |last2=Schmitt |first2=Eric}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/10/uae-restates-support-for-hafter-and-lna/|title=UAE restates support for Hafter and LNA|work=Libya Herald|date=10 April 2017}}</ref> |2= {{flag|Israel}}<br /> (''allegedly'')<ref>{{cite web |last1=Silverstein |first1=Richard |title=Haftar: Israeli secret aid to Libya's strongman reveals a new friend in Africa |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/haftar-israeli-secret-aid-libyas-strongman-reveals-new-friend-africa |website=Middle East Eye |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya's Haftar 'provided with Israeli military aid following UAE-mediated meetings with Mossad agents' |url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/7/24/libyas-haftar-provided-with-israeli-weaponry-following-uae-mediated-meetings |website=The New Arab |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya’s Haftar had lengthy meeting with Israeli intelligence officer |url=https://www.middleeastmonitor.com/20180703-libyas-haftar-had-lengthy-meeting-with-israeli-intelligence-officer/ |website=Middle East Monitor |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya: Flight data places mysterious planes in Haftar territory |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-flight-data-places-mysterious-planes-haftar-territory-190527205819893.html |website=Al Jazeera |accessdate=26 February 2020}}</ref> |3= {{flag|Russia}} <ref>{{Cite news|publisher=[[بلومبرگ نیوز]]|date=21 December 2016|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-12-21/putin-promotes-libyan-strongman-as-new-ally-after-syria-victory|title=Putin Promotes Libyan Strongman as New Ally After Syria Victory}}</ref><ref name="russiahaftar">{{cite news|work=[[Middle East Eye]]|date=30 January 2017|title=Russia's secret plan to back Haftar in Libya|url=http://www.middleeasteye.net/news/exclusive-russias-secret-plan-libya-2129027228|first=Malek|last=Bachir|accessdate=3 April 2017}}</ref> |4= {{flag|France}}<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/.premium-from-sudan-to-algeria-a-new-arab-spring-plundered-by-armies-and-elites-1.7111234|title=Analysis From Bouteflika to Bashir, Powers Shift. But the Second Arab Spring Is Far From Breaking Out|first=Zvi|last=Bar'el|date=13 April 2019|publisher=|accessdate=15 April 2019|via=Haaretz}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/frances-double-game-in-libya-nato-un-khalifa-haftar/|title=France’s double game in Libya|first=Paul|last=Taylor|date=17 April 2019|website=POLITICO}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france-idUSKCN1RU1X6|title=Tripoli interior ministry accuses France of supporting Haftar, ends cooperation|date=18 April 2019|via=www.reuters.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.com/5779348/war-libya-global-conflict/ |title=‘Our Hearts Are Dead.’ After 9 Years of Civil War, Libyans Are Tired of Being Pawns in a Geopolitical Game of Chess |website=time.com |date=12 February 2020 |access-date=2020-05-25}}</ref> |5= {{flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite web|title=UAE, Saudi Arabia aiding Libya eastern forces, blacklisting Qatar for alleged support for other Libyans|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|work=The Libya Observer|accessdate=13 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805222215/https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|archive-date=5 August 2017|url-status=dead}}</ref> |6= {{flag|Chad}}<ref>{{cite news|work=Libyan Express|url=http://www.libyanexpress.com/khalifa-haftar-says-egypt-and-chad-are-his-top-supporters/|date=6 September 2016|title=Khalifa Haftar says Egypt and Chad are his top supporters}}</ref> |7= {{flag|Jordan}}<br /><small>(2014–16, 2019–present)<br /><ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/13/Jordan-pledges-support-for-Libya-in-talks-with-General-Haftar.html|title=Jordan pledges support for Libya in talks with General Haftar|publisher=Al Arabiya|date=13 April 2015}}</ref><ref name="JordanGNA">{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/king-renews-support-libya%E2%80%99s-national-concord|title=King renews support for Libya's national concord|work=[[The Jordan Times]] |date=20 August 2017|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref name="libyanexpress.com" /></small> |8= {{flag|Belarus}}<ref>{{cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150302/business-news/libya-needs-international-maritime-force-to-help-stop-illicit-oil.558161|title=Libya needs international maritime force to help stop illicit oil, weapons – UN experts|first=Allied Newspapers|last=Ltd|website=Times of Malta|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>[https://42.tut.by/532414 Беларусь увайшла ў спіс найбуйнейшых сусветных экспарцёраў зброі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200209162358/https://42.tut.by/532414 |date=2020-02-09 }} — Tut.by, 21 лютага 2018</ref> |9= {{flag|Iran}}<br />(''allegedly, since 2019'')<ref>{{cite news |title=Israel claims Iran is sending weapons to Libya's UAE-backed militia leader, Khalifa Haftar |url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/5/21/israel-claims-iran-is-sending-weapons-to-libyas-haftar |accessdate=26 May 2020 |publisher=The New Arab |date=21 May 2020}}</ref><br /> '''Diplomatic support:''' |14= {{flag|Greece}}<ref>[https://greece.greekreporter.com/2019/12/22/greeces-foreign-minister-nikos-dendias-visits-libya/ Greece’s Foreign Minister Nikos Dendias Visits Libya], Dendias noted that Haftar’s position is aligned with Greece’s.</ref> |15= {{flag|Cyprus}} |16= {{flag|Morocco}}<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1287799412094390275?s=20|title=Moroccan Foreign Minister: The visit of Aqila Saleh is important and there are constructive Libyan initiatives |date=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref>}}|partof=the [[عرب سرما]] and the [[Libyan Crisis (2011–present)|Libyan Crisis]]|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * As of June 2020 the [[Government of National Accord]] controls most of the [[طرابلس، علاقہ]] region including the capital [[طرابلس، لیبیا]], and parts of the [[فزان]] region. The HoR or LNA controls all of the [[برقہ]] and parts of [[فزان]] and [[طرابلس، علاقہ]] regions. * As of August 2020 60–70% of the Libyan population lives in areas controlled by the GNA. 30–40% of the Libyan population lives in areas controlled by the HoR or LNA<ref>{{cite news |last1=Eravcı |first1=Professor. Dr. Hacı Mustafa |title=Türkiye yerel yapıları meşru zemine çekiyor |url=https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor |accessdate=2020-10-02 |archivedate=2020-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101200/https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor }}</ref>|combatants_header=[[List of armed groups in the Libyan Civil War|Main belligerents]]|result=|place=[[لیبیا]]|date=16 May 2014–2020<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=16|year1 =2014}})|caption=Military situation in Libya on <!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update -->11 June 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Under the control of the [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]] and the [[Libyan National Army]]}}{{legend|#cae7c4|Under the control of the [[Government of National Accord]] (GNA) and different [[militia]]s forming the [[Libya Shield Force]]}}{{legend|#afc6e9|Controlled by local forces}} (For a more detailed map, see [[Template:Libyan Civil War detailed map|military situation in the Libyan Civil War]])</div>|image_size=400px|image=[[File:Libyan Civil War.svg|400px]]|campaignbox={{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}}} '''دوسری لیبیا خانہ جنگی''' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|title=Libya's Second Civil War: How did it come to this?|website=Conflict News|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|archivedate=20 March 2015}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|last=National Post View|date=24 February 2015|website=National Post|accessdate=22 March 2015}}</ref> حریف دھڑاں دے وچکار [[لیبیا|لیبیا دا]] کنٹرول حاصل کرنے دے لئی جاری تنازع ا‏‏ے۔ 2014 وچ پھوٹ پڑنے دے بعد ، ہن ایہ زیادہ تر درمیان اے: * [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|ایوان نمائندگان]] ، جو کم ٹرن آؤٹ (18 فیصد) دے نال [[2014 لیبیا دے پارلیمانی انتخابات|2014 وچ منتخب ہويا سی]] ، [[طبرق|ٹوبوک]] منتقل ہوئے [[طبرق|گیا]] ، جس نے مارشل [[خلیفہ ہفتار]] نو‏‏ں [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دا]] [[کمانڈر انہاں چیف|کمانڈر انچیف]] ، پورے لیبیا د‏‏ی سرزمین اُتے اپنی خودمختاری بحال کرنے دے مشن دے نال مقرر کيتا ۔ * راجگڑھ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس وچ ]] قائم وزیر اعظم [[فائز السراج|فیاض السراج]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|قومی معاہدہ د‏‏ی حکومت]] ، ناکا‏م فوجی بغاوت تے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تبروک منتقل کرنے دے بعد قائم ہوئی۔ [[جنرل نیشنل کانگریس]] ، جو مغربی لیبیا وچ مقیم اے تے مختلف ملیشیاواں د‏‏ی مدد تو‏ں [[قطر]] تے [[ترکی]] د‏‏ی حمایت حاصل [[ترکی|ہے]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j|title=Libya's Legitimacy Crisis|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|date=20 August 2014|accessdate=6 January 2015|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128054646/http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j}}</ref> ابتدائی طور اُتے 2014 دے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں قبول کيتا گیا سی ، لیکن انھاں سپریم آئینی دے بعد مسترد کردتا گیا سی۔ عدالت نے لیبیا وچ تبدیلی تے ایچ آر آر انتخابات دے لئی روڈ میپ تو‏ں متعلق اک ترمیم نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ ^[13] ایوان نمائندگان (یا کونسل آف ڈپٹی) مشرقی تے وسطی لیبیا دے کنٹرول وچ اے تے اسنو‏ں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی د‏‏ی وفاداری حاصل اے ، تے [[مصر]] تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] فضائی حملےآں وچ اس د‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ آئینی ترامیم دے بارے وچ تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں، ہور، طرابلس وچ GNC تو‏ں دفتر لینے تو‏ں انکار <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> جس تو‏ں مسلح اسلام پسند گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں کنٹرول کيتا گیا سی [[مصراتہ]] . اس دے بجائے ، ہوبر نے توبرک وچ اپنی پارلیمنٹ قائم کيتی ، جسنو‏ں جنرل حفتر د‏‏ی افواج دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ دسمبر 2015 وچ ، اسکرت وچ مذاکرات دے بعد لیبیا دے سیاسی معاہدے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI|title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement|last=|first=|date=|website=|publisher=UN|accessdate=}}</ref> اُتے دستخط ہوئے ، جس دے نتیجے وچ طرابلس ، ٹوبروک ، تے دوسری جگہاں اُتے واقع حریف سیاسی کیمپاں دے وچکار طویل مذاکرات ہوئے سن جو حکومت دے قومی معاہدے دے طور اُتے متحد ہونے اُتے راضی ہوگئے سن ۔ 30 مارچ 2016 نو‏‏ں ، جی این اے دے سربراہ فیاض سراج طرابلس پہنچے تے جی این سی د‏‏ی مخالفت دے باوجود اوتھ‏ے تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli|title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli|last=Stephen|first=Chris|date=30 March 2016|website=The Guardian|accessdate=28 December 2018}}</ref> جی این اے د‏‏ی اتھارٹی ایچ او آر دے ذریعہ غیر تسلیم شدہ اے ، کیو‏ں کہ دونے فریقین دے لئی قابل قبول تفصیلات اُتے حالے تک اتفاق رائے نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ان تِناں دھڑاں دے علاوہ ، ایہ نيں: انصار الشریعہ د‏‏ی سربراہی وچ بنغازی انقلابیاں د‏‏ی اسلامک شوریٰ کونسل ، جس نو‏‏ں جی این سی د‏‏ی حمایت حاصل سی تے 2017 وچ بن [[بنغازی|غازی]] وچ اسنو‏ں شکست ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR|title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet|website=Libya Herald|date=18 November 2014|accessdate=14 June 2015}}</ref> دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) دے لیبیا صوبے ؛ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/|title=Why Picking Sides in Libya won't work|website=Foreign Policy|date=6 March 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> دیرنا وچ مجاہدین د‏‏ی شوری کونسل نے جس نے جولائ‏ی 2015 وچ داعش نو‏‏ں [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] تو‏ں کڈ دتا سی تے بعد وچ خود توبرک حکومت نے دیرنا وچ 2018 وچ شکست کھادی سی۔ <ref name="ISIL expelled from Derna">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241|title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia|website=International Business Times UK|accessdate=4 July 2015}}</ref> ہور دوسرے مسلح گروہ تے ملیشیا جنہاں د‏‏ی بیعت اکثر تبدیل ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ مئی 2016 وچ ، جی این اے تے جی این سی نے داعش تو‏ں [[سرت|سرت دے]] آس پاس تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی مشترکہ کارروائی دا آغاز کيتا سی۔ اس جارحیت دے نتیجے وچ داعش نے لیبیا وچ اس تو‏ں پہلے ہونے والے تمام اہ‏م علاقےآں دا کنٹرول کھو دتا سی۔ <ref name="OffensiveSeized">{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|website=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|accessdate=16 May 2016|date=16 May 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 June 2016|accessdate=24 June 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|accessdate=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|website=The Libya Observer|accessdate=2016-12-07|date=2016-06-09|تاريخ-الأرشيف=2018-06-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 December 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|website=Daily Sabah|date=6 December 2016|accessdate=6 December 2016}}</ref> بعد وچ سنہ 2016 وچ ، خلیفہ الغوث د‏‏ی وفادار قوتاں نے فیاض السراج تے جی این اے د‏‏ی صدارتی کونسل دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/|title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya|website=Libyan Express|date=16 October 2016}}</ref> {{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}== جنرل نیشنل کانگریس تو‏ں عدم اطمینان دا پس منظر == 2014 دے آغاز وچ ، لیبیا اُتے جنرل نیشنل کانگریس (جی این سی) د‏‏ی حکومت سی ، جس نے 2012 دے انتخابات وچ مقبول ووٹ حاصل کيتا سی ۔ جی این سی دو وڈے سیاسی گروہاں ، نیشنل فورسز الائنس (این ایف سی) تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی (جے سی پی) تو‏ں بنا سی۔ پارلیمنٹ وچ دو وڈے گروپ جی این سی نو‏‏ں درپیش وڈے اہ‏م معاملات اُتے سیاسی سمجھوتہ کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ ان جماعتاں دے وچکار تقسیم ، سیاسی تنہائی دے قانون تے اس دے مستقل عدم استحکا‏م د‏‏ی صورتحال نے جی این سی د‏‏ی لیبیا دے لئی اک نويں آئین د‏‏ی طرف حقیقی پیشرفت کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بہت متاثر کيتا جو اس گورننگ باڈی دے لئی اک بنیادی کم سی۔ <ref name=":0"/> جی این سی وچ قدامت پسند اسلام پسند گروہاں دے نال نال انقلابی گروہاں (ثور) تو‏ں وابستہ ارکان وی شامل سن ۔ جی این سی دے کچھ ممبراں دا ملیشیا تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مفادات دا ٹکراؤ سی تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ مسلح گروپاں د‏‏ی طرف سرکاری رقوم جمع کرواندے نيں تے دوسرےآں نو‏‏ں قتل تے اغواء کرنے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اکثریت نشستاں اُتے فائز پارٹیاں تے کچھ نشستاں د‏‏ی اقلیت رکھنے والی جماعتاں نے بائیکاٹ یا بائیکاٹ د‏‏ی دھمکیو‏ں دا استعمال شروع کيتا جس نے تقسیم نو‏‏ں ودھایا تے انہاں نو‏ں کانگریس دے ایجنڈے تو‏ں ہٹاندے ہوئے متعلقہ مباحث نو‏‏ں دبانے دتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201">{{حوالہ کتاب|title=Historical Dictionary of Libya|last=St John|first=Ronald Bruce|date=4 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|page=201}}</ref> [[شریعت|شرعی قانون دے]] اعلان نو‏‏ں ووٹ دینا تے "اسلامی قوانین د‏‏ی تعمیل د‏‏ی ضمانت دے لئی موجودہ تمام قوانین اُتے نظرثانی کرنے" دے لئی اک خصوصی کمیٹی قائم کرنا؛ لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ صنفی امتیاز تے لازمی [[حجاب (اسلام)|حجاب]] عائد کرنا ؛ تے اس دے انتخابی مینڈیٹ جنوری 2014 وچ ختم ہوئے گیا اے جدو‏ں نويں انتخابات کرانے تو‏ں انکار تک جنرل خلیفہ ہفتار مئی 2014، کوڈ ناں '''آپریشن وقار''' ({{Lang-ar|عملية الكرامة}} ؛ 'عملیہ الکرامہ') پسنداں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی دا آغاز کيتا ۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref> === جی این سی دا سیاسی ٹکڑا === لیبیا دے انتخابی کمیشن دے زیر نگرانی 2012 دے انتخابات ، جنہاں دا انتخاب لیبیا وچ اقوام متحدہ دے خصوصی مشن (یو این ایس ایم آئی ایل) تے غیر سرکاری تنظیماں جداں انٹرنیشنل فاؤنڈیشن فار الیکٹورل سسٹمز (آئی ایف ای ایس) دے تعاون تو‏ں کيتا گیا اے ، زیادہ تر لیبیا دے لوکاں نو‏‏ں "منصفانہ تے آزاد" سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، انتخابات ضروری طور اُتے اک مضبوط حکومت تشکیل نئيں دے سک‏‏ے سن کیونجے لیبیا دے انقلاب دے بعد منظم سیاسی جماعتاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پارلیمنٹ بکھری ہوئی سی۔ جی این سی دو وڈی جماعتاں ، نیشنل فورسز الائنس تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی دے نال نال آزاد امیدواراں اُتے مشتمل سی جس وچ کچھ اعتدال پسند تے ہور قدامت پسند اسلام پسند سن ۔ جی این سی اک وسیع البنیاد کانگریس بن گئی۔ <ref name=":0"/> جی این اے نے جون 2013 وچ نوری ابوسہمین نو‏‏ں جی این سی دا صدر منتخب کيتا سی۔ <ref name="transitions.foreignpolicy.com">{{حوالہ ویب|url=http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations|title=Can the New Libyan President Live Up to Expectations?|date=26 June 2013|website=Foreign Policy|accessdate=26 August 2014|last=Eljarh, Mohamed|archivedate=9 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109162735/http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations}}</ref><ref name="america.aljazeera.com">{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/8/4/libya-parliamentmeets.html|title=Libya's new parliament meets amid rumbling violence|date=4 August 2014|publisher=Al Jazeera America|accessdate=26 August 2014}}</ref> انہاں نو‏ں آزاد اسلام پسند تے سمجھوتہ کرنے والا امیدوار سمجھیا جاندا سی جو کانگریس دے لبرل ممبراں دے لئی قابل قبول سی ، کیونجے اوہ جی این سی دے ذریعہ کل 184 ووٹاں وچو‏ں 96 دے نال منتخب ہوئے سن ۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=ISIS enters the Stage in the Libyan Drama – How the IS Caliphate expands in Northern Africa|last=Kotra|first=Johnathan|publisher=International Institute for Counter-Terrorism (ICT)|year=|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> === جی این سی نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز دا کمرہ قائم کيتا (ایل آر او آر) === جی این سی نو‏‏ں طرابلس وچ سیکیورٹی دے بڑھدے ہوئے خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں چیلنج کيتا گیا سی۔ خود جی این سی اُتے متعدد بار ملیشیاواں تے مسلح مظاہرین نے حملہ کيتا جنہاں نے جی این سی اسمبلی ہال وچ حملہ کيتا۔ <ref name="www.dw.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/two-lawmakers-shot-in-libya-as-protesters-storm-parliament/a-17468646|title=Two lawmakers shot in Libya as protesters storm parliament|date=2014-03-03|website=Deutsche Welle|accessdate=2016-12-07}}</ref> انہاں د‏‏ی تقرری دے بعد ، ابوسومین نو‏‏ں سیکیورٹی فراہ‏م کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ انہاں نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز کمرہ (ایل آر او آر) قائم کيتا ، جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے اگست 2013 وچ طرابلس د‏‏ی حفاظت تے حفاظت کرنا سی۔ لیکن اس مسلح گروہ نے ايس‏ے سال اکتوبر وچ وزیر اعظم زیڈان نو‏‏ں اغوا کرنے دا ذمہ دار ٹھہرا سی جس دے نتیجے وچ جی این سی نے اسنو‏ں اپنے حفاظتی کم تو‏ں خارج کردتا سی تے خود ابوسومین صدر بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trackingterrorism.org/group/libya-revolutionaries-joint-operations-room-lror|title=Libya Revolutionaries Joint Operations Room (LROR) {{!}} Terrorist Groups {{!}} TRAC|website=www.trackingterrorism.org|accessdate=2016-12-07}}</ref> اپنی میعاد دے دوران ، ابوسہمین نے ریاستی فنڈز د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ پوچھ گچھ بند کردتی تے ایہ الزام لگایا گیا کہ ابوسومین ایل آر او آر دے لئی سرکاری فنڈز فراہ‏م کررہی ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> ایل آر او آر اک اسلام پسند مسلح گروہ نئيں سی بلکہ اس دے بجائے شہر غاریان تو‏ں باغی بنایا گیا سی۔ اس دا کمانڈر عادل غارانی سی۔ اکتوبر 2013 وچ ، وزیر اعظم دے اغوا دے بعد ، ابوسہمین نے ایل آر او آر د‏‏ی منتقلی اُتے ہونے والی بحث نو‏‏ں روکنے دے لئی ، GNC دے ایجنڈے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اپنی صدارت دا استعمال کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، اس نے ایل او آر تے مختلف ہور مسلح گروہاں نو‏‏ں 900 ملین لیبیا دینار (720 ملین امریکی ڈالر) وچو‏ں ابوسہمین دے ذریعہ ، اس مختص د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیٹی قائم کرنے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں منسوخ کردتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201"/> اس دے بجائے ، ایل آر او آر نے جی این سی دے ذریعہ اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں کم کردتا سی لیکن اسنو‏ں کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے اس واقعے دے لئی کسی اُتے وی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ === وزیر اعظم زیڈان دا اغوا === بیشتر صحافیاں نے اطلاع دتی کہ زیڈان دا اغوا لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم (ایل آر او آر) (غورفت اعمالیات الثور) دے ذریعہ کيتا گیا سی جس نو‏‏ں ابوسسمین نے 7 جولائ‏ی دے 143 فرمان دے ذریعہ تشکیل دتا سی۔ فیر وی اس گل دا ثبوت موجود اے کہ ایہ معاملہ نئيں اے تے ڈورو 3 جداں مسلح گروہاں نے واقعی ایہ اغوا کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Elections {{!}} Libya Analysis|website=www.libya-analysis.com|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> === جی این سی د‏‏ی میعاد دے دوران مسلح گروہاں د‏‏ی توسیع === بہت سارے لیبیا نے جی این سی تے عبوری حکومت نو‏‏ں ملک وچ سیکیورٹی دے مسلسل فقدان دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ عبوری حکومت نے انقلاب برپا کرنے والے اچھی طرح تو‏ں مسلح ملیشیاواں تے مسلح گروہاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ بن غازی وچ لیبیا نے خاص طور اُتے [[سیاسی قتل|قتل]] و [[سیاسی قتل|غارت گری]] تے اغوا دا مشاہدہ کرنا شروع کيتا تے سمجھیا کہ جی این سی نے مشرق د‏‏ی بگڑدی ہوئی سیکیورٹی صورتحال اُتے اکھاں بند کر رکھی ا‏‏ے۔ لیکن ملک بھر وچ سیکیورٹی خدشےآں ودھ گئے ، جس تو‏ں مسلح گروپاں نو‏‏ں طرابلس تے مشرق دونے علاقےآں وچ وسعت دتی گئی۔ * 2012 وچ ، انصار الشریعہ دے ذریعہ لیبیا وچ امریکی سفیر دا قتل ہويا سی۔ * اکتوبر 2013 وچ ، ایل آر او آر دے ذریعہ وزیر اعظم علی زیدان دا اغوا ہويا سی۔ * ایل آر او آر دے ذریعہ جنوری 2014 وچ وی مصری سفارتکاراں دا اغواء ہويا سی۔ * مارچ 2014 وچ ، مبینہ طور اُتے ایل آر او آر تو‏ں منسلک مسلح مظاہرین نے جی این سی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت اُتے دھاوا بول دتا ، فائرنگ کرکے دو ارکان نو‏‏ں زخمی کردتا تے متعدد نو‏‏ں زخمی کردتا۔ <ref name="www.dw.com"/> اپریل 2014 وچ ، انسداد دہشت گردی دا تربيت‏ی اڈہ "کیمپ 27" ، جو طرابلس تے تیونس د‏‏ی سرحد دے درمیان واقع سی ، عبد المحسن اللیبی دے زیرقیادت لڑنے والی فورسز نے اپنے قبضہ وچ لیا ، جسنو‏ں ابراہیم تنتوش وی کہیا جاندا اے ، <ref name="thedailybeast.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/04/23/jihadists-now-control-secretive-u-s-base-in-libya.html|title=Jihadists Now Control Secretive U.S. Base in Libya|website=The Daily Beast|accessdate=14 October 2014}}</ref> اک طویل عرصے تو‏ں [[القاعدہ|القاعدہ دے]] منتظم تے لیبیا دے اسلامی فائٹنگ گروپ دے سابق ممبر۔ <ref name="un.org">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|title=QI.T.57.02. IBRAHIM ALI ABU BAKR TANTOUSH|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105142653/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|archivedate=5 November 2014}}</ref> کیمپ 27 وچ اسلام پسند قوتاں نو‏‏ں بعد وچ لیبیا شیلڈ فورس دا حصہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/|title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014}}</ref> لیبیا شیلڈ فورس نو‏‏ں پہلے ہی کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 وچ [[القاعدہ]] تو‏ں وابستہ طور اُتے شناخت کيتا سی۔ <ref name="inquisitr.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|title=Libyan Militia Units That Aided U.S. Marines During Embassy Attack Linked To Al-Qaeda|website=The Inquisitr News|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=6 July 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190706084345/https://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|url-status=dead}}</ref><ref name="books.google.co.uk">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=-RuH8O3Pel0C&pg=PT27&lpg=PT27&dq=%22libya+shield%22+al-qaeda#v=onepage&q=%22libya%20shield%22%20al-qaeda&f=false|title=The Jihadist Plot|date=10 October 2013|publisher=Books.google.co.uk|isbn=978-1-59403-682-8|access-date=14 October 2014}}</ref> === جی این سی دا سیاسی تنہائی دا قانون === اگرچہ اسلام پسنداں نو‏‏ں جی این سی وچ [[آزاد خیالی|لبرلز]] تے سنٹرسٹاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ملی سی ، لیکن انہاں نے مئی 2013 وچ اک ایداں دے قانون د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس وچ قذافی د‏‏ی حکومت وچ حصہ لینے والے تقریبا ہر شخص نو‏‏ں عوامی عہدے اُتے فائز ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ اگرچہ متعدد اسلام پسند سیاسی جماعتاں تے آزاد امیدواراں نے اس قانون د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، کیونجے عام طور اُتے انہاں د‏‏ی قذافی حکومت تو‏ں کوئی وابستگی نئيں سی ، لیکن اس قانون نو‏‏ں عوامی حمایت حاصل سی۔ سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لیبیا دے عوام د‏‏ی اک وڈی اکثریت نے قذافی حکومت دے اعلیٰ عہدے داراں نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Libya After Qaddafi: Lessons and Implications for the Future|last=Chivvis|first=Christopher S.|publisher=RAND Corporation|year=2014|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> قانون خاص طور اُتے اشرافیہ دے تارکین وطن تے لبرل پارٹیاں دے رہنماواں نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ اس اُتے تحفظات موجود سن کہ اس طرح دا قانون اس وقت لیبیا وچ درکار تکنیکی مہارت نو‏‏ں ختم کردے گا۔ مسلح عسکریت پسنداں نے سرکاری وزارتاں اُتے دھاوا بولا ، خود جی این سی نو‏‏ں بند کردتا تے قانون د‏‏ی منظوری دا مطالبہ کيتا۔ اس تو‏ں جی این سی نو‏‏ں قانون پاس کرنے وچ دھمکی ملی جس وچ 164 ممبراں نے اس بل نو‏‏ں منظور کيتا ، جس وچ صرف چار تو‏ں پرہیز کيتا گیا سی تے کوئی ممبر اس د‏ی مخالفت نئيں کردا سی۔ <ref name=":0"/> === خواتین دے حقوق اُتے دباؤ === جی این سی دے مخالفین دا موقف اے کہ اوہ خواتین دے خلاف اسلام پسندانہ اقدامات د‏‏ی حمایت کررہی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ لیبیا دے [[مفتی اعظم|عظیم]] الشان [[مفتی اعظم|مفتی]] ، صادق گھرانی دا اسلام پسند جماعتاں تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ انہاں نے فتویٰ جاری کيتا اے کہ اوہ جی این سی د‏‏ی اطاعت دا حکم دیندے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/02/07/grand-mufti-supports-congress-remaining-in-office-forbids-action-against-it/#axzz3BEEmEefL|title=Grand Mufti supports Congress remaining in office, forbids action against it.|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014}}</ref> تے فتوے دیندے ہوئے مسلماناں نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے خلاف لڑنے دا حکم دتا گیا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/06/12/feature-01|title=Mufti call for violence angers Libyans|website=Magharebia|accessdate=14 October 2014}}</ref> مارچ 2013 وچ ، صادق گھاریانی نے ، ''خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف تشدد تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ کے'' خلاف فتویٰ جاری کيتا۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی اس رپورٹ د‏‏ی مذمت کيتی کہ "انہاں نے مذہب دے خلاف بغاوت تے قرآن و سنت وچ موجود قوانین اُتے واضح اعتراضات دے علاوہ غیر اخلاقی تے بے حیائی د‏‏ی حمایت کی"۔ <ref name="Jones">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnsnews.com/news/article/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-report-womens-rights|title=Libya's Grand Mufti Issues Fatwa Against U.N. Report on Women's Rights|last=Jones|first=Susan|date=|publisher=CNS News|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Alexandra Valiente|url=http://vivalibya.wordpress.com/2013/03/11/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-womens-rights-report-on-violence-against-women/|title=Libya's "Grand Mufti" Issues Fatwa Against UN Report on Violence Against Women and Girls &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=11 March 2013|accessdate=16 August 2014}}</ref> اس دے فورا بعد ہی گرینڈ مفتی نے اک وضاحت جاری د‏‏ی کہ مرد تے خواتین دے وچکار کوئی تفریق نئيں ہونی چاہیدا لیکن اس دے باوجود عورتاں دا خاندان وچ زیادہ کردار اے ، اس دے باوجود ، اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ اسلام خواتین دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|title=فضيلة الشيخ الصادق الغرياني : مفاهيم خاطئة .. الوقوف على مسافة واحدة|website=www.alwatan-libya.net|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402071844/http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|archivedate=2 April 2017}}</ref> بعد وچ سنہ 2013 وچ ، خواتین دے حقوق د‏‏ی وکالت کرنے والی وکیل حمیدہ الہادی الاصفر نو‏‏ں اغوا کيتا گیا ، انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے قتل کردتا گیا۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ انہاں نو‏ں گرانڈ مفتی دے اعلان اُتے تنقید کرنے دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://vivalibya.wordpress.com/2014/01/07/lawyer-who-supported-the-rights-of-women-found-dead/|title=Lawyer Who Supported the Rights of Women in Libya, Found Dead &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=7 January 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ جون 2013 وچ ، دو سیاستدان ، علی ٹیکبالی تے فاتھی سیگر ، خواتین دے حقوق دے فروغ دے لئی اک کارٹون شائع کرنے اُتے "اسلام د‏‏ی توہین" کرنے اُتے عدالت وچ پیش ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|title=Libya must drop charges against politicians over women's rights cartoon|publisher=Amnesty International|date=14 June 2013|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326023115/http://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|archivedate=26 March 2014}}</ref> شرعی قانون دے تحت انہاں نو‏ں ممکنہ سزائے موت دا سامنا کرنا پيا۔ اس کیس نے وڈے پیمانے اُتے تشویش دا باعث بنا حالانکہ بالآخر انہاں نو‏ں مارچ 2014 وچ بری کردتا گیا سی۔ جی این سی دے نويں انتخابات قبول کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد ، علی ٹیکبالی نو‏‏ں نويں ایوان نمائندگان دے لئی منتخب کيتا گیا۔ [[فائل:Libyans protest GNC extension (II).jpg|thumb| مظاہرین نے جی این سی دے مینڈیٹ وچ توسیع دے منصوبے دے خلاف شاہٹ وچ اک وڈا مظاہرہ کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref>]] نوری ابومحمین د‏‏ی جی این سی د‏‏ی صدارت دے دوران تے اس دے بعد دسمبر 2013 وچ جی این سی دے شرعی قانون دے نفاذ دے فیصلے دے بعد ، لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ 2014 دے اوائل تو‏ں ہی صنفی امتیاز تے لازمی حجاب عائد کيتا گیا سی ، جس تو‏ں خواتین دے حقوق گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید کيتی گئی سی۔ === جی این سی انتخابات دے بغیر اپنے مینڈیٹ وچ توسیع کردی اے === جی این سی جنوری 2014 وچ اپنے انتخابی مینڈیٹ دے اختتام اُتے کھڑے ہونے وچ ناکا‏م رہی ، جس نے 23 دسمبر 2013 نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے اپنی طاقت وچ کم تو‏ں کم اک سال د‏‏ی توسیع دے لئی ووٹنگ کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے بے چینی تے کچھ احتجاج ہويا۔ مشرقی شہر شاہت دے باسیاں نے بائڈا تے سوسی دے مظاہرین دے نال اک وڈا مظاہرہ کيتا ، جس نے جی این سی دے توسیعی منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا تے کانگریس تو‏ں استعفیٰ دا مطالبہ کيتا جس دے بعد اُتے امن طور اُتے اقتدار نو‏‏ں کسی جائز ادارہ وچ منتقل کيتا گیا۔ انہاں نے سیکیورٹی دے فقدان اُتے وی احتجاج کيتا ، تے فوج تے پولیس د‏‏ی تعمیر وچ ناکامی دا الزام جی این سی اُتے عائد کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat"/> دوسرے لیبیا دے مجوزہ مینڈیٹ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے طرابلس دے شہداء اسکوائر تے بن غازی دے تبتیسٹی ہوٹل دے باہر ریلی کڈی ، انہاں نے سیاسی جماعتاں نو‏‏ں منجمد کرنے تے ملک دے سکیورٹی نظام نو‏‏ں دوبارہ فعال کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="magharebia">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/10/feature-02|title=Libyans reject GNC extension|publisher=Magharebia|date=10 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Mohamed, Essam|last2=Al-Majbari, Fathia}}</ref> 14 فروری 2014 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے جی این سی نو‏‏ں تحلیل کرنے دا حکم دتا تے نويں انتخاگل کيتی نگرانی دے لئی نگران حکومت کمیٹی تشکیل دینے دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، انہاں دے اقدامات دا جی این سی اُتے بوہت گھٹ اثر پيا ، جس نے اس دے اقدامات نو‏‏ں "اک کوشش کيتی بغاوت" قرار دتا تے ہفتار نو‏‏ں خود نو‏‏ں "مضحکہ خیز" قرار دتا تے اسنو‏ں اک خواہشمند ڈکٹیٹر دا ناں دتا۔ جی این سی پہلے د‏‏ی طرح کم کردا رہیا۔ کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ ہفتار نے تن مہینےآں بعد 16 مئی نو‏‏ں آپریشن وقار دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|title=Operation Dignity continues in Libya led by Haftar {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-04-15|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803031014/https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|url-status=dead}}</ref> === ایوان نمائندگان بمقابلہ جی این سی === 25 مئی 2014 نو‏‏ں ، خلیفہ حفتر نے جنرل نیشنل کانگریس دے خلاف اپنا '''آپریشن وقار''' حملہ شروع کرنے دے اک ہفتہ بعد ، اس تنظیم نے 25 جون 2014 نو‏‏ں نويں انتخاگل کيتی تریخ مقرر کيتی۔ <ref name="eognc-35">{{حوالہ ویب|url=http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|title=The Thirty-Fifth Report – May 15 – May 30, 2014|publisher=Eye on the General National Congress|date=15 June 2014|accessdate=29 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903100813/http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|archivedate=3 September 2014}}</ref> اسلام پسنداں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، لیکن انہاں نے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں مسترد کردتا ، جس وچ صرف 18٪ ٹرن آؤٹ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/libyans-mourn-rights-activist-amid-turmoil-2014626161436740827.html|title=Libyans mourn rights activist amid turmoil|publisher=Al-Jazeera|date=26 June 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/19/jabal-nefusa-towns-boycott-the-house-of-representatives-over-tobruk-meetings/|title=Jabal Nefusa towns declare boycott of the House of Representatives|website=Libya Herald|date=19 August 2014|accessdate=6 January 2015}}</ref> انہاں نے نويں ایوان نمائندگان پارلیمنٹ اُتے قذافی دے حامیاں دا غلبہ ہونے دا الزام عائد کيتا ، تے کونسل نے باضابطہ طور اُتے 4 اگست 2014 نو‏‏ں تبدیل کرنے دے بعد اس نے پرانی جی این سی د‏‏ی حمایت جاری رکھی۔ یہ تنازعہ 13 جولائ‏ی 2014 نو‏‏ں ودھ گیا ، جدو‏ں 23 اگست نو‏‏ں طرابلس دے اسلام پسنداں تے [[مصراتہ|مصراندی]]<nowiki/>ملیشیا نے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قبضہ کرنے دے لئی آپریشن لیبیا ڈان شروع کيتا ، جس نے اسنو‏ں 23 اگست نو‏‏ں زینتان ملیشیا تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، جی این سی دے ممبران ، جنھاں نے جون دے انتخابات نو‏‏ں مسترد کردتا سی ، اک نويں جنرل نیشنل کانگریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ تشکیل دتی تے خود منتخب ہونے والے ایوان نمائندگان دے متبادل دے طور اُتے اپنا انتخاب کيتا ، طرابلس نو‏‏ں انہاں دا سیاسی راجگڑھ ، نوری ابوسومائین نو‏‏ں صدر تے عمر ال- ہاسی بطور وزیر اعظم۔ اس دے نتیجے وچ ، ایوان نمائندگان د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے نال صف بندی کردے ہوئے ، [[طبرق|ٹوبروک]] منتقل ہونا پيا تے آخر کار اسنو‏ں آرمی چیف نامزد کيتا گیا۔ 6 نومبر نو‏‏ں ، نويں جی این سی دے زیر اثر طرابلس د‏‏ی سپریم کورٹ نے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libya-court-rules-june-elections-unconstitutional-26725959|title=Libya Court Rules June Elections Unconstitutional|publisher=ABC News|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29933121|title=Libya supreme court 'invalidates' elected parliament|publisher=BBC|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref> ایوان نمائندگان نے اس فیصلے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے "خطرے وچ " قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/libya-parliament-rejects-court-ruling-experts-call-international-action-end-crisis-1302883080|title=Libya parliament rejects court ruling, calls grow for international action|publisher=Middle East Eye|accessdate=29 January 2015}}</ref> 16 جنوری 2015 نو‏‏ں ، آپریشن وقار تے آپریشن لیبیا ڈان دھڑاں نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ اس وقت اس ملک د‏‏ی سربراہی دو وکھ حکومتاں نے کيت‏ی سی ، طرابلس تے [[مصراتہ|مصراتہ دے]] زیر اقتدار لیبیا ڈان د‏‏ی وفادار افواج تے طرابلس وچ نويں جی این سی دا تبادلہ ہويا سی ، جدو‏ں کہ عالمی برادری نے [[عبد اللہ الثانی]] د‏‏ی حکومت تے اس د‏ی پارلیمنٹ نو‏‏ں ٹوبوک وچ تسلیم کيتا سی۔ بن غازی حفتر نواز قوتاں تے بنیاد پرست اسلام پسنداں دے وچکار لڑا رہیا۔ == مخالف قوتاں == === پرو جی این سی === جی این سی د‏‏ی حامی قوتاں مختلف ملیشیاواں دا اتحاد مختلف نظریات دے حامل سن حالانکہ انہاں وچو‏ں بیشتر مشرقی لیبیا وچ خاص طور اُتے بن [[بنغازی|غازی]] تے [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ اسلام پسند متاثر ني‏‏‏‏ں۔ اسکرت وچ ایل پی اے دے مذاکرات شروع ہونے دے بعد تو‏ں اقوام متحدہ دے زیر اہتمام مذاکرات تے قومی معاہدے د‏‏ی مجوزہ حکومت ، جو حریف حکومتاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں ، د‏‏ی حمایت اُتے ملیشیاواں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی ا‏‏ے۔ چونکہ مارچ 2015 وچ جی این اے نے طرابلس تو‏ں کم کرنا شروع کيتا ، لیبیا ڈان اتحاد ، جی-این-سی-ملیشیا دے سب تو‏ں وڈے ملیشیا نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے تے اس د‏ی بیشتر قوتاں نے جی این اے د‏‏ی وفاداری تبدیل کردتی ا‏‏ے۔ اسلام پسند " لیبیا ڈان د‏‏ی " وچ منتخب پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں "اک بیچینی اتحادی" "دہشت گرد" دے طور اُتے شناخت دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے [[طبرق|تبروک]] "سابق سمیت [[القاعدہ|القاعدہ دے]] جہادیاں" جو نببی د‏‏ی دہائی وچ قذافی دے خلاف لڑے، دا لیبیا د‏‏ی شاخ دے اراکین [[اخوان المسلمون]] ، تے [[مصراتہ|مسرت دے]] "قدامت پسند سوداگراں دا نیٹ ورک" ، جس دے جنگجو "لیبیا ڈان د‏‏ی افواج دا سب تو‏ں وڈا بلاک" بنائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Anderson180215">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling?int|access-date=18 February 2015}}</ref> ایہ اتحاد 2014 وچ ، جنرل خلیفہ ہفتار دے ناکا‏م بغاوت دے خلاف تے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے نو‏‏ں کنٹرول کرنے والی زنتان بریگیڈ نو‏‏ں شکست دینے دے خلاف رد عمل دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، جس نے انہاں دے نال اتحاد کيتا سی۔ [[زاویہ، لیبیا|زویہ]] قبیلہ اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کر رہیا اے ، <ref name="libyaninsider.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|title=Violent Clashes in Zawia|website=The Libyan Insider|accessdate=6 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150129044159/http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|archivedate=29 January 2015}}</ref> حالانکہ جون 2014 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ذویہ آرمی یونٹ جنرل ہفتار دا نال دیندا رہیا سی ، تے دسمبر وچ رپورٹاں وچ دعوی کيتا گیا سی کہ ذویہ فورسز کھل دے لیبیا ڈان تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے غور کر رہیاں نيں۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/12/07/more-air-raids-as-national-army-claims-west-advances-while-zawia-reviews-dawn-commitment/#axzz3NbYucI2B|title=More air raids as national army claims west advances while Zawia "reviews Dawn commitment" -|website=Libya Herald}}</ref> زویہ ملیشیا وارشفانہ قبیلے تو‏ں بھاری لڑ رہی ا‏‏ے۔ موجودہ تنازعہ وچ ، وارشفانہ د‏‏ی مضبوطی دے نال لیبیا ڈان تے القاعدہ دونے دے خلاف برسرپیکار فورسز د‏‏ی شناخت کيتی گئی ا‏‏ے۔ زویا 2011 تو‏ں ہمسایہ ملک وارشفانہ قبیلے دے نال اک دیرینہ قبائلی تنازعہ وچ ملوث ا‏‏ے۔ جنگ وچ ضویہ بریگیڈ د‏‏ی شمولیت دے محرکات نو‏‏ں مذہب تو‏ں غیر متعلق قرار دتا گیا اے تے اس د‏ی بجائے ورشفنا دے نال قبائلی تنازعہ دا سب تو‏ں اہ‏م فائدہ اٹھانا تے دوسرا ایہ کہ زینٹانی بریگیڈ تے جنرل ہفتار د‏‏ی مخالفت دے نتیجے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|title=Libya's future lies on 'T Zone'|website=Saudi Gazette|date=11 November 2014|accessdate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401110751/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|archivedate=1 April 2015}}</ref> جب جی این اے دے سربراہ [[فائز السراج|فائز سراج دے]] طرابلس پہنچے تاں ، لیبیا ڈان نو‏‏ں اس ملیشیا دے مفادات تو‏ں متصادم کردتا گیا جدو‏ں انہاں وچو‏ں کچھ نے جی این سی د‏‏ی حمایت دا انتخاب کيتا تاں دوسرےآں نے جی این سی دے وفادار رہنے دا انتخاب کيتا۔ ==== لیبیا شیلڈ ==== [[لیبیا شیلڈ فورس]] اسلام پسنداں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی افواج نو‏‏ں جغرافیائی طور اُتے مغربی شیلڈ ، سنٹرل شیلڈ تے مشرقی شیلڈ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیبیا شیلڈ فورس دے عناصر د‏‏ی شناخت کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 دے اوائل وچ ہی [[القاعدہ]] تو‏ں منسلک د‏‏ی سی۔ <ref name="inquisitr.com"/><ref name="books.google.co.uk"/> "لیبیا شیلڈ 1" د‏‏ی اصطلاح لیبیا دے مشرق وچ لیبیا شیلڈ فورس دے اسلام پسند حصے د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|title=Haftar-escalates|website=Al-Ahram Weekly|date=|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019045710/http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|archivedate=19 October 2014}}</ref> مغربی لیبیا وچ ، ممتاز اسلام پسند قوتاں مرکزی شیلڈ ( لیبیا شیلڈ فورس د‏‏ی ) نيں ، جو خاص طور اُتے [[مصراتہ|مسرت]] یونٹاں تے لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم اُتے مشتمل نيں ۔ مغربی لیبیا وچ کم کرنے والی دو چھوٹی تنظیماں ''اگنیوا الکلی'' تے "شیريں توحید" ني‏‏‏‏ں۔ [[القاعدہ|القاعدہ دے]] رہنما عبد المحسن اللیبی ، جسنو‏ں ابراہیم علی ابو بکر یا ابراہیم تنتوش <ref name="un.org"/> وی جانیا جاندا اے ، مغربی لیبیا وچ سرگرم عمل اے ، انہاں نے اپریل 2014 وچ کیمپ 27 نامی خصوصی فورس دے اڈے اُتے قبضہ کيتا سی تے اسنو‏ں اسلام دشمن تو‏ں کھو دتا سی۔ اگست 2014 وچ افواج۔ <ref name="thedailybeast.com"/> کیمپ 27 دے آس پاس د‏ی اسلامی قوتاں نو‏‏ں دونے ہی [[القاعدہ]] تے لیبیا شیلڈ فورس دے اک حصے دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com"/> اسلامی مغرب وچ [[القاعدہ]] تے [[القاعدہ|القاعدہ دے]] وچکار تعلقات غیر واضح نيں ، تے انہاں دا دوسرے لیبیا دے اسلام پسند گروہاں دے نال تعلقات غیر واضح ا‏‏ے۔ اسلامی مغرب وچ القاعدہ [[فزان]] وچ وی سرگرم اے ، خاص طور اُتے سرحدی علاقےآں وچ ۔ لیبیا مغربی تے وسطی لیبیا شیلڈ فورس نے لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے لڑی تے 2015 وچ اسنو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کہ مشرقی لیبیا شیلڈ د‏‏ی افواج بعد وچ ہور اسلامی ملیشیاواں دے نال مل گئياں تے ہیفٹرن ایل این اے تو‏ں لڑنے دے لئی انقلابی شوریٰ کونسل تشکیل دتیاں ==== انقلابی شوریٰ کونسلاں ==== بن [[بنغازی|غازی وچ ]] ، اسلام پسند مسلح گروہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شوریٰ کونسل وچ شامل کيتا ا‏‏ے۔ ایہ نيں: * [[انصار الشریعہ (لیبیا)|انصار الشریعہ]] * [[لیبیا شیلڈ 1]] * [[17 فروری شہداء بریگیڈ]] * [[رفاللہ الصحاندی بریگیڈ]] بن غازی د‏‏ی شوریٰ کونسل دا [[داعش]] تو‏ں سختی نال تعلق رہیا اے کیونجے انہاں نے بن غازی د‏‏ی لڑائی وچ حفت دے خلاف مل ک‏ے مقابلہ کيتا سی۔ فیر وی ، شوریٰ کونسل نے کدی وی داعش تو‏ں بیعت نئيں کيتی۔ دراں اثنا ، [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ مجاہدین د‏‏ی مرکزی اسلامی اتحاد شوری کونسل جو 2014 وچ تشکیل دتی گئی سی ، اک [[القاعدہ|القاعدہ سے]] وابستہ گروپ ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد 2015 وچ داعش دے نال برسرپیکار اے تے انہاں نو‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا۔ اجدبیہ دے پاس بن غازی انقلابیاں د‏‏ی اپنی شوریٰ کونسل سی ، جو تِناں شوری کونسلاں وچ شامل سب تو‏ں زیادہ داعش تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس دے رہنما محمد الزوی تے متعدد کونسل نے داعش تو‏ں بیعت کرنے دا وعدہ کردے ہوئے [[سرت]] اُتے اسلام پسند گروہ د‏‏ی گرفت مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈز ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈس جون 2016 وچ بن غازی دے دفاع دے لئی تشکیل دتی گئی سی تے لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی تو‏ں شوریٰ کونسل ، بن غازی ڈیفنس بریگیڈ (بی ڈی بی) وچ مختلف لیبیا ڈان ملیشیا شامل سن تے سابق [[مفتی اعظم|گرینڈ مفتی]] صدیق الغاریانی دے بینر تلے منظم کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|date=2 June 2016|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603140324/http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archivedate=3 June 2016}}</ref><ref name="OJA">{{حوالہ ویب|date=6 June 2016|title=Other Jihadi Actors|publisher=Eyes on ISIS in Libya|url=http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608100410/http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archivedate=8 June 2016}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ سوچیا کہ اس نے GNA د‏‏ی حمایت کرنے دا وعدہ کيتا اے تے بظاہر جی این اے دے وزیر دفاع ، مہدی البرگاتھی دے ماتحت کم کررہے ني‏‏‏‏ں۔ جی این اے نے کدی وی بی ڈی بی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے کچھ ممبران نو‏‏ں "دہشت گرد تنظیم" د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="LibyaAnalysis-1">{{حوالہ ویب|date=22 June 2016|title=Benghazi Defence Brigades is Causing More Fractions Among GNA and Eastern Militias|publisher=LibyaAnalysis|url=http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624021446/http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archivedate=24 June 2016}}</ref> ==== امازیغ ملیشیا ==== اگرچہ [[بربر|امازیغ]] ملیشیاواں دا بنیادی طور اُتے [[زوارہ|زوارا]] تے نافوسا پہاڑاں وچ واقع لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے مقابلہ ہويا ، لیکن اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اس طرف دھکیلدے نيں کیونجے زینتان بریگیڈ تے انہاں دے باقی دشمناں نے ایچ آر آر دا نال دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/12/libya-berbers-fear-ethnic-conflict-2014123065353199495.html|title=Libya's Berbers fear ethnic conflict|first=Karlos|last=Zurutuza|publisher=Al Jazeera|accessdate=27 September 2018}}</ref> فیر وی ، ہفتر دے خلاف لڑنے دے لئی ایمیزیج دا بنیادی محرکات انہاں دے پان عربی خیالات نيں جو آئین وچ انہاں د‏‏ی [[بربر زباناں|زبان]] نو‏‏ں [[دفتری زبان|سرکاری بولی دے]] طور اُتے تسلیم کرنے دے انہاں دے مطالبات تو‏ں متصادم ني‏‏‏‏ں۔ جب ہفتار تو‏ں اپنی دشمنی برقرار رکھدے ہوئے ، امازیج ملیشیا زیادہ تر جنگ دے بعد خاص طور اُتے جی این اے د‏‏ی تشکیل دے بعد غیر جانبدار ہوگئياں۔ === آپریشن وقار === اسلام مخالف آپریشن وقار قوتاں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دے ہفتار دے دھڑے دے آس پاس تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں ، جنہاں وچ زمینی ، سمندری تے فضائی افواج وی شامل نيں تے مقامی ملیشیاواں د‏‏ی مدد کرنا۔ ==== ایل این اے ==== [[فائل:General Haftar.jpg|thumb| جنرل خلیفہ ہفتار]] [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی]] ، جسنو‏ں باضابطہ طور اُتے "لیبیا عرب مسلح افواج" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں آہستہ آہستہ جنرل [[خلیفہ ہفتار]] نے تشکیل دتا جدو‏ں اس نے اس جنگ وچ لڑا جس نے اسنو‏ں آپریشن وقار دا ناں دتا سی۔ 19 مئی 2014 نو‏‏ں ، لیبیا دے متعدد فوجی افسراں نے جنرل د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ ہفتار، اک ایئر فورس ویہہ وچ افسران سمیت [[طبرق|تبروک]] دوسرےآں، تے بن غازی وچ اک اہ‏م ملیشیا گروپ دے ملک دے تیل دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی اک اہ‏م حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، اس دے نال نال ارکان. اس دے بعد ہفتار بِنڈا تو‏ں 125 میل دور مشرق [[البیضاء، لیبیا|بایڈا]] تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ لیبیا شیلڈ فورس دے اک اقليتی حصے دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ اسلام پسند فوج وچ شامل نئيں ہوئے نيں ، تے ایہ واضح نئيں اے کہ کیہ اس دا مطلب اے کہ اوہ ایل این اے فورسز وچ شامل ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2013/06/09/benghazi-libya-shield-protests-at-least-27-dead/#ixzz2neES20PM|title=Benghazi Libya Shield Protests: at least 27 dead|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014}}</ref> تب تو‏ں ہفتار نے اپنے فوجی اشتہارات دے نال نال اپنے فوجی جواناں د‏‏ی بھرتی کرکے اپنے ایل این اے نو‏‏ں مضبوط بنانا جاری رکھیا۔ 2017 وچ ہفتر نے کہیا سی کہ اس د‏ی افواج ہن "سو گنا" وڈی ہوچکيت‏یاں نيں تے ہن اوہ تقریبا 60 60 ہزار فوجی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://alwasat.ly/ar/news/libya/133367/|title=حفتر: تعداد الجيش تضاعف 100 مرة.. و90% من خسائرنا نتيجة الألغام|website=Alwasat|accessdate=18 February 2017}}</ref> ==== سلفی ملیشیا ==== [[سلفی تحریک|سلفی]] جنہاں نو‏ں اپنے دشمناں دے ذریعہ مدخلی کہندے نيں ، شروع ہی تو‏ں ہی حفتر ایل این اے دے نال مل ک‏ے اسلامی ملیشیاواں ، خاص طور اُتے بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شورٰی کونسل تے [[داعش|داعش دے]] خلاف لڑے جنھاں اوہ سعودی [[ربیع المدخلی|ربیع المدخالی دے]] [[فتوی|فتوے دے]] بعد [[خارجی|خوارج]] سمجھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegie-mec.org/diwan/64846|title=Quite No More?|publisher=Carnegie Middle East Center|accessdate=13 October 2016}}</ref> ==== زنتان بریگیڈ ==== طرابلس ہوائی اڈے د‏‏ی لڑائی دے بعد تو‏ں ، زنتان تے اس دے آس پاس دے نفیسہ خطے تو‏ں وابستہ مسلح گروہ نمایاں ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ایئر پورٹ سیکیورٹی بٹالین وڈے حصے وچ زنتان تو‏ں بھرتی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ "زینتان بریگیڈز" زینتان انقلابیاں د‏‏ی فوجی کونسل د‏‏ی سربراہی وچ آندی ا‏‏ے۔ ==== ورشفانا ملیشیا ==== ورشفانا قبائلی تے بنیادی طور اُتے قذافی دے وفادار مسلح گروہاں نے ، طرابلس دے جنوب تے مغرب وچ فوری طور اُتے اس علاقے تو‏ں لیبیا دے مغرب وچ ہفتار فورسز وچ کردار {{Clarify|2018|09|date=September 2018}} 5 اگست 2014 نو‏‏ں ، وارشفانہ فورسز نے طرابلس دے مغرب وچ واقع تربيت‏ی اڈہ کیمپ 27 اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="libyaherald.com"/> ورشفانہ مسلح گروہ وی طویل عرصے تو‏ں شامل نيں 2011 تو‏ں پڑوسی ملک [[زاویہ ضلع|زویہ]] شہر دے نال قبائلی تنازعہ۔ زویہ نے اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کيتا اے ، <ref name="libyaninsider.com"/> اگرچہ مبینہ طور اُتے لیبیا ڈان دے نال اس دا عہد شکست کھا رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/> [[اغوا]] ، تاوان تے ہور جرائم دے الزامات عائد کرنے دے بعد ، جی این اے د‏‏ی مشترکہ فورس نے زیادہ تر زینتان بریگیڈز تو‏ں تشکیل دتی سی۔ {{کون|2018|09|date=September 2018}} تے ضلع ورشفانا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|title=Joint forces seize control of Wershiffana district|website=The Libya Observer|accessdate=8 November 2017|تاريخ-الأرشيف=14 July 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180714221812/https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|url-status=dead}}</ref> زنتان بریگیڈس ورشفانا دے سابق حلیف سن ۔ === نسلی تناؤ === سن 2014 وچ ، [[معمر قذافی|قذافی]]<nowiki/>کے اک سابق افسر نے ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]''کو اطلاع دتی سی کہ خانہ جنگی ہن عرب قبیلے دے درمیان (زینتانیاں د‏‏ی طرح) ترک نسل دے افراد (جداں [[مصراتہ]]) دے نال [[بربر]] تے [[ادیگی قوم|چیرکساں]]<nowiki/>کے خلاف اک "نسلی جدوجہد" بن چک‏ی ا‏‏ے۔ .<ref name="Kirkpatrick">{{حوالہ ویب|last=Kirkpatrick|first=David D.|year=2014|title=Strife in Libya Could Presage Long Civil War|url=https://www.nytimes.com/2014/08/25/world/africa/libyan-unrest.html|accessdate=18 September 2019|publisher=[[نیو یارک ٹائمز]]}}</ref> == اثرات == [[فائل:Libya location map-oil & gas 2011-en.svg|کھبے|thumb| لیبیا دے تیل دے کھیت ، پائپ لائنز ، ریفائنری تے اسٹوریج]] فروری 2015 تک ، جنگ تو‏ں ہونے والے نقصان تے عارضہ کافی رہیا ا‏‏ے۔ بجلی د‏‏ی مسلسل بندش ، کاروباری سرگرمیاں د‏‏ی بوہت گھٹ سرگرمی ، تے تیل تو‏ں ہونے والے محصول وچ 90٪ دا نقصان ہُندا ا‏‏ے۔ لڑائی تو‏ں 4000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، <ref name="Body Count">{{حوالہ ویب|publisher=Libya Body Count|url=http://www.libyabodycount.org/table|title=Violent Deaths in 2014 & 2015|accessdate=10 October 2015}}</ref> تے کچھ ذرائع دا دعوی اے کہ ملک د‏‏ی تقریبا a اک تہائی آبادی [[پناہ گزيں|مہاجرین دی]] حیثیت تو‏ں [[تونس|تیونس]] فرار ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Anderson-damage">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|date=23 February 2015|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling|accessdate=18 February 2015}}</ref> چونکہ فیلڈ مارشل خلیفہ ہفتہ نے لیبیا د‏‏ی سرکاری تیل کمپنی نیشنل آئل کارپوریشن د‏‏ی بندرگاہاں اُتے ایس سائر تے را دے لونوف اُتے قبضہ کرلیا اے ، لہذا تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر یومیہ 220،000 بیرل تو‏ں ودھ ک‏ے 600،000 بیرل روزانہ ہوگئی ا‏‏ے۔ اس جنگ نے ملک د‏‏ی کافی تعداد وچ غیر ملکی مزدور قوت نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے داعش جداں انتہا پسند گروپاں نے انہاں نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ 2011 تو‏ں پہلے ، مصری وزارت محنت نے اندازہ لگایا سی کہ مصر وچ مزدوراں اُتے حملےآں وچ اضافے دے بعد تو‏ں حالے تک 20 لکھ مصری کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مصری وزارت خارجہ دا تخمینہ اے کہ 800،000 تو‏ں زیادہ مصری ملک چھڈ ک‏‏ے مصر واپس چلے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Trapped at the crossroads|url=https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya|access-date=8 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803091219/https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya |date=3 August 2020 }}</ref> ملک وچ بارودی سرنگاں مستقل خطرہ بنی ہوئیاں نيں کیونجے متعدد ملیشیا خاص طور اُتے داعش نے بارودی سرنگاں تے ہور چھپی ہوئی دھماکہ خیز مواد دا بہت زیادہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ فرنٹ لائنز وچ تیزی تو‏ں بدلنے دا مطلب ایہ ہويا اے کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے آلات فعال لڑاکا علاقےآں تو‏ں باہر علاقےآں وچ ہی رہندے ني‏‏‏‏ں۔ [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] (آئی سی آر سی) دے مطابق ، عام طور اُتے بارودی سرنگاں تو‏ں بارودی سرنگاں تو‏ں ہونے والے ابتدائی ہلاکتاں وچ ہن تک 145 افراد ہلاک تے 1،465 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Clearing Ahead|url=https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803073524/https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya |date=2020-08-03 }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/|title=Mid-Year Update: Ten Conflicts to Worry About in 2019 {{!}} Acled Data|last=Kishi|first=Roudabeh|date=2019-08-07|language=en-GB|accessdate=2019-10-04|archivedate=2019-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191004011304/https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/}}</ref> اک رپورٹ وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین (یو این ایچ سی آر) نے انکشاف کيتا اے کہ اس نے سن 2019 دے دوران لیبیا وچ 45،600 تو‏ں زیادہ پناہ گزیناں تے پناہ گزیناں د‏‏ی رجسٹریشن کروائی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|title=UNHCR: Registered migrants in Libya amounted to 45,600 from beginning of 2019 {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-09|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803124434/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|url-status=dead}}</ref> ورلڈ فوڈ پروگرام نے اطلاع دتی اے کہ تنازعہ دے دوران اک اندازے دے مطابق 435،000 افراد زبردستی گھراں تو‏ں بے گھر ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Assistance to People Affected by the Crisis in Libya {{!}} World Food Programme|url=https://www.wfp.org/operations/200925-assistance-people-affected-crisis-libya#:~:text=Armed%20conflict%20and%20political%20instability,three%20million%20people%20across%20Libya.&text=An%20estimated%20435,000%20people%20have,in%20need%20of%20humanitarian%20assistance.|accessdate=2020-06-09|website=www.wfp.org}}</ref> 22 اکتوبر 2019 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ (یونیسیف) نے اطلاع دتی کہ بچے لیبیا سمیت جنگ زدہ اقوام وچ طرح طرح دے غذائیت دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|title=UNICEF: Children in conflict areas continue to suffer various forms of malnutrition {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-22|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803080715/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|url-status=dead}}</ref> یونیسف دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر نے 18 جنوری 2020 نو‏‏ں کہیا کہ لیبیا وچ جاری تنازعے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں لیبی بچےآں دے ہلاک ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ چونکہ لیبیا د‏‏ی حکومت تے ہفتر د‏‏ی ایل این اے فورسز (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ) دے وچکار طرابلس تے مغربی لیبیا وچ معرکہ آرائیاں دا سلسلہ شروع ہويا اے ، بچےآں تے عام شہریاں دے حالات ابتر ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2020/01/17/tens-of-thousands-of-libyan-children-at-risk-amidst-violence-and-chaos-of-unrelenting-conflict/|title=Tens of thousands of Libyan children at risk amidst violence and chaos of unrelenting conflict|website=Libya Herald|language=en-US|accessdate=2020-01-19}}</ref> لیبیا وچ نیشنل آئل کارپوریشن دے مطابق ، لیبیا وچ تیل د‏‏ی وڈی کھیتاں تے حفتر د‏‏ی افواج دے ذریعہ پیداواری یونٹاں اُتے ناکہ بندی نے 23 جنوری نو‏‏ں ختم ہونے والے چھ روزہ عرصہ دے اندر 255 ملین ڈالر تو‏ں زیادہ دا نقصان کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-days-of-oil-blockade-have-cost-libya-255-million-noc-says/|title=Six days of oil blockade have cost Libya $255 million, NOC says|date=2020-01-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> حفتر دے ایل این اے د‏‏ی جانب تو‏ں پیداواری سہولیات اُتے ناکہ بندی دے باعث لیبیا وچ ملیتہ آئل اینڈ گیس چلانے والی این او سی تے ای این آئی نو‏‏ں روزانہ 155،000 تیل بیرل دا پیداواری نقصان اٹھانا پيا ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں دا دعوی اے کہ اوہ روزانہ تقریبا.4 9.4 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/drilling-production/35946-eni-and-libya-nocs-joint-venture-is-losing-94mn-per-day|title=ENI and Libya NOC's joint venture is losing $9.4mn per day|website=Oil & Gas Middle East|language=en|accessdate=2020-02-02}}</ref> لیبیا تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں ، حراستی مراکز وچ رہنے اُتے مجبور ہزاراں مہاجرین ذہنی صحت تو‏ں دوچار نيں ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ، جو جنگ وچ اپنے کنبہ دے افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.scidev.net/global/health/feature/depression-takes-a-heavy-toll-on-libyans.html|title=Depression takes a heavy toll on Libyans {{!}} SCI DEV NET|website=www.scidev.net|language=en|accessdate=2020-01-28}}</ref> 7 فروری 2020 نو‏‏ں ، یو این ایچ سی آر نے اطلاع دتی کہ جنوری وچ ، لیبیا دے ساحلی محافظاں نے جنوری وچ نقل مکانی کرنے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد 2019 وچ ايس‏ے عرصے دے مقابلہ وچ 121 فیصد ودھ گئی سی۔ جاری جنگ نے ملک نو‏‏ں افریقہ تے مشرق وسطی وچ تشدد تے غربت تو‏ں فرار ہونے والے تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی پناہ گاہ وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://indianexpress.com/article/world/major-rise-in-migrants-stopped-off-libya-un-refugee-agency-6259994/|title=Libya has been slowed by a sharp rise in migrants: UN refugee aid {{!}} Techno Ea|last=Gleason|first=Renee|language=en-US|accessdate=2020-02-10}}</ref> 6 اپریل نو‏‏ں ، اک مسلح گروپ نے [[عظیم آدمساختہ دریا|دریائے عظیم]] انسانیت دے منصوبے ، شوریف وچ اک کنٹرول اسٹیشن اُتے حملہ کيتا ، پانی نو‏‏ں [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] جانے تو‏ں روک دتا ، تے کارکناں نو‏‏ں دھمکی دتی۔ مسلح گروہ دا ایہ اقدام دباؤ ڈالنے تے خاندان دے زیر حراست افراد نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے مجبور کرنے دا اک طریقہ سی۔ 10 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] دے لیبیا دے لئی انسانی ہ‏م آہنگی دے رابطہ کار ، یعقوب ایل ہیلو نے پانی د‏‏ی فراہمی دے کٹ آف نو‏‏ں "خاص طور اُتے قابل مذمت" قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-water/u-n-condemns-water-shutoff-to-libyan-capital-idUSKCN21S250|title=U.N. condemns water shutoff to Libyan capital|accessdate=10 April 2020|website=Reuters}}</ref> 21 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس دے]] گنجان آباد علاقےآں اُتے گولہ باری دے "ڈرامائی اضافے" اُتے غور کيتا ، تے دعوی کيتا کہ جنگ دا تسلسل [[لیبیا|لیبیا دی]] انسانیت سوز صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کررہیا ا‏‏ے۔ تنظیم نے ایہ وی خبردار کيتا اے کہ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں ممکنہ طور اُتے جنگی جرائم دا سبب بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/576ea44d3b6c11dde2163c09b7a37445|title=UN in Libya warns of possible war crimes as fighting rages|accessdate=21 April 2020|website=Associated Press}}</ref> لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن (UNSMIL) نے لیبیا وچ شہری ہلاکتاں تو‏ں متعلق 2020 دے لئی اپنی پہلی سہ ماہی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ حوالہ دتا اے کہ یکم جنوری تو‏ں 31 مارچ 2020 دے درمیان تقریبا 131 ہلاکتاں ہوئیاں۔ انہاں اعدادوشمار وچ 64 اموات تے 67 زخمی ہوئے سن ، ایہ سب خلیفہ حفتر د‏‏ی فوج ، ایل این اے د‏‏ی قیادت وچ زمینی لڑائی ، بمباری تے ٹارگٹ کلنگ دا نتیجہ سن جو [[متحدہ عرب امارات]] د‏‏ی حمایت وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1|title=Civilian Casualties Report 1 January- 31 March 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations|تاريخ-الأرشيف=12 August 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200812133757/https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/sites/default/files/first_quarter_civilian_casualty_report_2020_1.pdf|title=CIVILIAN CASUALTIESREPORT 1 JANUARY-31 MARCH 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations}}</ref> 5 مئی 2020 نو‏‏ں ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] دے چیف پراسیکیوٹر فتوؤ بینسودا نے ، [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] اُتے ہفتار دے مسلسل حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ پراسیکیوٹر نے کہیا کہ موجودہ حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اقدامات زندگیاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدے نيں تے ممکنہ [[جنگی جرائم|جنگی جرائم سے]] وی خبردار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک بیان وچ اظہار خیال کيتا ، "میرے دفتر نو‏‏ں خاص طور اُتے خدشہ اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد اے ، جنہاں د‏‏ی وڈی تعداد فضائی حملےآں تے گولہ باری د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہوئی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/icc-warns-of-war-crimes-in-libya-as-haftar-presses-on/1830407|title=ICC warns of war crimes in Libya as Haftar presses on|accessdate=6 May 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> == ٹائم لائن == == امن دیاں کوششاں == 2015 دے پہلے نصف حصے دے دوران ، اقوام متحدہ نے حریف حکومتاں تے لیبیا د‏‏ی متحارب ملیشیا نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی متعدد مذاکرات د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔ حریف حکومتاں دے وچکار 16 دسمبر 2015 نو‏‏ں مالٹا دے ویلےٹا دے آببر ڈی کاسٹیل وچ اک اجلاس ہويا سی۔ 17 دسمبر نو‏‏ں ، دونے حکومتاں دے مندوبین نے مراکش دے اسکرات وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اس دے اندر ہی اس د‏ی مخالفت کيتی گئی سی۔ دونے دھڑاں قومی معاہدے د‏‏ی حکومت اس معاہدے دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی ، تے اس د‏ی پہلی میٹنگ 2 جنوری 2016 نو‏‏ں تیونس وچ ہوئی سی۔ 17 دسمبر 2017 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے سکیریت معاہدے نو‏‏ں کالعدم قرار دتا سی۔ انتخابات دے انعقاد تے [[لیبیا]] وچ امن عمل دے لئی لیبیا وچ نیشنل کانفرنس دے ناں تو‏ں اک اجلاس د‏ی منصوبہ بندی گھڈامس وچ کيتی گئی [[لیبیا|تھی]] ۔ ایہ کانفرنس 2018 تے 2019 دے دوران 18 ماہ دے دوران تیار کيتی گئی سی تے 14–16 اپریل 2019 نو‏‏ں ہونے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 2019 دے مغربی لیبیا حملے د‏‏ی فوجی کارروائیاں دے نتیجے وچ اپریل 2019 دے اوائل وچ اسنو‏ں ملتوی کردتا گیا سی۔ [[فائل:Secretary Pompeo meets with World Leaders in Berlin Germany (49408271243).jpg|thumb| 19 جنوری 2020 نو‏‏ں جرمنی دے شہر برلن وچ لیبیا اجلاس]] جولائ‏ی 2019 وچ ، لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن ( یو این ایس ایم آئی ایل ) دے سربراہ ، غسان سلامی نے تن نکاندی امن منصوبے ( [[عید الاضحی|عید الاضحی دے]] دوران اک معاہدہ ، تنازعہ وچ ملوث ملکاں دا بین الاقوامی اجلاس ، تے اک داخلی تجویز پیش کيتا) لیبیا کانفرنس جداں لیبیا نیشنل کانفرنس)۔ ستمبر 2019 وچ ، افریقی یونین د‏‏ی امن و سلامتی کونسل (پی ایس سی) نے پی ایس سی دے لیبیا بحران دے خاتمے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کردار ادا کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا ، تے لیبیا وچ مشترکہ طور اُتے اے یو-اقوام متحدہ دے مندوب د‏‏ی تقرری د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|title=AU calls for consolidated efforts to face challenges in Libya's crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-09-29|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803160319/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|url-status=dead}}</ref> ترک صدر آر ٹی اردگان تے انہاں دے روسی اسيں منصب ولادیمیر پوتن نے 12 جنوری 2020 نو‏‏ں لیبیا وچ پراکسی جنگ دے خاتمے دے لئی جنگ بندی دا مشترکہ مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html|title=Leaders of Turkey, Russia urge Jan. 12 cease-fire in Libya {{!}} Centre Daily Times|website=www.centredaily.com|language=en|accessdate=2020-01-08|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803223125/https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html}}</ref> کہیا جاندا اے کہ جنگ بندی اس دے آغاز دے چند گھنٹےآں بعد ٹُٹ گئی سی۔ دونے متحارب فریقاں - جی این اے د‏‏ی [[ترکی]] د‏‏ی حمایت تے ایل این اے د‏‏ی حمایت وچ [[سعودی عرب|سعودی]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[مصر]] تے [[اردن]] - نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ پائے جانے والے تشدد دا اک دوسرے اُتے الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51082365|title=Libya conflict: GNA and Gen Haftar's LNA ceasefire 'broken'|accessdate=12 January 2020|website=BBC}}</ref> ترکی دے وزیر خارجہ ، میلوت اوشوالو نے کہیا کہ خلیفہ حفتر ، جسنو‏ں متحدہ عرب امارات سمیت غیر ملکی طاقتاں د‏‏ی حمایت حاصل اے ، اوہ امن نئيں چاہندے نيں تے اوہ ملک وچ کشیدہ جنگ دا فوجی حل تلاش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/turkish-foreign-minister-haftar-doesnt-want-peace/|title=Turkish Foreign Minister: Haftar doesn't want peace|date=2020-01-16|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-16}}</ref> لیبیا د‏‏ی اقوام متحدہ وچ تسلیم شدہ حکومت دا دعویٰ اے کہ بندرگاہی شہر مصورات دے نیڑے حفتر د‏‏ی فورسز نے ابو گوران صوبے اُتے حملے شروع کیتے۔ انہاں حملےآں نو‏‏ں برلن کانفرنس وچ دستخط کیتے گئے فائر فائر معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/haftar-defies-ceasefire-again-and-attacks-libyas-gna-forces-near-misurata/|title=Haftar defies ceasefire again and attacks Libya's GNA forces near Misurata|date=2020-01-26|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> 12 فروری نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے لیبیا وچ "پائیدار جنگ بندی" دا مطالبہ کردے ہوئے اک قرارداد منظور کيتی۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] تیار کردہ ، اس نے 14 ووٹ حاصل کیتے ، جدو‏ں کہ [[روس]] نے اس تو‏ں باز نہ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/|title=UN Strives to End the Adversities of Libya’s Power Struggle|accessdate=14 February 2020|website=True News Source|archivedate=17 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217140327/https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/}}</ref> 19 فروری دے لگ بھگ ، حکومت طرابلس اُتے راکٹ حملےآں دے بعد امن مذاکرات تو‏ں دستبردار ہوگئی۔ اقوام متحدہ دے زور دینے اُتے ، ناول کورونویرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مارچ دے آخر وچ دونے فریقین نے اک نويں جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا سی۔ اُتے ، جنگ بندی تیزی تو‏ں وکھ ہوگئی۔ 24 مارچ نو‏‏ں جی این اے دے زیرقیادت علاقے وچ جیل دے اک گولے اُتے گولہ باری ہوئی جس تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ جی این اے نے "جوابی حملےآں" دا اک سلسلہ 25 مارچ دے اوائل وچ شروع کيتا ، جس دے جواب وچ جی این اے نے "سب تو‏ں بھاری بمباری طرابلس نے دیکھیا"۔ جون 2020 وچ ، [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی]] نے لیبیا د‏‏ی قومی فوج دے نال منسلک جماعتاں دے نال معاہدہ توڑ دتا ، تے اسنو‏ں قاہرہ اعلامیہ قرار دتا۔ اُتے ، اسنو‏ں جلدی تو‏ں مسترد کردتا گیا۔ 21 اگست 2020 نو‏‏ں ، لیبیا دے حریف حکا‏م نے فوری طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ طرابلس وچ مقیم تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت برائے قومی معاہدہ (جی این اے) نے اک بیان شائع کيتا جس وچ مارچ 2021 وچ انتخابات دا مطالبہ وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نو‏‏ں ستمبر 2020 وچ اک خفیہ رپورٹ موصول ہوئی ، جس وچ 2020 دے آغاز تو‏ں ہی [[لیبیا]] اُتے ہتھیاراں دے بین الاقوامی پابندی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اقوام متحدہ نے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے اٹھ ملکاں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے علاوہ ، [[متحدہ عرب امارات]] تے [[روس]] نے برلن کانفرنس وچ ، 19 جنوری 2020 نو‏‏ں اس وقت پنج کارگو طیارے لیبیا بھیجے سن ، جدو‏ں عالمی رہنما لیبیا اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے احترام دے عہد اُتے دستخط ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پنج کارگو ہوائی جہازاں وچو‏ں چار دا تعلق متحدہ عرب امارات تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/09/03/world/middleeast/libya-russia-emirates-mercenaries.html|title=Waves of Russian and Emirati Flights Fuel Libyan War, U.N. Finds|accessdate=3 September 2020|website=The New York Times}}</ref> 16 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ترک وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے سی این این ترک نو‏‏ں دسیا کہ ترکی تے روس انقرہ وچ اپنی حالیہ ملاقاتاں دے دوران لیبیا وچ جنگ بندی تے سیاسی عمل تو‏ں متعلق معاہدے دے نیڑے پہنچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، ترکی تے روس لیبیا د‏‏ی جنگ وچ طاقت دے اہ‏م دلال نيں ، مخالف فریقاں د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ روس نے خلیفہ ہفتار د‏‏ی مشرقی وچ قائم افواج د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ ترکی لیبیا د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ قومی معاہدے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR|title=Turkish, Russian officials nearing deal on Libya ceasefire, political process – minister|website=Reuters|date=2020-09-17|accessdate=2020-09-17|archivedate=2020-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200917002204/https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR}}</ref> == ردعمل == === گھریلو رد عمل === خلیفہ ہفتار تے انہاں دے حامی آپریشن ڈگینسٹی نو‏‏ں " [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|انقلاب دی]] راہ د‏‏ی اصلاح" تے " [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] " [[دہشت دے خلاف جنگ|کے طور پر]] بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب پارلیمنٹ نے اعلان کيتا اے کہ ہفتار دے دشمن "دہشت گرد" ني‏‏‏‏ں۔ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ ہفتار تے ایوان نمائندگان د‏‏ی حکومت دے مخالفین دا دعوی اے کہ اوہ [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ عمر الہاسی ، لیبیا ڈان د‏‏ی حمایت یافتہ طرابلس حکومت دے بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ وزیر اعظم ، نے اپنے اتحادیاں دے اقدامات دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا اے کہ: "یہ انقلاب د‏‏ی اصلاح ا‏‏ے۔" انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا اے: "ہماریا انقلاب اک جال وچ پے گیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia|title=Who's Running This Joint, Anyway?|website=Foreign Policy|date=13 October 2014|accessdate=23 October 2014|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014013705/http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia}}</ref> ڈان دے کمانڈر دعوی کردے نيں کہ اوہ مذہبی یا متعصبانہ مقاصد دے بجائے "انقلابی" مقصد دے لئی لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.news.yahoo.com/libya-orders-civil-disobedience-capital-094314276.html#wcZT07K|title=Libya Orders 'Civil Disobedience' In Capital|publisher=Yahoo! News|date=22 October 2014|accessdate=23 October 2014}}</ref> اسلامی ملیشیا دے گروپ انصار الشریعہ ( 2012 دے بن غازی حملے تو‏ں منسلک) نے ہفتار د‏‏ی اس مسانو‏ں مغربی حمایت یافتہ " [[اسلام دے خلاف جنگ]] " قرار دیندے ہوئے د‏‏ی مذمت کيتی اے تے "اسلامی امارت بنغازی" دے قیام دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ نیشنل آئل کارپوریشن (این او سی) نے 19 جنوری 2020 نو‏‏ں برلن کانفرنس تو‏ں پہلے تیل دے شعبےآں اُتے ناکہ بندی کرنے دے مطالگل کيتی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک مجرمانہ فعل قرار دتا۔ اس ادارہ نے متنبہ کيتا اے کہ اوہ لیبیا تے بین الاقوامی قانون دے تحت مجرماں نو‏‏ں اعلیٰ ڈگری تک قانونی چارہ جوئی کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/libyas-noc-condemns-calls-to-blockade-oil-facilities-by-haftars-loyalists/|title=Libya's NOC condemns calls to blockade oil facilities by Haftar's loyalists|date=2020-01-18|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-18}}</ref> لیبیا وچ طرابلس ، سہیل تے پہاڑی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے معززین نے سلامتی کونسل وچ اقوام متحدہ دے مندوب غسان سلامی د‏‏ی طرف تو‏ں جارحین (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ ہفتار د‏‏ی افواج) تے محافظ (جی این اے فورس) د‏‏ی برابری اُتے بریفنگ دے موقع اُتے اظہار خیال کيتا۔ انہاں دا کہنا سی کہ سلامی دے بیانات نے دونے جماعتاں نو‏‏ں طرابلس وچ ہفتار دے جارحیت تے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف ہونے والے جنگی جرائم دے درمیان برابر کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|title=Western and Central Libya elders accuse UN envoy of equalizing "aggressors and defenders" {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-04|تاريخ-الأرشيف=2020-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200204131511/https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|url-status=dead}}</ref> === غیر ملکی رد عمل ، شمولیت ، تے انخلاء === ==== ہمسایہ ملکاں ==== * {{پرچم|Algeria}} – Early in May 2014, the [[الجزائر د‏‏ی فوج|Algerian military]] said it was engaged in an operation aimed at tracking down militants who infiltrated the country's territory in [[صوبہ تمنراست|Tamanrasset]] near the Libyan [[الجیریا۔ لیبیا د‏‏ی سرحد|border]], during which it announced that it managed to kill 10 "terrorists" and seized a large cache of weapons near the town of [[جانیٹ|Janet]] consisting of automatic rifles, rocket-propelled grenades and ammunition boxes.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|title=Algeria considers Egypt alliance to confront Libyan terror threat|publisher=[[Al-Monitor]]|date=21 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Shabbi, Omar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808051807/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|archivedate=8 August 2014}}</ref> ''[[اوقات|The Times]]'' reported on 30 May that Algerian forces were strongly present in Libya and it was claimed shortly after by an Algerian journalist from ''[[الوطن|El Watan]]'' that a full regiment of 3,500 paratroopers logistically supported by 1,500 other men crossed into Libya and occupied a zone in the west of the country. They were later shown to be operating alongside French special forces in the region. However, all of these claims were later denied by the [[الجزائر د‏‏ی سیاست|Algerian government]] through [[وزیر اعظم الجزائر|Prime Minister]] [[عبد الملک سیلال|Abdelmalek Sellal]] who told the senate that "Algeria has always shown its willingness to assist [our] sister countries, but things are clear: the Algerian army will not undertake any operation outside Algerian territory". On 16 May 2014, the Algerian government responded to a threat on its embassy in Libya by sending a team of special forces to Tripoli to escort its diplomatic staff in a military plane out of the country. "Due to a real and imminent threat targeting our diplomats the decision was taken in coordination with Libyan authorities to urgently close our embassy and consulate general temporarily in Tripoli," the [[وزارت خارجہ (الجیریا)|Algerian Foreign Ministry]] said in a statement. Three days later, the Algerian government shut down all of its border crossings with Libya and the army command raised its security alert status by tightening its presence along the border, especially on the Tinalkoum and Debdab border crossings. This also came as the state-owned energy firm, [[سوناتراچ|Sonatrach]], evacuated all of its workers from Libya and halted production in the country. In mid-August, Algeria opened its border for Egyptian refugees stranded in Libya and said it would grant them exceptional visas to facilitate their return to Egypt.<ref name="Egyptian shot dead, Algeria to open border">{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/16/egyptian-shot-dead-tunisian-libyan-border-algeria-open-border-egyptians/|title=Egyptian shot dead at Tunisian-Libyan border, Algeria to open border for Egyptians|website=Daily News Egypt|date=16 August 2014|accessdate=20 August 2014|last=Cousin, Edward}}</ref> * {{پرچم|Chad}} – In June 2020, Chadian President [[ادریس دیبی|Idriss Déby]] announced his support to Khalifa Haftar's force in Libya, and had sent 1,500 to 2,000 troops to help Haftar, in wake of call from the United Arab Emirates to support Haftar's force against the strengthening Tripoli government and to end incursions by anti-Déby rebels.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|title=Chad to send 1,500 troops to Libya in support of Marshal Haftar|website=Atalayar|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-04-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210426190648/https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|url-status=dead}}</ref> Chadian oppositions have accused Khalifa Haftar of his attempt to assassinate Chadian opposition leaders.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|title=Chadian rebel party accuses Haftar of assassinating its leader &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204020132/https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Egypt}} – Egyptian authorities have long expressed concern over the instability in eastern Libya spilling over into Egypt due to the rise of jihadist movements in the region, which the government believes to have developed into a safe transit for wanted Islamists following the [[مصری فوجی تاخت، 2013ء|2013 coup d'état]] in Egypt that ousted [[اخوان المسلمون|Muslim Brotherhood]]-backed president [[محمد مرسی|Mohamed Morsi]]. There have been numerous attacks on Egypt's trade interests in Libya which were rampant prior to Haftar's offensive, especially with the kidnapping of truck drivers and sometimes workers were murdered. Due to this, the military-backed government in Egypt had many reasons to support Haftar's rebellion and the Islamist [[17 فروری شہداء بریگیڈ|February 17th Martyrs Brigade]] operating in Libya has accused the Egyptian government of supplying Haftar with weapons and ammunition, a claim denied by both Cairo and the rebel leader.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|title=Will Egypt intervene in Libya crisis?|publisher=Al-Monitor|date=22 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Dali, Mustafa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718212037/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|archivedate=18 July 2014}}</ref> Furthermore, Egyptian President [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah el-Sisi]], who has become increasingly popular among many Libyans wishing for stability, has called on the United States to intervene militarily in Libya during his presidential candidacy, warning that Libya was becoming a major security challenge and vowed not to allow the turmoil there to threaten Egypt's national security. On 21 July 2014, the Egyptian Foreign Ministry urged its nationals residing in Libya to adopt measures of extreme caution as it was preparing to send consular staff in order to facilitate their return their country following [[جولائ‏ی 2014 الوادی ال گیڈید حملہ|an attack]] in Egypt's western desert region near the [[مصر – لیبیا د‏‏ی سرحد|border]] with Libya that left 22 Egyptian border guards killed.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/|title=Foreign ministry urges Egyptians in Libya to take measures of 'extreme caution'|date=21 July 2014|accessdate=31 July 2014|last=Zaki, Menna|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808062126/http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/}}</ref> A week later, the ministry announced that it would double its diplomatic officials on the Libyan-Tunisian border and reiterated its call on Egyptian nationals to find shelter in safer places in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107348/Egypt/Politics-/Egypt-doubles-diplomatic-staff-to-help-Egyptians-l.aspx|title=Egypt doubles diplomatic staff to help Egyptians leave Libya|date=29 July 2014|accessdate=31 July 2014}}</ref> On 3 August, Egypt, Libya and Tunisia agreed to cooperate by establishing an [[ایئر برج (رسد)|airbridge]] between Cairo and Tunis that would facilitate the transfer of 2,000 to 2,500 Egyptians from Libya daily.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128065329/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archivedate=28 January 2015|title=Roundup: Egypt steps up evacuating nationals on Tunisia-Libya borders|website=GlobalPost|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> On 31 July 2014, two Egyptians were shot dead during a clash at the Libyan-Tunisian border where hundreds of Egyptians were staging a protest at the Ras Jdeir border crossing. As they tried to cross into Tunisia, Libyan authorities opened fire to disperse them. A similar incident occurred once again on 15 August, when Libyan security forces shot dead an Egyptian who attempted to force his way through the border along with hundreds of stranded Egyptians and almost 1,200 Egyptians made it into Tunisia that day. This came a few days after Egypt's Minister of Civil Aviation, Hossam Kamal, announced that the emergency airlift consisting of 46 flights aimed at evacuating the country's nationals from Libya came to a conclusion, adding that 11,500 Egyptians in total had returned from the war-torn country as of 9 August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/10/emergency-airlift-egypt-tunisia-ends/|title=Emergency airlift between Egypt and Tunisia ends|publisher=Daily News Egypt|date=10 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Kortam, Hend}}</ref> A week later, all Egyptians on the Libyan-Tunisian border were evacuated and the consulate's staff, who were reassigned to work at the border area, withdrew from Libya following the operation's success.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/18/egyptians-libyan-tunisian-border-evacuated/|title=Egyptians in Libyan-Tunisian border evacuated|website=Daily News Egypt|date=18 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Abaza, Jihad}}</ref> Meanwhile, an estimated 50,000 Egyptians (4,000 per day) arrived at the [[سلیم|Salloum]] border crossing on the Libyan-Egyptian border as of early August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107718/Egypt/Politics-/Almost-,-Egyptians-fled-Libya-through-Matrouh-bord.aspx|title=Almost 50,000 Egyptians fled Libya through Matrouh border in last month|website=Al-Ahram|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> In 2020, Egypt helped devise the [[2020 قاہرہ اعلامیہ|2020 Cairo Declaration]], however, this was quickly rejected. On 21 June 2020, the President of Egypt, [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah al-Sisi]] ordered his army to be prepared for any mission outside the nation, stating that his country has a legitimate right to intervene in neighboring Libya. Besides, he also warned the GNA forces to not cross the current frontline with Haftar’s LNA.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-21/egypts-sisi-orders-army-to-prepare-amid-tensions-over-libya/12377566|title=President Abdel Fattah Sisi says Egypt has a legitimate right to intervene in Libya, orders army to prepare|accessdate=21 June 2020|website=ABC News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200621-egypt-readies-army-to-intervene-in-libya-if-necessary|title=Egypt readies army to intervene in Libya ‘if necessary’|accessdate=21 June 2020|website=France 24}}</ref> An official statement issued by [[سعودی عرب|Saudi Arabia]] and [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] on 21 June 2020, stated that the two Gulf nations extended full support to the Egypt’s government regarding its intentions of military intervention in Libya. The [[اقوام متحدہ|UN]]-recognized [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|GNA]] condemned [[مصر|Egypt]], UAE, [[روس|Russia]] and [[فرانس|France]] for providing military support to [[خلیفہ ہفتار|Haftar]]’s militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/saudi-arabia-uae-support-egypts-comments-on-libya/1884428|title=Saudi Arabia, UAE support Egypt's comments on Libya|accessdate=21 June 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> * {{پرچم|Malta}} – Along with most of the international community, [[مالٹا|Malta]] continues to recognize the Government of National Accord as the legitimate government of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.com.mt/articles/2017-11-15/local-news/Malta-willing-to-have-resident-ambassador-in-Libya-again-6736181442|title=Malta willing to have resident ambassador in Libya again|website=The Malta Independent|date=2017-11-15|accessdate=2018-04-23}}</ref> I Eastern Libyan government chargé d'affaires Hussin Musrati insisted that by doing so, Malta was "interfering in Libyan affairs". Due to the conflict, there are currently two Libyan embassies in Malta. The General National Congress now controls the official Libyan Embassy in [[بالزان|Balzan]], while the Tobruk-based Eastern Libyan House of Representatives has opened a consulate in [[تآشبیئش|Ta' Xbiex]]. Each of the two embassies say that visas issued by the other entity are not valid. Following the expansion of ISIL in Libya, particularly the [[زوال آف نوفالیہ (2015)|fall of Nawfaliya]], the Maltese [[مالٹا دا وزیر اعظم|Prime Minister]] [[جوزف مسقط|Joseph Muscat]] and [[قائد حزب اختلاف (مالٹا)|Leader of the Opposition]] [[سائمن بوسٹل|Simon Busuttil]] called for the [[اقوام متحدہ|United Nations]] and [[یورپی اتحاد|European Union]] to intervene in Libya to prevent the country from becoming a failed state. In 2020 Malta stated that its policy on Libya was in line with that of Turkey. * {{پرچم|Sudan}} – At the early stage of the conflict, Sudanese dictator [[عمر البشیر|Omar al-Bashir]], an Islamist himself, had sought to reach support to the Tripoli government, having supplied weaponry and aids to the rebels overthrowing Muammar Gaddafi.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20120107-sudan-bashir-visit-libya-national-transitional-council-gaddafi|title=Bashir hails fall of Gaddafi on Libya tour|date=7 January 2012|website=France 24}}</ref> However, after al-Bashir's realignment with Saudi Arabia in wake of [[یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)|Yemeni conflict]], Sudan provided support to Haftar's force to gain support from Saudi Arabia. Sudan had sent 1,000 militia personnel to aid Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|title=Sudan's army provides Libya's Haftar with 1,000 militiamen|first=Daily Sabah with|last=Agencies|date=30 July 2019|website=Daily Sabah|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201211160051/https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|url-status=dead}}</ref> Nonetheless, in July 2017, General [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]] of the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] ordered the closing of the Sudanese consulate in the town of [[کوفرا|Kufra]], and expelled 12 diplomats. The consul and 11 other consular staff were given 72 hours to leave the country. The reason given that the way it conducted its work was "damaging to Libyan national security." The Sudanese government protested and summoned Libyan charge d'affaires in [[خرطوم|Khartoum]], Ali Muftah Mahroug, in response, lingering the distrust between Haftar to the Sudanese. Sudan recognises the [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|Government of National Accord]] in Tripoli as the government of Libya, not the [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|House of Representatives]] that is backed by General Haftar. As of 2017 Sudan has not opened an embassy in Tripoli but maintains a consulate in the Libyan capital to provide service to Sudanese citizens.<ref>[https://www.middleeasteye.net/fr/news/khalifa-haftar-controlled-eastern-libya-expels-12-sudan-diplomats-220334745 Khalifa Haftar expels 12 Sudan diplomats from Libya]. ''Middle East Eye''. Published 27 July 2017. Retrieved 14 April 2019.</ref> In 2020, following the overthrown of Omar al-Bashir, Sudan has sought to investigate the role of the United Arab Emirates on bringing Sudanese mercenaries fighting in Libya and have arrested a number of them.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-emirates-idUSL8N29X7BY|title=Sudan investigating transfer of guards from UAE to Libyan oil port -ministry|date=28 January 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|title=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|website=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204071126/https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Tunisia}} – Post-revolutionary Tunisia also had its share of instability due to the violence in Libya as it witnessed an unprecedented rise in radical Islamism with increased militant activity and weapons' smuggling through the border.<ref>{{حوالہ ویب|last=Ghanmi, Monia|website=Magharebia|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|title=Tunisia confronts arms smuggling|date=25 September 2013|accessdate=31 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808053839/http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|archivedate=8 August 2014}}</ref> In response to the initial clashes in May, the Tunisian National Council for Security held an emergency meeting and decided to deploy 5,000 soldiers to the Libyan–Tunisian border in anticipation of potential consequences from the fighting. On 30 July 2014, Tunisian Foreign Minister [[مونگی حمدی|Mongi Hamdi]] said that the country cannot cope with the high number of refugees coming from Libya due to the renewed fighting. "Our country's economic situation is precarious, and we cannot cope with hundreds of thousands of refugees," Hamdi said in a statement. He also added that Tunisia will close its borders if necessary.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439|title=Tunisia says can't cope with Libya refugee influx|publisher=Middle East Eye|date=30 July 2014|accessdate=31 July 2014|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808113923/http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439}}</ref> Tunisian Foreign Minister, Khemaies Jhinaoui, revived Tunisia's stance to stop the fighting in Libya and follow the UN-led political suit. He stressed on rejection of military solutions to the war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|title=Tunisian Foreign Minister reaffirms rejection of military solution to the Libyan crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-05|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803154752/https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|url-status=dead}}</ref> In January 2020, Tunisia said that it is preparing to accommodate a new inflow of migrants escaping the war in Libya. The country has chosen the site of Fatnassia to receive Libyan refugees.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/22037/tunisia-prepares-to-receive-refugees-from-libya|title=Tunisia prepares to receive refugees from Libya|date=2020-01-13|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> ==== دوسرے ==== * {{پرچم|United Nations}} – On 27 August 2014, the [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|UN Security Council]] unanimously approved resolution 2174 (2014), which called for an immediate ceasefire and an inclusive political dialogue.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11537.doc.htm|title=United Nations Security Council – Resolution 2174 (2014)|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014}}</ref> The resolution also threatened to impose sanctions, such as asset freezes and travel bans, against the leaders and supporters of the various militias involved in the fighting, if the individuals threaten either the security of Libya or the political process. The United Nations Secretary-General, Antonio Guterres, expressed his fears of a "full civil war" in Libya, unless the international community finds a political solution for the country's conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom|title=UN chief 'deeply concerned' as fears 'full civil war' in Libya loom|accessdate=31 August 2019|publisher=The New Nation|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927030709/http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom}}</ref> In 2019, the United Nations reported that [[اردن|Jordan]], [[ترکی|Turkey]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] had systematically violated the Libyan arms embargo.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/09/un-says-member-states-violating-libya-arms-embargo|title=Libya arms embargo being systematically violated by UN states|publisher=The Guardian|date=9 December 2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> In February 2020, Libya's Ambassador to the UN, Taher Al-Sunni, emphasized on documenting attacks against civilians, medical personnel and field hospitals in Libya, during his meeting with the Director-General of the International Committee of the Red Cross.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|title=Libya's ambassador to the UN: Attacks against civilians must be documented {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-06|تاريخ-الأرشيف=2020-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200206132439/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|url-status=dead}}</ref> Around 2 March 2020, Ghassan Salamé (the UN special envoy to Libya) resigned, citing the failure of powerful nations to meet their recent commitments. In June 2020, UN secretary general, [[انٹونیو گوٹیرش|Antonio Guterres]] condemned and expressed shock at discovering mass graves in a Libyan territory that was formerly captured by the forces of general [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]], backed by the governments of [[مصر|Egypt]], [[روس|Russia]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]]. Guterres commanded the UN-backed government to ensure identifying the victims, investigate into the cause of death and return the bodies to the respective family.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/06/13/world/middleeast/libya-mass-graves.html|title=U.N. Expresses Horror at Mass Graves in Libya|accessdate=13 June 2020|website=New York Times}}</ref> * {{پرچم|France}} – On 30 July 2014, the French government temporarily closed its embassy in Tripoli, while 40 French, including the ambassador, and 7 British nationals were evacuated on a French warship bound for the port of [[تولون|Toulon]] in southern France. "We have taken all necessary measures to allow those French nationals who so wish to leave the country temporarily," the foreign ministry said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28564637|title=France evacuates French and British expats from Libya|publisher=BBC|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|title=France evacuates nationals, closes embassy in Libya|publisher=France 24|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140818235628/http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|archivedate=18 August 2014}}</ref> In 2016, a helicopter carrying three French special forces soldiers was shot down south of [[بنغازی|Benghazi]] during what President [[فرانسوا اولاند|François Hollande]] called "dangerous intelligence operations."<ref name="Editorial 2016">{{حوالہ ویب|publisher=Reuters|title=France says three soldiers died in accident on Libya intelligence...|date=2016-07-20|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france/three-french-soldiers-killed-in-libya-french-defense-ministry-idUSKCN1000R3|accessdate=2018-02-24}}</ref><ref name="Al Jazeera 2016">{{حوالہ ویب|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|date=2016-07-20|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In December 2019, French government canceled the delivery of boats to Libya following a lawsuit filed by NGOs opposing the move. The NGOs cited the French donation as a violation of European embargo on Libya for providing military equipment and arms to countries involved in war crimes.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/21267/french-defense-ministry-cancels-delivery-of-boats-to-libyan-coast-guard|title=French defense ministry cancels delivery of boats to Libyan coast guard|date=2019-12-03|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2019-12-09}}</ref> * {{پرچم|India}} – [[وزارت خارجی امور، حکومت ہند|Ministry of External Affairs]] spokesman, [[سید اکبرالدین|Syed Akbaruddin]], said that India's diplomatic mission in Libya has been in touch with the 4,500 Indian nationals, through several co-ordinators. "The mission is facilitating return of Indian nationals and working with the Libyan authorities to obtain necessary exit permissions for Indian nationals wanting to return," he said.<ref name="Indians leave Libya">{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece|title=Amid Civil War, Stranded Indians Begin to Leave Libya|website=The New Indian Express|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128071033/http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece}}</ref> * {{پرچم|Iran}} – Iran has facilitated a very difficult role in this conflict. Unlike many countries in the Middle East that Iran has interests, Iran has very little to none of interest in Libya, but Iran has desired to expand its Islamic Revolution to Africa.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/what-irans-position-conflict-libya|title=What is Iran's position in the conflict of Libya?|website=Atalayar}}</ref> However, Saudi Arabia's support for Haftar has complicated Iran's desire, as Iran has also been accused of supporting Haftar's force, even when Tehran has refrained from siding with Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://warsawinstitute.org/iran-haftar-links-libya/|title=The Iran-Haftar links in Libya|date=17 July 2020}}</ref> On the other hand, Iran also provides political support to Turkey's military intervention to Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/|title=Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government|date=17 June 2020|website=Middle East Monitor}}</ref> * {{پرچم|Israel}} – Israel and Libya do not have any official relations. However, during the time in exile, Khalifa Haftar had developed a close and secret tie with the United States, thus extended to Israel, and the secret tie resulted in Israel quietly backs Khalifa Haftar on his quest to conquer entire of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/how-khalifa-haftar-s-secret-ties-with-israel-fuel-chaos-in-libya-31941|title=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya|website=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya}}</ref> Israeli advisors have secretly trained Haftar's force to prepare for war against the Islamist-backed government in Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/israel-little-known-support-haftar-war-libya|title=Israel's little-known support for Haftar's war in Libya|website=Middle East Eye}}</ref> Israeli weapons are also seen in Haftar's forces, mostly throughout Emirati mediation.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated|title=Israel provided Haftar weapons, UAE mediated|date=28 July 2017|website=ICFUAE &#124; International Campaign For Freedom in the UAE|access-date=2 October 2020|archivedate=1 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001130803/http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated}}</ref> [[موساد|Mossad]], the feared Israeli intelligence group, has also developed a strong relationship with Haftar and also assists Haftar's force in the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/mossad-bibi-s-top-advisor-arab-states-libya-haftar-1.9049546|title=Mossad and Bibi’s top security advisor squabbling over relations with Arab states|website=Haaretz.com}}</ref> * {{پرچم|Italy}} – The Italian embassy has remained open during the civil war<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thelocal.it//20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|title=Renzi calls for ceasefire as Italians flee Libya|accessdate=29 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128055643/http://m.thelocal.it/20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|archivedate=28 January 2015}}</ref> and the government has always pushed for the success of UN-hosted talks among Libya's political parties in Geneva. Prime Minister [[میٹو رینزی|Matteo Renzi]] said "If there's no success, Italy is ready to play a leading role, above all a diplomatic role, and then, always under the aegis of the UN, one of peacekeeping inside Libya", adding that "Libya can't be left in the condition it is now." In 2015, four Italian workers were kidnapped by Islamic State militants near [[صبراتہ|Sabratha]]. Two of them were killed in a raid by security forces the following year while the other two were rescued.<ref name="Balmer 2016">{{حوالہ ویب|last=Balmer|first=Crispian|title=Two Italian hostages freed in Libya after companions die|publisher=Reuters|date=2016-03-04|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-italy-hostages/two-italian-hostages-freed-in-libya-source-close-to-matter-idUSKCN0W60SC|accessdate=2018-02-24}}</ref> Between February 2015 and December 2016, however, Italy was forced to close its embassy and every Italian citizen in Libya was advised to leave. The embassy reopened on 9 January 2017. * {{پرچم|Morocco}} – Morocco turned down an offer by the United Arab Emirates in 2020 to provide support for Khalifa Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|title=Morocco turns down UAE offer to support Haftar &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200907101209/https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|url-status=dead}}</ref> Instead, Morocco expressed its hope to mediate for the end of the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/morocco-mediates-libyan-conflict|title=Morocco mediates in the Libyan conflict|website=Atalayar}}</ref> * {{پرچم|Russia}} – In February 2015, discussions on supporting the Libyan parliament by supplying them with weapons reportedly took place in [[قاہرہ|Cairo]] when [[صدر روس|President of Russia]] [[ولادیمیر پیوٹن|Vladimir Putin]] arrived for talks with the [[حکومتِ مصر|government of Egypt]], during which the Russian delegates also spoke with a Libyan delegation. Colonel Ahmed al-Mismari, the spokesperson for the Libyan Army's chief of staff, also stated that "Arming the Libyan army was a point of discussion between the Egyptian and Russian presidents in Cairo." The deputy foreign minister of Russia, Mikhail Bogdanov, has stated that Russia will supply the government of Libya with weapons if UN sanctions against Libya are lifted.<ref>[http://www.ibtimes.com/russia-supply-libya-weapons-if-un-embargo-lifted-1885108 Russia Will Supply Weapons to Libya if UN Embrago is Lifted]. ''[[International Business Times]]''. Christopher Harress. Published 16 April 2016. Retrieved 15 August 2015.</ref> In April 2015, Prime Minister [[عبد اللہ الثانی|Abdullah al-Thani]] visited Moscow and announced that Russia and Libya will strengthen their relations, especially economic relations.<ref>[http://ria.ru/world/20150414/1058421192.html Ат-Тани: Ливия пересмотрит контракты, заключенные с РФ в 2008 году | Al-Thani: Libya will renew contracts signed with the RF in 2008 '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 14 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> He also met with [[سیرگئی لاوروف|Sergei Lavrov]], the Russian [[وزیر برائے امور خارجہ (روس)|Minister of Foreign Affairs]], and said that he requested Russia's assistance in fixing the country's government institutions and military strength.<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058738393.html Ливия просит РФ поддержать восстановление государственных институтов | Libya asks the RF to support the restoration of government institutions '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> The prime minister also met with [[نکولائی پٹروشیف|Nikolai Patrushev]], the Russian president's security adviser, and talked about the need to restore stability in Libya as well as the influence of terrorist groups in the country. Patrushev stated that a "priority for regional politics is the protection of the sovereignty and territorial integrity of Libya."<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058715233.html Патрушев и ливийский премьер обеспокоены влиянием террористов в Ливии | Patrushev and Libyan premier are disturbed by terrorist influence in Libya '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> A private army of 100 mercenaries from the [[واگنر گروپ|Wagner group]], backed by Russian President Vladimir Putin, has begun offensive on the forward base in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/100-russian-mercenaries-fighting-for-haftars-forces-on-tripoli-frontlines/|title=100 Russian mercenaries fighting for Haftar's forces on Tripoli frontlines|date=2019-09-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-26}}</ref> On 2 October 2019, at least 35 Russian mercenaries were killed in Libya while fighting for Khalifa Haftar's forces.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/35-russian-mercenaries-killed-fighting-for-haftars-forces-in-libya-latvian-media-reveals/|title=35 Russian mercenaries killed fighting for Haftar's forces in Libya, Latvian media reveals|date=2019-10-03|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-10-03}}</ref> According to the reports, senior commander in Russian Wagner Group, Alexander Kuznetsov was injured while fighting alongside Haftar's militias in south of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|title=Senior commander in Russian Wagner Group injured in Libya, French Le Point reports {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-10|تاريخ-الأرشيف=2021-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210206174133/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|url-status=dead}}</ref> In a joint press conference with the German Chancellor Angela Merkel, the Russian President Vladimir Putin agreed the involvement of Russian mercenaries in Tripoli’s ongoing conflict. He also said they are not affiliated to Moscow and are not funded by the government. These fighters were transferred to Libya from the de-escalation zone in Syria's Idlib.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|title=Putin admits Russians are fighting in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-12|تاريخ-الأرشيف=2020-01-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200113022937/https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|url-status=dead}}</ref> French daily ''Le Monde'' reported that Saudi Arabia was funding the operations of Russian Wagner mercenaries deployed to support Khalifa Haftar in Libya. It also claimed that over 2000 Russian mercenaries were involved in carrying out attacks on Tripoli in late 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|title=Le Monde: Saudi Arabia funds Russian mercenaries in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-29|تاريخ-الأرشيف=2020-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200129140021/https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Saudi Arabia}} – Saudi Arabia since 2014 has thrown a significant support for Haftar's force fighting in Libya. According from [[وال اسٹریٹ جرنل|Wall Street Journal]] and retrieved by Al Jazeera, Saudi Arabia had given millions of dollars to support Haftar's army in its failed attempt to takeover Tripoli after a meeting with General Haftar by Saudi King [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|Salman]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/saudis-gave-libya-haftar-millions-dollars-offensive-190412175708363.html|title=Saudis 'gave Libya's Haftar millions of dollars before offensive'|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-libya-idUSKCN1R80YV|title=Saudi King Salman meets Libya's General Haftar|date=27 March 2019}}</ref> Due to Haftar's defeat, Saudi Arabia was thought to have become increasingly involved in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/02/saudi-arabia-role-liyba-gna-hifter.html|title=Saudi Arabia steps up role in Libya|first=Samuel|last=Ramani|date=24 February 2020|website=Al-Monitor}}</ref> * {{پرچم|Thailand}} – In late July 2014, the Thai government asked Libya's authorities to facilitate the evacuation of its nationals by exempting the need for exit visas.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bangkokpost.com/news/local/423239/thailand-asks-libyan-authorities-to-waive-visa-rules-as-the-need-for-a-speedy-evacuation-of-thais-in-the-war-torn-north-african-country-becomes-more-urgent|title=Libya asked to facilitate Thai evacuation|website=Bangkok Post|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|last=Charoensuthipan, Penchan}}</ref> As of 14 August, over 800 Thai workers have been successfully evacuated from the country,<ref>{{حوالہ ویب|url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|title=800 Thai workers from Libya return home|publisher=National News Bureau of Thailand|date=14 August 2014|accessdate=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819125820/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|archivedate=19 August 2014}}</ref> while Thailand's Ministry of Labour announced that it would prepare jobs for more than 2,800 workers residing in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pattayamail.com/business/thailand-prepares-jobs-for-thai-workers-arriving-from-libya-40283|title=Thailand prepares jobs for Thai workers arriving from Libya|website=Pattaya Mail|date=8 August 2014|accessdate=19 August 2014}}</ref> * {{پرچم|Turkey}} – Turkey has been one of the most vocal critics of the civil war, mostly aimed against the Eastern Government led by [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]]. Turkey was found to have transported arms, ammunitions and aids to the Western Government led by [[فائز السراج|Fayez al-Sarraj]] against Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://thearabweekly.com/libyas-islamic-militants-brag-about-receiving-new-turkish-weapons|title=Libya’s Islamic militants brag about receiving new Turkish weapons &#124; Lamine Ghanmi|website=AW}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.addresslibya.co/en/archives/47424|title=Erdogan admits to breaking UN arms embargo on Libya and accuses US of disturbing peace in the region|website=The Libyan Address Journal|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101243/https://www.addresslibya.co/en/archives/47424}}</ref> In 2019, the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] accused the Turkish authorities of supporting terrorist groups in Libya for many years, adding that the Turkish support has evolved from just logistic support to a direct interference using military aircraft to transport mercenaries, as well as ships carrying weapons, armored vehicles and ammunition to support terrorism in Libya. In 2016, [[اردن|Jordan]]'s king accused Turkey of helping Islamist militias in Libya and [[صومالیہ|Somalia]]. In July 2019, [[رجب طیب ایردوان|Recep Tayyip Erdoğan]], the President of Turkey, threatened to declare war on Khalifa Haftar after receiving news of six Turkish citizens arrested by Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48818695|title=Turkey threatens Libyan strongman as six held|date=30 June 2019}}</ref> On 27 December 2019 [[بلومبرگ نیوز|Bloomberg]] reported that Turkey intended to deploy its navy to protect Tripoli and send troops to help train GNA forces. Additionally Turkmen rebel groups fighting in northern Syria were expected to transfer to Tripoli. The Speaker of the Turkish Parliament subsequently announced Turkey’s plans to send troops to help Libya's Presidential Council's government, especially after the efforts of Haftar's backers, including UAE, to pressurize Fayez Al-Sarraj to recede the request for Turkey’s support.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|title=Turkish Parliament receives bill to deploy troops to Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-12-31|تاريخ-الأرشيف=2019-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191231111608/https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|url-status=dead}}</ref> On 2 January 2020, the [[ترکی قومی اسمبلی|Turkish Grand National Assembly]] voted 325–184 to send troops to help the internationally-recognized Government of National Accord in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/01/turkey-parliament-approves-military-deployment-libya-200102113511422.html|title=Turkey's parliament approves military deployment to Libya|website=Al Jazeera|date=2 January 2020}}</ref> * {{پرچم|United Kingdom}} – Following France's evacuation of some British nationals, the UK's embassy in Tripoli was the only diplomatic mission still open in the war-torn city. However, British diplomats residing there have sought refuge in a fortified compound south-west of the city to avoid the repetitive rocket attacks by warring militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/30/uk-embassy-libya-open-tripoli-fighting|title=UK embassy in Libya remains open as French flee fierce fighting|website=The Guardian|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> Three days earlier, a convoy carrying British diplomats from Tripoli to Tunisia came under fire when their vehicles refused to stop at an unofficial checkpoint in the outskirts of the city. On 2 August, the [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|Foreign and Commonwealth Office]] finally announced that it would temporarily close its embassy in the capital and evacuate its staff. Ambassador [[مائیکل آرون|Michael Aron]] said that the embassy would continue to operate from Tunisia.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/02/british-embassy-withdraws-libya-attacks-ambushes|title=Britain to close embassy and withdraw staff from Libya|website=The Guardian|date=2 August 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> The following day, the [[شاہی بحریہ|Royal Navy]] ship [[HMS انٹرپرائز (H88)|HMS ''Enterprise'']] managed to evacuate more than a hundred foreign nationals from the country to [[مالٹا|Malta]], most of whom were British, in an operation off the coast of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/uk-28627158|title=Royal Navy ship takes Britons from Libya to Malta|publisher=BBC|date=4 August 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> In March 2016, Ambassador [[پیٹر ملٹ (سفارت کار)|Peter Millett]] called for "a much more coordinated approach between the different groups, regions and forces and the armed groups in Libya" in order to defeat ISIL in Libya. Head of British Embassy in Libya, Nicholas Hopton said that Britain is drafting a resolution in the Security Council in order to genuinely end the Libyan crisis. The draft resolution urges the U.N. and the international community to effectively achieve a ceasefire with the help of a monitoring mission and other sources, the HCS Information Office said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|title=Britain exerts efforts to consolidate ceasefire in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-28|تاريخ-الأرشيف=2020-01-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200128140142/https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|United Arab Emirates}} – In June 2019 the GNA discovered a cache of US-made Javelin anti-tank missiles in a captured LNA base in the mountains south of Tripoli. Markings on the missiles’ shipping containers indicate that they were originally sold to Oman and the United Arab Emirates in 2008. Emirati forces, who previously conducted airstrikes on Islamist targets in Libya, were suspected of backing General Khalifa Haftar. The United States State Department and Defense Department stated they have opened investigations into how the weapons ended up on the Libyan battlefield.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/06/28/world/africa/libya-american-missiles.html|title=American Missiles Found in Libyan Rebel Compound|first=Declan|last=Walsh|first2=Eric|last2=Schmitt|first3=John|last3=Ismay|date=28 June 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-arms-embargo-investigates-uae-violations-190507162028284.html|title=Libya arms embargo: UN investigates UAE violations|website=www.aljazeera.com}}</ref> The Emirati Ministry of Foreign Affairs issued a statement denying ownership of weapons found in Libya and stated that it supported United Nations-led efforts to broker a political solution to the conflict. France later released a statement that the missiles found in the base belonged to France, and that they were damaged and out of use. Nevertheless, the UAE has been identified as a strong supporter of Khalifa Haftar and the LNA, which saw the Libyan general and his forces as the best bulwark to contain and combat various Islamist groups in the war torn country; the UN reported that the UAE supplied Haftar's forces with aircraft, over 100 armoured vehicles and over US$200 million in aid.<ref>{{حوالہ رسالہ|author=Mannocchi|title=How people in Tripoli experience the battle for Libya's capital|date=21 June 2019|url=https://magazine.zenith.me/en/politics/war-libya-and-battle-tripoli|accessdate=8 August 2019}}</ref> According to ''[[لیبیا آبزرور|The Libya Observer]]'', a covert deal between Khalifa Haftar and figures from the Muammar Gaddafi-era, Revolutionary Committees, was signed in [[ابوظبی (شہر)|Abu Dhabi]], UAE. Both the parties agreed to share power in Libya, enabling Gaddafi’s loyalists to retrieve power in return for supporting Haftar in the ongoing fighting.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|title=Haftar, Gaddafi-era Revolutionary Committees figures sign secret deal in UAE to share power|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2019-12-16|تاريخ-الأرشيف=2019-12-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191216133348/https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|url-status=dead}}</ref> According to a French Intelligence website, UAE supplied around 3,000 tons of military equipment to Haftar forces in late January 2020. The transit operation was completed through "Antonov 124" aircraft owned by Abu Dhabi [[ولی عہد|Crown Prince]] [[محمد بن زید|Mohammed bin Zayed]] and operated by Makassimos Air Cargo Company.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|title=French sources: UAE sent 3,000 tons of military support to Haftar|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2020-02-02|تاريخ-الأرشيف=2020-02-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200202140431/https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|url-status=dead}}</ref> In April 2020, it was reported that the United Arab Emirates secretly purchased an advanced [[میزائل دفاع|missile system]] from [[اسرائیل|Israel]]. The UAE, which had been supplying weapons to Khalifa Haftar in the [[لیبیائی بحران (2011 – تاحال)|Libyan civil war]], also deployed the Israeli-made missile system in the war through the [[لیبیا نیشنل آرمی|LNA]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/4/10/uae-supplying-libyas-haftar-with-israeli-air-defences|title=UAE supplying Libya's Haftar with Israeli air defences|accessdate=17 April 2020|website=[[The New Arab]]}}</ref> On 20 April 2020, the ''Financial Times'' reported the suspected violation of an international [[اسلحہ د‏‏ی پابندی|arms embargo]] by the United Arab Emirates. It reported the claims after reviewing documents that cited 11,000 tonnes of jet fuel shipment worth nearly $5 million was sent by the UAE to Khalifa Haftar-controlled eastern Libya in March 2020. The shipment is currently under probe by a panel of experts from the United Nations.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/c3405be4-a9f1-4902-8356-73f5ece37825|title=UAE groups implicated in suspected violation of Libyan arms embargo|accessdate=20 April 2020|website=[[Financial Times]]}}</ref> According to [[نگہبان حقوق انسانی|Human Rights Watch]], on 18 November 2019, the UAE launched a drone attack on a biscuit factory in Al-Sunbulah that killed 8 civilians and injured 27. The factory was shut down after the attack. According to an investigation led by Human Rights Watch, the factory had no military presence. The remnants of four laser-guided missiles – Blue Arrow-7 (BA-7) – were found, which were launched via a Wing Long -II drone.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/libya-uae-strike-kills-8-civilians|title=UAE Strike Kills 8 Civilians|accessdate=29 April 2020|website=Human Rights Watch}}</ref> In May 2020, a confidential report by the United Nations revealed that the UAE had been supporting the mission of Khalifa Haftar through two [[دبئی|Dubai]]-based companies, Lancaster 6 DMCC and Opus Capital Asset Limited FZE. These firms deployed a team of 20 Western mercenaries led by [[جنوبی افریقا|South African]] national Steve Lodge to Libya for a "well funded private military company operation" in June 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-14/western-mercenaries-went-to-libya-to-help-moscow-s-man-un-finds|title=Western Team Went to Help Moscow’s Man in Libya, UN Finds|accessdate=14 May 2020|website=Bloomberg}}</ref> An investigation by ''[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|BBC]]'' Africa Eye and BBC Arabic Documentaries revealed that in a strike on 4 January 2020, the UAE-operated [[ونگ لونگ II|Wing Loong II]] drone was used to fire a Chinese [[HJ-10|Blue Arrow 7 missile]], which killed 26 unarmed cadets. During that time, the Wing Loong II drones were being operated only from the UAE-run Al-Khadim Libyan air base.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791|title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya|accessdate=28 August 2020|website=BBC}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=3DVE0tkGSaM|title=Libya's 'Game of Drones' – full documentary|accessdate=27 August 2020|website=YouTube}}</ref> * {{پرچم|United States}} – The United States has been active in post-2011 Libya with the military carrying out sporadic airstrikes and raids in the country, predominantly against Islamist groups. In 2014, U.S. commandos seized an oil tanker bound for anti-government militias and returned it to the Libyan national government.<ref name="Washington Post 2014">{{حوالہ ویب|title=U.S. Navy SEALs take over oil tanker for return to Libya|website=Washington Post|date=2014-03-17|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-seals-board-north-korea-flagged-tanker-for-return-to-libya/2014/03/17/ddab14bc-add6-11e3-9627-c65021d6d572_story.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> Two months later, the U.S. embassy in [[طرابلس، لیبیا|Tripoli]] was evacuated due to a heavy militia presence in the capital.<ref name="Starr Sterling Ansari 2014">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|last2=Sterling|first2=Joe|last3=Ansari|first3=Azadeh|title=U.S. Embassy in Libya evacuates personnel|publisher=CNN|date=2014-07-26|url=https://www.cnn.com/2014/07/26/world/africa/libya-us-embassy-evacuation/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2015, U.S. warplanes killed the head of the [[لیبیا وچ دولت اسلامیہ تے عراق|Islamic State in Libya]] in a strike.<ref name="Pengelly Stephen 2015">{{حوالہ ویب|last=Pengelly|first=Martin|last2=Stephen|first2=Chris|title=Islamic State leader in Libya 'killed in US airstrike'|website=the Guardian|date=2015-11-14|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/us-airstrike-isis-leader-libya|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2016, [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|U.S. President]] [[بارک اوباما|Barack Obama]] stated that not preparing for a post-Gaddafi Libya was the "worst mistake" of his presidency. On 19 January 2017, the day before President Obama left office, the United States bombed two IS camps in Libya, reportedly killing 80 militants.<ref name="Starr 2017">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|title=First on CNN: US bombs ISIS camps in Libya, dozens killed|publisher=CNN|date=2017-01-19|url=https://www.cnn.com/2017/01/19/politics/us-airstrikes-libya-isis/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> These types of operations have continued under the [[ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدرات|Trump administration]] with a September 2017 airstrike killing an estimated 17 IS militants.<ref name="Browne 2017">{{حوالہ ویب|last=Browne|first=Ryan|title=US strikes Libya for first time under Trump|publisher=CNN|date=2017-09-24|url=https://www.cnn.com/2017/09/24/politics/us-strikes-libya-trump/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> On 25 September 2019, airstrike carried out by the U.S. killed 11 suspected ISIL militants in the town of Murzuq, Libya. This was the second airstrike in a week against the militant group, according to U.S. Africa Command.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2019/Sep-25/492269-us-airstrike-against-daesh-in-libya-kills-11.ashx|title=US airstrike against Daesh in Libya kills 11 {{!}} News , Middle East {{!}} THE DAILY STAR|website=www.dailystar.com.lb|accessdate=2019-09-26}}</ref> A U.S. military air-raid, on 27 September, killed 17 suspected ISIL militants in southwest Libya, making it a third strike against the militia group within a month.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/17-isis-militants-killed-by-third-strike-by-us-africa-command-on-southern-libya/|title=17 ISIS militants killed by third strike by US Africa Command on southern Libya|date=2019-09-28|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-28}}</ref> On 30 September, US Africa Command said it conducted an airstrike in southern Libya that killed 7 ISIL militants, alongside the Government of National Accord. This marked the fourth raid in the region against ISIL in two weeks.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|title=US Africa Command kills 7 ISIS terrorists in new airstrikes on southern Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191001133326/https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|url-status=dead}}</ref> On 10 February 2020, at least six Libyan families sued Haftar and the UAE government in the U.S. District Court of the District of Columbia for committing war crimes in Libya. The families of victims who were either killed, injured or faced attempted killings, demanded $1 billion in damages, said the plaintiffs’ attorneys, Martin F. McMahon & Associates.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-libyan-families-sue-haftar-uae-at-a-us-court-for-war-crimes/|title=Six Libyan families sue Haftar, UAE at a US court for war crimes|date=2020-02-11|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-02-12}}</ref> * {{پرچم|Ukraine}} - A number of Il-76TD turbofan strategic airlifters belonging to Ukraine-registered companies have been destroyed in Libya. Reports in Russian information outlets claimed the aircraft were possibly smuggling arms to both sides of the civil war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10681182-ukrainian-footprint-in-libyan-civil-war-russian-disinformation-media.html|title=Ukrainian "footprint" in Libyan civil war Russian disinformation – media|accessdate=11 September 2019|website=Unian}}</ref> ; کھیل * لیبیا نو‏‏ں [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] وچ 2017 افریقہ کپ آف نیشنس د‏‏ی میزبانی دے حقوق تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اُتے ، جاری تنازعہ اُتے تشویش دے سبب اگست 2014 وچ ٹورنامنٹ ملک تو‏ں دور کردتا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[یورپی تارکین وطن بحران|یورپی تارکین وطن دا بحران]] * [[لیبیا وچ امریکی مداخلت (2015 – موجودہ)]] * [[دوسری لیبیا خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی فوجی مداخلت]] * [[لیبیائی بحران (2011– تاحال)]] == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے|refs= <ref name="UNSMIL_Salame_20190409">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title =Statement by the Special Representative of the Secretary General in Libya, Ghassan Salamé, on the National Conference| work =| publisher = [[United Nations Support Mission in Libya]] | date = 2019-04-09| url = https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| format =| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmxsnY4?url=https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> <ref name="UNSMIL_Salame_190904">{{cite web | last1 = | first1 = | last2 = | first2 = | authorlink = | coauthors = | title = Remarks of SRSG Ghassan Salamé to the United Nations Security Council on the situation in Libya – 4 September 2019 | trans-title = | work = | publisher = | website = [[United Nations Support Mission in Libya|UNSMIL]] | date = 2019-09-04 | url = https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | format = | doi = | accessdate = 2019-09-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191115032802/https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | archivedate = 2019-11-15 | url-status = live | dead-url = }}</ref> <ref name="WashPost_NatConf">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title = UN urges Libyans to work for peace at National Conference| work =| publisher =[[دی واشنگٹن پوسٹ]]/[[Associated Press]]| date = 2019-03-26 | url = https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190409192631/https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| archivedate= 2019-04-09| url-status=live}}</ref> <ref name="NatConf_postponed">{{cite news | last1= Zaptia| first1= Sami| last2= | first2= | pages= | language =| title= UNSMIL postpones Ghadames National Conference until conditions are right | trans-title = | date= 2019-04-09 | publisher= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| accessdate=2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmroJZa?url=https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> }} == ہور پڑھو == {{Wikinews category|2014 Libyan conflict}} * ڈیوڈ گارٹنسٹین راس ، بن [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''غازی دے بعد شمالی افریقہ وچ دہشت گردی: جہادی علاقائی آؤٹ لک'' (انسداد دہشت گردی دے بین الاقوامی مرکز - ہیگ ، 2013)] * پیلہم ، نکولس۔ [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ لیبیا خود دے خلاف] (فروری 2015) "لیبیائی اس وقت تو‏ں کدرے زیادہ وکھ تھلگ محسوس کردے نيں جدو‏ں اقوام متحدہ نے قذافی اُتے پابندیاں عائد کيت‏یاں سن۔ کرنل دے خاتمے دے بعد جو سول سوسائٹی مختصر طور اُتے ابھری سی اوہ غائب ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ہر کارکن اپنے ساتھیاں دے ناواں نو‏‏ں کالعدم قرار دے سکدا اے جنہاں نو‏ں گولی مار دے ہلاک کيتا گیا یا اغوا کيتا گیا ، اکثر اسلام پسند۔ ''نیویارک کتاباں دا جائزہ'' * کمپ مارک ، بنوائے۔ [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ مداخلتاں کس طرح ساڈے پِچھے رہ گئياں: لیبیا نو‏‏ں مسمار کرنے] (فروری ۔2015)۔ ''کاؤنٹرپینچ'' {{Libyan Civil War (2011)}} {{Libya topics}} {{Ongoing military conflicts}} {{Islamic State of Iraq and the Levant}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Portalbar|Libya|War|Current events}} {{Authority control}} [[گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں]] [[گٹھ:لیبیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:2020ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2019ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2018ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2017ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2016ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2015ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2014ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 7zz72543waehdwkmpkii4d9bnfte1na 0 90837 706806 701884 2026-05-06T01:43:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706806 wikitext text/x-wiki {{infobox civil conflict |title = سانحہ ماڈل ٹاؤن |partof = |image = |caption = |place = [[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]]، [[لاہور]]، پاکستان |coordinates = {{Coord|31|29|0|N|74|18|32.5|E}} |date = 17 جون 2014 |methods = کارروائی دے خلاف [[احتجاج]] |causes = پولیس د‏‏ی زیر قیادت انسداد تجاوزات آپریشن |goals = |status = |result = مظاہرین د‏‏ی اموات پر، 5 پولیس اہلکاراں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا |fatalities = 14 |injuries = 100+ |arrests = 53+ |side1 = {{plainlist| * [[حکومت پنجاب]] * [[پنجاب پولیس (پاکستان)]]}} |side2 = {{plainlist| * [[پاکستان عوامی تحریک]] * [[منہاج القرآن]]}} |leadfigures1 = {{plainlist| * پولیس * [[ایس ایچ او]] شیخ عامر سلیم (گرفتار) * تے دیگر}} * [[گلو بٹ]] |leadfigures2 = [[پاکستان عوامی تحریک|پاکستان عوامی تحریک کارکنان]] |howmany1 = 100+ |howmany2 = 3000+ |casualties1 = |casualties2 = |casualties_label = |notes = }} '''سانحہ ماڈل ٹاؤن''' یا لاہور تصادم، <ref name="MinistersSacked">{{cite news |first=Rana |last=Tanveer |first2=Abdul |last2=Manan |url=http://tribune.com.pk/story/724894/the-axe-falls-heads-finally-roll-over-model-town-tragedy/ |title=The axe falls: Heads finally roll over Model Town tragedy |date=21 جون 2014 |work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151115/https://tribune.com.pk/story/724894/the-axe-falls-heads-finally-roll-over-model-town-tragedy/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> یا سانحہ لاہور،<ref>{{cite news |first=Rana |last=Tanveer |url=http://tribune.com.pk/story/724623/qadris-son-calls-punjab-cm-killer-for-lahore-incident/ |title=Lahore clashes: Will accept only JIT with ISI, IB, MI reps, says Qadri |date=20 جون 2014 |work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]] |accessdate=21 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151122/https://tribune.com.pk/story/724623/qadris-son-calls-punjab-cm-killer-for-lahore-incident/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref><ref name="BBCLahoreClash">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-27885827 |title=Pakistan: Eight die as Lahore police clash with Qadri supporters |date=17 جون 2014 |work=[[بی بی سی نیوز]] |accessdate=22 جون 2014}}</ref>،فسادات جو پنجاب پولیس تے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دے درمیان وچ [[17 جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں ہوئے، جس دے نتیجے وچ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں پاکستان عوامی تحریک دے دو عورتاں سمیت 14 افراد ہلاک تے 90 تو‏ں زئدافراد شدید زخمی ہوئے۔<ref name="NYTLahoreClash">{{cite news |first=Waqar |last=Gillani |url=http://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/pakistan-police-clash-with-qadri-followers.html?_r=0 |title=7 Killed as Pakistan Police Clash With Preacher’s Followers |date=17 جون 2014 |publisher=[[نیو یارک ٹائمز]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151108/https://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/pakistan-police-clash-with-qadri-followers.html?_r=0 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔11 گھینٹے تک جاری رہنے والی ایہ کشیدگی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں پولیس د‏‏ی تجاوزات ہٹانے والی نفری نے ماڈل ٹاؤن لاہور وچ یونیورسٹی [[منہاج القران]] دے دفاتر تے پاکستان عوامی تحریک دے بانی و سربراہ ڈاکٹر محمد [[طاہرالقادری]] د‏‏ی رہائش گاہ دے باہر موجود رکاوٹاں ہٹانے دے لئی آپریشن دا آغاز کيتا۔ == پس منظر == 16 جون 2014 تو‏ں پہلے پاکستان عوامی تحریک دے بانی تے سربراہ محمد [[طاہر القادری]] نے حکومت نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے [[23 جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں انہاں دتی آمد اُتے انہاں نو‏ں کچھ ہويا تاں حکومت "سنگین نتائج" بھگتنے دے لئی تیار رہے کچھ وقت ڈاکٹر طاہر القادری [[نواز شریف]] انتظامیہ دے خلاف حزبِ اختلاف د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی حمایت اکٹھی کردے رہ‏‏ے۔ قادری نے کامیاب ریلی د‏‏ی تے حکومت دے خلاف مختلف سیاسی جماعتاں جداں کہ [[پاکستان مسلم لیگ]] ق دے صدر چودھری شجاعت حسین تے عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید د‏‏ی حمایت حاصل کيتی تا کہ اوہ حکومت دے خلاف اک "عظیم اتحاد" بنا سکن۔ منہاج القرآن سیکرٹریٹ دے گرد سیکیورٹی بیریئرز چار سال پہلے ہائی کورٹ دے حکم تو‏ں ماڈل ٹاون پولیس د‏‏ی نگرانی وچ لگائے گئے سن ۔<ref name="lahoremassacre.com">[http://lahoremassacre.com/tid/30769/Lahore-High-Court-Order-Notification-for-Barriers.html سیکیورٹی بیریئرز لگانے دے لئی ہائی کورٹ دے احکامات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325100350/https://www.lahoremassacre.com/tid/30769/Lahore-High-Court-Order-Notification-for-Barriers.html |date=2025-03-25 }}</ref> == واقعات == [[17 جون]] [[2014ء]] د‏‏ی صبح 2 بجے پنجاب پولیس نے لاہورکے مضافات‏ی علاقے[[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]] وچ واقع [[طاہرالقادری|ڈاکٹر طاہرالقادری]] د‏‏ی رہائش گاہ تے [[منہاج القران|منہاج القرآن انٹرنیشنل]] دے مرکزی سیکرٹریٹ دے باہرموجودرکاوٹاں کوہٹانے دے لئی اک آپریشن کاآغازکیا۔ پولیس د‏‏ی اک بھاری نفری پاکستان عوامی تحریک دے صدر مقام پہنچی، جتھ‏ے انہاں نے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان تو‏ں رکاوٹاں ہٹانے نو‏‏ں کہیا، جو انہاں دے حساب تو‏ں غیر قانونی سن۔ ایہ چھاپہ پولیس دے انہاں صبح دے معمول دے چھاپےآں دے برعکس سی جنہاں دا انعقاد پولیس اس طرح دے معاملات وچ کردی ا‏‏ے۔ پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دا موقف سی کہ ایہ رکاوٹاں قانونی نيں تے ایہ چار سال پہلے اس وقت ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش گاہ تے دفاتر دے گرد لگائی گئياں سی جدو‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے طالبان دے خلاف فتوٰی <ref>[http://www.minhajbooks.com/english/bookid/376/Fatwa-on-Terrorism-and-Suicide-Bombings-by-Shaykh-ul-Islam-Dr-Muhammad-Tahir-ul-Qadri.html Fatwa on Terrorism and Suicide Bombings]</ref> دتا سی۔ اس دے باوجود پولیس نے بلڈوزرز د‏‏ی مدد تو‏ں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے تے تباہ کرنے دا آپریشن جاری رکھیا ،جس نے عوامی تحریک دے کارکنان نو‏‏ں پولیس د‏‏ی کاروئی دے خلاف مزاحمت تے احتجاج کرنے اُتے اکسایا۔ === پولیس تو‏ں مذاکرات === پولیس افسران نو‏‏ں ماڈل ٹاؤن پولیس ہی د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اوہ سرکلر دکھایا گیا، جس وچ [[دہشت گردی]] دے ممکنہ خطرات دے پیش نظر عدالدی احکامات دے مطابق سیکورٹی انتظامات کرنے دا کہیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ بیریئرز [[فیصل ٹاؤن]] سینے دے آفیسرز د‏‏ی مشاورت تے رہنمائی وچ ہی لگائے گئے نيں، مگر انہاں نے اس سرکلر نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ [[پاکستان عوامی تحریک]] دے مرکزی قائدین نے متعدد بار پولیس افسران تو‏ں گل گل کی، مگر پولیس آفیسرز نے عدالدی احکامات نو‏‏ں مننے د‏‏ی بجائے ہور جارحانہ رویہ اختیار ک‏ر ليا تے مرکزی سیکرٹریٹ دے سٹاف ارکان تے طلبہ اُتے لاٹھی چارج کرنا شروع کر دتا۔ انہاں تمام معاملات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایويں محسوس ہوئے رہیا سی جداں کہ پولیس انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے نئيں بلکہ کسی تے منصوبے دے تحت ایہ آپریشن کرنے آئی ا‏‏ے۔ === پرتشدد سانحہ === بارہ سیناں د‏‏ی پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں رات دو بجے تو‏ں جاری آپریشن دے دوران وچ کل چار حملے کیتے گئے۔ پہلے تن حملےآں وچ زہریلی آنسو گیس تے لاٹھی چارج کيتا گیا، جدو‏ں کہ آخری حملے دے دوران وچ سو تو‏ں زیادہ لوکاں اُتے سِدھے فائرنگ کيتی گئی۔<ref>[http://lahoremassacre.com/tid/28605/Model-Town-Lahore-Massacre-tragedy-incident-saneha-جون-17-police-state-terrorism-FIR-Shahbaz-Sharif-Nawaz-Govt.htm سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215062938/https://lahoremassacre.com/tid/28605/Model-Town-Lahore-Massacre-tragedy-incident-saneha-%D8%AC%D9%88%D9%86-17-police-state-terrorism-FIR-Shahbaz-Sharif-Nawaz-Govt.htm |date=2024-12-15 }}</ref> === مرنے والےآں دے ناں === # شازیہ مرتضیٰ زوجہ غلام مرتضیٰ۔ باغبانپورہ لاہور، پاکستان۔ عمر 28 سال # تنزیلہ امجد زوجہ محمد امجد۔ باغبانپورہ لاہور، پاکستان۔ عمر 30 سال # [[محمد عمر]] صدیق ولد میاں محمد صدیق۔ [[کوٹ لکھپت]] لاہور، پاکستان۔ عمر 19 سال # [[صفدر حسین]] ولد علی محمد۔ شیخوپورہ، پاکستان۔ عمر 35 سال # عاصم حسین ولد معراج دین۔ پنڈ مناواں لاہور، پاکستان۔ عمر 22 سال # غلام رسول ولد محمد بخش۔ تاج پورہ سکیم لاہور، پاکستان۔ عمر 56 سال # [[محمد اقبال]] ولد خیر دین۔ چونگی امرسدھو لاہور، پاکستان۔ عمر 42 سال # محمد رضوان خان ولد محمد خان۔ چکوال، پاکستان۔ عمر 20 سال (طالب علم شریعہ کالج، منہاج یونیورسٹی) # خاور نوید رانجھا ولد محمد صدیق۔ [[کوٹ مومن]] سرگودھا، پاکستان۔ عمر 20 سال (طالب علم شریعہ کالج، منہاج یونیورسٹی) # محمد شہباز ولد اظہر حسین۔ مریدکے، پاکستان۔ عمر 17 سال [[انسانی حقوق]] د‏‏ی تنظیم نے سانحۂ ماڈل ٹاؤن دا نوٹس لیندے ہوئے اس سانحہ د‏‏ی غیر جانبدار عدالدی انہاں نوںائری اُتے زور دتا۔<ref>[http://www.hrw.org/news/2014/06/17/pakistan-fully-investigate-deadly-shootings انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم نے غیر جانبدار عدالدی انہاں نوںائری اُتے زور دتا۔]</ref> === پولیس دے دعوے === رات 2 بجے دے نیڑے جدو‏ں پولیس اہلکار بھاری مشینری دے ہمراہ تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکریٹریٹ دے باہر پہنچے تاں پولیس اہلکاراں نے دعوی کيتا کہ سیکرٹریٹ تے ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش دے سامنے موجود سیکیورٹی انتظامات عوام دے لئی مشکل دا باعث نيں، لہٰذا اسيں انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے دے احکامات لے ک‏ے آئے ني‏‏‏‏ں۔ تحریک دے قائدین نے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ سیکورٹی بیریئرز اج تو‏ں تن سال پہلے لاہور ہائی کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ تے پولیس د‏‏ی نگرانی وچ نصب کیتے گئے سن تے مئی [[2011ء]] وچ مقامی پولیس اسٹیشن د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ سیکورٹی ہدایات وچ وی انہاں د‏‏ی تنصیب دا کہیا گیا سی۔ اُتے پولیس اہلکاراں نے دونے تحریری دستاویزات دیکھنے دے باوجود انہاں نے عدالدی احکامات نو‏‏ں پس پشت ڈالدے ہوئے اپنی کارروائی جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا جس دے نتیجے وچ 14 افراد شہید تے 90 افراد شدید زخمی ہوئے گئے۔ === مواصلا‏تی ذرائع ابلاغ === الیکٹرانک میڈیا نے اس پورے واقعہ تے آپریشن د‏‏ی مکمل کارروائی عوام پاکستان تک پہنچاندے ہوئے ریاستی دہشت گردی نو‏‏ں بے نقاب کر دتا۔ 13 گھینٹے تو‏ں اک سفاکانہ واقعہ د‏‏ی خبر لمحہ با لمحہ الیکٹرانک میڈیا ٹی وی سکرین اُتے دکھاندا رہیا تے حکمراناں نو‏‏ں اس د‏ی کوئی خبر نني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے [[وزیر اعلیٰ پنجاب]] جو اپنے آپ نو‏‏ں خادم اعلیٰ پنجاب دے ناں تو‏ں منسوب کردا اے نے میڈیا بریفنگ دیندے ہوئے کہیا کہ مینو‏ں اس واقعہ د‏‏ی کوئی خبر نئيں اے حالانکہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں انصاف دا سب تو‏ں وڈا داعی سمجھدا ا‏‏ے۔ رات ڈیڑھ بجے دے نیڑے شروع ہونے والے پولیس آپریشن نو‏‏ں بعض چینل رات تو‏ں ہی دکھانا شروع کر چک‏‏ے سن، اُتے صبح پنج بجے تک تمام ٹی وی چینلاں نے پولیس د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں براہ راست دکھانا شروع کر دتا۔ گھراں وچ بیٹھے عوام پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں اُتے لاٹھی چارج تے آنسو گیس دا بے دریغ استعمال ہُندا دیکھ رہے سن ۔ پاکستان دے تمام ٹی وی چینلز د‏‏ی براہ راست کوریج دے باوجود دوپہر اڑھائی بجے تک جاری رہنے والے اس آپریشن نو‏‏ں روکنے دے لئی حکومت‏ی نمائندہ حرکت وچ نہ آیا۔ کسی وزیر، کسی مشیر، کسی رکن اسمبلی نو‏‏ں اِنّی ہمت نہ ہوئی کہ وزیر داخلہ، وزیر قانون یا وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں فون کرکے اس قتل عام نو‏‏ں رکوانے وچ اپنا کردار ادا کردا۔ ایہ لوک اِنّے بے حس ہوچکے سن کہ واقعہ رونما ہونے دے بعد وی کوئی حکومت‏ی کارندہ عوام الناس د‏ی دادرسی دے لے نئيں آیا۔ کشیدگی دے شروع ہونے دے بعد ایہ واقعہ نیوز چینلز اُتے براہِ راست دکھایا جاندا رہیا <ref name="LiveBroadcast">{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-257018-PPP-MQM-resolutions-condemn-Lahore-kil |title=PPP, MQM resolutions condemn Lahore killings |date=20 جون 2014 |work=[[دی نیوز]] |accessdate=22 جون 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225151130/https://www.thenews.com.pk/ |archive-date=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106060250/https://www.thenews.com.pk/ |archivedate=2019-01-06 |url-status=live }}</ref> لیکن اس کشیدگی دے شروع ہونے دے متعلق بیانات دونے فریقین د‏‏ی طرف تو‏ں سامنے آئے۔ پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ موقف سامنے آیا <ref name="WSJLahoreClash">{{cite news |first=Qasim |last=Nauman |url=http://online.wsj.com/articles/pakistan-police-clash-with-supporters-of-canada-based-cleric-1403012699 |title=Pakistan Police Clash With Supporters of Canada-Based Cleric |date=17 جون 2014 |work=[[وال اسٹریٹ جرنل]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151056/https://www.wsj.com/articles/pakistan-police-clash-with-supporters-of-canada-based-cleric-1403012699%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> کہ پاکستان عوامی تحریک دے سیکرٹریٹ دے اندر تو‏ں لوکاں نے انہاں اُتے حملہ کيتا، جدو‏ں کہ دوسری طرف پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ طاہرالقادری د‏‏ی جانب تو‏ں اس گل کيتی تردید کيتی گئی۔ ٹیلی ویژن اُتے نشر د‏‏ی جانیوالی براہ راست فوٹیج وچ پولیس مظاہرین اُتے رائفلاں تو‏ں فائرنگ اورآنسو گیس پھینکتی نظر آئی جدو‏ں کہ دوسری جانب مظاہرین پتھراؤ کردے دکھادی دیے<ref name="WSJLahoreClash" />۔ === ٹیلیفون کالز دا ریکارڈ === * مورخہ [[2 جولائ‏ی]] نو‏‏ں ARY دے پروگرام کھرا سچ وچ [[مبشرلقمان]] تے [[اسد کھرل]] نے [[شہباز شریف|وزیراعلیٰ پنجاب میاں شہبازشریف]]، انہاں دے پرنسپل سیکرٹری [[توقیرشاہ]]، سابق وزیر قانون [[رانا ثناءاللہ]]، سی سی پی او لاہور شفیق گجر، سیکریٹری داخلہ، ڈی آئی جی آپریشنز پنجاب، ڈی سی او لاہور د‏‏ی ٹیلیفون کالز دا ریکارڈ طشت از بام کر دتا۔<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?v=678708535540003 اے آر وائے: سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ وزیراعلیٰ براہ راست ملوث، حقائق منظرعام پر]</ref> * مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ، متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1118301/ ڈان نیوز: ٹریبونل نے وزیراعلیٰ، متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب]</ref> == تفتیشی عمل == === رانا ثناء اللہ دا کردار === * پولیس آپریشن دا دفاع کردے ہوئے اس وقت دے وزیرِ قانون پنجاب [[رانا ثنااللہ]] نے صحافیاں تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا "طاہر القادری اک ایسا بندہ اے جو مسلسل آئین د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا اے تے پاکستانی جمہوریت نو‏‏ں تباہ کردے ہوئے ملک وچ طوائف الملوکی پھیلیانا چاہندا اے "۔ دوسری طرف ڈاکٹر طاہر القادری نے انہاں الزامات نو‏‏ں جھوٹھ قرار دتا تے کہیا کہ پولیس آپریشن دا دفاع کرنا انتہائی احمقانہ گل ا‏‏ے۔ * رانا ثناء اللہ سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں مختلف وضاحتاں کردے پائے گئے۔ کدی کہیا کہ پولیس نو‏‏ں صرف رکاوٹاں ہٹانے نو‏‏ں بھیجیا سی تے کدی کہیا کہ منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ تو‏ں ناجائز اسلحہ دے انبار برآمد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ * مؤرخہ [[17 جون]] د‏‏ی شام تک سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی اندرونی کہانی سامنے آگئی، جس دے مطابق ضلعی انتظامیہ د‏‏ی مخالفت دے باوجود صوبائی وزیرقانون رانا ثناءاللہ نے ’’سبق سکھانے‘‘ دے احکامات صادر کیتے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/national/17-Jun-2014/113704 روزنامہ پاکستان: سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی اندرونی کہانی منظرعام اُتے آگئی]</ref> * مورخہ [[19 جون]] نو‏‏ں پولیس نے رانا ثناء اللہ دا دعوی سچا ثابت کرنے دے لئی تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ تو‏ں اسلحہ د‏‏ی برآمدگی ظاہر کرنے دے لئی لاہور تے شیخوپورہ تو‏ں 44 بور د‏‏ی 45 رائفلاں حاصل کيت‏یاں، جنہاں نو‏ں اک ورکشاپ وچ کلاشنکوف تے آٹومیٹک گناں وچ تبدیل کرنے دے لئی دے دتا۔ دراں اثناء ایہ خبر میڈیا وچ نکل جانے د‏‏ی بنا اُتے پولیس نو‏‏ں اپنا ارادہ ترک کرنا پيا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/19-Jun-2014/114407 روزنامہ پاکستان: پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور شرمناک کارروائی،اسلحہ د‏‏ی برآمدگی دکھانے د‏‏ی تیاریاں]</ref> === استعفی / معطلی === سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے تناظر وچ مورخہ [[21 جون]] نو‏‏ں وزیراعلیٰ پنجاب نے صوبائی وزیرِ قانون رانا ثناء اللہ تو‏ں استعفی لے لیا۔ ايس‏ے طرح پرنسپل سیکرٹری ڈاکٹر توقیر شاہ نو‏‏ں وی انہاں دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140620_rana_sanaullah_fired_sa.shtml بی بی سی: رانا ثناء اللہ دا استعفی تے توقیر شاہ د‏‏ی برطرفی]</ref> === پولیس د‏‏ی مدعیت وچ مقدمہ === مؤرخہ [[19 جون]] نو‏‏ں اس سانحہ دا مقدمہ ایس ایچ او د‏‏ی مدعیت وچ سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج ک‏ر ليا گیا، جس وچ ساری ذمہ داری پاکستان عوامی تحریک اُتے پائی گئی ا‏‏ے۔ ایف آئی آر وچ ڈاکٹر طاہرالقادری دے بیٹے حسین محی الدین، عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈاپور، چیف سکیورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، شیخ زاہد فیاض سمیت 56 نامزد تے 3 ہزار نامعلوم افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔<ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/E-Paper/Lahore/2014-06-19/page-1/detail-20 نوائے وقت: ایس ایچ او د‏‏ی مدعیت وچ طاہرالقادری دے بیٹے سمیت تن ہزار تو‏ں ودھ افراد اُتے دہشت گردی دا مقدمہ]</ref> === حکومت‏ی رویہ اُتے پولیس بددلی دا شکار === حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دا ملبہ پولیس اُتے ڈالے جانے اُتے پولیس فورس نو‏‏ں شدید بددلی دا شکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس دے مطابق سب کچھ اعلیٰ قیادت دے حکم اُتے گیا گیا لیکن سارا ملبہ اہلکاراں اُتے ڈالیا گیا۔ انہاں نے کہیا کہ جے آئندہ ایسا حکم وی دتا گیا تاں طاقت دا استعمال نئيں کرن گے۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-23&edition=LHR&id=1189993_71731506 دنیا نیوز: حکومت‏ی رویہ اُتے پولیس بددلی دا شکار]</ref> == جوڈیشل کمیشن == ==== جوڈیشل کمیشن دا قیام ==== وزیراعلیٰ پنجاب [[شہباز شریف]] دے حکم اُتے ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات دے لئی جسٹس باقر علی نجفی اُتے مشتمل یک رکنی عدالدی کمیشن تشکیل دتا گیا، جس دے احکامات لاہور ہائی کورٹ دے چیف جسٹس امتیاز علی خواجہ نے جاری کیتے، جنہاں نے اج ہی نويں چیف جسٹس لاہور ہائی کورٹ دا حلف اٹھایا سی۔<ref>[http://www.islamtimes.org/vdcdox0s5yt0nn6.432y.html سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات دے لئی یک رکنی جوڈیشل کمیشن تشکیل]</ref><ref>[http://arynews.tv/en/punjab-govt-orders-judicial-inquiry-lahore-clash حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جوڈیشل کمیشن دا قیام دا حکم۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803083457/http://arynews.tv/en/punjab-govt-orders-judicial-inquiry-lahore-clash/ |date=2014-08-03 }}</ref> ==== جوڈیشل کمیشن دا رد ==== پاکستان عوامی تحریک نے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تشکیل دتے گئے جوڈیشنل کمیشن دا بائیکاٹ کردے ہوئے اسنو‏ں مکمل طور اُتے مسترد کر دتا تے مطالبہ کيتا کہ وزیراعلیٰ پنجاب اس قتل و دہشت گردی دے اصل ذمہ دار نيں، چنانچہ انہاں دے مسندِ اقتدار اُتے رہندے ہوئے کسی قسم د‏‏ی غیر جانبدارانہ تفتیش وشہادتاں دا کوئی امکان اے نہ ہی عدل و انصاف دے تقاضاں د‏‏ی بجا آوری ممکن ا‏‏ے۔ لہٰذا وزیراعلیٰ پنجاب تے اس جرم وچ شریک وزراء فی الفور مستعفی ہوئے ک‏ے خود نو‏‏ں قانون دے حوالے کرن۔ ايس‏ے طرح سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور وچ ملوث جملہ پولیس افسران تے انتظامی عہدیداران بشمول IG، DIG آپریشنز، ہوم سیکرٹری پنجاب، DCO، CCPO، SSPs، SP ماڈل ٹاؤن تے متعلقہ DSPs تے SHOs نو‏‏ں فوری طور اُتے برطرف کرکے قتل عام، دہشت گردی تے اقدامِ قتل دے جرم وچ گرفتار کيتا جائے۔ اس دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور د‏‏ی آزادانہ، غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ دے تن ایداں دے غیر متنازع، غیر جانبداراور اچھی شہرت دے حامل ججز جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، اُتے مشتمل بااختیار جوڈیشل کمیشن تشکیل دتا جائے۔ کمیشن نو‏‏ں ایہ اختیار دتا جائے کہ اوہ وزیر اعظم، نامزد وفاقی وزراء، وزیراعلیٰ پنجاب سمیت کسی وی حکومت‏ی و انتظامی شخصیت یا اہلکار نو‏‏ں طلب کرسک‏‏ے۔ ہور برآں جوڈیشنل کمیشن سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات دے لئی تحقیقی ادارےآں دے اچھی شہرت دے حامل اعلیٰ افسران جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، پرمشتمل انہاں نوںائری کمیٹی تشکیل دتی جائے۔ مورخہ [[10 جولائ‏ی]] نو‏‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے پریس کانفرنس دے دوران وچ کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قائم ٹربیونل یکطرفہ، بے مقصد تے فراڈ اُتے مبنی ٹربیونل ا‏‏ے۔ قاتل پولیس قاتل مدعی بن بیٹھی ا‏‏ے۔ من گھڑت شہادتاں تے جھوٹھے ثبوت پیش کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹربیونل دے جج نو‏‏ں چاہیے سی کہ اس قتل عام دا حکم دینے والے وزیراعلیٰ پنجاب شہبازشریف نو‏‏ں استعفا دینے تے مظلوماں د‏‏ی مدعیت وچ FIR درج کرنے دا حکم دیندا۔ انہاں نے کہیا کہ وزیراعلیٰ دے [[موبائل فون]] ریکارڈ د‏‏ی طلبی اُتے ٹربیونل دے رجسٹرار جوادالحسن نو‏‏ں ہٹا دتا گیا اے تے اس ٹربیونل نو‏‏ں سانحہ وچ ملوث عناصر تے ذمہ داراں دا تعین کرنے دا کوئی اختیار نئيں دتا گیا اوراس قتل عام وچ ملوث چین آف کمانڈ، چیف سیکرٹری، ہوم سیکرٹری، آئی جی پولیس، ڈی آئی جی آپریشنز، ایس پی ماڈل ٹاؤن تے SHOs وچو‏ں کسی نو‏‏ں انہاں دے عہدےآں تو‏ں تاحال ہٹایا نئيں گیا۔<ref>[http://www.minhaj.org/urdu/tid/28472 سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قائم ٹربیونل عدل و انصاف تے شہداء دے خون تو‏ں مذاق اے ]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن دا محدود دائرہ کار ==== سانحہ ماڈل ٹاؤن جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں پولیس تو‏ں تفتیش کرانے دے اختیارات دینے د‏‏ی درخواست اُتے پنجاب حکومت کیت‏‏ی خاموشی نے جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں ہور مشکلات دا شکار کر دتا۔ پنجاب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سیکشن گیارہ دے اختیارات دینے تو‏ں انکار دے بعد ٹریبونل دا کردار صرف انہاں نوںائری تک محدود رہ گیا، کسی اُتے اس اندوہناک سانحہ د‏‏ی ذمہ داری عائد نئيں کيت‏‏ی جا سک‏‏ے گی۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/back-page/01-Jul-2014/118336 جوڈیشل کمیشن دا محدود دائرہ کار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915080227/http://dailypakistan.com.pk/back-page/01-Jul-2014/118336 |date=2014-09-15 }}</ref> ==== جوڈیشل کمیشن د‏‏ی پیش رفت ==== * مورخہ [[19 جون]] نو‏‏ں لاہور ہائی کورٹ دے سینئر جج جسٹس علی باقر نجفی د‏‏ی سربراہی وچ جوڈیشل کمیشن نے تحقیقات دا آغاز کيتا تاں جوڈیشل تحقیقات دے پہلے روز ہی حکا‏م نے کمیشن تو‏ں تعاون نئيں کيتا بلکہ ادھوری رپورٹس دے نال پیش ہوئے ک‏ے بحث وچ الجھے رہ‏‏ے۔ اس روز [[آئی جی پولیس| آئی جی]] پنجاب مشتاق سکھیرا، ڈی سی او کیپٹن ریٹائرڈ عثمان تے ڈی جی ایل ڈی اے احد چیمہ کمیشن دے سامنے پیش ہوئے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/19-Jun-2014/114389 روزنامہ پاکستان: عدالدی تحقیقات دے پہلے روز ہی حکا‏م ادھوری رپورٹ کینال کمیشن دے سامنے پیش]</ref> * مورخہ [[6 جولائ‏ی]] نو‏‏ں فرانزک ماہرین نے کرائم سین دیکھے بغیر رپورٹ بنانے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/06-Jul-2014/120154 فرانزک ماہرین نے کرائم سین دیکھے بغیر رپورٹ بنانے تو‏ں انکار کر دتا]</ref> بعد وچ مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں فرانزک حکا‏م تے جے آئی ٹی نے سا نحہ ماڈل ٹاؤن دے بارے وچ شہادتاں ضائع ہونے د‏‏ی بنا اُتے رپورٹ دینے تو‏ں معذرت کر لئی۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/09-Jul-2014/120981 سانحہ ماڈل ٹاؤن، شہادتاں ضائع ہوگئياں: فرانزک حکا‏م، جے آئی ٹی د‏‏ی رپورٹ دینے تو‏ں معذرت]</ref> * مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔ استو‏ں علاوہ کمیشن نے آئی ایس آئی تے آئی بی دے ڈائریکٹرز تو‏ں وی رپورٹ، ریکارڈ تے ٹیکنیکل معاونت منگ لی۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-10&edition=LHR&id=1165177_60092631 جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب]</ref> دوسری طرف پنجاب حکومت نے جوڈیشل ٹریبونل دے دائرہ کار پہ اعتراض کر دتا۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-10&edition=LHR&id=1165176_61067480 پاکستان عوامی تحریک دے بعد پنجاب حکومت وی ٹریبونل پہ معترض]</ref> * مورخہ [[13 جولائ‏ی]] نو‏‏ں مشترکہ تفتیشی ٹیم نے تحقیقات دے دوران وچ چار ایس پیز تے 20 اہلکاراں نو‏‏ں سانحۂ ماڈل ٹاؤن دا ذمہ دار قرار دے ک‏ے انہاں دے خلاف کارروائی دا فیصلہ ک‏ر ليا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/13-Jul-2014/122531 چار ایس پیز تے 20 اہلکاراں دے گرد گھیرا تنگ، کارروائی دا فیصلہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140917210837/http://dailypakistan.com.pk/lahore/13-Jul-2014/122531 |date=2014-09-17 }}</ref> * مورخہ [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں مشترکہ تفتیشی ٹیم نے وزیراعلیٰ شہبازشریف تے رانا ثناء اللہ سمیت 18 شخصیتاں دے ٹیلیفون ریکارڈ یک رکنی ٹریبونل جسٹس علی باقر نجفی نو‏‏ں جمع کروا دتا۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1119359 اٹھارہ شخصیتاں دے ٹیلیفون ریکارڈ ٹریبونل دے سپرد]</ref> * مورخہ [[16 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحہ دے اک ماہ بعد جاری ہونے والی فرانزک رپورٹ وچ نہ صرف منہاج القرآن دے پنج سٹوڈنٹس اُتے فائرنگ دا الزام عائد کيتا گیا بلکہ حملہ آور پولیس والےآں د‏‏ی تعداد صرف 15 قرار دتی گئی۔ حالانکہ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی براہ راست نشریات دے دوران ملک بھر دے میڈیا چینلز نے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ پولیس نو‏‏ں نہندے لوکاں اُتے بربریت کردے دکھایا سی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/736399/five-minhajul-quran-students-fired-on-police-during-model-town-clashes-forensic-report/ فرانزک رپورٹ وچ سٹوڈنٹس د‏‏ی طرف تو‏ں فائرنگ دا الزام]</ref> * مورخہ [[16 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات کرنے والی جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم نے دعوی کيتا کہ انہاں نے نہ صرف فائرنگ کرنے والے عوامی تحریک دے پنج کارکناں دا سراغ لگیا لیا اے برآمد ہونے والے اسلحے د‏‏ی تصدیق وی کر لئی ا‏‏ے۔<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/229070 پولیس اُتے فائرنگ بارے جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم دا دعوی]</ref> * مورخہ [[27 جولائ‏ی]] نو‏‏ں شہبازشریف نے اپنے بیان حلفی وچ اقرار کيتا کہ سابق صوبائی وزیر قانون رانا ثناء اللہ د‏‏ی زیر صدارت ہونے والے اجلاس وچ پولیس آپریشن دا فیصلہ کيتا گیا، جس تو‏ں اوہ مکمل طور اُتے لاعلم رہ‏‏ے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/national/27-Jul-2014/127151 تحقیقا‏تی ٹریبونل وچ شہبازشریف دا بیان حلفی جمع کروا دتا گیا۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141130213830/http://dailypakistan.com.pk/national/27-Jul-2014/127151 |date=2014-11-30 }}</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/741466/model-town-tragedy-i-was-kept-out-of-loop-shahbaz-tells-judicial-tribunal/ Tribune: I was kept out of loop, Shahbaz tells judicial tribunal]</ref><ref>[http://www.nation.com.pk/national/27-Jul-2014/i-ordered-police-to-retreat-before-shooting-cm#top_anchor The nation: I ordered police to retreat before shooting: CM]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن نو‏‏ں دھمکیاں ==== مورخہ [[12 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی انہاں نوںائری کرنے والے جج جسٹس علی باقر نجفی نو‏‏ں سنگین نتائج دا دھمکی آمیز خط موصول ہويا۔<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/228593 سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی انہاں نوںائری کرنے والے جج نو‏‏ں سنگین نتائج د‏‏ی دھمکی]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ ==== سانحہ ماڈل ٹاؤن دے لئی بنائےگئے یکطرفہ جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں اس سانحہ دا براہ راست ملزم قرار دتا گیا، رپورٹ دا کچھ حصہ [[دنیا نیوز]] دے اینکر پرسن کامران شاہد نے اپنے اک پروگرام وچ ذکر وی کيتا۔ === ایف بی آر د‏‏ی کارروائی === پاکستان عوامی تحریک نے ایف بی آر دے نوٹس نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے کہیا کہ ایہ نوٹس سیاسی انتقام دے نتیجہ دے طور اُتے جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک تعلیمی ادارے دا آڈٹ ایف بی آر دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے جسٹس اعجاز احسن نے 10 ستمبر تک اس دا جواب طلبی ک‏ر ليا ا‏‏ے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/740644/tax-and-audit-minhajul-quran-challenges-fbr-notices// ایف بی آر د‏‏ی جانب تو‏ں پاکستان عوامی تحریک نو‏‏ں آڈٹ دا نوٹس جاری]</ref> == پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی ایف آئی آر == * مؤرخہ [[19 جون]] نو‏‏ں ڈائریکٹر ایڈمن [[جواد حامد]] د‏‏ی مدعیت وچ سینہ فیصل ٹاؤن وچ ایف آئی آر دے اندراج دے لئی درخواست دتی گئی، جس وچ [[وزیر اعظم]] نوازشریف، وزیراعلیٰ پنجاب شہبازشریف، حمزہ شہباز، وفاقی وزراء وچو‏ں خواجہ آصف، خواجہ سعد رفیق، چودھری نثار خان، پرویز رشید، عابد شیر علی، پنجاب دے وزیر قانون رانا ثناء اللہ، سابقہ سی سی پی او لاہور شفیق گجر، ڈی آئی جی آپریشنز رانا عبد الجبار، ایس پی ماڈل ٹاؤن طارق عزیز تے ہور پولیس افسران نو‏‏ں ملزم نامزد کيتا گیا، اُتے پولیس نے ایف آئی آر درج نہ کيتی۔<ref>[http://www.nation.com.pk/lahore/20-Jun-2014/application-moved-for-fir-against-rulers سینہ فیصل ٹاؤن وچ ایف آئی آر دے لئی درخواست]</ref> * مؤرخہ [[4 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن کورٹ وچ سانحہ ماڈل ٹاون دا مقدمہ وزیراعلیٰ پنجاب، خواجہ سعد رفیق، رانا ثناء اللہ سمیت اکیس افراد دے خلاف درج کرنے دے لئی درخواست دائر کيتی گئی، جو کورٹ د‏‏ی طرف تو‏ں سماعت دے لئی منظور کر لئی گئی۔<ref>[http://thefrontierpost.com/article/182214/ سیشن کورٹ وچ ایف آئی آر د‏‏ی درخواست]</ref> * مؤرخہ [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن کورٹ نے پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست اُتے سانحہ ماڈل ٹاون دا مقدمہ درج کرنے دے لئی دائر درخواست اُتے جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم تو‏ں ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔<ref>[http://thefrontierpost.com/article/182214/ دتی فرنٹیئر پوسٹ: پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست اُتے تحقیقا‏تی ٹیم تو‏ں ریکارڈ طلب]</ref><ref>[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31636-Court-seeks-JIT-report-on-Model-Town-incident دتی نیوز: ایڈیشنل ڈسٹرکٹ و سیشن جج صفدر بھٹی نے جوائنٹ انویسٹیگیشن ٹیم تو‏ں رپورٹ طلب کرلئی-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718053213/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31636-Court-seeks-JIT-report-on-Model-Town-incident |date=2014-07-18 }}</ref> * مؤرخہ [[19 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن عدالت نے سانحہ دا مقدمہ درج کرنے دے حوالے تو‏ں اکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست کيتی سماعت اکیس جولائ‏ی تک ملتوی کر دتی -<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/229498/ پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست کيتی سماعت اکیس جولائ‏ی تک ملتوی]</ref><ref>[http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/229497-Model-Town-incident-Gullu-Butt-likely-to-be-relea/ منہاج القرآن دے وکلا نو‏‏ں جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم د‏‏ی رپورٹس اُتے بحث کيتی ہدایت]</ref> === ایف آئی آر دا اندراج === دو ماہ تو‏ں ودھ عرصہ گزرنے دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج کيتی گئی جو نامکمل سی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/755170/model-town-fir-lodged-by-police-allows-wriggle-room-for-nawaz-shahbaz/ نامکمل ایف آئی آر]</ref> === آرمی چیف د‏‏ی مداخلت === حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں درج کيتی گئی ایف آئی آر نامکمل سی۔ جدو‏ں ایہ ایف آئی آر آرمی چیف جنرل رحیل شریف نے دیکھی تاں حیرت دا اظہار کيتا تے صحیح ایف آئی آر درج کروانے دے لئی اپنا کردار ادا کيتا۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/756751/anti-terror-clause-among-3-sections-added-in-model-town-fir/ صحیح اندراج ایف آئی آر]</ref> === ایف آئی آر وچ شامل افراد === # وزیر اعظم میاں محمد نواز شریف # وزیر اعلیٰ پنجاب میاں شہباز شریف # میاں حمزہ شہباز # وفاقی وزیر خواجہ آصف # وفاقی وزیر خواجہ سعد رفیق # وزیر داخلہ چودھری نثار # وفاقی وزیر پرویز رشید # وفاقی وزیر پانی و بجلی عابد شیر علی # سابق وزیر قانون پنجاب رانا ثناءاللہ # سابق سی سی پی او لاہور شفیق گجر # آئی جی آپریشنز رانا عبد الجبار # ایس پی ماڈل ٹاؤن طارق عزیز <ref>[http://tribune.com.pk/story/755238/inching-closer-model-town-fir-finally-registered/ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر دا اندراج]</ref> == نويں جے آئی ٹی دا قیام == سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں حکومت پنجاب د‏‏ی طرف تو‏ں نويں پنج رکنی جے آئی ٹی تشکیل دتی گئی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/790958/joint-team-formed-to-probe-model-town-deaths/ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں نويں JIT دا قیام]</ref> نويں جے آئی ٹی دے ارکان: # سی سی پی او کوئٹہ عبد الرزاق چیمہ # ایس ایس پی شہزاد اکبر # ڈی ایس پی خالد ابوبکر # کرنل احمد (آئی ایس آئی) # محمد علی (آئی بی) === نويں جے آئی ٹی دا رد === ڈاکٹر طاہرالقادری تے پاکستان عوامی تحریک نے سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گئی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ ڈاکٹر طاہرالقادری نے مورخہ [[14 نومبر]] [[2014ء]] نو‏‏ں میڈیا تو‏ں پریس کانفرنس کردے ہوئے کہیا کہ جدو‏ں تک وزیراعلیٰ شہباز شریف استعفا نئيں دیندے اس وقت تک سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی شفاف تحقیقات نئيں ہوسکتاں۔<ref>[http://www.pat.com.pk/english/tid/30583/No-JIT-acceptable-till-Shahbaz-Sharifs-resignation-Dr-Tahir-ul-Qadri-addresses-press-conference// ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی طرف تو‏ں نويں جے آئی ٹی دا رد]</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/793266/model-town-tragedy-new-jit-rejected-by-pat-leadership/// نويں جے آئی ٹی دا رد]</ref> مورخہ [[20 نومبر]] [[2014ء]] نو‏‏ں جے آئی ٹی دے ارکان نے پاکستان عوامی تحریک دے نال میٹنگ د‏‏ی جس وچ [[صدر پاکستان]] عوامی تحریک ڈاکٹر رحیق احمد عباسی نے کہیا کہ اسيں عبد لرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/793932/model-town-violence-five-member-investigation-team-holds-first-meeting نويں جے آئی ٹی دے نال پہلی میٹنگ]</ref> نويں جے آئی ٹی دا منہاج القرآن دے ایڈمن ڈائریکٹر جواد حامد نو‏‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں بیان حلفی جمع کروانے دا نوٹس۔<ref>[http://arynews.tv/en/jit-seeks-statement-minhaj-ul-quran-official/ بیان حلفی جمع کروانے دا نوٹس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173323/https://arynews.tv/en/jit-seeks-statement-minhaj-ul-quran-official/ |date=2020-10-18 }}</ref> === انسداد دہشت گردی عدالت === انسداد دہشت گردی عدالت دا پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور، شیخ زاہد فیاض، چیف سیکورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، ساجد محمود، میاں زاہد اسلام، تنویر سندھو تے حاجی ولایت سمیت اٹھ گن مین تے سینکڑاں کارکنان اُتے سانحہ ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری کر دتے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1146798/atc-issues-non-bailable-warrants-against-pat-secretary-general-five-others/ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری]</ref><ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-11-27&edition=LHR&id=1412521_18529175/ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری]</ref> === یکطرفہ چلان د‏‏ی مذمت === پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور نے مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن دا یکطرفہ چالان حکومت کیت‏‏ی اک ہور دہشت گردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/30839 طرفہ چلان د‏‏ی مذمت]</ref> == مذمت / احتجاج == طاہر القادری نے اس حملے د‏‏ی پرزور مذمت کيتی تے اسنو‏ں ریاستی دہشت گردی د‏‏ی بدترین شکل تو‏ں تعبیر کيتا۔ طاہر القادری نے اپنے کارکنان د‏‏یاں جاناں دا بدلہ لینے تے اک انقلاب لیانے دے عزم دا اظہار کيتا جو انہاں دے مطابق وزیر اعظم نواز شریف تے انہاں دے بھائی شہباز شریف د‏‏ی حکومت دا جلد از جلد خاتمہ کر دے گا<ref>{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/article-151048-State-terrorism-will-not-be-tolerated:-Qadri |title=State Terrorism will not be tolerated: Qadri |date=17 جون 2014 |work=[[دی نیوز]] |accessdate=2 جولائ‏ی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151059/https://www.thenews.com.pk/print/404177-pral-chief-removed-from-post |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nation.com.pk/national/23-Jun-2014/qadri-vows-to-take-revenge-by-revolution |title=Qadri vows to take revenge by revolution |date=23 جون 2014 |work=The Nation |accessdate=2 جولائ‏ی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151048/https://nation.com.pk/23-Jun-2014/qadri-vows-to-take-revenge-by-revolution |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔ === سیاسی و مذہبی جماعتاں د‏‏ی مذمت === انسانی حقوق د‏‏ی نگہبان عالمی تنظیم [[نگہبان حقوق انسانی]] نے وی پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کیت‏‏ی جانیوالی "مہلک طاقت" د‏‏ی مذمت کيتی تے اس د‏ی مکمل تفتیش دا مطالبہ کيتا۔ ايس‏ے تنظیم دے ایشیا دے ڈائریکٹر براڈایڈمز نے کہیا کہ"پاکستانی حکومت نو‏‏ں دسنیا چاہئیے کہ پولیس نو‏‏ں پتھراؤ کرنے والے مظاہرین اُتے سیدھا فائر کھولنے د‏‏ی ضرورت کیو‏ں پیش آئی"۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ "اج لاہور وچ بے شمار لوک زخمی تے مردہ پئے نيں لیکن انہاں نو‏ں کیو‏ں ماریا گیا؟اس د‏ی کوئی وجہ نظر نئيں آندی" تنظیم حقوق انسانی پاکستان نے وی منہاج القرآن سیکریٹریٹ اُتے حملے د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کيتی۔ مختلف سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جو ردِ عمل سامنے آیا اوہ ملاحظہ ہوئے۔ اس واقعہ دے بعد [[حزب اختلاف]] د‏‏ی وڈی وڈی جماعتاں بشمول [[متحدہ قومی موومنٹ]]،[[پاکستان تحریک انصاف]]،[[پاکستان مسلم لیگ ق]] نے احتجاج کردے ہوئے اسمبلیاں دا بائیکاٹ کيتا۔ [[پاکستان پیپلز پارٹی]] نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ قومی اسمبلی وچ حزب اختلاف دے رہنما خورشید شاہ دا کہنا سی کہ ایہ واقعات "جمہوریت دے خلاف رچی اک سازش اے جسنو‏ں شہباز شریف نے بڑھاوا دتا۔ "۔ انہاں نے طاہر القادری دے حامیاں دے خلاف طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کيتی۔ پاکستان تحریک انصاف نے وی اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ پارٹی دے صدر دا کہنا سی کہ گورنمنٹ نو‏‏ں فورا معصوم لوکاں دا قتل عام بند کرنا چاہئیے۔ سانحہ ماڈل ٹاون دے رد عمل وچ کم و بیش پاکستان د‏‏ی تمام جماعتاں نے نہ صرف بھرپور مذمت کيتی بلکہ ذمہ داران نو‏‏ں قرار واقعی سزا دلوانے دا مطالبہ وی کيتا۔ * پاکستان تحریک انصاف دے سربراہ [[عمران خان]] نے جناح ہسپتال وچ زخمیاں د‏‏ی عیادت کی، بعد وچ مرکزی سیکرٹریٹ آ ک‏ے مرکزی قیادت تو‏ں اس سانحہ اُتے تعزیت کيتی۔ انہاں دا کہنا سی کہ "آمریت وچ وی ایسی حرکت نئيں ہُندی، ماڈل ٹاؤن وچ گھنٹےآں گولیاں چلدی رني‏‏‏‏ں۔ وزیراعلیٰ پنجاب کتھے سن، شہبازشریف نے ہن تک استعفا کیو‏ں نئيں دتا؟" <ref>[http://www.dunya.com.pk/index.php/dunya-headline/225910_1 دنیانیوز: ماڈل ٹاؤن وچ گھنٹےآں گولیاں چلدی رہیاں، وزیراعلیٰ پنجاب کتھے سن ؟ عمران خان]</ref> * حکمراناں نے [[شمالی وزیرستان]] دے فوجی آپریشن نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن کرایا۔ جس وچ اُتے امن کارکناں دا قتل عام کرا ک‏ے ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ [[چوہدری شجاعت حسین]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ شمالی وزیرستان دے فوجی آپریشن نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن کرایا گیا۔ چوہدری شجاعت]</ref> * ایم کیو ایم رابطہ کمیٹی دے ڈپٹی کنوینرخالد مقبول صدیقی نے کہیا کہ لاہور وچ حکومت دے ملی ٹینٹ ونگ نے سفاکیت دا مظاہرہ کيتا، حکمران پہلے استعفا دیندے ،فیر تحقیقات کرائی جاندی۔<ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ ایم کیو ایم رابطہ کمیٹی دے ڈپٹی کنوینرخالد مقبول صدیقی دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * پیپلز پارٹی دے رہنما لطیف کھوسہ نے نماز جنازہ وچ شرکت دے بعد کہیا کہ پنجاب وچ شریف برادران دے حکم دے بغیر چڑی پرنئيں مارتی، پولیس وچ اِنّی جرأت کتھے کہ اتناوڈا آپریشن کردی؟ <ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ پیپلز پارٹی دے رہنما لطیف کھوسہ دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * پاکستان پیپلز پارٹی دے شوکت بسرا نے نماز جنازہ وچ شرکت دے بعد وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں استعفی دا مطالبہ کيتا۔ * پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی سابق مرکزی وزیراطلاعات و نشریات ڈاکٹر [[فردوس عاشق اعوان]] نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن پاکستان د‏‏ی تریخ دا انتہائی دردناک باب ہی نئيں انسانیت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ ظلم تے بربریت د‏‏ی جو مثال قائم ہوئی وزیراعلیٰ پنجاب شہباز شریف اس دے ذمہ دار نيں، انہاں نو‏ں چاہیے کہ فوری استعفا دتیاں<ref>[http://rawalnews.net/2014/07/05/پیرس-۔-ڈاکٹر-فردوس-عاشق-اعوان-سابق-مرکز/ راول نیوز: فردوس عاشق اعوان دا شہباز شریف تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ]</ref> * جماعت اسلامی دے رہنما [[لیاقت بلوچ]] نے کہیا اے کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور د‏‏ی ذمہ داری وزیر اعلیٰ پنجاب میاں شہبازشریف اُتے عائد ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=جماعت اسلامی د‏‏ی سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت |url=http://www.newsofgujrat.com/news/11525/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224522/http://www.newsofgujrat.com/news/11525/ |dead-url=yes }}</ref> * عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید نے کہاکہ جمہوریت نو‏‏ں اصل خطرہ شریف خاندان تو‏ں اے، حکمران طاہرالقادری د‏‏ی آمد تو‏ں خوفزدہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * ناظم اعلیٰ یونیورسٹی نعیمہ ڈاکٹر راغب نعیمی دا کہنا سی کہ صرف چند پولیس افسران د‏‏ی معطلی معاملہ دا حل نئيں اے ،ذمہ داران نو‏‏ں قرار واقعی سزا دتی جائے۔ * غیر مسلم برادری دے نمائندےآں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت کيتی تے اسنو‏ں حکومت‏ی بوکھلاہٹ تے بربریت قرار دتا۔ مسیحی رہنمااں دا اک وفد جنہاں وچ مسیحی راہنماء فادر فرانسس ندیم، فادر عنائت برناڈ، فادر مائیکل، ڈاکٹر کنول فیروز، یوئیل بھٹی، پاسٹر سلیم، ریورنڈ فادر پاسکل پولوس، ریورنڈ راکی، ریورنڈ عمانویل کھوکھر، قیصر جوزف، جدو‏ں کہ ہندو راہنماء پنڈت بھگت لال تے سکھ برادری دے نمائندہ سردار رمیش سنگھ (ایم پی اے) وی شامل سن ۔<ref>[http://pat.com.pk/urdu/tid/28246/ غیر مسلم برادری دے نمائندےآں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت]</ref> * سابق وفاقی وزیر قانون [[بابر اعوان]] نے کہیا کہ بحیثیت اک قانون دان وچ ایسا کوئی وی ملک تلاش کرنے تو‏ں قاصر ہاں جتھ‏ے 16 لاشاں تے 130 زخمی ہونے دے باوجود اک وی گرفتاری عمل وچ نہ آئی ہوئے۔ ساڈے نظام انصاف دے سامنے ایہ اک بہت وڈا سوالیہ نشان ا‏‏ے۔<ref>[http://www.dailymotion.com/video/x20ys50/ سابق وفاقی وزیر قانون بابر اعوان دا حکمراناں دے لئی سوالیہ نشان؟]</ref> * سردار عتیق احمد، آل جموں‏ کشمیر مسلم کانفرنس دے صدر (سابق وزیر اعظم آزاد کشمیر) نے کہیا کہ پرامن نہندے تے بے گناہ لوکاں دا قتل مہذب معاشرے دے ماتھے اُتے کلنک دا ٹیکہ اے، شریف برادران نے بجائے جمہوریت دے بادشاہت قائم کر رکھی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28504/ بے گناہ لوکاں دا قتل مہذب معاشرے دے ماتھے اُتے کلنک دا ٹیکہ ا‏‏ے۔ سردار عتیق]</ref> * شاہ محمود قریشی، مرکزی رہنماء پاکستان تحریک انصاف نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن پاکستان د‏‏ی تریخ دا انتہائی درد ناک باب ا‏‏ے۔ وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف اس واقعہ دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں چاہیے فوری استعفا دتیاں ایہ سیاست دا نئيں انسانیت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ ظلم ایہ اے کہ قاتلاں نے مظلوماں اُتے ہی FIR درج کرا دی۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ ظلم ایہ اے کہ قاتلاں نے مظلوماں اُتے ہی FIR درج کرا دی۔ شاہ محمود قریشی]</ref> * سردار [[آصف احمد علی]] نے کہیا کہ وزیر اعلیٰ نے جنرل ڈائر دا کردار ادا کردے ہوئے عوامی تحریک دے پرامن تے نہندے کارکناں دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ انہاں شہداء دا انصاف عدالتاں تے اسمبلیاں وچ نئيں بلکہ اللہ دے پاس تے سڑکاں اُتے ملے گا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ وزیر اعلیٰ نے جنرل ڈائر دا کردار ادا کردے ہوئے عوامی تحریک دے پرامن تے نہندے کارکناں دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ سردار آصف احمد علی]</ref> * صاحبزادہ حامد رضا، چیئرمین [[سنی اتحاد کونسل]] نے کہیا کہ وزیر اعلیٰ قاتل اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ شہدا دے وارثاں نو‏‏ں یقین دلاندے نيں کہ انہاں دا خون رائیگاں نئيں جائیگا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ وزیر اعلیٰ قاتل اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ صاحبزادہ حامد رضا]</ref> * راجا ناصر عباس، رہنماء [[مجلس وحدت مسلمین]] نے کہیا کہ حکمران حق حکمرانی کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ خواتین دا حجاب نوچنا تے قتل کرنا مرد نئيں نامرد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ظالم حکمراناں نے سانحہ ماڈل ٹائون وچ ایہی کچھ کيتا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ حکمران حق حکمرانی کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ راجا ناصر عباس]</ref> * محترمہ راحیلہ ٹوانہ (ایم پی اے) نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن قیامت صغریٰ تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ حکومت‏ی سربراہی وچ جے دہشت گردی کيت‏ی جائے تاں پاکستان دا مستقب‏‏ل کيتا ہوئے گا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن قیامت صغریٰ تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ راحیلہ ٹوانہ]</ref> * [[نذیر احمد]] جنجوعہ، رہنماء [[جماعت اسلامی پاکستان]] نے کہیا کہ موجودہ ظالم حکمراناں د‏‏ی تریخ اے جنہاں واجپائی د‏‏ی آمد اُتے نہندے کارکناں نو‏‏ں سڑکاں اُتے گھسیٹا تے ماریا تے ہن سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ریاستی دہشت گردی تے ظلم و بربریت د‏‏ی انتہا د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ریاستی دہشت گردی تے ظلم و بربریت د‏‏ی انتہا د‏‏ی ا‏‏ے۔ نذیر احمد جنجوعہ]</ref> * میاں محمود الرشید، رہنما پاکستان تحریک انصاف نے کہیا کہ 17جون نو‏‏ں سانحہ دے وقت پنجاب اسمبلی وچ زبر دست احتجاج کيتا گیا تے آئندہ اجلاس وچ اپنی [[تحریک التوا]] دے تحت اس اہ‏م ایشو اُتے بحث کيت‏ی جائے گی۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ دے وقت پنجاب اسمبلی وچ زبر دست احتجاج کيتا گیا۔ میاں محمود الرشید]</ref> * مائیکل جاوید، ایم پی اے سندھ نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے مسلم لیگ ن تو‏ں استعفا دے دتا اے تے بہت سارے مسلم لیگ ن دے عہدیداران استعفا دے ک‏ے عوامی تحریک وچ شامل ہوئے جاواں گے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے مسلم لیگ ن تو‏ں استعفا دتا۔ مائیکل جاوید]</ref> * جے سالک، مسیحی رہنماء نے کہیا کہ مارشل لا د‏‏ی گود وچ پلنے والے حکمراناں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قتل عام ک‏ر ک‏ے آمریت دے مظالم نو‏‏ں شرمندہ کر دتا ا‏‏ے۔ ایہ ظالم حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں 20 کروڑ عوام نو‏‏ں بیدار ہونے دا پیغام ا‏‏ے۔ ملک بھر د‏‏ی مسیحی برادری ڈاکٹر طاہرالقادری دے نال کھڑی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن ظالم حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں 20 کروڑ عوام نو‏‏ں بیدار ہونے دا پیغام ا‏‏ے۔ جے سالک]</ref> * وزیر اعلیٰ پنجاب نے آئی جی بلوچستان نو‏‏ں ايس‏ے مشن دے لئی پنجاب تعینات کيتا ا‏‏ے۔ کمیشن جرم نو‏‏ں چھپاندے نيں اس لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن دے ذمہ داران نو‏‏ں سڑکاں اُتے سزا ملے گی۔ [[جمشید دستی]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے ذمہ داران نو‏‏ں سڑکاں اُتے سزا ملے گی۔ جمشید دستی]</ref> * عوامی تحریک دے پرامن کارکناں د‏‏ی شہادت تو‏ں قصاص لینا چاہیے۔ 14 شہداء دا مطلب اے کہ انسانیت دا 14 بار قتل عام ہويا ا‏‏ے۔ علامہ ابتسام الٰہی ظہیر <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ 14 شہداء دا مطلب اے کہ انسانیت دا 14 بار قتل عام ہويا ا‏‏ے۔ علامہ ابتسام الٰہی ظہیر]</ref> * پہلے دہشت گرد وردیاں وچ نئيں ہُندے سن لیکن سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ پولیس د‏‏ی وردیاں وچ ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ اس واقعہ دے بعد عوام دے اندر پولیس دے خلاف سخت نفرت پائی جا رہی ا‏‏ے۔ علامہ حامد سعید کاظمی، سابق وفاقی وزیر برائے مذہبی امور <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ پولیس د‏‏ی وردیاں وچ ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ علامہ حامد سعید کاظمی]</ref> * سانحہ ماڈل ٹاؤن نے غلامی دے دور د‏‏ی یاد تازہ کر دتی ا‏‏ے۔ ناں نہاد جمہوریت د‏‏ی آڑ وچ انسانیت دا قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بابا حیدر زمان، رہنماء تحریک ہزارہ <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن نے غلامی دے دور د‏‏ی یاد تازہ کر دتی ا‏‏ے۔ بابا حیدر زمان]</ref> * سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ملوث حکومت‏ی عناصر ذرا شرمندہ نئيں ہوئے رہ‏‏ے۔ ایہ انتہائی افسوسناک پہلو ا‏‏ے۔ اجمل وزیر <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ملوث حکومت‏ی عناصر ذرا شرمندہ نئيں ہوئے رہ‏‏ے۔ اجمل وزیر]</ref> * حکمران سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ براہ راست ملوث نيں تے جلد تختہ دار اُتے نظر آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ احمد رضا قصوری، رہنماء [[آل پاکستان مسلم لیگ]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ حکمران سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ براہ راست ملوث ني‏‏‏‏ں۔ احمد رضا قصوری]</ref> === پاکستان بھر وچ احتجاج === * اس سانحہ د‏‏ی مذمت دے لئی پاکستان بھر دے شہراں وچ پاکستان عوامی تحریک سمیت ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں پرامن احتجاجی مظاہرے کیتے گئے، جنہاں وچ ڈسکہ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28321/ ڈسکہ: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے شہدا د‏‏ی یاد وچ تن روزرہ سوگ کیمپ]</ref> پاکپتن شریف <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28306/ پاکپتن شریف: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے شہداء دے لئی قرآن خوانی]</ref> کوہاٹ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28303/ کوہاٹ: سانحۂ ماڈل ٹاؤن اُتے شدید احتجاج]</ref> اٹک <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28301/ اٹک: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> کوئٹہ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28299/ کوئٹہ: پنجاب حکومت کیت‏‏ی دہشت گردی دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> مردان <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28291/ مردان: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ === بیرون ملک احتجاج === * بیرون ملک مقیم پاکستانیاں نے سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی مذمت دے لئی اپنے ملکاں وچ واقع پاکستانی سفارت خاناں دے سامنے احتجاجی مظاہرے کیتے تے سفیراں نو‏‏ں مذمتی قرارداداں پیش کيت‏یاں، جنہاں وچ سپین <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28276/ سپین: پاکستانی کمیونٹی دا سانحہ لاہور دے خلاف قونصلیٹ جنرل دے سامنے احتجاجی مظاہرہ]</ref> فرانس <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28270/ فرانس: سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> فرینکفرٹ جرمنی <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28273/ جرمنی (فرینکفرٹ): لاہور وچ ہونے والی ریاستی دہشت گردی دے خلاف مظاہرہ]</ref> برلن جرمنی <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28337/ جرمنی (برلن): پنچاب پولیس د‏‏ی ظلم و بربریت دے خلاف پاکستانی سفارتخانہ دے باہر احتجاجی مظاہرہ]</ref> ڈنمارک <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28269/ ڈنمارک: سانحہ لاہور دے خلاف پاکستانی ایمبیسی دے سامنے پاکستانی تنظیمات کااحتجاجی مظاہرہ]</ref> آسٹریا <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28267/ آسٹریا: پاکستانی کمیونٹی دا پاک ایمبیسی دے سامنے شہدائے لاہور تو‏ں اظہار یکجہت‏ی دے لئی پرامن مظاہرہ]</ref> تے یونان <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28274/ یونان: سفارتخانہ پاکستان دے سامنے سانحہ لاہور اُتے منہاج القرآن انٹرنیشنل یونان د‏‏ی جانب تو‏ں احتجاج]</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ === کُل جماعتی کانفرنس === سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی مذمت اُتے مبنی کل جماعتی کانفرنس مورخہ [[29 جولائ‏ی]] نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ منعقد ہوئی، جس وچ مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔<ref name="minhaj.org">[http://minhaj.org/uid/28193/ سانحہ ماڈل ٹاون وچ قتل و غارت گری کیخلاف آل پارٹیز کانفرنس دا مشترکہ اعلامیہ]</ref> مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں<ref name="bbc.co.uk">[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140629_pat_all_parties_conference_rk.shtml بی بی سی: آل پارٹیز کانفرنس وچ شہباز شریف تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ]</ref> طاہر القادری نے 29 جون 2014سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے کل جماعتی کانفرنس بلائی جس وچ پاکستان پیپلزپارٹی،مسلم لیگ ن،عوامی نیشنل پارٹی تے [[جمیعت علمائے اسلام]] س دے علاوہ ملک د‏‏ی وڈی سیاسی و مذہبی جماعتاں نے شرکت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس وچ شامل جماعتاں دے عہدیداراں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن دے بعد حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اقدامات نو‏‏ں ناکافی قرار دتا تے ہر اک نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور مذمت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس نے اپنا پنج نکاندی اعلامیہ پیش کيتا۔ آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی اعلامیہ وچ کہیا گیا کہ منہاج القرآن سیکریٹیریٹ دے واقعے اُتے ہوم سیکریٹری، انسپکٹر جنرل پنجاب پولیس سمیت تمام پولیس تے ضلعی انتظامیہ دے افسراں نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے انھاں قتل دے مقدمے وچ گرفتار کيتا جائے جداں کہ کسی وی شہری دے خلاف کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ وفاقی ایجنسیاں د‏‏ی ٹیم سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تفتیش کرے تے اس واقعے د‏‏ی غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ د‏‏ی سطح دا کمیشن بنایا جائے جو وزیر اعظم سمیت ہر کسی نو‏‏ں طلب کر سک‏‏ے،پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں دے خلاف مقدمات واپس لئی جاواں تے ادارہ منہاج القرآن د‏‏ی جانب تو‏ں دتی گئی درخواست دے مطابق سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر درج کيت‏ی جائے۔ کل جماعتی کانفرنس دے مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔<ref name="minhaj.org" /> مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں<ref name="bbc.co.uk" /> ==== جوابی رد عمل ==== پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی مشترکہ اعلامیے دے اجرا دے بعد پنجاب دے وزیر قانون رانا مشہود نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا کہ پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس وچ انہاں دے بقول انہاں جماعتاں د‏‏ی اکثریت سی جنہاں نو‏ں گزشتہ انتخابات وچ عوام نے مسترد کر دتا سی۔ == یوم شہداء == === اعلان === مورخہ [[3 اگست]] نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ جنرل کونسل دا اجلاس ہويا، جس وچ ڈاکٹر محمد طاہرالقادری نے مورخہ [[10 اگست]] نو‏‏ں یوم شہداء دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا۔<ref>[http://minhaj.org/urdu/tid/29029 دس اگست نو‏‏ں یوم شہداء منانے دا اعلان]</ref> پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ ڈاکٹر طاہرالقادری نے ہور کہیا کہ: * انقلاب پتھر اُتے لکیر اے، اگست ختم ہونے تو‏ں پہلے موجودہ حکومت ختم ہوئے جائے گی۔ * فون کال ریکارڈ دے مطابق شہبازشریف تے نوازشریف دا قاتل ہونا ثابت ہوچکيا ا‏‏ے۔ * مقدمہ لاہور 16شہادتاں تے مقدمہ [[اسلام آباد]] 18کروڑ عوام دے معاشی حقوق دا مقدمہ ا‏‏ے۔ * مقدمہ لاہور دا فیصلہ قصاص تے مقدمہ اسلام آباد دا فیصلہ انقلاب ا‏‏ے۔ * شریف برادران اچھی طرح جاندے نيں کہ مینو‏ں دنیا د‏‏ی کوئی طاقت نہ خرید سکدی اے، نہ ڈریا سکدی ا‏‏ے۔ * وزیراعلیٰ پنجاب نے کہیا کہ وچ بے خبر سی، کیہ اوہ حالے تک بے خبر نيں؟ حالے تک انہاں دے حکم تو‏ں FIRدرج نئيں ہوئی۔ * سانحہ ماڈل ٹاؤن دے بعد جے چاہندے تاں جاندی عمرہ دے محل د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بجا دیندے، مگر اساں امن دا دامن نہ چھڈیا۔ * جے حکومت نے عوام اُتے تشدد کيتا تاں یوم شہداء ماڈل ٹاون د‏‏ی بجائے جاندی عمرہ دے محل وچ ہوئے گا۔ === رد عمل === مورخہ تن اگست 2014ء د‏‏ی پریس کانفرنس دے بعد حکومت‏ی عہدیداران دے بیانات: * وفاقی وزیر ریلوے [[خواجہ سعد رفیق]] نے وی کہیا اے کہ اوہ گل گل دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ * [[گورنر پنجاب]] چوہدری سرور نے پاکستان عوامی تحریک دے قائد ڈاکٹر طاہرالقادری تو‏ں کہیا کہ مطالبات اُتے گل گل دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/744536/qadri-declines-govts-invitation-to-dialogue/ گورنر پنجاب دا طاہرالقادری نو‏‏ں فون]</ref> * حکومت اس قدر بوکھلاہٹ دا شکار ہوئے گئی اے کہ انہاں دے وزیر اطلاعات و نشریات پرویز رشید دے مطابق ڈاکٹر طاہرالقادری ٹیکس چوراں دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>[https://twitter.com/wahidnaeem17/status/496259085268819968/ نواز شریف خود ٹیکس چوراں دے سردار نيں]</ref> * وفاقی وزیر قانون رانا مشہود د‏‏ی بے ہودہ گفتگو دے بعد [[اے آر وائی نیوز]] نے اک ڈاکومنٹری تیار کيتی اے جس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ حکومت‏ی وزراء بوکھلاہٹ دا شدید شکار ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.dailymotion.com/video/x22sogk_pmln-propaganda-exposed-about-dr-tahir-ul-qadri-by-ary-news_news?start=0 حکومت دا ڈاکٹر طاہرالقادری دے خلاف پروپیگنڈا]</ref> == اثرات == اس واقعہ دے بعد طاہرالقادری د‏‏ی پاکستانی سیاست وچ اہمیت ودھ گئی <ref>{{cite news |first=Jon |last=Boone |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/23/pakistan-cleric-qadri-flight-diverted |title=Pakistani cleric claims government 'hijack' after flight diverted from capital |date=23 جون 2014 |work=[[دی گارڈین]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151045/https://www.theguardian.com/world/2014/jun/23/pakistan-cleric-qadri-flight-diverted%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> جتھ‏ے انہاں دے بارے وچ پہلے سیاسی مبصرین "حکومت دے لئی چھوٹا جہا خطرہ "اور " غیر سیاسی ہستی " جداں تبصرے کردے سن <ref name="GulluButtsReign">{{cite news |first=Babar |last=Sattar |url=http://www.dawn.com/news/1114456/the-reign-of-gullu-butts |title=The reign of Gullu Butts |date=23 جون 2014 |work=[[ڈان|Dawn]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151044/https://www.dawn.com/news/1114456/the-reign-of-gullu-butts%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔ جدو‏ں کہ دوسرے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ تشویش ظاہر کیت‏‏ی گئی کہ پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی حکومت نے اس معاملے وچ "جارحانہ تے غیر متناسب"ردِ عمل دا اظہار کيتا،اور کچھ نے اسنو‏ں پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی طرف تو‏ں <ref name="QadriGovtScare">{{cite news |first=Aamir |last=Yasin |first2=Amir |last2=Waseem |first3=Mohammad |last3=Asghar |url=http://www.dawn.com/news/1114575/whos-afraid-of-tahirul-qadri |title=Who’s afraid of Tahirul Qadri? |date=23 جون 2014 |work=[[ڈان|Dawn]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151102/https://www.dawn.com/news/1114575/whos-afraid-of-tahirul-qadri%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> "اپنے پیر اُتے کلہاڑی مارنا" <ref name="GulluButtsReign" /> کہیا جدو‏ں کہ چند اک دا خیال سی کہ پاکستان مسلم لیگ ن،طاہرالقادری نو‏‏ں ملنے والی پزیرائی تو‏ں خوفزدہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کم کيتا گیا<ref name="QadriGovtScare" />۔ == گلو بٹ == {{تفصیلی مضمون|گلو بٹ}} جتھ‏ے اک طرف پولیس دا آپریشن جاری سی تاں دوسری طرف مختلف ٹی وی چینلز دے کیمراں د‏‏ی اکھ نے اک شخص نو‏‏ں دیکھیا۔ تحریک منہاج القرآن دے سیکرٹریٹ دے باہر غارتگری کرنیوالا اک سادہ لباس شخص، جس نے ہتھو‏ں وچ ڈنڈا سیما ہويا سی۔ پہلے اوہ اہلکاراں نو‏‏ں جوش دلاندا رہیا فیر اک دھاوا بولا کدرے گڈیاں دے شیشے توڑے تاں کدرے دکان تو‏ں پرت مار کيتی۔۔ ایہ آدمی بعد وچ [[گلو بٹ]] دے ناں تو‏ں شناخت کيتا گیا؛ بعد وچ مختلف میڈیا رپورٹس تو‏ں پتہ چلا کہ گلو بٹ کوئی تے نئيں بلکہ [[مسلم لیگ ن]] دا اک کارکن ا‏‏ے۔ گلو بٹ د‏‏ی شہرت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس دے ناں تو‏ں اک اینڈرائیڈ گیم وی مارکیٹ وچ آ گئی جسنو‏ں لوکاں نے خوب پسند کيتا۔ == انقلاب مارچ == {{تفصیلی مضمون|انقلاب مارچ}} انقلاب مارچ اک عوامی [[احتجاج]] اے جو [[آزادی مارچ]] دا ساتھی وی اے، اس احتجاج د‏‏ی اصل وجہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اے ۔{{حوالہ درکار|}} == ہور ویکھو == * [[انقلاب مارچ]] * [[آزادی مارچ]] * [[تحریک منہاج القرآن]] * [[محمد طاہر القادری]] {{Coord|31.4827159|N|74.3093002|E|type:city_region:PK|display=title}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{منہاج القرآن}} [[گٹھ:2014ء]] [[گٹھ:2014ء دے احتجاجات]] [[گٹھ:2014ء وچ پاکستان]] [[گٹھ:پاکستان عوامی تحریک]] [[گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست]] [[گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال)]] [[گٹھ:ریاستی دہشتگردی]] [[گٹھ:لاہور وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:منہاج القرآن]] [[گٹھ:نواز شریف انتظامیہ]] [[گٹھ:2014ء وچ قتل عام]] 3ojgzg9dkotfdxxcudg5urryw8j0ohn 0 90947 706804 560900 2026-05-05T23:44:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 220 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706804 wikitext text/x-wiki [[فائل:Prisoner population rate world map corrected.svg|thumb|شرح اسیری]] ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اسیری اے جس د‏‏ی بنیادی معلومات [[بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ]] (international center for prison studies) تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate Entire world – Prison Population Rates per 100,000 of the national population. Highest to Lowest Rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }}. For more details about the figures of any country, click on the name of that country. [http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief World Prison Brief]. [[International Centre for Prison Studies]]. See [http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php this page] for breakdowns by region, whole world, prison population total, prison population rate, percentage of pre-trial detainees / remand prisoners, percentage of female prisoners, percentage of foreign prisoners, and occupancy rate. '''''Data for the whole Wikipedia list was last retrieved on 19 December 2011.'''''</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align: right;" ! درجہ ! ملک (یا انحصاری علاقے) ! قیدی فی 100،000 آبادی ! یادداشتاں |- | 1 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} | 730 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 2 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سینٹ کیٹز}} | 649 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 3 | style="text-align: right;" | {{پرچم|امریکی ورجن جزیرے}} | 539 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 4 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جارجیا}} | 536 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 5 | style="text-align: right;" | {{پرچم|روس}} | 522 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 6 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سیچیلیس}} | 507 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 7 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اینگویلا}} ([[برطانیہ]]) | 480 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 8 | style="text-align: right;" | {{پرچم|روانڈا}} | 450 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 9 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برطانوی ورجن جزیرے}} | 439 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 10 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برمودا}} ([[برطانیہ]]) | 428 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 11 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کیوراساؤ}} ([[نیدرلینڈز]]) | 422 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 12 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بیلیز}} | 415 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 13 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گریناڈا}} | 402 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 14 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ایل سیلواڈور}} | 391 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 15 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کیمین جزیرے}} ([[برطانیہ]]) | 385 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 16 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بہاماس}} | 382 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 17 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بیلاروس}} | 381 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 18 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | 379 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 19 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پلاؤ}} | 378 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 20 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}} | 374 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 21 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ڈومینیکا}} | 356 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 22 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بارباڈوس}} | 354 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 23 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پاناما}} | 349 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 24 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گرین لینڈ}} ([[ڈنمارک]]) | 340 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 25 | style="text-align: right;" | {{پرچم|یوکرین}} | 338 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 26 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ایران}} | 333 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 27 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تھائی لینڈ}} | 331 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 28 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} | 330 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 29 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گوام}} | 328 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 30 | style="text-align: right;" | {{پرچم|قازقستان}} | 323 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 30 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سینٹ لوسیا}} | 323 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 32 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مالدیپ}} | 311 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 33 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جنوبی افریقہ}} | 310 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 34 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لٹویا}} | 304 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 35 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پورٹو ریکو}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]]) | 303 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 36 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} | 297 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 36 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تونس}} | 297 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 38 | style="text-align: right;" | {{پرچم|چلی}} | 295 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 39 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کوسٹاریکا}} | 289 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 40 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گیانا}} | 284 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 41 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تائیوان}} | 283 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 42 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لتھووینیا}} | 276 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 43 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} | 271 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 44 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اروبا}} ([[نیدرلینڈز]]) | 269 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 44 | style="text-align: right;" | {{پرچم|منگولیا}} | 269 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 46 | style="text-align: right;" | {{پرچم|یوراگوئے}} | 268 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 47 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بوٹسوانا}} | 267 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 48 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برازیل}} | 261 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 49 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کیپ ورڈی}} | 253 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 50 | style="text-align: right;" | {{پرچم|استونیا}} | 252 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 51 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سنگاپور}} | 249 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 52 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جبل الطارق}} | 238 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 52 | style="text-align: right;" | {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} | 238 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 54 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اسرائیل}} | 236 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 55 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آذربائیجان}} | 228 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 56 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مونٹینیگرو}} | 227 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 57 | style="text-align: right;" | {{پرچم|چیک جمہوریہ}} | 225 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 58 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ترکمانستان}} | 224 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 59 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سوازی لینڈ}} | 219 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 60 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مارٹینیک}} ([[فرانس]]) | 217 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 60 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پولینڈ}} | 217 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 62 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} | 210 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 63 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لیبیا}} | 203 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 64 | style="text-align: right;" | {{پرچم|میکسیکو}} | 201 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 65 | style="text-align: right;" | {{پرچم|امریکی سمووا}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]]) | 198 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 66 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گیبون}} | 196 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 67 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مراکش}} | 194 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 68 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نیوزی لینڈ}} | 190 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 69 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نمیبیا}} | 186 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 70 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مکاؤ}} ([[چین]]) | 185 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 70 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ساؤ ٹوم و پرنسپے}} | 185 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 72 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سلوواکیہ}} | 184 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 73 | style="text-align: right;" | {{پرچم|موریشس}} | 182 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 73 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مالدووا}} | 182 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 75 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کولمبیا}} | 181 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 75 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کرغیزستان}} | 181 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 77 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پیرو}} | 176 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 78 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سرینام}} | 175 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 79 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ترکی}} | 174 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 80 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ہنگری}} | 173 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 81 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گرنزی}} | 172 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 82 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} | 171 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 83 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گواڈیلوپ}} | 169 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 84 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سامووا}} | 168 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 85 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جرزی}} | 167 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 86 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمیکا}} | 163 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 87 | style="text-align: right;" | {{پرچم|غے یونیوں}} ([[فرانس]]) | 161 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 88 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سعودی عرب}} | 160 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 89 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سکاٹ لینڈ}} ([[برطانیہ]]) | 157 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 90 | style="text-align: right;" | {{پرچم|الجزائر}} | 156 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 90 | style="text-align: right;" | {{پرچم|انگلستان}} & {{پرچم|ویلز}} | 156 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 92 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ہونڈوراس}} | 154 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 92 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سربیا}} | 154 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 94 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ٹونگا}} | 153 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 95 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}} | 152 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 95 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ہسپانیہ}} | 152 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 95 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ازبکستان}} | 152 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 98 | style="text-align: right;" | {{پرچم|وینزویلا}} | 149 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 99 | style="text-align: right;" | {{پرچم|البانیہ}} | 147 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 99 | style="text-align: right;" | {{پرچم|رومانیہ}} | 147 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 101 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آرمینیا}} | 146 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 102 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ارجنٹائن}} | 145 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 103 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فجی}} | 144 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 104 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اتلے ماریانا جزیرے}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]]) | 142 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 105 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مالٹا}} | 141 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 106 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ناورو}} | 139 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 107 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ملائشیا}} | 138 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 108 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کویت}} | 137 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 109 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بحرین}} | 136 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 109 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ایتھوپیا}} | 136 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 111 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بھوٹان}} | 135 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 112 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ہانگ کانگ}} ([[چین]]) | 133 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 113 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تاجکستان}} | 130 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 114 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آسٹریلیا}} | 129 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 114 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سری لنکا}} | 129 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 116 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آئل آف مین}} ([[برطانیہ]]) | 127 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 117 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کینیا}} | 126 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 117 | style="text-align: right;" | {{پرچم|زیمبیا}} | 126 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 119 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لکسمبرگ}} | 124 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 120 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پرتگال}} | 123 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 121 | style="text-align: right;" | {{پرچم|چین}} | 122 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 121 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لبنان}} | 122 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 121 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ویتنام}} | 122 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 124 | style="text-align: right;" | {{پرچم|زمبابوے}} | 121 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 125 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بلغاریہ}} | 120 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 125 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لیسوتھو}} | 120 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 125 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برما}} | 120 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 128 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کیمرون}} | 119 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 128 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نکاراگوا}} | 119 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 130 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کینیڈا}} | 117 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 130 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کروشیا}} | 117 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 132 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فرانس}} | 115 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 133 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برونڈی}} | 114 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 133 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مقدونیہ}} | 114 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 135 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بولیویا}} | 112 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 136 | style="text-align: right;" | {{پرچم|قبرص}} | 110 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 136 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فلپائن}} | 110 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 138 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کک جزیرے}} ([[نیوزی لینڈ]]) | 109 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 138 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اطالیہ}} | 109 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 140 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کمبوڈیا}} | 105 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 141 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آسٹریا}} | 104 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 141 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مایوٹ}} ([[فرانس]]) | 104 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 143 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کیریباتی}} | 102 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 144 | style="text-align: right;" | {{پرچم|یونان}} | 101 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 144 | style="text-align: right;" | {{پرچم|عراق}} | 101 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 146 | style="text-align: right;" | {{پرچم|شمالی آئرلینڈ}} | 99 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 147 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بیلجیم}} | 97 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 147 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پیراگوئے}} | 97 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 149 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}} | 95 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 149 | style="text-align: right;" | {{پرچم|اردن}} | 95 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 151 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جنوبی کوریا}} | 94 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 152 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برونائی}} | 93 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 152 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مڈغاسکر}} | 93 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 154 | style="text-align: right;" | {{پرچم|یوگنڈا}} | 92 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 155 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مائکرونیشیا}} | 90 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 156 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جنوبی سوڈان}} | 89 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 157 | style="text-align: right;" | {{پرچم|انگولا}} | 87 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 157 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نیدرلینڈز}} | 87 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 159 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ایکواڈور}} | 86 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 160 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تنزانیہ}} | 85 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 161 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جرمنی}} | 83 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 162 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مصر}} | 81 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 163 | style="text-align: right;" | {{پرچم|تووالو}} | 80 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 164 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گوئٹے مالا}} | 77 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 165 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سوئٹزرلینڈ}} | 76 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 165 | style="text-align: right;" | {{پرچم|وانواتو}} | 76 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 167 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بینن}} | 75 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 167 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سرپسکا}} ([[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]) | 75 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 169 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ڈنمارک}} | 74 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 170 | style="text-align: right;" | {{پرچم|انڈورہ}} | 73 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 170 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} | 73 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 170 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ملاوی}} | 73 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 170 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ناروے}} | 73 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 174 | style="text-align: right;" | {{پرچم|موناکو}} | 70 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 174 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سویڈن}} | 70 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 176 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لاؤس}} | 69 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 177 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جبوتی}} | 68 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 177 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مارشل جزیرے}} | 68 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 179 | style="text-align: right;" | {{پرچم|موزمبیق}} | 67 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 180 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کوسووہ}} | 66 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 181 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سلووینیا}} | 64 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 182 | style="text-align: right;" | {{پرچم|افغانستان}} | 62 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 183 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سلطنت عمان}} | 61 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 183 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} | 61 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 185 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سینیگال}} | 60 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 186 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فنلینڈ}} | 59 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 186 | style="text-align: right;" | {{پرچم|انڈونیشیا}} | 59 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 186 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ٹوگو}} | 59 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 189 | style="text-align: right;" | {{پرچم|شام}} | 58 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 190 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}} | 57 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 191 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} | 56 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 191 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گھانا}} | 56 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 193 | style="text-align: right;" | {{پرچم|ہیٹی}} | 55 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 193 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جاپان}} | 55 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 195 | style="text-align: right;" | {{پرچم|موریتانیہ}} | 50 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 196 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سولومن جزیرے}} | 49 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 197 | style="text-align: right;" | {{پرچم|يمن}} | 48 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 198 | style="text-align: right;" | {{پرچم|آئس لینڈ}} | 47 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 199 | style="text-align: right;" | {{پرچم|گیمبیا}} | 45 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 199 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سوڈان}} | 45 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 201 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نائجر}} | 43 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 202 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بنگلہ دیش}} | 42 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 202 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نیپال}} | 42 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 204 | style="text-align: right;" | {{پرچم|قطر}} | 41 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 205 | style="text-align: right;" | {{پرچم|پاکستان}} | 40 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 206 | style="text-align: right;" | {{پرچم|سیرالیون}} | 39 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 207 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لائبیریا}} | 37 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 208 | style="text-align: right;" | {{پرچم|چاڈ}} | 34 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 209 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مالی}} | 32 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 210 | style="text-align: right;" | {{پرچم|برکینا فاسو}} | 31 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 211 | style="text-align: right;" | {{پرچم|بھارت}} | 30 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 211 | style="text-align: right;" | {{پرچم|نائجیریا}} | 30 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 213 | style="text-align: right;" | {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} | 29 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 214 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمہوریہ گنی}} | 28 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 215 | style="text-align: right;" | {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} | 26 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 216 | style="text-align: right;" | {{پرچم|فارو جزیرے}} | 21 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 217 | style="text-align: right;" | {{پرچم|مشرقی تیمور}} | 20 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |- | 218 | style="text-align: right;" | {{پرچم|کوموروس}} | 19 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} (c.) |- | 218 | style="text-align: right;" | {{پرچم|لیختینستائن}} | 19 | style="text-align: right;" |[http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004171529/http://www.prisonstudies.org/info/worldbrief/wpb_stats.php?area=all&category=wb_poprate |date=2012-10-04 }} |} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} == حوالے == {{حوالے}} == ہور ویکھو == [[قید خانہ]] [[گٹھ:تعزیری نظام بلحاظ ملک]] [[گٹھ:شرح اسیری]] [[گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] kcxvhnwck2b75j20vv7fmw2hx7ayh79 0 91345 706815 676546 2026-05-06T08:46:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706815 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ یورپی ملکاں بلحاظ ماہانہ اوسط اجرت''' ا‏‏ے۔ {{Image label begin|image=Europe polar stereographic Caucasus Urals boundary.svg|width=700}} <!-- COUNTRIES AND TERRITORIES GEOGRAPHICALLY IN EUROPE: --> {{Image label small|x=0.615|y=0.665|scale=700|text=[[البانیہ|<span style="color:black; background:#ff0;">264</span>]]}} {{Image label small|x=0.37|y=0.61|scale=700|text=[[انڈورہ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">435 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.53|y=0.56|scale=700|text=[[آسٹریا|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">484</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.95|y=0.56|scale=700|text=[[آذربائیجان|<span style="color:black; background:#ff0;">461 gr.</span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.33|y=0.53|scale=700|text=[[جزائر بلیبار|(Sp.)]]}} --> {{Image label small|x=0.66|y=0.46|scale=700|text=[[بیلاروس|<span style="color:black; background:#ff0;">497 gr.</span>]]}} {{Image label small|x=0.43|y=0.49|scale=700|text=[[بیلجیم|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">496</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.57|y=0.61|scale=700|text=[[بوسنیا تے ہرزیگووینا|<span style="color:black; background:#ff0;">557</span>]]}} {{Image label small|x=0.675|y=0.63|scale=700|text=[[بلغاریہ|<span style="color:black; background:#ff0;">426</span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.64|y=0.80|scale=700|text=[[کریٹ|<span style="color:black;">(Gr.)</span>]]}} --> {{Image label small|x=0.56|y=0.594|scale=700|text=[[کرویئشا|<span style="color:black; background:#ff0;">953</span>]]}} {{Image label small|x=0.79|y=0.73|scale=700|text=[[قبرص|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">390 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.545|y=0.518|scale=700|text=[[چیک جمہوریہ|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">056</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.48|y=0.42|scale=700|text=[[ڈنمارک|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">6</span><span style="background:#0ff;">628 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.627|y=0.37|scale=700|text=[[استونیا|<span style="color:black; background:#ff0;">842</span>]]}} {{Image label small|x=0.63|y=0.30|scale=700|text=[[فنلینڈ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">901</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.40|y=0.55|scale=700|text=[[فرانس|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">845</span></span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.41|y=0.48|scale=700|text=[[کارسیکا|(Fr.)]]}} --> {{Image label small|x=0.495|y=0.496|scale=700|text=[[جرمنی|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">865</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.87|y=0.56|scale=700|text=[[جارجیا (country)|<span style="color:black; background:#ff0;">378 gr.</span>]]}} {{Image label small|x=0.64|y=0.68|scale=700|text=[[یونان|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">250</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.60|y=0.569|scale=700|text=[[ہنگری|<span style="color:black; background:#ff0;">722</span>]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.23|scale=700|text=[[آئس لینڈ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">4</span><span style="background:#0ff;">008 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.43|scale=700|text=[[جمہوریہ آئرلینڈ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">3</span><span style="background:#0ff;">765 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.53|y=0.65|scale=700|text=[[اطالیہ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">078</span></span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.41|y=0.51|scale=700|text=[[ساردینیا|(It.)]]}} {{Image label small|x=0.53|y=0.72|scale=700|text=[[صقلیہ|(It.)]]}} --> {{Image label small|x=0.90|y=0.41|scale=700|text=[[قازقستان|<span style="color:black; background:#ff0;">644 gr.</span>]]}} {{Image label small|x=0.628|y=0.635|scale=700|text=[[کوسووہ Unmik|<span style="color:black;"></span>]]}} {{Image label small|x=0.625|y=0.40|scale=700|text=[[لٹویا|<span style="color:black; background:#ff0;">634</span>]]}} {{Image label small|x=0.48|y=0.58|scale=700|text=[[لیختینستائن|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">5</span><span style="background:#0ff;">850 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.62|y=0.435|scale=700|text=[[لتھووینیا|<span style="color:black; background:#ff0;">610</span>]]}} {{Image label small|x=0.45|y=0.51|scale=700|text=[[لکسمبرگ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">4</span><span style="background:#0ff;">230</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.634|y=0.65|scale=700|text=[[مقدونیہ|<span style="color:black; background:#ff0;">458</span>]]}} {{Image label small|x=0.56|y=0.754|scale=700|text=[[مالٹا|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">616 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.70|y=0.56|scale=700|text=[[مالدووا|<span style="color:black; background:#ff0;">263</span>]]}} {{Image label small|x=0.43|y=0.60|scale=700|text=[[موناکو|<span style="color:black;"></span>]]}} {{Image label small|x=0.59|y=0.63|scale=700|text=[[مونٹینیگرو|<span style="color:black; background:#ff0;">651</span>]]}} {{Image label small|x=0.46|y=0.47|scale=700|text=[[نیدرلینڈز|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">671</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.49|y=0.34|scale=700|text=[[ناروے|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">6</span><span style="background:#0ff;">429 gr.</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.48|scale=700|text=[[پولینڈ|<span style="color:black; background:#ff0;">759</span>]]}} {{Image label small|x=0.24|y=0.62|scale=700|text=[[پرتگال|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">079</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.655|y=0.575|scale=700|text=[[رومانیہ|<span style="color:black; background:#ff0;">480</span>]]}} {{Image label small|x=0.76|y=0.38|scale=700|text=[[روس|<span style="color:black; background:#ff0;">771</span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.57|y=0.27|scale=700|text=[[کیلننگراڈ اوبلاست|(Rus.)]]}} --> {{Image label small|x=0.51|y=0.60|scale=700|text=[[سان مارینو|<span style="color:black;"></span>]]}} {{Image label small|x=0.615|y=0.605|scale=700|text=[[سربیا|<span style="color:black; background:#ff0;">463</span>]]}} {{Image label small|x=0.59|y=0.54|scale=700|text=[[سلوواکیہ|<span style="color:black; background:#ff0;">811</span>]]}} {{Image label small|x=0.547|y=0.58|scale=700|text=[[سلووینیا|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">311</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.3|y=0.65|scale=700|text=[[ہسپانیہ|<span style="color:black;"><span style="background:#0f0; color:red;">1</span><span style="background:#0f0;">888</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.54|y=0.37|scale=700|text=[[سویڈن|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">726</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.464|y=0.56|scale=700|text=[[سوئٹزرلینڈ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">5</span><span style="background:#0ff;">600</span></span>]]}} {{Image label small|x=0.75|y=0.66|scale=700|text=[[ترکی|<span style="color:black; background:#ff0;">634</span>]]}} {{Image label small|x=0.72|y=0.52|scale=700|text=[[یوکرین|<span style="color:black; background:#ff0;">337</span>]]}} {{Image label small|x=0.388|y=0.45|scale=700|text=[[برطانیہ|<span style="color:black;"><span style="background:#0ff; color:red;">2</span><span style="background:#0ff;">303</span></span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.26|y=0.36|scale=700|text=[[رودبار جزیرے]]}} --> {{Image label small|x=0.38|y=0.30|scale=700|text=[[فارو جزیرے|<span style="color:black;">فارو جزیرے<br />(ڈینمارک)</span>]]}} {{Image label small|x=0.53|y=0.63|scale=700|text=[[ویٹیکن سٹی|<span style="color:black;"></span>]]}} {{Image label small|x=0.91|y=0.58|scale=700|text=''[[آرمینیا|<span style="color:black;"></span>]]''}} <!-- COUNTRIES AND TERRITORIES GEOGRAPHICALLY OUTSIDE EUROPE: --> <!-- {{Image label small|x=0.32|y=1.02|scale=700|text=''[[جبل الطارق]] [[برطانیہ|<span style="color:black;">(UK)</span>]]''}} --> <!-- {{Image label small|x=0.75|y=0.68|scale=700|text=''[[ترکی|<span style="color:black;">key)</span>]]''}} --> <!-- {{Image label small|x=0.91|y=0.58|scale=700|text=''[[آرمینیا|<span style="color:black;"><span style="color:red">2</span>640</span>]]''}} --> <!-- {{Image label small|x=0.02|y=0.05|scale=700|text=''[[کینیڈا|<span style="color:black;">کینیڈا</span>]]''}} --> <!-- {{Image label small|x=0.30|y=0.08|scale=700|text=''[[گرین لینڈ|<span style="color:black;">گرین لینڈ (Dk.)</span>]]''}} --> <!-- OCEANS: --> {{Image label small|x=0.545|y=0.62|scale=700|text=[[بحیرہ ایڈریاٹک|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ ایڈریاٹک''</span>]]}} {{Image label small|x=0.525|y=0.03|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[بحر منجمد شمالی]]</span>''}} <!-- {{Image label small|x=0.54|y=0.24|scale=700|text=[[بحیرہ بالٹک|<span style="color:#E2EBF5;">''بحیرہ بالٹک''</span>]]}} --> {{Image label small|x=0.59|y=0.16|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[بحیرہ بیرنٹس]]</span>''}} {{Image label small|x=0.32|y=0.55|scale=700|text=[[خلیج بسک‏‏ے|<span style="color:#e2ebf5;">''خلیج بسک‏‏ے''</span>]]}} {{Image label small|x=0.76|y=0.60|scale=700|text=[[بحیرہ اسود|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ اسود''</span>]]}} {{Image label small|x=0.80|y=0.56|scale=700|text=[[بحیرہ ازوف|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ ازوف''</span>]]}} {{Image label small|x=0.93|y=0.503|scale=700|text=[[بحیرہ قزوین|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ قزوین''</span>]]}} {{Image label small|x=0.32|y=0.456|scale=700|text=[[بحیرہ سیلٹک|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ سیلٹک''</span>]]}} <!-- {{Image label small|x=0.38|y=0.22|scale=700|text=''[[Skagerrak|<span style="color:#E2EBF5;">Skagerrak</span>]]''}} --> {{Image label small|x=0.24|y=0.19|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[بحیرہ گرین لینڈ]]</span>''}} {{Image label small|x=0.12|y=0.07|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[خلیج بافین]]</span>''}} {{Image label small|x=0.217|y=0.68|scale=700|text=[[خلیج کاڈز|<span style="color:#e2ebf5;">''خلیج کاڈز''</span>]]}} {{Image label small|x=0.42|y=0.62|scale=700|text=[[بحیرہ لیگوریئن|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ لیگوریئن''</span>]]}} {{Image label small|x=0.42|y=0.7|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[بحیرہ روم]]</span>''}} {{Image label small|x=0.18|y=0.33|scale=700|text=[[شمالی بحر اوقیانوس|<span style="color:#e2ebf5;">''شمالی بحر اوقیانوس''</span>]]}} {{Image label small|x=0.445|y=0.41|scale=700|text=[[بحیرہ شمال|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ شمال''</span>]]}} {{Image label small|x=0.43|y=0.27|scale=700|text=[[بحیرہ نارویجن|<span style="color:#e2ebf5;">''بحیرہ نارویجن''</span>]]}} {{Image label small|x=0.275|y=0.706|scale=700|text=''<span style="color:#e2ebf5;">[[آبنائے جبل الطارق]]</span>''}} <!-- {{Image label small|x=0.0|y=0.0|scale=700|text=0.0}} {{Image label small|x=0.1|y=0.0|scale=700|text=0.1}} {{Image label small|x=0.2|y=0.0|scale=700|text=0.2}} {{Image label small|x=0.3|y=0.0|scale=700|text=0.3}} {{Image label small|x=0.4|y=0.0|scale=700|text=0.4}} {{Image label small|x=0.5|y=0.0|scale=700|text=0.5}} {{Image label small|x=0.6|y=0.0|scale=700|text=0.6}} {{Image label small|x=0.7|y=0.0|scale=700|text=0.7}} {{Image label small|x=0.8|y=0.0|scale=700|text=0.8}} {{Image label small|x=0.9|y=0.0|scale=700|text=0.9}} {{Image label small|x=1.0|y=0.0|scale=700|text=1.0}} {{Image label small|x=0.0|y=0.0|scale=700|text=0.0}} {{Image label small|x=0.0|y=0.1|scale=700|text=0.1}} {{Image label small|x=0.0|y=0.2|scale=700|text=0.2}} {{Image label small|x=0.0|y=0.3|scale=700|text=0.3}} {{Image label small|x=0.0|y=0.4|scale=700|text=0.4}} {{Image label small|x=0.0|y=0.5|scale=700|text=0.5}} {{Image label small|x=0.0|y=0.6|scale=700|text=0.6}} {{Image label small|x=0.0|y=0.7|scale=700|text=0.7}} {{Image label small|x=0.0|y=0.8|scale=700|text=0.8}} --> {{Image label end}} {{Image label end}}<noinclude> {{-}} == لسٹ == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" |- style="background:#efefef;" ! [[لسٹ خود مختار ریاستاں|ریاست]] !! خالص (تخمینہ) !! مجموعی !! سابق شرح !! خالص $ !! مجموعی $ !! تریخ |- |{{flagicon|البانیہ}} '''[[البانیہ]]'''<ref>البانیہn Statistical Institute; http://www.instat.gov.al/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }}</ref><ref>{{cite web |author=kreatx.com |url=http://blog.kreatx.com/tools/llogaritpagen/paga.php |title=Llogaritja e pages bruto dhe neto &#124; kreatx, llogaritja e pages, software company البانیہ, software company tایرانa, program kontabiliteti online, program burime njerezore, program magazina inventari, program finance, program per menaxhimin e klienteve |publisher=Blog.kreatx.com |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014345/http://blog.kreatx.com/tools/llogaritpagen/paga.php |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 27 396 ALL | 34 767 ALL | 0.009 | style="background:#bfe4ff;"| 264 | 335 | 2010 |- |{{flagicon|انڈورہ}} '''[[انڈورہ]]'''<ref>[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303063712/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 |date=2014-03-03 }}; انڈورہn Statistical Office</ref> | | 1899 € | 1.28 | | 2435 | 11/12 |- |{{flagicon|آسٹریا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[آسٹریا]]'''<ref>[http://www.statistik.at/web_en/statistics/social_statistics/personal_income/annual_personal_income/029112.html]; آسٹریاn Statistical Office – gross wages</ref><ref>[http://www.statistik.at/web_en/statistics/social_statistics/personal_income/net_monthly_income/057414.html]; آسٹریاn Statistical Office – net wages</ref> | 1873 € | 2393 € | 1.32 | style="background:#bfe4ff;"| 2484 | 3174 | 2010 |- |{{flagicon|آذربائیجان}} '''[[آذربائیجان]]'''<ref>[http://www.azstat.org/statinfo/labour/en/004_1.shtml]; آذربائیجانi Statistical Office</ref> | | 364 AZN | 1.26 | | 461 | 2011 |- |{{flagicon|بیلجیم}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[بیلجیم]]'''<ref>[http://statbel.fgov.be/nl/statistieken/cijfers/arbeid_leven/lonen/maandloon/]; Belgian Statistical Office</ref><ref>{{cite web |url=http://www.acv-online.be/acvcsc.internet.brutnet.webui/Input.aspx |title=Acv-Csc |publisher=Acv-online.be |date= |accessdate=2012-07-17 |archive-date=2005-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050728015205/http://www.acv-online.be/acvcsc.internet.brutnet.webui/Input.aspx |dead-url=yes }}</ref> | 1882 € | 3103 € | 1.32 | style="background:#bfe4ff;"| 2496 | 4119 | 2010 |- |{{flagicon|بیلاروس}} '''[[بیلاروس]]'''<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/en/specst/labor2.htm |title=Labor market |publisher=Belstat.gov.by |date= |accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://archive.is/9pt8|archivedate=2012-07-07}}</ref> | | 4244300 BYR | 0.0001 | | 497 | 11/12 |- |{{flagicon|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} '''[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]'''<ref name="fzs.ba">{{cite web |url=http://www.bhas.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=141&Itemid=&lang=en |title=Agencija za statistiku BiH |publisher=Bhas.ba |date= |accessdate=2012-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014405/http://www.bhas.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=141&Itemid=&lang=en%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 831 BAM | 1299 BAM | 0.67 | style="background:#bfe4ff;"| 557 | 870 | 12/12 |- |{{flagicon|بلغاریہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[بلغاریہ]]'''<ref>{{cite web |title=Average Monthly Wages And Salaries Of The Employees Under Labour Contract In 2012 |url=http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=51&a1=2005&a2=2006&a3=2010&a4=2011#cont |publisher=National Statistical Institute |accessdate=12 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014406/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=51&a1=2005&a2=2006&a3=2010&a4=2011#cont |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.calculator.bg/1/zaplata_bruto_neto.html |title=Калкулатор заплата |publisher=Calculator.bg |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014506/http://www.calculator.bg/1/zaplata_bruto_neto.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 637 BGN | 812 BGN | 0.67 | style="background:#bfe4ff;"| 426 | 543 | 12/12 |- |{{flagicon|کرویئشا}} '''[[کرویئشا]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/default_e.htm |title=Republic Of کرویئشا - کرویئشاn Bureau Of Statistics |publisher=Dzs.hr |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014401/https://www.dzs.hr/default_e.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 5487 HRK | 7894 HRK | 0.17 | style="background:#bfe4ff;"| 953 | 1370 | 12/12 |- |{{flagicon|قبرص}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[قبرص]]'''<ref>Cypriot Statistical Office; http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/802D746CC78D0A0AC2257A48003802E8?OpenDocument&sub=1&sel=1&e=&print</ref> | | 1912 € | 1.25 | | 2390 | 3Q2012 |- |{{flagicon|چیک جمہوریہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[چیک جمہوریہ]]'''<ref>{{Cite web |title=Obsah nenalezen {{!}} ČSÚ<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/cpmz120412.doc |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114223508/http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/cpmz120412.doc |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=' + google_ads[i].line1 + ' |url=http://www.finance.cz/dane-a-mzda/kalkulacky-a-aplikace/mzdovy-kalkulator/ |title=mzdová kalkulačka, výpočet čisté mzdy v roce 2012 |publisher=Finance.cz |date=1997-01-01 |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014515/https://www.finance.cz/dane-a-mzda/kalkulacky-a-aplikace/mzdovy-kalkulator/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 21 185 CZK | 24 514 CZK | 0.05 | style="background:#bfe4ff;"| 1056 | 1222 | 3Q2012 |- |{{flagicon|ڈنمارک}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[ڈنمارک]]'''<ref>ڈنمارک; http://statbank.dk/SLON21</ref> | | 37 364 DKK | 0.177 | | 6628 | 2011 |- |{{flagicon|استونیا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[استونیا]]'''<ref>استونیا; http://www.stat.ee/57592 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515060652/http://www.stat.ee/57592 |date=2013-05-15 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kalkulaator.ee/?lang=1&page=1 |title=Palgakalkulaator 2012 |publisher=Kalkulaator.ee |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014349/http://www.kalkulaator.ee/?lang=1&page=1%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 673 € | 855 € | 1.25 | style="background:#bfe4ff;"| 842 | 1069 | 3Q2012 |- |{{flagicon|فنلینڈ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[فنلینڈ]]'''<ref>Finnish Statistical Office; http://www.stat.fi/til/ati/2012/03/ati_2012_03_2012-10-15_tau_011_en.html</ref><ref>[http://www.viastar.fi/laskurit/palkkalaskuri/ Palkkalaskuri 2018 | Palkka | Laskuri | Laske Palkka | Ilmainen palkanlaskentaohjelma<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{Cite web |title=taxrates.cc<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.taxrates.cc/html/%D9%81%D9%86%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%88-tax-rates.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307013941/http://www.taxrates.cc/html/%D9%81%D9%86%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%88-tax-rates.html |dead-url=yes }}</ref> | 2321 € | 3190 € | 1.25 | style="background:#bfe4ff;"| 2901 | 3988 | 3Q2012 |- |{{flagicon|فرانس}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[فرانس]]'''<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF04152; French Statistical Office]</ref><ref>{{cite web |author=La calculatrice |url=http://www.la-calculatrice.com/convertir-salaire.html |title=Convertir salaire brut / net |publisher=La-calculatrice.com |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014519/http://www.la-calculatrice.com/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 2041 € | 2651 € | 1.39 | style="background:#bfe4ff;"| 2845 | 3696 | 2009 |- |{{flagicon|جارجیا}} '''[[جارجیا]]'''<ref>[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=149&lang=eng]; جارجیاn Statistical Office</ref> | | 636 GEL | 0.59 | | 378 | 2011 |- |{{flagicon|جرمنی}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[جرمنی]]'''<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesamtwirtschaftUmwelt/VerdiensteArbeitskosten/VerdiensteBranchen/Tabellen/LangeReiheD.html?nn=50684 |title=Gesamtwirtschaft & Umwelt – Verdienste & Arbeitskosten – Statistisches Bundesamt (Destatis) – Entwicklung der Bruttoverdienste- Statistisches Bundesamt (Destatis) |language={{de icon}} |publisher=Destatis.de |date=2012-03-26 |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014356/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesamtwirtschaftUmwelt/VerdiensteArbeitskosten/VerdiensteBranchen/Tabellen/LangeReiheD.html?nn=50684%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/Indicators/ShortTermIndicators/LabourCosts/kaki112.html |title=Indicators – Short-term indicators – Labour costs – Federal Statistical Office (Destatis) |language={{en icon}} |publisher=Destatis.de |accessdate=2012-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014504/https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/Indicators/ShortTermIndicators/LabourCosts/kaki112.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nettolohn.de/ |title=Gehaltsrechner und Brutto Netto Rechner Gehalt bei |publisher=Nettolohn.de |date= |accessdate=2012-07-17}}</ref> | 2234 € | 3695 € | 1.28 | style="background:#bfe4ff;"| 2865 | 4740 | 2Q2012 |- |{{flagicon|یونان}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[یونان]]'''<ref>[http://www.keeptalkingیونان۔com/2012/04/25/oecd-greeks-real-wages-declined-by-25-3-due-to-taxation/]; OECD</ref><ref>[http://aftertax.gr/ AfterTax.gr - Υπολογισμός καθαρού μισθού<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | 898 € | 1124 € | 1.39 | style="background:#bfe4ff;"| 1250 | 1565 | 2011 |- |{{flagicon|مجارستان}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[ہنگری]]'''<ref>[http://www.ksh.hu/docs/eng/xftp/gyor/let/elet21212.pdf]; Hungarian Statistical Office</ref> | 157 051 HUF | 213 501 HUF | 0.004 | style="background:#bfe4ff;"| 722 | 982 | 12/12 |- |{{flagicon|آئس لینڈ}} '''[[آئس لینڈ]]'''<ref>[http://www.oecd.org/ctp/taxpolicyanalysis/taxingwagescountrynoteforآئس لینڈ۔htm]; OECD</ref> | | 464 768 ISK | 0.008 | | 4008 | 2011 |- |{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[جمہوریہ آئرلینڈ]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH |title=CSO QuickTables – EHQ03 – Earnings and Labour Costs |publisher=Cso.ie |date=2012-06-15 |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014436/https://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | | 3011 € | 1.25 | | 3765 | 3Q2012 |- |{{flagicon|اطالیہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[اطالیہ]]'''<ref>Italian Statistical Institute; http://dati.istat.it/?lang=en</ref><ref>{{cite web |url=http://www.calcolostipendionetto.it/ |title=Calcolo Stipendio Netto |publisher=Calcolostipendionetto.it |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014415/http://www.calcolostipendionetto.it/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 1662 € | 2071 € | 1.25 | style="background:#bfe4ff;"| 2078 | 2589 | 3Q2012 |- |{{flagicon|قازقستان}} '''[[قازقستان]]'''<ref>قازقستان; http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113144920/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2012-11-13 }}</ref> | | 99 152 KZT | 0.006 | | 644 | 01/13 |- |{{flagicon|لٹویا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[لٹویا]]'''<ref>[http://www.csb.gov.lv/en/notikumi/changes-wages-and-salaries-3rd-quarter-2012-33548.html لٹویا;]</ref><ref>{{Cite web |url=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=DS0130ac&ti=DS13.+REAL+WAGES+AND+SALARIES+OF+EMPLOYEES+BY+QUARTER&path=..%2FDATABASEEN%2FIedzsoc%2FShort%20term%20statistical%20data%2FWages%20and%20salaries%2F&lang=1 |title=Table: DS13. REAL WAGES AND SALARIES OF EMPLOYEES BY QUARTER<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |access-date=2012-12-20 |archive-date=2012-12-20 |archive-url=https://archive.is/20121220125655/data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=DS0130ac&ti=DS13.+REAL+WAGES+AND+SALARIES+OF+EMPLOYEES+BY+QUARTER&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Short%20term%20statistical%20data/Wages%20and%20salaries/&lang=1 |url-status=dead}}</ref> | 340 LVL | 484 LVL | 1.86 | style="background:#bfe4ff;"| 634 | 902 | 3Q2012 |- |{{flagicon|لیختینستائن}} '''[[لیختینستائن]]'''<ref>[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-لیختینستائن_loehne.htm لیختینستائن;]</ref> | | 6315 CHF | 0.92 | | 5850 | 2008 |- |{{flagicon|لتھووینیا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[لتھووینیا]]'''<ref>لتھووینیا;[http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3060311&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=8679&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= لتھووینیاn Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201221141/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3060311&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=8679&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |date=2014-02-01 }}</ref> | 1686 LTL | 2171 LTL | 0.36 | style="background:#bfe4ff;"| 610 | 786 | 3Q2012 |- |{{flagicon|لکسمبرگ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[لکسمبرگ]]'''<ref>لکسمبرگ;[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx لکسمبرگish Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121013417/https://statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx |date=2020-01-21 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.diegrenzgaenger.lu/index.php?p=calcfisc#submit_anchor |title=Die Grenzgänger in Luxemburg |publisher=diegrenzgaenger.lu |date= |accessdate=2012-07-17}}</ref> | 3189 € | 4274 € | 1.32 | style="background:#bfe4ff;"| 4230 | 5669 | 2010 |- |{{flagicon|مقدونیہ}} '''[[مقدونیہ]]'''<ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=41|title=Average monthly gross wage paid per employee|publisher=State Statistical Office of the Republic of مقدونیہ|date=|accessdate=2013-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014346/http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=41|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=40 |title=Average monthly net wage paid per employee |publisher=State Statistical Office of the Republic of مقدونیہ |date= |accessdate=2013-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014438/http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=40%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 21 469 MKD | 31 466 MKD | 0.02 | style="background:#bfe4ff;"| 458 | 672 | 12/12 |- |{{flagicon|مالٹا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[مالٹا]]'''<ref>مالٹا http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3503 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224020549/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3503 |date=2013-02-24 }}</ref> | | 1293 € | 1.28 | | 1616 | 3Q2012 |- |{{flagicon|مالدووا}} '''[[مالدووا]]'''<ref>مالدووا; http://www.statistica.md/newsview.php?l=en&idc=168&id=3975</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bank.md/index.php?fid=40 |title=Informatii din sistemul bancar |publisher=Bank.MD |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014412/http://www.bank.md/index.php?fid=40%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 3267 MDL | 3889 MDL | 0.08 | style="background:#bfe4ff;"| 263 | 313 | 12/12 |- |{{flagicon|موناکو}} '''[[موناکو]]''' | | | | | | |- |{{flagicon|مونٹینیگرو}} '''[[مونٹینیگرو]]'''<ref>مونٹینیگرو; [http://monstat.org/eng/novosti.php?id=808 Statistical Office of مونٹینیگرو]</ref> | 497 € | 741 € | 1.31 | style="background:#bfe4ff;"| 651 | 971 | 12/12 |- |{{flagicon|نیدرلینڈز}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[نیدرلینڈز]]'''<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=81096eng&D1=2-3,7&D2=0&D3=0,(l-15)-l&LA=EN&VW=T Dutch Statistical Office;]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.berekenhet.nl/werk-en-inkomen/nettoloon-2011.html |title=Nettoloon berekenen uit bruto salaris voor 2011 |publisher=Berekenhet.nl |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014527/https://www.berekenhet.nl/werk-en-inkomen/nettoloon.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 2136 € | 3073 € | 1.25 | style="background:#bfe4ff;"| 2671 | 3842 | 3Q2012 |- |{{flagicon|ناروے}} '''[[ناروے]]'''<ref>[http://www.ssb.no/english/subjects/06/05/lonnansatt_en/tab-2012-03-28-02-en.html ناروے;]</ref> | | 36 000 NOK | 0.1699 | | 6429 | 2011 |- |{{flagicon|پولینڈ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[پولینڈ]]'''<ref>[http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13511_ENG_HTML.htm]; Polish Statistical Office, p.52</ref><ref>{{cite web |url=http://www.infor.pl/kalkulatory/brutto_netto.html |title=Kalkulator brutto-netto – Kalkulatory |publisher=Infor.Pl |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014418/https://www.infor.pl/kalkulatory/brutto_netto.html%20/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 2512 PLN | 3510 PLN | 0.30 | style="background:#bfe4ff;"| 759 | 1061 | 3Q2012 |- |{{flagicon|پرتگال}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[پرتگال]]'''<ref>[http://www.gep.msss.gov.pt/estatistica/remuneracoes/ganhossinteseout11.pdf]; Inquérito aos Ganhos e Duração do Trabalho outubro de 2011, p.14</ref><ref>{{cite web |url=http://www.agenciafinanceira.iol.pt/simuladores/salario |title=Simulador de Salário Líquido &#124; agência financeira |language={{pt icon}} |publisher=Agenciafinanceira.iol.pt |date= |accessdate=2012-07-17 |archive-date=2012-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201013401/http://www.agenciafinanceira.iol.pt/simuladores/salario |dead-url=yes }}</ref> | 787 € | 972 € | 1.37 | style="background:#bfe4ff;"| 1079 | 1332 | 10/11 |- |{{flagicon|رومانیہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[رومانیہ]]'''<ref>{{cite web|title =Average earnings in January 2013|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/castiguri/a13/cs01e13.pdf|date=7 March 2013 |accessdate=10 March 2013}}</ref> | 1548 RON | 2138 RON | 0.30 | style="background:#bfe4ff;"| 469 | 647 | 01/13 |- |{{flagicon|روس}} '''[[روس]]'''<ref>[http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/wages/labour_costs/# Заработная плата::Федеральная служба государственной статистики<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://ipipip.ru/kz/ Калькулятор расчет зарплаты, взносов и больничных 2017–2018<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | 24 244 RUB | 27 448 RUB | 0.03 | style="background:#bfe4ff;"| 771 | 873 | 11/12 |- |{{flagicon|سان مارینو}} '''[[سان مارینو]]''' | | | | | | |- |{{flagicon|سربیا}} '''[[سربیا]]'''<ref>سربیا; http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=1593</ref><ref>http://www.b92.net/biz/vesti/srbija.php?yyyy=2012&mm=07&dd=25&nav_id=629385</ref> | 39 197 RSD | 54 447 RSD | 0.01 | style="background:#bfe4ff;"| 463 | 642 | 01/13 |- |{{flagicon|سلوواکیہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[سلوواکیہ]]'''<ref>سلوواکیہ; [http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=56742 Slovak Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113193620/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=56742 |date=2013-11-13 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://openiazoch.zoznam.sk/kalkulacky/vypocet-cistej-mzdy |title=Kalkulačka čistej mzdy pre rok 2012 – oPeniazoch |publisher=Openiazoch.zoznam.sk |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014452/https://openiazoch.zoznam.sk/kalkulacky/vypocet-cistej-mzdy%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 649 € | 784 € | 1.25 | style="background:#bfe4ff;"| 811 | 980 | 3Q2012 |- |{{flagicon|سلووینیا}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[سلووینیا]]'''<ref>{{Cite web |title=سلووینیاn Statistical Office; |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=5311 |access-date=2020-10-17 |archive-date=2014-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207053419/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=5311 |dead-url=yes }}</ref> | 1000 € | 1535 € | 1.31 | style="background:#bfe4ff;"| 1311 | 2011 | 12/12 |- |{{flagicon|ہسپانیہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[ہسپانیہ]]'''<ref>[http://www.ine.es/en/daco/daco42/etcl/etcl0312_en.pdf Spanish Statistical Office;]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calculatusueldo.com/calcula_tu_sueldo_neto.htm |title=Calculo de sueldo neto o mensual |publisher=Calculatusueldo.com |date= |accessdate=2012-07-17}}</ref> | 1510 € | 1806 € | 1,25 | style="background:#bfe4ff;"| 1888 | 2257 | 3Q2012 |- |{{flagicon|سویڈن}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[سویڈن]]'''<ref>[http://www.mi.se/pdfs/pdfs_2012/eng_smftn_feb2012.pdf Swedish Statistical Office;]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kalkyleramera.se/foretagsekonomi/nettolon-bruttolon-total-lonekostnad |title=Beräkna nettolön, bruttolön och företagets totala lönekostnad – kalkylator, räkna ut, beräkna |publisher=Kalkyleramera.se |date=2011-09-29 |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014441/https://www.kalkyleramera.se/foretagsekonomi/nettolon-bruttolon-total-lonekostnad%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 19 596 SEK | 28 400 SEK | 0.14 | style="background:#bfe4ff;"| 2726 | 3950 | 2010 |- |{{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} '''[[سوئٹزرلینڈ]]'''<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/news/publikationen.html?publicationID=4699 سوئٹزرلینڈ;]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/key/lohnentwicklung/nominal_und_real.html |title=Swiss Statistics – Wage evolution – total (1939=100) |publisher=Bfs.admin.ch |date=2012-04-27 |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014353/https://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/key/lohnentwicklung/nominal_und_real.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.epunkt.net/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz |title=Gehaltsrechner für die Schweiz |publisher=ePunkt.net |date= |accessdate=2012-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014458/https://www.epunkt.com/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | 4 948 CHF | 6 034 CHF | 1.13 | style="background:#bfe4ff;"| 5600 | 6828 | 2011 |- |{{flagicon|ترکی}} '''[[ترکی]]'''<ref>ترکی; http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1053</ref><ref>[http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1329 ::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages::<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.verginet.net/dtt/MaasHesaplama.aspx |title=Maaş Hesaplama &#124; Brütten Nete Maaş Hesaplama &#124; Netten Brüte Maaş Hesaplama |publisher=Verginet |date=2006-03-30 |accessdate=2012-07-17 |archive-date=2015-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609040528/http://www.verginet.net/dtt/MaasHesaplama.aspx }}</ref> | 1 061 TRY | 1 517 TRY | 0.59 | style="background:#bfe4ff;"| 634 | 907 | 2011 |- |{{flagicon|یوکرین}} '''[[یوکرین]]'''<ref>یوکرین; http://www.ukrstat.gov.ua/</ref><ref>{{cite web |url=http://www.payroll.com.ua/index.php |title=Зарплатный калькулятор 2012 |publisher=Payroll.com.ua |date= |accessdate=2012-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109024752/http://www.payroll.com.ua/index.php%20 |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> | 2767 UAH | 3377 UAH | 0.12 | style="background:#bfe4ff;"| 337 | 411 | 12/12 |- |{{flagicon|برطانیہ}}{{flagicon|یورپی اتحاد}} '''[[برطانیہ]]'''<ref>برطانیہ; http://www.ons.gov.uk/ons/taxonomy/index.html?nscl=Basic+Pay#tab-data-tables</ref><ref>[http://www.listentotaxman.com/index.php UK Salary Tax Calculator 2017/2018: Calculate my take home pay<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | 1442 GBP | 1924 GBP | 1.59 | style="background:#bfe4ff;"| 2303 | 3072 | 11/12 |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر]] * [[لسٹ یورپی ملکاں بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی]] * [[لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)]] * [[لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ اوسط اجرت]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست مالیات ملک}} {{عالمی اقتصادی درجہ بندی}} [[گٹھ:یورپ متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:یورپی ملکاں د‏‏ی فہارست]] kewkva4yagxbbaqs5i3t6ckyiqrp3so 0 95951 706795 606897 2026-05-05T14:29:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706795 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = انگلستان د‏‏ی ذیلی تقسیم | map = [[File:England Administrative Map.png|300px|Administrative map of England (2010)]]<br />Subdivisions of England (as of 1 April 2020) that have a principal local authority: two-tier [[غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹی]] and their [[غیر میٹروپولیٹن ضلع]]s; [[میٹروپولیٹن بورو]]s; [[Unitary authorities of England|unitary authorities]]; [[لندن دے بورو]]s; and the ''sui generis'' [[لندن شہر]] and [[جزائر سیلی]]. | territory =[[انگلستان]] | subdivision = {{خانہ معلومات|class=nowrap |bodystyle={{infobox subbox bodystyle}};width:auto; |labelstyle=font-weight:normal;white-space:nowrap; |datastyle=text-align:right; |label1=''قسم'' |data1=''شمار'' |label2=[[انگلستان دے علاقہ جات|علاقہ جات]] |data2=9 |label3=[[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹیاں]] |data3=48 |label4=[[انگلستان د‏‏ی میٹروپولیٹن تے غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹیاں|میٹروپولیٹن کاؤنٹیاں]] |data4=6 |label5=[[انگلستان د‏‏ی میٹروپولیٹن تے غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹیاں|غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹیاں]] |data5=77 |label6={{Lower|0.1em|[[انگلستان دے ضلعے|ضلعے]]}} |data6=314{{Ref|district 1|D1}} |label7=[[شہری پیرش]] |data7=[[Approximation|~]]4,500 }} }} '''انگلستان د‏‏ی ذیلی تقسیم''' انتظامی ڈویژناں د‏‏ی اک درجہ بندی تے غیر انتظامی رسمی علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے نو [[انگلستان دے علاقہ جات|علاقہ جات]] تے 48 [[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹیاں]] مشتمل اے، اگرچہ عوامی پالیسی وچ انہاں دا صرف اک محدود کردار ا‏‏ے۔ مقامی حکومت دے مقاصد دے لئی ملک [[انگلستان د‏‏ی کاؤنٹیاں|کاؤنٹیاں]]، [[انگلستان دے ضلعے|ضلعے]] تے [[شہری پیرش]] وچ منقسم ا‏‏ے۔ == ذیلی تقسیمات د‏‏ی لسٹ == === علاقہ جات === {| class="wikitable" ! قام !! قائم !! شمار !!width="100%"| اکائیان |- | [[انگلستان دے علاقہ جات]] || 1994 || 9 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[مشرقی انگلستان]] * [[مشرقی مڈلینڈز]] * [[لندن عظمیٰ]] * [[شمال مشرقی انگلستان]] * [[شمال مغربی انگلستان]] * [[جنوب مشرقی انگلستان]] * [[جنوب مغربی انگلستان]] * [[مغربی مڈلینڈز]] * [[یارکشائر تے ہمبر]] {{Div col end}} |} === دو سطحی غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹی === {| class="wikitable" ! قسم || قیام || شمار ||width="100%"| اکائیاں |- | [[غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹی]] || 1974 || 25 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[کیمبرجشائر]] * [[کامبریا]] * [[ڈربیشائر]] * [[ڈیون]] * [[مشرقی سسیکس]] * [[ایسیکس]] * [[گلوسٹرشائر]] * [[ہیمپشائر]] * [[ہارٹفورڈشائر]] * [[کینٹ]] * [[لنکاشائر]] * [[لیسٹرشائر]] * [[لنکنشائر]] * [[نورفک]] * [[نارتھیمپٹنشائر]] * [[شمالی یارکشائر]] * [[ناٹنگھمشائر]] * [[اوکسفرڈشائر]] * [[سمرسیٹ]] * [[سٹیفورڈشائر]] * [[سافک]] * [[سرئے]] * [[وارکشائر]] * [[مغربی سسیکس]] * [[ووسٹرشائر]] {{Div col end}} |- | [[غیر میٹروپولیٹن ضلع]] || 1974 || 188 || ''[[غیر میٹروپولیٹن ضلع]]'' |} === میٹروپولیٹن کاؤنٹیاں === {| class="wikitable" ! قسم || قیام || شمار ||colspan="6" width="100%"| اکائیاں |- | [[شہری کاؤنٹی]] || 1974 || 6 || [[مانچسٹر عظمی]] || [[مرزیسائڈ]] || [[جنوبی یارکشائر]] ||[[ٹائن تے وئیر]] || [[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)]] || [[مغربی یارکشائر]] |- | [[میٹروپولیٹن بورو]]|| 1974 || 36 || * [[میٹروپولیٹن بورو بولٹن]] * [[میٹروپولیٹن بورو بری]] * [[مانچسٹر]] * [[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم]] * [[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل]] * [[سالفورڈ شہر]] * [[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ]] * [[ٹیمسائڈ]] * [[ٹریفرڈ]] * [[میٹروپولیٹن بورو ویگان]] | * [[میٹروپولیٹن بورو نوزلی]] * [[لیورپول]] * [[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن]] * [[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز]] * [[میٹروپولیٹن برو ویرل]] | * [[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے]] * [[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر]] * [[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم]] * [[شیفیلڈ]] | * [[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ]] * [[نیوکیسل اپون ٹائین]] * [[شمالی ٹینیسائڈ]] * [[جنوبی ٹینیسائڈ]] * [[سنڈرلینڈ شہر]] | * [[برمنگھم]] * [[کووینٹری]] * [[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی]] * [[سینڈویل]] * [[میٹروپولیٹن بورو سولیہل]] * [[میٹروپولیٹن بورو والسال]] * [[وولورہیمپٹن]] | * [[بریڈفورڈ شہر]] * [[کلڈرڈیل]] * [[کرکلیز]] * [[لیڈز شہر]] * [[ویکفیلڈ شہر]] |} === لندن === {| class="wikitable" ! قسم !! قیام !! شمار !!width="100%"| اکائیاں |- | [[لندن دے بورو]] || 1965 || 32 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم]] * [[لندن بورو بارنیٹ]] * [[لندن بورو بیکزلی]] * [[لندن بورو برینٹ]] * [[لندن بورو بروملی]] * [[لندن بورو کیمڈن]] * [[ویسٹ منسٹر شہر]] * [[لندن بورو کروئڈن]] * [[ایلنگ، لندن]] * [[لندن بورو اینفیلڈ]] * [[شاہی بورو گرینچ]] * [[لندن بورو ہیکنی]] * [[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم]] * [[لندن بورو ہارنگے]] * [[لندن بورو ہیعرو]] * [[لندن بورو ہیورنگ]] * [[ہلنگٹن]] * [[ہانزلو]] * [[ازلنگٹن، لندن]] * [[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی]] * [[کنگسٹن اپون ٹیمز]] * [[لیمبیتھ]] * [[لیوشم]] * [[لندن بورو مرٹن]] * [[لندن بورو نیوہیم]] * [[لندن بورو ریڈبرج]] * [[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز]] * [[سدرک]] * [[لندن بورو سٹن]] * [[لندن بورو ٹاور ہیملٹس]] * [[لندن بورو والتھم فارسٹ]] * [[وینڈزورتھ]] {{Div col end}} |- | ''سوئی جینس'' || قدیم زمانے وچ || 1 || * [[لندن شہر]] |- ! colspan="2" | کل|| 33 || |} === وحدانی اکائیاں === {| class="wikitable" !width="8%"| قسم || قیام|| شمار ||width="92%"| اکائیاں |- |District(s) gained county functions |2020 |1 | * [[Buckinghamshire Council|Buckinghamshire U.A.]]{{Efn|name=New District|A new district was created, merging previous districts, to form the basis of the unitary authority}}{{Ref|county 2|C2}} |- |District(s) gained county functions |2019 |1 | * [[Dorset (unitary authority)|Dorset]]{{Efn|name=New District}}{{Ref|county 2|C2}} |- |District(s) gained county functions |2019 |1 | * [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]{{Efn|name=New District}} |- | County gained district functions || 2009 || 5 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[کورنوال]]{{Ref|county 2|C2}} * [[کاؤنٹی ڈرہم]]{{Ref|county 2|C2}} * [[نارتھمبرلینڈ]]{{Ref|county 1|C1}} * [[شروپشائر]]{{Ref|county 2|C2}} * [[ویلٹشائر]]{{Ref|county 2|C2}} {{Div col end}} |- | District(s) gained county functions || 2009 || 4 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[بورو بیڈفورڈ]] * [[وسطی بیڈفورڈشائر]]{{Efn|name=New District}} * [[چیشائر مشرقی]]{{Efn|name=New District}} * [[Cheshire West and Chester]]{{Efn|name=New District}} {{Div col end}} |- | District(s) gained county functions || 1998 || 21 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[بلیکبرن مع ڈاروین]] * [[بلیکپول]] * [[براکنیل فارسٹ]] * [[بورو ہالٹن]] * [[ہیرفورڈشائر]]{{Efn|name=New District}}{{Ref|county 1|C1}} * [[میڈوے]]{{Efn|name=New District}} * [[ناٹنگھم]] * [[پیٹربورو]] * [[پلایماؤتھ]] * [[ریڈنگ، بارکشائر]] * [[سلاؤ]] * [[ساوتھاینڈ-آن-سی]] * [[سٹوک آن ٹرینٹ]] * [[بورو سوینڈون]] * [[ٹیلفورڈ تے ریکن]] * [[تھاراک]] * [[ٹوربے]] * [[وارنگٹن]] * [[مغربی بارکشائر]] * [[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ]] * [[بورو ووکنگہیم]] {{Div col end}} |- | District(s) gained county functions || 1997 || <s>11</s><br />9 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * <s>[[بورنموتھ]]</s>{{Efn|name=BCP|merged into [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] in 2019}} * [[برائیٹن اینڈ ہوو]]{{Efn|name=New District}} * [[ڈربی]] * [[Darlington (borough)|Darlington]] * [[لیسٹر]] * [[لوٹن]] * [[بورو ملٹن کینز]] * <s>[[پول، انگلستان]]</s>{{Efn|name=BCP}} * [[پورٹسماؤتھ]] * [[راٹلینڈ]]{{Ref|county 1|C1}} * [[ساؤتھمپٹن]] {{Div col end}} |- | District gained county functions || 1996 || 13 || {{Div col|small=no|colwidth=22em}} * [[باتھ تے شمال مشرقی سامرسیٹ]]{{Efn|name=New District}} * [[برسٹل]]{{Ref|county 1|C1}} * [[East Riding of Yorkshire]]{{Efn|name=New District}}{{Ref|county 2|C2}} * [[بورو ہارٹلپول]] * [[کنگسٹن اپون ہل]] * [[میڈیلزبرو]] * [[شمالی مشرقی لنکنشائر]]{{Efn|name=New District}} * [[شمالی لنکنشائر]]{{Efn|name=New District}} * [[شمالی سمرسیٹ]] * [[ریڈکار تے کلیولینڈ]] * [[جنوبی گلوسٹرشائر]]{{Efn|name=New District}} * [[بورو سٹاکٹن-آن-ٹیز]] * [[یورک]] {{Div col end}} |- | County gained district functions || 1995 || 1 || * [[آئل آف ویٹ]]{{Ref|county 1|C1}} |- | Sui generis || 1890 || 1 || * [[جزائر سیلی]] |- ! colspan="2" | Total || 57 || |} {{حواشی}} === شہری پیرش === * [[انگلستان دے شہری پیرشاں د‏‏ی لسٹ]] === علاقےآں ، کاؤنٹیاں تے ضلعے د‏‏ی درجہ بند لسٹ === {| class="wikitable" |- ! علاقہ|| رسمی کاؤنٹی || میٹروپولیٹن یا<br />غیر-میٹروپولیٹن<br />کاؤنٹی|| ضلعے ، بورو تے شہر |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="11" align="center" |'''[[مشرقی انگلستان]]'''<br />[[File:East of England counties 2019 map.jpg|250px]] || rowspan="3" | [[ایسیکس]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''1'''.&nbsp;[[تھاراک]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[ساوتھاینڈ-آن-سی]] U.A. |- | style="background: #fff1f1" | '''3'''.&nbsp;[[Essex County Council|Essex]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[ہارلو]], ''b'')&nbsp;[[اپنگ فارسٹ ضلع]], ''c'')&nbsp;[[بورو برینٹووڈ]], ''d'')&nbsp;[[بورو بیسیلڈن]], ''e'')&nbsp;[[کیسل پوائنٹ]], ''f'')&nbsp;[[روچفورڈ ضلع]], ''g'')&nbsp;[[مالڈن ضلع]], ''h'')&nbsp;[[چلمسفورڈ شہر]], ''i'')&nbsp;[[اوٹلسفورڈ]], ''j'')&nbsp;[[برینٹری ضلع]], ''k'')&nbsp;[[بورو کولچیسٹر]], ''l'')&nbsp;[[ٹینڈرنگ]] |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''4'''.&nbsp;[[ہارٹفورڈشائر]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[تھری ریورز ضلع]], ''b'')&nbsp;[[واٹفورڈ]], ''c'')&nbsp;[[ہیرٹسمیر]], ''d'')&nbsp;[[ویلون ہیٹفیلڈ]], ''e'')&nbsp;[[بورو بروکسبورن]], ''f'')&nbsp;[[مشرقی ہارٹفورڈشائر]], ''g'')&nbsp;[[اسٹیوینڈیج]], ''h'')&nbsp;[[شمالی ہارٹفورڈشائر]], ''i'')&nbsp;[[سینٹ البینز شہر]], ''j'')&nbsp;[[ڈیکورم]] |- | rowspan="3" | [[بیڈفورڈشائر]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''5'''.&nbsp;[[لوٹن]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''6'''.&nbsp;[[بورو بیڈفورڈ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''7'''.&nbsp;[[وسطی بیڈفورڈشائر]] U.A. |- | rowspan="2" | [[کیمبرجشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''8'''.&nbsp;[[Cambridgeshire County Council|Cambridgeshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[کیمبرج]], ''b'')&nbsp;[[جنوبی کیمبرجشائر]], ''c'')&nbsp;[[ہنٹنگڈومشائر]], ''d'')&nbsp;[[فینلینڈ]], ''e'')&nbsp;[[مشرقی کیمبرجشائر]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''9'''.&nbsp;[[پیٹربورو]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''10'''.&nbsp;[[نورفک]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[نارویچ]], ''b'')&nbsp;[[جنوبی نورفک]], ''c'')&nbsp;[[بورو گریٹ یارموتھ]], ''d'')&nbsp;[[براڈلینڈ]], ''e'')&nbsp;[[شمالی نورفک]], ''f'')&nbsp;[[بریکلینڈ ضلع]], ''g'')&nbsp;[[کنگز لین تے مغربی نورفک]] |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''11'''.&nbsp;[[سافک]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[Ipswich (borough)|Ipswich]], ''b'') [[East Suffolk (district)|East Suffolk]], ''c'')&nbsp;[[بےبر]], ''d'')&nbsp;[[مڈ سافک]], ''e'') [[West Suffolk (district)|West Suffolk]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="9" align="center" |'''[[مشرقی مڈلینڈز]]'''<br />[[File:East Midlands counties 2009 map.svg|250px]] || rowspan="2" | [[ڈربیشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''1'''.&nbsp;[[Derbyshire County Council|Derbyshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[ہائی پیک، ڈربیشائر]], ''b'')&nbsp;[[ڈربیشائر ڈیلز]], ''c'')&nbsp;[[جنوبی ڈربیشائر]], ''d'')&nbsp;[[عریواش]], ''e'')&nbsp;[[امبر ویلی]], ''f'')&nbsp; [[شمال مشرقی ڈربیشائر]], ''g'')&nbsp;[[چیسٹرفیلڈ]], ''h'')&nbsp;[[بولسوور ضلع]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[ڈربی]] U.A. |- | rowspan="2" | [[ناٹنگھمشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''3'''.&nbsp;[[Nottinghamshire County Council|Nottinghamshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[رشکلف]], ''b'')&nbsp;[[بروکسٹوے]], ''c'')&nbsp;[[ایشفیلڈ]], ''d'')&nbsp;[[گیڈلنگ]], ''e'')&nbsp;[[نیوآرک تے شرووڈ]], ''f'')&nbsp;[[مینسفیلڈ ضلع]], ''g'')&nbsp;[[باسیٹلو]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''4'''.&nbsp;[[ناٹنگھم]] U.A. |- | [[لنکنشائر]]<br /><small>(part only)</small> || style="background: #fff1f1" | '''5'''.&nbsp;[[Lincolnshire County Council|Lincolnshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[لنکن، انگلستان]], ''b'')&nbsp;[[شمالی کیسٹایون]], ''c'')&nbsp;[[جنوبی کیسٹایون]], ''d'')&nbsp;[[جنوبی ہالینڈ، لنکنشائر]], ''e'')&nbsp;[[بورو بوسٹن]], ''f'')&nbsp;[[مشرقی لنڈسے]], ''g'')&nbsp;[[مغربی لنڈسے]] |- | rowspan="2" | [[لیسٹرشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''6'''.&nbsp;[[Leicestershire County Council|Leicestershire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[چارنووڈ]], ''b'')&nbsp;[[بورو میلٹن]], ''c'')&nbsp;[[ہاربرا]], ''d'')&nbsp;[[اواڈبی تے ویگسٹن]], ''e'')&nbsp;[[بلابی ضلع]], ''f'')&nbsp;[[ہنکلے تے بوسورتھ]], ''g'')&nbsp;[[شمال مغربی لیسٹرشائر]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''7'''.&nbsp;[[لیسٹر]] U.A. |- | colspan="3" style="background: #eeffeb" | '''8'''.&nbsp;[[راٹلینڈ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''9'''.&nbsp;[[نارتھیمپٹنشائر]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[جنوبی نارتھیمپٹنشائر]], ''b'')&nbsp;[[نارتھیمپٹن]], ''c'')&nbsp;[[ڈاوینٹری ضلع]], ''d'')&nbsp;[[بورو ویلنگبورو]], ''e'')&nbsp;[[بورو کیٹیرنگ]], ''f'')&nbsp;[[کوربی]], ''g'')&nbsp;[[مشرقی نارتھیمپٹنشائر]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="2" align="center" |'''[[لندن عظمیٰ]]''' (Greater London)<br />[[File:Greater London boroughs 2009 map.svg|300px]] || '''1'''.&nbsp;[[لندن عظمیٰ]] || colspan="2" style="background: #fffdf5" | ''a'')&nbsp;[[ویسٹ منسٹر شہر]], ''b'')&nbsp;[[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی]], ''c'')&nbsp;[[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم]], ''d'')&nbsp;[[لندن بورو وینڈزورتھ]], ''e'')&nbsp;[[لندن بورو لیمبیتھ]], ''f'')&nbsp;[[لندن بورو سدرک]], ''g'')&nbsp;[[لندن بورو ٹاور ہیملٹس]], ''h'')&nbsp;[[لندن بورو ہیکنی]], ''i'')&nbsp;[[لندن بورو ازلنگٹن]], ''j'')&nbsp;[[لندن بورو کیمڈن]], ''k'')&nbsp;[[لندن بورو برینٹ]], ''l'')&nbsp;[[لندن بورو ایلنگ]], ''m'')&nbsp;[[لندن بورو ہونسلو]], ''n'')&nbsp;[[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز]], ''o'')&nbsp;[[شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز]], ''p'')&nbsp;[[لندن بورو مرٹن]], ''q'')&nbsp;[[لندن بورو سٹن]], ''r'')&nbsp;[[لندن بورو کروئڈن]], ''s'')&nbsp;[[لندن بورو بروملی]], ''t'')&nbsp;[[لندن بورو لیوشم]], ''u'')&nbsp;[[شاہی بورو گرینچ]], ''v'')&nbsp;[[لندن بورو بیکزلی]], ''w'')&nbsp;[[لندن بورو ہیورنگ]], ''x'')&nbsp;[[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم]], ''y'')&nbsp;[[لندن بورو ریڈبرج]], ''z'')&nbsp;[[لندن بورو نیوہیم]], ''aa'')&nbsp;[[لندن بورو والتھم فارسٹ]], ''ab'')&nbsp;[[لندن بورو ہارنگے]], ''ac'')&nbsp;[[لندن بورو اینفیلڈ]], ''ad'')&nbsp;[[لندن بورو بارنیٹ]], ''ae'')&nbsp;[[لندن بورو ہیعرو]], ''af'')&nbsp;[[لندن بورو ہلنگٹن]] |- | '''2'''.&nbsp;[[لندن شہر]] || colspan="2" style="background: #fffdf5" |[[لندن شہر]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="9" align="center" |'''[[شمال مشرقی انگلستان]]'''<br />[[File:North East England counties 2009 map.svg|200px]] || colspan="3" style="background: #eeffeb" | '''1'''.&nbsp;[[نارتھمبرلینڈ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''2'''.&nbsp;[[ٹائن تے وئیر]] * || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[نیوکیسل اپون ٹائین]], ''b'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ]], ''c'')&nbsp;[[شمالی ٹینیسائڈ]], ''d'')&nbsp;[[جنوبی ٹینیسائڈ]], ''e'')&nbsp;[[سنڈرلینڈ شہر]] |- | rowspan="4" | [[کاؤنٹی ڈرہم]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''3'''.&nbsp;[[Durham County Council|County Durham]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''4'''.&nbsp;[[Darlington (borough)|Darlington]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''5'''.&nbsp;[[بورو ہارٹلپول]] U.A. |- style="height: 1em"<!-- ensure that Stockton-on-Tees cell spans part of Durham as well as North Yorkshire ceremonial counties rows: workaround for Webkit/Chrome rowheight bug, otherwise defaults to 0 (appearing only within North Yorkshire); min-height has no effect --> | colspan="2" rowspan="2" style="background: #eeffeb" | '''6'''.&nbsp;[[بورو سٹاکٹن-آن-ٹیز]] U.A. |- | rowspan="3" | [[شمالی یارکشائر]]<br /><small>(part only)</small> |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''7'''.&nbsp;[[ریڈکار تے کلیولینڈ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''8'''.&nbsp;[[میڈیلزبرو]] U.A. |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="10" align="center" |'''[[شمال مغربی انگلستان]]'''<br />[[File:North West England counties 2009 map.svg|200px]] || rowspan="4" | [[چیشائر]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''1'''.&nbsp;[[چیشائر مشرقی]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[Cheshire West and Chester]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''3'''.&nbsp;[[بورو ہالٹن]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''4'''.&nbsp;[[وارنگٹن]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''5'''.&nbsp;[[کامبریا]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[بورو بیرو-ان-فرنیس]], ''b'')&nbsp;[[جنوبی لیکلینڈ]], ''c'')&nbsp;[[بورو کوپلینڈ]], ''d'')&nbsp;[[الیرڈیل]], ''e'')&nbsp;[[ایڈن ضلع]], ''f'')&nbsp;[[کارلایل شہر]] |- | colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''6'''.&nbsp;[[مانچسٹر عظمی]] * || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو بولٹن]], ''b'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو بری]], ''c'')&nbsp;[[مانچسٹر]], ''d'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم]], ''e'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل]], ''f'')&nbsp;[[سالفورڈ شہر]], ''g'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ]], ''h'')&nbsp;[[ٹیمسائڈ]], ''i'')&nbsp;[[ٹریفرڈ]], ''j'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو ویگان]] |- | rowspan="3" | [[لنکاشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''7'''.&nbsp;[[Lancashire County Council|Lancashire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[مغربی لنکاشائر]], ''b'')&nbsp;[[بورو چورلے]], ''c'')&nbsp;[[جنوبی ربل]], ''d'')&nbsp;[[بورو فیلڈ]], ''e'')&nbsp;[[پریسٹن شہر، لنکاشائر]], ''f'')&nbsp;[[ویر]], ''g'')&nbsp;[[لنکاسٹر شہر]], ''h'')&nbsp;[[ربل ویلی]], ''i'')&nbsp;[[پینڈل]], ''j'')&nbsp;[[بورو برنلی]], ''k'')&nbsp;[[راسینڈئل]], ''l'')&nbsp;[[ہنڈبرن]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''8'''.&nbsp;[[بلیکپول]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''9'''.&nbsp;[[بلیکبرن مع ڈاروین]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''10'''.&nbsp;[[مرزیسائڈ]]&nbsp;* || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو نوزلی]], ''b'')&nbsp;[[لیورپول]], ''c'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز]], ''d'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن]], ''e'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن برو ویرل]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="14" align="center" |'''[[جنوب مشرقی انگلستان]]'''<br />[[File:South East England counties 2009 map.svg|300px]] || colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''1'''.&nbsp;[[برکشائر]]&nbsp;† || style="background: #eeffeb" | ''a'')&nbsp;[[مغربی بارکشائر]]&nbsp;U.A., ''b'')&nbsp;[[ریڈنگ، بارکشائر]]&nbsp;U.A., ''c'')&nbsp;[[بورو ووکنگہیم]]&nbsp;U.A., ''d'')&nbsp;[[براکنیل فارسٹ]]&nbsp;U.A., ''e'')&nbsp;[[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ]]&nbsp;U.A., ''f'')&nbsp;[[سلاؤ]]&nbsp;U.A. |- | rowspan="2" | [[بکنگھمشائر]] || colspan=2 style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[Buckinghamshire Council|Buckinghamshire U.A.]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''3'''.&nbsp;[[بورو ملٹن کینز]] U.A. |- | rowspan="2" | [[مشرقی سسیکس]] || style="background: #fff1f1" | '''4'''.&nbsp;East Sussex&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[ہیسٹینگز]], ''b'')&nbsp;[[روتھر]], ''c'')&nbsp;[[ویلڈین]], ''d'')&nbsp;[[ایسٹبورن]], ''e'')&nbsp;[[لیویس (ضلع)]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''5'''.&nbsp;[[برائیٹن اینڈ ہوو]] U.A. |- | rowspan="3" | [[ہیمپشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''6'''.&nbsp;[[Hampshire County Council|Hampshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[بورو فارہیم]], ''b'')&nbsp;[[گاسپورٹ]], ''c'')&nbsp;[[ونچیسٹر شہر]], ''d'')&nbsp;[[بورو ہاوانٹ]], ''e'')&nbsp;[[مشرقی ہیمپشائر]], ''f'')&nbsp;[[ہارٹ ضلع]], ''g'')&nbsp;[[رشمور]], ''h'')&nbsp;[[بیسنگسٹوک تے ڈین]], ''i'')&nbsp;[[ٹیسٹ ویلی]], ''j'')&nbsp;[[بورو ایسٹلی]], ''k'')&nbsp;[[نیو فارسٹ ضلع]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''7'''.&nbsp;[[ساؤتھمپٹن]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''8'''.&nbsp;[[پورٹسماؤتھ]] U.A. |- | colspan="3" style="background: #eeffeb" | '''9'''.&nbsp;[[آئل آف ویٹ]] U.A. |- | rowspan="2" | [[کینٹ]] || style="background: #fff1f1" | '''10'''.&nbsp;[[Kent County Council|Kent]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[بورو ڈارٹفورڈ]], ''b'')&nbsp;[[گریوشیم]], ''c'')&nbsp;[[سیوناوکس ضلع]], ''d'')&nbsp;[[ٹونبریج تے مالنگ]], ''e'')&nbsp;[[Tunbridge Wells (borough)|Tunbridge Wells]], ''f'')&nbsp;[[بورو میڈسٹون]], ''g'')&nbsp;[[سوالے]], ''h'')&nbsp;[[بورو ایشفورڈ]], ''i'')&nbsp;[[شیپوے]], ''j'')&nbsp;[[کینٹربری شہر]], ''k'')&nbsp;[[ڈوور ضلع]], ''l'')&nbsp;[[تھانیٹ]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''11'''.&nbsp;[[میڈوے]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''12'''.&nbsp;[[اوکسفرڈشائر]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[اوکسفرڈ]], ''b'')&nbsp;[[چرویل ضلع]], ''c'')&nbsp;[[جنوبی اوکسفرڈشائر]], ''d'')&nbsp;[[ویل آف وائٹ ہارس]],'' e'')&nbsp;[[مغربی اوکسفرڈشائر]] |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''13'''.&nbsp;[[سرئے]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[سپیلتھون]], ''b'')&nbsp;[[بورو رینیمیڈ]], ''c'')&nbsp;[[سرے ہیتھ]], ''d'')&nbsp;[[بورو ووکنگ]], ''e'')&nbsp;[[ایلمبرج]], ''f'')&nbsp;[[بورو گیلڈفورڈ]], ''g'')&nbsp;[[بورو ویورلی]], ''h'')&nbsp;[[مول ویلی]], ''i'')&nbsp;[[اپسوم تے ایویل]], ''j'')&nbsp;[[رائگیٹ تے بانسٹیڈ]], ''k'')&nbsp;[[ٹینڈرج ضلع]] |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''14'''.&nbsp;[[مغربی سسیکس]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[وردنگ]], ''b'')&nbsp;[[Arun District|Arun]], ''c'')&nbsp;[[چیچیسٹر ضلع]], ''d'')&nbsp;[[ہورشام ضلع]], ''e'')&nbsp;[[کراولی]], ''f'')&nbsp;[[مڈ سسیکس]], ''g'')&nbsp;[[آدور ضلع]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="15" align="center" |'''[[جنوب مغربی انگلستان]]'''<br />[[File:SouthWest-local-government-2019.jpg|300x300px]]|| rowspan="3" |[[سمرسیٹ]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''1'''.&nbsp;[[باتھ تے شمال مشرقی سامرسیٹ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[شمالی سمرسیٹ]] U.A. |- | style="background: #fff1f1" | '''10'''.&nbsp;[[Somerset County Council|Somerset&nbsp;†]] || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[جنوبی سامرسیٹ]], ''b'')&nbsp;[[Somerset West and Taunton]], c)&nbsp;[[سیجمور]], d)&nbsp;[[میندیپ]] |- | colspan="3" style="background: #eeffeb" | '''3'''.&nbsp;[[برسٹل]] U.A. |- |rowspan="2" | [[گلوسٹرشائر]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''4'''.&nbsp;[[جنوبی گلوسٹرشائر]] U.A. |- | style="background: #fff1f1" | '''5'''.&nbsp;[[Gloucestershire County Council|Gloucestershire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[گلوسٹر]], ''b'')&nbsp;[[ٹوکسبری بورو]], ''c'')&nbsp;[[چیلٹینہیم]], ''d'')&nbsp;[[کوٹسوولڈ ضلع]], ''e'')&nbsp;[[سٹراوڈ ضلع]], ''f'')&nbsp;[[فارسٹ آف ڈین ضلع]] |- |rowspan="2" | [[ویلٹشائر]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''6'''.&nbsp;[[بورو سوینڈون]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''7'''.&nbsp;[[Wiltshire Council|Wiltshire U.A.]] |- | rowspan="2" | [[ڈورسٹ]]|| colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''8'''.&nbsp;[[Dorset (unitary authority)|Dorset&nbsp;]]U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''9'''.&nbsp;[[Bournemouth, Christchurch and Poole]] U.A. |- | rowspan="3" |[[ڈیون]]|| style="background: #fff1f1" |'''11'''.&nbsp;[[Devon County Council|Devon&nbsp;†]]|| style="background: #fff7f7" |''a'')&nbsp;[[ایکسٹر]], ''b'')&nbsp;[[مشرقی ڈیون]], ''c'')&nbsp;[[مڈ ڈیون]], ''d'')&nbsp;[[شمالی ڈیون]], ''e'')&nbsp;[[ٹوریج]], ''f'')&nbsp;[[مغربی ڈیون]], ''g'')&nbsp;[[جنوبی ہیمز]], ''h'')&nbsp;[[ٹینبریج]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" |'''12'''.&nbsp;[[ٹوربے]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''14'''.&nbsp;[[پلایماؤتھ]] U.A. |- |rowspan="2" | [[کورنوال]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''15'''.&nbsp;[[جزائر سیلی]] ''sui generis'' U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''13'''.&nbsp;[[Cornwall Council|Cornwall U.A.]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="8" align="center" |'''[[مغربی مڈلینڈز]]'''<br />[[File:West Midlands counties 2009 map.svg|250px]] || colspan="3" style="background: #eeffeb" | '''1'''.&nbsp;[[ہیرفورڈشائر]] U.A. |- | rowspan="2" | [[شروپشائر]] || colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''2'''.&nbsp;[[Shropshire Council|Shropshire]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''3'''.&nbsp;[[ٹیلفورڈ تے ریکن]] U.A. |- | rowspan="2" | [[سٹیفورڈشائر]] || style="background: #fff1f1" | '''4'''.&nbsp;[[Staffordshire County Council|Staffordshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[کینوک چیز ضلع]], ''b'')&nbsp;[[مشرقی سٹیفورڈشائر]], ''c'')&nbsp;[[لیچفیلڈ ضلع]], ''d'')&nbsp;[[بورو نیوکیسل-انڈر-لائم]], ''e'')&nbsp;[[جنوبی سٹیفورڈشائر]], ''f'')&nbsp;[[بورو سٹیفورڈ]], ''g'')&nbsp;[[سٹیفورڈشائر موورلینڈز]], ''h'')&nbsp;[[Borough of Tamworth|Tamworth]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb" | '''5'''.&nbsp;[[سٹوک آن ٹرینٹ]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''6'''.&nbsp;[[وارکشائر]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[شمالی وارکشائر]], ''b'')&nbsp;[[نانیٹن تے بیڈورتھ]], ''c'')&nbsp;[[بورو رگبی]], ''d'')&nbsp;[[سٹراٹفورڈ-آن-ایون ضلع]], ''e'')&nbsp;[[وارک ضلع]] |- | colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''7'''.&nbsp;[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)]]&nbsp;* || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[برمنگھم]], ''b'')&nbsp;[[کووینٹری]], ''c'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی]], ''d'')&nbsp;[[سینڈویل]], ''e'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو سولیہل]], ''f'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو والسال]], ''g'')&nbsp;[[وولورہیمپٹن]] |- | colspan="2" style="background: #fff1f1" | '''8'''.&nbsp;[[ووسٹرشائر]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[برومسگروف ضلع]], ''b'')&nbsp;[[مالورن ہلز ضلع]], ''c'')&nbsp;[[ریڈیچ]], ''d'')&nbsp;[[ووسٹر]], ''e'')&nbsp;[[وچیوان]], ''f'')&nbsp;[[وایر فارسٹ ضلع]] |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="8" align="center" |'''[[یارکشائر تے ہمبر]]'''<br />[[File:Yorkshire and the Humber counties 2009 map.svg|250px]] || colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''1'''.&nbsp;[[جنوبی یارکشائر]]&nbsp;* || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[شیفیلڈ]], ''b'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم]], ''c'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے]], ''d'')&nbsp;[[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر]] |- | colspan="2" style="background: #e1f7ff" | '''2'''.&nbsp;[[مغربی یارکشائر]]&nbsp;* || style="background: #f1fbff" | ''a'')&nbsp;[[ویکفیلڈ شہر]], ''b'')&nbsp;[[کرکلیز]], ''c'')&nbsp;[[کلڈرڈیل]], ''d'')&nbsp;[[بریڈفورڈ شہر]], ''e'')&nbsp;[[لیڈز شہر]] |- | rowspan="2" | [[شمالی یارکشائر]]<br /><small>(part only)</small> || style="background: #fff1f1" | '''3'''.&nbsp;[[North Yorkshire County Council|North Yorkshire]]&nbsp;† || style="background: #fff7f7" | ''a'')&nbsp;[[سیلبی ضلع]], ''b'')&nbsp;[[بورو ہاروگیٹ]], ''c'')&nbsp;[[کاروین]], ''d'')&nbsp;[[رچمنڈشائر]], ''e'')&nbsp;[[ہیمبلیٹن]], ''f'')&nbsp;[[رایڈیل]], ''g'')&nbsp;[[بورو سکاربرو]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb"| '''4'''.&nbsp;[[یورک]] U.A. |- | rowspan="2" | [[East Riding of Yorkshire]] || colspan="2" style="background: #eeffeb"| '''5'''.&nbsp;[[East Riding of Yorkshire Council|East Riding of Yorkshire U.A.]] |- | colspan="2" style="background: #eeffeb"| '''6'''.&nbsp;[[کنگسٹن اپون ہل]] U.A. |- | rowspan="2" | [[لنکنشائر]]<br /><small>(part only)</small> || colspan="2" style="background: #eeffeb"| '''7'''.&nbsp;[[شمالی لنکنشائر]] U.A. |- | colspan="2" style="background: #eeffeb"| '''8'''.&nbsp;[[شمالی مشرقی لنکنشائر]] U.A. |- style="border-top: 3px solid black" | rowspan="4" | || colspan="2" | {{نقشیاں دا حاشیہ|#fff1f1|† [[غیر میٹروپولیٹن کاؤنٹی]]|outline=silver}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(all two-tier except for Berkshire)</small> || {{نقشیاں دا حاشیہ|#fff7f7|[[غیر میٹروپولیٹن ضلع]]|outline=silver}} |- | colspan="3" | {{نقشیاں دا حاشیہ|#eeffeb|U.A. [[unitary authorities of England|unitary authority]] (non-metropolitan county and district)|outline=silver}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(except for Berkshire districts which are not counties)</small><br /> |- | colspan="2" | {{نقشیاں دا حاشیہ|#e1f7ff|* [[شہری کاؤنٹی]]|outline=silver}} || {{نقشیاں دا حاشیہ|#f1fbff|[[میٹروپولیٹن بورو]]|outline=silver}} |- | colspan="3" | {{نقشیاں دا حاشیہ|#fffdf5|[[List of London boroughs|Local government district in London]] (the [[لندن دے بورو]]s and [[لندن شہر]])|outline=silver}} |- |} == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Subdivisions of England}} * [http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/counties--non-metropolitan-districts-and-unitary-authorities/map-of-the-uk-counties-and-unitary-administrations.pdf Map of the UK counties and unitary administrations] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/counties--non-metropolitan-districts-and-unitary-authorities/map-of-the-uk-counties-and-unitary-administrations.pdf |date=2016-01-05 }} * [http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/counties--non-metropolitan-districts-and-unitary-authorities/map-of-all-uk-local-authorities.pdf Map of all UK local authorities] {{انگلستان د‏‏ی ذیلی تقسیم}} [[گٹھ:انگلستان د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:انگلستان د‏‏ی مقامی حکومت]] qom0hmevuykcxc7qisq662gq3katpeu 0 99481 706801 644368 2026-05-05T18:56:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706801 wikitext text/x-wiki '''بیبی عائشہ''' ( {{lang-ps|بي بي عایشه}} ; 'بیبی' ستکار دا شبد اے جسدا مطلب اے "لیڈی"؛ جم '''عائشہ''' '''مہمدزئی'''، <ref name="CNN2012">{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2012/12/16/us/aesha-surgery-healing/index.html|title=For Aesha, healing comes in many forms|date=20 دسمبر 2012|publisher=CNN|access-date=11 فروری 2015}}</ref> امریکہ وچ قانونی نام: '''آئیشا مہمدزئی''' ) اک [[افغانستان|افغان]] عورت اے جسدا وکرت چہرہ گرمیاں 2010 دے [[ٹائم (پترکا)|ٹائم رسالے]] دے کور اتے دکھائی دتا سی۔ [[File:Bibi Aisha Cover of Time.jpg|thumb|198x198px| ''[[ٹائم (پترکا)|ٹائم]]'' دے کور اُتے عائشہ|link=Special:FilePath/Bibi_Aisha_Cover_of_Time.jpg]] [[تصویر:Presentación_World_Press_Photo_2011.jpg|thumb|200x200px| عائشہ دی تصویر نوں سال 2011 وچ اک ورلڈ پریس فوٹو پرستتی وچ دکھایا گیا سی۔]] اسدی کہانی پہلی وار دسمبر 2009 وچ ''دی ڈیلی بیسٹ'' وچ چھپی سی، جس نے ڈاکٹراں نوں اسدی مفت مدد کرن دی پیش کش کردیاں، لکھن لئی راغب کیتا۔ [[کیلیفورنیا]] وچ گراسمین برن فاؤنڈیشن نے پنر اساری سرجری کرن دا وعدہ کیتا اتے سال 2010 دی بسنت وچ اس دے ویزے دا انعقاد کرنا شروع کیتا۔ ایبیسی نیوز دی ڈائن سائیئر نے اصل وچ مارچ 2010 وچ اسدی مشکل نوں کور کیتا اتے 2014 وچ اسدی کہانی نوں دوبارہ کور کیتا۔ == افغانستان وچ زندگی == عائشہ نوں اپنی زندگی دی شروعات وچ ہی بہت دکھ جھلنے پئے، اسنے اپنی ماں نوں گوایا اتے اسنوں اک جوان لڑکی دے روپ وچ ویاہ کرن لئی مجبور کیتا گیا۔<ref name="CNN2012"/> 'بعد' دے نام نال جانی جاندے اک مشق وچ عائشہ دے پیؤ نے اس نوں اک طالبان لڑاکو نوں وعدے وجوں سونپیا جدوں اوہ 12 سالاں دی سی، اس قتل دے معاوضے وجوں جو اسدے پروار دے اک میمبر نے کیتا سی۔ اس دا ویاہ 14 دی عمر وچ ہویا سی اتے ویاہ توں بعد اس نال بدسلوکی کیتی گئی۔ 18 سال دی عمر وچ اوہ بدسلوکی توں بچن لئی بھجّ گئی پر پولیس نے اس نوں پھڑھ لیا اتے پنج مہینیاں لئی جیل وچ سٹّ دتا، جس توں بعد اوہ اپنے پروار کول واپس پرط گئی۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/02/27/aesha-mohammadzai-nose-ears-taliban_n_2773994.html|title=Afghan Woman Who Had Nose, Ears Cut Off By Taliban Recovers|last=Grenoble|first=Ryan|date=27 فروری 2013|work=[[Huffington Post]]|access-date=11 فروری 2015}}</ref> اسدے پیؤ نے اسنوں اپنے شوہر دے پروار کول واپس بھیج دتا۔ اس دے بھجن دا بدلہ لین لئی، اسدے سہرے، شوہر اتے تن ہور خاندانی میمبراں نے عائشہ نوں پہاڑاں وچ لے گئے، جتھے اسدے نکّ اتے کنّ کٹّ دتے اتے اسنوں مرن لئی چھڈّ دتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/10/13/130527903/bibi-aisha-disfigured-afghan-woman-featured-on-time-cover-visits-u-s|title=Bibi Aisha, Disfigured Afghan Woman Featured On 'Time' Cover, Visits U.S.|last=Bates|first=Karen Grigsby|date=13 اکتوبر 2010|work=[[National Public Radio]] blog: The Two-Way|access-date=27 نومبر 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112133515/http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/10/13/130527903/bibi-aisha-disfigured-afghan-woman-featured-on-time-cover-visits-u-s|archive-date=12 نومبر 2010}}</ref> بعد وچ مدد اہلکاراں ولوں عائشہ نوں بچایا گیا۔ کجھ سوتراں نے اس دے اختلاف وچ طالبان دے ہر میمبر دے کردار نوں ووادت دسیا۔ <ref>Ann Jones, '[http://www.thenation.com/article/154020/afghan-women-have-already-been-abandoned Afghan Women Have Already Been Abandoned]'، ''[[The Nation]]'' (12 اگست 2010)۔</ref><ref>Ahmad Omed Khpalwak, '[http://www.uruknet.info/?p=m72562&hd=&size=1&l=e Taliban Not Responsible for Cutting Aisha's Nose, Ear]'، ''[[Uruknet]]'' (6 دسمبر 2010)۔</ref> == ٹائم رسالے وچ دکھّ == عائشہ نوں [[ٹائم (پترکا)|ٹائم]] میگزین دے اگست 2010 دے کور اتے پردرشت کیتا گیا سی اتے اس نال متعلق لیکھ، "افغان خواتین اتے طالبان دی واپسی" لکھیا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007238,00.html|title=Afghan Women and the Return of the Taliban|last=Baker|first=Aryn|date=29 جولائی 2010|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=27 نومبر 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5s2Dybv1t?url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007238,00.html|archive-date=2010-08-16|accessdate=2021-01-17|archivedate=2013-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130804041134/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007238,00.html}}</ref> کور تصویر نے بہت اختلاف پیدا کیتا۔<ref name="AOL">{{Cite news|url=http://www.aolnews.com/world/article/disfigured-afghan-on-cover-of-time-heads-to-us/19582078|title=Disfigured Afghan on Cover of Time Heads to US|date=5 اگست 2010|work=[[AOL News]]|access-date=27 نومبر 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022124150/http://www.aolnews.com/world/article/disfigured-afghan-on-cover-of-time-heads-to-us/19582078|archive-date=22 اکتوبر 2010|accessdate=2021-01-17|archivedate=2010-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101022124150/http://www.aolnews.com/world/article/disfigured-afghan-on-cover-of-time-heads-to-us/19582078}}</ref> تصویر اتے اس دے کور دا سرلیکھ، "کی ہندا جے اسیں افغانستان چھڈّ دندے" نے [[افغانستان وچ لڑائی (2001–14)|افغان لڑائی]] دی اہلیت بارے بحث نوں اتیجت کیتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/05/world/asia/05afghan.html?src=mv|title=Portrait of Pain Ignites Debate Over Afghan War|last=Nordland|first=Ron|date=4 اگست 2010|work=[[The New York Times]]|access-date=27 نومبر 2010}}</ref> ایہہ فوٹو [[دکھنی افریقہ]] دے فوٹوگرافر [[جوڈی بیبر]] نے لئی سی اتے اسنوں سال 2010 لئی ورلڈ پریس فوٹو اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/02/11/us-photography-prize-idUSTRE71A1XA20110211|title=Top press award for photo of disfigured Afghan woman|last=Webb|first=Sara|date=11 فروری 2011|work=[[Reuters]]|access-date=11 فروری 2011}}</ref> کئی وار عائشہ دی تصویر دی تلنا سٹیو میککری ولوں لئی گئی [[افغان گرل|شرط گلا]] دی [[افغان گرل]] تصویر نال کیتی جاندی اے۔ <ref>{{Cite news|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/12/afghan-women/rubin-text|title=Veiled Rebellion|last=Rubin|first=Elizabeth|date=دسمبر 2010|work=[[National Geographic Magazine]]|access-date=27 نومبر 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206212113/http://ngm.nationalgeographic.com/2010/12/afghan-women/rubin-text|archive-date=6 دسمبر 2010|accessdate=2021-01-17|archivedate=2010-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206212113/http://ngm.nationalgeographic.com/2010/12/afghan-women/rubin-text}}</ref> == امریکہ وچ زندگی == اگست 2010 وچ ٹائم دے کور وچ تصویر لگن توں تھوڑھی دیر بعد عائشہ نوں مفت پنر اساری سرجری کراؤن لئی امریکہ امریکہ بھیجیا گیا سی۔<ref name="AOL"/> [[کیلیفورنیا]] پہنچن توں بعد اسنوں دماغی اسنتلن دا ساہمنا کرنا پیا، اسنوں غیر-مرگی دے دورے، پینک اٹیک اتے [[سوے-ہانی|اپنے-اپنے نوں نقصان پہنچایا]] جس لئی ہسپتال داخل ہونا ضروری سی۔ سرجن ماہراں نے ایہہ سٹہ کڈھیا کہ اوہ پنر اساری سرجری عمل وچ مریض دیاں ذمہ واریاں نوں سنبھالن لئی ‘بھاوناتمک طور’ تے تیار’ نہیں سی۔ <ref name="Saving Aesha">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/interactive/2012/05/world/saving.aesha/?hpt=hp_c2|title=Saving Aesha|work=CNN}}</ref> جدوں اسدی پنر سرجناتمک سرجری وچ دیری ہوئی، اس نوں [[نیو یارک|نیویارک]] دے کئینز وچ افغان عورتاں لئی عورتاں دی پناہ دتی گئی، پر اس نے سٹاف اتے ہور وسنیکاں لئی بہت ساریاں مشکلاں کھڑھیاں کیتیاں، جس وچ پناہ گھر وچ رکھے گئے روممیٹ وی اس نال رہندے سن۔ دوائیاں دی تبدیلی نال عائشہ دی حالت وچ سدھار ہویا اتے دورے پینے بند ہو گئے۔ بعد وِ عائشہ دی نفسیات حالت وچ انا سدھار ہویا کہ اوہ اپنے ووہار نوں نینترت کرن لئی دوائیاں لینا بند کر سکی۔ 2012 دے شروع ہندیاں ہی عائشہ لئی وکرت چہرے دی مڑ اساری دی تیاری شروع ہوئی۔<ref name="Saving Aesha"/> نویں نکّ بناؤن لئی کافی ٹشو حاصل کرن لئی کئی مہینیاں دوران اسدے متھے دا وستار کیتا گیا۔ اسدی نویں نکّ دا اکار اس دے اپنے سریر توں اپاستھی دی ورتوں کرکے تیار کیتا گیا سی اتے اسدے کھبے ہتھ دے ٹشو وی اندرونی پرط لئی ورتے گئے سن۔ عائشہ دیاں کل 12 مکمل سرجریاں ہوئیاں ہن۔ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oRAokVK_R2w Video chronicling her surgery by the American Society of Plastic Surgeons (Nov 2014)]</ref> 2014 وچ ایبیسی نیوز نے عائشہ نوں دوبارہ ویکھیا اتے اسدی نویں نکّ دا خلاصہ کیتا جس نے اسدی دکھّ نوں بدل دتا اے۔ عائشہ نوں اک افگان-امریکی جوڑے گود لیا اے اتے اوہ ہن [[میریلینڈ]] وچ رہندی اے۔<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9QBeakiLzNY "Meet Aesha, a Symbol of Strength and Triumph" ABC News video (جولائی 2014)]</ref> اوہ [[انگریزی بولی|انگریزی]] اتے [[گنت]] دی پڑھائی کردی اے اتے اک پولیس اہلکار بنن دی اچھا رکھدی اے۔<ref name="Saving Aesha"/> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہری لنک == * [http://www.cnn.com/interactive/2012/05/world/saving.aesha/index.html سیونگ آشا] * [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007238,00.html افغان عورت اتے طالبان دی واپسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804041134/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007238,00.html |date=2013-08-04 }}، ''ٹائم'' میگزین دی کور سٹوری * [https://www.youtube.com/watch?v=VMFblSRP82o بے رحمی والی افغان عورت نے طاقت لبھی] Diane [https://www.youtube.com/watch?v=VMFblSRP82o Sauyer] ایبیسی [https://www.youtube.com/watch?v=VMFblSRP82o نیوز] سپیشل بیبی عائشہ تے * [http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2009-12-28/afghanistans-unspeakable-crime/ اک انجان اپرادھ]، گیل ٹیزیمیک لیمن ولوں اصل روزانہ جانور دی کہانی * [https://web.archive.org/web/20150211141553/http://grossmanburnfoundation.org/success-stories/bibi-aisha/ گراسمین برن فاؤنڈیشن بیبی عائشہ پیج] [[گٹھ:پشتون لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] b29m79bj8osa94y0dka8shqqi1nnexc 0 110517 706797 678607 2026-05-05T16:29:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706797 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}} '''اینیلیا''' جارجیوا اتاناسووا، جو صرف '''اینیلیا''' دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اک [[بلغاریہ]] د‏‏ی پاپ گلوکارہ نيں۔ اوہ اک نغمہ نگار تے فیشن ڈیزائنر وی نيں۔ تقریباً ۲۰ سال دے پیشہ ورانہ تخلیقی کیرئیر وچ انیلیا دا شمار بلغاریہ دے انہاں فنکاراں وچ ہُندا اے جنہاں نے موسیقی، خوبصورتی تے انداز دے لئی سب تو‏ں زیادہ تے کچھ معتبر ایوارڈز جتے نيں۔ <ref>[https://payner.bg/Artists/view/anelia Payner.bg – Anelia]</ref> == سیرت == اینیلیا [[۱ جولائ‏ی|یکم جولائ‏ی]] [[۱۹۸۲ء|۱۹۸۲]] نو‏‏ں [[ستارا زاگورا|سٹارا زگورا]] شہر وچ سویٹلا تے جارجی اتناسووی دے خاندان وچ پیدا ہوئی۔ اس د‏ی والدہ سنڈانسکی دے علاقے نال تعلق رکھدی نيں (انیلیا دے نانا دا تعلق [[لاسکاریوو|لسکاریو]] پنڈ تو‏ں اے، اس د‏ی دادی لیوبوفکا پنڈ تو‏ں نيں)، لیکن بچپن وچ اوہ اپنے خاندان دے نال سٹارا زگورا چلی گئياں۔ اینیلیا دے خاندان وچ موسیقار نيں، تے اس دے دادا بیگ پائپر تے دف بجانے والے نيں۔ اس دا ناں اس دے دادا اٹانس دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی والدہ ۳۵ سال د‏‏ی عمر تک اک گروپ وچ گاندی رہیاں۔ <ref>сп. Нов фолк – брой 10 – 27 април 2005</ref> اینیلیا نے کنڈرگارٹن وچ پیانو دے سبق لینا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ جدو‏ں اوہ دوسری جماعت وچ سی، پرائمری اسکول سلاوکا ایوانوا وچ اس د‏ی گلوکاری دے استاد د‏‏ی پہل پر، تِناں "وائس تھریسیئنز" دا قیام عمل وچ آیا، جس وچ انیلیا تے دو ہور اسيں جماعتاں نے حصہ لیا۔ ۱۹۹{{lang|ur|۴}} وچ ، تِناں نے " بالکنٹن " وچ لوک گانےآں دے نال اپنا ریکارڈ ریکارڈ کیا، زیادہ تر تھریسیئن [[تھریس|لوک داستاناں دے علاقے]] تاں۔ اس دے علاوہ سلاوکا ایوانووا د‏‏ی پہل پر، فیر اینیلیا نے جوڑا "زگورچے" دے چھوٹے کوئر وچ گایا۔ اس عرصے دے دوران اس نے لوک رقص دا سبق وی لیا تے تال د‏‏ی جمناسٹکس د‏‏ی مشق کيتی۔ ریڈیو سٹارا زگورا دے کنڈکٹر دیمتر کولیف د‏‏ی سفارش پر، ۵واں جماعت دے آغاز وچ اس نے ناچکو ولائیکوف دے نال سرکنڈے دا مطالعہ شروع کيتا۔ <ref>сп. „Нов фолк“ – октомври 2005 г.</ref> ۱۹۹{{lang|ur|۶}} وچ ، اینیلیا نو‏‏ں کوٹل دے فلپ کوٹیو سیکنڈری اسکول آف میوزک وچ داخل کرایا گیا - داخلہ لینے والے طلبا د‏‏ی درجہ بندی وچ ریڈ اُتے {{lang|ur|۶}}٫۰۰ تے سولفیجیو اُتے ۵٫۵۰ دے اسکور دے نال پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس دے بعد، انہاں نو‏ں سرکنڈے دے نال متعدد ایوارڈز ملے۔ ۲۰۰۱ وچ گڈولدا ميں ڈگری دے نال اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ <ref>[http://www.slava.bg/profiles/7.html Анелия в „Слава“]</ref> میوزک اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے تو‏ں پہلے، اس د‏ی ملاقات میلکو کالیڈزئیف نال ہوئی - جو اک موسیقار تے پاپ فوک موسیقی دے دیرینہ اداکار سن ۔ اپنے اک جاننے والے د‏‏ی درخواست اُتے تے گلوکار د‏‏ی رضامندی تو‏ں، انیلیا اک گانا پیش کردی ا‏‏ے۔ "جدو‏ں ميں نے اسنو‏ں سنیا تاں وچ بے ہوش ہو گیا سی،" ملکو کالیڈزیف نے بعد وچ یاد کيتا۔ اس دے بعد، اک ہور موسیقار د‏‏ی درخواست پر، تھریسیائی گلوکارہ ڈنکا روسیوا دے بیٹے ڈریگیا روسو نے سوئٹزرلینڈ وچ گانے دے لئی رضامندی ظاہر کیت‏‏ی، جتھے ڈریگیا اس وقت کم کردی سی۔ ۲۰۰۱ دے موسم خزاں وچ ، اینیلیا نے اک مہینے وچ ۱۰۰ تو‏ں زیادہ سربیائی گانےآں دا ذخیرہ بنایا۔ [[زیورخ]] تے بریگیڈیئر وچ دو ماہ کم کرنے دے بعد، اینیلیا بلغاریہ واپس آئی تے ملکو کالیڈزیف نال ملاقات کيت‏ی، جو اسنو‏ں پینر میوزک د‏‏ی ریہرسل اُتے لے گئے، کیونجے اوہ جاندے سن کہ اس وقت ٹوڈور دیمیتروف ٹوکیچا نويں لیبل دے لئی فنکاراں د‏‏ی تلاش وچ سن ۔ "بذریعہ پینر فروری ۲۰۰۳ دے آغاز وچ اس نے اک رشتہ شروع کیا، ايس‏ے سال ۱۰ مئی نو‏‏ں اس د‏ی منگنی ہوگئی، تے ۱ جون نو‏‏ں اس نے [[صوفیہ]] وچ تاجر کونسٹنٹن ڈینیو نال شادی کيتی۔ نوجوان خاندان د‏‏ی شادی چرچ "مقدس اتوار" وچ ہُندی اے، انہاں دے گاڈ پیرنٹ مایا تے جارجی الیوی۔ انیلیا دے چہرے والے بل بورڈز تے کوشارائٹ ریستوراں دے اشتہارات دسمبر ۲۰۰۲ وچ پورے صوفیہ وچ نمودار ہوئے۔ دینیف نے اپنی بیوی دے کنسرٹس، تہواراں تے دوراں د‏‏ی مالی مدد کردے ہوئے کئی پاپ فوک البمز تیار کیتے۔ اگست ۲۰۰۳ تو‏ں، انیلیا نو‏‏ں اس دے حمل د‏‏ی وجہ تو‏ں عارضی طور اُتے معطل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ۲۹ دسمبر ۲۰۰۳ نو‏‏ں انہاں دے ہاں بیٹی د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ اس دا ناں یوون سی، جو اس دے شوہر آئیون دا باپ سی۔ ۲۰۰۵ دے موسم گرما وچ اینیلیا نو‏‏ں پانچو ولادیگیروف اسٹیٹ اکیڈمی آف میوزک وچ داخل کرایا گیا، ''جو پاپ تے جاز سنگنگ وچ '' اہ‏م سن۔ <ref name="Bliasak.bg2">{{Citation|title=Bliasak.bg|url=http://www.bliasak.bg/fanclub/biographies/35/0/90/comments_495_0.html|accessdate=2015-04-03|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305024247/http://www.bliasak.bg/fanclub/biographies/35/0/90/comments_495_0.html}}</ref> ۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ اینیلیا نے نیشنل گارڈ تو‏ں ڈپلومہ حاصل کيتا۔ ایہ انعام فوک گلوکار نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے جنرل بویان اسٹاوریو نے دتا سی۔ <ref>[https://www.24chasa.bg/ojivlenie/article/5654937 Анелия получи грамота от Националната гвардия – 24chasa (18 юли 2016)]</ref> == میوزیکل کیریئر == === ۲۰۰۲ - ۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}: آغاز تے پہلی کامیابیاں === ۲۰۰۲ دے موسم بہار وچ ، اینیلیا نے اپنا پہلا گانا "فارن ہونٹ" ریکارڈ کیا، جس دے بعد اوہ اوتھ‏ے اپنی منگنی مکمل کرنے دے لئی واپس [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ چلی]] گئياں۔ <ref name="Anelia-Best-Singer.dir.bg">[http://anelia-best-singer.dir.bg/_wm/catalog/?df=14&GDirId=7066173f99696b84eb339f95f9921b54 Anelia-Best-Singer.dir.bg]</ref> ۲۰۰۲ دے موسم گرما وچ ، اینیلیا بالآخر [[بلغاریہ]] واپس آگئی تے اگست ۲۰۰۲ وچ "مینو‏ں اکھاں وچ دیکھو" گانا ریکارڈ کيتا۔ اس گانے د‏‏ی ویڈیو اکتوبر ۲۰۰۲ وچ ریلیز ہوئی تے فوراً ہی تقریباً تمام پاپ فوک میوزک چارٹس وچ سرلسٹ رہی۔ اینیلیا دا پہلا البم - " مینو‏ں اکھاں وچ دیکھو " دسمبر ۲۰۰۲ دے آخر وچ ریلیز ہويا سی۔ مارکیٹ وچ ریلیز ہونے دے بعد تو‏ں، البم تمام چارٹ وچ سرلسٹ رہیا تے ادھے سال تک اوتھے رہیا۔ <ref name="Anelia-Best-Singer.dir.bg" /> تن نمبر ۱ گانےآں دے بعد، منطقی طور پر، البم "لوک می انہاں دتی آئی" سال دا سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا پاپ فوک البم بن گیا۔ البم دے بعد، "مینو‏ں اکھاں وچ دیکھو" تے "تم میرے پاس نئيں" گانے دے ریمکس د‏‏ی ویڈیوز جاری د‏‏ی گئیاں نيں۔ <ref>в. „Стандарт“, 10 февруари 2007 г.</ref> ۲۰۰۳ وچ اس د‏ی ۱۰۰٬۰۰۰ کاپیاں فروخت ہوئیاں، جس وچ اینیلیا نو‏‏ں پہلے نمبر اُتے رکھیا گیا۔ <ref name="Anelia-Best-Singer.dir.bg" /> "لو می" د‏‏ی ویڈیو ۱۳ اگست ۲۰۰۳ نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ <ref>[http://hotnews.bg/n/Aneliya-dnes-praznuva-svoya-rozhden-den.2804.html hotnews.bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703143314/http://hotnews.bg/n/Aneliya-dnes-praznuva-svoya-rozhden-den.2804.html |date=2015-07-03 }}</ref> 18 مارچ ۲۰۰{{lang|ur|۴}} نو‏‏ں گانے "آئی وانٹ یو" د‏‏ی ویڈیو ریلیز ہوئی تے ۹ اپریل ۲۰۰{{lang|ur|۴}} نو‏‏ں اس دا دوسرا البم " ڈان " ریلیز ہويا۔ t Look Back " ریلیز ہوئی سی۔ ۲۰۰{{lang|ur|۴}} وچ اس د‏ی {{lang|ur|۶}}۰٬۰۰۰ کاپیاں وی فروخت ہوئیاں۔ <ref>[http://anelia-best-singer.dir.bg/_wm/catalog/?df=14&GDirId=7066173f99696b84eb339f95f9921b54 Anelia-best-singer.dir.bg]</ref> اگست ۲۰۰{{lang|ur|۴}} وچ ۔ اینیلیا دا اگلا سنگل "یو ڈونٹ نو" ریلیز ہويا، جو گلوکار دے کیریئر دے بہترین تے مشہور گانےآں وچو‏ں اک بن جاندا ا‏‏ے۔ <ref>сп. Нов фолк – 08/2004</ref> گانے "پِچھے مت دیکھو" د‏‏ی ویڈیو ۹ مارچ ۲۰۰۵ تے ۱۵ مارچ ۲۰۰۵ نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ - "Anelia - بہترین ویڈیو مجموعہ"۔ ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} جولائ‏ی ۲۰۰۵ نو‏‏ں "Everything Leads to You" د‏‏ی ویڈیو ریلیز ہوئی۔ <ref name="Bliasak.bg" /> گانا "Everything Leads to You" 2005 دے موسم گرما دے سب تو‏ں زیادہ نشر ہونے والے گانے دے نال سنگل بن گیا، "Planet Hit 50" چارٹ وچ لگاتار تن بار سرلسٹ رہیا تے سالانہ ایوارڈز وچ "Summer Hit" ایوارڈ جِتیا۔ میڈیا دے <ref name="Bliasak.bg" /> اینیلیا دا تیسرا سولو البم، ''" ایوریتھنگ لیڈز ٹو یو "،'' ۱{{lang|ur|۶}} اگست ۲۰۰۵ نو‏‏ں ریلیز ہويا۔ <ref name="Bliasak.bg" /> ٹائٹل سانگ دے علاوہ "ہاؤ پیار دھوکہ دتا"، "ڈونٹ سٹاپ"، "ميں تسيں نال پیار کرنا نئيں روک سکدا" وی مقبولیت حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref name="Bliasak.bg" /><ref name="Bliasak.bg3">{{Citation|title=Bliasak.bg|url=http://www.bliasak.bg/fanclub/biographies/35/0/90/comments_495_0.html|accessdate=2015-04-03|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305024247/http://www.bliasak.bg/fanclub/biographies/35/0/90/comments_495_0.html}}</ref> ۲۰۰{{lang|ur|۶}} دے موسم گرما وچ ، اینیلیا نے موسم گرما دا آغاز "جب تک ڈان" تے "جسٹ فار اے مومنٹ" تو‏ں کيتا۔ "صرف اک لمحے دے لئی" ٹی وی "پلینٹ" دے میوزک چارٹ وچ لگاتار تن بار نمبر ۱ اُتے کھڑا ا‏‏ے۔ اکتوبر وچ اینیلیا دا البم " گلاب د‏‏ی راکھ " ریلیز ہويا <ref>Анелия – „Пепел от рози“</ref> ۔اسی ماہ گانے "ونڈ انہاں یور بال" د‏‏ی ویڈیو ریلیز ہوئی۔ اس دے بعد "آپ دے بغیر اک دن" تے "اگر آپ میرے تو‏ں اگے نيں"۔ <ref name="Bliasak.bg" /> родо<ref>{{Citation|title=Aneliafans.dir.bg (13 февруари 2007)|url=http://aneliafans.dir.bg/_wm/library/?df=129862|accessdate=2015-04-13|archivedate=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413180002/http://aneliafans.dir.bg/_wm/library/?df=129862}}</ref>м от Санданския край (дядото на Анелия по майчина линия е от с. Ласкарево, баба ѝ е от с. Любовка), но още малка се премества със семейството си в Стара Загора. В рода на Анелия по майчина линия има музиканти, а дядовците ѝ са гайдари и тамбуристи. Кръстена е на дядо си по бащина линия, Атанас. Майка ѝ пее в група до ۳۵-годишна. === ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} - ۱۰: اک نويں شروعات: ''"صرف آپ"'' تے ''"اچھے تے برے"'' === [[فائل:Anelia.JPG|کھبے|thumb]] ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} دے موسم گرما دے آغاز وچ ، انیلیا نے اعلان کيتا کہ اس نے اپنے پروڈیوسر ٹوڈور دیمتروف - ٹوکیچا دے نال اپنے پیشہ ورانہ تعلقات نو‏‏ں ختم کر دتا ا‏‏ے۔ موسم گرما دے لئی، اس نے توکیچا دے نال اپنا تازہ ترین ریکارڈ شدہ سنگل جاری کيتا - "تم مجھ وچ سورج ہو" ''۔'' <ref>[http://www.slava.bg/profiles/7.html Slava.bg]</ref> اس وقت، انیلیا پہلے ہی اپنے نويں پروجیکٹ اُتے توجہ مرکوز کر رہ‏ی سی - میرو دے نال جوڑی گانا "ہمیشہ"۔ <ref>dnes.bg, 17 юли 2007 г.</ref> ایہ گانا لگاتار تن بار "Planet Hit 50" وچ سرلسٹ رہیا، نال ہی ریڈیو "سگنل پلس"، ریڈیو "رومانس"، میگزین "نیو فوک" تے آن لائن موسیقی دے لئی بلغاریائی سائٹ دے چارٹ - mp3-bg.com ستمبر ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} دے میگزین "نیو فوک" د‏‏ی درجہ بندی وچ ، انیلیا اداکاراں وچ نمبر ۱ اے، تے گانےآں وچ "ہمیشہ"۔ گانے د‏‏ی ویڈیو MAD TV اُتے وی نشر کيتی گئی اے تے اس دا پریمیئر ۳ ہور ٹیلی ویژنز - " bTV ", " BNT " تے " Nova TV " اُتے موصول ہويا ا‏‏ے۔ "ہمیشہ" ایہی وجہ اے کہ انیلیا پہلی لوک گلوکارہ سن جو " سٹی ٹی وی " دے شو "ویب ہٹ" وچ دکھائی دتیاں <ref>сп. „Нов фолк“, брой 35/2007</ref> دوناں نو‏ں ڈیپ زون پروجیکٹ دے ذریعہ اک ریمکس وی ملا۔ <ref>City TV, Webhit, 8 февруари 2008 г.</ref> تے اکتوبر ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ ۔ اگلا گانا ریلیز ہويا - "The Only You" <ref>сп. „Нов фолк“, 1 ноември 2007 г.</ref> "Forever" تے "The Only You" د‏‏ی زبردست کامیابی دے بعد "Breath" آندا اے، جو یونانی سرورق ا‏‏ے۔ <ref name="Блогът на aneliqpevica">[http://aneliqpevica.blog.bg/muzika/2013/11/07/aneliia-pop-folk-pevica-biografiia-i-liubopitna-informaciia.1201819 Блогът на aneliqpevica]</ref> ۲۳ فروری ۲۰۰۸ ناں، انیلیا نے اپنے گانے "ٹریس آف لو" دے لئی ویڈیو جاری کيتی۔ "مینو‏ں پرواہ نئيں" گانے د‏‏ی ویڈیو مئی وچ ریلیز ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://sq-al.facebook.com/pages/Анелия/136186660562?sk=info&tab=page_info Anelia – Rreth facebook]</ref> ۲۰۰۸ دے موسم بہار وچ ، گلوکار دا پنجواں سولو البم، جس دا عنوان "The Only You" سی، میوزک مارکیٹ وچ ریلیز ہويا۔ انیلیا د‏‏ی تخلیقی فطرت "The Only You", "Forever", "Remember" تے "Question of Love" دے گانےآں د‏‏ی موسیقی تے دھن د‏‏ی تخلیق وچ وی جھلکدی ا‏‏ے۔ ۱ جولائ‏ی ناں، اینیلیا نے ۲۰۰۸ وچ کوکا کولا دے دوسرے MAD سیکرٹ کنسرٹس دے دوران عصری انتظامات وچ ۹۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہٹ فلماں د‏‏ی لائیو پرفارمنس تو‏ں اپنے مداحاں نو‏‏ں جھنجھوڑ دتا۔ <ref name="Блогът на aneliqpevica"/> اسٹار دے پنجويں البم د‏‏ی آخری ویڈیو گانے "تیسرے راستے" د‏‏ی ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۰۸ نو‏‏ں "آرڈر اگین" گانے د‏‏ی ویڈیو جاری کيتی گئی ''۔'' سال دے آخر وچ ، انیلیا نے گانا "جاری رکھن" جاری کيتا۔ ۲۰۰۸ وچ ، انیلیا نے ایزیس تے ملینا دے گانے "صرف تواڈے نال" تے اس د‏ی ویڈیو وچ حصہ لیا۔ مئی ۲۰۰۹ وچ "ڈونٹ فورس می" گانے د‏‏ی اشتعال انگیز ویڈیو ریلیز ہوئی سی۔ {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} جون نو‏‏ں اگلا سنگل "دی گڈ، دتی بیڈ" ریلیز ہويا۔ اکتوبر وچ ، اینیلیا تے الیان د‏‏ی جوڑی "ٹو تھنگز" سائٹ novfolk.bg اُتے تِناں چارٹ اُتے سرلسٹ رہی - مصنف دے گانے، لوک ہٹ تے ویڈیو دے لئی، ۲۰۰۹ دا پہلا گانا بن گیا۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی کامیابی دے نال۔ <ref>novfolk.bg, 18 януари 2010 г.</ref> "آئی لو یو" گانے د‏‏ی ویڈیو ايس‏ے ماہ ریلیز ہوئی سی۔ ۱۱ مارچ ۲۰۱۰ نو‏‏ں البم ''" دتی گڈ، دتی بیڈ "'' ریلیز ہويا۔ "جے ميں تواڈے نال نئيں ہاں" ۲{{lang|ur|۶}} فروری نو‏‏ں ریلیز ہويا تے ایہ گانا signal.bg پورٹل دے تمام چارٹس تے "نیو فوک" میگزین دے تمام چارٹس اُتے تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ گانے "آئی لو یو" دے ریمکس د‏‏ی ویڈیو ۱۲ اپریل نو‏‏ں ریلیز کيتی گئی اے، جس وچ انیلیا ڈی جے زیوکو مکس دے نال شراکت وچ نيں۔ <ref>signal.bg, 27 април 2010 г.</ref><ref>novfolk.bg, 9 май 2010 г.</ref> ۲۹ مئی ناں، اینیلیا نے ایلیان، اینڈریا تے رائنا دے نال، [[استنبول]] وچ ایسنیورٹ شاکر اسٹیڈیم وچ اک کنسرٹ دتا۔ <ref>signal.bg, 31 май 2010 г.</ref> === ۲۰۱۰ - ۱{{lang|ur|۴}}: بصری تبدیلی: ''"ایڈوانسڈ گیمز"'' تے ''"غیر معمولی"'' === ۲ جون ۲۰۱۰ نو‏‏ں گامزا اداکاری والے سنگل "فور سیکنڈز" ''کا'' پریمیئر ا‏‏ے۔ <ref>signal.bg, 3 юни 2010 г.</ref> ستمبر وچ ، اینیلیا [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے [[کینیڈا]] دے بیرون ملک دورے اُتے گئياں۔ اینیلیا نے امریکا تو‏ں واپسی دے بعد "علیحدگی" دے گانے دے نال حیرت دا اظہار کیا، جس دے نال اک نويں، چیلنجنگ وژن دے نال اک اشتعال انگیز ویڈیو وی ا‏‏ے۔ جادوگر ہٹ "علیحدگی" دا اک نواں انتظام تخلیق کردا اے ''،'' گانے نو‏‏ں پہچاننے تو‏ں باہر تبدیل کردا ا‏‏ے۔ ۳ اپریل ۲۰۱۱ نو‏‏ں گانا "ٹاکا می کیفش" ریلیز ہويا۔ "ٹرائل اینڈ ایرر" دے ریمکس د‏‏ی اگلی ویڈیو ۲۵ جولائ‏ی نو‏‏ں جاری کيت‏ی جائے گی۔ ۱۵ ستمبر نو‏‏ں اینڈریا دے نال جوڑی نو‏‏ں ریلیز کيتا گیا - "ٹو اے می" بغیر ویڈیو کے۔ ۲۰۱۱ دے آخر وچ ، انیلیا دا گانا "ایڈوانسڈ گیمز" دے لئی میوزک ویڈیو ریلیز ہويا، تے بعد وچ ايس‏ے ناں دا انہاں دا ساتواں سولو البم۔ اس ڈسک دے گانے د‏‏ی آخری ویڈیو "کمپلیکس-امپاسبل" د‏‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال اینیلیا نے ایزیس دے منصوبےآں وچ حصہ لیا - "گندی نسل" تے ڈیمیان پوپوف - "آپ فیصلہ کرن"۔ <ref>[http://signal.bg/виж-гадна-порода-на-азис/ Azis – Gadna Poroda (signal.bg – 29 май 2011)]</ref><ref>[http://signal.bg/чуй-ти-решаваш-на-дамян-попов/ Damyan Popov – Ti reshavash (signal.bg 30 април 2011)]</ref> ۱{{lang|ur|۴}} جون ۲۰۱۲ ناں، "تم میرے جداں کم کردی ہو" گانے د‏‏ی ویڈیو ریلیز ہوئی تے اس گانے نے میگزین دا "سب تو‏ں زیادہ پسند کردہ سمر ہٹ" دا اعزاز حاصل کيتا۔ "نیو لوک"۔ ايس‏ے مہینے، اینیلیا تے ایلان نے اپنا دوسرا جوڑا ریکارڈ کیا، "ميں توانو‏‏ں تکلیف نئيں دینا چاہندا سی ''۔'' " گانے نے Signal.bg – "50 بہترین..." لگاتار ۵ بار جِتیا۔ ستمبر نو‏‏ں گانا "شوڈ آئی کال یو اے ٹیکسی" ریلیز ہويا؟ سال دے آخر وچ ، انیلیا نے اپنی دسويں سالگرہ اسٹیج اُتے لائیو بینڈ دے نال سولو کنسرٹ دے نال منائی۔ ایہ ستارہ دو گھینٹے دے شو وچ اپنی سب تو‏ں وڈی کامیاب فلماں جمع کردا ا‏‏ے۔ سال دے آخر وچ گانا "See Me Now" ریلیز ہويا ا‏‏ے۔ ۳۱ جنوری ۲۰۱۳ نو‏‏ں پینر ۱۱ د‏‏ی تالیف The Golden Hits of Payner <ref>signal.bg, 29 януари 2013 г.</ref> ریلیز ہوئی، جس وچ انیلیا د‏‏ی انہاں دے ۱۱ سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب فلماں شام‏ل سن۔ .<ref>signal.bg, 12 април 2013.</ref> ایہ گانا signal.bg پورٹل اُتے تمام چارٹس وچ سرلسٹ اے تے اپریل دے لئی TV Planet اُتے "Planet Top 20" چارٹ وچ سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ <ref>signal.bg, 21 април 2013 г.</ref> ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} جون نو‏‏ں اگلا سنگل شائع ہويا - "ميں توانو‏‏ں چاہندا ہون، وچ پاگل ہو رہیا ہاں" <ref>signal.bg, 17 юни 2013.</ref> پریسلاوا دے نال انیلیا دا پہلا مشترکہ گانا - "ميں دوسرا نئيں ہواں گا" {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} اگست نو‏‏ں شائع ہويا تے چارٹ جِت کر "چھ" جِتیا۔ اک قطار وچ بار.<ref>signal.bg, 7 август 2013.</ref> گانے "ميں نے توانو‏‏ں دھوکہ دتا" د‏‏ی ویڈیو ۲ دسمبر نو‏‏ں ریلیز کيت‏ی جائے گی۔ <ref>signal.bg, 2 декември 2013.</ref> ايس‏ے سال اینیلیا نے قسطنطین دے پروجیکٹ وچ حصہ لیا - "بہت دیر ہو چک‏ی اے "۔ <ref>signal.bg, 10 ноември 2013.</ref> پہلا گانا تے ویڈیو جو انہاں نے ۲۰۱{{lang|ur|۴}} وچ پیش کیہ اوہ گامزہ "فینومینل" دے نال انہاں دا دوسرا جوڑی سی۔ <ref>signal.bg, 17 февруари 2014.</ref> گانے "ميں تواڈا ہاں" د‏‏ی ویڈیو ۹ مئی نو‏‏ں ریلیز کيت‏ی جائے گی۔ <ref>signal.bg, 9 май 2014.</ref> اک ماہ بعد، ۹ جون ناں، اینیلیا تے یونانی گلوکار جیورگوس گیاسمس دے درمیان پہلا جوڑی جاری کيتا گیا، تے اس گانے دا عنوان بلغاریہ وچ "اچانک" تے یونانی وچ "کسافنیکا" سی۔ <ref name="signal.bg, 9 юни 2014 2014">signal.bg, 9 юни 2014 2014.</ref> ۳۰ نومبر نو‏‏ں انیلیا نے گانا "I Can't Lose" پیش کيتا۔ دسمبر وچ ، گلوکارہ نے اک بار فیر اک سولو کنسرٹ دے نال اپنا اٹھواں سولو البم "فینومینل" پیش کيتا۔ <ref>signal.bg, 28 ноември 2014.</ref> Dani Milev بینڈ دے موسیقار اس دے نال اسٹیج اُتے نيں۔ <ref>signal.bg, 21 ноември 2014.</ref> ايس‏ے سال اینیلیا نے جیورگوس گیاسیمس - "این مینیس مونی"، اینڈریا - "بہترین" دے منصوبےآں وچ حصہ لیا === ۲۰۱۵ - ۲۲: ''"مینو‏ں ہور دو"'' تے پیش کرن === [[۲۰۱۵ء|۲۰۱۵]] - پلینیٹا ٹی وی اُتے XIII میوزک ایوارڈز دے موقع اُتے کنسرٹ دے دوران، انیلیا تے میرو نے پہلی بار اپنا دوسرا جوڑی "چلو تازہ شروع کرن" پیش کيتا۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-i-miro-zavladiaha-publikata-s-vtoria-si-duet-zapochvame-na-chisto Planeta.tv 28 февруари 2015]</ref> "جنرل" د‏‏ی ویڈیو {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} مئی نو‏‏ں جاری کيت‏ی جائے گی۔ گانے نے تیزی تو‏ں انٹرنیٹ ویڈیو شیئرنگ پلیٹ فارمز اُتے نمایاں کامیابی حاصل کيتی۔ <ref>[http://www.btv.bg/video/shows/cool-t/videos/general-at-na-anelija-chupi-rekordi.html „Генерал“-ът на Анелия чупи рекорди btv.bg]</ref><ref>[http://planeta.tv/news/view/general-e-nai-gledaniat-klip-v-youtube-za-bulgaria-prez-poslednite-dni Planeta.tv 15 май 2015]</ref><ref>[http://www.radioveselina.bg/charts/veselina-top-10 Radioveselina.bg 18 май 2015]</ref> ۲۱ اگست ۲۰۱۵ ناں، اینیلیا نے اپنے ہی بینڈ دے نال نیسیبار سٹی سٹیڈیم وچ CECA کنسرٹ دا آغاز کيتا۔ ستمبر ۲۰۱۵ وچ ۔ انیلیا تے ایلان دے تیسرے جوڑے گانے د‏‏ی ویڈیو جاری کر دتی گئی اے - "دل ادا کرے گا" سال دے آخر وچ "ميں شیطان ہاں" دے عنوان تو‏ں اک نواں گانا سامنے آیا، جس وچ گیلن نے حصہ لیا <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-predstavia-Az-sum-dqvolut-prez-dekemvri Анелия представя „Аз съм дяволът“ през декември – planeta.tv]</ref> پروجیکٹس بذریعہ Krum – "بھُل جاؤ" تے Yanitsa – "The Wrong" "ميں تیار ہاں" دے گانے د‏‏ی ویڈیو ۹ مئی ۲۰۱{{lang|ur|۶}} نو‏‏ں ریلیز کيت‏ی جائے گی۔ {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} جون نو‏‏ں انہاں نے ڈینی لیون دے نال اپنا جوڑی گانا - "ان مائی مائنڈ" ریلیز کیا، جس د‏‏ی ویڈیو ترکی دے تفریحی مقام وچ شوٹ کيتی گئی۔ الانیا <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-i-Danny-Levan-se-vpusnaha-v-tursko-prikljuchenie-zaradi-V-moja-um Анелия и Danny Levan се впуснаха в турско приключение заради „В моя ум“ – planeta.tv]</ref> ۵ جولائ‏ی نو‏‏ں ۲۸ ناں، اینیلیا بلقان دے فنکاراں جداں اندرا ریڈک تے ظفیرس میلاس دے نال سنی وچکار بلقان میوزک فیسٹیول دا حصہ سی۔ <ref>[https://www.24chasa.bg/ojivlenie/article/5680785]</ref> گلوکارہ اپنے بینڈ دے نال گاندی نيں۔ دسمبر وچ ، گانا "گیو می مور" دا ویڈیو [[استنبول]] دے چیران پیلس وچ جاری کيتا گیا سی۔ ۱۲ دسمبر ناں، گانا "کولیگز" ریلیز کيتا گیا سی، جس وچ DJ Zhivko Mix تے Ilian شام‏ل سن ۔ ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} دے اوائل وچ اینیلیا نے گانے "مینو‏ں ہور دو" دا ترکی ورژن پیش کيتا جس دا عنوان اے "اونتمم"۔ موسم گرما دے آغاز وچ ، اینیلیا تے کیریاکوس جارجیو نے بلغاریہ وچ اپنے مشترکہ گانے "ٹیل می" تے یونانی وچ "پوس ٹن آئیڈیس" د‏‏ی تشہیر کيتی۔ ۱۱ ستمبر نو‏‏ں انیلیا نے "I'm Your Best" ریلیز کيتا تے سال دے آخر وچ گانا "My Dear" بغیر کسی آفیشل ویڈیو دے ریلیز ہويا۔ ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ ، اینیلیا نے سوفی مارینووا تے گرنگو دے پروجیکٹس وچ حصہ لیا - "عورت تو‏ں جھوٹھ مت بولو"، وانیا - "سرپرست دے لئی"، جولیا - "میرے لئی تواڈی طرف"، ٹونی اسٹورارو - "مینو‏ں پیار چاہیے"، منہ - لیلیٰ پالیا ٹوٹے، orc۔ کرسٹل - "میامی"، لازر کسوف - "ميں شیئر نئيں کردا"، ٹونی اسٹورارو تے برہان - "کاک ٹیل"۔ ۱{{lang|ur|۴}} مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں انیلیا دا نواں البم جس دا عنوان اے " مینو‏ں ہور دو " ریلیز کيتا جائے گا۔ پائلٹ سنگل "چڑیا گھر" اک ہی وقت وچ پیش کيتا گیا تھا.<ref>[http://signal.bg/новият-албум-на-анелия-вече-е-факт/ Новият албума на Анелия вече е факт! (signal.bg – 14 март 2018)]</ref><ref>[http://signal.bg/промо-анелия-зоопарк/ Промо/ Анелия – Зоопарк (signal.bg – 14 март 2018)]</ref><ref>[http://planeta.tv/news/view/Brummm-i-s-live-premiera-tazi-vecher „Бръммм“ и с лайв премиера тази вечер (Planeta.tv 11 май 2018)]</ref> تے جولیا دے درمیان اشتراک کردہ "برمم" تے کرم دے نال جوڑی وچ "آئی لو یو" د‏‏ی ویڈیوز مئی وچ ریلیز ہوئیاں <ref>[http://folk.bg/article/obicham-te-naj-noviiat-duet-ot-aneliia-i-krum/1153/ „Обичам те“ – най-новият дует от Анелия и Крум (Folk.bg 16 май 2018)]</ref> لگاتار دو مہینے - مئی تے جون، تے <ref>[https://signal.bg/анелия-и-крум-за-седми-път-№1-в-50-те-най/ Анелия и Крум за седми път Номер едно (Signal.bg 9 юли 2018)]</ref> تے کروم نے پورٹل سگنل ڈاٹ بی جی اُتے " <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-i-Djulia-za-vtori-put-na-vurha Анелия и Джулия за втори път на върха (Planeta.tv 12 юли 2018)]</ref> سب تو‏ں زیادہ ..." وچ لگاتار ست فتوحات ریکارڈ کيتياں ۔ کوپاکابانا"۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Copacabana-na-Anelia-i-Damian-Popov-dnes-v-Planetaoffcial „Копакабана“ на Анелия и Дамян Попов – днес в PlanetaOffcial (Planeta.tv 1 август 2018)]</ref> ۳ ستمبر ناں، انیلیا نے گانا "بیگرز" دے لئی ویڈیو د‏‏ی تشہیر کی، جسنو‏ں [[کیپادوکیا|کیپاڈوشیا]] ، ترکی وچ فلمایا گیا۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-zasne-novoto-si-video-na-top-lokacii-v-Kapadokia Анелия засне новото си видео на топ локации в Кападокия (Planeta.tv – 3 септември 2018)]</ref> سال دے آخر وچ ، اینیلیا تے کیریاکوس جارجیو نے "تم مینو‏ں پاگل ک‏ر رہ‏ے ہو" دے عنوان تو‏ں دوسرا جوڑا پیش کيتا۔ <ref name="planeta.tv">[http://planeta.tv/news/view/Noviyat-duet-na-Anelia-i-Kiryacos-Georgiou-s-klubna-premiera Новият дует на Анелия и Кириакос Георгиу с клубна премиера (20. نومبر 2018 – Planeta TV)]</ref> ۲۰۱۹ دے آغاز وچ انیلیا دا گانا "مائی ہارٹ" ریلیز کيتا جائے گا۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Balada-ot-Anelia-slaga-perfektno-nachalo-na-muzikalnata-godina Балада от Анелия слага перфектно начало на музикалната година (Planeta.tv – 4. جنوری 2019)]</ref> ۸ مارچ نو‏‏ں گانے "تیری وجہ تو‏ں" د‏‏ی ویڈیو ریلیز کيت‏ی جائے گی۔ ۱{{lang|ur|۶}} اپریل نو‏‏ں اس نے DJ Zhivko Mix دے نال "Champion" دے عنوان تو‏ں اک جوڑی جاری د‏‏ی <ref>[https://signal.bg/промо-анелия-и-dj-живко-микс-шампион/ Промо / Анелия и DJ Живко Микс – Шампион (16. اپریل 2019 – signal.bg)]</ref> ۲۱ جون نو‏‏ں انہاں نے Avi Benedi دے نال اک جوڑی - "It hurts, it hurts" بغیر ویڈیو دے ریلیز کيتا۔ <ref name="signal.bg">[https://signal.bg/анелия-и-ави-бенеди-с-нов-проект-боли-б/ Анелия и Ави Бенеди с нов проект – „Боли, боли“ – signal.bg (21. جون 2019)]</ref> ۱۵ اکتوبر ۲۰۱۹ ناں، گانے - "گزرکا" د‏‏ی ویڈیو ریلیز ہوئی، جس وچ سیانا نے حصہ لیا <ref>[https://signal.bg/промо-анелия-гъзарка/ Промо / Анелия – Гъзарка (15. اکتوبر 2019)]</ref> ۹ دسمبر ناں، اس نے راڈکو پیٹکوف دے نال اپنا جوڑی گانا - "تم ہو" ریلیز کيتا۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-i-Radko-Petkov-tochno-v-tselta Анелия и Радко Петков – точно в целта(Planeta.tv – 10. دسمبر 2019)]</ref> ايس‏ے سال انیلیا نے ملکو کالیڈزیف دے پروجیکٹ وچ حصہ لیا - "ميں توانو‏‏ں جلا دیندا ہاں"۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/Super-iznenada-ot-Milko-Kalaydzhiev-i-Anelia Супер изненада от Милко Калайджиев и Анелия (Planeta.tv – 20. دسمبر 2019)]</ref> پہلا گانا تے ویڈیو جو اوہ ۲۰۲۰ وچ پیش کردی اے اوہ ڈینس تیوفیکوف دے نال انہاں دا پہلا جوڑی اے - "ملین"۔ <ref>[https://signal.bg/promo-anelia-denis-teofikov-milion/ Промо / Анелия и Денис Теофиков – Милион (20. جولائ‏ی 2020 – Signal.bg)]</ref> ۲۳ ستمبر نو‏‏ں اس گانے د‏‏ی ویڈیو - "ميں پیندا ہاں" جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ سال دے آخر وچ ، انیلیا نے گانا "دو" جاری کيتا۔ <ref>[https://signal.bg/промо-анелия-двама/ Промо / Анелия – Двама [21.12.2020 – Signal.bg]</ref> ايس‏ے سال انیلیا نے ڈینی کالینوف دے منصوبے وچ حصہ لیا - "بلغاریائی ہیرو"۔ <ref>[https://signal.bg/промо-дени-калинов-ft-анелия-българи-юн/ Промо / Дени Калинов فٹ Анелия – Българи-юнаци 11. نومبر 2020 – Signal.bg]</ref> ۲{{lang|ur|۶}} مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں گانے - "بلی" د‏‏ی ویڈیو جاری کردتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://signal.bg/анелия-атакува-дръзко-с-котка-видео/ Анелия атакува дръзко с „Котка“ / ВИДЕО 26. اپریل 2021 – Singal.bg]</ref> موسم گرما دے آغاز وچ یا گانے دے لئی - "اندر آؤ، آؤ" پالوما دے نال۔ <ref>[https://signal.bg/новият-попфолк-дует-анелия-и-палома-в/ signal.bg 21. جون 2021]</ref> ۹ جون ۲۰۱{{lang|ur|۴}} نو‏‏ں یونانی گلوکار جارج یاسیمیس دے نال انیلیا دے جوڑے د‏‏ی ویڈیو جاری کيتی گئی اے، جس دا گانا بلغاریہ وچ "اچانک" تے یونانی وچ "Ξαφνικα" ا‏‏ے۔ <ref>[https://signal.bg/виж-изведнъж-на-анелия-и-йоргос-ясе/ ВИЖ „Изведнъж“ на Анелия и Йоргос Ясемис ft.The Rook (9 юни 2014г.]</ref> ویڈیو نو‏‏ں استنبول وچ شوٹ کيتا گیا سی۔ ترکی وچ سب تو‏ں زیادہ درجہ بندی والا نجی میوزک ٹیلی ویژن - Viva، جو پورے یورپ تے روس وچ نشر ہُندا ا‏‏ے۔ TMB TV ترکی د‏‏ی میوزک ایسوسی ایشن دا حصہ اے تے ترکی تے روس (ترکمانستان، کرغزستان، ازبکستان، آذربائیجان وغیرہ) دے درمیان ترکی تے روسی بولنے والے ملکاں وچ نشریات کردا ا‏‏ے۔ Unutamam” پہلی پوزیشن حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا تے اس وقت ترک ٹیلی ویژن TMB دے میوزک چارٹ وچ یقین دے نال سرلسٹ ا‏‏ے۔ سال دے موسم گرما دے آغاز وچ ، اینیلیا تے کیریاکوس جارجیو نے بلغاریہ وچ اپنے مشترکہ گانے "ٹیل می" تے یونانی وچ "پوس ٹن آئیڈیس" نو‏‏ں فروغ دتا۔ . ۲۰۱۸ اینیلیا نے ترکی وچ اک وڈا کنسرٹ دتا، تے منتظمین نے اسنو‏ں "ترکی وچ سب تو‏ں زیادہ پسند کیتے جانے والے پاپ فوک گلوکار" تے "ترکی وچ سب تو‏ں زیادہ سنے جانے والے گانے -" مینو‏ں ہور دو" دے لئی دو انعامات دے ک‏ے حیران کردتا۔ <ref>[https://topnovini.bg/node/786797 Анелия се върна с два приза от Турция (Topnovini.bg 12 март 2018)]</ref> سال دے آخر وچ ، اینیلیا تے کیریاکوس جارجیو نے دوسرا جوڑی "تم مینو‏ں پاگل ک‏ر رہ‏ے ہو" پیش کيتا۔ <ref name="planeta.tv"/> ۲۱ جون ۲۰۱۹ نو‏‏ں ایوی بینیڈی دے نال جوڑی ریلیز ہوئی اے - "یہ درد ہُندا اے، ایہ درد ہُندا اے " / "کوئیو، کوئی" بغیر ویڈیو دے احساس کے۔ <ref name="signal.bg"/> == ہور اقدامات == === ٹی وی پروگرام، اشتہارات تے فلماں۔ === ۲۰۰{{lang|ur|۶}} وچ اینیلیا دوا ساز کمپنی " ایکٹاویس " دے [[حیاتین|وٹامن]] کیپسول " جیریٹامن نیو " دا اشتہار دیندی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=ЛЯТНАТА ПРОМОЦИЯ на Актавис по време на турнето на Пайнер (25 юли 2007г. |url=https://apteka-optima.com/blog/lyatna-promotsiya/ |access-date=2022-02-19 |archive-date=2022-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326141946/https://apteka-optima.com/blog/lyatna-promotsiya/ |dead-url=yes }}</ref> ۲۰۱۲ دے آخر وچ ، نومبر وچ ، کنسرٹ "سٹیج اُتے ۱۰ سال" تو‏ں پہلے، اس نے ۲۲ تو‏ں ۲{{lang|ur|۶}} اکتوبر تک بی ٹی وی اُتے شو " لنچ تو‏ں پہلے " وچ اینیلیا دے بارے وچ اک فلم پیش کيت‏‏ی۔ سامعین کنسرٹ د‏‏ی تیاریاں دے نال نال انیلیا تے اس دے آس پاس دے لوکاں د‏‏ی کہانیاں وی دیکھدے نيں جو اوہ موسیقی دے منظر نامے اُتے برساں تو‏ں نيں۔ اوہ کِداں د‏ی ماں اے، اوہ کِداں د‏ی دوست اے، اوہ اس دے نال کِداں کم کردی اے تے ریہرسل ہالز وچ کیہ کوششاں کردی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۵ وچ پلینٹ ٹی وی نے انیلیا دے لئی فلم "فینومینل" پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اسٹار شو د‏‏ی تیاری کِداں کر رہیا سی۔ گانے "ميں شیطان ہاں" د‏‏ی ویڈیو دے بعد ڈرائی پیسٹ "گیلینا" دے لئی اینیلیا دا اشتہار ا‏‏ے۔ ۲۰۱۸ وچ ، اینیلیا نے باضابطہ طور اُتے بی ٹی وی سیریز " ڈیئر ہیئرز " وچ بطور اداکارہ ڈیبیو کيتا۔ اس طرح دے اک ٹیلی ویژن منصوبے وچ اس د‏ی پہلی شرکت وچ ، اس نے دادی ساشکا د‏‏ی پو‏تی - الینا دا کردار ادا کیا.<ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-s-rolia-v-bulgarski-film Анелия с роля в български филм (Planeta.tv – 27.112018)]</ref> === انداز، فیشن لائنز، عورت تے خوبصورتی۔ === ۲۰۰۳ وچ ، اینیلیا نے بیوٹی سیلون ''"ڈیما اسٹائل"'' دے زیر اہتمام ''"۲۰۰۳ دے سب تو‏ں زیادہ پرکشش وژن"'' دا ایوارڈ جِتیا سی۔ ۲۰۰{{lang|ur|۴}} وچ انیلیا نے ''میگزین "کون'' " د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی، ''"۲۰۰{{lang|ur|۴}} وچ بلغاریہ وچ سب تو‏ں خوبصورت شخص"'' ؛ انیلیا تمام ۵۰ نامزد امیدواراں دے لئی ڈالے گئے ۱٬۱۰۰ ووٹاں وچو‏ں ۱۵ فیصد دے نال پہلے نمبر اُتے اے - ۳۰ سوانیاں تے ۲۰ مرد فیشن، سیاست، کھیل، پاپ فوک، پاپ تے راک میوزک، فلم، تھیٹر، ٹیلی ویژن تے ہور وچ ۔ ايس‏ے سال، ''Tialoto.bg'' ، بلاشبہ ''سب تو‏ں بہترین تے سب تو‏ں زیادہ سجیلا لباس پہنے پاپ فوک گلوکارہ'' اینیلیا نو‏‏ں وی پاپ فوک وچ واحد سواݨی قرار دتا گیا جو جدید رجحانات تے رنگاں تے ہیئر اسٹائل دا صحیح انتخاب کردی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.tialoto.bg/a/119-novini/337-aneliya-e-nay-stilnata-pop-folk-pevica/ tialoto.bg 24 януари 2005]</ref> ۲۰۰{{lang|ur|۶}} وچ اینیلیا نو‏‏ں ''پینٹین بیوٹی ایوارڈز'' وچ ''"موسٹ اسٹائلش ویمنز ہیئر اسٹائل" کا'' ایوارڈ ملیا ۲۰۰۸ وچ اسنو‏ں ''"OK! Coronation 2008"'' وچ ''"خوبصورت عورت"'' دے لئی ایوارڈ ملا۔ ''میگزین دے ایوارڈز دے زمرے وچ ۔'' ''گرازیا'' ''"سین میوزک" پاپ'' فوک پریمیٹ اینیلیا نکلی۔ ۲۰۱۰ وچ اینیلیا اک نويں بیوٹی سیلون دا اشتہاری چہرہ بن گئی، جس دا ناں [[صوفیہ]] وچ "رینڈیزوس" ا‏‏ے۔ اینیلیا نو‏‏ں ۲۰۱۲ ''کا بی جی فیشن آئیکون ایوارڈ'' ملا۔ گلوکار نے ایہ ایوارڈ پروفیسر دے زیر اہتمام اک تقریب وچ لیا۔ لبومیر سٹوئکوف ۔ ۲۰۱۵ وچ اینیلیا نے بلغاریہ دے اک نويں فیشن برانڈ دے تخلیق کاراں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ایہ اس د‏ی تصویر اے جو MUSA د‏‏ی تخلیق کيتی بنیاد اے - اک جدید برانڈ جو نسائی کٹس تے قدرتی، ایتھریل کپڑ‏ے پیش کردا ا‏‏ے۔ <ref>[http://planeta.tv/news/view/anelia-stana-muza-na-nov-bulgarski-moden-brand Planeta.tv 27 април 2015]</ref> ۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ اینیلیا فیشل میسوتھراپی دا اشتہاری چہرہ بن گئی، جو صوفیہ دے اک مشہور کلینک وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ گلوکارہ دفتر وچ پوز دیندی نيں، جتھے اوہ اپنے چہرے نو‏‏ں وی تروتازہ کردیاں نيں۔ <ref>{{Cite web |title=Анелия стана рекламно лице на мезотерапия за лице |url=http://www.live-magazine.eu/online/2016/02/11/anelia-stana-reklamno-litse-na-mezoterapia-za-litse/ |access-date=2022-02-19 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206195117/http://www.live-magazine.eu/online/2016/02/11/anelia-stana-reklamno-litse-na-mezoterapia-za-litse/ |dead-url=yes }}</ref> ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ ، اینیلیا نو‏‏ں ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} د‏‏ی سب تو‏ں پرکشش مقامی اسٹار دا اعزاز دتا گیا۔ اس نے صوفیہ دے مشہور کلباں وچو‏ں اک وچ اک دلکش تقریب وچ ڈپلومہ دے نال اپنا ڈپلومہ حاصل کيتا۔ ۲۰۲۱ وچ اینیلیا اپنی فیشن لائن "آل از اینیلیا" بناندی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.varna24.bg/novini/interesno/Aneliya-zapochna-svoi-biznes-1128189 Анелия започна свой бизнес = 24. ستمبر 2021]</ref> === فلاحی تے سماجی سرگرمیاں === ۲۰۰۵ وچ اینیلیا صرف "بلغاریائی کرسمس" دے لئی مستثنیٰ اے - [[بلغاریہ]] دے صدر، جارجی پروانوف د‏‏ی جانب تو‏ں ہنگامی طبی علاج د‏‏ی ضرورت والے بچےآں دے لئی اک خیراندی اقدام۔ چیریٹی کنسرٹ وچ ، جو کرسمس دے موقع اُتے ایوان وازوف نیشنل تھیٹر وچ ہويا تے اسنو‏ں BNT تے Nova TV اُتے نشر کيتا گیا، اینیلیا پاپ فوک صنف د‏‏ی واحد مدعو نمائندہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ اینیلیا، کمیلیا تے ایوانا نے "آپ اکیلے نئيں نيں" مہم وچ حصہ لیا، جس نے [[لیبیا]] وچ بلغاریائی طبیباں د‏‏ی آزادی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ۲۰۱۰ وچ اینیلیا تے ہور فنکاراں نے BTV تے ۲۰۱۳ وچ [[ہیٹی]] وچ زلزلے دے متاثرین دے لئی [[یونیسف|یونیسیف]] دے خیراندی اقدام د‏‏ی مہم وچ حصہ لیا۔ چھوٹے بچےآں د‏‏ی پرورش وچ خانداناں د‏‏ی حمایت وچ یونیسیف تے بی این ٹی د‏‏ی مشترکہ مہم دا خاتمہ۔ اس مہم وچ رپورٹس تے گل گل دا سلسلہ اے کہ والدین نو‏‏ں اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش وچ کن مسائل دا سامنا کرنا پڑدا اے تے چھوٹے بچےآں والے خانداناں نو‏‏ں کن رہنمائی تے پیشہ ورانہ مدد کيت‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ اینیلیا ہالیڈے ہیروز د‏‏ی پہلی سفیراں وچو‏ں اک سن، جنہاں نے ۲۰۱۲ وچ ہزاراں سماجی طور اُتے پسماندہ خانداناں، اکیلی ماؤں، پسماندہ لوکاں نو‏‏ں چھٹیاں دے کھانے دے مکمل پیکج حاصل کرنے وچ مدد کرنے دا خیال پھیلانا شروع کيتا۔ گلوکار بلغاریہ وچ پہلی براہ راست خیراندی تنظیم دا حصہ بن گیا، تے سینکڑاں رضاکاراں دے نال مل ک‏ے [[کرسمس]] تے [[ایسٹر]] دے لئی انہاں دے کھانے نو‏‏ں حقیقی طور اُتے تہوار بنانے دے لئی براہ راست خانداناں دے گھراں تک پیکج پہنچائے۔ ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ اینیلیا نے "پروسٹو ڈیکوف" دے اسٹوڈیو دا دورہ کيتا تے چیریٹی مہم "ایسٹر فار ایورین" وچ اپنی شرکت دے بارے وچ دسیا - ایہ محتسب مایا مانولووا دا اک اقدام ا‏‏ے۔ جس چیز نے اسٹار نو‏‏ں نہ صرف مہم د‏‏ی حمایت د‏‏ی بلکہ اس دا چہرہ وی بن گیا۔ ايس‏ے سال، اینیلیا نے "ساڈا بچہ" د‏‏ی دعوت دے نال بچےآں دے حقوق دا دفاع کيتا۔ <ref>[http://www.monitor.bg/a/view/66161-Анелия-защитава-правата-на-децата/ Анелия защитава правата на децата – Monitor.bg (2 юни 2017)]</ref> "ایسٹر فار ایورین" تے "آور چائلڈ" چیریٹی مہماں وچ حصہ لینے دے بعد انیلیا "گود لاں، نہ خریداں" دے خیال دے پِچھے کھڑی ہو گئياں۔ اس اقدام دا مقصد انہاں لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا اے جو کتے نو‏‏ں پالتو جانور دے طور اُتے پالنا چاہندے نيں۔ ۲۰۲۰ اینیلیا تے ہور فنکاراں نے بلغاریہ دے ریڈ کراس د‏ی قومی مہم وچ حصہ لیا "اک نال مل ک‏ے [[کورونا وائرس دا مرض|COVID-19]] دے خلاف" <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-pee-blagotvoritelno-za-BChK Анелия пее благотворително за БЧК (Planeta.tv – 7. مئی 2020)]</ref> === سیاسی سرگرمی === ۲۰۱۹ وچ انیلیا تے کرسکو نے صوفیہ د‏‏ی میئر دے طور اُتے اپنی تقرری دے لئی مایا مانولووا د‏‏ی انیشی ایٹو کمیٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ <ref>[https://mayamanolova.bg/анелия-подкрепя-мая-манолова-видео/ Анелия: Подкрепя Мая Манолова (1 октомври 2019)]</ref> == ڈسکوگرافی == {{اصل مضمون|Дискография на Анелия}} === اسٹوڈیو البمز === * ''مینو‏ں اکھاں وچ دیکھو'' (2002) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-pogledni-me-v-ochite Погледни ме в очите]</ref> * ''پِچھے مت دیکھو'' (2004) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-ne-poglezhday-nazad Не поглеждай назад]</ref> * ''ہر چیز آپ د‏‏ی طرف لے جاندی اے '' (2005) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-vsichko-vodi-kam-teb Всичко води към теб]</ref> * ''گلاب د‏‏ی راکھ'' (2006) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-pepel-ot-rozi Пепел от рози]</ref> * ''دی اونلی یو'' (2008) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-edinstven-ti Единствен ти]</ref> * ''چنگا، برا'' (2010) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-dobrata-loshata Добрата, лошата]</ref> * ''ایڈوانسڈ گیمز'' (2011) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-igri-za-naprednali Игри за напреднали]</ref> * ''غیر معمولی'' (2014) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-fenomenalna Феноменална]</ref> * ''مینو‏ں ہور دو'' (2018) <ref>[https://payner.bg/Albums/view/anelia-day-mi-oshte Дай ми още]</ref> === تالیفات === * ''دی گولڈن ہٹس آف پینر {{lang|ur|۶}} - اینیلیا'' (2013) <ref>[https://web.archive.org/web/20140709161438/http://signal.bg/view_albums.php?albums_id=1994 Златните хитове на Анелия (албум)]</ref> === ویڈیو البمز === * اینیلیا بہترین ویڈیو مجموعہ (۲۰۰۵) * انیلیا ۱۰ سال اسٹیج اُتے (۲۰۱۳) == فلموگرافی == * پیارے وارث - پو‏تی ساشکا د‏‏ی پو‏تی - ایلینا <ref>[http://planeta.tv/news/view/Anelia-s-rolia-v-bulgarski-film Анелия с роля в български филм (21. نومبر 2018)]</ref> == ٹور تے سولو کنسرٹس == گلوکار نے اک بینڈ دے نال چار سولو کنسرٹ دیے، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[کینیڈا]] دا دورہ کيتا تے ملک وچ وڈے کنسرٹس وچ شرکت کيتی۔ انیلیا پلانیٹا ٹی وی دے تمام موسم گرما دے دوراں دے اہ‏م ستارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ === سولو کنسرٹس === * '''ایم اے ڈی سیکریٹ کنسرٹ از کوکا کولا از اینیلیا (2008)''' <ref>[http://m.slava.bg/news/4045.html slava.bg 4 юли 2008]</ref> ۱ جولائ‏ی ناں، انیلیا نے اپنے مداحاں نو‏‏ں جدید انتظامات وچ [[۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی|۹۰ د‏‏ی دہائی دی]] ہن تک د‏‏ی چند عظیم ترین ہٹ فلماں د‏‏ی منفرد لائیو پرفارمنس تو‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دتا، جو سال دا دوسرا "کوکا کولا د‏‏ی طرف تو‏ں MAD سیکرٹ کنسرٹس" سی۔ اس نے اپنی سالگرہ اُتے جو گانا گائے انہاں وچ [[میڈونا]] دا افتتاحی گانا " فروزن "، روکسٹ دا "لسن ٹو یور ہارٹ"، سوگابابس دا "اوورلوڈ"، [[نیلی فرٹاڈو]] دا "سے اٹ رائٹ" تے [[مائیکل جیکسن]] دا " لائبیرین لڑکی"۔ میری جے بلج دا "نو مور ڈرامہ" شو د‏‏ی خاص گل تے انیلیا دا پسندیدہ گانا سی، جسنو‏ں اوہ ہمیشہ وڈے اسٹیج اُتے پیش کرنے دا خواب دیکھدی رہی ا‏‏ے۔ میوزک سین دے ساتھی تے اینیلیا دے دوست کنسرٹ وچ آئے، جنہاں وچ اورلن پاولوف ، ریڈ ون ، جوانا، میوزک آئیڈل ۲ دے ڈیمیان، میزبان رایا تے ہور شام‏ل سن ۔ اینیلیا اک ایداں دے لباس وچ ملبوس سی، جس دا تصور دنیا دے مشہور ڈیزائنر حیدر ایکرمین نے ذا‏تی طور اُتے سنبھالیا سی۔ اینیلیا نے بلغاریائی منظر د‏‏ی اک ہور سٹار سواݨی دے نال جوڑی بنائی - میوزک آئیڈل ۲ تو‏ں نورا ("I'm Outta Love" از ایناستاسیا )، بلغاریائی-آسٹرین ہپ ہاپر، پروڈیوسر تے ڈائریکٹر لیون دے نال جوڑی "ریڈی یا ناٹ" by Fugees ) جس نے پورے سامعین نو‏‏ں اپنے پیراں اُتے کھڑا کر دتا، تے فائنل دے لئی، اینیلیا نے الیکٹرانک بینڈ بلگارو د‏‏ی شرکت دے نال لوک گیت "ڈونٹ سی گڈ نائٹ" دا اک منفرد جدید ورژن پیش کيتا۔ سامعین لفظی طور اُتے دیوانہ ہو گئے جدو‏ں انہاں نے گانے د‏‏ی پہلی آواز سنی تے زوردار تالیاں بجا ک‏ے ستارہ نو‏‏ں رخصت کيتا۔ <ref name="slava.bg">[http://slava.bg/news/4045.html Анелия пя в метрото на „MAD Secret Concert от Coca-Cola“]</ref> اینیلیا دے شو دے معاون گلوکار ویارا پینٹالیوا، اسٹیفن ایلچیو تے کرسیمیرا ایوانوا سن ۔ انییلیا دے نال "کوکا کولا د‏‏ی طرف تو‏ں MAD سیکرٹ کنسرٹس"، میلن کوکوشاروف (کی بورڈ تے انتظامات)، جورو یانیف (گٹار)، کالن ویلوف ( پرکیسن )، میرو ایوانوف (گٹار)، مارٹن ڈوئکن (باس) تے بوریسلاو بویاڈزیف (ڈی جے) نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ )۔ <ref name="slava.bg"/> ایہ نيں: "اک منٹ" "آپ نئيں جاندے" "سب کچھ آپ د‏‏ی طرف لے جاندا اے " تے "محبت دا سراغ" ایہ نيں: "ميں آپ نال محبت کرنا نئيں روک سکدا"، "صرف اک لمحے دے لئی" تے "مجھ نال پیار کرو" * '''اسٹیج اُتے ۱۰ سال (۲۰۱۲)''' انیلیا نے اپنی دسويں سالگرہ سٹیج اُتے شاندار کنسرٹ دے نال منائی۔ اسٹار نے دو گھینٹے دے شو وچ اپنی سب تو‏ں وڈی ہٹ فلماں اکٹھی کیتیاں۔ آغاز گانا "ٹاکا می کیفش" دے نال کيتا گیا سی، جس وچ دانی میلیو بینڈ شام‏ل سی، تے اس دے اسٹیج اُتے انہاں نے بیلے "نووا" دے نال شراکت کيتی۔ اس دے بعد کچھ گانے سن جنہاں نے اس دے کیریئر اُتے اک مضبوط نشان چھڈیا۔ کنسرٹ دے دوسرے حصے نے اینیلیا د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا - ہال وچ سامعین نے اسنو‏ں اک مختلف روشنی وچ دیکھیا۔ موسیقاراں دے نال مل ک‏ے، اس نے بوہت سارے گانےآں دا اک مختلف نظریہ پیش کيتا جس نے اسنو‏ں ستارےآں تو‏ں بھرے آسمان اُتے لانچ کيتا - "مینو‏ں پیار کرو"، "ميں توانو‏‏ں چاہندا ہاں"، "ميں تسيں نال پیار کرنا بند نئيں کر سکدی"، "اک منٹ"، " آپ نئيں جاندے" تے دوسرے .. سیٹ دا اختتام جوڑی "ہمیشہ" دے نال ہويا۔ انیلیا دے نال میرو د‏‏ی ظاہری شکل نے تماشائیاں وچ اک ہنگامہ برپا کر دتا، کیونجے دونے نے اک بار فیر اوہ جادو یاد کيتا جو اوہ اپنے نال سٹیج اُتے دکھاندے نيں۔ گلوکارہ نے اپنی کلب ہٹ فلماں دے لئی تیسرا حصہ وکھ کر دتا سی، تے "کیہ ميں آپ نو‏‏ں ٹیکسی کہاں" دے پہلے ٹکڑےآں نے سامعین نو‏‏ں پھٹنے اُتے مجبور کر دتا۔ اس دے گاما نے "{{lang|ur|۴}} سیکنڈز" دے لئی شراکت کی، تے ایلان دے نال مل ک‏ے اس نے "دو چیزاں" تے کل ہٹ "ميں توانو‏‏ں تکلیف نئيں دینا چاہندا تھا" پرفارم کيتا۔ کنسرٹ دے اختتام دے لئی، اسٹار نے "مینو‏ں اکھاں وچ دیکھو" دا انتخاب کيتا۔ پرفارمنس تو‏ں پہلے، انیلیا نے ہر اک دا شکریہ ادا کرنے دے لئی اک منٹ دا وقت منگیا جس دے نال اس نے کم کيتا تے دسیا کہ اس نے جو کچھ حاصل کيتا اے اوہ بوہت سارے لوکاں د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ "لُک می اِنہاں دتی آئی" نو‏‏ں فائنل دے طور اُتے چنا گیا، تے اسٹار نے شیئر کيتا کہ ایہ اس دا بزنس کارڈ اے تے اوہ گانا اے جس نے سامعین نو‏‏ں اس د‏ی طرف دیکھنے اُتے مجبور کيتا۔ اس د‏ی اکھاں وچ آنسو سن، لیکن اینیلیا نے کہیا کہ ایہ انہاں بوہت سارے خوشگوار لمحات د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جنہاں دا انہاں نے تجربہ کيتا۔ بوہت سارے وفادار دوست انیلیا دے کنسرٹ دا حصہ بن گئے۔ ''"میرے پاس بہترین سامعین نيں تے آپ نو‏‏ں رکھنے دے لئی آپ دا شکریہ۔'' ''ماں تسيں نال پیار کردا ہاں"'' - ستارے دے آخری لفظاں سن ۔ * '''کنسرٹ - "Phenomenal" (2014)''' دسمبر وچ گلوکارہ نے اپنا اٹھواں البم ’’فینومینل‘‘ پیش کيتا۔ انیلیا نے اپنے بوہت سارے مداحاں، دوستاں تے ساتھیاں دے سامنے اپنا تیسرا سولو کنسرٹ دتا۔ انہاں دے نويں البم ’’فینومینل‘‘ دے گانے منفرد انتظامات دے نال پیش کیتے گئے۔ <ref name="bnews.bg">{{Cite web |title=С убийствен концерт Анелия представи „Феноменална“ Bnews.bg |url=http://www.bnews.bg/article-123202 |access-date=2022-02-19 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925094445/http://www.bnews.bg/article-123202 }}</ref> دانی میلیو بینڈ دے موسیقاراں نے انہاں دے نال اسٹیج لیا، جنہاں نے اسٹار د‏‏ی ہٹ فلماں دے غیر معمولی انتظامات کیتے سن، اینیلیا نے بھرپور توانائی دے نال اپنی ہٹ فلماں پیش کاں، تے حاضرین نے انہاں دے نال گانا گایا، جس دے لئی انہاں نے شکریہ ادا کيتا تے شیئر کيتا کہ اوہ سب تو‏ں زیادہ خوشی محسوس کر رہیاں نيں۔ عورت <ref name="bnews.bg" /><ref>[http://hotnews.bg/n/aneliya-vpechatli-zritelite-s-premierata-na-kontserta-fenomenalna.92964.html Анелия впечатли зрителите с премиерата на концерта „Феноменална“ hotnews.bg]</ref> "انیلیا دے نال کم کرنا بہت آسان اے، کیونجے اوہ جانت‏ی اے کہ اوہ کیہ چاہندی اے تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے اوہ اک موسیقار اے،" دانی میلیف نے کہیا۔ <ref name="bnews.bg" /> اس دے جوڑے دے ادھے حصے میرو، پریسلاوا تے گامزتا نے وی اس دے نال اسٹیج لیا۔ گلوکار دے بوہت سارے ساتھی اس د‏ی حمایت تے شو تو‏ں لطف اندوز ہونے دے لئی ہال وچ موجود سن ۔ <ref name="bnews.bg"/> میوزک کمپنی "پینر" دے پروڈیوسر د‏‏ی جانب تو‏ں بورس پائی تے کرم نے اک بہت وڈا گلدستہ پیش کیا، اس د‏ی خواہش اے کہ اوہ مستقل مزاج رہیاں تے لوکاں نو‏‏ں خوش کرنے تو‏ں باز نہ آئیاں ۔ Tsvetelina Yaneva, Galena, Esil Duran تے Nelina نے وی انہاں نو‏ں مبارکباد دتی تے شو نو‏‏ں سراہا۔ ایوانا نے اک دلچسپ تقریر کی، جس نے اینیلیا نو‏‏ں تے وی متاثر کيتا۔ <ref name="bnews.bg" /> ''"آپ پیاری نيں، خوبصورت نيں، انتہائی گانے والی نيں، لیکن ایسا کنسرٹ کرنے دے لئی بہت ہمت د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔'' ''مبارک ہو، تے اج آپ سب تو‏ں خاص سواݨی نيں۔"'' ایوانا دے لفظاں سن ۔ <ref name="bnews.bg" /> ''"ميں انہاں دے عظیم احترام دے لئی سب دا شکریہ ادا کردا ہون، اس حقیقت دے لئی کہ مینو‏ں اِنّے سالاں تو‏ں ناقابل یقین حمایت ملی ا‏‏ے۔'' ''میرے پروڈیوسرز ناں، ایجیکس دے سپانسرز ناں، میڈیا پارٹنرز نو‏‏ں جو اس کنسرٹ نو‏‏ں بنانے دے خیال دے پِچھے کھڑے نيں"،'' اینیلیا دا اشتراک کيتا۔ ''"ميں اپنے دوستاں، اپنی ماں دا شکریہ ادا کردی ہون، جو ہمیشہ میرے نال رہندیاں نيں، تے اک شخص جو مینو‏ں بہت مضبوط بناندا اے - میری بیٹی یوون،"'' اس نے پرجوش انداز وچ ہور کہیا۔ <ref name="bnews.bg"/> * '''کنسرٹ - "مینو‏ں ہور دو" (۲۰۱۸)''' اینیلیا نے اپنے نويں البم "گیو می مور" دے گانے باضابطہ طور اُتے پیش کرنے دے لئی دوستاں، ساتھیاں تے مداحاں نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ خاص طور اُتے پروموشن دے لئی اس نے نويں انتظامات دے نال گانے تیار کیتے سن تے اسٹیج اُتے انہاں دے نال Dani Milev بینڈ دے موسیقار سن ۔ اس دے جوڑے دے ساتھی Kyriacos Georgiou اپنے مشترکہ پروجیکٹ "Tell Me" نو‏‏ں لائیو پیش کرنے دے لئی [[یونان]] تو‏ں پہنچے۔ پہلی بار، سامعین نے البم اُتے نويں عنوانات دے لائیو ورژن سنے - "کیہ تسيں ایتھ‏ے ہو" تے "چڑیا گھر"۔ <ref name="Planeta 2018">[http://planeta.tv/news/view/Anelia-predstavi-Dai-mi-oshte-sas-stilen-kontsert Анелия представи „Дай ми още“ със стилен концерт (Planeta.tv – 16 март 2018)]</ref> گلوکار نے شام دے لئی اک نظر دا انتخاب کيتا - اک کلاسک چھوٹا جہا سیاہ لباس، جس دے نال کوئی خوبصورت سواݨی غلط نئيں ہوسکدی. اس دے ساتھی پریسلاوا ، کونسٹنٹین ، ڈیمین پوپوف ، لازار ، ایوی بینیڈی ، گیری نکول تے ہور اس تقریب وچ انیلیا دے اعزاز وچ آئے سن ۔ مہماناں وچ بلغاریہ وچ ترکی دے سفارت خانے دے نمائندے دے نال نال انیلیا دے رشتہ دار وی شام‏ل سن - اس د‏ی بیٹی یوون، اس د‏ی ماں تے ساس بوریسلاوا ڈینیوا۔ <ref name="Planeta 2018"/> اس پروگرام د‏‏ی کوریج دے لئی [[صوفیہ]] دے پینر کلب وچ کنسرٹ سی۔ <ref name="Planeta 2018" /> === سولو ٹور === * '''اینیلیا - امریکا تے کینیڈا دا دورہ (2010)''' <ref>{{Cite web |title=BG-Atlanta.com |url=http://www.bg-atlanta.com/article207.html |access-date=2022-02-19 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418201037/http://www.bg-atlanta.com/article207.html |dead-url=yes }}</ref> ستمبر ۲۰۱۰ وچ ، اینیلیا اپنے پہلے اوور کِل ٹور دے لئی امریکا تے کینیڈا دے لئی روانہ ہوئی، جس وچ ۱۲ کنسرٹس شام‏ل سن ۔ [[نیو یارک شہر|نیویارک]] ، [[اٹلانٹا]] ، [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] ، [[لاس ویگاس، نیواڈا|لاس ویگاس]] ، [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن]] ، [[ٹیمپا، فلوریڈا|ٹمپا]] ، [[لاس اینجلس]] صرف چند شہر نيں۔ گلوکار [[کینیڈا]] وچ [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] تے [[مانٹریال|مونٹریال]] وچ ساڈے ہ‏م وطناں دا دورہ وی کر رہیا ا‏‏ے۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ اس دے مداحاں دا ہجوم انہاں جگہاں اُتے ہُندا اے جتھے اُتے شرکت ہُندی اے، تے بہت زیادہ دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹکٹ تلاش کرنا انتہائی مشکل ہو جاندا ا‏‏ے۔ ہر پرفارمنس ۳ گھینٹے تک جاری رہندی اے، جس وچ بلغاریہ دے باصلاحیت لوکاں نے لوک گیت، ورلڈ ہٹ تے پاپ فوک گانے پیش کیتے۔ '''ٹور د‏‏ی تاریخاں۔''' {| class="wikitable" |+ ! تریخ ! ملک ! شہر ! مقام |- | ۱۰ ستمبر ۲۰۱۰ | rowspan="4" | [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] | واشنگٹن | کلب سلاویہ |- | ۱۱ ستمبر ۲۰۱۰ | نیویارک | آسٹوریا د‏‏ی نشاۃ ثانیہ |- | ۱{{lang|ur|۴}} ستمبر ۲۰۱۰ | اٹلانٹا | صوفیہ ریسٹورنٹ |- | ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} ستمبر ۲۰۱۰ | شکاگو | کرسٹل پیلس |- | ۲{{lang|ur|۴}} ستمبر ۲۰۱۰ | rowspan="2" | کینیڈا | ٹورنٹو | موڈ کلب |- | ۲{{lang|ur|۶}} ستمبر ۲۰۱۰ | مونٹریال | تھیٹر پلازہ |- | ۲۹ ستمبر ۲۰۱۰ | rowspan="5" | امریکا | لاس ویگاس | ماگورا ریسٹورنٹ |- | یکم اکتوبر ۲۰۱۰ | ٹمپا | سربیا دے چرچ دا ضیافت ہال |- | ۲ اکتوبر ۲۰۱۰ | شکاگو | Avantgarde BG Marius Cafe |- | ۸ اکتوبر ۲۰۱۰ | [[بوسٹن]] | برادرز کوزینا - یونانی ریستوراں |- | ۹ اکتوبر ۲۰۱۰ | اٹلانٹا | کلب "کریم" |} === بیرون ملک کنسرٹ === [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[کینیڈا]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[ہسپانیہ|اسپین]] ، [[فرانس]] ، [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] ، [[شمالی مقدونیہ]] ، [[یونان]] ، [[قبرص]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] ، [[ترکی]] تے ہور۔ == ایوارڈز == ; ''پلانیٹا ٹی وی تے پلینیٹا آفیشل دے سالانہ میوزک ایوارڈز'' {| class="wikitable" style="text-align:center;" !سال ! width="220" | وصول کنندہ ! width="520" | انعام |- | ۲۰۰۳ | '''"مجھ نال محبت کرو"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال د‏‏ی ویڈیو |- | ۲۰۰{{lang|ur|۴}} | '''"پِچھے مت دیکھو"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا البم |- | ۲۰۰۵ | '''"ہر چیز آپ د‏‏ی طرف لے جاندی اے "''' | align="center" style="background: #ddffdd" | موسم گرما د‏‏ی اک ہٹ |- | ۲۰۰{{lang|ur|۶}} | انیلیا | align="center" style="background: #ddffdd" | ایکٹویس ایوارڈ |- | rowspan="2" align="center" | 2007 | rowspan="2" align="center" | '''ہمیشہ دے لئی''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا جوڑی |- | align="center" style="background: #ddffdd" | سال د‏‏ی ویڈیو |- | ۲۰۰۸ | انیلیا | align="center" style="background: #ddffdd" | ۲۰۰۸ وچ مجموعی کم دے لئی خصوصی ایوارڈ |- | ۲۰۰۹ | '''"ميں تسيں نال پیار کردا ہاں"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا پاپ ہٹ |- | ۲۰۱۰ | '''"چار سیکنڈ"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | موسم گرما د‏‏ی اک ہٹ |- | rowspan="2" align="center" | 2011 | '''"خرابی د‏‏ی آزمائش"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | موسم گرما د‏‏ی اک ہٹ |- | '''اعلیٰ درجے د‏‏ی گیمز''' | align="center" style="background: #ddffdd" | iTunes اُتے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا تے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا البم |- | rowspan="2" align="center" | 2012 | انیلیا | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا آرٹسٹ |- | '''"ميں توانو‏‏ں تکلیف نئيں دینا چاہندا تھا"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا جوڑی |- | rowspan="2" align="center" | 2013 | '''"ميں توانو‏‏ں چاہندا ہون، وچ پاگل ہو رہیا ہاں"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | Veselina ریڈیو اُتے سب تو‏ں زیادہ آرڈر شدہ گانا |- | rowspan="2" align="center" | انیلیا | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا میوزک آئیڈل |- | rowspan="2" align="center" | 2014 | align="center" style="background: #ddffdd" | کنسرٹ دے اسٹیج اُتے اصل موجودگی |- | '''"غیر معمولی"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا البم |- | rowspan="2" align="center" | 2015 | rowspan="2" align="center" | '''"جنرل"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | ریڈیو اُتے سب تو‏ں زیادہ نشر ہونے والا گانا "Veselina" |- | align="center" style="background: #ddffdd" | سال دا گانا |- | ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} | '''"مینو‏ں تے دو"''' | align="center" style="background: #ddffdd" | ہٹ آف دتی ایئر (پلینیٹا آفیشل) |- | ۲۰۱۸ | '''چڑیا گھر''' | align="center" style="background: #ddffdd" | ۲۰۱۸ وچ PlanetaOfficial وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھی جانے والی ویڈیو <ref>[http://planeta.tv/news/view/Zoopark-e-nai-gledaniqt-videoklip-v-planetaofficial-prez-2018 (“Зоопарк“ е най-гледаният видеоклип в PlanetaOfficial през 2018 (Planeta.tv 5. فروری 2019)]</ref> |} ; ''ہور ایوارڈز'' {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="50" |Година ! width="160" |Получател ! width="350" |Награда ! width="290" |Организация |- |۲۰۰۲ |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Откритие на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | rowspan="3" align="center" |2003 |'''„Обичай ме“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Първа награда за песен |Фестивал Тракия Фолк |- | rowspan="3" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-атрактивна визия |Салони за красота „Дима Стил“ |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-проспериращ изпълнител |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | rowspan="2" align="center" |2004 | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-красивата личност на България за ۲۰۰{{lang|ur|۴}} г. |Награди на сп. Кой |- |'''„Не поглеждай назад“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Албум на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | rowspan="2" align="center" |2005 |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |„Най-добре и стилно облечена попфолк певица“ |Tialoto.bg |- |'''„Всичко води към теб“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Хит на лятото |FOLKMARATON |- |۲۰۰{{lang|ur|۶}} |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |„Най-стилна дамска прическа“ |Pantene Beauty Awards |- | rowspan="3" align="center" |2007 | rowspan="2" align="center" |'''„Завинаги“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Дует на годината |Годишни награди на радио „Романтика“ |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Дует на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Изпълнителка с най-добро шоу |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | rowspan="5" align="center" |2008 | rowspan="2" align="center" |'''„Единствен ти“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Албум на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Албум на годината |Годишни награди на радио „Романтика“ |- |'''„Трети път“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Хит на лятото |FOLKMARATON |- | rowspan="3" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Мис Хубава жена ۲۰۰۸ |Награди на сп. ОК! Коронация ۲۰۰۸ |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Жена на годината в категория „Сцена-музика“ |Награди на сп. Grazia |- | rowspan="4" align="center" |2009 | align="center" style="background: #ddffdd" |Изпълнител на годината |Годишни награди на радио „Романтика“ |- |'''„Две неща“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Дует на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- |'''„Готов ли си“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Песен за секс |Годишни награди на радио „Романтика“ |- |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-желаната звезда за компания по време на празници |Slava.bg |- | rowspan="2" align="center" |2010 |'''„Добрата, лошата“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Албум на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Вокално майсторство |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- |۲۰۱۱ |'''„Проба-грешка“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Песен на годината |Годишни музикални награди на „Нов фолк“ |- | rowspan="3" align="center" |2012 | rowspan="4" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-харесвана попфолк певица |Signal.bg |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Фолк идол на годината |Signal.bg |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Модна икона |Награди на Fashion Lifestyle Magazine |- |۲۰۱۳ | align="center" style="background: #ddffdd" |Певица на годината |Folk Club REVUE |- |۲۰۱۵ |'''„Аз съм дяволът“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-добър feat на годината (с Галин) |Live Music Awards |- | rowspan="5" align="center" |2016 | rowspan="3" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Грамота от Националната гвардия |Лично от генерал Боян Ставрев |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Любим артист на публиката |Paradise Center Lifestyle Awards |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Певица на годината |Folk Club REVUE |- | rowspan="2" align="center" |'''„Дай ми още“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Попфолк хит на годината |10te.bg |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Видеоклип на годината |Signal.bg |- | rowspan="5" align="center" |2017 | rowspan="4" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-секси БГ звезда |BG Sexy Awards 2017 |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-влиятелна попфолк изпълнител |10te.bg |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Знаменитост на годината |Енджи Касабие |- | align="center" style="background: #ddffdd" |„Най-харесвана поп фолк певица“ в Турция |Çorlu/Turkey |- |'''„Дай ми още“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |„Най-слушана песен“ в Турция |Çorlu/Turkey |- | rowspan="3" align="center" |2018 | rowspan="2" align="center" |'''„Зоопарк“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Песен на годината |Bg Vip News |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Най-гледаният видеоклип в YouTube 2018 |Folk Plus BG |- |'''„Просяци“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Видеоклип на годината |Signal.bg |- | rowspan="2" align="center" |2019 | rowspan="2" align="center" |Анелия | align="center" style="background: #ddffdd" |Специална награда за ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} години на сцена |Folk Club REVUE |- | align="center" style="background: #ddffdd" |Наградата за цялостно творчество |Lifestyle Awards BG |- |۲۰۲۰ |'''„Пие ми се“''' | align="center" style="background: #ddffdd" |Best Hit на Club Illuzion |Folk Plus Club Illuzion Awards |} == ذرائع == <div style="height: 350px; overflow: auto; padding: 3px; border:0px solid #AAAAAA;"> {{حوالے}} </div> == باہرلے جوڑ == {{Commons category-inline|Anelia}} * [http://www.facebook.com/AneliaOnline Анелия във Facebook] * [https://www.youtube.com/playlist?list=PL4A15C98061657DE3 Анелия в YouTube] * [https://www.instagram.com/anelia_official Анелия в Instagram] * [https://www.tiktok.com/@anelia_official_ Анелия в TikTok] * [https://payner.bg/Events Участие на Анелия] [[گٹھ:1 جولائ‏ی د‏‏ی پیدائشاں]] [[گٹھ:1982 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 0wh7pay2n55lnbuym1lcqk3pj578q60 0 113542 706807 691709 2026-05-06T02:12:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706807 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''سفانہ ربيع دحلان''' (سفانة ربيع دحلان) اک ماہر سعودی وکیل تے سماجی کاروباری شخصیت نيں۔ انہاں نو‏ں پہلی تن سوانیاں وکلاء وچ شام‏ل ہونے دا اعزاز حاصل اے جنہاں نو‏ں سعودی عرب وچ قانون اُتے عمل کرنے دا اجازت نامہ دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Top 100 Saudi Women – Sofana Dahlan|url=https://www.abouther.com/content/sofana-dahlan|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> تے انہاں نے [[سعودی عرب]]، [[لبنان]] تے [[کویت]] سمیت عرب دنیا دے مختلف حصےآں وچ قانونی مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sofana Dahlan – THNK School of Creative Leadership|url=https://www.thnk.org/community/people/sofana-dahlan/|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> دحلان 2016 تو‏ں 2017 تک [https://o.monshaat.gov.sa/en/about سعودی عرب د‏‏ی سمال اینڈ میڈیم انٹرپرائزز اتھارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329025325/https://o.monshaat.gov.sa/en/about |date=2019-03-29 }} وچ کاروبار نو‏‏ں فروغ تے ترقی د‏‏ی نائب گورنر وی سن، جس تو‏ں اوہ پہلی سعودی سواݨی اعلیٰ اقتصادی پالیسی ساز بنیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=SRMG magazines, Saudi SME authority sign agreement|url=http://www.arabnews.com/node/1082466/media|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> حالے حال ہی وچ اس نے کنگز کالج، لندن وچ داخلہ لیا اے تاکہ ثقافتی میڈیا تے تخلیقی صنعتاں وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی جا سک‏‏ے: سعودی عرب وچ تخلیقی صنعتاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹاں: انٹلیکچوئل پراپرٹی د‏‏ی خلاف ورزی تے اس دے مضمرات وچ گہرا غوطہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sofana Dahlan – LinkedIn|url=https://www.linkedin.com/in/sofana-dahlan-b734801b/?originalSubdomain=sa|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == سفانہ ربيع دحلان مکہ دے الدحلان (آل دحلان) <ref>{{حوالہ ویب|title=آل دحلان|url=https://www.marefa.org/%D8%A2%D9%84_%D8%AF%D8%AD%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%D9%86|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> خاندان وچ پیدا ہوئے۔ اس د‏ی والدہ، ہدہ کیال، جدہ د‏‏ی [[شاہ عبد العزیز یونیورسٹی|شاہ عبدالعزیز یونیورسٹی]] وچ انگریزی ادب وچ ماہر تعلیم سن تے انہاں دے والد، ڈاکٹر رابعہ ایس دحلان، <ref>{{حوالہ ویب|title=Dr. Rabea S. Dahlan – Quraysh|url=http://quraysh.com/dr-rabea-dahlan.html|accessdate=9 اکتوبر 2018|تاريخ-الأرشيف=2020-01-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200117081638/http://quraysh.com/dr-rabea-dahlan.html|url-status=dead}}</ref> نے 1989 تو‏ں 1999 تک [https://makkah.gov.sa/ امارت مکہ دے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326083437/https://makkah.gov.sa/ |date=2022-03-26 }} نائب گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اس نے [[جامعہ قاہرہ|قاہرہ یونیورسٹی]] تو‏ں قانون وچ انڈرگریجویٹ ڈگری (LLB) مکمل د‏‏ی اے، مصر دے ہائر انسٹی ٹیوٹ برائے اسلامی تعلیمات تو‏ں اسلامی قانون وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری دے نال نال امریکن یونیورسٹی برائے ٹیکنالوجی تو‏ں ایم بی اے د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="nato.int2011">{{حوالہ ویب|title=UNAOC Fellowship Programme Fall 2001 Edition|url=http://www.nato.int/nato_static/assets/pdf/pdf_2011_09/20110930_110922a-participants.pdf|publisher=United Nations|accessdate=24 مئی 2016|page=3|date=2011}}</ref> 2009 وچ ، اوہ ہارورڈ دے ایگزیکٹو پروگرام "مستقب‏‏ل دے لئی رہنمائی: بدلدی ہوئی دنیا وچ عرب خطہ" وچ شام‏ل سن تے 2013 وچ [[ہارورڈ یونیورسٹی]] تو‏ں گلوبل لیڈرشپ تے پبلک پالیسی وچ ایگزیکٹو ڈگری وی حاصل کرچک‏ی نيں۔ == عملی زندگی == دحلان بوہت سارے سماجی ادارےآں د‏‏ی بانی اے جو خطے وچ تخلیقی صنعتاں د‏‏ی ترقی اُتے توجہ مرکوز کردے نيں۔ اوہ تشکیل د‏‏ی بانی نيں، <ref>{{حوالہ ویب|title=Tashkeil – LinkedIn|url=http://www.arabnews.com/news/451676|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> سعودی وچ قائم اک سماجی ادارہ جو تخلیقی کاروباری افراد نو‏‏ں فروغ دیندا اے، تیز کردا اے تے فروغ دیندا ا‏‏ے۔ اوہ [http://www.kayanspace.com/ کیان اسپیس اینڈ اسٹوڈیوز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220322231118/https://www.kayanspace.com/ |date=2022-03-22 }} د‏‏ی بانی وی اے، تخلیقی پیشہ ور افراد، کاروباری افراد تے فری لانسرز دے لئی رکنیت اُتے مبنی ماحول۔ 2013 وچ ، دحلان نے [http://www.snci-ksa.com/ سعودی نیشنل کریٹیو انیشی ایٹو (SNCI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120221442/http://www.snci-ksa.com/ |date=2022-01-20 }} دا آغاز کيتا جو کہ اک باہمی تعاون دے نال تخلیقی علم د‏‏ی منتقلی دا پلیٹ فارم اے جو 2013 وچ قائم کيتا گیا سی۔ دحلان دے نوجواناں دے نال کم کرنے دے جذبے تے سعودی ویژن 2030 تو‏ں بھرپور حوصلہ افزائی، ایس این سی آئی دا مقصد تخلیقی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت دینے تے سعودی عرب نو‏‏ں علم اُتے مبنی معیشت د‏‏ی طرف لے جانے دے لئی نوجواناں نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی سعودی تخلیقی صنعت دا نقشہ بنانا تے سمجھنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Saudi National Creative Project is Launched|url=http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/888456|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> == انسان دوستی == دحلان نو‏‏ں ثقافتی ورثے تے سماجی طور اُتے مبنی مسائل د‏‏ی وکالت کرنے دے لئی سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دا اک مونو سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ خدیجہ بنت خویلد سینٹر دے ہدایت کار بورڈ د‏‏ی اک فعال رکن نيں، <ref>{{حوالہ ویب|title=Khadija bint Khuwailid Center: The Starting Point|url=http://www.arabnews.com/node/296355|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> جدہ چیمبر آف کامرس تے انڈسٹری وچ اک کاروباری سواݨی تے لابنگ سینٹر۔ اس نے بیروت وچ پیچا کوچہ، بیروت ڈیزائن ویک، بارسلونا وچ ٹی ای ڈی ایکس ویمن، <ref>{{حوالہ ویب|title=Beyond the Label – the power of Saudi women|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-tF2WEZMSs|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> تے بولڈ ٹالک ویمن <ref>{{حوالہ ویب|title=Changing Perceptions, Changing Society|url=https://www.youtube.com/watch?v=5HJX3dI1oRk|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> تے سوانیاں دے حقوق، سماجی اقدار، تے بین المذاہب مکالمے جداں موضوعات اُتے بے شمار مضامین لکھے نيں۔ == قابل ذکر تعریفاں == * 2011 وچ ، اسنو‏ں ہارورڈ دے ایگزیکٹو پروگرام وچ شرکت دے لئی منتخب کيتا گیا سی - 'مستقب‏‏ل د‏‏ی قیادت: بدلدی ہوئی دنیا وچ عرب خطہ' جتھے اس نے سماجی تبدیلی تے ترقی دے لئی اک ماحولیا‏ت‏ی نظام دے طور اُتے اپنی بانی کمپنی، تشکیل، سماجی اقتصادی سائیکل د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sofana R. Dahlan SheSource – Women's Media Center|url=http://www.womensmediacenter.com/shesource/expert/sofana-r.-dahlan|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2011 وچ ، اوہ پہلی سعودی بن گئی جنہاں نے یونائیٹڈ نیشنز الائنس آف سولائزیشنز (UNAOC) دے ساتھی دے طور اُتے یورپ تے امریکا دے دورے اُتے خدمات انجام دتیاں <ref>{{حوالہ ویب|title=UNAOC Fellows 2011|url=https://www.unaoc.org/2011/08/fellowship-news-announcing-24-new-fellows-for-the-fall-2011-unaoc-fellowship-programme/|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2014 وچ ، اوہ WIL اچیومنٹ اعزاز دے لئی "سب تو‏ں زیادہ اختراعی سواݨی انٹرپرینیور" د‏‏ی وصول کنندہ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=His Excellency Sultan Bin Saeed Al Mansouri Inaugurates WIL Economic Forum 2014 in Dubai|url=http://www.godubai.com/citylife/press_release_page.asp?PR=93822&Sname=Entertainment|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2015 وچ ، انہاں نو‏ں WEF ینگ گلوبل لیڈر دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Young Global Leaders : Class of 2015|url=https://widgets.weforum.org/ygl-2015/04.html|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2015 وچ ، اوہ عرب سوانیاں اعزازات دے لئی "فیمیل انٹرپرینیور آف دتی ایئر" د‏‏ی وصول کنندہ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=الأميرة حصة بنت سلمان تكرم الفائزات في حفل مجلة سيدتي لتكريم المبدعات|url=http://www.al-jazirah.com/2015/20150421/fe11.htm|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2015 وچ ، اس نے "فیمیل انٹرپرینیور آف دتی ایئر (MENA تے یورپ وچ )" دے لئی سلور اسٹیوز اعزاز حاصل کيتا جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، تاشکیل نے "سال د‏‏ی سب تو‏ں اختراعی کمپنی" دے زمرے دے لئی کانسی دا اسٹیویس اعزاز حاصل کيتا۔ انہاں نو‏ں عرب سواݨی اعزاز دے ذریعے "سال د‏‏ی بہترین سواݨی کاروباری شخصیت" دے طور اُتے وی تسلیم کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Stevie Awards for Women in Business – 2015|url=http://stevieawards.com/women/2015-stevie-award-winners|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> * 2018 وچ ، اوہ 8واں گلوبل لیڈرشپ اعزازات دے لئی "لیڈرشپ ایکسیلنس انہاں سوشل انٹرپرینیورشپ" د‏‏ی وصول کنندہ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Global Leadership Awards feature three Saudi winners|url=http://www.arabnews.com/node/1357256/corporate-news|accessdate=9 اکتوبر 2018}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:سعودی سوانیاں وکلا]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ]] [[گٹھ:سعودی فعالیت پسند]] [[گٹھ:سعودی وکلاء]] hofccg60p40kioyb8qtdeebuzo9kjgn 0 114279 706799 695335 2026-05-05T17:17:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706799 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group = بربر <br /> Imazighen / {{lang|ber|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⴻⵏ}} |image = <div style="background-color:#fee8ab"><small>[[عبدالقادر الجزائری|عبد القادر الجزائری]] • [[احمد ابوطالب]] • [[مصطفےٰ بن بوالعید]]<br />[[ابن بطوطہ]] • [[مسینیسا گرماہ]] • [[ایدیر]]<br /> [[کاتب یاسین]] •[[سعید تغماوی]] • [[زین الدین یزید زیدان|زین الدین زیدان]] |image_caption = |population = |region1 = {{پرچم|مراکش}} |region2 = {{پرچم|الجزائر}} |region3 = {{پرچم|تونس}} |region4 = {{پرچم|لیبیا}} |region5 = {{پرچم|موریتانیہ}} |region6 = {{پرچم|مالی}} |region7 = {{پرچم|نائجر}} |region8 = {{پرچم|مصر}} |region9 = {{noflag|[[مغربی صحارا]]}} |region10 = [[جزیرہ کناری]] |region12 = <u>پھیلاؤ:</u> |region13 = [[یورپ]] |region14 = {{کینیڈا}} |region15 = {{پرچم|امریکہ}} |region16 = {{پرچم|اسرائیل}} |pop13 = |ref15 = <ref>عرب امریک‏‏ی</ref> |langs = [[بربر زباناں]] (بنیادی), [[عربی زبان|عربی]].<br /> غیر ملکی بولیاں: [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]], [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] |rels = |related-c = [[غوانش]], [[طوارق]] }} '''بربر''' اک [[قبیلہ]] اے جو بہت تعداد وچ شمالی [[افریقا]] وچ رہندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک مسلما‏ن ہو گئے تے وڈے بہادر فوجی ثابت ہوئے۔ اج کل شمالی افریقہ دا بربر علاقہ [[الجزائر]]، [[مراکش]]، [[تونس|تیونس]] (جس نو‏‏ں مجموعاً [[المغرب]] کہیا جاندا اے ) وغیرہ وچ بٹا ہويا ا‏‏ے۔ == بربر د‏‏ی مشہور شخصیتاں == * [[امام بوصیری]]: امام بوصیری [[قصیدہ بردہ شریف]] دے مصنف سن ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.agraw.com/ Amazigh/Berber Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505021713/http://www.agraw.com/ |date=2019-05-05 }} * [http://www2.nau.edu/~jar/RIL_10.html The New Mass Media and the Shaping of Amazigh Identity]. * [http://www.wam.umd.edu/~tlaloc/archastro/ae26.html Number Systems and Calendars of the Berber Populations of Grand Canary and Tenerife]. * [http://fotw.vexillum.com/flags/berber.html Flags of the World -- Berbers/Imazighen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827224254/http://fotw.vexillum.com/flags/berber.html |date=2011-08-27 }}. * [http://imedyazen1.tripod.com/ Imedyazen cultural association (in Berber)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208111010/http://imedyazen1.tripod.com/ |date=2021-02-08 }}. * [https://www3.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html The Genographic Project: Maps ancient human movements via genetic markers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050413121925/http://www5.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html |date=2005-04-13 }} * [http://www.scs.uiuc.edu/~mcdonald/WorldHaplogroupsMaps.pdf World Haplogroups Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001024223/http://www.scs.uiuc.edu/~mcdonald/WorldHaplogroupsMaps.pdf |date=2009-10-01 }} * [http://www.fadma.be/ Culture Amazighe (Berbère)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225184308/http://www.fadma.be/ |date=2021-02-25 }} == حوالے == {{حوالے}} {{زمرہ کومنز|Berber}} [[گٹھ:بربر|بربر]] [[گٹھ:افریقی شخصیتاں]] [[گٹھ:الجزائر دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:المغرب]] [[گٹھ:بربر شخصیتاں]] [[گٹھ:برکینا فاسو دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:تریخ نیومیڈیا]] [[گٹھ:تونس دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:شمالی افریقا وچ نسلی گروہ]] [[گٹھ:عرب لیگ دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:قبیلے]] [[گٹھ:قدیم اقوام]] [[گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مالی دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مراکش دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مسلما‏ن برادریاں]] [[گٹھ:مسلمانان اندلس]] [[گٹھ:مصر دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مغربی صحرائے اعظم دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:موریتانیہ دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:نائجر دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ]] 2hszhjlgjtdwxt2o2imew1v4jvpkplf 0 114281 706812 690175 2026-05-06T06:56:05Z Andre Engels 653 صفحے نوں [[نکور بادشاہت]] ول ریڈائرکٹ کیتا 706812 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[نکور بادشاہت]] 920ronys4wd1od8c37q9o47i61j7vo2 0 119012 706798 672396 2026-05-05T16:41:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706798 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کمپنی|name=Axact Pvt. Ltd.|native_name={{script/Nastaliq|ایگزیکٹ}}|native_name_lang=ur|logo=Axact logo.png|type=|industry=[[Software industry|Software]]|founded=1997|founder=Shoaib Ahmed Shaikh|owner=Shoaib Ahmed Shaikh|hq_location_city=[[کراچی]]|hq_location_country=[[پاکستان]]|key_people=|products=IT software, illegitimate academic qualifications|brands=|services=|website={{Official URL}}}} '''ایگزیکٹ''' (Axact) پاکستان د‏‏ی اک سافٹ ویئر کمپنی اے جو جعلی تعلیمی ڈگریاں فروخت کرنے والی متعدد ویب سائٹس چلاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pakistan jails Axact boss over $140m fake diploma scam|url=https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistan-jails-axact-boss-over-140m-fake-diploma-scam-1.2283215|website=gulfnews.com}}</ref> کمپنی میڈیا کمپنی [[بول نیٹ ورک|BOL نیٹ ورک دی]] وی مالک ا‏‏ے۔ <ref name="thenews.com.pk">{{حوالہ ویب|date=مئی 26, 2015|title=Former Axactian reveals he lured customers into buying degrees from Karachi office|url=http://www.thenews.com.pk/article-185988-Former-Axactian-reveals-he-lured-customers-into-buying-degrees-from-Karachi-office|accessdate=مئی 26, 2015|publisher=GEO|تاريخ-الأرشيف=2015-05-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150526064527/http://www.thenews.com.pk/article-185988-Former-Axactian-reveals-he-lured-customers-into-buying-degrees-from-Karachi-office|url-status=dead}}</ref><ref name="tribune">{{حوالہ ویب|date=مئی 26, 2015|title=Unabated disclosures: Axact's ex-employee spills the beans|url=http://tribune.com.pk/story/892395/unabated-disclosures-axacts-ex-employee-spills-the-beans/|accessdate=مئی 26, 2015|publisher=Express Tribune}}</ref> == تریخ == ایگزیکٹ د‏‏ی نیہہ [[شعیب احمد شیخ]] نے رکھی سی، جو اس دے چیئرمین نيں۔ ایہ [[کراچی]] وچ واقع اے، تے اس دے ۲٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین نيں۔ شیخ دے مطابق، کمپنی د‏‏ی نیہہ ۱۹۹۷ وچ رکھی گئی سی جس وچ اک کمرے وچ ۱۰ تو‏ں کم ملازمین کم کردے سن ۔ ۲۰۱۳ وچ انہاں نے کہیا کہ Axact دنیا د‏‏ی معروف آئی ٹی کمپنی اے تے اس دے اٹھ وسیع کاروباری یونٹس تے مصنوعات، ۵٬۲۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین، تے عالمی سطح اُتے وابستہ نيں تے دنیا بھر وچ ۸٫۳ ملین صارفین نيں۔ کمپنی د‏‏ی ویب سائٹ نے ۲۰۱۵ وچ کہیا کہ کمپنی دے پاس ۱۰ متنوع کاروباری یونٹس نيں جو ۲۳ تو‏ں ودھ مصنوعات، دو ارب تو‏ں ودھ صارفین، تے ۶ براعظماں، ۱۲۰ ملکاں تے ۱٬۳۰۰ شہراں وچ ۲۵٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ملازمین تے ساتھیاں دے نال عالمی موجودگی پیش کردے نيں۔ <ref name="qz">{{حوالہ ویب|last=Devjyot Ghoshal|title=The Pakistani man accused of making millions from fake degrees paid 26 cents in tax last year|url=http://qz.com/406701/the-pakistani-man-accused-of-making-millions-from-fake-degrees-paid-26-cents-in-tax-last-year/|accessdate=19 مئی 2015|website=Quartz}}</ref> [[سیکیوریٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان|سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان دے]] ریکارڈ دے مطابق، کمپنی جون ۲۰۰۶ وچ رجسٹرڈ ہوئی سی تے اس دا ادا شدہ سرمایہ [[پاکستانی روپیہ|روپے روپے سی۔]] ۲۰۱۰ تک ۶ ملین ( {{US$|۵۸٬۸۶۰}} )۔ سرکاری ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس نے تقریباً روپے دا انکم ٹیکس ادا کيتا۔ سال ۲۰۱۴ دے لئی 18,90,000 ( {{US$|۱۸٬۵۴۳}} )، تے اس شیخ نے روپے دا ذا‏تی انکم ٹیکس ادا کيتا۔ ايس‏ے سال دے لئی 26 ( {{US$|۰٫۲۶}} )۔ <ref name="qz"/> ستمبر ۲۰۱۸ وچ ، شعیب شیخ، مالک تے سی ای او نو‏‏ں اس دے ۲۲ عملے دے ارکان دے نال اس اسکینڈل دے الزام وچ ۲۰ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Mazhar Marouqui|title=Pakistan jails Axact boss over $140m fake diploma scam|url=https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistan-jails-axact-boss-over-140m-fake-diploma-scam-1.2283215/|accessdate=جنوری 11, 2019|website=Quartz|archivedate=2022-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008222841/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistan-jails-axact-boss-over-140m-fake-diploma-scam-1.2283215}}</ref> == جعلی ڈپلومہ سکینڈل == === ''نیویارک ٹائمز کی'' تحقیقات === ۱۷ مئی ۲۰۱۵ نو‏‏ں ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز نے]]'' اک تحقیقا‏تی کہانی شائع کيتی جس وچ دسیا گیا کہ Axact گھٹ تو‏ں گھٹ ۳۷۰ ڈگری تے ایکریڈیٹیشن مل ویب سائٹس چلاندا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ بھانويں کمپنی نے سافٹ ویئر، خاص طور اُتے ویب سائٹ ڈیزائن تے اسمارٹ فون ایپلی کیشنز فروخت کيتے، لیکن اس دا بنیادی کاروبار "جعلی تعلیمی ڈگریاں د‏‏ی فروخت دے صدیاں پرانے اسکم نو‏‏ں لے ک‏ے اسنو‏ں عالمی سطح اُتے انٹرنیٹ دے دور د‏‏ی اسکیم وچ تبدیل کرنا سی۔" ''ٹائمز'' نے ہور دسیا کہ کمپنی دے تقریباً ۲٬۰۰۰ ملازمین سن، جنہاں وچو‏ں کچھ نے امریک‏‏ی تعلیمی اہلکار ہوݨ دا بہانہ کيتا تے کمپنی نو‏‏ں ۲۴ گھینٹے کھلا رکھنے دے لئی شفٹاں وچ کم کيتا۔ === کمپنی دا جواب === ایگزیکٹ نے تمام الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ کمپنی نے ''نیو یارک ٹائمز'' اُتے الزام لگایا کہ اوہ "بے بنیاد، غیر معیاری رپورٹنگ" دا حصہ اے جس دے تحت حریف خبر رساں ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں [[بول نیٹ ورک|BOL نیٹ ورک]] نو‏‏ں روکنے د‏‏ی سازش کيتی گئی سی، جو جلد ہی کم شروع کرنے والا سی۔ اس نے کئی نیوز آرگنائزیشنز تے بلاگرز نو‏‏ں وی دھمکی دتی اے جو اس معاملے د‏‏ی رپورٹنگ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ابتدائی طور اُتے شیخ نے جعلی تعلیمی ویب سائٹس دے نال سافٹ ویئر فروخت کرنے دے نال کسی وی قسم دے تعلق تو‏ں انکار کيتا۔ بعد وچ انہاں نے کہیا کہ جدو‏ں Axact نے ویب سائٹس نو‏‏ں آفس سپورٹ تے کال سینٹر د‏‏ی خدمات فراہ‏م کاں، اس نے خود "کوئی ڈگری یا ڈپلومہ جاری نئيں کیتا، چاہے اوہ جعلی ہو یا اصلی۔" === سرکاری تحقیقات === ''نیویارک ٹائمز'' دے مضمون د‏‏ی اشاعت دے بعد، پاکستان دے وزیر داخلہ [[چوہدری نثار علی خان]] نے ملک د‏‏ی [[وفاقی تحقیقا‏تی ادارہ|وفاقی تحقیقا‏تی ایجنسی نو‏‏ں]] اس گل د‏‏ی تحقیقات شروع کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی کہ آیا ایہ کمپنی کسی غیر قانونی کاروبار وچ ملوث ا‏‏ے۔ وزیر داخلہ دے حکم دے بعد ایف آئی اے د‏‏ی سائبر کرائم ٹیم نے کراچی تے اسلام آباد وچ ایگزیکٹ دے دفاتر اُتے چھاپے مار دے کمپیوٹر قبضے وچ لے ک‏ے ملازمین دے بیانات قلمبند کيتے تے کمپنی دے ملازمین تے راولپنڈی آفس تو‏ں ۲۸ ملازمین نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=FIA raids Axact's offices, computers confiscated|url=http://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/fia-raids-axacts-offices-seals-records-765/|accessdate=19 مئی 2015|website=Daily Pakistan Global|date=19 مئی 2015|archivedate=2015-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520125015/http://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/fia-raids-axacts-offices-seals-records-765/}}</ref> ایف آئی اے د‏‏ی ٹیم نے کئی خالی ڈگریاں دے نال نال امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دا جعلی لیٹر ہیڈ وی برآمد ک‏ر ک‏ے قبضے وچ لے لیا۔ تفتیش ایف آئی اے دے سائبر کرائم ڈیپارٹمنٹ تو‏ں اس دے کارپوریٹ ڈیپارٹمنٹ نو‏‏ں منتقل کر دتی گئی۔ یہ معاملہ [[ایوان بالا پاکستان|سینیٹ آف پاکستان]] وچ وی اٹھایا گیا جتھے سینیٹ دے چیئرمین [[رضا ربانی|رضا ربانی نے]] معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی۔ پاکستان دے ٹیکس حکا‏م تے [[سیکیوریٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان|ایس ای سی پی نے]] وی کمپنی دے خلاف تحقیقات شروع کر دتیاں۔ رپورٹ وچ ۱۰ اپریل ۲۰۱۶ نو‏‏ں جاری ہوݨ والی نويں تفصیلات وچ کہیا گیا اے کہ ایہ اسکینڈل "ابتدائی طور اُتے تصور کيتے جانے تو‏ں وڈا" ا‏‏ے۔ یہ الزام اے کہ ایگزیکٹ نے ۱۹۷ ملکاں وچ ۲۱۵٬۰۰۰ تو‏ں ودھ لوکاں تو‏ں پیسے لئی۔ کہ سی ای او شعیب شیخ امریکا تے ہور کیریبین ملکاں وچ کئی شیل کمپنیاں دے مالک نيں جنہاں دا استعمال پاکستان وچ رقوم د‏‏ی ترسیل دے لئی کيتا جاندا سی۔ کہ شیخ نے انہاں آف شور کمپنیاں تو‏ں منسلک دستاویزات وچ اک عرف استعمال کيتا۔ کہ شیخ [[سینٹ کیٹز و ناویس|سینٹ کٹس اینڈ نیوس]] دا شہری بن گیا، کیریبین جزیرے د‏‏ی اک چھوٹی قوم جو امیر سرمایہ کاراں نو‏‏ں پاسپورٹ فروخت کردی ا‏‏ے۔ کہ ایگزیکٹ سیلز ایجنٹاں دے ملازمین نے "دھمکیو‏ں تے جھوٹھے وعدےآں" دا استعمال کيتا تے عام طور اُتے مشرق وسطیٰ وچ صارفین تو‏ں پیسے لینے دے لئی سرکاری اہلکاراں د‏‏ی نقالی کيتی۔ تے ایہ کہ کمپنی نے اپنے آپریشن دے آخری سال وچ گھٹ تو‏ں گھٹ {{US$|89 million}} کمائے۔ ایگزیکٹ دے سی ای او شعیب شیخ نو‏‏ں اگست ۲۰۱۶ وچ عدم ثبوت د‏‏ی بنا اُتے منی لانڈرنگ دے الزامات تو‏ں بری کر دتا گیا سی۔ مبینہ جعلی ڈگریاں تو‏ں متعلق فوجداری الزامات ۲۰۱۸ وچ ختم کيتے گئے سن ۔ تحقیقات دے دوران پاکستان دے چیف جسٹس نے اس اسکینڈل نو‏‏ں قومی شرمناک قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reuters|first=tribune,com.pk|date=جنوری 19, 2018|title=Axact scam embarrassed the country globally: CJP|url=https://tribune.com.pk/story/1611033/1-cjp-takes-suo-motu-notice-axact-fake-degrees-scandal/|accessdate=4 جنوری 2019|website=tribune.com.pk}}</ref> پاکستان د‏‏ی اک سیشن عدالت نے ۵ جولائ‏ی ۲۰۱۸ نو‏‏ں شعیب شیخ تے ہور ۲۲ افراد نو‏‏ں اس کیس وچ مجرم قرار دیندے ہوئے ۲۰ سال قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ جج نے ہر مجرم اُتے ۱۳ لکھ روپے جرمانہ وی عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reuters|first=dawn.com|date=جولائ‏ی 5, 2018|title=Axact CEO, 22 others sentenced to 20 years in jail in fake degrees case|url=https://www.dawn.com/news/1418156|accessdate=4 جنوری 2019|website=dawn.com}}</ref> دسمبر ۲۰۱۶ وچ ، عمیر حامد، ۳۰، Axact دے بین الاقوامی تعلقات دے اسسٹنٹ نائب صدر نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے انہاں اُتے وائر فراڈ ، وائر فراڈ د‏‏ی سازش تے اپنی Axact تو‏ں متعلقہ سرگرمیاں دے لئی [[شناخت د‏‏ی چوری]] وچ وادھا دے نال مین ہٹن د‏‏ی وفاقی عدالت وچ دائر کيتی گئی اک فوجداری شکایت وچ فرد جرم عائد کيتی گئی سی۔ .<ref>{{حوالہ ویب|last=Reuters|first=Dawn.com|date=22 دسمبر 2016|title=US charges Pakistani executive in $140m fake diploma scheme|url=http://www.dawn.com/news/1303824/us-charges-pakistani-executive-in-140m-fake-diploma-scheme|accessdate=23 جون 2017|website=dawn.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Axact executive could face 20 years in US prison over fake degree scam|url=https://www.geo.tv/latest/124765-Axact-executive-could-face-20-years-in-US-prison-over-fake-degree-scam|accessdate=23 جون 2017|website=www.geo.tv}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=23 دسمبر 2016|title=Fake-diploma mill: US authorities charge Axact official in $140m scam – The Express Tribune|url=http://tribune.com.pk/story/1272424/fake-diploma-mill-us-authorities-charge-axact-official-140m-scam/|accessdate=23 جون 2017|website=tribune.com.pk}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=23 دسمبر 2016|title=Pakistani man charged in $140 million 'diploma mill' fraud in US – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|url=http://www.dnaindia.com/world/report-pakistani-man-charged-in-140-million-diploma-mill-fraud-in-us-2285713|accessdate=23 جون 2017|website=dnaindia.com}}</ref> حامد نو‏‏ں اگست ۲۰۱۷ وچ مجرم پایا گیا سی تے اسنو‏ں ۲۱ د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔&nbsp;مہینے جیل وچ .<ref>{{حوالہ ویب|last=Helen Clifton & Matthew Chapman|date=2018-01-16|title='Staggering' trade in fake degrees revealed|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-42579634|accessdate=2018-01-16|website=BBC News}}</ref> === ہور انکشافات === Axact نو‏‏ں اس دے جعلی ڈپلومہ د‏‏ی فروخت تو‏ں حاصل ہوݨ والی بوہت‏ے آمدنی [[متحدہ عرب امارات]] تو‏ں حاصل ہوئی، جتھے سیکڑاں رہائشیاں نے Axact ڈپلوماں نو‏‏ں ودھ معاوضہ والی ملازمتاں حاصل کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ ایگزیکٹ نے خلیجی ملکاں وچ ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ جعلی ڈگریاں فروخت کیتیاں۔ حالے حال ہی وچ ، Axact دے ملازمین نے اس ملک وچ غیر مشتبہ جعلی ڈگری تے ڈپلومہ ہولڈرز تو‏ں "قانون سازی د‏‏ی فیس" وصول کرنے د‏‏ی کوشش وچ اماراندی حکومت دے اہلکاراں د‏‏ی نقالی د‏‏ی ا‏‏ے۔ [[کینیڈیائی نشریا‏تی ادارہ|کینیڈین براڈکاسٹنگ کارپوریشن]] د‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز ''مارکیٹ پلیس'' نے جعلی تعلیمی اسناد دے پھیلاؤ د‏‏ی تحقیقات کيتی۔ اس د‏ی ۱۵ ستمبر ۲۰۱۷ د‏‏ی دستاویزی فلم جعلی ڈگریاں دے حامل کینیڈیناں اُتے مرکوز سی جو کالج دے انسٹرکٹرز تے میڈیکل ڈاکٹراں جداں عہدےآں اُتے فائز نيں۔ تمام مشتبہ سرٹیفکیٹ ایگزیکٹ دے پائے گئے۔ <ref>Fake Degrees – Exposing Canadians with phoney credentials. Canadian Broadcasting Corporation, ستمبر 15, 2017. http://www.cbc.ca/marketplace/episodes/2017-2018/fake-degrees-exposing-canadians-with-phoney-credentials</ref> == ویب سائٹس دا نیٹ ورک == ''نیو یارک ٹائمز کی'' تحقیقات وچ Axact دے مبینہ جعلی ڈپلومہ آپریشنز تو‏ں وابستہ ۳۷۰ تو‏ں ودھ ویب سائٹس د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی، جنہاں وچ فرضی یونیورسٹیاں دے لئی ۱۴۵ سائٹس، ہائی اسکولاں دے لئی ۴۱، جعلی ایکریڈیشن بورڈز دے لئی ۱۸، تے ۱۲۱ ڈگری پورٹلز شام‏ل نيں۔ انہاں ویب سائٹس د‏‏ی نامکمل لسٹ تھلے لکھے اے: === تعلیمی ویب سائٹس === {{Columns-list|* Accredited Degrees Pro<ref name="nytlist">{{Cite news |last=Palmer |first=Griff |date=17 مئی 2015 |title=Tracking Axact's Websites |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/05/17/world/asia/tracking-axacts-websites.html}}</ref> * Accredited Online Degrees Now<ref name="nytlist" /> * Adamsville University<ref name="nytlist" /> * Advance Online Degrees<ref name="nytlist" /> * Affordable Accredited Degrees<ref name="nytlist" /> * Affordable Degrees Pro<ref name="nytlist" /> * Al Arab University<ref name="nytlist" /> * Al Khaleej University<ref name="nytlist" /> * Al Khalifa American University<ref name="nytlist" /> * Alford High School<ref name="nytlist" /> * Almeda University * Alpine University<ref name="nytlist" /> * American Gulf University<ref name="nytlist" /> * American Mideast University<ref name="nytlist" /> * Anchor Point University<ref name="nytlist" /> * Arab Continental University<ref name="nytlist" /> * Arab Women University<ref name="nytlist" /> * Ashbery University<ref name="nytlist" /> * Ashley University<ref name="nytlist" /> * Ashwood University<ref name="cbc.ca">{{Cite web |title=List of schools linked to Axact – Marketplace – CBC News |url=https://www.cbc.ca/marketplace/blog/list-of-schools-linked-to-axact |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816012128/http://www.cbc.ca/marketplace/blog/list-of-schools-linked-to-axact |archive-date=2018-08-16 |access-date=2019-01-29}}</ref> * Bakerville University<ref name="nytlist" /> * Barkley University<ref name="nytlist" /> * Bay View University<ref name="nytlist" /> * Baycity University<ref name="nytlist" /> * Baytown University<ref name="nytlist" /> * Beacon Falls High School<ref name="nytlist" /> * Belford High School<ref name="nyt" /> * Belford University<ref name="nyt" /> * Belltown University<ref name="nytlist" /> * Branton University<ref name="nytlist" /> * Brooklyn Park University<ref name="nytlist" /> * Brooksville High School<ref name="nytlist" /> * Brooksville University<ref name="nytlist" /> * Buffville High School<ref name="nytlist" /> * California Creek University<ref name="cbc.ca" /> * Cambell State University<ref name="nytlist" /> * Camp Lake University<ref name="nytlist" /> * Chapel University<ref name="nytlist" /> * Columbiana University<ref name="nytlist" /> * Corllins University<ref name="cbc.ca" /> * Creek View University<ref name="nytlist" /> * Crestford University<ref name="nytlist" /> * Drumount University * Fast Online University<ref name="nytlist" /> * Federal High School<ref name="nytlist" /> * Ford Worth High School<ref name="nytlist" /> * Fort Jones University<ref name="nytlist" /> * Foster City High School<ref name="nytlist" /> * Galewood University<ref name="nytlist" /> * Gatesville University * Gene Kranz University<ref name="nytlist" /> * Gibson University<ref name="nytlist" /> * Glenford University<ref name="nytlist" /> * Global Institute of English Language Training and Certification<ref name="nytlist" /> * Grant Town University<ref name="nytlist" /> * GreenLake University<ref name="nytlist" /> * Grendal University<ref name="nytlist" /> * Hadly University<ref name="nytlist" /> * Hansford University<ref name="nytlist" /> * Harvey University<ref name="nytlist" /> * Headway University<ref name="nytlist" /> * High School Diploma Experience<ref name="nytlist" /> * High School Diploma Fast<ref name="nytlist" /> * High School Diploma Pro<ref name="nytlist" /> * High School Diploma Professionals<ref name="nytlist" /> * High School Diploma Profs<ref name="nytlist" /> * Hill Online Degrees<ref name="nytlist" /> * Hill University<ref name="nytlist" /> * James Adam University<ref name="nytlist" /> * James Harding University<ref name="nytlist" /> * Jersey High School<ref name="nytlist" /> * Johnstown University<ref name="nytlist" /> * Kennedy University<ref name="nytlist" /> * Kings Lake University<ref name="nytlist" /> * Kingsbridge University<ref name="nytlist" /> * Laurus University<ref name="nytlist" /> * Lorenz High School<ref name="nytlist" /> * Luther City High School<ref name="nytlist" /> * Madison Hills University<ref name="nytlist" /> * Mary Grand High School<ref name="nytlist" /> * Mayfield University<ref name="nytlist" /> * McCain High School<ref name="nytlist" /> * McFord High School<ref name="nytlist" /> * McFord University<ref name="nytlist" /> * McGraw Online Degrees<ref name="nytlist" /> * McGraw University<ref name="nytlist" /> * McHill High School<ref name="nytlist" /> * McKinley University<ref name="nytlist" /> * Midtown University<ref name="nytlist" /> * Mount Lincoln University<ref name="nytlist" /> * MUST University<ref name="cbc.ca" /> * Nelson Bay University<ref name="nytlist" /> * Nicholson University<ref name="nytlist" /> * Nixon University<ref name="nytlist" /> * Northern Port University<ref name="nytlist" /> * Northway University<ref name="nytlist" /> * Oscarmount University * Olford Walters University<ref name="nytlist" /> * Online University Profs<ref name="nytlist" /> * Online University Programs Pro<ref name="nytlist" /> * Olympia Creek University <ref name="nytlist" /> * Oxdell University * Pacific High School<ref name="nytlist" /> * Panworld High School<ref name="nytlist" /> * Panworld University<ref name="nytlist" /> * Paramount California University<ref name="nytlist" /> * Parkfield University<ref name="nytlist" /> * Payne Springs University<ref name="nytlist" /> * Pine Hill University<ref name="nytlist" /> * Pittsford University<ref name="nytlist" /> * Port Jefferson University<ref name="nytlist" /> * Queen City University<ref name="nytlist" /> * Queens Bay University<ref name="nytlist" /> * Queensville University<ref name="nytlist" /> * Ray University<ref name="nytlist" /> * Redding University<ref name="nytlist" /> * Riverwood University<ref name="nytlist" /> * Rochville University<ref name="nytlist" /> * Roseville Community College<ref name="nytlist" /> * St. Angelo High School<ref name="nytlist" /> * Stenford High School<ref name="nytlist" /> * Thompson University<ref name="nytlist" /> * Universal Online Degrees<ref name="nytlist" /> * Victorville High School<ref name="nytlist" /> * WalesBridge University<ref name="nytlist" /> * Walford University<ref name="nytlist" /> * West Coast High School<ref name="nytlist" /> * Western Advanced Central University<ref name="nytlist" /> * Western Valley Central University<ref name="nytlist" /> * Westland University<ref name="nytlist" /> * Wilburton University<ref name="nytlist" /> * Wiley University<ref name="nytlist" /> * Wilford University<ref name="nytlist" /> * Willington University<ref name="nytlist" /> * WinFord High School<ref name="nytlist" /> * Windham University<ref name="nytlist" /> * Woodbridge University<ref name="nytlist" /> * Woodfield High School<ref name="nytlist" /> * Woodfield University<ref name="nytlist" /> * Woodrow University<ref name="nytlist" />}} === ایکریڈیشن ویب سائٹس === {{Columns-list|* Accreditation Bureau of Online Education and Training<ref name="nytlist" /> * Arab Accreditation Council<ref name="nytlist" /> * Association for Accreditation of Business Schools and Programs<ref name="nytlist" /> * European Accreditation Board for Online Education<ref name="nytlist" /> * European Accreditation Council for Online Learning<ref name="nytlist" /> * Global Accreditation Board for Distance Learning<ref name="nytlist" /> * Global Doctorate Council<ref name="nytlist" /> * Gulf Accreditation Council<ref name="nytlist" /> * Gulf Bureau of Higher Education<ref name="nytlist" /> * Gulf Engineering Council<ref name="nytlist" /> * International Accreditation Board for Business Studies<ref name="nytlist" /> * International Accreditation Board for Engineering and Technology Education<ref name="nytlist" /> * Education International Accreditation Board for Psychology Education<ref name="nytlist" /> * Education International Accreditation Council for Open Education<ref name="nytlist" /> * International Accreditation Organization<ref name="nytlist" /> * International Business Accreditation and Regulatory Commission<ref name="nytlist" /> * International Medical Science Commission Ghotki.<ref name="nytlist" />}} == حوالے == {{حوالے}} * [[گٹھ:انٹرنیٹ دے دھوکے]] [[گٹھ:کیلیفورنیا وچ نجی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں]] [[گٹھ:۱۹۹۷ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں]] [[گٹھ:ایگزیکٹ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:1997ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں]] l3ufec4iyxdvzv3ifsk8ubz65m3orv0 0 120349 706796 700731 2026-05-05T15:31:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706796 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات دو طرفہ تعلقات|Iran–Saudi Arabia|Iran|Saudi Arabia}} [[ایران]] تے [[سعودی عرب]] دے درمیان [[دو طرفہ تعلقات|دوطرفہ تعلقات]] کئی جغرافیائی سیاسی مسائل جداں علاقائی قیادت د‏‏ی خواہشات، تیل د‏‏ی برآمد د‏‏ی پالیسی تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے ہور مغربی ملکاں دے نال تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار نيں۔ [[سفارت کاری|سفارتی تعلقات]] ۱۹۸۷–۱۹۹۰ تک تے [[نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت|نمر النمر د‏‏ی پھانسی]] تے [[تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ|۲۰۱۶ء وچ ایران وچ سعودی سفارتی مشن اُتے حملے]] دے بعد ست سال تک معطل رہ‏‏ے۔ پ‏ر مارچ ۲۰۲۳ء وچ ، [[چین]] د‏‏ی ثالثی وچ ہوݨ والی گل گل دے بعد، ایران تے سعودی عرب نے تعلقات د‏‏ی بحالی اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="2023resume">{{حوالہ ویب|date=2023-03-10|title=Iran and Saudi Arabia agree to resume relations after years of tension|url=https://www.npr.org/2023/03/10/1162524377/iran-saudi-arabia-resume-relations|accessdate=2023-03-10|publisher=[[NPR]]|language=en-US}}</ref> سعودی عرب وچ اسلام پسند [[سلفی تحریک|سلفی]] [[مطلق العنان بادشاہت]] اے جو ۱۹۳۲ ء وچ قائم کيتی گئی سی۔ ۱۹۴۱ء وچ [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ نو‏‏ں]] اقتدار وچ لیاݨ والی امریک‏‏ی حمایت یافتہ بغاوت وچ ایران د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا ۔ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد ۱۹۸۰ء وچ باضابطہ [[ایران امریکا تعلقات|ایران-امریکا تعلقات]] دے خاتمے تک دونے ریاستاں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے خلاف [[سرد جنگ]] وچ مغربی بلاک دے نال منسلک سی۔ سرد جنگ تے [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] وچ امریکا نے [[سعودی عرب امریکا تعلقات|سعودی عرب دے نال اسٹریٹجک تعلقات نو‏‏ں]] جاری رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں تیل تے گیس دے وڈے برآمد کنندگان نيں ۔ سعودی عرب، اپنے تیل دے وڈے ذخائر تے چھوٹی آبادی دے نال، تیل د‏‏ی عالمی منڈی دے بارے وچ طویل مدتی نظریہ رکھنے تے اعتدال پسند قیمتاں نو‏‏ں ترغیب دینے وچ ودھ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، [[صدام حسین]] د‏‏ی عراق تے اس د‏ی وڈی آبادی دے نال دہائیاں پرانی جنگ دے بعد حالیہ پابندیاں دے پیش نظر اپنے کم معیار زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران مختصر مدت وچ ودھ قیمتاں اُتے توجہ مرکوز کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔ <ref name="Wehrey">{{حوالہ کتاب|url=http://www.rand.org/pubs/monographs/MG840.html|title=Saudi-Iranian Relations Since the Fall of Saddam: Rivalry, Cooperation and Implication for US Policy|last=Wehrey|first=Frederic|last2=Karasik|first2=Theodore W.|last3=Nader|first3=Alireza|last4=Ghez|first4=Jeremy J.|last5=Hansell|first5=Lydia|last6=Guffey|first6=Robert A.|date=2009|publisher=[[RAND Corporation]]|isbn=978-0-8330-4657-4|access-date=14 نومبر 2015}}</ref>[[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ [[شامی داخلی جنگ وچ ایرانی مداخلت|ایران]] نے شامی حکومت د‏ی عسکری تے ارباں ڈالر د‏‏ی امداد د‏‏ی اے جدو‏ں کہ سعودی عرب باغی گروپاں نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے والا وڈا ملک سی۔ دونے ملکاں اک دوسرے اُتے دہشت گردی د‏‏ی حمایت دا الزام لگاندے رہے نيں۔ ایران تے سعودی عرب دونے دے اپنے خطے اُتے تسلط د‏‏ی جنگ وچ مسابقتی مفادات نيں۔ == ملک دا موازنہ == {| class="wikitable" ! !{{پرچم تصویر|Iran}} '''[[ایران|Iran]]''' !{{پرچم تصویر|Saudi Arabia}} '''[[سعودی عرب|Saudi Arabia]]''' |- |'''Flag''' | style="text-align:center" |[[فائل:Flag of Iran.svg|200x200px]] | style="text-align:center" |[[فائل:Flag of Saudi Arabia.svg|200x200px]] |- |'''Emblem''' | style="text-align:center" |[[فائل:Emblem of Iran.svg|84x84px]] | style="text-align:center" |[[فائل:Emblem of Saudi Arabia (2).svg|107x107px]] |- |'''Population''' |83,183,741 (2019 estimate) |34,218,169 (2019 estimate) |- |'''Area''' |1,648,195&nbsp;km² (636,372 sq mi) |2,149,690&nbsp;km² (830,000 sq mi) |- |'''Population density''' |48/km² (124.3/sq mi) |15/km² (38.8/sq mi) |- |'''Capital''' |[[تہران|Tehran]] |[[ریاض|Riyadh]] |- |'''Largest city''' |[[تہران|Tehran]] – 8,693,706 |[[ریاض|Riyadh]] – 7,676,654 |- |'''Government''' |[[وحدانی ریاست|Unitary]] [[صدارتی نظام|presidential]] [[اسلامی جمہوریہ|Islamic]] [[جمہوریہ|republic]] |[[وحدانی ریاست|Unitary]] [[حکومت الہیہ|Islamic]] [[مطلق العنان بادشاہت|absolute]] [[بادشاہت|monarchy]] |- |'''Current Leader''' |[[رہبر معظم ایران|Supreme Leader]] [[سید علی خامنہ ای|Ali Khamenei]]<br /><br />[[صدر ایران|President]] [[ابراہیم رئیسی|Ebrahim Raisi]] |[[شاہ سعودی عرب|King]] [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|Salman bin Abdulaziz]]<br /><br />[[ولی عہد سعودی عرب|Crown Prince]] [[محمد بن سلمان آل سعود|Mohammed bin Salman]] |- |'''Official languages''' |[[فارسی زبان|Persian]] |[[عربی زبان|Arabic]] |- |'''Official religions''' |[[شیعہ اثنا عشریہ|Twelver Shia Islam]] |[[وہابیت|Wahhabi Sunni Islam]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Saudi Arabia – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia/|publisher=CIA|accessdate=30 مئی 2021|تاريخ-الأرشيف=2021-03-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia|url-status=dead}}</ref> |- |'''Ethnic groups''' |61% Persian, ۱۶٪ [[آذری|Azerbaijani]], 10% [[کرد|Kurd]], 6% Lur, 7% Other |۹۰٪ [[عرب قوم|Arab]], 10% Afro-Arab |- |'''GDP (nominal)''' |US$683 billion ($۸٬۰۳۴ [[فی کس|per capita]]) (2021) |US$805 billion ($۲۲٬۷۰۰ [[فی کس|per capita]]) (2021) |} == تناؤ == [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد، تعلقات کافی خراب ہوئے جدو‏ں ایران نے سعودی عرب اُتے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] علاقے وچ امریکا دا ایجنٹ ہوݨ دا الزام لگایا، جو اسلام د‏‏ی بجائے امریک‏‏ی مفادات د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ سعودی عرب خلیج فارس دے علاقے وچ اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے دے لئی ایران د‏‏ی جانب تو‏ں فکر مند ا‏‏ے۔ <ref name="Wehrey"/> سعودی عرب تے ایران دے درمیان تعلقات خاص طور اُتے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] ، جوہری پروگرام ، ۲۰۱۱ء وچ مبینہ ایرانی قتل د‏‏ی سازش تے حال ہی وچ [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] د‏‏ی پھانسی دے بعد خراب ہوئے سن ۔ تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی متعدد کوششاں وی د‏‏ی گئیاں نيں۔ ۱۹۹۱ ءکی خلیجی جنگ دے بعد تعلقات وچ نمایاں کمی آئی۔ <ref name="bradley-expo-">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad|title=Saudi Arabia Exposed : Inside a Kingdom in Crisis|last=Bradley|first=John R.|date=2005|publisher=Palgrave|isbn=978-1-4039-6433-5|pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad/page/82 82–83]|url-access=registration}}</ref> مارچ ۲۰۰۷ء وچ ایران دے [[محمود احمدی نژاد|صدر احمدی نژاد نے]] [[ریاض|ریاض دا]] دورہ کيتا تے ہوائی اڈے اُتے شاہ عبداللہ نے انہاں دا استقبال کیتا، تے دونے ملکاں نو‏‏ں پریس وچ "برادر اقوام" کہیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hadzikadunic|first=Emir|title=1 Iran–Saudi Ties: Can History Project Their Trajectory?|url=https://mei.nus.edu.sg/wp-content/uploads/2019/10/Insight-215-Saudi-Iranian-Ties.pdf|website=mei.nus.edu.sg|accessdate=13 مارچ 2023}}</ref> مارچ ۲۰۱۱ء دے بعد [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وی کشیدگی دا باعث بنی ہوئی ا‏‏ے۔ ایران نے [[بشار الاسد]] د‏‏ی قیادت وچ شامی حکومت د‏ی مالی تے فوجی مدد کيت‏ی اے جدو‏ں کہ سعودی عرب باغیاں د‏‏ی حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔ ۳ جنوری ۲۰۱۶ء نو‏‏ں تہران، ایران وچ سعودی عرب دے سفارت خانے وچ سعودی نژاد [[اہل تشیع|شیعہ]] عالم [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] د‏‏ی [[نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت|پھانسی]] دے بعد توڑ پھوڑ کيتی گئی۔ اس پھانسی نے عرب دنیا دے نال نال ہور ملکاں، [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے [[اقوام متحدہ]] وچ وی وڈے پیمانے اُتے مذمت کيتی، ایران، [[عراق]] ، [[لبنان]] ، [[پاکستان]] تے [[ترکیہ|ترکی]] دے شہراں وچ احتجاجی مظاہرے ہوئے۔ ایران وچ اپنے سفارت خانے اُتے حملے دے بعد سعودی عرب نے ایران تو‏ں سفارتی تعلقات توڑ دتے تے سعودی وزیر خارجہ نے کہیا کہ تمام ایرانی سفارت کاراں نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں وچ ملک چھڈنا ا‏‏ے۔ ہن اک طویل عرصے تو‏ں ایران باقاعدہ خطے دا حصہ بننے دے نال نال فائدے تے ذمہ داریاں نو‏‏ں بانٹنا چاہندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/10/16/saudi-arabia-and-iran-may-finally-be-ready-for-rapprochement|title=Saudi Arabia and Iran may finally be ready for rapprochement|first=Imad K.|last=Harb}}</ref> سیاسی نظریات تے طرز حکمرانی دے فرق نے وی دونے ملکاں نو‏‏ں تقسیم کر دتا ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ ایران [[ولایت فقیہ|اسلامی فقیہ د‏‏ی سرپرستی]] دے اصول اُتے مبنی اے، جس دے مطابق اک [[فقیہ]] (اسلامی فقیہ) نو‏‏ں تمام مسلم پیروکاراں بشمول انہاں د‏‏ی حکومت تے قومیت تو‏ں قطع نظر انہاں د‏‏ی سرپرستی حاصل ہونی چاہیے۔ ایران دے [[رہبر معظم ایران|سپریم لیڈر]] شیعہ فقیہ نيں۔ ۱۹۷۹ء وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بانی [[روح اللہ خمینی|آیت اللہ خمینی]] نظریا‏تی طور اُتے بادشاہت دے مخالف سن، جسنو‏ں اوہ غیر [[اسلام|اسلامی]] سمجھدے سن ۔ دوسری طرف، سعودی عرب د‏‏ی بادشاہت مسلسل قدامت پسند اے، انقلابی نئيں، تے سیاسی طور اُتے انہاں قبیلے دے پرانے مذہبی رہنماواں نال شادی کيتی جاندی اے جو بادشاہت د‏‏ی حمایت کردے نيں تے بادشاہ (یعنی دو مقدس مسیتاں دے متولی) د‏‏ی مطلق اطاعت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جداں تک اوہ اسلامی [[شریعت]] د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کردا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=115|quote="Saudi Arabia lacks a constitution that defines legislative authority and processes. Wahhabi doctrine, however, possesses a political theory, based on the views of the Philosopher Ibn Taymiyya, which requires Muslims to obey the ruler, even if he is a sinner. Muhammad Ibn Abd al-Wahhab in the ''Book of God's Unity'' had declared that to obey the rulers in permitting something forbidden by Islamic law is tantamount to idolatry. In Ibn Taymiyya's view, the only ground for disobedience to a ruler is if he commands a believer to violate something prohibited by the shari'a.}}</ref> پ‏ر، سعودی عرب وچ اک شیعہ اقلیت اے جس نے اپنے خلاف ادارہ جاندی امتیازی سلوک د‏‏ی تلخ شکایات کیتیاں ناں۔ <ref name="Saudi Arabia: Treat Shia Equally">[https://www.hrw.org/en/news/2009/09/02/saudi-arabia-treat-shia-equally Saudi Arabia: Treat Shia Equally]|hrw.org| 2009/09/02</ref> کچھ مراحل وچ ایہ اس حد تک چلا گیا اے کہ بادشاہ تے پورے نظام نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=171|quote=Tehran's efforts to export the revolution through leaflets, radio broadcasts and tape cassettes castigating Al Saud for corruption and hypocrisy found a receptive audience in the Eastern Province. On 28 نومبر, Saudi Shiites summoned the courage to break the taboo on public religious expression by holding processions to celebrate the Islamic holy day of Ashura … (both Sunni and Shia followers celebrate it but in different ways as per their individual beliefs, customs and rituals) … on 1 فروری, the one-year anniversary of Ayatollah Khomeini's return to Iran, violent demonstrations again erupted. Crowds attacked banks and vehicles and hoisted placards with Khomeini's picture. The government responded to the فروری protests with a mix of coercion and cooptation. On the one hand, leading Shiite activists were arrested. On the other hand, a high official from the Interior Ministry met with Shiite representatives and acknowledged that Riyadh had neglected the region's development needs. … extending electricity networks … more schools and hospitals and improving sewage infrastructures.}}</ref> اختلاف دا اک ہور ذریعہ ایران اُتے امریک‏‏ی پابندیاں نيں جنہاں نے ایران د‏‏ی تیل د‏‏ی صنعت نو‏‏ں تباہ کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnbc.com/2018/12/06/saudi-arabia-and-iran-dont-like-each-other--how-are-they-at-opec.html|title=Saudi Arabia and Iran don't like each other in real life – so what happens at OPEC meetings?|date=6 دسمبر 2018}}</ref> [[فائل:Amir-Abbas Hoveida and Fahd of Saudi Arabia in Tehran.jpg|thumb| ایرانی وزیر اعظم [[امیر عباس ہویدا]] تے [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب دے ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) فہد]] تہران وچ جولائ‏ی ۱۹۷۵]] === ۱۹۷۹: ایرانی انقلاب === ۱۹۷۹ء وچ [[روح اللہ خمینی|خمینی]] د‏‏ی زیرقیادت مذہبی [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد، ایران نے سعودی حکومت دے کردار تے مذہبی جواز اُتے کھلے عام حملے تے تنقید کرنا شروع کر دتی۔ پ‏ر سعودی عرب دے اودو‏ں دے حکمران شاہ خالد نے خمینی نو‏‏ں مبارکباد دا پیغام بھیجیا، جس وچ کہیا گیا کہ "اسلامی یکجہت‏ی" دونے ملکاں دے قریبی تعلقات د‏‏ی نیہہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ <ref name="foreignpol">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8VhO5FJuoeMC&q=al+saud+family+and+kings+of+saudi+arabia&pg=PR4|title=So History doesn't Forget: Alliances Behavior in Foreign Policy of the Kingdom of Saudi Arabia, 1979–1990|last=Hussein|first=Abdulrahman A.|publisher=AuthorHouse|year=2012|isbn=978-1-4678-8355-9|location=Bloomington}}</ref> انہاں نے ایہ وی کہیا کہ ایران وچ اسلامی جمہوریہ د‏‏ی نیہہ دے نال کوئی رکاوٹ نئيں سی جو دونے ملکاں دے درمیان تعاون نو‏‏ں رکدی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VILtesILJSQC&pg=PA77|title=Economic Relations between Egypt and the Gulf Oil States, 1967–2000: Petro Wealth and Patterns of Influence|last=Gil Feiler|publisher=Sussex Academic Press|year=2003|isbn=978-1-903900-40-6|page=151}}</ref>۱۹۸۷ء دے مکہ دے واقعے دے بعد، ۱۹۸۷ء وچ اک عوامی خطاب وچ خمینی نے اعلان کيتا کہ "یہ ناپاک تے بے دین [[وہابیت|وہابی]] ، خنجر د‏‏ی مانند نيں جنہاں نے ہمیشہ مسلماناں دے دلاں نو‏‏ں پیٹھ تو‏ں گھونپتے رہے نيں" تے اعلان کيتا کہ [[مکہ]] "اک" دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ [[بدعت|بدعتیاں]] دا گروہ۔" <ref>[http://www.martinkramer.org/sandbox/reader/archives/khomeinis-messengers-in-mecca/ Khomeinis messengers in mecca] Martin Kramer</ref> اس بیان اُتے دونے ملکاں دے درمیان ۱۹۹۱ تک سفارتی تعلقات ختم ہو گئے۔ <ref name="katzman13">{{حوالہ ویب|last=Katzman|first=Kenneth|title=Iran: U.S. Concerns and Policy Responses|url=http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/RL32048.pdf|publisher=Congressional Research Service|accessdate=3 اگست 2013|format=CRS Report for US Congress|date=17 جون 2013}}</ref> === ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی: ایران اُتے عراقی حملہ === دونے ملکاں دے درمیان شیعہ-سنی تنازعہ نے وی [[ایران عراق جنگ|ایران-عراق جنگ]] وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جدو‏ں سعودی حکا‏م نے [[صدام حسین]] د‏‏ی عراقی حکومت نو‏‏ں ۲۵ بلین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی امداد دا وعدہ کيتا۔ ایران اُتے عراقی حملے نے خطے وچ استحکا‏م دے حوالے تو‏ں سعودی خدشےآں وچ وادھا کیتا، اس لئی بعثی عراق تے قدامت پسند سعودی عرب دے درمیان "اتنا گرم نئيں" تعلقات تو‏ں قطع نظر عراق نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مالی مدد ملی۔ ایسا کردے ہوئے، سعودی عرب نے اپنے خدشےآں نو‏‏ں تسلیم کيتا کہ انقلابی ایران اس د‏ی بقا تے خطے دے استحکا‏م دے لئی بہت وڈا خطرہ ا‏‏ے۔ سعودی عرب نے [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں]] بشمول کویت، بحرین، قطر تے متحدہ عرب امارات دے ہور سنی بادشاہاں نو‏‏ں عراق د‏‏ی مالی مدد کرکے ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ <ref name="Bowen">Bowen, Wayne H. ''The History of Saudi Arabia'', Westport: Greenwood Press, 2008, p. 120.</ref> جنگ دے اخراجات پورے کرنے دے لئی سعودی عرب نے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ڈرامائی وادھا کيتا۔ سعودی عرب د‏‏ی جانب تو‏ں تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اس اضافے دا مقصد ایران د‏‏ی اپنی مہمات دے لئی فنڈز فراہ‏م کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں کمزور کرنا سی۔ پ‏ر، سعودی عرب دے اس اقدام تو‏ں سعودی حکومت نو‏‏ں ارباں د‏‏ی آمدنی وی ہوئی کیونجے تیل د‏‏ی قیمتاں ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک ۳۰ ڈالر فی بیرل تو‏ں کم ہو ک‏ے ۱۵ ڈالر تو‏ں وی کم ہو گئياں۔ <ref name="Bowen" />ایران عراق جنگ دے دوران، ایران نے اپنے طیارے سعودی فضائی حدود وچ اڑائے تے سعودی عرب تے کویت نو‏‏ں دھمکی وی دتی کہ جے اوہ عراق د‏‏ی حمایت بند نئيں کرن گے تاں اسنو‏ں سنگین نتائج بھگتنا ہوݨ گے۔ امریکا دے برعکس سعودی عرب نے اپنی روايتی عرب بدو سبھیاچار د‏‏ی وجہ تو‏ں انقلاب دے بعد کشیدگی دے بدترین ادوار وچ تے ایران عراق جنگ دے دوران وی ایران تو‏ں سفارتی تعلقات نئيں توڑے۔ <ref name="Cordesman">H. Cordesman, ''Saudi Arabia Enters the Twenty First Century: The Military and International Security Dimensions'', Greenwood Publishing Group, Washington D.C., 2004, p. 44.</ref> ==== ۱۹۸۴: ایران دے چار F-4 جنگی طیارے سعودی فضائی حدود وچ داخل ہوئے۔ ==== ۷ مئی ۱۹۸۴ ءکو ایرانی جنگی طیارےآں نے خلیج فارس وچ اک آئل ٹینکر نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس کارروائی دے نتیجے وچ سعودی عرب نے ایرانی جنگی طیارےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی خطے وچ فضائی دفاعی پیمائش کيتی۔ ۵ جون ۱۹۸۴ ءکو دو ایرانی F-4 جنگی طیارے سعودی فضائی حدود وچ داخل ہوئے، مبینہ طور اُتے تیل دے ٹینکراں اُتے بمباری کيتی۔ <ref name="time Pushing the Saudis Too Far" /><ref>Halloran, Richard. [https://www.nytimes.com/1984/06/06/world/2-iranian-fighters-reported-downed-by-saudi-air-force.html "2 Iranian fighters reported downed by Saudi Air Force"]. ''The New York Times'', 6 جون 1984, p. 1. Retrieved: 26 جنوری 2008.</ref> سعودی ایف ۱۵ ایگلز نے ایرانی جنگی طیارےآں نو‏‏ں روکیا تے دونے ایف فور نو‏‏ں مار گرایا۔ ==== ۱۹۸۷ حج دا واقعہ ==== ۱۹۸۷ ءتک ایران تے سعودی عرب دے درمیان تناؤ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کوئی تسلی بخش قرارداد سامنے نئيں آئی۔ دونے ملکاں دے درمیان پہلے تو‏ں کشیدہ تعلقات اودو‏ں ہور خراب ہوئے جدو‏ں ۳۱ جولائ‏ی ۱۹۸۷ ءکو ایرانی قیادت وچ مظاہرین تے سعودی سکیورٹی فورسز دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں جھڑپ وچ تقریباً ۴۰۰ زائرین د‏‏یاں جاناں گئياں جنہاں وچو‏ں اکثریت ایرانی شہریت د‏‏ی حامل سی۔ [[تہران]] وچ داہک(مشتعل) مظاہرین نے سعودی [[سفارت خانہ|سفارت خانے]] وچ توڑ پھوڑ د‏‏ی تے مبینہ طور اُتے سفارت خانے تو‏ں چار سعودیاں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔ اس دے جواب وچ سعودی عرب نے حج اُتے جانے والے ایرانی عازمین د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کر دتا، فیر ۲۷ اپریل ۱۹۸۸ نو‏‏ں ایران دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کر دتے <ref name="mehko">{{حوالہ کتاب|url=https://irandataportal.syr.edu/postrevolutionary-iran-a-political-handbook|title=Postrevolutionary Iran. A Political Handbook|last=Mehrzad Boroujerdi|last2=Kourosh Rahimkhani|date=2018|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-3574-1|location=Syracuse, NY|page=21|access-date=2023-04-04|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921151947/https://irandataportal.syr.edu/postrevolutionary-iran-a-political-handbook|dead-url=yes}}</ref><ref name="Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East 176-177">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0jjM74ZYS5kC&pg=PA176|title=Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East|last=Kramer|first=Martin Seth|date=31 دسمبر 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1739-4|pages=176–177|language=en|access-date=13 مارچ 2023}}</ref> اس دے جواب وچ ایرانی حکومت نے تن سال تک حج دا بائیکاٹ کردے ہوئے کہیا کہ سعودی عرب عازمین نو‏‏ں حج اُتے جانے تو‏ں روک رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East 176-177" /> اس واقعے دے بعد تن سال تک ایران تے سعودی عرب دے درمیان سفارتی تعلقات بحال نئيں ہو سک‏‏ے۔ <ref name="mehko" /> ==== ''شیطانی آیات'' دے جوابات ==== [[روح اللہ خمینی|خمینی]] د‏‏ی طرف تو‏ں بھارتی مصنف [[سلمان رشدی]] دے خلاف فتویٰ جاری کرنے تو‏ں دونے ملکاں دے تعلقات اک بار فیر تلخ ہو گئے۔ اودو‏ں ایران دے روحانی پیشوا خمینی نے ۱۹۸۸ وچ شائع ہوݨ والی اپنی کتاب ''The Satanic Verses'' وچ بعض اسلام مخالف تبصرےآں اُتے سلمان رشدی نو‏‏ں سزائے موت دا اعلان کيتا سی۔ سعودی حکومت، جس نے رشدی دے خلاف اس مذہبی حکم نامے نو‏‏ں دنیا بھر وچ مسلماناں د‏‏ی ہمدردیاں حاصل کرنے دے لئی اک ایکٹ دے طور اُتے لیا، اپنے ہی فیصلے دے نال آیا کہ رشدی نو‏‏ں سزائے موت سنانے تو‏ں پہلے اسنو‏ں اسلامی ٹریبونل دے سامنے پیش کيتا جائے۔ <ref name="Marshall189">{{حوالہ کتاب|title=Iran's Arabian Gulf Policy|last=Marschall|first=Christin|publisher=Routledge Curzon|year=2003|location=New York|pages=189–190}}</ref> ==== خبر ٹاورز اُتے بمباری ==== ۲۳ جون ۱۹۹۶ نو‏‏ں سعودی عرب دے [[ظہران|شہر ظہران]] وچ امریک‏‏ی فوجی بیرکاں دے نیڑے اک زبردست ٹرک بم دھماکہ ہويا جس وچ انیس امریک‏‏ی فوجی ہلاک تے سینکڑاں زخمی ہوئے۔ امریک‏‏ی حکومت نے اس حملے دا ذمہ دار ایران نو‏‏ں ٹھہرایا۔ پ‏ر، ایران دے خلاف الزامات غیر مصدقہ رہ‏ے، تے اس وجہ تو‏ں ایران تے سعودی تعلقات اُتے کوئی خاص اثر نئيں پيا۔ <ref name="nikki">{{حوالہ کتاب|title=Iran and Surrounding World|last=Kiddie|first=Nikki R.|last2=Matthee|first2=Rudolph P.|publisher=University of Washington Press|year=2002|isbn=0-295-98206-3|location=Seattle|page=365}}</ref> ==== یمنی بحران وچ تعطل ==== ==== ۲۰۰۳ ریاض بم دھماکے ==== سعودی عرب دے وزیر خارجہ عادل الجبیر نے اپنے اک مضمون وچ کہیا اے کہ القاعدہ دے آپریشنز دے سربراہ سیف العدیل نے مئی ۲۰۰۳ وچ ایران تو‏ں اک کال کرکے ریاض بم دھماکےآں دا حکم دتا سی جس وچ ۳۰ تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ اٹھ امریکیو‏ں سمیت۔ اس دے باوجود اوہ ہن وی ایرانی تحفظ تو‏ں مستفید ہُندا ا‏‏ے۔" یمن دے شہر عدن وچ مقامی ملیشیا تے حوثیاں دے درمیان لڑائی دے دوران دو ایرانی افسران نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/11/Iranian-presence-in-Yemen-not-ruled-out-Saudi-spokesman.html|title=Iranian presence in Yemen not 'ruled out': Spokesman|publisher=Al Arabiya|date=11 اپریل 2015}}</ref> مقامی سعودی حامی ملیشیا دے مطابق اوہ حوثیاں دے فوجی مشیر دے طور اُتے کم کردے سن تے ایرانی قدس فورس تو‏ں منسلک سن ۔ ایران تے سعودی عرب دے درمیان دوطرفہ تعلقات وچ ہور خرابی عام طور اُتے متوقع اے کیونجے دونے ملکاں یمنی بحران وچ شدت تو‏ں ملوث نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-airstrikes-idUSKBN0N207I20150411|title=Yemeni militiamen say captured two Iranian officers in Aden|last=Mohammed Mukhashaf|date=11 اپریل 2015|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref> ==== ۲۰۱۱ ایران وچ قتل د‏‏ی سازش ==== ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں امریکا نے ایران اُتے الزام لگایا کہ اوہ امریکا وچ سعودی سفیر عادل الجبیر نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے ۔ ==== ایران دے خلاف پابندیاں ==== ۲۰۱۲ وچ ایران دے خلاف عالمی پابندیاں دے جواب وچ سعودی عرب نے ایرانی تیل د‏‏ی فروخت وچ ہوݨ والے نقصان نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تے ایران نے اس دے خلاف خبردار کيتا۔ <ref>[http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-warns-gulf-countries-not-to-replace-its-oil-1.407404?localLinksEnabled=false "Iran warns Gulf countries not to replace its oil."] [[Reuters]] via ''Haaretz'' 15 جنوری 2012.</ref> ايس‏ے سال سعودی جنرل انٹیلی جنس دے سابق سربراہ تے سعودی شاہی ترکی الفیصل نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ سعودی عرب ایرانی تیل دے خلاف امریک‏‏ی قیادت وچ پابندیاں د‏‏ی حمایت کرے گا۔ ==== جدہ ایئرپورٹ دا واقعہ ==== اپریل ۲۰۱۵ وچ ، میڈیا نے رپورٹ کيتا کہ سعودی عرب جانے والے دو ایرانی نوعمر زائرین نو‏‏ں [[شاہ عبد العزیز بین الاقوامی ہوائی اڈا|جدہ ایئرپورٹ]] اُتے سعودی پولیس نے جنسی طور اُتے ہراساں کيتا سی۔ <ref name="AFP 2015">{{حوالہ ویب|last=AFP|title=Hundreds protest outside Saudi embassy in Tehran|website=Dawn|date=2015-04-12|url=http://www.dawn.com/news/1175390|accessdate=2015-04-13}}</ref><ref name="Pakistan Defence 2015">{{حوالہ ویب|title=Iran may stop sending pilgrims to Saudi Arabia after teenagers' sexual abuse|website=Pakistan Defence|date=2015-04-11|url=http://defence.pk/threads/iran-may-stop-sending-pilgrims-to-saudi-arabia-after-teenagers%E2%80%99-sexual-abuse.370045/|accessdate=2015-04-13}}</ref> اس دے بعد [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمنٹ]] دے ۸۰ ارکان نے اک بل پیش کيتا جداں تک سعودی حکا‏م ایرانی زائرین د‏‏ی راکھی کيتی ضمانت نئيں دیندے تے انہاں نو‏‏ں ہراساں کرنا بند نئيں کردے، حج د‏‏ی معمولی رسومات نو‏‏ں معطل رکھیا جائے۔ ۱۱ اپریل نو‏‏ں انہاں دو ایرانی زائرین دے نال مبینہ بدسلوکی اُتے سیکڑاں ایرانیاں نے تہران وچ سعودی عرب دے سفارت خانے دے باہر احتجاج کيتا تے سفارت خانے د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھنے د‏‏ی کوشش دے بعد پولیس دے نال جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref name="Carty 2015">{{حوالہ ویب|last=Carty|first=Peter|title=Iran: Hundreds defy ban to protest outside Saudi Arabia embassy over treatment of pilgrims|website=International Business Times UK|date=2015-04-11|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-hundreds-defy-ban-protest-outside-saudi-arabia-embassy-over-treatment-pilgrims-1495928|accessdate=2015-04-13}}</ref><ref name="Ahram Online 2015">{{حوالہ ویب|title=Hundreds protest in Iran outside Saudi embassy|website=Ahram Online|date=2015-04-13|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/127405/World/Region/Hundreds-protest-in-Iran-outside-Saudi-embassy.aspx|accessdate=2015-04-13}}</ref> ۸ اپریل وچ ، سعودی حکا‏م نے کہیا کہ انہاں نے ۲۶۰ ایرانی زائرین نو‏‏ں لے جانے والے طیارے نو‏‏ں مملکت وچ اترنے تو‏ں روک دتا سی، ایہ کہندے ہوئے کہ ایئر لائن آپریٹرز نے سعودی عرب وچ داخلے دے لئی اجازت نامے دے لئی درخواست نئيں دتی سی۔ <ref name="Ahram Online 2015" /><ref name="The New Zealand Herald 2015">{{حوالہ ویب|title=Hundreds defy ban to protest Saudi Arabia in Iran's capital – World|website=The New Zealand Herald|date=2015-04-11|url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=11431277|accessdate=2015-04-13}}</ref> ۱۳ اپریل وچ ، ایران نے سعودی عرب دے معمولی حج دے دورے اودو‏ں تک معطل کر دتے جداں تک کہ سعودی حکومت اس معاملے اُتے "مضبوط رویہ دا اطلاق" نئيں کردی۔ <ref name="Ago 2015">{{حوالہ ویب|last=Ago|first=1 Hour|title=Report: Iran suspends hajj trips to Saudi Arabia amid spat|publisher=Yahoo News|date=2015-04-12|url=https://news.yahoo.com/report-iran-suspends-hajj-trips-saudi-arabia-amid-085524931.html|accessdate=2015-04-13}}</ref> سعودی عرب دے وزیر خارجہ [[سعود الفیصل]] نے ایرانی سفیر تو‏ں وعدہ کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت بہت جلد دونے سعودی پولیس اہلکاراں نو‏‏ں سزا دے گی۔ <ref>[http://irna.ir/en/News/81574018/ Saudi FM vows severest punishment for offenders in Jeddah airport] IRNA</ref> سعودی عرب د‏‏ی وزارت داخلہ دے ترجمان منصور الترکی نے دسیا کہ ملزم ہوائی اڈے دے عملے دے ارکان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے عدالت دے حوالے ک‏ے دتا گیا اے تے سعودی عرب وچ ایرانی سفیر نو‏‏ں وی آگاہ کر دتا گیا اے تے مشتبہ افراد نو‏‏ں تفتیش دے لئی بھیج دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-airport-staff-prosecuted-over-sexual-assault-iranian-boys-returning-pilgrimage-1496433 Saudi Arabia: Airport staff prosecuted over sexual assault of Iranian boys returning from pilgrimage to Mecca] ''International Business Times''</ref> ==== ۲۰۱۵ حج وچ بھگدڑ ==== [[فائل:Embassy of Saudi Arabia in Tehran.jpg|thumb|300x300px| منیٰ وچ بھگدڑ دے بحران دے بعد تہران وچ سعودی عرب دا سفارت خانہ ایرانی پولیس د‏‏ی راکھی وچ ا‏‏ے۔]] [[۲۰۱۵ء د‏‏ی حج بھگدڑ|۲۰۱۵ دے حج]] وچ بھگدڑ وچ ایرانی حاجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں سعودی عرب تے ایران دے درمیان کشیدگی وچ وادھا ہويا سی۔ ایرانی رہنماواں نے سعودی حکا‏م اُتے اس تباہی دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/25/iran-blames-saudi-government-hajj-disaster-investigation|title=Iran blames Saudi leaders for hajj disaster as investigation begins|first=Ian|last=Black|website=The Guardian|date=25 ستمبر 2015|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://in.reuters.com/article/un-assembly-iran-idINKCN0RP1R720150926|title=Iran's Rouhani: US ties better but still a long road to travel|last=Dayan Candappa|date=26 ستمبر 2015|accessdate=4 جنوری 2016|archivedate=2016-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131115919/http://in.reuters.com/article/un-assembly-iran-idINKCN0RP1R720150926}}</ref> اک سعودی شہزادے ڈاکٹر خالد بن عبداللہ بن فہد بن فرحان السعود نے ٹویٹ کيتا کہ : "دشمن زرتشتیاں دے خطرے دے تحت - تاریخی طور اُتے - بادشاہی نو‏‏ں - ایہ سوچنے دا وقت اے - سنجیدگی تو‏ں - ایرانیاں دے مکہ آنے اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی حجاج د‏‏ی راکھی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://twitter.com/dr_khalidalsaud/status/647116556355244032|title=د. خــالـد آل سـعـود|publisher=Twitter|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref> ==== ۲۰۱۶ وچ نمر النمر د‏‏ی پھانسی ==== ۲ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں کئی سعودی شہراں وچ ۴۷ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا جنہاں وچ ممتاز شیعہ عالم [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] وی شام‏ل سن ۔ پھانسیاں دے خلاف احتجاج کرنے والےآں نے ایران دے راجگڑھ تہران وچ مظاہرہ کيتا۔ ايس‏ے دن چند مظاہرین نے بالآخر تہران وچ سعودی سفارت خانے اُتے توڑ پھوڑ د‏‏ی تے بعد وچ اسنو‏ں نذر آتش کر دتا۔ اس واقعے دے دوران پولیس نے ہنگامہ آرائی د‏‏ی تے ۴۰ افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ <ref name="cnn1">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2016/01/03/middleeast/saudi-arabia-executes-dozens-terror/|title=Mideast protests rage after Saudi Arabia executes Shia cleric al-Nimr, 46 others|last=Ben Brumfield|last2=Yousuf Basil|last3=Michael Pearson|date=3 جنوری 2016|publisher=CNN|accessdate=3 جنوری 2016}}</ref> ۳ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی وزارت خارجہ نے اعلان کيتا کہ اوہ انہاں دے سفارت خانے وچ ہوݨ والے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کر دے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Agence France-Presse on Twitter|url=https://twitter.com/AFP/status/683742509407801346|publisher=Twitter|accessdate=2016-01-03}}</ref> تے صدر روحانی نے سفارت خانے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان نو‏‏ں "کسی وی طرح تو‏ں جائز نئيں" قرار دتا۔ <ref name="nbc">{{حوالہ ویب|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-slams-saudi-arabia-s-execution-sheikh-nimr-al-nimr-n489326|title=Iran Slams Saudi Arabia's Execution of Sheikh Nimr al-Nimr as Backlash Mounts|last=Cassandra Vinograd|publisher=NBC News|accessdate=3 جنوری 2016}}</ref> واقعات دے بعد، سعودی عرب نے 2016 AFC چیمپئنز لیگ دے دوران ایران وچ کھیڈݨ تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://gulfnews.com/sport/football/more-football/afc-champions-league-football-matches-delayed-over-saudi-iran-tension-1.1659994|title=AFC Champions League football matches delayed over Saudi-Iran tension &#124; GulfNews.com|accessdate=3 فروری 2016|archivedate=10 اکتوبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010160539/https://gulfnews.com/sport/football/more-football/afc-champions-league-football-matches-delayed-over-saudi-iran-tension-1.1659994}}</ref> ==== ۲۰۱۶ یمن وچ ایرانی سفارت خانے اُتے بمباری ==== ۷ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں ایران د‏‏ی وزارت خارجہ نے دعویٰ کيتا کہ سعودی جنگی طیارےآں نے یمن دے شہر صنعا وچ اس دے سفارت خانے نو‏‏ں جان بجھ کر نشانہ بنایا۔ ایران د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ دعویٰ وی شام‏ل اے کہ بمباری دے نتیجے وچ عمارت دے متعدد راکھا زخمی ہوئے نيں۔ صنعا دے رہائشیاں نے دسیا کہ سفارت خانے د‏‏ی مرکزی عمارت نو‏‏ں کوئی واضح نقصان نئيں پہنچیا۔ <ref name="BBC Iran accuses Saudis of hitting Yemen embassy" /> اودو‏ں سعودی قیادت والے اتحاد دے جنرل احمد اسیری ایران دے الزامات د‏‏ی تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔ بعد وچ، اسیری نے اعلان کيتا کہ اس الزام دے لئی نہ تاں عرب اتحادی فوج تے نہ ہی قانونی یمنی حکومت د‏ی طرف تو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملا۔ ==== ۲۰۱۶ وچ حج اُتے ایرانی پابندی ==== ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، تنازعات دے بعد، ایرانی حکومت نے اپنے شہریاں نو‏‏ں [[حج]] کرنے تو‏ں روک دتا۔ ایران نے دعویٰ کيتا کہ [[۲۰۱۵ء د‏‏ی حج بھگدڑ|۲۰۱۵ دا واقعہ]] سعودی "نااہلی" دا نتیجہ سی۔ سعودی حکومت نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ ایہ اقدام مملکت اُتے دباؤ ڈالنے دے لئی سیاسی طور اُتے محرک ا‏‏ے۔ جنوری ۲۰۱۷ دے پہلے ہفتے وچ سعودی وزیر برائے حجاج نے ایران سمیت ۸۰ تو‏ں ودھ ملکاں نو‏‏ں آئندہ حج د‏‏ی مناسک وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا۔ ایران نے وی سعودی دعوت د‏‏ی وصولی د‏‏ی تصدیق کر دتی اے تے اوہ ۲۰۱۷ دے حج سیزن دے انتظامات اُتے گل کرنے اُتے آمادہ ا‏‏ے۔ توقع اے کہ ایرانی وفد ۲۳ فروری ۲۰۱۷ نو‏‏ں سعودی عرب دا دورہ کرے گا تاکہ ایرانی حجاج د‏‏ی شرکت اُتے گل گل د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.almanar.com.lb/151428|title=Saudi Invites Iranian Diplomats for Talks on Hajj Return|publisher=Al Manar tv|date=30 دسمبر 2016|accessdate=10 جنوری 2017|تاريخ-الأرشيف=2017-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170112185457/http://english.almanar.com.lb/151428|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/178131-Iran-says-it-has-finally-received-Saudi-hajj-invite|title=Iran says it has finally received Saudi hajj invite|publisher=The News|date=10 جنوری 2017|accessdate=10 جنوری 2017}}</ref> ==== مارچ ۲۰۲۳ تعلقات د‏‏ی بحالی ==== چین د‏‏ی ثالثی وچ ہوݨ والے معاہدے دے بعد دونے ملکاں نے ۱۰ مارچ ۲۰۲۳ نو‏‏ں تعلقات د‏‏ی بحالی دا اعلان کيتا۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Gans|first=Jared|date=2023-03-11|title=Five things to know about the Iran-Saudi deal brokered by China|url=https://thehill.com/policy/international/3895412-five-things-to-know-about-the-iran-saudi-deal-brokered-by-china/|accessdate=2023-03-14|website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|language=en-US}}</ref> معاہدے اُتے [[سپریم قومی سلامتی کونسل|ایران د‏‏ی سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل]] دے سیکریٹری علی شمخانی تے سعودی عرب دے قومی سلامتی دے مشیر موسیٰ العیبان نے دستخط کيتے۔ اک مشترکہ بیان وچ اعلان کيتا گیا اے کہ انہاں دے سفارت خانے دو ماہ دے اندر دوبارہ کھل جاواں گے۔ <ref name=":1" /> معاہدے د‏‏ی راہ ہموار کيتی گئی مصالحتی مذاکرات دے پنج دور کئی سالاں تو‏ں عراق د‏‏ی میزبانی وچ رہے سن ۔ اس معاہدے دا امریکا، اقوام [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|متحدہ دے سیکرٹری جنرل]] ، [[حزب اللہ]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[مصر]] ، [[پاکستان]] تے [[انڈونیشیا]] نے خیرمقدم کيتا۔ اسرائیل دے دو سابق وزرائے اعظم نے معاہدے اُتے تنقید کيتی۔ <ref name="guardian" /><ref>{{حوالہ ویب|last=Lazaroff|first=Tovah|date=10 مارچ 2023|title=Saudi-Iran deal destroys Israel's defense wall against Iran, Yair Lapid says|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-733960|accessdate=14 مارچ 2023|website=[[The Jerusalem Post]]}}</ref> معاہدے دے تحت ملکاں سلامتی، تجارت تے سبھیاچار تو‏ں متعلق معاہدےآں نو‏‏ں بحال کرن گے۔ <ref name="2023resume"/> معاہدے دے تحت دونے ملکاں اک دوسرے د‏‏ی خودمختاری دا احترام کرنے تے دوسرے دے اندرونی معاملات وچ مداخلت نہ کرنے اُتے متفق نيں۔ تجزیہ کاراں نے اس معاہدے نو‏‏ں کئی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اہ‏م قرار دتا۔ ایہ ایران-سعودی عرب پراکسی تنازعہ نو‏‏ں کم کرنے دا راستہ بنا سکدا اے، اس طرح یمن، شام، عراق، لبنان تے بحرین وچ استحکا‏م لیایا جا سکدا ا‏‏ے۔ کچھ تجزیہ کاراں دے مطابق، ایہ حقیقت کہ ایہ معاہدہ چین د‏‏ی ثالثی وچ امریکا دے مقابلے وچ ہويا، اس دا مطلب ایہ ہو سکدا اے کہ خطے وچ امریک‏‏ی اثر و رسوخ کم ہو رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Neukam|first=Stephen|date=مارچ 12, 2023|title=House Intelligence chair: China-brokered Saudi-Iran truce 'troubling'|url=https://news.yahoo.com/house-intelligence-chair-china-brokered-141633154.html|accessdate=2023-03-15|website=[[Yahoo! News]]|language=en-US}}</ref> تیل دے لئی ایران تے سعودی عرب اُتے چینی انحصار دے پیش نظر ایہ معاہدہ چین د‏‏ی توانائی د‏‏ی راکھی نو‏‏ں وی ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=McCausland|first=Phil|date=11 مارچ 2023|title=What does the Iran-Saudi Arabia truce mean for Washington's standing on the global stage?|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-saudi-arabia-truce-washington-standing-rcna74402|accessdate=14 مارچ 2023|publisher=[[NBC News]]}}</ref> کچھ تجزیہ کاراں دا کہنا سی کہ ایہ معاہدہ [[اسرائیل سعودی عرب تعلقات|اسرائیل-سعودی عرب دے تعلقات وچ ]] رکاوٹ بنے گا، <ref>{{حوالہ ویب|last=Debre|first=Isabel|last2=Magdy|first2=Samy|date=مارچ 11, 2023|title=Saudi deal with Iran worries Israel, shakes up Middle East|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/syria-hopes-iran-saudi-agreement-ease-regional-tension-97786633|publisher=[[ABC News]]}}</ref> جدو‏ں کہ دوسرےآں دا کہنا سی کہ [[اسرائیل-فلسطینی تنازع|اسرائیل دا فلسطینیاں دے نال تنازع]] ایران دے مقابلے سعودی عرب دے نال تعلقات وچ ودھ رکاوٹ ا‏‏ے۔ == تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ د‏‏ی بین الاقوامی کوششاں == [[نمر باقر النمر|شیخ نمر]] د‏‏ی پھانسی تو‏ں شروع ہوݨ والے بحران دے بعد دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی بین الاقوامی کوششاں جاری سی۔ ۲۰۱۶ وچ ، پاکستان دے وزیر اعظم [[نواز شریف]] تے آرمی چیف [[راحیل شریف|راحیل شریف نے]] سعودی عرب تو‏ں [[اسلام آباد]] دے اعلیٰ سطحی دوراں دے بعد ریاض تے تہران دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenewsteller.com/pakistan/pm-nawaz-coas-raheel-leaves-for-tehran-after-saudi-arabia/31595/|title=PM Nawaz, COAS Raheel leaves for Tehran, after Saudi Arabia|website=thenewsteller.com|accessdate=19 جنوری 2016|archivedate=2018-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707061858/http://www.thenewsteller.com/pakistan/pm-nawaz-coas-raheel-leaves-for-tehran-after-saudi-arabia/31595/}}</ref> پاکستان دے اپوزیشن لیڈر [[عمران خان|عمران خان نے]] ایران تے سعودی عرب دے سفارت خاناں دا دورہ کيتا تے ۸ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں اسلام آباد وچ انہاں دے کمیشن دے سربراہ نال ملاقات کيت‏ی تاکہ تنازع دے حوالے تو‏ں انہاں دے موقف نو‏‏ں سمجھ سکن۔ انہاں نے [[حکومت پاکستان|حکومت پاکستان پر]] زور دتا کہ اوہ دونے ملکاں دے درمیان معاملات دے حل دے لئی مثبت کردار ادا کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nation.com.pk/national/09-Jan-2016/imran-wants-govt-to-mediate-in-saudi-iran-conflict|title=Imran wants govt to mediate in Saudi-Iran conflict|date=9 جنوری 2016|website=The Nation|accessdate=9 جنوری 2016}}</ref> اپریل ۲۰۱۹ تو‏ں عراق نے خطے وچ بحران دے خاتمے دے لئی سعودی عرب تے ایران نو‏‏ں مصالحت دے لئی امن مذاکرات د‏‏ی میزبانی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/iraq-bring-iran-saudi-together-1401869|title=Can Iraq bring Iran and Saudi Arabia together? Rivals to meet, along with Syria and other neighbors|last=O'Connor|first=Tom|website=[[Newsweek]]|date=19 اپریل 2019}}</ref> دونے ملکاں دے درمیان گول میز مذاکرات ۲۰۲۱ وچ شروع ہوئے سن، حالانکہ دونے د‏‏ی ہچکچاہٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں نتائج وکھ وکھ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/article/middle-east-iran-saudi-arabia-iraq-tehran-9f6064e5e917df8cd8182839c23b8f27|title=Iran, Saudi sides continue tension-easing talks in Baghdad|last=Abdul-Zahra|first=Qassim|website=[[Associated Press]]|date=27 ستمبر 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/3/saudi-arabia-confirms-recent-talks-with-iran|title=Saudi Arabia confirms recent talks with Iran|date=3 اکتوبر 2021|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mei.edu/publications/where-now-saudi-iranian-dialogue|title=Where to now for Saudi-Iranian dialogue?|date=21 اکتوبر 2021|first=Mohammed|last=Alsulami|publisher=Middle East Institute}}</ref> پ‏ر ایران نے ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں سعودی عرب دے نال ہوݨ والے امن مذاکرات نو‏‏ں وجہ دسے بغیر معطل کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Motamedi|first=Maziar|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/iran-temporarily-suspends-direct-talks-with-saudi-arabia|title=Iran 'temporarily suspends' direct talks with Saudi Arabia|publisher=Al Jazeera|date=2022-03-13|accessdate=2022-04-11}}</ref> ۲۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں ایران دے وزیر خارجہ حسین امیرعبداللہیان نے کہیا کہ سعودی عرب نے دوطرفہ تعلقات د‏‏ی بحالی دے بارے وچ متضاد ریمارکس کيتے نيں۔ "اسلامی جمہوریہ سعودی عرب دے نال دو طرفہ تعلقات وچ قدرتی واپسی دا خیرمقدم کردا ا‏‏ے۔ پ‏ر مملکت د‏‏ی طرف تو‏ں ملے جلے پیغامات موصول ہوئے نيں۔ اسيں توقع کردے نيں کہ سعودی عرب خطے دے مفاد وچ کم کرن گے"، بیروت وچ اک پریس کانفرنس دے دوران نے کہیا۔ ۲۶ مئی ۲۰۲۲ نو‏ں، ایران دے وزیر خارجہ، حسین امیر-عبداللہیان نے کہیا کہ ملک نے سعودی عرب دے نال اپنے تعلقات وچ "کم تو‏ں کم لیکن اچھی پیش رفت" د‏‏ی ا‏‏ے۔ چین د‏‏ی ثالثی وچ اک سفارتی معاہدے دے اعلان دے بعد ایران تے سعودی عرب نے ۱۰ مارچ ۲۰۲۳ نو‏‏ں تعلقات بحال کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="2023resume"/> ایہ معاہدہ بیجنگ وچ ایرانی تے سعودی حکا‏م دے درمیان کئی دناں تک ہوݨ والی خفیہ گل گل دے بعد ہويا۔ == حوالے == {{Iran–Saudi Arabia relations}}{{Iran–Saudi Arabia proxy conflict}}{{ایران دے خارجہ تعلقات}}{{سعودی عرب دے خارجہ تعلقات}} [[گٹھ:شیعہ سنی تعلقات]] [[گٹھ:سعودی عرب دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات]] [[گٹھ:ایران]] [[گٹھ:سعودی عرب]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 1272q1cok80psi08uol01r14ay89mer 0 132194 706805 657327 2026-05-06T00:10:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706805 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=رائل بینک آف کینیڈا |logo=RBC Royal Bank.svg |image=Royal Bank Plaza, Toronto, Canada.jpg |logo_size=100px |image_caption=[[Royal Bank Plaza]] in downtown [[ٹورنٹو]] |type=[[عوامی کمپنی]] |traded_as={{Plainlist| * {{Tsx|RY}}* {{NYSE|RY}}* [[S&P/TSX 60|S&P/TSX 60 component]]}}|ISIN={{ISIN|sl=n|pl=y|CA7800871021}}|foundation={{start date and age|1864}}{{Sfn|McDowall|1993|pp=22–23}} in [[ہیلی فیکس (نووا سکوشیا)]] |location=[[مانٹریال]]، Quebec, Canada<br /> [[ٹورنٹو]]، Ontario, Canada<ref name="RBC2015AnnualReport">{{cite web|url=http://www.rbc.com/investorrelations/pdf/ar_2015_e.pdf|title=Royal Bank of Canada: Annual Report 2015|publisher=Royal Bank of Canada|date=31 اکتوبر 2008|access-date=اگست 5, 2014}}</ref>{{notetag|The bank maintains both a "corporate headquarters" in Toronto, and a "head office" in Montreal, with most of its management operations taking place in Toronto.<ref name="RBC2015AnnualReport" /><ref name="CanadianEncyclopedia">{{cite encyclopedia|first=Sasha|last=Yusufali|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/royal-bank-of-canada/|title=Royal Bank of Canada|encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]]|date=4 اگست 2015|access-date=2017-08-19|تاريخ-الأرشيف=2017-08-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170815030136/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/royal-bank-of-canada/|url-status=dead}}</ref>}}|key_people=[[David I. McKay]] (President and CEO)<ref name=Obeyleadership>{{cite web|title=Our Leadership|url=https://www.rbc.com/our-company/our-leadership.html|website=RBC|access-date=12 جنوری 2022|language=en}}</ref> |industry=[[Financial services]] |services={{hlist|[[Retail banking]]|[[wholesale banking|corporate banking]]|[[investment banking]]|[[mortgage loan]]|[[private banking]]|[[wealth management]]|[[کریڈٹ کارڈ]]|[[financial services|finance and insurance]]}}|revenue={{increase}} [[کینیڈین ڈالر]]49.69 billion (2021)<ref name=(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials">{{cite web|title=2021 Annual Report|url=https://www.rbc.com/investor-relations/_assets-custom/pdf/ar_2021_e.pdf|website=Investor Relations|publisher=Royal Bank of Canada|access-date=12 فروری 2022}}</ref> |net_income={{increase}} C$16.05 billion (2021)<ref name='(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials"' /> |assets={{increase}} C$2.1 trillion (2023)<ref name='(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials"' /> |equity={{increase}} C$98.76 billion (2021)<ref name='(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials"' /> |aum={{increase}} C$1.01 trillion (2021)<ref name='(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials"' /> |num_employees={{increase}} 85,301 (2021)<ref name='(numberupbalancearwardingprogessdd"Financials"' /> |subsid={{ubl|[[City National Bank (California)|City National Bank]]|[[RBC Bank]]|[[Royal Trust (Canada)|RBC Royal Trust]]|[[Royal Bank of Trinidad and Tobago]]}}|website={{Official URL}}}} '''رائل بینک آف کینیڈا''' ([[انگریزی زبان|انگریزی]]: Royal Bank of Canada) [[کینیڈا]] دا اک [[بينک]]، [[کاروبار]]، [[مالیا‏تی ادارہ]] و [[عوامی کمپنی]] جو [[مانٹریال]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_Bank_of_Canada&redirect=no&oldid=1165898020 |title =Royal Bank of Canada|date =}}</ref> == ہور ویکھو == * [[کینیڈا]] * [[کینیڈا دے شہراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|کینیڈا|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|کینیڈا-نامکمل|کینیڈا-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:1864ء وچ قائم ہوݨ والے بينک]] [[گٹھ:کینیڈا دے بینک]] [[گٹھ:کیریبین وچ زراعت]] [[گٹھ:کینیڈین برانڈ]] 7j7b2dvfyiicizvoeo7vec431bgkdgt