شاہ رخ خان

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>شاہ رخ خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1318</id>
    <revision>
      <id>706864</id>
      <parentid>701741</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245711" sha1="bgzakyxzolx7kcaxnrnp92zeflcdrfx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = شاہ رخ خان
| image        = Shahrukh interacts with media after KKR's maiden IPL title.jpg
| image_size   =
| caption      = 2012 وچ [[کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز]] دے میڈیا تقریب وچ خان
| alt          = Shah Rukh Khan in a white shirt is interacting with the media
| birth_name   = شاہ رخ خان
| birth_date   = {{Birth date and age|df=yes|1965|11|2}}&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news|last=James |first=Randy |url=http://www.time.com/time/world/article/0،8599،1917090،00.html |title=2-Min. Bio: Bollywood Star Shah Rukh Khan |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=18 اگست 2009 |accessdate=15 دسمبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111235225/http://content.time.com/time/world/article/0٪2C8599٪2C1917090٪2C00.html |archivedate=11 نومبر 2013 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = [[نویں دلی]]، بھارت{{sfn|Chopra|2007||loc= p. 27|ps=: &quot;born on 2 نومبر 1965 at Talwar Nursing Home، in New Delhi&quot;}}
| years_active = 1988–ہن تک
| religion     = 
| residence    = [[ممبئی]]، [[مہانراشٹر]]، بھارت
| spouse       = {{marriage|[[غوری خان]]|1991}}
| occupation   = اداکار، پروڈیؤسر، ٹیلیوژن میزبان
| children     = 3
| signature    = ShahRukh Khan Sgnature transparent.png
}}
'''شاہ رخ خان''' (جاں '''شاہ رخ خان'''؛ جم 2 نومبر 1965) اک بھارتی فلمی اداکار، پروڈیؤسر اتے ٹیلیوژن میزبان اے۔ اسنوں اکثر [[بالیوڈّ]] دا ''بادشاہ'' جاں ''کنگ خان'' کیہا جاندا اے۔ اسنے 70 توں وی ودھ [[ہندی]] فلماں وچ کم کیتا اے۔&lt;ref name=Newsweek&gt;{{cite web | url=http://www.newsweek.com/id/176325 | date=دسمبر20، 2008 | accessdate=دسمبر 24، 2008 | title=41: Shahrukh Khan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The King of Bollywood|date=فروری 5، 2008|accessdate=جون 25، 2011|agency=سی اینّ اینّ انٹرٹینمینٹ |url=http://articles.cnn.com/2008-02-05/entertainment/SRK.profile_1_bollywood-indian-cinema-shah-rukh-khan؟_s=PM:SHOWBIZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=د گارڈیئن|title=King of Bollywood|author=سنیر، امائین |date=اگست 4، 2006|accessdate=جون25، 2011|url=http://www.guardian.co.uk/film/2006/aug/04/india.world |location=[[لنڈن]]}}&lt;/ref&gt; خان نوں تیہہ نامزدگیاں وچوں چوداں پھلمفیئر انعام حاصل ہوئے ہن اتے [[دلیپ کمار]] دے نال اوہ 8 سبھ توں ودھیا اداکار دا انعام جتن والے اداکار ہون دا ریکارڈ رکھدا اے۔ 2005 وچ بھارتی سرکار نے بھارتی سنیما وچ یوگدان لئی اسنوں [[پدم شری]] انعام اتے فرانس دی سرکار نے ''رڈرے ڈیس آرٹ ایٹ ڈیس لیٹرس'' اتے ''لیزن ڈیؤنر'' نال نوازیا گیا۔

'''شاہ رخ خان''' (تلفظ {{IPA-hns |' ʃa:ɦrəx xa:n |}}؛ پیدائش [[2 نومبر]]، [[1965ء]])، جنہاں نو‏ں اکثر غیر رسمی طور اُتے '''ایس آركے''' (SRK) ناں تو‏ں پُکارا جاندا اے، [[بالی وڈ|ہندی فلماں]] دے مشہور [[اداکار]] ني‏‏‏‏ں۔ اکثر میڈیا وچ انہاں نو‏ں &quot;بالی وڈ دا بادشاہ&quot;، &quot;کنگ خان&quot; تے &quot;رومانس کنگ&quot; ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ شاہ رخ خان نے رومانوی ڈراما فلم تو‏ں لے ک‏ے ہنگامہ خیز جداں انداز وچ 60 تو‏ں ودھ ہندی فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Acting-not-romance-is-my-forte-Shah-Rukh-Khan/articleshow/17127254.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=THE GLOBAL ELITE 41: Shahrukh Khan |url=http://www.newsweek.com/id/176325 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413073515/http://www.newsweek.com/id/176325 |archive-date=2010-04-13 |access-date=2026-03-23 |website=newsweek.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

انہاں نے مشہور ٹی وی پروگرام ''[[کون بنے گا کروڑ پتی]]'' د‏‏ی میزبانی دے فرائض وی سر انجام دئے۔ ہندی فلم انڈسٹری وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی انہاں نے تیس نامزدگیاں وچو‏ں چودہ [[فلم فیئر اعزازات|فلم فیئر اعزاز]] جتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تے [[دلیپ کمار]] ہی ایداں دے دو اداکار نيں جنہاں نے فلم فیئر بہترین اداکار دا اعزاز اٹھ بار جِتیا ا‏‏ے۔ [[2005ء]] وچ [[بھارت]] د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں [[بھارتی سنیما]] وچ کم دے لئی [[پدم شری]] تو‏ں نوازیا۔ شاہ رخ خان [[ریڈ چلیز انٹرٹینمنٹ]] پروڈکشن کمپنی تے [[انڈین پریمیئر لیگ]] د‏‏ی ٹیم [[کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز]] دے مالک وی نيں ۔[[ویلتھ ریسرچ فرم ویلتھ ایکس]] دے مطابق کنگ خان پہلے سب تو‏ں امیر بھارتی اداکار بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ فرم نے اداکار د‏‏ی کل جایداد دا اندازہ {{INR}}3660 کروڑ روپے لگایا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;http://www.patrika.com/news/shahrukh-khan-now-makes-it-to-richest-indians-list/1027424&lt;/ref&gt;

معاشیات  وچ ڈگری حاصل کرن دے بعد اسنے اپنے کریئر دی شروات 1980 وچ تھیٹر اتے کئی ٹیلیوژن لڑیواراں توں کیتی اتے 1992 وچ وپاری پکھوں کامیاب فلم ''دیوانہ'' توں فلم کھیتر وچ قدم رکھیا۔ اس فلم لئی اسنے فلمفیئر پہلی اداکاری انعام حاصل کیتا۔ اس توں بعد اسنے کئی فلماں وچّولن کردار ادا کیتے جنھا وچ ''ڈر'' (1993)، ''بازی گر'' (1993) اتے ''انجام'' (1994) شامل ہن۔ اسنے کئی طرحاں دے کردار وچ وکھ-وکھ طرحاں دیاں فلماں وچ کم کیتا جنھاں وچ رمانس فلماں، کمیڈی فلماں، کھیڈ فلماں اتے تریخی ڈرامے شامل ہن۔

اس دیاں گیاراں فلماں نے دنیا بھر وچ 1 بلیئن دی کمائی کیتی۔ خان دی کجھ فلماں جویں ''دلوالے دلہنیا لے جائینگے'' (1995)، ''کچھ کچھ ہوتا اے'' (1998)، ''دیوداس'' (2002)، ''چک دے! انڈیا'' (2007)، ''اوم شانتی اوم'' (2007)، ''[[رب نے بنا دی جوڑی]]'' (2008) اتے ''را۔ون'' (2011) ہن تک دی سبھ توں وڈیاں ہٹ فلماں وچ رہیاں اتے ''کبھی خوشی کبھی غم'' (2001)، ''کلھ ہو نہ ہو'' (2003)، ''ویر زارا'' (2006) اتے ''چینائی ایکسپریسّ'' (2013) نے سارے ریکارڈ توڑ دتے جسنے 226 کروڑ دی کمائی کیتی۔ ہن اوہ ہور نجی کئی سپرہٹ فلماں وچ اپنا رول ادا کر رہا اے۔

2015 تک، خان موشن پکچر پیداوار کمپنی ''ریڈّ چیلیز اینٹرٹینمینٹ'' اتے اس دیاں معاون کمپنیاں دا سہِ-چیئرمین اے اتے [[انڈین پریمیئر لیگ]] دی کرکٹ ٹیم ''[[کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز]]'' دا سہِ-مالک اے۔ خان دے پراپکاری کماں وچ صحتَ سنبھال اتے تباہی راحتَ آدی شامل اے اتے 2011 وچ اس نوں بچیاں دی سکھیا دے حمایت لئی [[یونیسکو]] دے پرامائیڈ کون مارنی انعام اتے بھارت وچ عورتاں اتے بچیاں دے حقاں دی راکھی لئی اس نوں 2018 وچ [[عالمی معاشی منچ]] دے کرسٹل انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ اوہ [[بھارتی سبھیاچار]] دے بااثر لوکاں دی لسٹ وچ نیمت طور اُتے ستھان حاصل کردا اے اتے 2008 وچ، ''نیوزویک'' نے اس نوں دنیا دے پنجاہ سبھ توں طاقتور انساناں وچ درج کیتا۔&lt;ref name=&quot;newsweek&quot;&gt;{{cite news|title=The NEWSWEEK 50: Shahrukh Khan، Bollywood |url=http://www.newsweek.com/newsweek-50-shahrukh-khan-bollywood-83105 |work=[[Newsweek]] |date=19 دسمبر 2008 |accessdate=24 مارچ 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402111701/http://www.newsweek.com/newsweek-50-shahrukh-khan-bollywood-83105 |archivedate= 2 اپریل 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;


[[File:Shahrukh Khan 2004.jpg|thumb|شاہ رخ خان]]

'''شاہ رخ خان''' (2 نومبر 1965) ھندستان دا اک مشہور اداکار اے۔ اوہ بالی وڈ دیاں اردو فلماں چ کم کردا اے۔ اوہ دنیا دے جانے پہچانے لوکاں چوں اک اے۔ اونے 13 انعام وی جتے نیں۔ اونے پہلاں ٹی وی دے اتے کم کیتا فیر 1992 چ اپنی پہلی فلم ''دیوانا'' چ کم کیتا۔ اس توں بعد اونے کئی مشہور فلماں چ کم کیتا اے تے اپنے آپ نوں بالی وڈا دا بادشاہ منوا لتا اے۔ اونوں ہفتہ وار میگزین نیوزویک نے دنیا دیاں 50 سب توں طاقتور شخصیتاں چوں چنیا اے۔

شاہ رخ خان دیاں سب توں مشہور فلماں اے نیں: ''[[دل والے دلہنیہ لے جائیں گے]]''، ''[[کچھ کچھ ہوتا ہے]]''، ''[[چک دے انڈیا]]''، ''[[اوم شانتی اوم]]'' تے ''[[رب نے بنادی جوڑی]]''۔ اس توں علاوہ ''[[کبھی خوشی کبھی غم]]''، ''[[کل ہو نہ ہو]]''، ''[[ویر زارا]]'' تے ''[[کبھی الوداع نہ کہنا]]'' ھندستان توں باہر بوت مشہور فلماں نیں جناں دی وجہ توں شاہ رخ خان ھندستان ددا اک زبردست اداکار بندا اے۔
== مڈھلا جیون ==

خان دے والدین [[پٹھان]] قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.naachgaana.com/2007/03/15/three-hours-with-shah-rukh-khan/ |access-date=2020-10-09 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928131208/http://www.naachgaana.com/2007/03/15/three-hours-with-shah-rukh-khan/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; دادا جان محمد افغانستان دے رہنے والے پٹھان سن ۔ انہاں دے والد دا ناں [[تاج محمد]] خان سی اک [[مجاہد آزادی]] سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ لطیفہ فاطمہ جنرل شہاب الدین خان د‏‏ی بیٹی سن۔ خان دے والد [[ہندوستان]] د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے [[پشاو‏ر]] دے [[قصہ خوانی بازار]] تو‏ں [[دلی|دہلی]] منتقل ہوئے۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی ماں دا تعلق [[راولپنڈی]] تو‏ں سی۔ شاہ رخ دے والد نے ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ وی حصہ لیا تے بوہت سارے کاروبار کیتے جنہاں وچ چائے د‏‏ی دکان وی شامل سی۔ شاہ رخ دے والد تقسیم دے بعد [[دہلی]] تے فیر حیدرآباد آ گئے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات شاہ رخ د‏‏ی والدہ لطیف فاطمی تو‏ں ہوئی۔ دہلی دے [[باب ہند|انڈیا گیٹ]] دے نیڑے چہل قدمی کردے ہوئے تاج محمد خان نے اک کار حادثے وچ زخمی لطیف فاطمہ نو‏‏ں نہ صرف ہاسپٹل لے گئے بلکہ [[خون دا عطیہ]] دے ک‏ے جان بچائی۔ [[1959ء]] وچ دونے د‏‏ی شادی ہوئی۔ پہلے شاہ رخ د‏‏ی وڈی بہن شہناز پیدا ہوئیاں، جنھاں پیار تو‏ں لالہ رخ پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد شاہ رخ خان [[9 نومبر]] [[1962ء|1965ء]] وچ [[ممبئی|نويں دلی]] وچ پیدا ہوئے۔ شاہ رخ اپنے والدین دے نال راجندر نگر (نويں دہلی) وچ رہندے سن ۔ انہاں دے والد دے کئی کاروبار سن ۔ شاہ رخ 5 سال [[منگلور]] وچ وی رہے جتھ‏ے انہاں دے نانا افتخار احمد [[بندرگاہ]] اُتے چیف انجینئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ۔

شاہ رخ خان نے ابتدائی تعلیم دہلی دے سینٹ کولمبیا اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اسکول دے زمانے ہی تو‏ں اوہ [[کھیل]] تے [[تھیٹر]] دے فن وچ ماہر سن ۔ اسکول د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏‏ں &quot;سوورڈ آف آنر&quot; تو‏ں نوازیا گیا جو ہر سال سب تو‏ں قابل تے ذہین [[طالب علم]] تے کھلاڑی نو‏‏ں دتا جاندا سی، اس دے بعد ہنس راج کالج وچ داخلہ لیا جتھ‏ے تو‏ں [[معاشیات]] د‏‏ی ڈگری لی تے فیر [[اسلامیہ یونیورسٹی]] تو‏ں ماس کمیونیکیشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔&lt;ref&gt;http: //www.bollywoodblitz.com/stars/SRK /index.shtml&lt;/ref&gt; 1980ء وچ شاہ رخ دے والد کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوئے گئے۔ 1991ء وچ والدہ دا سایہ وی سر تو‏ں اٹھیا گیا۔ والدین د‏‏ی موت دے غم وچ بہن لالہ رخ نیم پاگل ہوگئياں شاہ رخ نے بہن د‏‏ی ذمہ داری اپنے سر لے لئی۔ اپنے ماں باپ دے انتقال دے بعد شاہ رخ خان 1991ء وچ [[دلی|دہلی]] تو‏ں [[ممبئی|بمبئی]] منتقل ہوئے گئے ۔

شاہ رخ نے ممبئی آک‏ے فلماں وچ قسمت آزمانے دا فیصلہ کيتا۔ اس فیصلے د‏‏ی اک وجہ ایہ وی سی کہ انہاں د‏‏ی کالج د‏‏ی لڑکی گوری جس تو‏ں اوہ چھ سال نال محبت کردے سن ممبئی گئی سی۔ ممبئی آندے ہی شاہ رخ نے [[1991ء]] ہی وچ گوری خان تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی ہوئی۔&lt;ref&gt;http: //living.oneindia.in/celebrity/srk-badshah-of-bollywood.html&lt;/ref&gt; [[گوری خان|گوری]] سکھ گھرانے نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے تن بچے ني‏‏‏‏ں۔ اک بیٹے آرین (پیدائش [[1997ء]]) تے اک بیٹی سہانا (پیدائش [[2000ء]]) | تے بیٹے ابراہیم۔

=== مڈھلا جیون اتے پروار ===
[[File:Shahrukh Khan and Gauri at 'The Outsider' launch party.jpg|thumb|right|upright|خان اپنی بیوی [[غوری خان]] نال]]
خان دا جم [[نویں دلی]] وکھے [[مسلم]] پروار وچ ہویا سی۔{{sfn|Chopra|2007|loc= p. 27|ps=: &quot;born on 2 نومبر 1965 at Talwar Nursing Home، in New Delhi&quot;}} اوہ اپنے جیون دے پہلے پنج سالاں نوں [[مینگلور/مینگلور|مینگلور]] وکھے رہا، جتھے اس دا نانے، افتخار احمد، 1960 دے دہاکے وچ پورٹ دے مکھ انجینیئر سن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/shah-rukh-khan039s-south-connect-039chennai-express039-actor039s-mangalore-home-turns-into-tourist-spot-501269 |title=Shah Rukh Khan's South Connect: 'Chennai Express' Actor's Mangalore Home Turns into Tourist Spot |work=[[International Business Times]] |date=25 اگست 2013 |accessdate=23 ستمبر 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709173019/http://www.ibtimes.co.in/shah-rukh-khan039s-south-connect-039chennai-express039-actor039s-mangalore-home-turns-into-tourist-spot-501269 |archivedate=2015-07-09 |deadurl=yes |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BornBroughtup&quot;&gt;{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059441.cms|title=B'day Special: Shah Rukh Khan (p. 4)|work=The Times of India|accessdate=16 نومبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216104040/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059441.cms|archivedate=16 دسمبر 2014|deadurl=no}}&lt;!-- backup source {{Cite AV media|title=Shahrukh Khan And Deepika Padukone SPECIAL Interview With E24 |url=https://www.youtube.com/watch؟v=9hvFutha-1s&amp;t=2m20s |date=6 اگست 2013 |publisher=[[YouTube]] |time=2:20 |accessdate=22 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514135700/https://www.youtube.com/watch؟v=9hvFutha-1s&amp;t=2m20s |archivedate=14 مئی 2015 |df=}} --&gt;&lt;/ref&gt; خان دے مطابق، اس دے دادا، جن محمد، اک نسلی [[پٹھان|پشتون]]، [[نورزئی]] [[افغانستان]] توں سن۔&lt;ref&gt;{{Cite AV media|title=Mardomi interviews Shahrukh Khan in U.S.A |url=https://www.youtube.com/watch؟v=Hwbta8t2XH4&amp;t=2m00s |date=26 جنوری 2009 |publisher=[[YouTube]] |time=2:00 |accessdate=1 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809175417/https://www.youtube.com/watch؟v=Hwbta8t2XH4&amp;t=2m00s |archivedate= 9 اگست 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; خان دے پیؤ، میر تاج محمد خان، پشاور، [[برطانوی ہند]] (ہن [[پاکستان]]) وچ اک [[بھارت دی آزادی تحریک|بھارتی آزادی]] کارکنّ سی۔ 2010 تک، خان دا دادکا پروار اجے وی پشاور دے [[قصہ خوانی بازار]] دے شاہ والی کاتال علاقے وچ رہِ رہا سی۔ میر [[خان عبدالغفار خان]] دا چیلا سی،{{sfn|Chopra|2007|pp=17–18}} اتے [[بھارتی قومی کانگرس]] نال جڑیا ہویا سی۔ اوہ [[بھارت دی ونڈ]] دے بعد 1948 وچ نویں دلی چلے گئے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/news/2004/may/31sl02.htm |title=Peshawar: The Shah Rukh Connection |publisher=[[Rediff.com]] |author=Shariff، Faisal |date=31 مئی 2004 |accessdate=28 جنوری 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825152902/http://specials.rediff.com/news/2004/may/31sl02.htm |archivedate=25 اگست 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; خان دی ماں، لیتیپھ فاطمہ، اک سینئر سرکاری انجینیئر دی پتری سی۔{{sfn|Chopra|2007|p=25}} اسدے ماپیاں دا ویاہ 1959 وچ ہویا سی۔{{sfn|Chopra|2007|p=26}} خان نے اپنے آپ نوں [[ٹوٹر]] اُتے &quot;ادھا حیدرآبادی (ماں)، ادھا پٹھان (پیؤ)، اتے کجھ [[کشمیری لوک|کشمیری]] (دادی) کیہا۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url= https://twitter.com/iamsrk/status/21639346475|quote= i am half hyderabadi (mom) half pathan (Dad) some kashmiri (grandmom) born in delhi life in mumbai punjabi wife kolkata team. indian at heart|title=Shah Rukh Khan on Twitter، @iamsrk |publisher=[[Twitter]] |date= 19 اگست 2010 |accessdate= 27 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt;

خان دلی دے راجیندر نگر علاقے وچ وڈا ہویا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/SRK-to-run-for-Delhi/articleshow/5068322.cms |title=SRK to run for Delhi TNN |work=The Times of India |date=30 ستمبر 2009 |accessdate=21 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160317114958/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/SRK-to-run-for-Delhi/articleshow/5068322.cms |archivedate=17 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دے پیؤ دے کئی کاروبار سن جنہاں وچ اک ریسٹورینٹ وی شامل سی اتے پروار کرائے دے اپارٹمینٹ وچ اک مڈل طبقہ دا جیون بتاؤندا سی۔{{sfn|Chopra|2007|p=50}} خان نے مرکزی دلی دے سینٹ کولمبا سکول وچ پڑھائی کیتی جتھے اسنے پڑھائی اتے ہاکی اتے فٹ بال ورگے کھیڈاں وچ شاندار مظاہرہ کیتا،{{sfn|O'Brien|2014|p=217}} اتے سکول دا سبھ توں وڈا انعام ''سوورڈ آف آنر'' حاصل کیتا۔{{sfn|Chopra|2007|p=50}} شروع وچ خان کھیڈاں وچ کیریئر بناؤن دی اچھا رکھدا سی، حالانکہ اس دے مڈھلے سالاں وچ موڈھے دی سٹّ کارن اس نوں کھیڈن وچ مشکل آؤندی سی۔&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sharma |first1=Rajat |title=Shah Rukh Khan in Aap Ki Adalat (Full Interview) |url=https://www.youtube.com/watch؟time_continue=1&amp;v=t_FyYz1pOVg |website=youtube.com/user/IndiaTV |publisher=IndiaTV |accessdate=14 اگست 2018 |date=16 اپریل 2016}}&lt;/ref&gt; اس دی بجائے، اپنی جوانی وچ، اسنے سٹیج ناٹکاں وچ کم کیتا اتے بالیوڈّ اداکاراں دیاں نقلاں لئی اسدی تعریف ہوئی، جس وچ اسدے من پسند [[دلیپ کمار]]، [[امیتابھ بچن]] اتے [[ممتاز (اداکارہ)|ممتاز]] سن۔ اسدی بچپن دے دوست اتے اداکاری ساتھی [[امرتا سنگھ]] سی، جو اک بالیوڈّ اداکارہ بن گئی۔ خان نے [[ہنسراج کالج]] (1985–88) وچ مطلب شاستر وچ اپنی بیچلر دی ڈگری حاصل کرن لئی داخلہ لیا سی، پر دلی دے تھئیٹر ایکشن گروپ (ٹیگ) وچ اپنا زیادہ تر سماں بتایا، [27] جتھے اسنے تھئیٹر ڈائریکٹر بیری زون دی نگرانی ہیٹھ کم کیتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/theatre-is-at-an-all-time-low-in-delhi/story-cdTZmWVLZbZpajDHYUYWiM.html |title=Theatre is at an all-time low in Delhi |work=[[ہندوستان ٹائیمس]] |author=Baker، Steven |date=9 اپریل 2007 |accessdate=10 ستمبر 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001114344/http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/theatre-is-at-an-all-time-low-in-delhi/story-cdTZmWVLZbZpajDHYUYWiM.html |archivedate= 1 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; ہنسراج توں بعد، اوہ جامعہ ملیا اسلامیہ وکھے ماس کمیونیکیشن وچ ماسٹر ڈگری لئی پڑھائی کرنی شروع کر دتی، پر اپنے اداکاری دے کیریئر نوں جاری رکھن لئی پڑھائی چھڈّ دتی۔&lt;ref name=factsyou&gt;{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/11/02/1777/ |title=Facts you never knew about SRK |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=2 نومبر 2006 |accessdate=26 جولائی 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317143631/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/11/02/1777/ |archivedate=17 مارچ 2011}}&lt;/ref&gt; اوہ بالیوڈّ دے اپنے کریئر کیریئر دے دوران دلی وچ [[نیشنل سکول آف ڈرامہ]] وچ وی شامل ہویا سی۔&lt;ref name=&quot;Rediff-Devdas&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/jul/10srk.htm |title=For an entire year I was sad |publisher=Rediff.com |author=Panicker، Prem |date=10 جولائی 2002 |accessdate=14 مارچ 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817042452/http://www.rediff.com/movies/2002/jul/10srk.htm |archivedate=17 اگست 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دے پیؤ دی موت 1981 وچ کینسر نال اتے 1991 وچ اس دی ماں دی موت ڈائبیٹیز دیاں پیچیدگیاں کارن ہوئی۔ اپنے ماتا-پیؤ دی موت توں بعد، اسدی وڈی بھین، شاہناز لالارکھ نراشا وچ چلی گئی اتے خان نے اس دی دیکھ-ریکھ دی ذمہ واری لئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/REL-rakhi-special-bollywood-king-shah-rukh-khan-with-his-sister-shehnaz-lalarukh-4351744-PHO.html |title=RAKHI SPECIAL: Bollywood King SRK with his sister Shehnaz Lalarukh |work=[[Dainik Bhaskar]] |date=20 اگست 2013 |accessdate=12 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112214707/http://daily.bhaskar.com/news/REL-rakhi-special-bollywood-king-shah-rukh-khan-with-his-sister-shehnaz-lalarukh-4351744-PHO.html |archivedate=12 نومبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; شاہناج نے اپنے بھرا اتے اس دے پروار نال اپنے ممبئی دے محل وچ رہنا جاری رکھیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/people/shah-rukh-khan-live-life-king-khan-size-503384 |title=Shah Rukh Khan : Live life King Khan size |publisher=[[NDTV]] |author=Roy، Gitanjali |date=14 نومبر 2012 |accessdate=23 ستمبر 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402154945/http://www.ndtv.com/people/shah-rukh-khan-live-life-king-khan-size-503384 |archivedate= 2 اپریل 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

اسنے 25 اکتوبر 1991 نوں اک چھ سال دی اکجٹتا توں بعد پرچلت ہندو ویاہ دی رسم وچ [[غوری خان|غوری چھبر]]، [[پنجابی ہندو]] کڑی، نال ویاہ کروایا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059326.cms |title=B'day Special: Shah Rukh Khan (p. 16) |work=The Times of India |accessdate=3 ستمبر 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109191757/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059326.cms |archivedate=9 نومبر 2014 |deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lifestyle.in.msn.com/valentinesday/famous-inter-religious-marriages؟page=3|title=Famous inter-religious marriages|date=30 جنوری 2014|publisher=[[MSN]]|accessdate=25 مئی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703032243/http://lifestyle.in.msn.com/valentinesday/famous-inter-religious-marriages؟page=3|archivedate=3 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt; اوہناں دے اک پتر آرئن (جم 1997)&lt;ref&gt;{{Citation|last=Dharma Productions|title=Reunion of the Kuch Kuch Hota Hai cast {{!}} Karan Johar {{!}} Shah Rukh Khan {{!}} Kajol {{!}} Rani|url=https://www.youtube.com/watch؟v=KTVpVbESfbE&amp;t=27m55s|access-date=6 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; اتے اک دھی سہانا (جم 2000) اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.rediff.com/news/2000/may/23shahruk.htm|title=rediff.com: Shah Rukh has a new(born) heroine in his life|website=m.rediff.com|access-date=6 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; 2013 وچ، اوہ اک تیجے بچے دے ماتا-پیؤ بنے، اک پتر جس دا نام ابرام سی،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-brings-baby-abram-home-denies-sex-determination-test-1859143 |title=Shah Rukh Khan brings baby AbRam home، denies sex determination test |work=[[Daily News and Analysis]] |date=9 جولائی 2013 |accessdate=23 ستمبر 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204173828/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-brings-baby-abram-home-denies-sex-determination-test-1859143 |archivedate= 4 دسمبر 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ اک سروگیٹ ماں ولوں پیدا ہویا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-gauri-blessed-with-a-baby-boy/1137115/ |title=Shah Rukh Khan، Gauri blessed with a baby boy |work=[[The Indian Express]] |author=Sharma، Sarika |date=3 جولائی 2013 |accessdate=23 ستمبر 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905122414/http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-gauri-blessed-with-a-baby-boy/1137115/ |archivedate= 5 ستمبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دے دونوں وڈے بچیاں نے منورنجن صنعت وچ داخل ہون وچ دلچسپی دکھائی اے؛ خان نے کیہا اے کہ آرئن، جو کیلیفورنیا دے ''یوئیسیسی سکول آف سنیمیٹک آرٹس'' وچ پڑھ رہا اے، اک لیکھک-ڈائریکٹر بنن دی اچھا رکھدا اے،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/shah-rukh-khan-feels-that-karan-johar-will-launch-aryan-khan-but-not-as-a-hero-details-inside/332260|title=Shah Rukh Khan feels that Karan Johar will launch Aryan Khan، but not as a HERO – details inside|website=Times Now|publisher=[[The Times Group]]|accessdate=31 دسمبر 2018|date=17 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/this-video-of-shah-rukh-khans-son-aryan-khan-giving-money-to-a-beggar-is-going-viral-watch/266558|title=This video of Shah Rukh Khan's son Aryan Khan giving money to a beggar is going viral – watch{{!}}|website=Times Now|publisher=The Times Group|date=8 اگست 2018|accessdate=30 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; جدوں کہ سہانا، جس نے خان دی فلم ''زیرو'' (2018) لئی معاون ڈائریکٹر وجوں کم کیتا سی، اچّ سکھیا لئی امریکہ امریکہ وچ کم کرن دا مشق وی کریگی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/151218/suhana-has-to-learn-the-craft-before-thinking-of-acting-shah-rukh-kha.html|title=Suhana has to learn the craft before thinking of acting: Shah Rukh Khan|last=Varma|first=Lipika|date=2018-12-15|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-01-02}}&lt;/ref&gt; خان مطابق، اوہ [[اسلام]] وچ یعقین کردا اے، اوہ اپنی بیوی دے دھرم دی قدر کردا اے۔ اسدے بچے دوناں دھرماں دا پالن کردے ہن؛ گھر وچ [[قرآن]]، ہندو دیوتیاں دے لاگے واقع اے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm |title=Who's the real Shah Rukh Khan؟ |author=Zubair Ahmed |publisher=BBC News |date=23 ستمبر 2005 |accessdate=26 اگست 2008 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126235323/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm |archivedate=26 جنوری 2009 |df=}}&lt;/ref&gt;

== اداکاری ==
[[فائل:Shahrukh Khan 2004.jpg|thumb|شاہ رخ خان]]&lt;h3&gt; 1988ء تا 1992ء (تھیٹر، ٹی وی تے فلماں وچ آمد ) &lt;/h3&gt;شاہ رخ خان نے اداکاری د‏‏ی تعلیم تھیٹر ڈائریکٹر بیری جان تو‏ں [[دہلی]] دے تھیٹر ایکشن گروپ (TAG)ماں لی، سال 2007ء وچ جان نے اپنے پرانے شاگرد دے بارے وچ کہیا،
&lt;blockquote&gt; &quot;The credit for the phenomenally successful development and management of Shah Rukh's career goes to the superstar himself.&quot; (ترجمہ - شاہ رخ دے کیریئر د‏‏ی غیر معمولی کامیابی دا سارا کریڈٹ اس ہی نو‏‏ں جاندا اے ۔)&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/theatre-is-at-an-all-time-low-in-delhi/story-cdTZmWVLZbZpajDHYUYWiM.html 'Theatre is at an all-time low in Delhi' | art and culture | Hindustan Times&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;

شاہ رخ خان نے اپنا کیریئر [[1988ء]] وچ [[دوردرشن]] دے سیریل &quot;[[فوجی]]&quot; تو‏ں شروع کيتا جس نے كمانڈو ابھیمنیو رائے دا کردار ادا کيتا ۔&lt;ref&gt;http: / /www.mid-day.com/entertainment/television/2002/october/32887.htm&lt;/ref&gt; اس دے بعد انہاں نے تے بہت سیریلز وچ اداکاری جنہاں وچ اہ‏م سی [[1989ء]] دا &quot;[[سرکس]]&quot;، جس سرکس وچ کم کرنے والے افراد د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بیان کيتا گیا سی تے جس د‏‏ی ہدایت [[عزیز مرزا]] نے د‏‏ی سی۔ ايس‏ے سال انہاں نے [[ارون دھدی رائے]] د‏‏ی طرف تو‏ں لکھیا [[انگریزی]] فلم &quot;ان وچ اینی گیوز اٹ دوز ون &quot; (In Which Annie Gives It Those Ones) وچ اک چھوٹا جہا کردار ادا کيتا۔ ایہ فلم [[دہلی یونیورسٹی]] وچ طالب علم د‏‏ی زندگی اُتے مبنی سی۔&lt;ref&gt;news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2204900.stm&lt;/ref&gt;

اپنے والدین د‏‏ی وفات دے بعد [[1991ء]] وچ خان [[نويں دہلی]] تو‏ں [[ممبئی]] آ گئے۔ بالی ووڈ وچ انہاں دا پہلا کم &quot;[[دیوانہ (1992 فلم)|دیوانہ]]&quot; فلم وچ ہويا جو باکس آفس اُتے کامیاب رہی ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/1992.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2006-04-08 |archive-date=2006-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060408044054/http://www.boxofficeindia.com/1992.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس فلم دے لئی انہاں نو‏ں [[فلم فیئر]] د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین نوآموز اداکار دا ایوارڈ ملا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم سی &quot;[[مایا میم صاحب]]&quot; جو کامیاب نئيں ہوئی۔ &lt;h3&gt; 1993ء تا 1994ء (منفی کرداراں وچ )&lt;/h3&gt;[[1993ء]] د‏‏ی ہٹ فلم &quot;[[بازیگر (1993 فلم)|بازیگر]]&quot; وچ اک منفی کردار ادا کرنے دے لئی انہاں نو‏ں اپنا پہلا [[فلم فیئر بہترین اداکار ایوارڈ]] ملا۔ ايس‏ے سال وچ فلم &quot;[[ڈر]]&quot; وچ عشق دے جناں وچ پاگل عاشق دا کردار ادا کرنے دے لئی انہاں سرهايا گیا۔ اس سال وچ فلم &quot;[[کدی ہاں کدی نا]]&quot; دے لئی انھاں فلم فیئر مبصرین(کریٹکس) بہترین اداکار دے ایوارڈسے وی نوازیا گیا۔ [[1994ء]] وچ خان نے فلم &quot;[[انجام]]&quot; وچ اک بار فیر جنونی تے نفسیا‏‏تی عاشق دا کردار ادا کيتا تے اس دے لئی انہاں نو‏ں فلم فیئر بہترین منفی کردار دا ایوارڈبھی حاصل ہويا۔ &lt;h3&gt;1995 تا 1998ء (رومانوی ہیرو )&lt;/h3&gt;[[1995ء]] وچ انہاں نے [[آدتیہ چوپڑ‏ا]] د‏‏ی پہلی فلم &quot;[[دلوالے دلہنیا لے جاواں گے (1995ء فلم)|دل والے دلہنیا لے جاواں گے]]&quot; وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ایہ فلم بالی وڈ د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کامیاب تے وڈی فلماں وچو‏ں اک منی جاندی ا‏‏ے۔ ممبئی دے کچھ سنیما گھراں وچ ایہ 20 سالاں تو‏ں چل رہی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2005-12-22 |archive-date=2005-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051222235822/http://www.boxofficeindia.com/alltime.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس فلم دے لئی انہاں نو‏ں اک بار فیر [[فلم فیئر بہترین اداکار ایوارڈ]] حاصل ہويا۔ اس فلم نے شاہ رخ خان نو‏‏ں بالی وڈ دا سپر سٹار بنا دتا۔

1995ء وچ انہاں د‏‏ی اک ہور فلم [[کرن ارجن]] وی سپر ہٹ رہی۔ البتہ 1995ء وچ ریلیز ہونے والی ہور فلماں تے سال 1996ء انہاں دے لئی اک مایوس کن سال رہیا چونکہ اس وچ انہاں د‏‏ی بہت ساری فلماں ناکامی تو‏ں چوچار ہوئیاں، جنہاں وچ زمانہ دیوانہ، گڈو، او ڈارلنگ ایہ اے انڈیا، تری مورتی، انگلش بابو دیسی میم، چاہت تے کوئلہ شامل نيں، انہاں د‏‏ی بعض فلماں مثلاً آرمی تے رام جانے اوسط درجے د‏‏ی رني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/shahrukhkhan.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2006-10-15 |archive-date=2006-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061015173528/http://www.boxofficeindia.com/shahrukhkhan.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1997ء وچ انہاں نے [[یش چوپڑ‏ا]] د‏‏ی [[دل تاں پاگل اے (1997ء فلم)|دل تاں پاگل اے ]]، [[سبھاش گھئی]] د‏‏ی [[پردیس (1997ء فلم)|پردیس]] تے [[عزیز مرزا]] د‏‏ی [[يےس باس (1997ء فلم)|يےس باس]] ورگی فلماں دے نال کامیابی د‏‏ی طرف فیر قدم ودھایا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Box Office Results 1997 |url=http://web.archive.org/web/20060408044031/www.boxofficeindia.com/1997.htm |access-date=2026-03-23 |website=web.archive.org |language=en}}&lt;/ref&gt; سال 1998ء وچ کرن جوہر د‏‏ی بطور ڈائریکٹر پہلی فلم [[کچھ کچھ ہُندا اے (1998ء فلم)|کچھ کچھ ہُندا اے ]] اس سال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہٹ قرار پائی اور
شاہ رخ خان نو‏‏ں چوتھ‏ی بار [[فلم فیئر بہترین اداکار ایوارڈ]] حاصل ہويا۔ ايس‏ے سال انہاں نو‏ں [[منی رتنم]] د‏‏ی فلم '' [[دل تو‏ں (1998ء فلم)|دل سے]] '' وچ اپنے اداکاری دے لئی فلم مبصرین تو‏ں کافی تعریف ملی تے ایہ فلم بھارت دے باہر کافی کامیاب رہی۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/overseas.htm%7C |title=آرکائیو کاپی |access-date=2005-12-23 |archive-date=2005-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223014121/http://www.boxofficeindia.com/overseas.htm%7C |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;h3&gt;1999ء تا 2003ء (کیرئیر دے اُتار چڑھاؤ)&lt;/h3&gt;1999ء دا سال انہاں دے لئی کچھ خاص فائدہ مند نئيں رہیا چونکہ انہاں د‏‏ی اک صرف فلم، [[بادشاہ (1999ء فلم)|بادشاہ]]، ریلیز ہوئی جو اوسط درجے د‏‏ی رہی۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1999 BOX OFFICE FIGURES |url=http://web.archive.org/web/20040402124634/www.boxofficeindia.com/1999.htm |access-date=2026-03-23 |website=web.archive.org |language=en}}&lt;/ref&gt; 2000ء وچ [[آدتیہ چوپڑ‏ا]] د‏‏ی [[محبتاں (2000ء فلم)|محبتاں]] وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں شدید تو‏ں بہت تعریف ملی تے اس فلم دے لئی انہاں نو‏ں اپنا دوسرا [[فلم فیئر مبصرین بہترین اداکار ایوارڈ]] ملا۔ اس ہی سال آئی انہاں د‏‏ی فلم جوش وی ہٹ ہوئی۔ اس ہی سال وچ خان نے [[جاوہی چاولہ]] تے عزیز مرزا دے نال مل ک‏ے اپنی خود د‏‏ی فلم پروڈکشن كمپني، 'ڈريمز انہاں لمیٹڈ'، قائم کيتی۔ اس كمپني د‏‏ی پہلی فلم [[فیر وی دل اے ہندوستانی (2000ء فلم)|فیر وی دل اے ہندوستانی]]، جس وچ شاہ رخ خان تے جاوہی چاولہ نے اداکاری کی، باکس آفس پہ جادو بکھیرنے وچ کامیا ب نہ ہوئے سکيتی۔ [[کمل حسن]] د‏‏ی فلم [[ہے رام (2000 ءفلم)|ہے رام]] وچ وی خان نے اک معاون کردار ادا کيتا جس دے لييے انہاں نو‏ں بہت سراہا گیا اُتے ایہ فلم وی ناکا‏م ہی رہی۔

2001ء وچ شاہ رخ خان نے [[کرن جوہر]] دے نال اپنی دوسری فلم '' [[کدی خوشی کدی غم (2001ء فلم)|کدی خوشی کدی غم]] '' د‏‏ی جو اک خاندانی کہانی سی تے جس وچ ہور کئی معروف اداکار سن ۔ ایہ فلم اس سال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہٹ فلماں د‏‏ی لسٹ وچ شامل سی۔ شاہ رخ خان نو‏‏ں اپنی فلم [[اشوکا (2001ء فلم)|اشوکا]]،جو تاریخی شہنشاہ [[اشوک]] د‏‏ی زندگی اُتے مبنی سی، دے ليے وی تعریف ملی لیکن ایہ فلم وی ناكام رہی۔ 2002 ء وچ خان نے [[سنجے لیلا بھنسالی]] د‏‏ی ٹریجڈی تے رومانوی فلم [[دیوداس (2002ء فلم)|دیوداس]] وچ اہ‏م کردار ادا جس دے لئی انہاں نو‏ں اک بار فیر [[فلم فیئر بہترین اداکار ایوارڈ]] دتا گیا۔ ایہ [[شرت چندر چٹوپادھيائے]] دے ناول [[دیوداس (ناول)]] اُتے مبنی تیسری ہندی فلم سی۔ اگلے سال شاہ رخ خان د‏‏ی دو فلماں ریلیز ہوئیاں، [[چلدے چلدے (2003 ءفلم)|چلدے چلدے]] تے [[کل ہوئے نہ ہوئے (2003ء فلم)|کل ہوئے نہ ہو]] | چلدے چلدے اک اوسط ہٹ ثابت ہوئی، لیکن کل ہوئے نہ ہو، جو [[کرن جوہر]] د‏‏ی تیسری فلم سی، علاقائی تے [[بین الاقوامی]] دونے باکس آفس وچ كامياب رہی۔ اس فلم وچ شاہ رخ خان نے اک دل دے مریض دا کردار ادا کيتا جو مرنے تو‏ں پہلے اپنے ارد گرد خوشی پھیلیانا چاہندا اے تے اس اداکاری دے لئی انہاں نو‏ں سرهايا وی گیا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2003.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2006-02-12 |archive-date=2006-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212104056/http://www.boxofficeindia.com/2003.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;h3&gt;2004 تا 2009ء (حیات نو۔ فیر تو‏ں اُبھرنا)&lt;/h3&gt;

2004ء خان دے لئی اک ہور اہ‏م سال رہیا۔ اس سال د‏‏ی انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی [[فرح خان]] ہدایت [[ماں ہاں نا (2004ء فلم)|وچ ہاں نا]]، جس وچ شاہ رخ خان وی شریک پروڈیوسرسن، ایہ فلم باکس آفس اُتے اک وڈی ہٹ ثابت ہوئی۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم سی [[یش چوپڑ‏ا]] كی '' [[ویر زارا (2004ء فلم)|ویر زارا]] '' جو اس سال د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب فلم سی تے جس تو‏ں شاہ رخ خان نو‏‏ں اپنے اداکاری دے لئی بہت ایوارڈ تے بہت تعریف ملی۔
جنوری 2013ء انہاں د‏‏ی تیسری فلم سی [[اشوتوش گوواركر]] ہدایت '' [[سوادیس (2004ء فلم)|سوادیس]] '' جو ناظرین نو‏‏ں سینما گھراں وچ لیانے وچ کامیاب نہ ہوسک‏ی لیکن اس وچ شاہ رخ خان دے بھارت واپس آئے اک تارکین وطن بھارتی دے کردار نو‏‏ں سرهايا گیا تے شاہ رخ خان نے اپنا چھٹا [[فلم فیئر بہترین اداکار ایوارڈ]] جِتیا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2004.htm |title=2004 BOX OFFICE FIGURES&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2004-10-27 |archive-date=2004-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041027004300/http://www.boxofficeindia.com/2004.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سن 2005ء وچ انہاں د‏‏ی واحد فلم [[پہیلی (2005ء فلم)|پہیلی]] (جو [[امول پالیكر]] د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ سی )، باکس آفس اُتے ناکا‏م رہی۔ لیکن اس وچ شاہ رخ خان د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں سرهايا گیا۔
2006ء وچ خان اک بار فیر [[کرن جوہر]] د‏‏ی فلم [[کدی الوداع نہ کہنا (2006 ءفلم)|کدی الوداع نہ کہنا]] وچ آئے، جس وچ وی کئی معروف اداکار شامل سن ۔۔ اس فلم نے بھارت وچ تاں کامیابی حاصل کيتی ہی، نال ہی نال ایہ بیرون ملک سب تو‏ں زیادہ کامیاب ہندی فلم وی بن گئی۔
اسی سال شاہ رخ خان نے 1978ء د‏‏ی ہٹ فلم [[ڈان (1978ء فلم)|ڈان]] د‏‏ی ریمیک [[ڈان (2006ء فلم)|ڈان]] وچ وی اداکاری د‏‏ی جو اک وڈی ہٹ ثابت ہوئی ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2006.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2006-03-26 |archive-date=2006-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060326011123/http://www.boxofficeindia.com/2006.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2007ء وچ شاہ رخ خان د‏‏ی دو فلماں آئی اے - [[چک دے! انڈیا (2007ء فلم)|چک دے! انڈیا]] تے [[اوم شاندی اوم]]۔ [[چک دے! انڈیا (2007ء فلم)|چک دے! انڈیا]] وچ خان بھارتی خاتون ہاکی ٹیم دے کوچ دے کردار وچ نظر آندے نيں جنہاں دا مقصد بھارت نو‏‏ں ورلڈ کپ دلوانا سی، اس کردار د‏‏ی لئی شاہ رخ خان نو‏‏ں خاصی تعریف ملی ہی اے نال ہی نال ایہ فلم اک وڈی ہٹ وی ثابت ہوئی ا‏‏ے۔
شاہ رخ خان 2007ء د‏‏ی دوسری فلم [[اوم شاندی اوم]] وچ وی نظر آئے ایہ فرح خان د‏‏ی شاہ رخ خان دے نال دوسری فلم ا‏‏ے۔ اس وچ خان نے دوہرا کردار ادا کيتا | پہلا کردار اوم اک جونیئر آرٹسٹ اے تے اک حادثے وچ ماریا جاندا اے تے دوسرا اک نامی گرامی اداکار اوم کپور دا ا‏‏ے۔ ایہ فلم وی 2007ء د‏‏ی اک کامیاب فلم سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2007.htm |title=BoxOfficeIndia.Com-The complete hindi film box office site&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2006-03-26 |archive-date=2006-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060326011123/http://www.boxofficeindia.com/2007.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

شاہ رخ خان دے لئی 2008ءسال د‏‏ی ابتدا کچھ زیادہ اچھی نئيں رہی انہاں دا ٹی وی شو’ کیہ تسيں پنجويں کولو‏‏ں تیز ہیں‘، تقریباً فلاپ ہی سی لیکن سال دے آخر وچ انہاں د‏‏ی فلم ’رب نے بنا دتی جوڑی‘ باکس آفس اُتے کامیاب رہی۔ فلماں دے تجارتی تجزیہ نگار امود مہرہ دے مطابق ’رب نے بنا دتی جوڑی نے‘ ہندستان تے غیر ملکاں وچ نوے کروڑ روپے دا بزنس کيتا۔ 2009ء وچ شاہ رخ خان د‏‏ی ہوم پروڈکشن د‏‏ی اک فلم ’بلو‘ آئی جو انہاں نے تیئس کروڑ روپیاں دے بجٹ دے نال بنائی سی لیکن فلم باکس آفس اُتے اپنا جادو نئيں دکھا سکيتی۔ شاہ رخ خان اورعرفان خان د‏‏ی دوستی پربنی فلم ’بلو‘ ملیا لم فلم دا ری میک سی۔ ایہی فلم [[تمل زبان]] وچ وی بنائی گئی جس وچ مرکزی کردار رجنی کانت نے ادا کيتا سی۔&lt;h3&gt;2010ء تا حال (سو کروڑ کلب) &lt;/h3&gt;2010ء وچ مائی نیم اِز خان منظر عام اُتے آئی، جس وچ شاہ رخ خان دے نال [[کاجول]] نے اداکاری کيتی۔ فلم مائی نیم از خان وچ شاہ رخ نے رضوان خان نامی اک ایداں دے مسلما‏ن شخص دا کردار نبھایا اے جو ایسپرجر سنڈروم دا شکار اے تے جس د‏‏ی زندگی امریکا اُتے ہوئے 11 ستمبر دے حملےآں دے بعد بدل جاندی ا‏‏ے۔ ایہ فلم علاقی تے عالمی اعتبار تو‏ں سپر ہٹ ثابت ہوئی۔&lt;ref&gt;[http://m.urduvoa.com/a/my-name-is-khan-record-business-bollywood-84908937/1140055.html عالمی سطح پرفلم مائی نیم ازخان دا زبردست کاروبار&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; اس فلم نے 200 کروڑ روپے دا بزنس کيتا۔

اسی سال شاہ رخ خان دا موم تو‏ں بنا مجسمہ نیویارک دے [[مادام تساؤ میوزیم]] وچ سجا یا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اس میوزیم وچ بالی وڈ دے تن ستارےآں امیتابھ بچن، سلمان خان تے بالی وُڈ اداکارہ تے سابق مس ورلڈ ایشوریہ رائے دے مجسمے رکھے گئے سن ۔&lt;ref&gt;[http://www.dw.com/ur/شاہ-رُخ-خان-نیویارک-کے -مادام-تساؤ-میں/a-5906908 شاہ رُخ خان نیویارک دے مادام تساؤ وچ  | فن و سبھیاچار | DW | 13. اگست 2010&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717124933/https://www.dw.com/ur/%D8%B4%D8%A7%DB%81-%D8%B1%D9%8F%D8%AE-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DA%A9%DB%92 |date=2024-07-17 }}&lt;/ref&gt;

سال 2011ء وچ شاہ رخ خان د‏‏ی [[کرینہ کپور]] دے نال 24 ملین ڈالر دے وڈے بجٹ تو‏ں بنائی گئی فلم ’’را ون‘‘ تے [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] کیتے نال ’’ڈان 2‘‘، ریلیز ہوئی۔ ایہ دونے فلماں کامیاب رہیاں تے اس سال د‏‏ی ٹاپ فلماں وچ باڈی گارڈ، ریڈی تے سنگھم دے بعد چوتھے تے پنجويں نمبر اُتے شاہ رخ خان د‏‏ی فلماں ’’ڈان 2‘‘اور ’’راون ‘‘ رني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے فلماں د‏‏ی کامیابی دے نال شاہ رخ خان پہلی مرتبہ دو سو کروڑ کلب وچ داخل ہوئے گئے۔

سال 2012ء وچ شاہ رخ خان نے یش راج بینر د‏‏ی فلم ’جب تک جان ‘ماں کترینہ کیف تے [[انوشکا شرما]] دے نال کم کيتا سی۔ جدو‏ں تک اے جان نو‏‏ں شائقین نے بے حد سراہا، فلم وچ شاہ رخ د‏‏ی اداکاری دے وی خوب چرچے ہوئے تے لوکاں نے وی جم دے داد دی، اس فلم نے 241 کروڑ دا بزنس کيتا۔ ایہ فلم کنگ خان د‏‏ی کم یابیاں د‏‏ی لسٹ وچ اک سودمند اضافہ ثابت ہوئی۔ ’’را۔ ون‘‘ تے ’’ڈان ٹو‘‘ دے بعد اوہ تیسری بار ’’دو سو کروڑ کلب‘‘ دا حصہ بنے۔

2013ء وچ بننے والی فلم ’’[[چنائی ایکسپریس]]‘‘ نے نہ صرف ملک وچ بلکہ بیرون ملک موجود پرستارےآں نو‏‏ں وی محظوظ کيتا ا‏‏ے۔ شاہ رخ خان د‏‏ی فلم چنائی ایکسپریس د‏‏ی رفتار سارے ریکارڈ توڑدے ہوئے 423کروڑ دا بزنس کيتا۔ ایہ فلم شاہ رخ خان د‏‏ی ابتک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کامیاب فلم اے تے [[سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلماں د‏‏ی لسٹ]] وچ چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔

2014ء وچ شاہ رخ خان د‏‏ی فلم ہیپی نیو ایئر نے باکس آفس اُتے ریکارڈ توڑنے دا سلسلہ جاری رکھیا، اس فلم د‏‏ی ہدایت کار فرح خان نيں جدو‏ں کہ شاہ رخ خان نے پروڈیوسر دے فرائض وی انجام دتے ني‏‏‏‏ں۔ دونے اس تو‏ں پہلے ‘ماں ہاں ناں’ تے ‘اوم شاندی اوم’ ورگی کامیاب فلماں بنا چکے ني‏‏‏‏ں۔ فلم د‏‏ی کہانی ‘چھ ناکام’ لوکاں دے گرد گھمدی اے جو زندگی د‏‏ی جانب نال ملن والے اک موقع دا بھرپور فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم نے 383 کروڑ دا بزنس کيتا تے اس سال پی دے بعد دوسری تے خود شاہ رخ خان دے کیرئیر د‏‏ی دوسری سب تو‏ں زیادہ کمائی والی فلم قرار پائی۔

شاہ رخ خان انہاں دناں تن فلماں &lt;nowiki&gt;''دل والے''، ''رئیس'' اور ''فین''&lt;/nowiki&gt; وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تن فلماں دے علاوہ شاہ رخ خان ہدایت کار آنند ایل رائے (جو تنو ویڈ منو تے راجچھنا ورگی فلماں بنا چکے نيں) د‏‏ی نويں فلم وچ دیپکا پڈکون دے نال تے ہدایت کار گوری شنڈے تے کرن جوہر نے اپنی اگلی پروڈکشن فلم وچ [[عالیہ بھٹ]] دے نال کم کرن گے ۔

== اداکاری پیشہ ==
=== 1988–1992: ٹیلیوژن اتے فلم دی شروعات ===
خان دی پہلی کردار لیکھ ٹنڈن دی ٹیلیوژن لڑی ''دل دریا'' وچ سی، جسدی شوٹنگ 1988 وچ شروع سی، پر پیداوار وچ دیری کارن 1989 دی لڑی وچ ''فوجی'' اس دی ٹیلیوژن دی شروعات بن گئی۔ لڑی وچ اسنے ابھمنیو رائے دی مکھ کردار نبھایا جس نے فوج کیڈٹ دی سکھلائی اُتے اک اصلی نظر درسایا۔&lt;ref name=&quot;mumbai&quot;&gt;{{cite news|newspaper=Daily News and Analysis |date=2 نومبر 2009 |accessdate=1 اگست 2014 |title=I feel like a 25-year-old، says birthday boy Shah Rukh Khan |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-like-a-25-year-old-says-birthday-boy-shah-rukh-khan-1306257 |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809200837/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-like-a-25-year-old-says-birthday-boy-shah-rukh-khan-1306257 |archivedate= 9 اگست 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Khubchandani، Lata |url=http://www.rediff.com/movies/2004/jun/02lekh.htm |title=I can't take credit for Shah Rukh's success |publisher=Rediff.com |date=1 جون 2004 |accessdate=22 اکتوبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628063812/http://www.rediff.com/movies/2004/jun/02lekh.htm |archivedate=28 جون 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; اس نال اسنوں عزیز مرزا دے ٹیلیوژن لڑی ''سرکس'' (1989–90) اتے منی قول دی منی لڑی ''اڈیئٹ'' (1991) وچ آؤن دا موقع ملیا۔ خان نے ''امید'' (1989) اتے ''واگلے کی دنیا'' (1988–90) وچ سیریئلاں اتے انگلش-لینگوئیج ٹیلیوژن فلم 'ان وچ عینی گیوز اٹ دوز ونز' (1989) وچ چھوٹی کردار نبھایا۔&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kohli، Ram |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-main-bhi-shah-rukh-khan-1832425 |title=Main bhi Shah Rukh Khan! |work=Daily News and Analysis |date=9 مئی 2013 |accessdate=12 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714175821/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-main-bhi-shah-rukh-khan-1832425 |archivedate=14 جولائی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; ایہناں سیریئلاں وچ آلوچکاں نے اس دی اداکاری، دکھّ اتے ابھنی سٹائل دی تلنا [[دلیپ کمار]] نال کیتی مگر خان نوں فلم وچ کم کرن وچ دلچسپی نہیں سی اتے اوہ سوچدا سی کہ اوہ سوہنا نہیں دکھدا۔{{sfn|Chopra|2007|pp=79–84}}&lt;ref name=cnnedition&gt;{{cite web|title=Shah Rukh Khan {{ndash}} Q&amp;A |url=http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/01/25/SRK.qanda/ |publisher=CNN |date=5 جون 2008 |accessdate=30 مارچ 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151103045107/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/01/25/SRK.qanda/ |archivedate= 3 نومبر 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;

خان نے اپنی ماں دی موت دے سوگ توں بچن لئی اپریل 1991 وچ فلماں وچ کم کرن دا فیصلہ بدل دتا۔&lt;ref name=itoday /&gt; اوہ [[بالیوڈّ]] وچ پھلّ ٹائم کیریئر بناؤن لئی دلی توں ممبئی چلا گیا سی اتے چھیتی ہی چار فلماں لئی دستخط کیتے۔ اس دی پہلی پیش کش [[ہیما مالنی]] دی ڈریکٹر پہلی فلم 'دل اشنا اے' سی اتے جون دے مہینے اسنے اپنا پہلی شوٹنگ شروع کر دتی سی۔ اسدی شروعاتی فلم ''دیوانہ'' سی، جو جون 1992 وچ رلیز ہوئی سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shahrukh-khan/articleshow/25059260.cms |title=B'day Special: Shah Rukh Khan (p. 26) |work=The Times of India |accessdate=30 جولائی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103120905/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shahrukh-khan/articleshow/25059260.cms |archivedate=3 نومبر 2014 |deadurl=no}}&lt;/ref&gt; اس وچ ادسی [[رشی کپور]] دے بعد دوجی نر مکھ کردار سی اتے [[دویا بھارتی]] مکھ معدہ کردار وچ سی۔ ''دیوانہ'' باکس آفس اُتے ہٹ سی اتے اسنے خان دے بالیوڈّ کیریئر دی شروعات کر دتی،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=198&amp;catName=MTk5Ng== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329011759/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=198&amp;catName=MTk5Ng٪3D٪3D |archivedate=29 مارچ 2012 |title=Box Office 1992 |publisher=[[Box Office India]] |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; اسنے اپنے مظاہرہ لئی فلمفیئر بیسٹ میل ڈیبیو اوارڈ جتیا۔&lt;ref name=toi-awards&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Shahrukh-Khan-The-King-of-Awards/photostory/29203023.cms |title=Shahrukh Khan The King of Awards |work=The Times of India |accessdate=10 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701205554/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Shahrukh-Khan-The-King-of-Awards/photostory/29203023.cms |archivedate= 1 جولائی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; 1992 وچ اوہ ''چمتکار''، ''دل آشنا اے'' اتے ''راجو بن گیا جینٹلمین'' وچ مکھ کردار وچ نظر آیا جو کہ اداکارہ [[جوہی چاولا]] نال اسدی پہلی فلم سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=The rise، fall and rise of Juhi Chawla |url=http://www.rediff.com/movies/1998/mar/27juhic.htm |date=27 مارچ 1998 |publisher=Rediff.com |accessdate=8 جون 2009 |author=Srinivasan، V S |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070129033105/http://www.rediff.com/movies/1998/mar/27juhic.htm |archivedate=29 جنوری 2007 |df=}}&lt;/ref&gt; شروعاتی فلماں وچ اسدیاں کرداراں توانائی اتے اتشاہ والے کردار والیاں سن۔ ''ڈیلی نیوز اینڈ اینالسس'' دے آرنب رے دے مطابق؛ خان نے کیونکہ &quot;برف دی اک ٹکڑی اُتے پوڑیاں اترنا، کمبدے بلھ، کمبدیاں اکھاں، سکرین اتے بھوتک توانائی لیاؤندے ہوئے … اک دماغی، تیبر، اک پل پل اتے اگانھ ودھن نال&quot; اک نویں قسم دی اداکاری پیش کیتی۔&lt;ref name= DNA /&gt;

=== 1993–1994: ولن ===
اپنے 1993 دے ریلیزاں وچ، خان نے دو باکس آفس وچ ولن کرداراں، ''ڈر'' وچ اک جنونی پریمی اتے ''بازی گر'' وچ اک قاتل، نبھاؤن لئی سبھ توں ودھ تعریف حاصل کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=199&amp;catName=MTk5Mw== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119095100/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=199&amp;catName=MTk5Mw٪3D٪3D |archivedate=19 جنوری 2012 |title=Box Office 1993 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; ''ڈر'' فلم پروڈیؤسر [[یش چوپڑہ]] اتے اس دی کمپنی ''یش راج پھلمز'' نال خان دے بہت ساریاں فلماں وچوں پہلی سی۔ خان دا ہکلاؤنا اتے &quot;آئی لوَ یو، ک-ک-ک-کرن&quot; واک ناظرین وچ مشہور سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/nov/04watch.htm |title=Weekend Watch: Darr |publisher=Rediff.com |author=Verma، Sukanya |date=4 نومبر 2005 |accessdate=17 مارچ 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111018181249/http://www.rediff.com/movies/2005/nov/04watch.htm |archivedate=18 اکتوبر 2011 |df=}}&lt;/ref&gt; ''ڈر'' لئی اسنوں نیگیٹو رول وچ بیسٹ پرپھورینس لئی فلمفیئر اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا، جس نوں بیسٹ ولیئن انعام وی کیہا جاندا اے، پر ''سر'' لئی [[پریش راول]] توں ہار گیا۔&lt;ref name=FFAwardsPDF&gt;{{cite web|url=https://sites.google.com/site/deep750/FilmfareAwards.pdf؟attredirects=0 |title=Filmfare Nominees and Winners |format=PDF |work=Filmfare |pp=85–119 |accessdate=29 جون 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151019034032/https://sites.google.com/site/deep750/FilmfareAwards.pdf؟attredirects=0 |archivedate=19 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; ''بازی گر''، جس وچ خان نے اک ان پچھاتے بدلاخوری جو اپنی پریمکا دی قتل کر دندا اے، دی کردار نبھایا، جسنے معیاری بالیوڈّ فارمولے دی اچانک النگھنا کرکے بھارتی ناظرین نوں حیران کر دتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2005/oct/18sld4.htm |title=Shah Rukh's Best Movies |publisher=Rediff.com |date=18 اکتوبر 2005 |accessdate=20 اپریل 2008 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226122111/http://specials.rediff.com/movies/2005/oct/18sld4.htm |archivedate=26 فروری 2008 |df=}}&lt;/ref&gt; ''دِ کیمبرج کمپیمیئن ٹو موڈرن انڈین کلچر''، سونل کھلر نے اس پاتر نوں &quot;کوٹپالیسی مخالف ہیرو&quot; کیہا۔{{sfn|Dalmia|Sadana|2012|p=180}} بازی گر وچ اسدے مظاہرہ، جو اداکارہ [[کاجول]] نال اسدیاں بہت ساریاں فلماں وچوں پہلی سی، نال خان نے [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار]] حاصل کیتا۔{{sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}} 2003 وچ، ''اینسائیکلوپیڈیا آف ہندی سنیما'' نے کیہا کہ خان نے &quot;دوویں فلماں وچ روائتی ہیرو دا چتر متاثر کیتا اتے سودھکوادی ہیرو دا اپنا خود دا اڈیشن بنا لیا&quot;۔{{sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}} 1993 وچ، ''[[مایہ میم صاب]]'' وچ [[دیپا ساہی]] نال خان نے اک نگن مورت پیش کیتا، حالانکہ اسدے کجھ حصیاں نوں [[سینٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفکیشن]] ولوں کٹّ دتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-khan-isn-t-the-first-actor-to-pose-nude-here-are-5-other-bollywood-actors-who-posed-nude-for-films-2007394 |title=Aamir Khan isn't the first actor to pose nude، here are 5 other Bollywood actors who posed nude for films |author=Mukane، Pratik |work=Daily News and Analysis |date=2 اگست 2014 |accessdate=8 فروری 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150209021420/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-khan-isn-t-the-first-actor-to-pose-nude-here-are-5-other-bollywood-actors-who-posed-nude-for-films-2007394 |archivedate= 9 فروری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اس اختلاف نے اس نوں مستقبل وچ اجہے درشاں توں بچن لئی راغب کیتا۔{{sfn|Chandra|2008|p=110–111}}

1994 وچ، خان نے [[کندن شاہ]] دی کامیڈی-ڈرامہ فلم 'کبھی ہان کبھی نہ' وچ ''دیپک تجوری'' اتے ''سچترا کرشنامورتی'' نال پیار وچ ڈبے سنگیتکار پریمی دی کردار نبھایا، جس نوں بعد وچ اپنی پسندیدہ کردار ہون دا دعوہ کردا سی۔ اسدے مظاہرہ نے اسنوں سبتوں ودھیا مظاہرہ لئی فلمفیئر کرٹکس اوارڈ دتا اتے 2004 دی پوروَ-انمانک تجزیہ وچ، ریڈپھ۔کام دی سکنیا ورما نے اس نوں خان دی بہترین کارگزاری دسیا اتے کیہا، &quot;اوہ سہج، کمزور، بچکانا، شرارتی اتے سدھے دلوں کم کرن والا اے۔&quot;&lt;ref name=&quot;bestperf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sukanyaverma.com/2012/01/shah-rukh-khans-best-performance-and-film/ |title=Shah Rukh Khan's best performance (And film)! |publisher=SukanyaVerma.com |author=Verma، Sukanya |date=25 مارچ 2004 |accessdate=13 اکتوبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304072142/http://www.sukanyaverma.com/2012/01/shah-rukh-khans-best-performance-and-film/ |archivedate= 4 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; 1994 وچ خان نے ''انجام'' وچ اک جنونی پریمی دے کردار لئی فلمفیئر بیسٹولن انعام جتیا سی، جس وچ [[مادھوری دیکشت]] اتے ''دیپک تجوری'' نے اداکاری کیتی سی۔{{Sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}} اس ویلے، بالیوڈّ دے مشہور انسان دے کریئر لئی ورتکنیک دھراں دے کردار نبھاؤنا خطرناک منیا جاندا سی۔ رے نے بعد وچ خان نوں اجیاے کرداراں دی چون کرن لئی &quot;پاگل خطرے&quot; لین والے اتے &quot;لفافے توں اگے ودھن&quot; والے دا سہرا دتا، جس راہیں اسنے بالیوڈّ وچ اپنا کریئر شروع کیتا۔&lt;ref name=DNA&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/analysis/column_when-shah-rukh-khan-lost-his-groove_1763118 |title=When Shah Rukh Khan lost his groove |work=Daily News and Analysis |author=Ray، Arnab |date=11 نومبر 2012 |accessdate=26 جنوری 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114050856/http://www.dnaindia.com/analysis/column_when-shah-rukh-khan-lost-his-groove_1763118 |archivedate=14 نومبر 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; ڈریکٹر مکل س۔ آنند نے اس ویلے اس نوں &quot;صنعت دا نواں چہرہ&quot; کیہا۔&lt;ref name=itoday&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-makes-a-career-out-of-rejected-roles-reinvents-hindi-film-hero/1/287824.html |title=Darringly different |work=[[India Today]] |author=Chandra، Anupama |date=15 اپریل 1995 |accessdate=22 اپریل 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150519010219/http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-makes-a-career-out-of-rejected-roles-reinvents-hindi-film-hero/1/287824.html |archivedate=19 مئی 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

=== 1995–1998: روانسانی ہیرو ===
[[File:Shah Rukh Khan &amp; Kajol unveil the special coffee table book 'DDLJ'.jpg|thumb|left|2014 وچ [[کاجول]] اتے خان نے اپنی فلم اپنی فلم ''دلوالے دلہنیا لے جائینگے'' دے جاری 1000 ہفتیاں مظاہرہ دے جشن ویلے]]
خان نے 1995 وچ ستّ فلماں وچ کم کیتا، جس وچ [[راکیش روشن]] دا سنگیتکار رومانچکاری تھئیٹر ''کرن-ارجن'' سی، جس وچ [[سلمان خان]] اتے [[کاجول]] نے اداکاری کیتی، ایہہ بھارت دے سال دی دوجی سبھ توں وڈی فلم بن گئی۔&lt;ref name=&quot;g1995&quot; /&gt;اس دی سبھ توں اہم رلیز اس سال آدتیا چوپڑہ دی ڈریکٹر پہلی رومانس فلم، ''دلوالے دلہنیا لے جائینگے'' سی، جس وچ اسنے اک غیر-نواسی بھارتی (این۔آر۔آئی۔) نوجوان دی کردار نبھایا جو کاجول دے کردار نال یورپ دورے دوران پیار وچ پے جاندا اے۔ خان شروع وچ اک پریمی دے کردار نوں درساؤن لئی جانیا جاندا سی، پر اس فلم نوں &quot;رومانٹک ہیرو&quot; وجوں قائم کرن دا سہرا جاندا اے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/oct/08anu.htm |title=Shah Rukh did not want to do DDLJ |publisher=Rediff.com |author=Kulkarni، Ronjita |date=8 اکتوبر 2003 |accessdate=11 نومبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530014030/http://www.rediff.com/movies/2003/oct/08anu.htm |archivedate=30 مئی 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; آلوچکاں اتے جنتا دوناں ولوں فلم تعریف کیتی گئی، ایہہ بھارت اتے ودیساں وچ سال دی سبھ توں ودھ کمائی والی فلم بن گئی اتے 1.22 بلیئن روپے (US $ 17 ملیان) نال باکس آفس انڈیا ولوں &quot;آل ٹائم بلاکبسٹر&quot; اعلان کیتی گئی۔&lt;ref name=&quot;g1995&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=201&amp;catName=MTk5NQ== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919200909/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=201&amp;catName=MTk5NQ٪3D٪3D |archivedate=19 ستمبر 2012 |title=Box Office 1995 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/cpages.php؟pageName=all_time_earners|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107103929/http://boxofficeindia.com/cpages.php؟pageName=all_time_earners|archivedate=7 جنوری 2012|title=All Time Grossers|publisher=Box Office India|accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt; ایہہ بھارتی سنیما دے اتہاس وچ سبھ توں لمے ویلے تک چلن والی فلم اے؛ ایہہ اجے وی ممبئی دے مراٹھا مندر تھئیٹر وچ 2015 دی شروعات دے 1000 ہفتے توں ودھ بعد وچ دکھ رہی اے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title='DDLJ' to complete 1000 weeks at Maratha Mandir theatre on Friday |url=http://ibnlive.in.com/videos/517598/ddlj-to-complete-1000-weeks-at-maratha-mandir-theatre-on-friday.html |publisher=[[CNN-IBN]] |date=11 دسمبر 2014 |accessdate=11 دسمبر 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530051347/http://www.ibnlive.com/videos/india/ddlj-1000-weeks-730712.html |archivedate=2015-05-30 |deadurl=yes |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/maratha-mandir-brings-down-curtains-on-ddlj-after-20-years-115021900494_1.html |title=Maratha Mandir brings down curtains on DDLJ after 20 years |work=Business Standard |date=19 فروری 2015 |accessdate=19 فروری 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530052333/http://www.business-standard.com/article/news-ians/maratha-mandir-brings-down-curtains-on-ddlj-after-20-years-115021900494_1.html |archivedate=30 مئی 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اس فلم نے ستّ [[فلمفیئر انعام]] جتے، جنہاں وچ خان دا دوجا سبھ توں ودھیا ایکٹر اوارڈ شامل اے۔{{Sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}} ڈائریکٹر اتے نقاد ''راجا سین'' نے کیہا، &quot;خان بہت ودھیا مظاہرہ کردا اے، 1990 دے دہاکے دے پریمی نوں پریبھاشت کردا اے۔ اوہ مذاقیہ اتے چھچھورا اے، پر ناظرین نوں اپیل کرن لئی کھرا وی اے۔ کارگزاری اپنے آپ وچ وپار دے سبھ توں ودھیا حصے وانگ اے، جو سہجتا اتے غیر-مشق دے روپ وچ ساہمنے آیا۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=DDLJ: Ten years، everybody cheers |url=http://www.rediff.com/movies/2005/may/13raja.htm |date=13 مئی 2005 |author=Sen، Raja |accessdate=29 جنوری 2011 |publisher=Rediff.com |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530014324/http://www.rediff.com/movies/2005/may/13raja.htm |archivedate=30 مئی 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

1996 وچ، خان دیاں چارو فلماں نقاد اتے وپاری طور تے ناکام رہیاں&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=202&amp;catName=MTk5Ng== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120922015917/http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=202&amp;catName=MTk5Ng٪3D٪3D |archivedate=22 ستمبر 2012 |title=Box Office 1996 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; پر اگلے سال، اس نے عزیز مرزا دی رومانٹک کامیڈی ''ییسّ باس'' وچ اداکار آدتیا پنچولی اتے [[جوہی چاولا]] نال مکھ کردار نبھایا جس وچ اس نوں فلم ایوارڈ لئی سبھ توں ودھیا اداکار نامزد کیتا گیا۔&lt;ref name=FFAwardsPDF /&gt; بعد وچ 1997 وچ، اس نے [[سبھاش گھئی]] دے پرواسی سماجی ڈرامہ ''پردیس'' وچ کم کیتا،{{Sfn|Hirji|2010|p=110}} ارجن، اک سنگیتکار جو نیتک الجھن دا ساہمنا کر رہا اے، دا کردار پیش کیتا۔ [[انڈیا ٹوڈے]] نے اس فلم نوں امریکہ وچ سفلتا حاصل کرن والیا مکھ بالیوڈّ فلماں وچوں اک وجوں پیش کیتا اے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/shah-rukh-khan-best-films/9/8077.html |title=Pardes (1997) |work=India Today |accessdate=27 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520215744/http://indiatoday.intoday.in/gallery/shah-rukh-khan-best-films/9/8077.html |archivedate=20 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; 1997 دے خان دی آخری رلیز یش چوپڑہ نال سنگیت رومانس ''دل تو پاگل اے'' وچ دوجا تعاون سی۔ اسنے راہل، اک سٹیج ڈریکٹر دی کردار نبھایا، جو [[مادھوری دیکشت]] اتے [[کرشما کپور]] وچکار پیار دے تکون وچ پھسیا اے۔ فلم اتے اس دی کارگزاری نے تعریف حاصل کیتی، جس وچ خان نوں فلمفیئر وچ اپنا تیجا بیسٹ ایکٹر اوارڈ ملیا۔{{Sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}}

خان نے تن فلماں وچ مکھ کردار نبھایا اتے 1998 وچ اک خاص حاضری بنائی۔ سال دی اپنی پہلی ریلیز وچ، اس نے مہیش بھٹّ دی ایکشن کامیڈی ''ڈپلیکیٹ'' وچ جوہی چاولا اتے [[سونالی باندرے]] دے نال ڈبل رول نبھایا، یش نال اسدے بہت سارے سہیوگاں وچوں پہلا جوہر دی پروڈکشن کمپنی ''دھرما پروڈکشنز'' کمپنی اے۔ فلم ہٹ نہیں سی،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=204&amp;catName=MTk5OA= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505193513/http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=204&amp;catName=MTk5OA٪3D٪3D |archivedate= 5 مئی 2012 |title=Box Office 1998 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; پر ''انڈیا ٹوڈے'' نے شاندار مظاہرہ لئی خان دی تعریف کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Comic-book charm
 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-duplicate-starring-shah-rukh-khan-juhi-chawla-sonali-bendre/1/264225.html
 |work=India Today
 |author=Chopra، Anupama
 |date=18 مئی 1998
 |accessdate=10 مارچ 2015
 |deadurl=no
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216165145/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-duplicate-starring-shah-rukh-khan-juhi-chawla-sonali-bendre/1/264225.html
 |archivedate=16 فروری 2015
 |df=
}}&lt;/ref&gt; اسے سال، خان نے [[آکاشوانی|آل انڈیا ریڈیو]] دے صحافی دے طور اُتے اس دی کارگزاری لئی شاندار تعریف کیتی جس نے دل سے وچ اک پراسرار آتنکوادی ([[منیشا کوئرالا]])&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=The Indian Express|author=Deosthalee، Deepa|date=22 اگست 1998|accessdate=7 دسمبر 2011|title=A picture perfect ode to love، Dil Se|url=http://www.expressindia.com/ie/daily/19980822/23450914.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217075228/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19980822/23450914.html |archivedate=17 دسمبر 2013}}&lt;/ref&gt; لئی موہ دا ترقی کیتا۔ ایہہ منی رتنم دیاں اتواد دیاں فلماں دی تیجی قشط سی۔{{Sfn|Ciecko|2006|p=142}}&lt;ref name=heart&gt;{{cite web
 |url=http://www.cinescene.com/names/maniratnam.html
 |title=From the Heart&amp;nbsp;؛– The Films of Mani Ratnam
 |year=2001
 |accessdate=4 اپریل 2011
 |author=Padua، Pat
 |publisher=Cinescene.com
 |deadurl=no
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303170916/http://www.cinescene.com/names/maniratnam.html
 |archivedate= 3 مارچ 2016
 |df=
}}&lt;/ref&gt; سال دی اپنی آخری ریلیز وچ، اسنے [[کرن جوہر]] دے رومانس [[کچھ کچھ ہوتا ہے]] وچ اک کالج دے طالب علم دا رول کیتا، جس وچ اوہ کاجول اتے [[رانی مکھرجی]] دے نال اک پریم تکونی وچ شامل سی۔ لکھاری انجانا موچہر چندرا نے 1990 دے دہاکے دی بلاکبسٹر کہانی نوں &quot;رومانس، کامیڈی اتے منورنجن دی پوٹ-پوڑی&quot; کیہا اے۔{{sfn|Chandra|2008|p=128}} خان نوں لگاتار دوجی سال لئی فلمفیئر ایوارڈ تقریب وچ سبتوں ودھیا اداکار دا انعام ملیا،{{Sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=574}} حالانکہ اسدا اتے کئی آلوچکاں دا مننا سی کہ کاجول دی کارگزاری دا اس اتے بھاری اثر پیا اے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=5 Reasons Why We Still Love Kuch Kuch Hota Hai |url=http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/5-reasons-why-we-still-love-kuch-kuch-hota-hai-106949.html |work=[[The Times of India]] |author=Vaishnav، Anand |date=16 اکتوبر 2013 |accessdate=10 مارچ 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110201112/http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/5-reasons-why-we-still-love-kuch-kuch-hota-hai-106949.html |archivedate=10 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اپنے کریئر دے اس پڑائ وچ کرداراں اتے رومانٹک کمیڈی اتے لڑیوار خاندانی ناٹکاں دی لڑی توں خان نے ناظرین، خاص طور اُتے کشوراں توں تعریف حاصل کیتی گئی اتے لکھاری انپما چوپڑہ مطابق، اوہ بھارت وچ رومانس دے پرتیک وجوں قائم ہویا۔{{sfn|Chopra|2007|p=112}}&lt;ref name=&quot;romantic hero&quot;&gt;{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/acting-not-romance-is-my-forte-shah-rukh-khan-608704|title=Shah Rukh Khan: Acting، not romance، is my forte | publisher=NDTV |accessdate=10 مارچ 2015 |date=17 نومبر 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912212150/http://movies.ndtv.com/bollywood/acting-not-romance-is-my-forte-shah-rukh-khan-608704 |archivedate=12 ستمبر 2015}}&lt;/ref&gt; اسنے یش چوپڑہ، آدتیا چوپڑہ اتے کرن جوہر نال لگاتار پیشہ ور سنگت جاری رکھی، جنہاں نے اسدے چتر نوں ڈھالیا اتے سپرسٹار بنایا۔ خان بناں اپنے کسے سہِ-ستارے نوں چمن دے اک رمانٹک موہری انسان بن گیا اے، حالانکہ یش چوپڑہ دے زور دین اُتے اسنے 2012 وچ اس نیم نوں توڑیا۔&lt;ref name=kiss&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/why-shah-rukh-khan-broke-his-kissing-rule-for-jab-tak-hai-jaan-608874 |title=Why Shah Rukh Khan broke his kissing rule for ''Jab Tak Hai Jaan'' |publisher=NDTV |date=16 نومبر 2012 |accessdate=9 دسمبر 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913013540/http://movies.ndtv.com/bollywood/why-shah-rukh-khan-broke-his-kissing-rule-for-jab-tak-hai-jaan-608874 |archivedate=13 ستمبر 2015}}&lt;/ref&gt;

=== 1999–2003: پیشے وچ چنوتیاں ===
1999 وچ خان دی اکو رلیز ''بداشاہ'' سی، جس وچ اس نال [[ٹونکل کھنہ]] مکھ کردار وچ سی۔ حالانکہ ایہہ فلم باکس آفس اُتے ودھیا نہیں سی،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=205&amp;catName=MTk5Ng== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119050259/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=205&amp;catName=MTk5Ng٪3D٪3D |archivedate=19 جنوری 2012 |title=Box Office 1999 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; اسنے خان نوں کامک کردار وچ سبتوں ودھیا پرپھارمینس لئی فلمفیئر اوارڈ نامزد کیتا&lt;ref name=FFAwardsPDF /&gt;پر اوہ ''حفوج مان جائیگی'' لئی [[گووندا (اداکار)|گووندا]] توں ہار گیا۔ 1999 وچ اداکارہ جوہی چاولا اتے ڈریکٹر عزیز مرزا دے تعاون نال خان اتپادک کمپنی ڈریمز انلمٹڈ دا پروڈیؤسر بنیا۔&lt;ref name=&quot;dreamz&quot;&gt;{{cite news|title=Holidaying with unlimited Dreamz |date=25 اگست 2003 |accessdate=25 جون 2011 |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/08/25/stories/2003082500540200.htm |author=Palicha، Paresh C. |newspaper=The Hindu |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222105503/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/08/25/stories/2003082500540200.htm |archivedate=22 دسمبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; کمپنی دی پہلی پیداوار، ''پھر بھی دل اے ہندوستانی'' (2000) سی، جس وچ خان اتے چاولا نے کردار نبھایا، اک وپاری اسپھلتا سی۔&lt;ref name=&quot;2000 BO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=206&amp;catName=MjAwMA== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811213429/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=206&amp;catName=MjAwMA٪3D٪3D |archivedate=11 اگست 2013 |title=Box Office 2000 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; استوں اک ہفتہ بعد [[ریتک روشن]] دے ابھنی وچ ''کہو نہ پیار اے'' رلیز ہوئی، جس 'وی الوچکا دا مننا سی کی ایہہ نوا چہرا خان تے بھاری پے گیا اے۔ ریڈپھ۔کام دی سوپنا مترا نے خان بارے اندازا لگایا اتے دسیا کہ، &quot;سچ کہاں تاں، ایہہ صحیح سماں اے جدوں اس نے اپنے ابھنی نوں تھوڑا نواں کیتا اے۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/jan/21hind.htm |title=I love my car&amp;nbsp;؛– and my country |author=Mitter، Swapna |publisher=Rediff.com |date=21 جنوری 2000 |accessdate=17 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924141006/http://www.rediff.com/movies/2000/jan/21hind.htm |archivedate=24 ستمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; خان نے [[کمل ہاسن]] دی ''اے رام'' (2000) وچ معاون کردار نبھایا، جو [[تمل بولی|تمل]] اتے [[ہندی بولی|ہندی]] وچ اکو ویلے گئی سی۔ اس نے اس طرحاں امجد خان نامک اک پراتتو-سائنسدان دے کردار نبھا کے اپنی تمل دی شروعات کیتی۔&lt;ref name=&quot;HRR&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/02/25/stories/09250221.htm |title=Film Review: ''Hey! Ram'' |work=The Hindu |date=25 فروری 2000 |accessdate=27 مئی 2015 |author=Reddy، T. Krithika |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222105630/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/02/25/stories/09250221.htm |archivedate=22 دسمبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ کمل ہاسن نال کم کرن دی اچھا کرن اوسنے نشلک مظاہرہ کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/SRK-didnt-take-money-for-Hey-Ram/articleshow/20313213.cms |title=SRK didn't take money for Hey Ram |work=The Times of India |date=29 مئی 2013 |accessdate=16 جنوری 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015091010/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/SRK-didnt-take-money-for-Hey-Ram/articleshow/20313213.cms |archivedate=15 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/jun/10shah1.htm |title=The scary part is that the adulation will go away |publisher=Rediff.com |last=Taliculam |first=Sharmila |date=10 جون 2000 |accessdate=16 جنوری 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160712134309/http://www.rediff.com/movies/2000/jun/10shah1.htm |archivedate=12 جولائی 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; خان دی کارگزاری اُتے، [[د ہندو|دِ ہندو]] دے ٹی۔ کرتھیکا ریڈی نے لکھیا، &quot;شاہ رخ خان، ہمیشہ دی طرحاں نرپکھّ کارگزاری نال آیا اے۔&quot;&lt;ref name=&quot;HRR&quot; /&gt;

2001 وچ، ڈریمز انلمٹیڈ نے خان نال واپسی دی کوشش کیتی، جس وچ سنتوش سون دے تریخی مہاکوِ ''اشوکا'' وچ مکھ کردار نبھایا، ایہہ بادشاہ [[اشوک]] دے جیون دا کجھ انشک خیالی ذکر سی۔ اس فلم نوں مثبت پرتیکریا لئی [[وینس فلم پھیسٹیول]] اتے [[ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول|2001 ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول]] اُتے پردرشت کیتا گیا سی &lt;ref name=&quot;newyork911&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/oct/24mkt.htm |title=Hype 'n' Hoopla |accessdate=31 دسمبر 2008 |author=Chhabra، Aseem |date=24 اکتوبر 2001 |publisher=Rediff.com |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630033853/http://www.rediff.com/movies/2001/oct/24mkt.htm |archivedate=30 جون 2009 |df=}}&lt;/ref&gt; پر اس فلم دا بھارتی باکس آفساں وچ بہت ماڑا مظاہرہ سی۔&lt;ref name=&quot;BO 2001&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=207&amp;catName=MjAwMA== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117042738/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=207&amp;catName=MjAwMA٪3D٪3D |archivedate=17 جنوری 2012 |title=Box Office 2001 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; جتجدوں اتپاد کمپنی دا نقصان ودھدا رہا،{{sfn|Chopra|2007|pp=181–190}} خان نوں srkworld.com، اک کمپنی جو اسنے ڈریمز انلمٹیڈ نال شروع کیتی سی، نوں بند کرن لئی مجبور ہونا پیا۔ دسمبر 2001 وچ، کرشنا ونسی دی ''طاقت: دِ پاور'' وچ اک ایکشن کرم کردیاں خان نوں ریڑ دی ہڈی اُتے لگ گئی سی۔&lt;ref name=&quot;prolapsed disc&quot;&gt;{{cite news |url=http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20030324/cinema.html |title=Star Stuck |date=24 مارچ 2003 |accessdate=28 جون 2012 |author=Chopra، Anupama |work=India Today |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426033118/http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20030324/cinema.html |archivedate=26 اپریل 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; بعد وچ اس دا پرولیسپڈ ڈسک نال ندان کیتا گیا اتے کئی تھیریپیاں دی کوشش کیتی گئی۔ ایہناں وچوں کسے نال وی سٹّ دا مستقل حل نہیں ہویا، جس نال اسنوں شوٹنگ کردے ویلے بہت درد ہندا سی۔&lt;ref name=&quot;prolapsed disc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RediffCCInterview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/jul/15sd3.htm |title=What makes SRK the richest man in the world؟ |publisher=Rediff.com |author=Jha، Subhash K |date=15 جولائی 2003 |accessdate=28 جون 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228135518/http://www.rediff.com/movies/2003/jul/15sd3.htm |archivedate=28 دسمبر 2011 |df=}}&lt;/ref&gt; 2003 دی شروعات تک، اس دی حالت اس حد تک وگڑ گئی سی کہ اس نوں لنڈن دے ویلنگٹن ہسپتال، وکھے اینٹیٹر سرویکل ڈسکیکٹومی اتے پھیوزن سرجری کرواؤنی پئی سی۔&lt;ref name=&quot;pressure&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/feb/27srk.htm |title=SRK to be discharged on Thursday |publisher=Rediff.com |author=Bhatia، Shyam |date=27 فروری 2003 |accessdate=27 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121074916/http://www.rediff.com/movies/2003/feb/27srk.htm |archivedate=21 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;problem&quot;&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bollywood-Main-Hoon-Naa-says-Shah-Rukh/articleshow/39696603.cms؟ | title=Bollywood، Main Hoon Naa، says Shah Rukh |author=Ahmed، Rashmee Z |author2=Pillai، Jitesh | work=The Times of India | date=8 مارچ 2003 | accessdate=28 جون 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/I-will-be-back-Shah-Rukh-Khan/articleshow/46908205.cms |title=I will be back: Shah Rukh Khan |work=The Times of India |date=20 مئی 2003 |accessdate=28 جون 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120821122254/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/I-will-be-back-Shah-Rukh-Khan/articleshow/46908205.cms |archivedate=21 اگست 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; جون 2003 وچ خان نے دوبارہ شوٹنگ شروع کیتی، پر اس نے اپنا کم بوجھ گھٹا دتا اتے اس نے سلانہ طور تے قبول کیتیاں فلماں دیاں کرداراں نوں گھٹا دتا۔&lt;ref name=&quot;RediffCCInterview&quot; /&gt;

[[File:Devdas CD-Rom Release.jpg|thumb|right|خان نال [[ایشوریا رائے بچن|ایشوریا رائے]] ''دیوداس'' فلم دے سنگیت ویلے]]
اس ویلے آدتیا چوپڑہ دی ''محبتین'' (2000) اتے کرن جوہر دی خاندانی ڈرامہ ''کبھی خوشی کبھی غم۔.۔'' (2001)&lt;ref name=&quot;2000 BO&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;overseas&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php؟pageName=overseas_earners |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905204607/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php؟pageName=overseas_earners|archivedate=5 ستمبر 2013|title=Overseas Earnings (Figures in Ind Rs)|publisher=Box Office India|accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt; خان دیاں کامیاب فلماں سن، جنہاں نوں خان اپنے پیشے دا موڑ کہندا اے۔&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{cite web|title='Maybe people love me too much! |url=http://www.rediff.com/entertai/2001/dec/13shah.htm |author=Sidana، Latika |publisher=Rediff.com |date=13 دسمبر 2001 |accessdate=3 مئی 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114014210/http://www.rediff.com/entertai/2001/dec/13shah.htm |archivedate=14 نومبر 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; دوواں فلماں نے [[امیتابھ بچن]] نوں اک تاناشاہی شخصیت وجوں پیش کیتا اتے دوہاں آدمیاں دے وچاردھاری جدوجہداں نوں پیش کیتا۔{{Sfn|Mehta|Pandharipande|2011|p=151}}{{sfn|Gulazāra|Nihalani|Chatterjee|2003|p=401}} فلماں وچ خان دی کارگزاری نں مکمل عوامی تعریف ملی اتے اس نوں ''محبتین'' لئی سبتوں ودھیا اداکار لئی دوجا فلمفیئر کرٹکس انعام دتا گیا سی۔&lt;ref name=FFAwardsPDF /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/kabhi-khushi-kabhie-gham/critic-review/ |title=Movie Review: Kabhi Khushi Kabhie Gham |accessdate=30 ستمبر 2007 |author=Adarsh، Taran |date=11 دسمبر 2001 |publisher=Bollywood Hungama |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130192521/http://www.bollywoodhungama.com/movie/kabhi-khushi-kabhie-gham/critic-review/ |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; ''کبھی خوشی کبھی غم۔.۔'' اگلے پنج سالاں لئی غیرملکی بازار وچ سبھ توں ودھ کمائی کرن والا بھارتی اتپاد رہا۔&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot;&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503222655/http://boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU٪3D |archivedate= 3 مئی 2012 |title=Top Lifetime Grossers Worldwide (IND Rs) |accessdate=13 مئی 2014 |publisher=Box Office India |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; 2002 وچ، خان نے [[سنجے لیلا بنسالی]] دی فلم ''دیوداس'' وچ [[ایشوریا رائے بچن|ایشوریا رائے]] دے الٹ اک ودروہی شرابی دی کردار نبھایا۔ {{INR}}500 ملیان ($ 7.0 ملیان) توں ودھ دی لاگت نال بنی ایہہ فلم اس ویلے سبھ توں مہنگے بالیوڈّ فلم سی،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1917/19171320.htm |title=The unbearable opulence of Devdas |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=17 اگست 2002 |accessdate=22 مارچ 2015 |author=Deshpande، Sudhanva |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530132657/http://www.frontline.in/static/html/fl1917/19171320.htm |archivedate=30 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; حالانکہ اسنے {{INR}}840 ملیان (US $ 12 ملیان) دی آمدنی کرکے لاگت وصول کر لئی سی۔&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt; اس فلم نے 10 فلمپھیئر اوارڈ، جس وچ خان لئی بہترین اداکار،&lt;ref name=toi-awards /&gt; اتے ''غیر انگریزی بولی وچ ودھیا فلم لئی باپھٹا'' اوارڈ شامل ہن، سمیت ک انعام حاصل کیتے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/Devdas-nominated-for-best-foreign-film-at-Bafta/articleshow/35681339.cms |title=Devdas nominated for best foreign film at Bafta |work=The Times of India |date=27 جنوری 2003 |accessdate=30 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911000628/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/Devdas-nominated-for-best-foreign-film-at-Bafta/articleshow/35681339.cms |archivedate=11 ستمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اسدے بعد خان نے کرن جوہر ولوں لکھی ''کلھ ہو نہ ہو (2003)''، اتے نیویارک سٹی وچ طے کیتی اک کامیڈی-ڈرامہ کیتی، جو کہ گھریلو پدھر اُتے سبھ توں ودھ کمائی کرن والی دوجی فلم بن گئی سی اتے اس سال باہری بازاراں وچ سبھ توں ودھ کمائی کرن والی دوجی فلم بالیوڈّ فلم بن گئی۔&lt;ref name=&quot;overseas&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2003 BO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=209&amp;catName=MjAwMA== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015210718/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=209&amp;catName=MjAwMA٪3D٪3D |archivedate=15 اکتوبر 2013 |title=Box Office 2003 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; [[جیا بچن]]، [[صیف علی خان]]، اتے [[پریتی زنٹا]] دے نال سہِ-ابھنی والی اس فلم وچ خان نے امن ماتھر، جو گھاتک دل دی بیماری والا انسان سی، دی کردار نبھایا، جس لئی آلوچکاں نے ناظرین اُتے اسدے بھاوناتمک اثر دی تعریف کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2003/12/01/stories/2003120100420300.htm |title=Fall in love now&amp;nbsp;؛۔.۔ Kal Ho Naa Ho |work=The Hindu |author=Salam، Ziya Us |date=1 دسمبر 2003 |accessdate=13 جنوری 2012}}&lt;/ref&gt; عزیز مرزا دی پھمل ''چلتے چلتے'' (2003) وچ جوہی چاولا نوں لین وچ اسپھلتا نوں لے کے خان اتے ڈریمز انلمٹیڈ دے ہور سہبھاگیاں دے وچکار آپسی اختلاف پیدا ہو گئے اتے فلم دی سفلتا دے باو جود وی اوہ وکھو وکھرے ہو گئے۔{{sfn|Chopra|2007|pp=194–195}}

=== 2004–2009: مڑ توں سرجیت ===
2004 خان لئی اک تنقیدی اتے وپاری کامیاب سال سی۔ اس نے ڈریمز انلمٹیڈ نوں ریڈّ چیلیز اینٹرٹینمینٹ وچ بدل دتا، اک پروڈیوسر وجوں اپنی بیوی غوری نوں شامل کیتا۔&lt;ref name=RedCh&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-set-to-venture-into-production/articleshow/12728369.cms |title=Shreyas Talpade set to venture into production |work=The Times of India |date=19 اپریل 2012 |accessdate=1 اگست 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912020828/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-set-to-venture-into-production/articleshow/12728369.cms |archivedate=12 ستمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; کمپنی دے پہلے پیداوار وچ، اسنے [[فراہ خان]] دے ڈریکشن وچ بنی فلم ایکشن کامیڈی مسالہ فلم ''میں ہوں نہ'' وچ کردار نبھایا۔ [[بھارت-پاک تعلقات|بھارت-پاکستان تعلقاں]] دا اک خیالی لیکھا-جوکھا، اس نوں کجھ ٹپنیکاراں ولوں پاکستان دے روڑھیوادی چتر توں ستھائیولن دی اک سچیت کوشس دے طور اُتے دیکھیا گیا۔{{sfn|Bharat|Kumar|2012|p=43}} پھر خان نے یش چوپڑہ دی رومانس فلم [[ویر-زارا]] وچ اک بھارتی ہوائی فوج دے پائلٹ دی کردار نبھایا جس نوں اک پاکستانی عورت (پرٹی زنٹا) نال پیار ہو جاندا اے، جس نوں 55 ویں برلن فلم پھیسٹیول وچ دکھایا گیا سی&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yash Chopra On Berlin Film Festival Jury |date=18 جنوری 2006 |url=http://www.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm |publisher=[[Yash Raj Films]] |accessdate=17 اکتوبر 2007 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070618144056/http://www1.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm |archivedate=18 جون 2007 |df=}}&lt;/ref&gt; ایہہ 2004 وچ بھارت دی سبھ توں ودھ کمائی کرن والی فلم سی، جسنے دنیا بھر وچ {{INR}}940 ملیان (US $ 13 ملیان) دی کمائی کیتی اتے ''میں ہوں نہ'' {{INR}}680 ملیان (US $ 9.5 ملیان) نال دوجی سبھ توں ودھ کمائی کرن والی فلم بن گئی۔&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2004 BO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.phpitemCat=210&amp;catName=MjAwMA==|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811210038/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=210&amp;catName=MjAwMA٪3D٪3D |archivedate=11 اگست 2013 |title=Box Office 2004 |publisher=Box Office India |accessdate=14 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;

[[File:Don premiere.jpg|thumb|left|[[پرینکا چوپڑہ]] نال 2006 وچ ''ڈون'' دی پریمیئر اُتے خان]]
2004 دی اپنی آخری ریلیز آشوتوش گوواریکر دے سماجی ناٹک ''سودیش'' وچ خان نے [[ناسا]] دے سائنسدان وجوں کردار نبھایا، جو کہ پھلورڈا دے کینیڈی سپیس سینٹر دے ناسا دے کھوج مرکز وچ بنن والی پہلی بھارتی پھمل بن گئی۔&lt;ref name=&quot;Hindustan0314&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-s-swades-project-launched-by-nasa/story-2o0is9HfM09a8NuyazyXzO.html |title=Shah Rukh Khan's Swades project launched by NASA |work=Hindustan Times |date=5 مارچ 2014 |accessdate=27 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001124956/http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-s-swades-project-launched-by-nasa/story-2o0is9HfM09a8NuyazyXzO.html |archivedate= 1 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; فلم ودوان سٹیپھن ٹیو نے فلم نوں &quot;بالیوڈّ واستوکتا&quot; دی اک اداہرن دے طور تے درسایا اے، جس وچ ہندی سنیما وچ روایتی ذکر اتے ناظرین دی امید وچ اکسارتا دکھائی گئی اے۔{{sfn|Teo|2013|p=123}} دسمبر 2013 وچ، د ٹائیمز آف انڈیا نے خبر دتی کہ خان نے اس فلم نوں بھاوناتمک طور تے بھاری اتے جیون بدلن والے تجربہ دے روپ وچ دیکھیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-Khan-yet-to-see-Swades/articleshow/27533807.cms|title=Shah Rukh Khan yet to see 'Swades'|work=The Times of India|date=17 دسمبر 2013|accessdate=27 دسمبر 2014}}&lt;/ref&gt; ''ویرائٹی'' دے ''ڈیریک ایلی'' نے خان دی کارگزاری نوں &quot;ااستحکام&quot; دے روپ وچ پایا &quot;اک اک سوے-مطمعن پرواسی نے غریب بھارتی کساناں نوں مغربی ملّ لیاؤن لئی مقرر کیتا&quot;،&lt;ref&gt;{{cite web|author=Elley، Derek |url=https://variety.com/2004/film/reviews/swades-we-the-people-1200528995/ |title=Review: 'Swades: We، the People' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=17 دسمبر 2004 |accessdate=27 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112002427/https://variety.com/2004/film/reviews/swades-we-the-people-1200528995/ |archivedate=12 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; مگر جنتیش پلے سمیت کئی فلم آلوچکاں نے منیا کہ ایہہ اسدا اج تک دا سبھ توں چنگا ابھنی اے۔&lt;ref name=&quot;rediffswades&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-10-best-bollywood-movies-of-the-decade/20110112.htm#4 |title=10 Best Bollywood Movies of the Decade |publisher=Rediff.com |date=12 جنوری 2011 |accessdate=12 جنوری 2012 |page=4 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121152447/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-10-best-bollywood-movies-of-the-decade/20110112.htm |archivedate=21 جنوری 2012 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Pillai، Jitesh |url=http://www.swades.com/filmreviews4.html |title=Swades :: we، the people |work=[[The Sunday Times (India)|The Sunday Times]] |date=19 دسمبر 2004 |accessdate=12 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018092525/http://www.swades.com/filmreviews4.html |archivedate=18 اکتوبر 2014}}&lt;/ref&gt; اسنوں 2004 دیاں تناں فلماں لئی فلمفیئر بیسٹ ایکٹر انعام لئی نامزد کیتا گیا سی اتے اخیر اوہناں نوں ''سودیس'' لئی انعام ملیا۔&lt;ref name=toi-awards /&gt;&lt;ref name=FFAwardsPDF /&gt; بعد وچ فلمفیئر وچ بالیوڈّ دے &quot;ٹوپ 80 آئیکونک پرپھورمینس&quot; دے 2010 دے انک وچ اسدا مظاہرہ شامل اے۔&lt;ref name=&quot;iconic&quot;&gt;{{cite journal|url=http://filmfare.com/articles/80-iconic-performances-310-953.html |title=80 Iconic Performances 3/10 |journal=[[Filmfare]] |date=4 جون 2010 |accessdate=12 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627103954/http://www.filmfare.com/articles/80-iconic-performances-310-953.html |archivedate=27 جون 2011}}&lt;/ref&gt;

2005 وچ، خان نے ''امول پالیکر'' دیو سوچ ناٹک، ''پہیلی'' وچ کم کیتا ایہہ فلم بھارت دی 79 ویں اکیڈمی اوارڈ وچ سبتوں ودھیا غیرملکی بولی دی فلم لئی پیش کیتی گئی سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/sep/26paheli.htm |title=Paheli is India's Oscar entry |date=26 ستمبر 2005 |publisher=Rediff.com |accessdate=5 جون 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090828043613/http://www.rediff.com/movies/2005/sep/26paheli.htm |archivedate=28 اگست 2009 |df=}}&lt;/ref&gt; بعد وچ اسنے کرن جوہر تیجی وار مل کے سنگیتک رومانٹک ناٹک ''کبھی الوداع نہ کہنا'' (2006) وچ کم کیتا، جو نیویارک سٹی وچ دو ناخوش ویااے لوکاں دی کہانی اے، جو ویاہ توں وکھرے تعلقات بناؤندے ہن۔ اس فلم وچ امیتابھ بچن، پرٹی زنٹا، [[ابھشیک بچن]]، رانی مکھرجی اتے کرن کھیر شامل ہن۔ ایہہ فلم دنیا بھر وچ {{INR}}1.13 بلیئن (US $ 16 ملیان) توں ودھ دی کمائی نال غیرملکی بازار وچ بھارت دی سبھ توں کمائی کرن والی فلم وجوں ابھری۔&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt; ''کبھی الوداع نہ کہنا'' اتے ایکشن فلم ''ڈون''، 1978 دی اسے نام دی فلم دی ریمیک، دے کردار نے خان نوں فلمفیئر اوارڈز وچ بیسٹ ایکٹر نامزدگی دتی۔&lt;ref name=&quot;taran&quot;&gt;{{cite web|last=Adarsh |first=Taran |title=Don&amp;nbsp;؛– The Chase Begins Again: Movie Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/don-the-chase-begins-again/critic-review/ |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=26 جولائی 2011 |date=20 اکتوبر 2006 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130191913/http://www.bollywoodhungama.com/movie/don-the-chase-begins-again/critic-review/ |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://variety.com/2007/film/markets-festivals/don-3-1200511334/ |journal=Variety |author=Elley، Derek |title=Review: 'Don' |date=3 جنوری 2007 |accessdate=23 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031904/https://variety.com/2007/film/markets-festivals/don-3-1200511334/ |archivedate=17 نومبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

2007 وچ، خان نے اک بدنام ہاکی کھڈاری نوں دکھایا، جو یشراج پھلمز دے اردھ-خیالی ''چکّ دے! انڈیا'' وچ بھارتی خواتین قومی ہاکی ٹیم نوں عالمی کپ دی سفلتا لئی کوچنگ دندا اے۔ بھائیچند پٹیل نے نوٹ کیتا کہ خان، جو اپنی یونیورسٹی دی ہاکی ٹیم نال جڑیا سی،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/chak-de-india-takes-srk-down-memory-lane/story-CqMprEJb0BT6Wk6stJ7rWM.html |title=''Chak De India'' takes SRK down memory lane |work=Hindustan Times |date=6 اگست 2007 |accessdate=1 اگست 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001115624/http://www.hindustantimes.com/india/chak-de-india-takes-srk-down-memory-lane/story-CqMprEJb0BT6Wk6stJ7rWM.html |archivedate= 1 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; نے ضروری طور تے اپنے آپ نوں &quot;زمین، اداروادی، بھارتی مسلمان&quot; دے روپ وچ پیش کیتا۔{{Sfn|Patel|2012|p=245}} بھارت اتے ودیساں وچ ودھیا مظاہرہ کردے ہوئے،&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;director&quot;&gt;{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/ET_Cetera/Directors_pick_Taare_Zameen_Chak_De/articleshow/2661102.cms |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421200216/http://economictimes.indiatimes.com/ET_Cetera/Directors_pick_Taare_Zameen_Chak_De/articleshow/2661102.cms|archivedate=21 اپریل 2008|title=''Taare Zameen Par''، ''Chak De'' top directors' pick in 2007|accessdate=10 اپریل 2008|date=29 دسمبر 2007|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; خان نے اپنے کارگزاری لئی سبھ توں ودھیا اداکار لئی اک ہور فلمفیئر اوارڈ حاصل کیتا،&lt;ref name=toi-awards /&gt; جس وچ سیئینئین-آئیبیئین دے راجیو مسند &quot;بناں کسے خاص ٹرپنگ دے، اسدے کسے وی ٹریڈمارک جادو دے بغیر&quot; منیا۔&lt;ref name=&quot;typicalactingstyle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.news18.com/videos/india/masands-verdict-chak-de-india-270725.html |title=Review: ''Chak De's&amp;nbsp;؛۔.۔'' a winner all the way |publisher=CNN-News18 |author=Masand، Rajeev |date=16 فروری 2008 |accessdate=12 جنوری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130191117/http://www.news18.com/videos/india/masands-verdict-chak-de-india-270725.html |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; فلمفیئر نے اپنے ''چوٹی دے 80 آئیکانک مظاہرہ'' دے 2010 دے انک وچ اسدی کارگزاری شامل کیتی سی۔&lt;ref name=&quot;Filmfare&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.filmfare.com/articles/80-iconic-performances-810-989.html |title=80 Iconic Performances 8/10 |journal=Filmfare |date=8 جون 2010 |accessdate=5 فروری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101104033800/http://www.filmfare.com/articles/80-iconic-performances-810-989.html |archivedate=4 نومبر 2010}}&lt;/ref&gt; اسے سال، خان نے پھراہ خان دے پنر میل میلوڈراما ''اوم شترقی اوم'' وچ [[ارجن رامپال]]، [[دیپکا پادکون]] اتے [[شریئس تلپڈے]] نال ابھنی کیتا، جس وچ اسنے نے 1970 دے جونیئر کلاکار اتے 2000 دے دہاکے دے سپر سٹار وجوں دوبارہ جم لین والے دی کردار نبھایا۔ ایہہ فلم 2007 دی دونو مقامی اتے ودیساں وچ، سبھ توں ودھ کمائی کرن والی گھریلو بھارتی فلم بن گئی۔&lt;ref name=&quot;overseas&quot; /&gt;&lt;ref name=boi2007&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=214&amp;catName=MjAwNw== |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117062226/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php؟itemCat=214&amp;catName=MjAwNw٪3D٪3D |archivedate=17 جنوری 2012 |title=Box Office 2007 |publisher=Box Office India |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; ''اوم شترقی اوم'' نال خان نے فلمفیئر دی سبتوں ودھیا ایکٹر لئی سال دا دوجی نامزدگی حاصل کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/darsheel-nominated-for-filmfare-best-actor/21908 |title=Darsheel nominated for Filmfare best actor |publisher=Business of Cinema |date=8 فروری 2008 |accessdate=7 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141027034339/http://businessofcinema.com/bollywood-news/darsheel-nominated-for-filmfare-best-actor/21908 |archivedate=27 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; ''ہندوستان ٹائیمز'' دے خالد محمد نے لکھیا، &quot;ادم شاہ رخ خان نال متعلق اے، جو اپنی ہستاکھر والی سٹائل دے نال کامیڈی، اچّ ناٹک کریا نال سہج اتے سبھاوک طور تے بدھیمانی نال نجٹھدا اے&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Review: ''Om Shanti Om'' |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-om-shanti-om/story-iyy6N2Jd4kkAfxH5FtqUdL.html |author=Khalid Mohammed |work=Hindustan Times |date=10 نومبر 2007 |accessdate=7 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001102535/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-om-shanti-om/story-iyy6N2Jd4kkAfxH5FtqUdL.html |archivedate= 1 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

خان نے تیجی وار آدتیا چوپڑہ دے نال رومانٹک ڈرامہ ''[[رب نے بنا دی جوڑی]]'' (2008) وچ [[انشکا شرما]] دے نال کم کیتا، جو اس ویلے اک نواؤن سی۔ اسنے گھٹ آتم-اعزاز والے شرمیلے آدمی، سریندر ساہنی دا کردار نبھایا، جسدی جوان ویاہتا بیوی (شرما) لئی اسدا پیار اسنوں راج وچ تبدیل کر دندا اے۔ [[نیویارک ٹائیمز|د نیویارک ٹائیمز]] دے ریچل سلٹز نے خان دی دوہری کردار نوں &quot;ٹیلر میڈ&quot; کیہا اتے اس نوں اپنیاں پرتجذبات پردرشت کرن دا موقع دے دتا&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saltz |first=Rachel |url=https://www.nytimes.com/2008/12/13/movies/13jodi.html |title=Bollywood's Shahrukh Khan Plays a Forlorn Husband Who Makes the Right Moves |work=[[نیویارک ٹائیمز]] |date=12 دسمبر 2008 |accessdate=13 جنوری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523043655/http://www.nytimes.com/2008/12/13/movies/13jodi.html |archivedate=23 مئی 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; حالانکہ ایپیلاگ توں ڈیپ کنٹریکٹر نے سریندر دے کردار، راج دے کردار نالوں زیادہ طاقتور محسوس کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Epilogue Jammu، Vol 3، Issue 2 |title=Khan Vs. Khan and Formula Vs. Non-Formula |url=https://books.google.com/books؟id=6EQ2mAzlU64C&amp;pg=PA67 |author=Contractor، Deep |date=1 فروری 2009 |page=67 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230121908/https://books.google.com/books؟id=6EQ2mAzlU64C&amp;pg=PA67 |archivedate=30 دسمبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; دسمبر 2008 وچ، مدثر عزیز دی ''دلہا مل گیا'' وچ چھوٹی جہی کردار نبھاؤندے ہوئے خان نوں موڈھے دی سٹّ لگ گئی۔ اس ویلے اسنے کافی پھزیؤتھیرپی سیشن کروایا پر درد نے اس نوں لگبھگ امستقل طور اُتے چھڈّ دتا اتے فروری 2009 وچ اسدی آرتھروسکوپک سرجری ہوئی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_srk-waiting-for-docs-word-on-shoulder-injury_1226072 |title=SRK waiting for doc's word on shoulder injury |author=Shetty-Saha، Shubha |work=Daily News and Analysis |date=29 جنوری 2009 |accessdate=13 جنوری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301130603/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_srk-waiting-for-docs-word-on-shoulder-injury_1226072 |archivedate= 1 مارچ 2012 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Workload-takes-toll-on-Shah-Rukh-Khan/articleshow/9977609.cms؟ |title=Workload takes toll on Shah Rukh Khan |work=The Times of India |author=Shelar، Jyoti |date=14 ستمبر 2011 |accessdate=13 جنوری 2012}}&lt;/ref&gt; اس نے 2009 دی فلم ''بلو'' وچ بالیوڈّ دے سپرسٹار ساحر خان دی کردار نبھایا، جس وچ اس نے اپنے آپ دا اک کلپناشیل ورژن پیش کیتا، جس وچ اس نے اداکاراواں [[قرینہ کپور]]، پرینکا چوپڑہ اتے دیپکا پادکون نال سنگیت دے آئٹم نمبر پیش کیتا۔&lt;ref name=fji&gt;{{cite web|url=http://www.filmjournal.com/content/film-review-billu-barber |title=Film Review: Billu Barber |author=Lovece، Frank |work=[[Film Journal International]] |date=19 فروری 2009 |accessdate=20 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402112959/http://www.filmjournal.com/content/film-review-billu-barber |archivedate= 2 اپریل 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; جدوں دیش بھر وچ ہیئرڈریسراں نے شکایت کیتی کہ شبد &quot;نائی&quot; اپمانجنک سی تاں فلم دے پروڈیؤسر کمپنی ریڈّ چلز دے مکھی ہون دے ناطے، خان نے فلم دا سرلیکھ ''بلو باربر'' توں ''بلو'' بدلنا پیا۔ کمپنی نے بلبورڈ اُتے اپمانجنک شبد نوں ڈھکیا جو پہلاں ہی اصلی سرلیکھ دے نال قائم کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/feb/10billu-not-barber.htm |title=Coming soon: ''Billu''، not Barber |publisher=Rediff.com |date=10 فروری 2009 |accessdate=23 دسمبر 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213094223/http://inhome.rediff.com/movies/2009/feb/10billu-not-barber.htm |archivedate=13 فروری 2009 |df=}}&lt;/ref&gt;

=== 2010–2014: ''مائی نیم اج خان'' اتے ایکشن اتے کامیڈی دا پھلار ===
[[File:SRK Kajol &amp; Karan.jpg|thumb|ڈریکٹر [[کرن جوہر]] اتے سہِ-کلاکار [[کاجول]] نال ''مائی نیم اج خان'' دے اک پروگرام ویلے خان]]

[[ڈینی بوئیئل]] دی [[سلمڈوگ ملینیئر]] وچ [[انل کپور]] دے کردار انکار کرن توں بعد، اس نے ''مائی نیم اج خان'' (2010) دی شوٹنگ شروع کر دتی، ایہہ ڈریکٹر کرن جوہر نال اس دا چوتھا اتے کاجول نال چھیواں تعاون سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-dont-regret-turning-down-Slumdog-SRK/articleshow/4001941.cms؟ |title=I don't regret turning down Slumdog: SRK |work=The Times of India |date=20 جنوری 2009 |accessdate=10 ستمبر 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215104051/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-dont-regret-turning-down-Slumdog-SRK/articleshow/4001941.cms |archivedate=15 دسمبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; ایہہ فلم سچی کہانی اُتے مشتمل اے اتے 11 ستمبر دے حملیاں توں بعد اسلام دے وشواساں دے پچھوکڑ دے خلاف اے۔ خان، رضوان خان اک مسلم دے کردار نبھاؤندا اے، جو ہلکے اسپرجر سنڈروم توں پیڑت اے، جو دیش دے صدر نوں ملن لئی امریکہ بھر دی سفر اُتے نکلدا اے۔ فلم ودوان سٹیپھن ٹیو خان دے کردار وچ &quot;طاقتور رس ملاں دا پرتیک&quot; اتے &quot;خان دی گلوبل بالیوڈّ وچ اینارآئی پچھان دی نمائندگی&quot; کرن دی اک ہور مثال دیکھدا اے۔{{sfn|Teo|2013|p=125}} بناں کسے پکھپات دے اک پیڑت دی صحیح تصویر حاصل کرن لئی، خان نے کئی مہینے کتاباں پڑھ کے، وڈیو دیکھ کے اتے حالات نال متاثر لوکاں نال گل بات کرکے اپنی کردار دی کھوج کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/srk-plays-a-character-with-asperger-s-syndrome/556738/ |title=SRK plays a character with Asperger's syndrome |work=The Indian Express |author=Sahgal، Natasha |date=20 دسمبر 2009 |accessdate=13 مئی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514114239/http://archive.indianexpress.com/news/srk-plays-a-character-with-asperger-s-syndrome/556738/ |archivedate=14 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/My-Name-Is-Khan-will-entertain-SRK/Article1-506320.aspx | title=''My Name Is Khan'' will entertain: SRK |work=Hindustan Times |date=7 فروری 2010| accessdate=12 جون 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114054039/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/My-Name-Is-Khan-will-entertain-SRK/Article1-506320.aspx |archivedate=14 نومبر 2012}}&lt;/ref&gt; رلیز ہون اُتے، ''مائی نیم اج خان'' بھارت توں باہر سبھ توں ودھ کمائی کرن والیاں بالیوڈّ فلماں وچوں اک بن گئی&lt;ref name=&quot;Worldwide gross&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;overseas&quot; /&gt; اتے خان نوں سبتوں ودھیا ایکٹر دا اٹھواں فلمفیئر انعام دتا،&lt;ref name=toi-awards /&gt; اداکار دلیپ کمار نال گٹھ وچ سبھ توں زیادہ جت لئی ریکارڈ دے برابر اے۔&lt;ref name=FF8&gt;{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059519.cms|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213172113/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059519.cms|archivedate=13 دسمبر 2014 |title=B'day Special: Shah Rukh Khan (p. 9)|work=The Times of India |accessdate=10 جون 2014 |deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ویرائیٹی توں جے ویسبرگ نے نوٹ کیتا کہ جس طرحاں خان نے &quot;اکھاں چراؤدے، لچکیلے قدماں، [اتے] یادپات کیتے گئے پاٹھاں دے تکھے دہراؤ&quot;، نال ایسپرجر دے پیڑت نوں درسایا اے، ایہہ مندے ہن کہ &quot;سمقررہ کارگزاری ایہہ یقینی اے کہ اؤٹزم سوسائٹی دی سونے دی سیل پروانگی&quot; ہوویگی۔&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://variety.com/2010/film/markets-festivals/my-name-is-khan-1117942163/ |title=Review: 'My Name Is Khan' |accessdate=25 اکتوبر 2011 |last=Weisberg، Jay |date=14 فروری 2010 |journal=Variety |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150617210650/https://variety.com/2010/film/markets-festivals/my-name-is-khan-1117942163/ |archivedate=17 جون 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

2011 وچ، خان نے ارجن رامپال اتے قرینہ کپور دے نال انبھو سنہا دی سائنس فکشن سپرہیرو فلم ''را۔اون'' وچ ابھنی کیتا، جو اس سٹائل وچ اسدا پہلا کم، اسدے بچیاں دے پکھ وچ سی۔&lt;ref name=geo&gt;{{cite web | url=http://www.geo.tv/3-10-2010/60771.htm | title=Akon to sing in SRK-starer Ra One |publisher=[[Geo TV]] | date=10 مارچ 2010 | accessdate=22 دسمبر 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223032339/http://www.geo.tv/3-10-2010/60771.htm | archivedate=23 دسمبر 2014}}&lt;/ref&gt; ایہہ فلم لنڈن دے اک ویڈیو گیم ڈجائنر دی کہانی اے جس نے اک خطرناک پاتر پیدا کیتا اے جو اصلی دنیا وچ بھجّ جاندا اے۔ اس نوں بالیوڈّ دے سبھ توں مہنگے پیداوار دا روپ دتا گیا سی؛ اسدا اندازاً بجٹ {{INR}}1.25 بلیئن (17 ملیان ڈالر) سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=It took me 20 years to be an overnight success: Shah Rukh Khan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/It-took-me-20-years-to-be-an-overnight-success-Shah-Rukh-Khan/articleshow/10626459.cms؟ |author=Ghosh، Avijit |work=The Times of India |date=6 نومبر 2011 |accessdate=24 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102083455/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/It-took-me-20-years-to-be-an-overnight-success-Shah-Rukh-Khan/articleshow/10626459.cms |archivedate= 2 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;expensiveBW&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/SRKs-passion-is-contagious-Arjun/articleshow/7215134.cms؟ |title=SRK's passion is contagious: Arjun |work=The Times of India |date=4 جنوری 2011 |accessdate=13 دسمبر 2011}}&lt;/ref&gt; فلم دے باکس آفس مظاہرہ دے منفی میڈیا کوریج دے باو جود، را۔ون {{INR}}2.4 بلیئن (US $ 33 ملیان) دی کل رقم دے نال اک وتی سفلتا سی۔&lt;ref name=&quot;wgross&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-08/news/30490618_1_three-films-eros-international-cinema|title=About 40–45٪ of our revenue comes from box office: Eros International|author=Jain، Kamal|work=The Economic Times|date=8 دسمبر 2011|accessdate=9 دسمبر 2011|archivedate=2012-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121004201623/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-08/news/30490618_1_three-films-eros-international-cinema}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnngrossraone&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/bollywood-rediscovered-mega-hits-in-2011-428901.html |date=19 دسمبر 2011 |title=Bollywood rediscovered mega hits in 2011 |publisher=CNN-IBN |accessdate=19 دسمبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130191032/http://www.news18.com/news/india/bollywood-rediscovered-mega-hits-in-2011-428901.html |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; فلم، اتے خان دی دوہری کردار دے چترن نے، مشرت تجزیہ حاصل کیتی؛ جدکہ زیادہ تر آلوچکاں نے روبوٹک سپرہیرو ''جی'' دے طور تے اسدی کارگزاری دی تعریف کیتی، حالانکہ اوہناں نے ویڈیؤگیم دے ڈزائینر شیکھر دے کردار دی تنقید کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-raone-is-beautiful-in-appearance-but-empty-within-1603577 |title=Aniruddha Guha Reviews: Ra.One is beautiful in appearance، but empty within |author=Guha، Aniruddha |work=Daily News and Analysis |date=26 اکتوبر 2011 |accessdate=12 جنوری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224033654/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-raone-is-beautiful-in-appearance-but-empty-within-1603577 |archivedate=24 دسمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; خان دی 2011 دی دوجی ریلز ''ڈون 2 سی''، جو ''ڈون'' (2006) دا دوجا حصہ سی،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/srk-excited-about-world-s-first-bad-guy-sequel-don-2_101893.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120109075911/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/srk-excited-about-world-s-first-bad-guy-sequel-don-2_101893.htm|archivedate=9 جنوری 2012|title=SRK excited about world's first 'bad guy sequel' Don 2 |publisher=[[Zee News]] |date=11 دسمبر 2011 |accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt; اپنی کردار لئی تیار ہون لئی، خان نے مکمل ڈھنگ نال کسرت کیتی اتے بہت سارے سٹنٹ خود پیش کیتے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/shah-rukh-khan-did-his-own-stunts-in-don-2-farhan-akhtar/ |title=Shah Rukh Khan did his own stunts in Don 2&amp;nbsp;؛– Farhan Akhtar |author=Jha، Subhash K. |publisher=Bollywood Hungama |date=12 دسمبر 2011 |accessdate=18 مارچ 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130192519/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/shah-rukh-khan-did-his-own-stunts-in-don-2-farhan-akhtar/ |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دے مظاہرہ نے اس نوں آلوچکاں توں حالیہ سمیکھیاواں دتیاں؛ [[د ٹائیمز آف انڈیا]] دے نکھت کاظمی نے کیہا، &quot;شاہ رخ کمان وچ بنیا ہویا اے اتے کدے اپنے پیر نہیں چھڈدا، نہ ناٹکی لڑی راہیں اتے نہ ہی ایکشن کٹس وچ&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Don-2/movie-review/11205411.cms |author=Kazmi، Nikhat |title=Movie Reviews: Don 2 |work=The Times of India |date=22 دسمبر 2011 |accessdate=12 جنوری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110093411/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/don-2/movie-review/11205411.cms |archivedate=10 جنوری 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; ودیساں وچ سال دا سبھ توں ودھ کمائی والا بالیوڈّ اساری،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=3886&amp;nCat=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419185606/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=3886&amp;nCat=|archivedate=19 اپریل 2012|title=Top Overseas Grossers 2011: DON 2 Tops Followed By RA.ONE |publisher=Box Office India |date=4 جنوری 2012 |accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Box Office India&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php؟page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811203256/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php؟page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat|archivedate=11 اگست 2013|title=Top Worldwide Grossers All Time: 37 Films Hit 100 Crore |publisher=Box Office India |date=3 فروری 2012| accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt; اس نوں 62 ویں برلن انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول اُتے پردرشت کیتا گیا۔ سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/srk-to-attend-don-2-screening-at-berlinale/story-ysRF5wuOmGCm1QNBuvdRSO.html |title=SRK to attend Don 2 screening at Berlinale |work=Hindustan Times |date=18 جنوری 2012 |accessdate=14 دسمبر 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091722/http://www.hindustantimes.com/bollywood/srk-to-attend-don-2-screening-at-berlinale/story-ysRF5wuOmGCm1QNBuvdRSO.html |archivedate= 4 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;

[[File:Shahrukh Khan CE.jpg|thumb|left|upright|2013 وچ چینئی ایکسپریس دے اک پروگرام وچ خان]]

2012 وچ خان دی اکو ریلیز یش چوپڑہ دی آخری فلم ''[[جب تک اے جان]]''' سی،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/King-of-Romance-Yash-Chopra-dies-at-80/Article1-948119.aspx|title=Yash Chopra's funeral today، India remembers the King of Romance|newspaper=Hindustan Times|date=21 اکتوبر 2012|accessdate=21 اکتوبر 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110162227/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/King-of-Romance-Yash-Chopra-dies-at-80/Article1-948119.aspx |archivedate=10 نومبر 2012}}&lt;/ref&gt; جس وچ اسنوں اک وار پھر روانسانی کردار وچ دیکھیا سی، اس فلم وچ [[کیٹرینا کیف]] اتے انشکا شرما مکھ کردار وچ سن۔ سی این این-آئی بی اینّ نے خان دی سمچی کارگزاری نوں اج تک دی سبھ توں ودھیا رچنا منیا، پر خان نے اپنے پیشے دا پہلا سکرین چمبن کیٹرنا کیف، جو کہ 20 سال جونیئر اے، نال کیتا، عجیب جیہا مندا جاندا اے۔&lt;ref name=kiss /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news18.com/news/india/jab-tak-hai-jaan-shah-rukh-gets-his-first-kiss-521714.html |title='Jab Tak Hai Jaan': Shah Rukh Khan's painfully awkward romance with Katrina Kaif |publisher=CNN-IBN |date=15 نومبر 2012 |accessdate=26 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130190947/http://www.news18.com/news/india/jab-tak-hai-jaan-shah-rukh-gets-his-first-kiss-521714.html |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; جب تہ اے جان دنیا بھر وچ {{INR}}2.11 بلیئن (امریکی $ 2 ملیان) توں ودھ کمائی نال اک مدھم وتی سفلتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jab Tak Hai Jaan Worldwide Blockbuster |url=http://www.yashrajfilms.com/News/NewsDetails.aspx؟newsid=1d3cf0a4-a473-4513-ae21-2864f6464dd5 |publisher=Yash Raj Films |date=19 نومبر 2012 |accessdate=5 دسمبر 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128035258/http://www.yashrajfilms.com/News/NewsDetails.aspx؟NewsID=1d3cf0a4-a473-4513-ae21-2864f6464dd5 |archivedate=28 نومبر 2012 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grosstwo&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=5303&amp;nCat= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120003803/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=5303&amp;nCat=|archivedate=20 جنوری 2013|title = Top Ten Worldwide Grossers 2012|publisher = Box Office India | date = 17 جنوری 2013 | accessdate= 17 جنوری 2013}}&lt;/ref&gt; ایہہ فلم 2012 وچ موراکو وچ ''مراکیک انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول'' وچ ''کبھی خوشی کبھی غم …''، ''ویر-زارا'' اتے ''ڈون 2'' نال دکھائی گئی سی۔&lt;ref name=MIFF&gt;{{cite news|title=Shah Rukh Khan، Hrithik's movies to be screened at the Marrakech International Film Festival |url=http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-and-hrithik-roshan-movies-to-be-screened-at-the-marrakech-international-film-festival/1/234979.html |work=India Today |date=27 نومبر 2012 |accessdate=10 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141118083111/http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-and-hrithik-roshan-movies-to-be-screened-at-the-marrakech-international-film-festival/1/234979.html |archivedate=18 نومبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اگلے ''زی سنے اوارڈ'' اُتے، خان نے کیف، شرما اتے کئی ہور چوپڑہ نال کم کرن والیاں اداکاراواں نال یش چوپڑہ نوں شردھانجلی دتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://businessofcinema.com/bollywood_news/zee-cine-awards-a-glorious-tribute-to-late-yash-chopra/56790 |title=Zee Cine Awards: A Glorious Tribute To Late Yash Chopra |publisher=Business of Cinema |author=Mathias، Rachel |date=23 جنوری 2013 |accessdate=25 جنوری 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018013256/http://businessofcinema.com/bollywood_news/zee-cine-awards-a-glorious-tribute-to-late-yash-chopra/56790 |archivedate=18 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; 2013 وچ، خان نے روہت شیٹی دی ایکشن کامیڈی وچ چینئی ایکسٹریشن لئی ریڈّ چیلیز اینٹرٹینمینٹ وچ ابھنی کیتا، اک فلم جس نے کتھت دکھنی بھارتی سبھیاچار دی اسامنتا لئی نرپکھّ تنقید کیتی، حالانکہ اس فلم وچ تامل سنیما سٹار [[رجنیکانت]] نوں عقیدت دتی گئی سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/591044/spoiler-alert-what-is-colourful-and-dull-at-the-same-time-answer-chennai-express/ |title=Spoiler Alert: What is colourful and dull at the same time؟ Answer&amp;nbsp;؛– Chennai Express! |author=Mahmood، Rafay |work=The Express Tribune |date=16 اگست 2013 |accessdate=22 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005084106/http://tribune.com.pk/story/591044/spoiler-alert-what-is-colourful-and-dull-at-the-same-time-answer-chennai-express/ |archivedate= 5 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; نقاد خالد مہمد نے کیہا کہ خان نے فلم وچ اوور ایکٹنگ کیتی اتے اس لئی &quot;اداکاری کتاب وچ ہر پرانی چال مڑ-پیش&quot; لئی اس دی تنقید کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mohamed|first=Khalid|url=http://www.deccanchronicle.com/130809/entertainment-bollywood/article/chennai-express-review-board-your-own-risk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018034558/http://www.deccanchronicle.com/130809/entertainment-bollywood/article/chennai-express-review-board-your-own-risk|archivedate=18 اکتوبر 2013 |title='Chennai Express' review: Board at your own risk |work=Deccan Chronicle |date=10 اگست 2013|accessdate=26 اگست 2013}}&lt;/ref&gt; تنقید دے باو جود، فلم نے بھارت اتے ودیساں وچ ہندی فلماں دے کئی باکس آفساں دے رکارڈاں نوں توڑ دتا، دنیا بھر وچ لگبھگ {{INR}}4 بلیئن (US $ 56 ملیان) نال ''3 اڈیئٹس'' نوں پچھے چھڈّ کے بھارت دی سبھ توں ودھ کمائی کرن والی بالیوڈّ فلم بنن گئی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=6308&amp;nCat= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104212753/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php؟page=shownews&amp;articleid=6308&amp;nCat= |archivedate=4 جنوری 2014 |title=Worldwide Top Ten 2013 |publisher=Box Office India |date=12 دسمبر 2013 |accessdate=28 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ChExpress&gt;{{cite news|title='Chennai Express' finally beats '3 Idiots'|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Chennai-Express-beats-3-Idiots/articleshow/22045140.cms؟|newspaper=The Times of India|date=25 اگست 2013|accessdate=29 اگست 2013}}&lt;/ref&gt; 7 مارچ 2013{{mdash}}قومانتری خواتین دوس{{mdash}} توں اک دن پہلاں ''دِ ٹائیمز آف انڈیا'' نے اک رپورٹ دتی سی کہ خان نے اپنی پرمکھ خواتین سہِ-کلاکار دا نام اپنے نام دے اپر لگاؤن بارے کیہا۔ اس نے دعوہ کیتا کہ اس دی زندگی وچ عورتاں، سہِ-ستاریاں سمیت، اسدی سفلتا دا کارن رہیاں ہن۔&lt;ref name=ladies&gt;{{cite news|title=Women's Day: It's ladies first for Shah Rukh Khan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Womens-Day-Its-ladies-first-for-Shah-Rukh-Khan/articleshow/18843611.cms |newspaper=The Times of India |author=Thakkar، Mehul S |date=17 مارچ 2013 |accessdate=30 اگست 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150311235943/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Womens-Day-Its-ladies-first-for-Shah-Rukh-Khan/articleshow/18843611.cms |archivedate=11 مارچ 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; 2014 وچ، خان نے پھراہ خان نال تیجے تعاون وچ کامیڈی فلم ''ہیپی نیو ایئر'' کیتی، جس وچ دیپکا پادکون، ابھشیک بچن اتے [[بومن ایرانی]] سہِ کلاکار سن۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shah Rukh Khan working hard on Happy New Year |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-working-hard-on-happy-new-year/story-CuGP6BnGZ0pOkCXvyLUVTN.html |author=Das، Anirban |work=Hindustan Times |date=21 جولائی 2014 |accessdate=28 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304105727/http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-working-hard-on-happy-new-year/story-CuGP6BnGZ0pOkCXvyLUVTN.html |archivedate= 4 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; حالانکہ خان دی اکسارتاوادے کردار دی تنقید کیتی گئی سی،&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gupta |first=Shubhra |title=Movie Review: 'Happy New Year' is a cross between an 'Oceans 11/12′ and 'Flashdance' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/movie-review-happy-new-year-is-a-long-showreel-of-what-shah-rukh-khan-the-superstar-can-do/ |accessdate=13 نومبر 2014 |work=The Indian Express |date=24 اکتوبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113000751/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/movie-review-happy-new-year-is-a-long-showreel-of-what-shah-rukh-khan-the-superstar-can-do/ |archivedate=13 نومبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; پر ایہہ فلم دنیا بھر وچ {{INR}}3.8 بلیئن (US $ 53 ملیان) نال وڈی وپاری سفلتا بن گئی۔&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.boxofficeindia.com/Collections/world_total | title=Top Worldwide Grossers All Time | work=[[Box Office India]] | date=18 نومبر 2015 | accessdate=18 نومبر 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128164504/http://www.boxofficeindia.com/Collections/world_total | archivedate=28 نومبر 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/happy_new_year | title=Happy New Year | publisher=Box Office India | date=18 نومبر 2015 | accessdate=18 نومبر 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119083916/http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/happy_new_year | archivedate=19 نومبر 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Classifications 2014&amp;nbsp;؛– Happy New Year Second |url=http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/classifications2014happynewyearsecond |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116023935/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/classifications2014happynewyearsecond |archivedate=16 نومبر 2014 |publisher=Box Office India |date=13 نومبر 2014 |accessdate=8 دسمبر 2014}}&lt;/ref&gt;

=== 2015 توں ہن تک: پیشے وچ اتراء-چڑھاء ===
خان نے اگے روہت شیٹی دے کامیڈی ڈرامہ ''دلوالے'' (2015) وچ کاجول، [[ورن دھون]] اتے [[کرتی سنین]] دے نال دکھائی دتا۔ اس فلم نے منفی تجزیہ حاصل کیتی، حالانکہ ایہہ {{INR}}3.7 بلیئن (51 ملیان امریکی ڈالر) دے نال وتی طور تے کامیاب سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Top Worldwide Grossers All Time |url=http://boxofficeindia.com/worldwide-total-gross.php |publisher=Box Office India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107113404/http://boxofficeindia.com/worldwide-total-gross.php |archivedate=7 جنوری 2018 |accessdate=5 فروری 2018 |deadurl=no |df=}}&lt;/ref&gt; ''[[د ہندو]]'' دے ''نامرتا جوشی'' نے ٹپنی کیتی، &quot;دلوالے نال، روہت شیٹی بری طرحاں غلط ہو گیا بھاویں کہ اس دے کول اک پاور-پیکڈ کلاکار اتے پروڈیؤسر وی شامل سن۔ جوشی نے ایہہ وی محسوس کیتا کہ خان اتے کاجول دی مڑ ادائیگی کرن دی کوشش دا الٹا اثر ہویا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Dilwale: Heart attack |url= http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/dilwale-review-heart-attack/article8004464.ece|work=The Hindu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926174104/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/dilwale-review-heart-attack/article8004464.ece|author=Joshi، Namrata|date=18 دسمبر 2015 |accessdate=21 دسمبر 2015|archivedate=26 ستمبر 2016|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; اس نے پھر سپرسٹار دے دوہرا حصے اتے منیش شرما دے تھرلر [[فین (فلم)|پھین]] (2016) وچ اس دا کاربن کاپی پرشنشک لیا۔ ''[[د گارڈیئن]]'' دے پیٹر بریڈشا نے اس فلم نوں &quot;تھکا دین والا، بے جوڑ پر اجے وی دیکھنیوگ&quot; سمجھیا اتے سوچیا کہ جنونی پرشنشک دے روپ وچ خان &quot;بے ہودہ&quot; سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bradshaw |first=Peter |url=https://www.theguardian.com/film/2016/apr/14/fan-review-bollywood-shah-rukh-khan |title=Fan review – Bollywood icon chases himself around the world |work=[[The Guardian]] |date=14 اپریل 2016 |accessdate=15 اپریل 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160418085420/https://www.theguardian.com/film/2016/apr/14/fan-review-bollywood-shah-rukh-khan |archivedate=18 اپریل 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; فلم نے باکس آفس اُتے ودھیا مظاہرہ کیتا، اتے وپار پترکاراں نے فلم دی مکھ دھارا دے فارمولے لئی نہ-پرپکتا نوں اس اسپھلتا دا سہرا دتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/shah-rukh-khans-fan-what-went-wrong-trade-speaks-up/ |title=Shah Rukh Khan's Fan – What went wrong؟ Trade speaks up |publisher=Bollywood Hungama |date=21 اپریل 2016 |accessdate=10 اپریل 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130192939/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/shah-rukh-khans-fan-what-went-wrong-trade-speaks-up/ |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اس سال دے انت وچ، خان نے [[غوری شندے]] دی فلم [[ڈیئر زندگی]] فلم وچ اک جدید سنیماٹوگراپھر ([[آلیا بھٹّ]] ولوں نبھایا گیا) دے اک تھیریپسٹ دے معاون حصے نوں درسایا۔&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Goswami |first1=Parismita |title=Dear Zindagi review round-up: Here's what critics say about Shah Rukh Khan and Alia Bhatt film |url=http://www.ibtimes.co.in/dear-zindagi-review-round-heres-what-critics-say-about-shah-rukh-khan-alia-bhatt-film-705482 |accessdate=12 جنوری 2017 |work=International Business Times |date=25 نومبر 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161203123910/http://www.ibtimes.co.in/dear-zindagi-review-round-heres-what-critics-say-about-shah-rukh-khan-alia-bhatt-film-705482 |archivedate= 3 دسمبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;

''راہل ڈھولکیا'' دے جرم-ڈرامہ ''رئیس'' (2017) وچ، خان نے ہیرو ورتکنیک ہیرو دا دے کردار نبھائی-اک شراب تسکر جو 1980 دے دہاکے وچ [[گجرات]] وچ ڈکیت بنیا۔ اک عامَ مشرت رویو وچ، ''[[د ٹیلیگراپھ]]'' دے پریتم ڈی۔ گپیؤ نے خان دی کارگزاری نوں &quot;اسنگت، گنجھل دار اتے پاور-پیکڈ منیا اے، پر عامَ طور اُتے اپنے عامَ سٹاک دے ووہار وچ اپنے کردار چو باہر نکل جان والا&quot; کیہا۔&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gupta |first1=Pratim D. |title=Raees – review |url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/t2/story_132305.jsp#۔WKLT71WGPIU |accessdate=26 جنوری 2017 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=14 فروری 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202042646/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/t2/story_132305.jsp |archivedate= 2 فروری 2017 |df=}}&lt;/ref&gt; وپاری روپ وچ، ایہہ فلم اک عامَ سفلتا سی، جس نے دنیا بھر وچ {{INR}}3.08 بلیئن (US $ 43 ملیان) دی کمائی کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Raees box office collection day 13: Shah Rukh Khan film crosses Rs 150 mark in India |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/raees-box-office-collection-day-13-shah-rukh-khan-film-4510866/ |publisher=The Indian Express |date=9 فروری 2017 |accessdate=4 ستمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Top Overseas Grossers 2017 |url=https://www.boxofficeindia.com/overseas-total-gross.php؟year=2017 |publisher=Box Office India |accessdate=4 ستمبر 2018}}&lt;/ref&gt; خان [[امتیاز علی (ڈریکٹر)|امتیاز علی]] دی ''جب ہیری میٹ سیپانی'' (2017) راہیں اک یاتری گائیڈ دے کردار نال رومانٹک سٹائل وچ واپس پرتیا، جس نوں وچ اک یاتری (انشکا شرما ولوں نبھایا کردار) نال پیار ہو جاندا اے۔ ''منٹ'' لئی لکھدے ہوئے، ''ادے بھاٹیا'' نے خان دی 22 سالا جونیئر شرما نال جوڑی دی تنقید کیتی، جس وچ لکھیا سی کہ خان نے &quot;دہاکیاں پہلاں اپنیاں ہم-عمر اداکاراواں نال پیار دے اشارے&quot; کر چکا اے۔&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bhatia |first1=Uday |title=Film Review: Jab Harry Met Sejal |url=http://www.livemint.com/Consumer/iCpVi59HQvws17vMmEyzQO/Film-Review-Jab-Harry-Met-Sejal.html |accessdate=4 اگست 2017 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |date=4 اگست 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804145710/http://www.livemint.com/Consumer/iCpVi59HQvws17vMmEyzQO/Film-Review-Jab-Harry-Met-Sejal.html |archivedate=4 اگست 2017}}&lt;/ref&gt; فلم باکس آفس اُتے پھلاپ رہی۔&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Vats |first1=Rohit |title=Jab Harry Met Sejal bombs: Is this the worst box office phase for Bollywood؟ |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/jab-harry-met-sejal-bombs-is-this-the-worst-box-office-phase-for-bollywood/story-NuDp40gwnyZJvlJBnGibxL.html |accessdate=9 اگست 2017 |work=Hindustan Times |date=9 اگست 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809062421/http://www.hindustantimes.com/bollywood/jab-harry-met-sejal-bombs-is-this-the-worst-box-office-phase-for-bollywood/story-NuDp40gwnyZJvlJBnGibxL.html |archivedate=9 اگست 2017}}&lt;/ref&gt; خان نوں پھر شرما اتے کیٹرینا کیف نال آنند ایل رائے دی کامیڈی-ناٹک ''زیرو'' (2018) وچ دوبارہ دیکھیا گیا جس وچ اسنے بؤا سنگھ، اک پریم تکون وچ پھسے بونے، دی کردار نبھایا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-new-film-with-aanand-l-rai-to-release-on-دسمبر-21-2018-3006123/ |date=31 اگست 2016 |newspaper=The Indian Express |title=Shah Rukh Khan's new film with Aanand L Rai to release on دسمبر 21، 2018 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109222550/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-new-film-with-aanand-l-rai-to-release-on-دسمبر-21-2018-3006123/ |archivedate= 9 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-new-film-with-aanand-l-rai-to-release-on-دسمبر-21-2018-3006123/ |date=2 ستمبر 2016 |newspaper=The Indian Express |title=Anand L. Rai's upcoming movie with Shah Rukh Khan a romantic movie؟ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109222550/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-new-film-with-aanand-l-rai-to-release-on-دسمبر-21-2018-3006123/ |archivedate= 9 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; فلم نوں خان دے مظاہرہ لئی ڈاریکٹ پرشنشا دے نال مشرت تجزیہ ملی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/zero-movie-review-what-critics-have-say-about-shah-rukh-khan-film-788412|title=Zero movie review and rating: What critics have to say about Shah Rukh Khan film|first=Suparno|last=Sarkar|newspaper=International Business Times|accessdate=24 دسمبر 2018|date=21 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-zero-manmarziyaan-writer-kanika-dhillon-calls-shah-rukh-khan-starrer-one-of-the-most-important-films-of-2018-495196|title=Zero: Manmarziyaan writer Kanika Dhillon calls Shah Rukh Khan starrer one of the most important films of 2018|date=23 دسمبر 2018|accessdate=24 دسمبر 2018|publisher=[[India TV]]}}&lt;/ref&gt; ہندوستان ٹائیمز لئی لکھدے ہوئے، راجا سین نے اسدے &quot;بااثر مظاہرہ اتے شاندار توانائی&quot; دی تعریف کیتی اتے پھسٹپوسٹ دے انھا ایمّ۔ ایمّ۔ ویٹیکیڈ نے اسنوں &quot;قدرتی طور تے اورجاوان شخصیت، کامک ٹائیمنگ اتے اڈان بھرن&quot; دے کردار لئی &quot;شاندار فٹ&quot; کیہا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/zero-movie-review-shah-rukh-khan-dazzles-in-a-strange-romance/story-SdQK5zHgA4ZTva8cNcJhAJ.html|title=Zero movie review: Shah Rukh Khan blasts off into a very strange space|last=Sen|first=Raja|date=21 دسمبر 2018|newspaper=Hindustan Times|language=en|access-date=24 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/zero-movie-review-shah-rukh-khans-comic-timing-is-the-only-thing-going-for-this-spluttering-tottering-affair-5769221.html|title=Zero movie review: Shah Rukh Khan's comic timing is the only thing going for this spluttering، tottering affair|date=21 دسمبر 2018|publisher=[[Firstpost]]|language=en|access-date=24 دسمبر 2018|first=Anna|last=Vetticad|authorlink=Anna M. M. Vetticad}}&lt;/ref&gt; وپاری طور اُتے، ایہہ چنگا مظاہرہ کرن وچ ناکام رہی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-zero-goes-fast-second-friday-may-just-reach-rs-100-crore-lifetime/|title=Box Office: Zero goes down very fast on second Friday، may just about reach Rs. 100 crore lifetime|last=Tuteja|first=Joginder|website=Bollywood Hungama|date=29 دسمبر 2018|accessdate=29 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;

== ہور کم ==
=== فلم اساری اتے ٹیلی وژن میزبانی ===
[[File:SRK at 61st filmfare.jpg|thumb|left|upright| 61 ویں فلمفیئر اوارڈ وچ خان، جسدی میزبانی اسنے خود کیتی سی]]

خان نے ڈریمز انلمٹیڈ بھائیوالی دے اک بانی میمبر وجوں 1999 توں 2003 تک تن فلماں دا ڈریکشن کیتا۔&lt;ref name=&quot;dreamz&quot; /&gt; بھائیوالی بھنگ ہون توں بعد، اسنے اتے غوری نے کمپنی نوں ریڈّ چلیز اینٹرٹینمینٹ دے روپ وچ مڑقیام کیتا،&lt;ref name=RedCh /&gt; جس وچ فلم اتے ٹیلیوژن پیداوار، دکھّ اثر، اتے اشتہار دے کم شامل ہن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Profile |url=http://www.redchillies.com/aboutus/profile.aspx |publisher=[[Red Chillies Entertainment]] |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101222416/http://www.redchillies.com/aboutus/profile.aspx |archivedate=1 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt; 2015 تک، کمپنی نے گھٹو-گھٹو 9 فلماں دا اساری جاں سہِ-اساری کیتا اے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Past Movies |url=http://www.redchillies.com/movies/past-movies.aspx |publisher=Red Chillies Entertainment |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101221022/http://www.redchillies.com/movies/past-movies.aspx |archivedate=1 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt; خان جاں غوری نوں عامَ طور اُتے پیداوار کریڈٹ دتا جاندا اے، اتے اوہ زیادہ تر فلماں وچ مکھ کردار جاں مہمان کردار نبھاؤندا اے۔ خان نے ''را ون'' (2011) دے اساری دے کئی پہلوآں وچ شامل کیتا سی۔ ابھنی توں علاوہ، اسنے فلم تیار کیتی، کنسول گیم سکرپٹ لکھن وچ تعاون دتا، ڈبنگ کیتی، اپنی تکنیکی ترقی دی نگرانی کیتی، اتے فلم دے پاتراں دی بنیاد تے ڈزیٹل کامیکس لکھیا۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-05/news/30246976_1_playstation2-playstation3-sony-computer-entertainment-europe |title=PlayStation launches game on SRK flick RA.One |agency=Press Trust of India |date=5 اکتوبر 2011 |work=The Economic Times |accessdate=5 اکتوبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120923211759/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-05/news/30246976_1_playstation2-playstation3-sony-computer-entertainment-europe |archivedate=2012-09-23 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ET&quot;&gt;{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/if-we-dont-evolve-in-10-years-we-will-lose-indian-audience-shahrukh-khan/articleshow/9962913.cms |author=Raghavendra، Nandini |title=Indian cinema must evolve؛ Ra.One not urban centric: Shahrukh Khan |date=13 ستمبر 2011 |work=The Economic Times |accessdate=13 ستمبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121121553/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-13/news/30149445_1_indian-cinema-raone-film |archivedate=2012-01-21 |df= }}&lt;/ref&gt; خان کدے کدے اپنیاں فلماں لئی [[پٹھورتی گلوکار|پٹھورتی گائکی]] وی کردا اے۔ جوش (2000) وچ اسنے مشہور &quot;اپون بولا تو میری لیلا&quot; گانا گایا۔ اسنے ڈون (2006) اتے جب تک اے جان (2012) وچ وی گایا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/slideshow/top-bollywood-stars-who-have-sung-themselves_385.html |title=Top Bollywood stars who have sung for themselves |author=Sabherwal، Parul |publisher=Zee News |page=8 |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141107055346/http://zeenews.india.com/entertainment/slideshow/top-bollywood-stars-who-have-sung-themselves_385.html |archivedate= 7 نومبر 2014 |df= |date=27 جون 2014}}&lt;/ref&gt; ''الویز کبھی کبھی'' (2011) لئی، جس نوں ریڈّ چلیز اینٹرٹینمینٹ نے نرمت کیتا سی، خان نے گیتاں دی رچنا وچ حصہ لیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-Khan-turns-singer-and-lyricist/articleshow/8160447.cms |title=Shah Rukh Khan turns singer and lyricist |work=The Times of India |author=Misra، Iti Shree |date=5 مئی 2011 |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413000547/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-Khan-turns-singer-and-lyricist/articleshow/8160447.cms |archivedate=13 اپریل 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اپنے شروعاتی ٹیلیوژن سیریل حاضری توں علاوہ، خان نے کئی نشریاتی ایوارڈ شوئز دی میزبانی کیتی، جس وچ فلمفیئر، زی سنے اتے سکرین اوارڈ شامل ہن۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/SRK-and-Saif-at-their-funniest-best-on-Filmfare-night/articleshow/18148152.cms |title=SRK and Saif at their funniest best on Filmfare night |work=The Times of India |author=Sinha، Seema  |date=23 جنوری 2013 |accessdate=6 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-why-priyanka-chopra-and-shah-rukh-khan-are-a-jodi-1608848 |title=Zee Cine Awards: Why Priyanka Chopra and Shah Rukh Khan are a 'jodi' |work=Daily News and Analysis |author=Kadam، Prachi |date=7 نومبر 2011 |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521032241/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-why-priyanka-chopra-and-shah-rukh-khan-are-a-jodi-1608848 |archivedate=21 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-to-host-screen-awards-2014/1217340/ |title=Shah Rukh Khan to host Screen Awards 2014 |work=The Indian Express |date=13 جنوری 2014 |accessdate=6 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530124756/http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-to-host-screen-awards-2014/1217340/ |archivedate=30 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; 2007 وچ، اس نے اک سیزن وچ امیتابھ بچن دی تھاں ''کون بنیگا کروڑپتی'' دی میزبانی کیتی&lt;ref name=&quot;KBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/The-new-Shah-Rukh-show-is-here/article14710050.ece |title=The new Shah Rukh show is here |author=Parul Sharma |date=23 جنوری 2007 |work=The Hindu |accessdate=30 جنوری 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130192755/http://www.thehindu.com/todays-paper/The-new-Shah-Rukh-show-is-here/article14710050.ece |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے اک سال بعد، خان نے ''کیا آپ پانچویں پاس سے تیز ہیں؟'' دی میزبانی کرنی شروع کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sinha |first=Ashish |title=IPL scores over ''Paanchvi Paas'' |url=http://www.rediff.com/money/2008/apr/29ipl.htm |date=29 اپریل 2008 |publisher=Rediff.com |accessdate=27 اگست 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920113735/http://www.rediff.com/money/2008/apr/29ipl.htm |archivedate=20 ستمبر 2008 |df=}}&lt;/ref&gt; 2011 وچ، اوہ ''امیجن ٹی وی'' دے شو ''زور کا جھٹاکا: ٹوٹل وائیپاؤٹ'' اُتے پیش ہویا، خان دے سین ممبئی دے یش راج سٹوڈیؤز وچ شوٹ ہوئے سن۔&lt;ref name=&quot;ZKJ&quot;&gt;{{cite news | url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2011/feb/250211-Shah-Rukh-Khan-Zor-Ka-Jhatka-lowest-TRPs-B-Town-star.htm | title=Shah Rukh's show gets the lowest TRPs | work=[[Mid Day]] | author=Parkar، Shaheen | date=25 فروری 2011 | accessdate=23 جنوری 2013 | archivedate=2018-09-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180926124123/http://archive.mid-day.com/entertainment/2011/feb/250211-Shah-Rukh-Khan-Zor-Ka-Jhatka-lowest-TRPs-B-Town-star.htm }}&lt;/ref&gt; اس دی پہلاں دی ٹیوی اینکرنگ نوکری دے الٹ، ''زور کا جھٹاکا: ٹوٹل وائیپاؤٹ'' نے بہت ماڑا مظاہرہ کیتا۔ ایہہ صرف اک سیزن لئی براڈکاسٹ کیتا گیا اتے اک بالیوڈّ سٹار ولوں ہوسٹ کیتا گیا سبھ توں گھٹ ریٹنگ والا شو بن گیا۔&lt;ref name=&quot;ZKJ&quot; /&gt; 2017 وچ، خان نے ''ٹیڈ ٹاکز انڈیا نئی سوچ'' دی میزبانی دی کیتی، جو ٹیڈ کانفرنس، ایل ایل سی ولوں نرمت اک ٹاک شو سی، جس نے [[سٹار پلسّ]] تے براڈکاسٹ کیتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shah Rukh Khan: Actor، producer، activist |url=https://www.ted.com/speakers/shah_rukh_khan |publisher=TED |accessdate=27 جنوری 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511183128/https://www.ted.com/speakers/shah_rukh_khan |archivedate=11 مئی 2017 |df=}}&lt;/ref&gt;

=== منچ مظاہرہ ===
خان اکثر منچ اُتے مظاہرہ کردا اے اتے کئی عالمی ٹور اتے سنگیت سماروحاں وچ حصہ لیندا اے۔ 1997 وچ، اسنے ملیشیا وچ آشا بھونسلے دے ٹائم کنسرٹ وچ مظاہرہ کیتا اتے اگلے سال شاہ رخ-کرسما لئی کرسما کپور ملیشیا وچ لائیو مظاہرہ کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-17698603.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714224011/http://www.highbeam.com/doc/1P2-17698603.html |archivedate=14 جولائی 2014 |title=It's getting late |work=[[The Malay Mail]] |author=Henry، Wilson |date=17 اکتوبر 2000 |accessdate=23 جون 2014}}{{subscription required|via=Highbeam}}&lt;/ref&gt; اسے سال، اسنے یونائیٹڈ کنگڈم، کینیڈا، اتے یونائیٹڈ سٹیٹ وچ جوہی چاولا، [[اکشے کمار]] اتے کاجول دے نال ''د اؤسم پھورسوم'' دنیا دے دورے وچ حصہ لیا اتے اگلے سال ملیشیا وچ اس دورے نوں مڑ شروع کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zee sponsors Awesome Foursome، starring Shah Rukh Khan، Akshay Kumar، Kajol، Juhi Chawla |url=http://indiatoday.intoday.in/story/zee-sponsors-awesome-foursome-starring-shah-rukh-khan-akshay-kumar-kajol-juhi-chawla/1/264941.html |work=India Today |date=14 اکتوبر 1998 |accessdate=17 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140725220926/http://indiatoday.intoday.in/story/zee-sponsors-awesome-foursome-starring-shah-rukh-khan-akshay-kumar-kajol-juhi-chawla/1/264941.html |archivedate=25 جولائی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-17710762.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714221739/http://www.highbeam.com/doc/1P2-17710762.html |archivedate=14 جولائی 2014 |title=Shah Rukh! Shah Rukh! |work=The Malay Mail |author=Ahmad، Azman |date=30 اکتوبر 1999 |accessdate=23 جون 2014}}{{subscription required|via=Highbeam}}&lt;/ref&gt; 2002 وچ، خان نے امیتابھ بچن، [[عامر خان]]، پرٹی زنٹا اتے ایشوریا رائے دے نال [[مانچیسٹر]] دے [[اولڈ ٹریفڈ]] اتے [[لنڈن]] دے ہائیڈ پارک وچ شو ''انڈیا ود لوَ'' وچ پیشکاری کیتی۔ اس شو وچ 100،000 توں ودھ لوکاں نے حصہ لیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=From India with Love |author=Sillito، David |date=30 اپریل 2002 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/breakfast/1959022.stm |publisher=BBC News |accessdate=28 نومبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120801183641/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/breakfast/1959022.stm |archivedate= 1 اگست 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; خان نے ڈھاکا، بنگلہ دیش دے فوج سٹیڈیم وچ 2010 دے اک سنگیت تقریب وچ رانی مکھرجی، ارجن رامپال اتے ایشا کوپیکار نال مظاہرہ کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/shah-rukh-khan-rani-woo-fans-in-dhaka-71974|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522033122/http://movies.ndtv.com/bollywood/shah-rukh-khan-rani-woo-fans-in-dhaka-71974|archivedate=22 مئی 2014|title=Shah Rukh Khan، Rani woo fans in Dhaka|publisher=NDTV |date=11 دسمبر 2010|accessdate=13 مئی 2014}}&lt;/ref&gt; اگلے سال اوہ دکھنی افریقہ دے [[ڈربن]] وچ بھارت-دکھنی افریقہ دے دی دوستی 150 سال دے جشن وچ [[شاہد کپور]] اتے [[پرئنکا چوپڑہ]] نال پھرینڈشپ کنسورٹ وچ شامل ہویا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/bollywood/article.aspx؟cp-documentid=4771072 |title=SRK، Shahid and Priyanka set to rock Durban |publisher=MSN |date=6 جنوری 2011|accessdate=27 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703061538/http://entertainment.in.msn.com/bollywood/article.aspx؟cp-documentid=4771072|archivedate=3 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt;

خان نے ارجن رامپال، پرینکا چوپڑہ اتے ٹینپٹیشنز-2014 دے ہور بالیوڈّ ستاریاں دے نال گانے، نچنا اتے سکٹ راہیں ''ٹینپٹیشنز'' لڑی دے دوریاں نال اک تعلق قایم کیتا، اک نشریاتی مظاہرہ، جس نے دنیا بھر دے 22 ستھاناں دا دورہ کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shahrukh may attend cinema festival|date=20 دسمبر 2004|url=http://www.bahraintribune.com/ArticleDetail.asp؟CategoryId=7&amp;ArticleId=55031|work=[[Daily Tribune]] |accessdate=28 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516030801/http://www.bahraintribune.com/ArticleDetail.asp؟CategoryId=7&amp;ArticleId=55031 |archivedate=16 مئی 2008}}&lt;/ref&gt; ایہہ [[دبئی]] دے پھیسٹیول سٹی ارینا وکھے ہویا اتے 15،000 ناظرین نے اس وچ حصہ لیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/blast-in-dubai-shah-rukh-arrives-with-temptation-reloaded_14171.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810031758/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/blast-in-dubai-shah-rukh-arrives-with-temptation-reloaded_14171.htm|archivedate=10 اگست 2013|title=Blast in Dubai: SRK arrives with 'Temptation Reloaded'|accessdate=13 مئی 2014|author=Spicezee Bureau|date=25 اکتوبر 2008|publisher=Zee News}}&lt;/ref&gt; 2008 وچ، خان نے نیدرلینڈ کئی دیشا دا دورہ کرن والے سنگیتک تجربہ ٹینپٹیشن رلوڈڈ دا قیام کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm |title=SRK's Temptations Reloaded 2008 kick starts! |accessdate=8 جولائی 2010 |date=27 جون 2008 |publisher=Rediff.com |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410203435/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm |archivedate=10 اپریل 2009 |df=}}&lt;/ref&gt; 2012 وچ [[جکارتا]] وچ [[بپاشا باسو]] اتے ہوراں نال اک ہور دورے دا انعقاد ہویا سی،&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bollywood celebs enthrall Jakarta |date=9 دسمبر 2012 |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-celebs-enthrall-jakarta/story-knGHTZ0fLhnG4a4XdbkU6M.html |work=Hindustan Times |accessdate=15 دسمبر 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304062759/http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-celebs-enthrall-jakarta/story-knGHTZ0fLhnG4a4XdbkU6M.html |archivedate= 4 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے 2013 وچ آکسلینڈ، پرتھ اتے سڈنی وچ اک ہور تقریب لڑی دا انعقاد کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery/temptation-reloaded-2013-1|title=See all the highlights from SRK's Temptation Reloaded show|publisher=MSN|date=10 اکتوبر 2013|accessdate=27 جولائی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703060754/http://entertainment.in.msn.com/gallery/temptation-reloaded-2013-1|archivedate=3 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 وچ، خان نے امریکہ، کینیڈا اتے لنڈن وچ ٹور سلما! کیتا،&lt;ref&gt;{{cite news|title=It's London calling for SRK's SLAM! THE TOUR |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-London-calling-for-SRKs-SLAM-THE-TOUR/articleshow/41263377.cms |date=30 اگست 2014 |work=The Times of India |accessdate=12 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228102646/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-London-calling-for-SRKs-SLAM-THE-TOUR/articleshow/41263377.cms |archivedate=28 دسمبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے لائیو صلاحیت شو، گوٹ ٹیلینٹ ورڈ سٹیج لائیو دے بھارتی پریمیئر دی وی میزبانی کیتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-its-a-live-show-not-a-television-show/ |title=Shah Rukh Khan: 'Got Talent World Stage LIVE' is a live show، not a television show |work=The Indian Express |date=22 ستمبر 2014 |accessdate=12 دسمبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141122160437/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-its-a-live-show-not-a-television-show/ |archivedate=22 نومبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;

=== آئیپیئیل کرکٹ ٹیم دی ملکیت ===
2008 وچ خان نے، جہی چاولا اتے اس دے پتی جےَ مہتہ نال سانجھیداری وچ، [[ٹونٹی ٹونٹی|ٹونٹی -20]] کرکیٹ ٹورنامینٹ [[انڈین پریمیئر لیگ]] (آئیپیئیل) وچ 75.09 ملیان امریکی ڈالر وچ [[کولکاتہ]] دی نمائندگی کرن والی پھرینچائیزی لئی مالکی حق حاصل کیتے اتے ٹیم دا نام [[کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز]] (کیکیار) رکھیا۔&lt;ref name=&quot;price&quot;&gt;{{cite news |title=Shah Rukh Khan's Kolkata IPL team to be called Night Riders or Knight Riders |work=The Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-09/news/27694633_1_indian-premier-league-cricket-ground-ipl |author=Kuber، Girish |date=9 فروری 2008 |accessdate=27 جولائی 2014 |archivedate=2012-11-23 |archiveurl=https://archive.today/20121123184920/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-09/news/27694633_1_indian-premier-league-cricket-ground-ipl }}&lt;/ref&gt; 2009 تک، کیکیار آئیپیئیل وچ سبھ توں امیر ٹیماں وچوں اک سی، جس دی قیمت 42.1 ملیان امریکی ڈالر سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|work=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/ipl-valued-at-2-1-bn-kkr-richest-team-109051000066_1.html |title=IPL valued at $2.1 bn؛ KKR richest team |date=10 مئی 2009 |accessdate=13 دسمبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204141002/http://www.business-standard.com/article/beyond-business/ipl-valued-at-2-1-bn-kkr-richest-team-109051000066_1.html |archivedate= 4 دسمبر 2013 |df= |last1=India |first1=Press Trust of}}&lt;/ref&gt; ٹیم نے پہلے تن سالاں دوران فیلڈ وچ بہت ماڑا مظاہرہ کیتا۔&lt;ref name=&quot;major&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ipl-victory-puts-kkr-in-the-black-112052900039_1.html |title=IPL victory puts KKR in the black |work=Business Standard |author=Garg، Swati |date=29 مئی 2012 |accessdate=30 مئی 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810124840/http://www.business-standard.com/article/companies/ipl-victory-puts-kkr-in-the-black-112052900039_1.html |archivedate=10 اگست 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; ویلے دے نال اوہناں دی کارگزاری وچ سدھار ہویا اے، اتے اوہ [[2012 انڈین پریمیئر لیگ|2012]] وچ پہلی وار چیمپین بن گئے&lt;ref name=&quot;major&quot; /&gt; اتے [[2014 انڈین پریمیئر لیگ|2014]] وچ اس تجربے نوں دہرایا۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kolkata Knight Riders Beat Kings XI Punjab to Clinch Second IPL Title in Three Years |url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/225013-ipl-2014-final-kolkata-knight-riders-vs-kings-xi-punjab |publisher=NDTV |date=2 جون 2014|accessdate=28 جولائی 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809010738/http://sports.ndtv.com/cricket/news/225013-ipl-2014-final-kolkata-knight-riders-vs-kings-xi-punjab|archivedate=9 اگست 2014}}&lt;/ref&gt; نائیٹ رائیڈرز ٹی 20 (14) وچ کسے وی بھارتی ٹیم ولوں سبھ توں لمبے ویلے تک جت دا ریکارڈ رکھدے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/305308.html|title=Records {{!}} Twenty20 matches {{!}} Team records {{!}} Most consecutive wins {{!}} ESPNcricinfo|work=Cricinfo|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt;

خان نے [[سندھی چوہان]] اتے [[شریا سرن]] نال آئیپیئیل 2011 دے سیزن دے افتتاح تقریب وچ مظاہرہ کیتا، جتھے اوہناں نے تامل گیتاں اُتے ڈانس کیتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/SRK-rocks-IPL-opening-ceremony/articleshow/7926240.cms؟ |title=SRK rocks IPL opening ceremony |work=The Times of India |date=10 اپریل 2011 |accessdate=22 جنوری 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927203946/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/SRK-rocks-IPL-opening-ceremony/articleshow/7926240.cms |archivedate=27 ستمبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ 2013 وچ کیٹرنا کیف، دیپکا پادکون اتے [[پٹبل (ریپر)|پٹبل]] نال دوبارہ دکھائی دتا۔&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{cite web|title=IPL 2013: Shah Rukh Khan، Katrina Kaif، Deepika Padukone، Pitbull showcase diverse culture|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403172739/http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474|archivedate=3 اپریل 2013|publisher=NDTV|accessdate=24 جون 2013}}&lt;/ref&gt; مئی 2012 وچ، ممبئی کرکیٹ ایسوسی ایشن (ایمسیئے) نے کیکیار اتے [[ممبئی انڈیئنز]] دے وچکار میچ توں بعد سرکھیا اہلکاراں نال جھگڑا کرن لئی پنج سال لئی تے ''وانکھڑے سٹیڈیم'' توں اس اُتے پابندی لگا دتی سی۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-banned-from-wankhede-stadium-for-5-years/950969/ |title=Shah Rukh Khan banned from Wankhede stadium for 5 years |newspaper=The Indian Express |date=23 مئی 2012 |accessdate=25 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521121045/http://archive.indianexpress.com/news/shah-rukh-khan-banned-from-wankhede-stadium-for-5-years/950969 |archivedate=21 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; خان نے حالانکہ کیہا سی کہ سرکھیا اہلکاراں ولوں &quot;اسدی دھی اتے بچیاں&quot; نال &quot;بدپالیسی&quot; کرن اُتے ہی اس نے کاروائی کیتی سی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/shah-rukh-khan-mca-spat-wankhede-stadium-guard-102513-2012-05-17|title=Wankhede guard contradicts MCA، says Shah Rukh Khan did not hit him|website=India Today|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt; اتے اہلکار اپنے ووہار وچ بہت حملہ آور مطلب وچ سن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/ipl/no-ban-from-wankhede-if-srk-apologises-mca-officials-313200.html|title=No ban from Wankhede if SRK apologises: MCA officials |website=www.firstpost.com|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt; اتے اس نے فرقو اشلیل ٹپنی نال دروہار کیتا سی۔&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بعد وچ ایمسیئے دے ادھیکاریاں نے اس اُتے شراب پین، گارڈ نوں مارن اتے ممبئی انڈیئنز دی خواتین حامی نوں نال اشلیل طور اُتے درووہار کرن دا الزام لگایا سی، جس نے خان نوں اپنی کریا دی حمایت لئی اتے سستے پرچار لئی کیتا سی۔&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/sports/ipl/shah-rukh-khan-gets-clean-chit-by-mumbai-police-in-2012-ipl-wankhede-brawl-case-263005.html|title=Shah Rukh Khan Gets Clean Chit By Mumbai Police In 2012 IPL Wankhede Brawl Case|work=indiatimes.com|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; وانکھیڑے گارڈ نے بعد وچ ایمسیئے دے ادھیکاریاں دے داعویاں دی النگھنا کیتی اتے کیہا کہ شاہ رخ خان نے اس نوں نہیں ماریا۔&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; فائینل میچ جتن توں بعد خان نے بعد وچ اپنے پرشنسکاں توں معافی منگی۔&lt;ref name=&quot;apology&quot;&gt;{{cite news |url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/190806-i-apologise-for-my-misbehaviour-at-mca-says-shah-rukh-khan |title=I apologise for my misbehaviour at MCA، says Shah Rukh Khan |date=27 مئی 2012 |accessdate=28 مئی 2012 |publisher=NDTV |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702190328/http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/190806-i-apologise-for-my-misbehaviour-at-mca-says-shah-rukh-khan|archivedate=2 جولائی 2012}}&lt;/ref&gt; ایمسیئے نے 2015 وچ پابندی ہٹا دتی&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/mca-lifts-five-year-ban-on-shah-rukh-khan-s-entry-to-wankhede/story-sfUZ988j9iJZbAJbnDe4bI.html|title=MCA lifts five-year ban on Shah Rukh Khan's entry to Wankhede|date=2 اگست 2015|work=hindustantimes.com|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt; اتے 2016' چ، ممبئی پولیس نے دسیا کہ خان خلاف کوئی 'سنویدنشیل جرم' نہیں نکلیا اتے اوہ اس سٹے اُتے پجے کہ 2012 وچ وانکھیڑے سٹیڈیم وکھے شاہ رخ خان شرابی نہیں سی اتے نابالگاں دے اگے غیر-قانونی بولی دی ورتوں نہیں کیتی۔&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/shah-rukh-khan-wins-wankhede-stadium-case-mumbai-police-344974-2016-10-05|title=Shah Rukh Khan wins Wankhede war، cops say he was not drunk|website=India Today|access-date=27 مئی 2018}}&lt;/ref&gt;

== میڈیا وچ ==
[[File:Shahrukh Khan launches the Tag Heuer Carrera Monaco GP limited edition watch (3).jpg|thumb|right|upright|ٹیگ ہویر پریس دی پریس کانفرنس وچ خان]]

شاہ رخ خان نوں بھارت وچ کافی حد تک میڈیا کوریج ملدی اے اتے اسنوں اکثر بالیوڈّ دا ''بادشاہ'' جاں ''کنگ خان'' وی کیہا جاندا اے۔&lt;ref name=&quot;theguardian2006&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2006/aug/04/india.world |title=King of Bollywood |work=[[The Guardian]] |date=4 اگست 2006 |accessdate=4 نومبر 2015 |author=Saner، Emine |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203121720/https://www.theguardian.com/film/2006/aug/04/india.world |archivedate= 3 دسمبر 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title='Baadshah' Biggie: Shah Rukh Khan Turns A Year Older|date=2 نومبر 2011|url=http://in.movies.yahoo.com/news/baadshah-biggie-shah-rukh-khan-turns-older-183000642.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203033410/http://in.movies.yahoo.com/news/baadshah-biggie-shah-rukh-khan-turns-older-183000642.html|archivedate=3 دسمبر 2013|publisher=[[Yahoo! Movies]]|accessdate=15 دسمبر 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;global&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/02/05/SRK.profile/index.html؟_s=PM: |publisher=CNN |title=The King of Bollywood |date=5 جون 2008 |accessdate=7 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019081757/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/02/05/SRK.profile/index.html؟_s=PM٪3A |archivedate=19 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; انپما چوپڑہ نے اوہناں نوں ، سال وچ دو جاں تن فلماں نال، لگاتار ٹیلیوژن اشتہار، پرنٹ اشتہار اتے بھارتی شہراں دیاں سڑکاں دی شاندار مشہور بلبورڈ نال &quot;کدے وی موجود شکشیئت&quot; کیہا اے۔{{sfn|Chopra|2007|pp=160–161}} اک اندازا مطابق اک عرب توں ودھ پرشنشکاں دے نال اوہ کٹڑوادی پرشنشکاں دا موضوع وی اے۔&lt;ref name=&quot;TheAus&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.theaustralian.com.au/arts/review/the-sahib-of-cinema-bollywood-star-shah-rukh-khan/story-fn9n8gph-1226692933589 | work=[[The Australian]] | title=The sahib of cinema: Bollywood star Shah Rukh Khan |author=Verghis، Sharon |date=10 اگست 2013 |accessdate=12 ستمبر 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810070110/http://www.theaustralian.com.au/arts/review/the-sahib-of-cinema-bollywood-star-shah-rukh-khan/story-fn9n8gph-1226692933589 | archivedate=10 اگست 2013}}&lt;/ref&gt; نیوزویک نے 2008 وچ خان نوں دنیا بھر وچ پنجاہ سبھ توں طاقتور ویکتیاں وچ شامل کیتا اتے اوہناں نوں &quot;دنیا دا سبھ توں وڈا فلم سٹار&quot; کیہا۔&lt;ref name=&quot;newsweek&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rediff.com&quot;&gt;{{cite news|title=Sonia، SRK in Newsweek's list of 50 most powerful people |url=http://www.rediff.com/news/2008/dec/21sonia-srk-in-newsweeks-list-of-most-powerful-people.htm |author=Shourie، Dharam |publisher=Rediff.com |date=21 دسمبر 2008 |accessdate=27 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126060855/http://www.rediff.com/news/2008/dec/21sonia-srk-in-newsweeks-list-of-most-powerful-people.htm |archivedate=26 نومبر 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; 2011 وچ ''لاس اینجلس ٹائیمز'' دے سٹیون جیکک ولوں اس نوں &quot;سبھ توں وڈا فلم سٹار جس بارے تسیں کدے نہیں سنیا ۔.۔&quot; ایلانیا گیا&lt;ref name=&quot;LAT&quot;&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2011/11/shah-rukh-khan-ra-one-bollywood.html؟track=icymi |work=[[Los Angeles Times]] |title='Ra.One': Shah Rukh Khan as Bollywood superhero |author=Zeitchik، Steven |date=4 نومبر 2011 |accessdate=23 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140712233934/http://latimesblogs.latimes.com/movies/2011/11/shah-rukh-khan-ra-one-bollywood.html؟track=icymi |archivedate=12 جولائی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے دوجے قومانتری میڈیا آؤٹلیٹاں وچ دنیا دا سبھ توں وڈا فلم سٹار کیہا گیا۔&lt;ref name=&quot;thetimes1&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article3831707.ece | title=Meet the biggest film star in the world | work=[[The Times]] | date=2 اگست 2013 | accessdate=4 نومبر 2015 | author=Nixey، Catherine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian2006&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LAT&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/ranisingh/2015/12/26/shah-rukh-khan-the-biggest-movie-star-in-the-world/ |title=Shah Rukh Khan – The Biggest Movie Star In The World |work=[[Forbes]] |author=Singh، Rani |date=26 دسمبر 2015 |accessdate=29 دسمبر 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151228184411/https://www.forbes.com/sites/ranisingh/2015/12/26/shah-rukh-khan-the-biggest-movie-star-in-the-world/ |archivedate=28 دسمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اک مشہور سرویکھن مطابق دنیا دے 3.2 عرب لوک شاہ رخ خان نوں جاندے ہن، جو کہ [[ٹامّ کروز]] توں ودھ ہن۔&lt;ref name=&quot;billion&quot;&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/srk-finds-better-competition-in-tom-cruise-/852082/ |title=SRK finds better competition in Tom Cruise؟ |work=The Indian Express |date=26 ستمبر 2011 |accessdate=5 نومبر 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160416152548/http://archive.indianexpress.com/news/srk-finds-better-competition-in-tom-cruise-/852082 |archivedate=16 اپریل 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; 2012، 2013 اتے 2015 وچ [[پھوربز بھارت]] دی 'سیلبٹی 100 لسٹ' وچ سکھر اُتے راے خان بھارت وچ سبھ توں امیر سبھ توں مشہور ہستیاں وچوں اک اے۔&lt;ref name=&quot;forbes 100&quot;&gt;{{cite news|url=http://forbesindia.com/article/special/shah-rukh-khan-tops-forbes-india-celebrity-100-list/34575/1 |title=Shah Rukh Khan tops Forbes India Celebrity 100 List |work=[[Forbes (India)]] |date=24 جنوری 2013 |accessdate=11 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028180133/http://forbesindia.com/article/special/shah-rukh-khan-tops-forbes-india-celebrity-100-list/34575/1 |archivedate=28 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/shah-rukh-khan-tops-forbes-india-celebrity-100-list-second-time-in-a-row/36741/1 |title=Shah Rukh Khan Tops Forbes India Celebrity 100 Second Time In A Row |work=Forbes (India) |date=13 دسمبر 2013 |accessdate=27 جولائی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706190748/http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/shah-rukh-khan-tops-forbes-india-celebrity-100-list-second-time-in-a-row/36741/1 |archivedate= 6 جولائی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=2015 Forbes India Celebrity 100: The wheel of fame and fortune |url=http://forbesindia.com/article/2015-celebrity-100/2015-forbes-india-celebrity-100-the-wheel-of-fame-and-fortune/41719/1 |last=Ajwani |first=Deepak |work=Forbes (India) |date=11 دسمبر 2015 |accessdate=12 دسمبر 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151212143411/http://forbesindia.com/article/2015-celebrity-100/2015-forbes-india-celebrity-100-the-wheel-of-fame-and-fortune/41719/1 |archivedate=12 دسمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دی دولت دا اندازہ 400 توں 600 ملیان ڈالر اے۔&lt;ref name=&quot;Richest Actors&quot;&gt;{{cite news|url=http://gma.yahoo.com/richest-actors-world-not-expect-015943179--abc-news-celebrities.html |title=The Richest Actors in the World Are Not Who You Expect |publisher=[[Good Morning America]] |first=Susanna |last=Kim |date=22 مئی 2014 |accessdate=22 مئی 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522090931/http://gma.yahoo.com/richest-actors-world-not-expect-015943179--abc-news-celebrities.html |archivedate=22 مئی 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shah Rukh Khan enters super-rich list with wealth of $400 million |date=24 اکتوبر 2013 |publisher=NDTV |url=http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-shah-rukh-khan-enters-super-rich-list-with-wealth-of-400-million-370384 |accessdate=12 فروری 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024200600/http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-shah-rukh-khan-enters-super-rich-list-with-wealth-of-400-million-370384 |archivedate=24 اکتوبر 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; لنڈن وچ اک 20 ملیان اپارٹمینٹ،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-buys-flat-for-20-million-pounds/story-4LvzYo09uKdo3Y6vVeCO8J.html |title=SRK buys flat for 20 million pounds! |work=Hindustan Times |date=20 جولائی 2009 |accessdate=4 فروری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065456/http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-buys-flat-for-20-million-pounds/story-4LvzYo09uKdo3Y6vVeCO8J.html |archivedate= 4 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے دبئی وچ [[پالم جمیرا]] وکھے اک ولھا سمیت، بھارت اتے ودیساں وچ خان دیاں کئی سمپتیاں ہن۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/MAH-MUM-photos-a-look-inside-shahrukh-khans-signature-villa-in-dubai-4416495-PHO.html |title=Photos: A look inside Shahrukh Khan's Signature Villa in Dubai |work=Dainik Bhaskar |date=27 اکتوبر 2013 |accessdate=11 جنوری 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112005459/http://daily.bhaskar.com/news/MAH-MUM-photos-a-look-inside-shahrukh-khans-signature-villa-in-dubai-4416495-PHO.html |archivedate=12 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;

خان اکثر بھارت دے سبھ توں مشہور، جدید اتے بااثر لوکاں دیاں سوچیاں اُتے ظاہر ہندا اے۔ اوہ ٹائیمز آف انڈیا دی لسٹ وچ بھارت دے 50 سبھ توں ودھ چیہیتے آدمیاں دی لسٹ وچ نیمت طور اُتے چوٹی دے دساں وچ شامل ہندا اے،&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Times-50-Most-Desirable-Men-of-2011-The-Winners/articleshow/11757172.cms؟ | title=Times 50 Most Desirable Men of 2011: The Winners | work=The Times of India | accessdate=25 جنوری 2013 | date=4 فروری 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/50-Most-Desirable-2010/articleshow/7222829.cms؟ |title=Times 50 Most Desirable Men of 2010 | work=The Times of India |author=Mukherjee، Madhureeta | accessdate=25 جنوری 2013 | date=6 جنوری 2011}}&lt;/ref&gt; اتے 2007 وچ اک 'ایسٹرن آئی' ناں دے میگزین وچ اس نوں ایشیا وچ سبھ توں سیکسی انسان دا ناں دتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/shah-rukh-khan-voted-sexiest-asian-man-news-bollywood-kkfusfheahb.html |title=Shah Rukh Khan voted sexiest Asian man |publisher=Sify |date=24 نومبر 2007 |accessdate=10 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140124234658/http://www.sify.com/movies/shah-rukh-khan-voted-sexiest-asian-man-news-bollywood-kkfusfheahb.html |archivedate=24 جنوری 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اس دے بہت سارے برانڈ حمایت اتے سنئتکاراں دے ادماں کرکے میڈیا سنگٹھناں ولوں خان نوں اکثر &quot;برانڈ شاہ رخ&quot; دے طور تے جانیا جاندا اے۔&lt;ref name=&quot;rediffbrands&quot;&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2005/oct/24sld1.htm |title=Brand SRK |publisher=Rediff.com |date=اکتوبر 2005 |accessdate=24 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303232121/http://specials.rediff.com/movies/2005/oct/24sld1.htm |archivedate= 3 مارچ 2016 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bsrk&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ageing-Brand-SRK-loses-youth-connect/articleshow/13229919.cms |title=Ageing Brand SRK loses youth connect |author=Sharma، Samidha |work=The Times of India |date=18 مئی 2012 |accessdate=20 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160427180910/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ageing-Brand-SRK-loses-youth-connect/articleshow/13229919.cms |archivedate=27 اپریل 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ سبھ توں ودھ ادا کیتے بالیوڈّ اینڈرورسراں وچوں اک اے اتے ٹیلیوژن اشتہار وچ سبھ توں ودھ مشہور ہستیاں وچوں اک اے، جو ٹیلیوژن اشتہار مارکٹ دا چھ فیصدی حصہ اے۔&lt;ref name=&quot;empire&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/srk-inc./story/5200.html |title=SRK Inc. |journal=[[Business Today (business magazine)|Business Today]] |date=21 فروری 2010 |accessdate=4 فروری 2012 |first1=Dhiman |last1=Chattopadhyay |first2=Anusha |last2=Subramanian |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150915191316/http://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/srk-inc./story/5200.html |archivedate=15 ستمبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;morebrands&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-srk-is-the-most-visible-celeb-in-tv-ads/20120201.htm |title=The Big Star Players in the Ad World |publisher=Rediff.com |date=1 فروری 2012 |accessdate=5 فروری 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204113125/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-srk-is-the-most-visible-celeb-in-tv-ads/20120201.htm |archivedate= 4 فروری 2012 |df=}}&lt;/ref&gt; خان نے ''پیپسی''، [[نوکیا]]، ''ہنڈئی ''، ''ڈش ٹیوی''، ''لکس'' اتے [[ٹیگ ہویر]] سمیت برانڈاں دی حمایت کیتا اے۔&lt;ref name=&quot;morebrands&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Brands&quot; /&gt; اس بارے کتاباں چھاپیاں گئیاں ہن،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-of-srk-still-reading-khan-by-mushtaq-sheikh/1/180305.html |title=Book review: Mushtaq Sheikh's 'SRK: Still Reading Khan' |work=India Today |author=Bamzai، Kaveree |date=6 نومبر 2006 |accessdate=10 جون 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022042358/http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-of-srk-still-reading-khan-by-mushtaq-sheikh/1/180305.html |archivedate=22 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Face of a new India|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070805/spectrum/main5.htm|date=5 اگست 2007|work=The Tribune |accessdate=30 جنوری 2010|author=Kumar Sen، Ashish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2007/20070805/spectrum/main5.htm|archivedate=21 نومبر 2013}}&lt;/ref&gt; اتے اس دی مشہوری کئی غیر-فکشن وچ درج کیتی گئی اے، جس وچ اسدی دی دو-پکھی دستاویزی ''دِ انر اتے آؤٹر ورلڈ آف شاہ رخ خان (2005)''،&lt;ref name=&quot;world&quot;&gt;{{cite web|last=Chhabra |first=Aseem |title=Shah Rukh's inner world |url=http://www.rediff.com/movies/2005/oct/17srk.htm |publisher=Rediff.com |date=17 اکتوبر 2005 |accessdate=2 مارچ 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318143945/http://www.rediff.com/movies/2005/oct/17srk.htm |archivedate=18 مارچ 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے ڈسکوری ٹریول اتے لونگ چینل دے دس حصےآں دی چھوٹی لڑی ''لونگ ود اے سپرسٹار{{mdash}}شاہ رخ خان (2010)'' شامل اے۔&lt;ref name=&quot;empire&quot; /&gt; 2007 وچ ایشوریا رائے اتے امیتابھ بچن دے بعد، خان [[میڈم تساد میوزیم|میڈم تساد میوزیم لنڈن]] وکھے اپنی موم دی مورتی قائم کرن والا تیجا بھارتی اداکار بن گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx؟pageid=438&amp;n=bollywood-star-to-be-immortalized-at-madame-tussauds-2007-01-19 |title=Bollywood star to be 'immortalized' at Madame Tussaud's |work=[[Hrriyet Daily News]] |date=19 جنوری 2007 |accessdate=10 جنوری 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111052143/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx؟pageid=438&amp;n=bollywood-star-to-be-immortalized-at-madame-tussauds-2007-01-19 |archivedate=11 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/london/ourfigures/bollywoodstars/shahrukhkhan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212095859/http://www.madametussauds.com/london/ourfigures/bollywoodstars/shahrukhkhan|archivedate=12 دسمبر 2013|title=Shah Rukh Khan's wax replica at Madame Tussauds London|publisher=[[Madame Tussauds]]|date=12 اپریل 2007|accessdate=27 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt; مورتی دے ہور سنسکرناں نوں لاس اینجلس، ہانگ کانگ، نیویارک اتے واشنگٹن وچ میڈم تساد دے اجائب گھر وکھے قائم کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/121205/entertainment-bollywood/article/big-b-srk-ashs-wax-figures-washington-tussauds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202030817/http://archives.deccanchronicle.com/121205/entertainment-bollywood/article/big-b-srk-ashs-wax-figures-washington-tussauds|archivedate=2 دسمبر 2014|title=Big B، SRK، Aishwarya's wax figures at Washington Tussauds|work=Deccan Chronicle|date=5 دسمبر 2012|accessdate=12 جون 2014}}&lt;/ref&gt;

خان وکھ-وکھ سرکاری مہماں دا برانڈ امبیسڈر اے، جس وچ ''پلس پولیؤ'' اتے ''نیشنل ایڈز کنٹرول آرگینائیزیشن'' شامل ہن۔&lt;ref name=&quot;Brands&quot;&gt;{{cite web|author=Hetal Adesara |url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/shah-rukh-khans-brand-power/16560 |title=Shah Rukh Khan's brand power |publisher=Business of Cinema |date=2 نومبر 2006 |accessdate=11 نومبر 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141027061325/http://businessofcinema.com/bollywood-news/shah-rukh-khans-brand-power/16560 |archivedate=27 اکتوبر 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ بھارت وچ میک-اے-وش فاؤنڈیشن دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دا میمبر اے،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/jim-luce/yale-honors-incredible-in_b_1422960.html |title=Yale Honors Incredible Indian Actor-Activist Shah Rukh Khan |author=Luce، Jim |work=[[The Huffington Post]] |date=13 اپریل 2012 |accessdate=4 جنوری 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104184909/http://www.huffingtonpost.com/jim-luce/yale-honors-incredible-in_b_1422960.html |archivedate= 4 جنوری 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; اتے 2011 وچ پروجیکٹ سنوجواناں لئی اقوام متحدہ آفس ولوں اس نوں پانی سپلائی اتے سینیٹیشن کولابوریٹو کونسل دے پہلے عالمی سفیر وجوں تعینات کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|author=Pisharoty، Sangeeta Barooah |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/time-we-talk-about-sanitation/article2543188.ece |title=Time we talk about sanitation |work=The Hindu |date=16 اکتوبر 2011 |accessdate=13 دسمبر 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130192432/http://www.thehindu.com/features/metroplus/time-we-talk-about-sanitation/article2543188.ece |archivedate=30 نومبر 2016 |df=}}&lt;/ref&gt; اس نے چنگی صحتَ اتے صحیح پوشن لئی عوامی سیوا دے اعلاناں دی اک لڑی درج کیتی اے، اتے اک ''قومی بال ٹیکاکرن'' مہم وچ بھارت دے صحتَ وزارت اتے [[یونیسیف]] وچ شامل ہویا اے۔&lt;ref name=ihr&gt;{{cite news|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php؟newsid=55866 |title=Now، Shah Rukh will endorse good health |author=Rashid، Toufiq |work=The Indian Express |date=5 اکتوبر 2005 |accessdate=12 اکتوبر 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101102506/http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php؟newsid=55866 |archivedate= 1 نومبر 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; 2011 وچ، اسنوں بچیاں لئی سکھیا حاصل کرن لئی اسدے چیریٹیبل عزم لئی [[یونیسکو]] دے پرامائیڈ کور مارنی انعام ملیا اتے خان ایہہ سنمانت کرن والا پہلا بھارتی بنیا۔&lt;ref name=&quot;Pyramide &quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-Khans-big-honour/articleshow/10803625.cms؟ |title=Shah Rukh Khan's big honour |work=The Times of India |date= 21 نومبر 2011|accessdate=13 دسمبر 2011}}&lt;/ref&gt; 2014 وچ، خان انٹرپول دی مہم لئی &quot;ٹرن بیک کرائیم&quot; لئی راجسفیر بنیا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.interpol.int/News-and-media/News/2014/N2014-155 |title=Shah Rukh Khan becomes INTERPOL Turn Back Crime Ambassador |publisher=Interpol |date=27 اگست 2014 |accessdate=27 مارچ 2017 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150606051411/http://www.interpol.int/News-and-media/News/2014/N2014-155 |archivedate=6 جون 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; 2015 وچ، خان نوں ایڈنبرا یونیورسٹی، سکوٹلینڈ توں اک اعزاز حاصل ڈگری حاصل ہوئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-all-set-to-deliver-lecture-on-life-lessons-at-university-of-edinburgh/ |title=At the University of Edinburgh، Shah Rukh Khan is ‘a doctor all over again’ |work=The Indian Express |date=16 اکتوبر 2015 |accessdate=16 اکتوبر 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016140820/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-all-set-to-deliver-lecture-on-life-lessons-at-university-of-edinburgh/ |archivedate=16 اکتوبر 2015 |df=}}&lt;/ref&gt; 2018 وچ، عالمی معاشی فورم نے خان نوں بھارت وچ بچیاں اتے عورتاں دے حقاں دی راکھی لئی سالانہ کرسٹل اوارڈ نال نوازیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.weforum.org/agenda/2018/01/meet-the-2018-crystal-awardees |title=Davos 2018: Meet the Crystal Award winners |publisher=''World Economic Forum'' |date=10 جنوری 2018 |accessdate=24 جنوری 2018 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119201428/https://www.weforum.org/agenda/2018/01/meet-the-2018-crystal-awardees/ |archivedate=19 جنوری 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-world-economic-forum-photos-videos-5035475/ |title=Shah Rukh Khan receives Crystal Award at World Economic Forum، thanks wife، mom and daughter for his values |publisher=''The Indian Express'' |date=23 جنوری 2018 |accessdate=24 جنوری 2018 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123104300/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-world-economic-forum-photos-videos-5035475/ |archivedate=23 جنوری 2018}}&lt;/ref&gt;

== انعام ==
خان سبھ توں زیادہ شنگارت بالیوڈّ اداکاراں وچوں اک اے۔&lt;ref name=toi-awards /&gt; اوہناں نے 30 نامزدگیاں اتے خاص پرسکاراں توں 14 فلمفیئر انعام حاصل کیتے ہن،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059557.cms|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216091000/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059557.cms|archivedate=16 دسمبر 2014 |title=B'day Special: Shah Rukh Khan (p. 8)|work=The Times of India |accessdate=16 نومبر 2014 |deadurl=no}}&lt;/ref&gt; اس وچ اٹھ بہترین اداکار لئی شامل ہن؛ اس گٹھ وچ اوہ دلیپ کمار نال سبھ توں ودھ حاصل کرن والا اے۔&lt;ref name=FF8 /&gt; خان نے ''بازی گر'' (1993)، ''دلوالے دلہنیا لے جائینگے'' (1995)، ''دل تو پاگل اے'' (1997)، ''کچھ کچھ ہوتا اے'' (1998)، ''دیوداس'' (2002)، ''سودیس'' (2004)، ''چکّ دے! انڈیا'' (2007) اتے ''مائی نام از خان'' (2010) لئی فلمفیئر بیسٹ ایکٹر انعام جتیا اے۔ کئی وار اسنوں کل پنج فلمفیئر بیسٹ ایکٹر دیاں نامزدگیاں وچوں تن ملیاں ہن۔&lt;ref name=FFAwardsPDF /&gt; حالانکہ اسنے کدے اک [[قومی فلم انعام]] نہیں جتیا،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/724/ |title='I have a space for a National Award in my library'&amp;nbsp;؛– Shahrukh Khan |publisher=Bollywood Hungama |date=10 فروری 2010 |accessdate=29 جنوری 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402170640/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/724/ |archivedate=2 اپریل 2015}}&lt;/ref&gt; اسنوں 2005 وچ بھارت سرکار ولوں [[پدم شری]] نال نوازیا گیا گیا سی۔&lt;ref name=toi-awards /&gt; فرانس دی سرکار نے اسنوں ''رڈرے ڈیس آرٹ ایٹ ڈیس لیٹرس'' (2007) اتے اپنے اچتم شہری اعزاز ''لیزن ڈیؤنر'' (2014) نال نوازیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-conferred-with-top-french-civillian-award/article1-1235777.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813111436/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-conferred-with-top-french-civillian-award/article1-1235777.aspx|archivedate=13 اگست 2014|title=Shahrukh Khan awarded highest French civilian honour|work=Hindustan Times|date=2 جولائی 2014|accessdate=27 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt;


=== اعزازات ===
''شاہ رخ خان نو‏‏ں حکومت فرانس د‏‏ی جانب تو‏ں آرڈر ڈیس آرٹس تے ڈیس لیٹرز (نائٹ آف آرٹس تے لیٹرز) تے نائٹ آف لیجن آف آنر اعزاز عطا کيتا کيتا۔ ''&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/urdu/entertainment/2014/07/140702_shahrukh_get_highest_french_award_mb.shtml شاہ رخ خان دے لئی فرانس دا اعلیٰ ترین اعزاز - BBC News اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;''

شاہ رخ خان دے ایوارڈز د‏‏ی مکمل لسٹ دے لئی ویکھو '''[[شاہ رخ خان دے اعزازات]]'''

شاہ رخ خان نو‏‏ں سینما انڈسٹری وچ نمایاں خدمات سر انجام دینے اُتے تے فلم انڈسٹری وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی کئی اعزازات مل چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تیس نامزدگیاں وچو‏ں چودہ فلم فیئر ایوارڈ جتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تے دلیپ کمار ہی ایداں دے دو اداکار نيں جنہاں نے نال فلم فیئر بہترین اداکار دا ایوارڈ اٹھ بار جیت لیا ا‏‏ے۔ 2013 ء وچ [[جنوبی ہند]] دے تقریبِ ایوارڈ ‘‘سالانہ وجے ایوارڈز ’’ماں شاہ رخ خان لو شیوالیر سیواجی گنیشن ایوارڈ دتا گیا سی۔ 2014ء وچ شاہ رخ خان نو‏‏ں سالانہ وجے ایوارڈز وچ انٹرٹینر آف انڈین سینما ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ ايس‏ے سال بھارتی سینما د‏‏ی ترقی دے لئی انہاں د‏‏ی شاندار خدمات اُتے ایشین ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔ اس دے علاوہ اوہ اپسرا فلم ایوارڈز، 	ایشین فلم ایوارڈز، سی این این آئی بی این انڈین آف دا ائیر ایوارڈز، گلوبل انڈین فلم ایوارڈ، آئیفا ایوارڈ، سینسئی ویور چوائس ایوارڈ، اسکرین ایوارڈز، اسٹار ڈسٹ ایوارڈز، اسٹار سب تو‏ں فیوریٹ کون ایوارڈ، زی سنے ایوارڈ سمیت انڈیا دا تقریباً ہر فلمی آرکنائزیشن دا ایوارڈ حاصل کر چک‏‏ے نيں، البتہ انہاں نے حالے تک نیشنل فلم ایوارڈ حاصل نئيں کيتا ا‏‏ے۔

بالی ووڈ کنگ خان شاہ رخ صرف پردہ سکرین اُتے ہی ایوارڈ نئيں سمیٹ رہ‏ے، بلکہ انہاں د‏‏ی سماجی خدمات دے اعتراف وچ عالمی ادارے یونیسکو نے وی انہاں نو‏ں بچےآں د‏‏ی تعلیم تے دوسرے سماجی کماں وچ خدمات انجام دینے اُتے پیرامڈ کون مارنو ایوارڈ تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ سماجی رابطے د‏‏ی [[ویب سائٹ]] ٹوئٹر اُتے لگ بھگ ڈیڑھ کروڑ تو‏ں ودھ مداحاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کیتے جانے والے کنگ خان دے فلاحی کماں وچ بھارت دے پینڈو علاقےآں وچ [[شمسی توانائی]] د‏‏ی فراہمی دا منصوبہ، ممبئی اسپتال وچ بچےآں دے لئی وارڈ قائم کرنا تے سونامی تو‏ں تباہ شدہ علاقےآں دے لئی امدادی فنڈ مہیا کرنا شامل ا‏‏ے۔

2005ء وچ ہندوستان د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں بھارتی سنیما دے فی انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی پدم شری تو‏ں نوازیا۔

2015ء وچ شاہ رخ خان نو‏‏ں حکومت فرانس د‏‏ی جانب تو‏ں آرڈر ڈیس آرٹس تے ڈیس لیٹرز (نائٹ آف آرٹس تے لیٹرز) تے نائٹ آف لیجن آف آنر اعزاز عطا کيتا کيتا۔

 شاہ رخ خان د‏‏ی فن د‏‏ی خدمات دا اعتراف عالمی سطح اُتے وی کيتا گیا تے متعدد بین الاقوامی یونیورسٹیز نے اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگریاں تو‏ں وی نوازیا ا‏‏ے۔ بالی وڈ دے سپر اسٹار شاہ رخ خان نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی قدیم ترین اسکاٹش تعلیمی ادارے ایڈنبرا یونیورسٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ شاہ رخ خان نو‏‏ں ناصرف یونیورسٹی آف بیڈ فورڈ شائر د‏‏ی جانب تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری مل چک‏ی اے بلکہ اوہ واحد بالی ووڈ اداکار نيں جنہاں نو‏ں ”ییلے یونیورسٹی نے”چھب” فیلوشپ تو‏ں وی نوازیا اے شاہ رخ نو‏‏ں 2008 وچ امریکی جریدے نیوز ویک نے دنیا دے 50 بااثرترین شخصیتاں وچ شامل کيتا سی۔

====== شاہ رخ خان دے جتے گئے اعلیٰ قومی و شہری ایوارڈز ======
{{col-begin}}
{{col-2}}
# بیسٹ انڈین سٹیزن ایوارڈ : (1997ء )
# [[راجیو گاندھی]] ایوارڈ فار ایکسلینٹ انہاں فیلڈ آف انٹر ٹینمنٹ: (2002ء )
# پدما شری ایوارڈ : (2005ء )
{{col-2}}
# IIFA-FICCIفریم ایوارڈ۔ دہائی دا سب تو‏ں طاقتور انٹر ٹینر : (2009ء )
# FICCIگلوبل انٹر ٹینمنٹ میڈیا پرسنالٹی ایوارڈ بیسٹ انڈین سٹیزن ایوارڈ : (1997ء )
{{col-end}}

== UNO دا اعتراف ==
 بالی ووڈ کنگ خان شاہ رخ صرف پردہ سکرین اُتے ہی ایوارڈ نئيں سمیٹ رہ‏ے، بلکہ انہاں د‏‏ی سماجی خدمات دے اعتراف وچ عالمی ادارے یونیسکو نے وی انہاں نو‏ں بچےآں د‏‏ی تعلیم تے دوسرے سماجی کماں وچ خدمات انجام دینے اُتے پیرامڈ کون مارنو ایوارڈ تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔
== ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگریاں د‏‏ی تفویض ==
شاہ رخ خان دے فن دا اعتراف عالمی سطح اُتے وی کيتا گیا تے متعدد بین الاقوامی یونیورسٹیز نے انھاں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگریاں تو‏ں وی نوازیا ا‏‏ے۔ شاہ رخ خان نو‏‏ں نہ صرف یونیورسٹی آف بیڈ فورڈ شائر د‏‏ی جانب تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری مل چک‏ی اے بلکہ اوہ واحد بالی ووڈ اداکار نيں جنہاں نو‏ں ”ییلے یونیورسٹی نے”چھب” فیلوشپ تو‏ں وی نوازیا ا‏‏ے۔ شاہ رخ نو‏‏ں 2008 ءماں امریکی جریدے نیوز ویک نے دنیا دے 50 بااثرترین شخصیتاں وچ شامل کيتا سی۔

[[معاشیات]] وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے اپنے کیریئر دے آغاز [[1980ء]] وچ تھیٹر تے بہت ٹیلی ویژن سیریلز تو‏ں کيتا جس وچ فوجی تے سرکس قابل ذکر ڈرامے ني‏‏‏‏ں۔ [[1992ء]] وچ فلم '' [[دیوانہ]]'' تو‏ں اپنے فلمی کیئریر دا آغاز کيتا جو اک کامیاب فلم ثابت ہوئی۔ اس فلم دے لئی انہاں نو‏ں [[فلم فیئر پہلا اداکاری ایوارڈ]] پیش کيتا گیا۔ اس دے بعد انہاں نے کئی فلماں وچ منفی کردار ادا جنہاں وچ '' [[ڈر(1993ء فلم)|ڈر]] '' (1993ء)، '' [[بازیگر (1993ء فلم)|بازیگر]] '' (1993ء) تے ' '[[انجام (1994ء فلم)|انجام]]' '(1994ء) شامل ا‏‏ے۔ اوہ کئی قسم د‏‏ی کردار وچ نظر آئے تے مختلف-مختلف قسم د‏‏ی فلماں وچ کم کيتا جنہاں وچ رومانوی، مزاحیہ، ایکشن فلماں تے تاریخی ڈراما شامل ني‏‏‏‏ں۔

ان د‏‏ی گیارہ فلماں نے دنیا بھر وچ 1 بلین روپے کاروبار کيتا ا‏‏ے۔ خان د‏‏ی کچھ فلماں جداں '' [[دلوالے دلہنیا لے جاواں گے (1995 فلم)|دلوالے دلہنیا لے جاواں گے]] '' (1995ء)، '' [[کچھ کچھ ہُندا اے (1998 فلم)|کچھ کچھ ہُندا اے ]] ' '(1998ء)، [[دیوداس (2002ء فلم)|' 'دیوداس' ']] (2002ء)، [[چک دے انڈیا (2007ء فلم)|' 'چک دے! انڈیا]] (2007ء)، '' [[اوم شاندی اوم]] '' (2007ء)، [[رب نے بنا دتی جوڑی]] (2008ء) تے '' [[را۔ون]] '' (2011ء ) ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ چلنے والی فلماں وچ شمار رہی اے تے ہور مشہور فلماں وچ '' [[کدی خوشی کدی غم (2001ء فلم)|کدی خوشی کدی غم]] '' (2001ء)، '' [[کل ہوئے نہ ہوئے (2003ء فلم)|کل ہوئے نا ہو]] '' (2003ء)، '' [[ویر زارا (2004ء فلم)|ویر زارا]] '' (2006ء) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت تو‏ں اوہ کئی کامیاب فلماں دا حصہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے فلمی کیئریر وچ حالے تک انہاں نے 7 فلم فیئر ایوارڈ حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔


== اہ‏م فلماں ==
شاہ رخ خان د‏‏ی مکمل فلماں د‏‏ی لسٹ دے لئی ویکھو '''[[شاہ رخ خان د‏‏ی فلموگرافی]]'''{{col-begin}}
{{col-4}}
* دیوانہ
* چمتکار
* دل آشنا ہے
* راجو بن گیا جینٹل مین
* کنگ انکل
* کبھی ہاں کبھی نا
* انجام
* زمانہ دیوانہ
* او ڈارلنگ یہ ہے انڈیا
* گڈو
* ترمورتی
* بازی گر
{{col-4}}
* ڈر
* کرن ارجن
* دل والے دلہنیا لے جائیں گے
* رام جانے
* چاہت
* انگلش بابو دیسی میم
* کوئلہ
* پردیس
* یس باس
* ڈوپلیکیٹ
* جوش
* ون ٹو کا فور{{col-4}}
* دل تو پاگل ہے
* دل سے
* [[کچھ کچھ ہوتا ہے]]
* [[بادشاہ (فلم)|بادشاہ]]
* پھر بھی دل ہے ہندستانی
* [[محبتیں]]
* [[اشوکا]]
* ہم تمہارے ہیں صنم
* چلتے چلتے
* [[دیوداس]]
* [[کل ہو نہ ہو]]
* [[ویر زارا]]{{col-4}}
* اوم شانتی اوم
* چک دے انڈیا
* [[کبھی الوداع نہ کہنا]]
* [[میں ہوں نا]]
* رب نے بنادی جوڑی
* بلو
* [[ڈان]]
* [[مائی نیم اِز خان]]
* [[را - ون]]
* [[ڈان 2]]
* جب تک ہے جان
* [[چنائی ایکسپرس]]
* [[ہیپی نیو ائیر]]
{{col-end}}&lt;h3&gt;شاہ رخ خان د‏‏ی باکس آفس اُتے ریکارڈ بزنس کرنے والی فلماں&lt;/h3&gt;

شاہ رخ خان نے کئی فلماں وچ اداکاری دے جوہردکھائے جنہاں نو‏ں فلم بیناں نے ناصرف بے حد پسند کيتا بلکہ متعدد فلماں نے باکس آفس اُتے بزنس دے تمام ریکارڈ اپنے ناں وی کیندے۔
بھارتی فلم انڈسٹری دے کنگ تے رومانوی ہیروشاہ رخ خان بالی ووڈ دے افق اُتے چمکتادمکتا ستارہ نيں جنہاں دا تذکرہ کیندے بغیر فلمی دنیا دا تعارف ادھورا ا‏‏ے۔ بالی ووڈ دے کنگ خان کانام فلم د‏‏ی کامیابی تے ریکارڈ بزنس د‏‏ی ضمانت سمجھیا جاندا اے تے انہاں نے ایہ مقام پانے دے لئی کئی ناکامیاں دا سامنا وی کيتا اے لیکن اس اتار چڑھاؤ نو‏‏ں کدی خود پرغالب نئيں آنے دتا۔&lt;ref&gt;[http://www.express.pk/story/358315/ شاہ رخ خان د‏‏ی باکس آفس اُتے ریکارڈ بزنس کرنے والی فلماں - ایکسپریس اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* فلم ’’چنائی ایکسپریس ‘‘ دا بالی ووڈ د‏‏ی ہن تک سب تو‏ں کامیاب فلماں وچ شمارہُندا ا‏‏ے۔ فلم وچ مرکزی کردار شاہ رخ خان نے کيتا۔ ’’چنائی ایکسپریس‘‘نے اپنی ریلیز دے پہلے دن تو‏ں ہی کئی ریکارڈاپنے ناں کرنا شروع کیندے۔ رومانوی فلم وچ شاہ رخ خان د‏‏ی ادکاری نو‏‏ں شائقین نے بے حدپسند کيتا جدو‏ں کہ اداکارہ دپیکا پڈوکون نے وی اپنے کردار تو‏ں خوب انصاف کيتا،فلم نے مجموعی طور اُتے تقریبا4 ارب روپے کاریکارڈبزنس کردے ہوئے کئی ریکارڈبھی اپنے ناں کیندے۔

&lt;li&gt; بالی ووڈ د‏‏ی اک ہور سپر ہٹ فلم ’’ہیپی نیو ایئر‘‘ماں کنگ خان نے اپنی اداکاری دے باعث فلم بین دے دل جیت لئی، فلم د‏‏ی کہانی 6ناکا‏م لوکاں د‏‏ی گرد گھمدی اے جو زندگی د‏‏ی جانب نال ملن والے اک موقع دا بھر پورفائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کردے نيں جدو‏ں کہ فلم وچ شاہ رخ خان ،ابھیشیک بچن،بھومن ایرانی تے دپیکا پڈوکون سمیت ہور ادکاراں نے اداکاری دے جوہر دکھائے،۔ فلم نے ریلیزہُندے ہی باکس آفس اُتے کئی ریکارڈز اپنے ناں کیندے جس وچ اک منفرد ریکارڈ تن ہفتےآں وچ ساڈھے 3 ارب روپے تو‏ں ودھ دا بزنس وی شامل ا‏‏ے۔
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt; بالی ووڈ دے کنگ شاہ رخ خان نے فلم ’’بازی گر ‘‘کے بعد منفی ہیرو دا کردار فلم’’ڈان 2 ‘‘ وچ ادا کيتا جسنو‏ں فلم بین نے بے حد سراہا، ڈان بالی ووڈ د‏‏ی بلاک بسٹرفلم ثابت ہوئی اے جس وچ شاہ رخ خان، پریانہاں دا چوپڑاسمیت ہور اداکاراں نے اپنی جاندار اداکاری دے جوہر دکھائے نيں جدو‏ں کہ فلم وچ کنگ خان نے انڈرورلڈ ڈان دا کرداراداکیا۔ فلم نے ریلیز ہونے دے بعد کئی ایوارڈاپنے ناں کیندے بلکہ 100 دن وچ دنیا بھر وچ 2 ارب تو‏ں ودھ دا ریکارڈ بزنس وی کيتا۔
&lt;/li&gt;
* بھارتی فلم انڈسٹری د‏‏ی سب تو‏ں مشہوراوربلاک بسٹر فلم ’’دل والے دلہنیا لے جاواں گے‘‘شاہ رخ خان دے فلمی کیرئیردے لئی وی فیصلہ کن ثابت ہوئی جس نے انہاں نو‏ں شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچیا دتا،بالی ووڈ د‏‏ی اس کامیاب ترین فلم نے 10 فلم فیئر ایوارڈ سمیت بہترین اداکار،اداکارہ تے ہدایت کار دا ایوارڈ وی حاصل کيتا جدو‏ں کہ اس نے شاہ رخ تے کاجول د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں مقبولیت د‏‏ی انتہا اُتے وی پہنچادتا۔ اس فلم نے بھارتی فلمی دنیا وچ 19 سال تو‏ں مسلسل پردہ اسکرین د‏‏ی زینت بنے رہنے دا منفرداعزازبھی اپنے ناں کيتا ا‏‏ے۔
* بالی ووڈ دے رومانوی ہیروشاہ رخ خان د‏‏ی اک ہور کامیاب بلاک بسٹرفلم’’کچھ کچھ ہُندا اے ‘‘نے وی باکس آفس پربزنس دے ریکارڈقائم کیندے۔ فلم جدید تے مشرقی اقدار دے گرد گھمدی اے جس وچ شاہ رخ خان نے ماڈرن خیالات دے حامی لڑکے تے کاجول نے مشرقی اقدار د‏‏ی حامل لڑکی کاکردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ بالی ووڈ د‏‏ی بلاک بسٹر فلم نے کئی ایوارڈ اپنے ناں کیندے۔
* بالی ووڈ د‏‏ی رومانوی فلم ’’کل ہونا ہو‘‘جذبات تو‏ں بھرپورفلم اے جس نے اپنے اختتام پرفلم بین د‏‏ی اکھاں نو‏‏ں نم ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ بھارتی فلم انڈسٹری د‏‏ی بلاک بسٹر فلم نو‏‏ں نہ صرف بھارت بلکہ دنیا بھر وچ بے حد پسند کيتا گیا جدو‏ں کہ فلم دے گانے کئی عرصہ شائقین دے کاناں وچ رس گھولدے رہ‏‏ے۔ فلم دے مرکزی کردار اں وچ بالی ووڈ کنگ شاہ رخ خان، [[سیف علی خان]] تے اداکارہ پریٹی زنٹاشامل سن ۔ فلم نے شاہ رخ خان د‏‏ی شہرت نو‏‏ں مزیدعروج اُتے پہنچایا۔
* بھارتی فلم نگری وچ کھیل اُتے بننے والی فلماں وچ سب تو‏ں ہٹ فلم ’’چک دے انڈیا‘‘ثابت ہوئی، فلم وچ بالی ووڈ کنگ شاہ رخ خان نے بھارتی ہاکی ٹیم دے کوچ [[کبیر خان]] کاکردار اداکیا جو خواتین د‏‏ی ہاکی ٹیم کوورلڈ کپ جتوانے وچ اہ‏م کردار اداکرتاا‏‏ے۔ فلم چک دے انڈیا د‏‏ی کامیابی نے بالی ووڈ وچ کھیلاں پربننے والی فلماں نو‏‏ں اک نواں رجحان دتا جس دے بعد کئی فلماں بنائی گئياں۔ شاہ رخ خان نے فلم وچ اپنے روايتی اداکاری تو‏ں ہٹ کر اک مختلف کرداراداکرکے بالی ووڈ اُتے اپنی بادشاہت دا ثبوت دتا۔ بالی ووڈ د‏‏ی بلاک بسٹر فلم نے کھیلاں وچ خواتین د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگرکرنے وچ بہت مدددی۔
&lt;h3&gt;شاہ رخ خان د‏‏ی کامیاب فلماں&lt;/h3&gt;شاہ رخ خان بالی وڈ دے کامیاب اداکاراں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے اک دے بعد اک ہٹ فلماں دے ک‏ے بولی وڈ وچ اپنا لوہا منوایا۔ بولی وڈ وچ رومانس دا بادشاہ دا خطاب پانے والے شاہ رخ نے اپنی فلماں وچ اک تو‏ں ودھ ک‏ے اک اداکارہ دے نال کم کيتا جس وچ کاجول، ایشوریا رائے، رانی مکھرجی، دپیکا پڈوکون، جااوہی چاولہ تے مادھوری ڈکشت وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
شاہ رخ خان د‏‏ی اوداں تاں ہر فلم ہی کامیاب ثابت ہُندی اے لیکن کچھ خاص فلماں ایسی نيں جوآ ج وی انہاں دے کامیاب کیرئیر وچ سر لسٹ ہاں گی جس وچ ’دل والے دلہنیا لے جاواں گے‘، ’دیوداس‘، ’دل تاں پاگل اے ‘، ’ڈر‘، ’کل ہوئے نہ ہو‘، ’ویر زارا‘، ’چک دے انڈیا‘ وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اپنی بے مثال اداکاری اُتے انھاں نے بے شمار ایوارڈز حاصل کیندے جنہاں وچ 14 فلم فیئر ایوارڈز وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اساں بولی وڈ کنگ شاہ رخ د‏‏ی مشہور فلماں د‏‏ی لسٹ وچ چند درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* دل والے دلہنیا لے جاواں گے شاہ رخ خان دے کیرئیر د‏‏ی کامیاب فلماں وچو‏ں اک اے، اس فلم وچ شاہ رخ نے راج ناں دے اک لڑکے دا کردار ادا کيتا سی جو سمرن نامی اک لڑکی د‏‏ی محبت وچ مبتلا ہوجاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ ریلیز ہوئی اس فلم نو‏‏ں اج تک شاہ رخ دے مداحاں دے دلاں وچ اک اہ‏م جگہ ملی ہوئی ا‏‏ے۔
* فلم دل تاں پاگل اے اپنے دور د‏‏ی بہترین فلماں وچو‏ں اک منی جاندی اے، اس د‏ی مختلف کہانی نے مداحاں دے دلاں وچ جگہ حاصل کيتی نال نال مادھوری تے کرشمہ کپور دے نال شاہ رخ د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں وی کافی سراہا گیا ۔
* فلم ڈر شاہ رخ د‏‏ی کامیاب فلماں وچو‏ں اک منی جاندی اے، اس فلم وچ شاہ رخ خان نے منفی کردار ادا کيتا سی جسنو‏ں انہاں دے مداحاں نے خوب سراہا سی۔ فلم ڈر وچ شاہ رخ دے ہمراہ جااوہی چاولہ تے سنی دیول نے اہ‏م کردار ادا کیندے سن ۔
* 1998ء وچ ریلیز ہوئی فلم کچھ کچھ ہُندا اے وچ شاہ رخ خان اک بار فیر کاجول دے ہمراہ نظر آئے سن جس دے نال نال اداکارہ رانی مکھرجی نے وی اس فلم وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ ایہ فلم دو دوستاں د‏‏ی زندگی اُتے بنائی گئی سی تے شاہ رخ د‏‏ی کامیاب فلماں وچو‏ں اک اے ۔
* 2001ء د‏‏ی کامیاب فلم کدی خوشی کدی غم شاہ رخ خان د‏‏ی کامیاب فلماں وچو‏ں اک ثابت ہوئی سی۔ اوداں تاں اس فلم وچ کافی وڈے وڈے ناں شامل سن جس وچ امیتابھ بچن، ہریتھیک روشن، کاجول، کرینہ کپور نيں لیکن شاہ رخ د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں اس وچ خوب پسند کيتا گیا سی۔ خاندان دے درمیان رشتاں اُتے بننے والی ایہ فلم ریلیز ہوئے سال د‏‏ی بہترین فلم سی ۔
* 2002ء د‏‏ی ریلیز فلم دیوداس وچ شاہ رخ خان د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں خوب سراہا گیا سی۔ اس فلم دے کردار نو‏‏ں شاہ رخ دے کیرئیر دا مشکل ترین کردار کہیا جائے تاں غلط نہ ہوئے گا۔ اس فلم وچ شاہ رخ ایشوریا رائے تے مادھوری دے ہمراہ نظر آئے سن ۔
* فلم کل ہوئے نہ ہوئے 2003ء وچ ریلیز ہوئی سی جسنو‏ں کافی پسند کيتا گیا سی۔ اس فلم نو‏‏ں باکس آفس اُتے کافی بہتر نتائج ملے سن ۔ شاہ رخ خان د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں اس وچ کافی پسند وی کيتا گیا سی۔ سیف علی خان تے پریندی زنٹا نے فلم کل ہوئے نہ ہوئے وچ شاہ رخ دے نال کم کيتا سی تے برابر د‏‏ی تعریف وصول د‏‏ی سی۔
* فلم اوم شاندی اوم وچ شاہ رخ خان نے دپیکا پڈوکون دے ہمراہ اداکاری د‏‏ی سی۔ ایہ فلم 2007 د‏‏ی بلاک بسٹر ہٹ ثابت ہوئی سی۔ فلم اوم شاندی اوم ہندی سنیما اُتے بنائی گئی فلم سی جس وچ شاہ رخ نے ڈبل کردار ادا کيتا سی ۔
* 2004ء د‏‏ی ریلیز فلم ویر زارا ہندوستانی لڑکے تے پاکستانی لڑکی دے درمیان محبت کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس فلم نو‏‏ں ہندوستان دے نال نال پاکستان وچ وی کافی پسند کيتا سی۔ شاہ رخ نے اس فلم وچ اک ہندوستانی سپاہی دا کردار ادا کيتا سی جسنو‏ں خوب پسند کيتا گیا ۔
* 2010 ءماں ریلیز ہوئی فلم مائے نیم از خان شاہ رخ دے کیرئیر د‏‏ی بہترین فلماں وچو‏ں اک ثابت ہوئی سی جسنو‏ں دنیا بھر وچ خوب حوصلہ افزائی ملی سی۔ اس فلم وچ بولی وڈ د‏‏ی بہترین جوڑی شاہ رخ تے کاجول نے اک نال کم کيتا سی ۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

((((گلزار صاحب )))). شاہ رخ خان دے جتے گئے فلمی ایوارڈز:
# فلم فئیر بہترین نوآموز اداکار : دیوانہ (1993ء)
# فلم فئیر بہترین ویلن: انجام(1995ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: بازیگر (1994 ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: [[دل والے دلہنیا لے جائیں گے]] (1996ء)
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ : دل تو پاگل ہے (1998ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: کچھ کچھ ہوتا ہے (1999ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: دیواداس (2003ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ:سوادیس (2005ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: چک دے ! انڈیا (2008ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈ: مائی نیم از خان (2011ء )
# فلم فئیر بہترین اداکار ایوارڈمبصرین : محبتیں (2001ء )
# اپسرا بہترین اداکار ایوارڈ : کل ہو نہ ہو (2004ء )
# اپسرا بہترین اداکار ایوارڈ : سوادیس (2005ء )
# اپسرا بہترین اداکار ایوارڈ : چک دے ! انڈیا (2008ء )
# اپسرا بہترین اداکار ایوارڈ : رب نے بنادی جوڑ ی(2010ء )
# اپسرا ایوارڈ انٹرٹینر آف دی ائیر: چنائی ایکسپریس(2014ء )
# بالی وڈ مووی ایوارڈ ،موسٹ سین سیشنل اداکار: دل سے ....(1999ء )
# بالی وڈ مووی بہترین اداکار ایوارڈ :کچھ کچھ ہوتا ہے	(1999ء )
# بالی وڈ مووی بہترین اداکار ایوارڈ :دیوداس (2003ء )
# بالی وڈ مووی بہترین اداکار ایوارڈ :ویر زارا (2005ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار : رام جانے (1995ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار : دیوداس (2003ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار : ویر زارا (2005ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار : چک دے ! انڈیا (2008ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار پاپولر: مائی نیم از خان (2011ء)
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار پاپولر: ڈان 2(2012ء )
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار پاپولر: چنائی ایکسپریس (2014ء)
# اسکرین ایورڈ، بہترین اداکار پاپولر: ہیپی نیو ائیر (2015ء)
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : کاجول، کبھی خوشی کبھی غم (2002ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : ایشوریہ رائے، دیوداس(2003ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : پریٹی زینٹا، ویر زارا (2005ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : رانی مکرجی، کبھی الوداع نہ کہنا(2007ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : دیپیکا پدوکون، اوم شانتی اوم(2008ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی نمبر 1 : پریانکا چوپڑا، ڈان 2(2012ء )
# اسکرین ایورڈ، جوڑی آف ڈیکاڈے: کاجول، (2010ء )
# گلوبل انڈین فلم بہترین اداکار ایوارڈ :سوادیس (2005ء )
# گلوبل انڈین بہترین سرچ میل آن انٹرنیٹ ایوارڈ (2005ء )
# گلوبل انڈین آنر، بہترین ٹی وی ہوسٹ : کون بنے گا [[کروڑ پتی]] (2008ء )
# گلوبل انڈین آنر، بہترین اداکار پاپولر:مائی نیم از خان (2011ء)
# CNN-IBN انڈین آف دی ائیر، انٹرٹینمنٹ ایوارڈ : (2013ء)
{{Multicol-break}}
# &lt;li value=&quot;41&quot;&gt;#آئیفا بہترین اداکار ایوارڈ : دیوداس (2003ء )&lt;/li&gt;
# آئیفا بہترین اداکار ایوارڈ : ویر زارا (2005ء )
# آئیفا بہترین اداکار ایوارڈ : چک دے ! انڈیا (2008ء )
# آئیفا بہترین اداکار ایوارڈ : مائی نیم از خان (2011ء)
# آئیفا اسٹار آف ڈیکاڈے : دیوداس، چک دے انڈیا، ویرزارا(2009ء )
# آئیفا ڈجیٹل اسٹار آف دی ائیر: (2013ء )
# آئیفا موسٹ پاپولر اداکار اسپیشل ایوارڈ : (2001ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار ایوارڈ : دل تو پاگل ہے (1998ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار ایوارڈ : کچھ کچھ ہوتا ہے (1999ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار ایوارڈ : محبتیں (2001ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار ایوارڈ : دیواداس (2003ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار جیوری ایوارڈ : اشوکا (2002ء )
# سینسوئی ویور چوائس بہترین اداکار جیوری ایوارڈ : کل ہو نہ ہو (2004ء )
# ہندوستان ٹائمز ریڈرز چوائس ایوارڈ بہترین انٹرٹینر : مائی نیم از خان (2011ء)
# ہندوستان ٹائمز ریڈرز چوائس ایوارڈ بہترین انٹرٹینر : ڈان 2(2012ء)
# اسٹار ڈسٹ، اسٹار آف دی ائیر : جب تک ہے جاں (2013)
# اسٹار ڈسٹ، اسٹار آف دی ائیر :چنائی ایکسپریس (2014)
# اسٹار ڈسٹ، اسٹار آف دی ائیر : ہیپی نیو ائیر(2015)
# اسٹار ڈسٹ، بہترین اداکاربرائے ایکشن تھرلر: ہیپی نیو ائیر(2015)
# اسٹار سب سے فیورٹ کون، فیورٹ ہیرو ایوارڈ:(2004)
# اسٹار سب سے فیورٹ کون، فیورٹ ہیرو ایوارڈ:(2005)
# اسٹار سب سے فیورٹ کون، فیورٹ ہیرو ایوارڈ:(2006)
# اسٹار سب سے فیورٹ کون، فیورٹ ہیرو ایوارڈ:(2007)
# اسٹار سب سے فیورٹ کون، فیورٹ ہیرو ایوارڈ:(2008)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : دل تو پاگل ہے (1998ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : کچھ کچھ ہوتا ہے (1999ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : دیوداس (2003ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار :ویر زارا (2005ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : چک دے ! انڈیا(2008ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : مائی نیم از خان (2011ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار : چنائی ایکسپریس(2014ء)
# زی سنے ایوارڈ، بہترین اداکار مبصرین : ڈان 2(2012ء)
# زی سنے ایوارڈ، سپر اسٹار آف دی ائیر : چلتے چلتے، کل ہونا ہو(2004ء)
# زی سنے ایوارڈ، فن سینما انٹرٹینر آف دی ائیر : ڈان(2007ء)
# زی سنے ایوارڈ، زی آئیکون ایوارڈ: اوم شانتی اوم(2008ء)
# زی سنے ایوارڈ، انٹرنیشنل آئیکون : جب تک ہے جاں(2013ء){{Multicol-end}}

== ٹی وی تے ہور شعبہ ہائے زندگی ==
شاہ رخ خان فلم نگر دے بادشاہ ضرور نيں لیکن انہاں د‏‏ی شروعات ٹیلی ویژن تو‏ں ہوئی سی۔ ابتدا وچ شاہ رخ چھوٹے موٹے ڈرامےآں تے ٹی وی سیریلس وچ کم کرنے لگے سن ۔ 1988 وچ انہاں نے ٹی وی سیریل ’’دل دریا‘ وچ کم شروع کيتا لیکن 1989 وچ بنا سیریل ’’فوجی‘‘ پہلے منظر عام اُتے آ گیا۔ اس دے بعد شاہ رخ نے 1989 وچ عزیز مرزا د‏‏ی ٹی وی سیریل سرکس وچ اہ‏م رول دتا۔ شاہ رخ نے ایڈیٹ، امید، واگلے د‏‏ی دنیا تے دوسرا کیول وچ وی مختصر رول کیتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے انگریزی ٹی وی فلم &quot;ان وچ اینی گیوز اٹ دوز ون &quot; (In Which Annie Gives It Those Ones) وچ اک چھوٹا جہا کردار ادا کيتا۔ اس دے بعد شاہ رخ خان نو‏‏ں فلماں د‏‏ی آفر ہوئی انہاں نے بیک وقت چار فلماں (دل آشنا اے، راجو بن گیا جنٹلمین، دیوانہ تے چمتکار )سائن کيت‏یاں، جنہاں وچ دیوانہ پہلے ریلیز ہوئی۔ اس دے بعد شاہ رخ خان نے فلمی دنیا وچ ناں کمایا۔
شارخ خان نے اپنے سفر وچ اک ہور سنگ میل اس وقت عبور کيتا جدو‏ں انہاں نے 2007ء وچ وبارہ ٹی وی د‏‏ی طرف واپس لوٹے تے ٹی وی میزبان دے طور اسٹار پلس دے گیم شو ”کون بنے گا کروڑ پتی“ دے تیسرے سیزن وچ میزبان دے فرائض انجام دیے۔ اس دے علاوہ انہاں نے 2008ء وچ ’’کیہ تسيں پنجويں کولو‏‏ں تیز ہیں“کوئز پروگرام تے 2011ء ”زور دا جھٹکا“ د‏‏ی وی میزبانی کيتی۔ 2014ء وچ ٹی وی شو ’’دی گوٹ ٹیلنٹ ورلڈ انٹیج‘‘ اور2015ء شاہ رخ اک ٹی وی شو ’انڈیا پوچھےگا سب تو‏ں شانڑاں کون؟ ‘ وچ کم کيتا۔

ٹی وی شوز دے علاوہ شاہ رخ خان کئی ایوارڈ شوز وچ وی میزبانی کرچکے نيں، جنہاں وچ فلم فئیر ایوارڈز، آئیفا ایوارڈز، گلوبل انڈین فلم ایوارڈز، اسٹار اسکرین ایوارڈز، انڈین پریمئیر لیگ ایوارڈز، سہارا انڈین اسپورٹس ایوارڈز، کلرز اسکرن ایوارڈز، زی سنے ایوارڈز، [[لائف اودے]] اسکرین ایوارڈز ۔

بالی وڈ دے میگا اسٹارشاہ رخ خان ” ڈریمز انہاں لمیٹڈ“ نامی پروڈکشن کمپنی دے شریک بانی بنے جدو‏ں کہ موشن پکچرز تے ڈسٹری بیوشن کمپنی ’ریڈ چلییز انٹرٹینمنٹ‘ تے اینیمیٹد اسٹوڈیو ریڈ چیلیز دے سی ای او تے شریک چیئرمین وی شاہ رخ خان ہی ني‏‏‏‏ں۔

فلم دے علاوہ کرکٹ دے میدان وچ وی شاہ رخ نے ناں کمایا۔ انڈین پریمئر لیگ د‏‏ی ٹیم ’کولکتہ نائٹ رائیڈرز‘ دے شریک مالک بن دے 2012ء وچ انہاں د‏‏ی ٹیم نے ”چنائے سپر کنگ “کو شکست دے ک‏ے آئی پی ایل ٹائٹل اپنے ناں ک‏ر ليا۔

== ملک وچ ودھدی عدم رواداری اُتے تشویش ==
[[نومبر]] [[2015ء]] وچ شاہ رخ خان نے بھارت وچ ودھدی عدم رواداری تے سیکیولر ازم دے فقدان اُتے تشویش ظاہر کردے ہوئے انہاں گلاں نو‏‏ں قوم پرستاں دے اگے بدترین جرم قرار دتا۔ انہاں نے ادبی تے فلمی شخصیتاں د‏‏ی ستائش د‏‏ی جنہاں نے انہاں صورت حال وچ انعامات واپس کیتے تے ایداں دے قدم مستقب‏‏ل وچ اٹھانے دا ارادہ ظاہر کيتا۔&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/india/politics/theres-extreme-intolerance-in-india-says-shah-rukh-khan-on-50th-birthday/ There’s extreme intolerance in India: Shah Rukh Khan on 50th birthday | The Indian Express&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; شاہ رخ دے اس بیان تو‏ں [[شیو سینا]] تے کئی سجے محاذ د‏‏ی ہندو تنظیماں مشتعل ہوگئ سی۔ ايس‏ے د‏‏ی وجہ تو‏ں شاہ رخ خان د‏‏ی 2015ء وچ جاری فلم [[دل والے (2015ء د‏‏ی فلم)|دل والے]] دے خلاف ملک وچ وڈے پیمانے احتجاج کيتا گیا۔ [[مدھیہ پردیش]] دے تن شہراں [[بھوپال]]، [[اندور]] تے [[جبلپور]] وچ ایہ احتجاج کافی شدت اختیار کرگیا سی۔ [[ممبئی]] دے دادر مال وچ اس فلم د‏‏ی نمائش دے خلاف پرزور احتجاج ک‏ر رہ‏ے شیوسینکاں نو‏‏ں پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں باہر کڈیا گیا سی۔&lt;ref&gt;روزنامہ سیاست، حیدرآباد، بھارت۔ [[19 دسمبر]]، [[2015ء]]&lt;/ref&gt; اس دے برعکس [[کرناٹک]] دے [[دکشن کنڑا]] دے ملٹی پلیکساں تے تھیئٹراں تو‏ں اس فلم د‏‏ی نمائش نو‏‏ں سجے محاذ دے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں روک دتا گیا۔&lt;ref&gt;&quot;Dilwale stays off screen in Dakshina Kannada&quot;، The Hindu، دسمبر 23، 2015&lt;/ref&gt;

== باہری کڑیاں ==
{{Commons category|Shah Rukh Khan|شاہ رخ خان}}
٭ {{IMDb name|id=0451321}}
٭ {{Rotten-tomatoes-person|shahrukh_khan|شاہ رخ خان}}
٭ {{Twitter|iamsrk|name=Shah Rukh Khan}}
{{گٹھ کومنز|Shahrukh Khan}}
* {{آئی ایم ڈی بی نام|0451321}}
* {{بالی وڈ ہنگامہ|6793}}
* {{فیس بک|IamSRK}}
* {{ٹویٹر|@iamsrk}}
* {{انسٹاگرام|iamsrk}}
* [http://www.asianoutlook.com/aoforum/showthread.php?t=6367 شار رخ خان دے بارے وچ ہور تفصیل]
* [http://www.shahrukhkhan.org/ فین ویب سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121054122/http://www.shahrukhkhan.org/ |date=2011-11-21 }}
== حوالے ==
{{حوالے}}
{{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار}}
{{Authority control}}

{{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نواں اداکار}}
[[گٹھ:شاہ رخ خان|شاہ رخ خان]]
[[گٹھ:1965 دے جم]]
[[گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار]]

[[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]]
[[گٹھ:بالی وڈ اداکار]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]]
[[گٹھ:پاکستانی نسب د‏‏ی بھارتی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان]]
[[گٹھ:بھارتی اداکار]]
[[گٹھ:بھارتی فلمی اداکار]]
[[گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار]]
[[گٹھ:بھارتی مرد صو‏‏تی اداکار]]
[[گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار]]
[[گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار]]
[[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]]
[[گٹھ:پدم شری وصول کنندگان]]
[[گٹھ:پشتون شخصیتاں]]
[[گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں]]
[[گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:دہلی دے مرد اداکار]]
[[گٹھ:فاضل یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ]]
[[گٹھ:فلم فیئر فاتحین]]
[[گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان]]
[[گٹھ:کشمیری شخصیتاں]]
[[گٹھ:نويں دہلی دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:ہندکوی نسل د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]]
[[گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار]]
[[گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر]]
[[گٹھ:دہلی دے فلم پروڈیوسر]]

[[گٹھ:ہندی فلمی اداکار]]
[[گٹھ:جم 1965]]
[[گٹھ:بھارتی لوک]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]
[[گٹھ:بھارتی مسلمان]]
[[گٹھ:فلمفیئر انعام وجیتا]]
[[گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی اداکار]]
 
[[گٹھ:ہندوستانی شخصیتاں|خان، شاہ رخ]]
[[گٹھ:پٹھان شخصیتاں|خان، شاہ رخ]]
[[گٹھ:پشتون لوک|خان، شاہ رخ]]

[[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]]</text>
      <sha1>bgzakyxzolx7kcaxnrnp92zeflcdrfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیڈ ونڈسہایم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6752</id>
    <revision>
      <id>706856</id>
      <parentid>681690</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="82ckeyiabgjdbadkcz3o6yv7jjworsf" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;بیڈ ونڈسہایم&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
 color=gray&gt;Bad Windsheim&lt;font&gt;'''
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Bad Windsheim-005.jpg|300px]]
|- align=&quot;center&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:DEU Bad Windsheim COA.svg|100px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;'''نشان'''&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Germany location map.svg|200px|center]]
|-
| دیس: || [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|30px]]
|-
| صوبہ: || [[باویریا]]
|-
| تھاں: || 78.26 مربع کلومیٹر
|-
| لوک گنتی: || 11,951
|-
| [http://www.bad-windsheim.de بیڈ ونڈسہایم دی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531131709/http://www.bad-windsheim.de/ |date=2009-05-31 }} || 
|}
'''بیڈ ونڈسہایم''' [[باویریا]] [[جرمنی]] دا اک [[شہر]] اے۔ ایتھے 11,951 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

=== بارلے جوڑ ===
{{Commons|Bad Windsheim|position=left}}

[[گٹھ:جرمنی]]</text>
      <sha1>82ckeyiabgjdbadkcz3o6yv7jjworsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51831</id>
    <revision>
      <id>706872</id>
      <parentid>706814</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17177" sha1="bzlwqqh4vyrrt04btdcrgx19e193p6c" xml:space="preserve">ایہ '''لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ]]  دے تخمینے اتے مبنی  اے۔

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
!درجہ!!ملک (یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ  دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the following formula: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;/UN_estimate&lt;SUB&gt;2011&lt;/SUB&gt;x100-100.&lt;/ref&gt;!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the calculation: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;xUN_annual_growth/100.&lt;/ref&gt;!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(2)/LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(UN_growth/100+1).&lt;/ref&gt;!!متبادل اعداد   شمار!!تاریخ!!ماخذ
|-
|1||align=right|{{RUS}}||142,703,000||19.28||−0.09||−128,000||-||143,030,106||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2012.xls سرکاری تخمینہ]
|-
|2||align=right|{{GER}}||81,991,000||11.08||−0.21||−172,000||-||81,831,000||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }}
|-
|3||align=right|{{FRA}}||63,458,000||8.58||0.53||336,000||131||63,490,000||فروری 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|4||align=right|{{GBR}}||62,798,000||8.49||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }}
|-
|5||align=right|{{ITA}}||60,964,000||8.24||0.29||177,000||239||60,776,531||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2011gen ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|6||align=right|{{ESP}}||46,772,000||6.32||0.68||318,000||102||46,196,278||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 |date=2012-03-17 }}
|-
|7||align=right|{{UKR}}||44,940,000||6.07||−0.55||−247,000||-||45,644,419||دسمبر 1, 2011||align=right|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2011/ds/kn/kn_e/kn1111_e.html ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|8||align=right|{{POL}}||38,317,000||5.18||0.05||19,000||1,387||38,501,000||اکتوبر 31, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|9||align=right|{{ROM}}||21,388,000||2.89||−0.22||−47,000||-||19,042,936||اکتوبر 20, 2011||align=right|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|10||align=right|{{NLD}}||16,714,000||2.26||0.29||48,000||239||16,728,091||جنوری 31, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&amp;DM=SLEN&amp;PA=37943eng&amp;LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|11||align=right|{{GRE}}||11,419,000||1.54||0.25||29,000||278||10,787,690||مئی 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |date=2011-10-11 }}
|-
|12||align=right|{{BEL}}||10,788,000||1.46||0.32||35,000||217||10,839,905||جنوری 1, 2010||align=right|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp سرکاری تخمینہ]
|-
|13||align=right|{{PRT}}||10,699,000||1.45||0.08||9,000||867||10,561,614||اکتوبر 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_indicadores&amp;indOcorrCod=0005889&amp;selTab=tab0 نتیجہ مردم شماری]
|-
|14||align=right|{{CZE}}||10,566,000||1.43||0.30||32,000||231||10,548,527||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ]
|-
|15||align=right|{{HUN}}||9,950,000||1.34||−0.16||−16,000||-||9,985,722||جنوری 1, 2011||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ]
|-
|16||align=right|{{SRB}}||9,847,000||1.33||−0.07||−7,000||-||7,120,666||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf |date=2020-04-08 }}
|-
|17||align=right|{{BLR}}||9,527,000||1.29||−0.33||−31,000||-||9,463,000||فروری 1, 2012||align=right|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|18||align=right|{{SWE}}||9,495,000||1.28||0.57||54,000||122||9,486,591||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|19||align=right|{{AUT}}||8,429,000||1.14||0.19||16,000||365||8,452,835||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ]
|-
|20||align=right|{{SUI}}||7,734,000||1.05||0.42||32,000||165||7,870,100||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html سرکاری تخمینہ]
|-
|21||align=right|{{BUL}}||7,398,000||1.00||−0.64||−47,000||-||7,364,570||فروری 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|22||align=right|{{DNK}}||5,593,000||0.76||0.36||20,000||193||5,580,516||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistics/Key_indicators/Population/pop.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|23||align=right|{{SVK}}||5,480,000||0.74||0.15||8,000||462||5,445,324||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }}
|-
|24||align=right|{{FIN}}||5,403,000||0.73||0.33||18,000||210||{{formatnum: {{#expr: 540000+4.5*{{Age in days|2011|11|16}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://vrk.fi/default.aspx?site=4 سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 |date=2015-10-06 }}
|-
|25||align=right|{{NOR}}||4,960,000||0.67||0.71||35,000||98||{{formatnum: {{#expr: 49859+1.81*{{Age in days|2012|1|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.ssb.no/befolkning_en سرکاری آبادی گھڑی]
|-
|26||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.62||1.17||54,000||60||4,581,269||اپریل 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/Prelim%20complete.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|27||align=right|{{CRO}}||4,387,000||0.59||−0.20||−9,000||-||4,290,612||اکتوبر 31, 2011||align=right|[http://www.dzs.hr/default_e.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=2015-11-23 }}
|-
|28||align=right|{{BIH}}||3,744,000||0.51||−0.21||−8,000||-||3,839,737||جون 30, 2011||align=right|[http://www.bhas.ba سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=2017-08-04 }}
|-
|29||align=right|{{MDA}}||3,519,000||0.48||−0.73||−26,000||-||3,560,400||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistica.md/newsview.php?l=en&amp;idc=168&amp;id=3319 سرکاری تخمینہ]
|-
|30||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.44||−0.45||−15,000||-||3,192,800||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|31||align=right|{{ALB}}||3,227,000||0.44||0.34||11,000||204||2,831,741||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112022139/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |date=2012-01-12 }}
|-
|32||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.30||−0.36||−8,000||-||2,067,887||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }}
|-
|33||align=right|{{MKD}}||2,067,000||0.28||0.15||3,000||462||2,057,284||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 سرکاری تخمینہ]
|-
|34||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.28||0.25||5,000||278||{{formatnum: {{#expr: 205474.1+1.4*{{Age in days|2011|10|1}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }}
|-
|35||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.18||−0.07||−1,000||-||1,316,541||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.ee/main-indicators سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }}
|-
|36||align=right|{{MNE}}||633,000||0.09||0.16||1,000||434||620,029||اپریل 1, 2011||align=right|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|37||align=right|{{LUX}}||523,000||0.07||1.36||7,000||51||511,840||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118155415/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 |date=2012-01-18 }}
|-
|38||align=right|{{MLT}}||419,000||0.06||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }}
|-
|39||align=right|{{ISL}}||328,000||0.04||1.23||4,000||57||319,575||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8973 سرکاری تخمینہ]
|-
|40||align=right|{{AND}}||88,000||0.01||2.33||2,000||30||78,115||2011||align=right|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&amp;codi_tema=2&amp;codi_divisio=8&amp;codi_subtemes=8 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&amp;codi_tema=2&amp;codi_divisio=8&amp;codi_subtemes=8 |date=2017-05-25 }}
|-
|41||align=right|{{IMN}} ([[برطانیہ]])||84,000||0.01||1.20||1,000||58||84,497||اکتوبر 27, 2011||align=right|[http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf |date=2012-08-15 }}
|-
|42||align=right|{{فارو}} ||49,000||0.01||0.00||0||-||48,372||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|43||align=right|{{LIE}}||37,000||0.00||2.78||1,000||25||36,157||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014224/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm |date=2011-09-27 }}
|-
|44||align=right|{{MON}}||35,000||0.00||0.00||0||-||35,881||2010||align=right|[http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&amp;Count=10000&amp;InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&amp;InfoSujet=Population%20annuelle&amp;8Fr سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118172740/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&amp;Count=10000&amp;InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&amp;InfoSujet=Population%20annuelle&amp;8Fr |date=2012-01-18 }}
|-
|45||align=right|{{SMR}}||32,000||0.00||0.00||0||-||32,252||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14048836pop_bilancio_dem.pdf ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|46||align=right|{{GIB}} (برطانیہ)&lt;ref&gt;Enclave claimed by Spain. Captured by the British on August 4, 1704, in the context of the [[War of the Spanish Succession]] (1701–1713/1715) and formally ceded to Great Britain through the signing of the [[Treaty of Utrecht]] on اپریل 11, 1713.&lt;/ref&gt;||29,000||0.00||0.00||0||-||29,441||2010||align=right|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }}
|-
|47||align=right|{{VAT}}||1,000||0.00||0.00||0||-||800||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm سرکاری تخمینہ]
|-
|||align=right|'''مجموعہ'''||'''740,021,000'''||'''100.00'''||'''0.12'''||'''897,000'''||'''586'''||
|}

==ہور ویکھو ==
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]]
* [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
*[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]]
* [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]]
* [[وڈے مذہبی گروہ]]
* [[مذہب بلحاظ دیس]]
* [[بدھ مت بلحاظ دیس]]
* [[لادینییت بلحاظ دیس]]
* [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]]
* [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]]
* [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]]
* [[یہودیت بلحاظ دیس]]
 
{{لسٹاں بلحاظ دیس}}
{{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}}
[[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]]

[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:یورپی دیساں دیاں لسٹاں]]
 
[[گٹھ:یورپ متعلقہ لسٹاں]]
[[گٹھ:یورپی دیس]]
[[گٹھ:لسٹاں]]
[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:لسٹاںبلحاظ آبادی]]</text>
      <sha1>bzlwqqh4vyrrt04btdcrgx19e193p6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52032</id>
    <revision>
      <id>706873</id>
      <parentid>671189</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11099" sha1="2byoajypvqhj9v141scuswdb94tm30n" xml:space="preserve">ایہ '''لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی'''  اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے  دی بنیاد اتے  اے۔

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
!درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ  دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the following formula: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;/UN_estimate&lt;SUB&gt;2011&lt;/SUB&gt;x100-100.&lt;/ref&gt;!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the calculation: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;xUN_annual_growth/100.&lt;/ref&gt;!!اندازا آبادی دوگنا ہون  دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(2)/LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(UN_growth/100+1).&lt;/ref&gt;!!متبادل اعداد  تے شمار!!تریخ!!ماخذ
|-

|1||align=right|{{GER}}||81,991,000||16.29||-0.21||-172,000||-||81,831,000||September 30, 2011||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }}
|-
|2||align=right|{{FRA}}||63,458,000||12.61||0.53||336,000||131||63,490,000||February 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|3||align=right|{{GBR}}||62,798,000||12.48||0.61||383,000||114||62,300,000||July 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }}
|-
|4||align=right|{{ITA}}||60,964,000||12.12||0.29||177,000||239||60,776,531||September 30, 2011||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2011gen ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|5||align=right|{{ESP}}||46,772,000||9.30||0.68||318,000||102||46,196,278||January 1, 2012||align=right|[http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 |date=2012-03-17 }}
|-
|6||align=right|{{POL}}||38,317,000||7.61||0.05||19,000||1,387||38,501,000||March 31, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|7||align=right|{{ROM}}||21,388,000||4.25||-0.22||-47,000||-||19,042,936||October 20, 2011||align=right|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|8||align=right|{{NLD}}||16,714,000||3.32||0.29||48,000||239||16,728,091||January 31, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&amp;DM=SLEN&amp;PA=37943eng&amp;LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|9||align=right|{{GRE}}||11,419,000||2.27||0.25||29,000||278||10,787,690||May 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |date=2011-10-11 }}
|-
|10||align=right|{{BEL}}||10,788,000||2.14||0.32||35,000||217||10,839,905||January 1, 2010||align=right|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp سرکاری تخمینہ]
|-
|11||align=right|{{PRT}}||10,699,000||2.13||0.08||9,000||867||10,561,614||March 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_indicadores&amp;indOcorrCod=0005889&amp;selTab=tab0 نتیجہ مردم شماری]
|-
|12||align=right|{{CZE}}||10,566,000||2.10||0.30||32,000||231||10,548,527||September 30, 2011||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ]
|-
|13||align=right|{{HUN}}||9,950,000||1.98||-0.16||-16,000||-||9,985,722||January 1, 2011||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ]
|-
|14||align=right|{{SWE}}||9,495,000||1.89||0.57||54,000||122||9,486,591||January 31, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|15||align=right|{{AUT}}||8,429,000||1.68||0.19||16,000||365||8,452,835||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ]
|-
|16||align=right|{{BUL}}||7,398,000||1.47||-0.64||-47,000||-||7,364,570||February 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|17||align=right|{{DNK}}||5,593,000||1.11||0.36||20,000||193||5,580,516||January 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistics/Key_indicators/Population/pop.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|18||align=right|{{SVK}}||5,480,000||1.09||0.15||8,000||462||5,445,324||September 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }}
|-
|19||align=right|{{FIN}}||5,403,000||1.07||0.33||18,000||210||{{formatnum: {{#expr: 540000+4.5*{{Age in days|2011|11|16}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://vrk.fi/default.aspx?site=4 سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 |date=2015-10-06 }}
|-
|20||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.91||1.17||54,000||60||4,581,269||April 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/Prelim%20complete.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|21||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.65||-0.45||-15,000||-||3,192,800||March 1, 2012||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ]
|-
|22||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.44||-0.36||-8,000||-||2,067,887||March 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }}
|-
|23||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.41||0.25||5,000||278||{{formatnum: {{#expr: 205474.1+1.4*{{Age in days|2011|10|1}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }}
|-
|24||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.27||-0.07||-1,000||-||1,316,541||January 1, 2012||align=right|[http://www.stat.ee/main-indicators سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }}
|-
|25||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.22||1.07||12,000||65||838,897||October 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&amp;sub=2&amp;sel=1&amp;e=&amp;print نتیجہ مردم شماری]
|-
|26||align=right|{{LUX}}||523,000||0.10||1.36||7,000||51||511,840||January 1, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118155415/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 |date=2012-01-18 }}
|-
|27||align=right|{{MLT}}||419,000||0.08||0.24||1,000||289||417,617||December 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }}
|-
|||align=right|'''مجموعہ'''||'''503,179,000'''||'''100.00'''||'''0.25'''||'''1,275,000'''||'''276'''||
|}


==ہور ویکھو ==
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]]
* [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
*[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]]
* [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]]
* [[وڈے مذہبی گروہ]]
* [[مذہب بلحاظ دیس]]
* [[بدھ مت بلحاظ دیس]]
* [[لادینییت بلحاظ دیس]]
* [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]]
* [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]]
* [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]]
* [[یہودیت بلحاظ دیس]]
 
{{لسٹاں بلحاظ دیس}}
{{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}}
[[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]]

[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]]

== حوالے==
{{حوالے}}


[[گٹھ:لسٹاں]]
[[گٹھ:یورپ دےدیس]]
[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]]</text>
      <sha1>2byoajypvqhj9v141scuswdb94tm30n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52033</id>
    <revision>
      <id>706871</id>
      <parentid>663160</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19318" sha1="phwy6ltuekb8737hczlzdqx363mtfso" xml:space="preserve">ایہ '''لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی'''  اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے  دی بنیاد اتے  اے۔

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
!درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ  دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the following formula: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;/UN_estimate&lt;SUB&gt;2011&lt;/SUB&gt;x100-100.&lt;/ref&gt;!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the calculation: UN_estimate&lt;SUB&gt;2012&lt;/SUB&gt;xUN_annual_growth/100.&lt;/ref&gt;!!اندازا آبادی دوگنا ہون  دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)&lt;ref&gt;It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(2)/LOG&lt;SUB&gt;10&lt;/SUB&gt;(UN_growth/100+1).&lt;/ref&gt;!!متبادل اعداد  تے شمار!!تریخ!!ماخذ
|-

|1||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||55.64||1.36||17,114,000||51||1,210,193,422||مارچ 1, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20110516131830/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|2||align=right|{{PAK}}||179,951,000||7.96||1.81||3,257,000||39||{{formatnum: {{#expr: 180000+9.097*{{Age in days|2012|7|2}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.census.gov.pk سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 |date=2018-12-25 }}
|-
|3||align=right|{{NGA}}||166,629,000||7.37||2.56||4,266,000||27||161,299,700||2012||align=right|[http://archive.is/20130105070103/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-158&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|4||align=right|{{BAN}}||152,409,000||6.74||1.27||1,936,000||55||142,319,000||مارچ 15, 2011||align=right|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103060029/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |date=2011-11-03 }}
|-
|5||align=right|{{GBR}}||62,798,000||2.78||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }}
|-
|6||align=right|{{RSA}}||50,738,000||2.24||0.55||279,000||126||50,586,757||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|7||align=right|{{TAN}}||47,656,000||2.11||3.11||1,482,000||23||43,188,000||2010||align=right|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|8||align=right|{{KEN}}||42,749,000||1.89||2.74||1,171,000||26||38,610,097||اگست 24, 2009||align=right|[https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|9||align=right|{{UGA}}||35,621,000||1.58||3.22||1,147,000||22||32,939,800||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|10||align=right|{{CAN}}||34,675,000||1.53||0.95||329,000||73||{{formatnum: {{#expr: 348440.96+9.82*{{Age in days|2012|7|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm |date=2018-06-05 }}
|-
|11||align=right|{{MAS}}||29,322,000||1.30||1.60||469,000||44||28,334,135||جولائی 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&amp;catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&amp;lang=en نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&amp;catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&amp;lang=en |date=2011-11-13 }}
|-
|12||align=right|{{GHA}}||25,546,000||1.13||2.32||593,000||30||24,223,431||ستمبر 26, 2010||align=right|[http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4712:2010-provisional-census-results-out&amp;catid=88:daily-news-summary&amp;Itemid=236 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615141322/http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4712%3A2010-provisional-census-results-out&amp;catid=88%3Adaily-news-summary&amp;Itemid=236 |date=2011-06-15 }}
|-
|13||align=right|{{MOZ}}||24,475,000||1.08||2.28||558,000||31||23,049,621||2011||align=right|[http://www.ine.gov.mz سرکاری تخمینہ]
|-
|14||align=right|{{AUS}}||22,919,000||1.01||1.38||316,000||51||22,620,600||جون 30, 2011||align=right|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 سرکاری تخمینہ]
|-
|15||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.94||0.85||180,000||82||20,653,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex&amp;district.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216222250/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex%26district.pdf |date=2020-02-16 }}
|-
|16||align=right|{{CMR}}||20,469,000||0.91||2.19||448,000||32||19,406,100||جنوری 1, 2010||align=right|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|17||align=right|{{MWI}}||15,883,000||0.70||3.26||518,000||22||13,077,160||جون 2008||align=right|[http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=106&amp;Itemid=6 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029115427/http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=106&amp;Itemid=6 |date=2012-10-29 }}
|-
|18||align=right|{{ZAM}}||13,884,000||0.61||3.04||422,000||23||13,046,508||اکتوبر 16, 2010||align=right|[http://www.zamstats.gov.zm نتیجہ مردم شماری]
|-
|19||align=right|{{RWA}}||11,272,000||0.50||3.01||339,000||23||10,718,379||2011||align=right|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=152&amp;Itemid=318 سرکاری تخمینہ]
|-
|20||align=right|{{PNG}}||7,170,000||0.32||2.22||159,000||32||7,086,435||2012||align=right|[http://archive.is/20130105100924/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-170&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|21||align=right|{{SLE}}||6,126,000||0.27||2.15||132,000||33||5,497,101||2012||align=right|[http://archive.is/20130105093727/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-195&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|22||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.23||1.31||69,000||53||5,183,700||جون 30, 2011||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }}
|-
|23||align=right|{{NZL}}||4,461,000||0.20||1.04||46,000||67||{{formatnum: {{#expr: 442270+9.1*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }}
|-
|24||align=right|{{JAM}}||2,761,000||0.12||0.36||10,000||193||2,705,800||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://statinja.gov.jm/population.aspx سرکاری تخمینہ]
|-
|25||align=right|{{NAM}}||2,364,000||0.10||1.72||41,000||41||2,312,191||2012||align=right|[http://archive.is/20130105083442/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-154&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|26||align=right|{{LES}}||2,217,000||0.10||1.05||23,000||66||1,906,387||2012||align=right|[http://archive.is/20130105095517/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-129&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|27||align=right|{{BOT}}||2,053,000||0.09||1.08||22,000||65||2,038,228||اگست 22, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Botswana.html نتیجہ مردم شماری]
|-
|28||align=right|{{GAM}}||1,825,000||0.08||2.76||50,000||25||1,700,584||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-88&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|29||align=right|{{TRI}}||1,351,000||0.06||0.37||5,000||188||1,317,714||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |date=2012-01-07 }}
|-
|30||align=right|{{MRI}}||1,314,000||0.06||0.54||7,000||129||1,280,924||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c سرکاری تخمینہ]
|-
|31||align=right|{{SWZ}}||1,220,000||0.05||1.41||17,000||50||1,018,449||مئی 11, 2007||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/swaziland.aspx نتیجہ مردم شماری]
|-
|32||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.05||1.07||12,000||65||838,897||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&amp;sub=2&amp;sel=1&amp;e=&amp;print نتیجہ مردم شماری]
|-
|33||align=right|{{FIJ}}||876,000||0.04||0.92||8,000||76||837,271||ستمبر 16, 2007||align=right|[http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121143209/http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |date=2013-01-21 }}
|-
|34||align=right|{{GUY}}||758,000||0.03||0.26||2,000||267||784,894||2010||align=right|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|35||align=right|{{SOL}}||566,000||0.03||2.54||14,000||28||553,935||2012||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm سرکاری تخمینہ]
|-
|36||align=right|{{MLT}}||419,000||0.02||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }}
|-
|37||align=right|{{BRU}}||413,000||0.02||1.72||7,000||41||422,700||2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/download/BDKI2011.pdf سرکاری تخمینہ]
|-
|38||align=right|{{BHS}}||351,000||0.02||1.15||4,000||61||353,658||مئی 3, 2010||align=right|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|39||align=right|{{BLZ}}||324,000||0.01||1.89||6,000||37||312,971||مئی 12, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|40||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }}
|-
|41||align=right|{{BRB}}||275,000||0.01||0.36||1,000||193||274,200||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html سرکاری تخمینہ]
|-
|42||align=right|{{VAN}}||252,000||0.01||2.44||6,000||29||234,023||نومبر 16, 2009||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats نتیجہ مردم شماری]
|-
|43||align=right|{{SAM}}||185,000||0.01||0.54||1,000||129||186,340||نومبر 7, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|44||align=right|{{LCA}}||178,000||0.01||1.14||2,000||61||166,526||مئی 10, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf نتیجہ مردم شماری]
|-
|45||align=right|{{VCT}}||109,000||0.00||0.00||0||-||100,892||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }}
|-
|46||align=right|{{GRD}}||105,000||0.00||0.00||0||-||110,821||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }}
|-
|47||align=right|{{TON}}||105,000||0.00||0.00||0||-||103,036||نومبر 30, 2011||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|48||align=right|{{KIR}}||103,000||0.00||1.98||2,000||35||103,006||2012||align=right|[http://archive.is/20130105074154/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-115&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|49||align=right|{{ATG}}||91,000||0.00||1.11||1,000||63||86,295||مئی 27, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html نتیجہ مردم شماری]
|-
|50||align=right|{{SEY}}||87,000||0.00||0.00||0||-||90,945||اگست 26, 2010||align=right|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }}
|-
|51||align=right|{{DMA}}||68,000||0.00||0.00||0||-||71,685||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }}
|-
|52||align=right|{{SKN}}||54,000||0.00||1.89||1,000||37||51,970||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }}
|-
|53||align=right|{{NRU}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,203||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-163&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530175058/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-163&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 |date=2013-05-30 }}
|-
|54||align=right|{{TUV}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,080||2012||align=right|[http://archive.is/20130105095626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-217&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن]
|-
|||align=right|'''مجموعہ'''||'''2,261,481,000'''||'''100.00'''||'''1.58'''||'''35,860,000'''||'''44'''||
|}


==ہور ویکھو ==
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]]
* [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
*[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]]
* [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]]
* [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]]
* [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]]
* [[وڈے مذہبی گروہ]]
* [[مذہب بلحاظ دیس]]
* [[بدھ مت بلحاظ دیس]]
* [[لادینییت بلحاظ دیس]]
* [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]]
* [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]]
* [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]]
* [[یہودیت بلحاظ دیس]]
 
{{لسٹاں بلحاظ دیس}}
{{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}}
[[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]]

[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]]

== حوالے==
{{حوالے}}
{{ایشیائی موضوعات}}
[[گٹھ:ایشیا دےدیس]]
[[گٹھ:لسٹاں]]
[[گٹھ:یورپ دےدیس]]
[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]]</text>
      <sha1>phwy6ltuekb8737hczlzdqx363mtfso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حنا سلطان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63111</id>
    <revision>
      <id>706859</id>
      <parentid>645087</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T16:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="tngwsmx73dg0or4c1tc6jomop2m03gq" xml:space="preserve">'''حنا سلطان''' پاکستانی [[ٹیلیوژن]] میزبان، وی جے اتے اداکارہ اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.islotimes.com/2012/09/hina-sultan-interview.html |access-date=2017-09-19 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429061656/http://www.islotimes.com/2012/09/hina-sultan-interview.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

حنا سلطان اک پاکستانی ماڈل اداکارہ تے وی جے اے اوہ [[جدہ]] [[سعودی عرب]] وچ پیدا ہوئی اس دے والدین [[لاہور]] واپس آگئے جدوں اوہ بہت چهوٹی سی اس نے لاہور توں تعلیم حاصل کیتی۔ اس نے اپنے کیرئیر دا آغاز وی جے توں کیتا اس دے بعد اوہ مختلف پاکستانی چینلاں دے کئی ڈرامےآں تے ٹیلی فلمز وچ جلوہ افروز ہوئی۔

== شروع دا جیون ==
سلطان دا جم سعودی عرب دے [[جدہ]]  شہر وچ ہویا سی۔&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.a-plus.tv/models.php |access-date=2017-09-19 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313181845/http://www.a-plus.tv/models.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; اس دا پروار لاہور واپس چلیا گیا، جدوں اوہ بہت چھوٹی عمر دی سی۔ اسنے ترتیب وار مرکزی [[یونیورسٹی]]، پی۔آئی۔سی۔ اتے کینیرڈ کالج وچ کمپیوٹر سائنس اتے  کمیونیکیشن دا مطالعہ کیتا۔&lt;ref name=&quot;styleinstep.com&quot;&gt;http://www.styleinstep.com/2012/04/hina-sultan-exclusive-interview-with.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421201636/http://www.styleinstep.com/2012/04/hina-sultan-exclusive-interview-with.html |date=2012-04-21 }}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
سلطان نے اپنے کیریئر نوں اک ایس۔جے۔جے۔ / میزبان دے طور اتے اے پلس اینٹرٹینمینٹ تے اک ٹیوی شو ٹن ہو جاؤ لئی شروع کیتا۔ پھر اسنے اے پلس لئی لائیو سنگیت شو &quot;دور ٹوؤن&quot; دی میزبانی وی کیتی جو روزانہ آؤندا سی۔ اوہ 2011 وچ پلے ٹیوی لئی رمضان پریمیئر لیگ سیزن 4 دی میزبانی سی۔ 2012 وچ اس نے موونگ ہیڈز سٹائیل 360 دی میزبانی کیتی۔ اس نے پالی ٹیوی اتے اک رسالہ شو &quot;ایجنٹ اولویڈ&quot; دا وی انعقاد کیتا اے۔ اے پلس لئی لائیو ہفتہ برانچ مظاہرہ &quot;میل جول&quot; دا انعقاد کیتا اے۔ حال وچ اوہ تے شمع ٹی۔وی۔ اتے &quot;ہر پاکستانی میں چھپا ایک ہیرو&quot; دی میزبانی لردی اے۔  

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں]]
[[گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]
[[گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں]]
[[گٹھ:لاہور دے لوک]]

[[گٹھ:سعودی نژاد پاکستانی شخصیتاں]]
 
 
[[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]]
[[گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں]]
[[گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں]]
[[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]]
[[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]]
[[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]]
[[گٹھ:پنجابی لوک]]</text>
      <sha1>tngwsmx73dg0or4c1tc6jomop2m03gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نگار ایوارڈز دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68379</id>
    <revision>
      <id>706875</id>
      <parentid>639886</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90673" sha1="jmspw7g0zitqpe8ofriuvtw9x3ztutq" xml:space="preserve">{{بائیں}}
{{خانہ معلومات اعزاز
| name = نگار اعزاز/ایوارڈز
| current_awards = 
| image = Nigar.png
| imagesize = 100px
| capt{{غیر اردو مضمون}}ion = نگار عوامی فلمی اعزازات
| description =سینما وچ بہترین کارکردگی اُتے
| presenter = ہفت روزہ نگار
| country = {{PAK}}
| location = [[لاہور]]
| year = 1957
| year2 = 2008
| website = 
}}
[[تصویر:Ahmadfaraz1.jpg|thumb|[[احمد فراز]] نوں نگار خصوصی اعزاز دتا گيا۔]]
[[تصویر:قتیل شفائی.jpg|thumb|[[قتیل شفائی]] نوں خصوصی نگار اعزاز عطا کیتا گيا۔]]
[[تصویر:Pak nusrat.jpg|150px|thumb|[[نصرت فتح علی خان]] نوں نگار میلینیم اعزاز نال نوازیا گیا۔]]

== 1957 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سات لاکھ
|-
| ہدایتکار
| ڈبلیو زیڈ احمد
| وعدہ
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیف الدین سیف]]
| [[سات لاکھ (فلم)|سات لاکھ]]
|-
| اداکار
| [[سنتوش کمار]]
| وعدہ
|-
| اداکارہ
| [[صبیحہ خانم]]
| سات لاکھ
|-
| معاون اداکار
| [[علاؤ الدین (پاکستانی اداکار)|علاؤ الدین]]
| آس پاس
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیئر سلطانہ]]
| سات لاکھ
|-
| موسیقار
| [[رشید عطرے]]
| سات لاکھ
|-
| عکّاس
| سہیل ہاشمی
| برا آدمی
|}

== 1958 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| آدمی
|-
| ہدایتکار
| لقمان
| آدمی
|-
| سکرپٹ نگار
| ایوب سرور
| آدمی
|-
| اداکار
| [[حبیب الرحمان (اداکار)|حبیب]]
| آدمی
|-
| اداکارہ
| [[مسرت نذیر]]
| زہرِ عشق
|-
| معاون اداکار
| [[علا الدین (پاکستانی اداکار)|علا الدین]]
| آدمی
|-
| معاون اداکارہ
| بانو بیگم
| زہرِ عشق
|-
| موسیقار
| [[خورشید انور (موسیقار)|خورشید انور]]
| زہرِ عشق
|-
| بہترنغمہ نگار
| [[قتیل شفائی]]
| انارکلی
|-
| عکّاس
| رضا میر
| آخری نشان
|-
| صدابندی
| افضل حسین
| زہرِ عشق
|}

== 1959 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| راز
|-
| ہدایتکار
| خلیل قیصر
| ناگن
|-
| سکرپٹ نگار
| ریاض شاہد
| نیند
|-
| اداکار
| [[درپن]]
| ساتھی
|-
| اداکارہ
| [[مسرت نذیر]]
| جھومر
|-
| معاون اداکار
| [[علاؤ الدین (پاکستانی اداکار)|علاؤ الدین]]
| راز
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیلو]]
| کوئل
|-
| موسیقار
| [[رشید عطرے]]
| نیند
|- 
| نغمہ نگار 
| [[تنویر نقوی]] 
| کوئل
|-
| عکّاس
| نبی احمد
| جھومر
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| کوئل
|-
| تدوین
| خورشید احمد
| فیصلہ
|-
| صدابندی
| سی منڈوڈی
| کوئل
|}

== 1960 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سہیلی
|-
| ہدایتکار
| ایس ایم یوسف
| سہیلی
|-
| اسکرپٹ نگار
| [[انور کمال پاشا]]
| وطن
|-
| سکرین پلے
| نذیر اجمیری
| سہیلی
|-
| اداکار
| [[درپن]]
| سہیلی
|-
| اداکارہ
| [[نیئر سلطانہ]]
| سہیلی
|-
| معاون اداکار
| [[علا الدین (پاکستانی اداکار)|علا الدین]]
| سہیلی
|-
| معاون اداکارہ
| [[شمیم آرا]]
| سہیلی
|-
| موسیقار
| مصلح الدّین
| ہمسفر
|-
| نغمہ نگار
| [[تنویر نقوی]]
| شام ڈھلے
|-
| عکّاس
| نبی احمد
| ایاز
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نسیم بیگم]]
| شام ڈھلے
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| سلیم رضا
| ہمسفر
|-
| تدوین
| ایم اکرم
| شام ڈھلے
|-
| صدابندی
| تاج ملک
| شام ڈھلے
|-
| مزاحیہ اداکار - خصوصی ایوارڈ
| نذیر
| ہمسفر
|}

== 1961 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[شہید (فلم)|شہید]]
|-
| ہدایتکار
| خلیل قیصر
| شہید
|-
| سکرپٹ نگار
| ریاض شاہد
| شہید
|-
| سکرین پلے
| ریاض شاہد
| شہید
|-
| اداکار
| [[حبیب الرحمان (اداکار)|حبیب]]
| ثریّا
|-
| اداکارہ
| [[مسرت نذیر]]
| شہید
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| شہید
|-
| معاون اداکارہ
| بانو بیگم
| غالب
|-
| موسیقار
| [[رشید عطرے]]
| شہید
|-
| نغمہ نگار
| [[فیض احمد فیض]]
| شہید
|-
| عکّاس
| ریاض بخاری
| زمانہ کیا کہے گا
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نسیم بیگم]]
| شہید
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[احمد رشدی]]
| سپیرن
|-
| تدوین
| ایم اکرم
| گلفام
|-
| صدابندی
| ظفر خواجہ
| زمانہ کیا کہے گا
|}

== 1962 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| چندا
|-
| ہدایتکار
| ایس ایم یوسف
| اولاد
|-
| اسکرپٹ نگار
| [[فضل احمد کریم فضلی]]
| چراغ جلتا رہا
|-
| اسکرین پلے
| [[ابراہیم جلیس]]
| آنچل
|-
| اداکار
| [[سنتوش کمار]]
| [[گھونگھٹ (فلم)|گھونگھٹ]]
|-
| اداکارہ
| [[نیئر سلطانہ]]
| اولاد
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| آنچل
|-
| معاون اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| چندا
|-
| موسیقار
| [[خورشید انور (موسیقار)|خواجہ خورشید انور]]
| [[گھونگھٹ (فلم)|گھونگھٹ]]
|-
| نغمہ نگار
| [[حمایت علی شاعر]]
| آنچل
|-
| عکّاس
| نبی احمد
| [[گھونگھٹ (فلم)|گھونگھٹ]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مالا (گلوکارہ)|مالا]]
| عشق پر زور نہیں
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[احمد رشدی]]
| مہتاب
|-
| تدوین
| علی
| [[گھونگھٹ (فلم)|گھونگھٹ]]
|-
| صدابندی
| سی منڈوڈی
| مہتاب
|-
| مزاحیہ اداکار
| سبھاش دُتّا
| چندا
|}

== 1963 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| باجی
|-
| ہدایتکار
| قدیر غوری
| دامن
|-
| سکرپٹ نگار
| انور بٹالوی
| باجی
|-
| سکرین پلے
| ریاض شاہد
| شکوہ
|-
| اداکار
| [[سنتوش کمار]]
| دامن
|-
| اداکارہ
| [[صبیحہ خانم]]
| شکوہ
|-
| معاون اداکار
| [[علا الدین (پاکستانی اداکار)|علا الدین]]
| شکوہ
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیلو]]
| دامن
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| تلاش
|-
| نغمہ نگار
| [[حمایت علی شاعر]]
| دامن
|-
| عکّاس
| رضا میر
| سیما
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نسیم بیگم]]
| باجی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| سلیم رضا
| سیما
|-
| تدوین
| حیدر چوہدری
| باجی
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| فانوس
|-
| صدابندی
| تاج ملک
| باجی
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| دامن
|}

== 1964 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| ٹی ایچ رضوی
| خاموش رہو
|-
| ہدایتکار
| ایس ایم یوسف
| آشیانہ
|-
| اسکرپٹ نگار
| ریاض شاہد
| خاموش رہو
|-
| اسکرین پلے
| ریاض شاہد
| فرنگی
|-
| اداکار
| [[وحید مراد]]
| ہیرا اور پتھر
|-
| اداکارہ
| [[شمیم آرا]]
| فرنگی
|-
| معاون اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| خاموش رہو
|-
| معاون اداکارہ
| سُمِیتا
| سنگم
|-
| موسیقار
| نوشاد
| میخانہ
|-
| نغمہ نگار
| [[فیض احمد فیض]]
| فرنگی
|-
| عکّاس
| بابر بلال
| آشیانہ
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نسیم بیگم]]
| لٹیرا
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| فرنگی
|-
| تدوین
| ایم عقیل خان
| [[ہیرا اور پتھر (فلم)|ہیرا اور پتھر]]
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| میخانہ
|-
| صدابندی
| یوسف امین
| خاموش رہو
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| پیغام
|}

== 1965 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| نائلہ
|-
| ہدایتکار
| شریف نیّر
| نائلہ
|-
| اسکرپٹ نگار
| [[ہاجرہ مسرور]]
| آخری اسٹیشن
|-
| اسکرین پلے
| [[علی سفیان آفاقی]]
| [[کنیز (فلم)|کنیز]]
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| کنیز
|-
| اداکارہ
| [[شمیم آرا]]
| نائلہ
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| کنیز
|-
| معاون اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| آخری سٹیشن
|-
| موسیقار
| [[عنایت حسین (موسیقار)|ماسٹر عنایت حسین]]
| نائلہ
|-
| نغمہ نگار
| [[قتیل شفائی]]
| نائلہ
|-
| عکّاس
| نبی احمد
| نائلہ
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مالا (گلوکارہ)|مالا]]
| نائلہ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مسعود رانا]]
| مجاہد
|-
| تدوین
| اصغر
| کنیز
|-
| آرٹ ہدایتکار
| ایس ایم خواجہ
| نائلہ
|-
| صدابندی
| ہاشم قریشی
| عید مبارک
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| کنیز
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| (جنگی نغموں کے لیے)
|}

== 1966 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| [[وحید مراد]]
| [[ارمان (1966 فلم)|ارمان]]
|-
| ہدایتکار
| [[پرویز ملک]]
| ارمان
|-
| سکرپٹ نگار
| [[سعادت حسن منٹو]]
| [[بدنام (1966 فلم)|بدنام]]
|-
| سکرین پلے
| [[احمد ندیم قاسمی]]
| لوری
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| [[آگ (1967 فلم)|آگ]]
|-
| اداکارہ
| [[زیبا، اداکارہ|زیبا]]
| ارمان
|-
| معاون اداکار
| شوکت اکبر
| بھیّا
|-
| معاون اداکارہ
| نبیلہ
| بدنام
|-
| موسیقار
| [[سہیل رانا]]
| ارمان
|-
| نغمہ نگار
| [[جوش ملیح آبادی]]
| آگ کا دریا
|-
| عکّاس
| رضا میر
| آگ کا دریا
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| آگ کا دریا
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[احمد رشدی]]
| ارمان
|-
| تدوین
| مقصود حسین
| جاگ اٹھا انسان
|-
| آرٹ ہدایتکار
| ایم رمضان
| آئینہ
|-
| صدابندی
| حسن ضیا
| لوری
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[نرالا]]
| ارمان
|-
| خصوصی اعزاز
| سہیل ہاشمی
| جان پہچان
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ماسٹر روفی
| لوری
|-
| خصوصی اعزاز
| [[علا الدین (پاکستانی اداکار)|علا الدین]]
| [[بدنام (1966 فلم)|بدنام]]
|}

== 1967 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| مستفیض
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| ہدایتکار
| احتشام
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| اسکرپٹ نگار
| عطا الرحمان خان
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| اسکرین پلے
| نقی مصطفىٰ
| نواب سراج الدولہ
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| اداکارہ
| [[شمیم آرا]]
| لاکھوں میں ایک
|-
| معاون اداکار
| ساقی
| لاکھوں میں ایک
|-
| معاون اداکارہ
| ترنم
| آگ
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| نغمہ نگار
| [[فیاض ہاشمی]]
| لاکھوں میں ایک
|-
| عکّاس
| کامران مرزا
| لاکھوں میں ایک
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| لاکھوں میں ایک
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| مجیب عالم
| [[چکوری (فلم)|چکوری]]
|-
| تدوین
| خداداد مرزا
| آگ
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| آگ
|-
| صدابندی
| افضل حسین
| لاکھوں میں ایک
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| میں وہ نہیں
|-
| خصوصی اعزاز
| [[صبیحہ خانم]]
| [[دیور بھابھی (فلم)|دیور بھابھی]]
|-
| خصوصی اعزاز
| انور حسین
| نواب سراج الدولہ
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دل دا جانی
|}

== 1968 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| صاعقہ
|-
| ہدایتکار
| [[حسن طارق]]
| بہن بھائی
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[رضیہ بٹ]]
| صاعقہ
|-
| اسکرین پلے
| [[مسرور انور]]
| صاعقہ
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| صاعقہ
|-
| اداکارہ
| [[شمیم آرا]]
| صاعقہ
|-
| معاون اداکار
| [[علاؤ الدین (پاکستانی اداکار)|علاؤ الدین]]
| دل لیا درد دیا
|-
| معاون اداکارہ
| روزینہ
| اشارہ
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| صاعقہ
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| صاعقہ
|-
| عکّاس
| مسعود الرحمان
| تاج محل
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[رونا لیلا]]
| کمانڈر
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| صاعقہ
|-
| تدوین
| 
| 
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| تاج محل
|-
| صدابندی
| تاج ملک
| عشق
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| صاعقہ
|-
| خصوصی اعزاز
| [[سید کمال|کمال]]
| بہن بھائی
|-
| خصوصی اعزاز
| [[رانی (اداکارہ)|رانی]]
|میرا گھر میری جنت
|-
| خصوصی اعزاز
| بابو جگنو
| میرا گھر میری جنت
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| [[فلم]]
| 
| چن مکھنا
|}

== 1969 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| زرقا
|-
| ہدایتکار
| ریاض شاہد
| زرقا
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ریاض شاہد
| زرقا
|-
| سکرین پلے
| [[علی سفیان آفاقی]]
| عندلیب
|-
| اداکار
| [[وحید مراد]]
| عندلیب
|-
| اداکارہ
| [[نیلو]]
| زرقا
|-
| معاون اداکار
| [[قوی خان]]
| بہو رانی
|-
| معاون اداکارہ
| عالیہ
| نئی لیلا نیا مجنوں
|-
| موسیقار
| نوشاد
| سالگرہ
|-
| نغمہ نگار
| [[حبیب جالب]]
| زرقا
|-
| عکّاس
| افضال چوہدری
| پیاسا
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| سالگرہ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| زرقا
|-
| تدوین
| علی
| زرقا
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حبیب شاہ
| زرقا
|-
| صدابندی
| اے۔ زیڈ بیگ
| عندلیب
|-
| مزاحیہ اداکار
| لہری
| نئی لیلا نیا مجنوں
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| عندلیب
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[اے جے کاردار]]
|قسم اس وقت کی
|}

== 1970 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| بہترین فلم
| صفدر مسعود
| [[انجمن (فلم)|فلم]] 
|-
| ہدایتکار
| [[حسن طارق]]
| انجمن
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| [[رنگیلا]]
|-
| سکرین پلے
| [[مسرور انور]]
| 
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| انسان اور آدمی
|-
| اداکارہ
| [[زیبا، اداکارہ]]
| انسان اور آدمی
|-
| معاون اداکار
| اسلم پرویز
| انسان اور آدمی
|-
| معاون اداکارہ
| صاعقہ
| رنگیلا
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| انجمن
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| انجمن
|-
| عکّاس
| سہیل ہاشمی
| ہنی مون
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[رونا لیلا]]
| انجمن
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[احمد رشدی]]
| نصیب اپنا اپنا
|-
| تدوین
|الحمد
| انجمن
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حبیب شاہ
| انجمن
|-
| صدابندی
| اختر گیلانی
| انسان اور آدمی
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| انجمن
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[حبیب ولی محمد]]
| گانا ''آشیانہ جل گيا'' پر
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[ہیر رانجھا (پاکستانی فلم)|ہیر رانجھا]]
|-
| ہدایتکار
| [[مسعود پرویز]]
| [[ہیر رانجھا (پاکستانی فلم)|ہیر رانجھا]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| تنویر کاظمی
| ماں پتر
|-
| اداکار
| [[سدھیر (پاکستانی اداکار)|سدھیر]]
| ماں پتر
|-
| اداکارہ
|فردوس
| [[ہیر رانجھا (پاکستانی فلم)|ہیر رانجھا]]
|-
| موسیقار
| [[خورشید انور (موسیقار)|خورشید انور]]
| [[ہیر رانجھا (پاکستانی فلم)|ہیر رانجھا]]
|-
| خصوصی ایوارڈ
| اجمل
| [[ہیر رانجھا (پاکستانی فلم)|ہیر رانجھا]]
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[دیبا]]
| سجنا دور دیا
|}

== 1971 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| [[فلم]]
| 
| دوستی
|-
| ہدایتکار
| شریف نیّر
| دوستی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ریاض احمد
| آنسو
|-
| سکرین پلے
| ریاض شاہد
| یہ امن
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
|وحشی
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)|شبنم]]
| دوستی
|-
| معاون اداکار
| مسعود اختر
| تیری صورت میری آنکھیں
|-
| معاون اداکارہ
| [[سنگیتا (پروین رضوی)|سنگیتا]]
| یہ آنسو
|-
| موسیقار
| اے مسعود
| دوستی
|-
| نغمہ نگار
| [[تنویر نقوی]]
| دوستی
|-
| عکّاس
| ایم فضل
| دوستی
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| دوستی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مسعود رانا]]
| آنسو
|-
| تدوین
| ارشد درانی
| دوستی
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حبیب شاہ
| یہ امن
|-
| صدابندی
| اے زیڈ بیگ
| یہ امن
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگيلا]]
| دل اور دنیا
|-
| خصوصی اعزاز
| فردوس
| آنسو
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| بابل
|-
| ہدایتکار
| اقبال کشمیری
| بابل
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| غضنفر علی
| بابل
|-
| اداکار
| [[وحید مراد]]
|مستانہ ماہی
|-
| اداکارہ
| [[رانی (اداکارہ)|رانی]]
| بابل
|-
| عکّاس
| علی خان
| دل اور دنیا
|-
| موسیقار
| نظر علی
| مستانہ ماہی
|-
| خصوصی اعزاز
| عالیہ
| مستانہ ماہی
|-
| خصوصی اعزاز
| [[سلطان راہی]]
| بابل
|-
| خصوصی اعزاز
| [[منور ظریف]]
| عشق دیوانہ
|}

== 1972 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| ایم صادق
| [[بہارو پھول برساؤ (فلم)|بہارو پھول برساؤ]]
|-
| ہدایتکار
| نذرالاسلام
| احساس
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| ایم صادق
| بہارو پھول برساؤ
|-
| اسکرین پلے
| بشیر نیاز
| احساس
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| احساس
|-
| اداکارہ
| [[زیبا، اداکارہ]]
| محبت
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| انگارے
|-
| معاون اداکارہ
| [[حسنہ]]
| سبق
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| میری زندگی ہے نغمہ
|-
| نغمہ نگار
| ایس رضوی
| بہارو پھول برساؤ
|-
| عکّاس
| سہیل ہاشمی
| میرے ہمسفر
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[طاہرہ سید]]
| محبت
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| میری زندگی ہے نغمہ
|-
| تدوین
| حسنین
| میرے ہمسفر
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| سبق
|-
| صدابندی
| اے زیڈ بیگ
| سبق
|-
| مزاحیہ اداکار
| منوّر ظریف
| بہارو پھول برساؤ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| میری زندگی ہے نغمہ
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| بشیرا
|-
| ہدایتکار
| اسلم ڈار
| بشیرا
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| عزیز بھٹی
| بشیرا
|-
| اداکار
| [[سلطان راہی]]
| بشیرا
|-
| اداکارہ
| عالیہ
| ظلم دا بدلہ
|-
| عکّاس
| جاوید ملک
| ایک رات
|-
| موسیقار
| نذیر علی
| سلطان
|}

== 1973 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[آس (فلم)|آس]]
|-
| ہدایتکار
| [[علی سفیان آفاقی]]
| آس
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| علی سفیان آفاقی
| آس
|-
| اسکرین پلے
| علی سفیان آفاقی
| آس
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| آس
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| انمول
|-
| معاون اداکار
| منور سعید
| انمول
|-
| معاون اداکارہ
| صوفیہ بانو
| پردے میں رہنے دو
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| گھرانا
|-
| نغمہ نگار
| ایس رضوی
| گھرانا
|-
| عکّاس
| غضنفر بخاری
| آس
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نیرہ نور]]
| گھرانا
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| نیا راستہ
|-
| تدوین
| علی
| دامن اور چنگاری
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| آس
|-
| صدابندی
| مبارک علی
| آس
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| انسان اور گدھا
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| ضدی
|-
| ہدایتکار
| اقبال کاشمیری
| ضدی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[حزیں قادری]]
| ضدی
|-
| اداکار
| [[یوسف خان]]
| ضدی
|-
| اداکارہ
| فردوس
| ضدی
|-
| عکّاس
| سرور گل
| جیرا بلیڈ
|-
| موسیقار
| [[ماسٹر عبداللہ]]
| ضدی
|}

== 1974 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| بہشت
|-
| ہدایتکار
| نذرالاسلام
| شرافت
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ریاض شاہد
| بہشت
|-
| سکرین پلے
| ریاض شاہد
| بہشت
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| آئینہ اور صورت
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| دل لگی
|-
| معاون اداکار
| [[شاہد (اداکار)|شاہد]]
| دیدار
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیئر سلطانہ]]
| بہشت
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| چاہت
|-
| نغمہ نگار
| اختر یوسف
| چاہت
|-
| عکّاس
| افضل چوہدری
| شرافت
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| ناہید اختر
| شمع
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| شرافت
|-
| تدوین
| ارشاد درّانی
| شرافت
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| دیدار
|-
| صدابندی
| واجد علی
| دل لگی
|-
| مزاحیہ اداکار
| لہری
| دل لگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| اخلاق احمد
| چاہت
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| نوکر ووہٹی دا
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| نوکر ووہٹی دا
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| شیخ اقبال
| نوکر ووہٹی دا
|-
| اداکار
| [[سدھیر (اداکار)|سدھیر]]
| لاٹری
|-
| اداکارہ
| [[نیلو]]
| خطرناک
|-
| عکّاس
| مسعود الرحمان 
| خطرناک
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| نوکر ووہٹی دا
|}

== 1975 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| ہدایتکار
| [[شباب کیرانوی]]
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[شباب کیرانوی]]
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| اسکرین پلے
| آغا امتثال
| اِک گناہ اور سہی
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ (اداکار)|ندیم]]
| اناڑی
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| زینت
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| زینت
|-
| معاون اداکارہ
| کویتا
| تیرے میرے سپنے
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| پہچان
|-
| عکّاس
| بابر بلال
| اِک گناہ اور سہی
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[ناہید اختر]]
| پہچان
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| زینت
|-
| تدوین
| جاوید طاہر
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| اِک گناہ اور سہی
|-
| صدابندی
| اے زیڈ بیگ
| زینت
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[منور ظریف]]
| زینت
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[صبیحہ خانم]]
| اِک گناہ اور سہی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[بابرہ شریف]]
| [[میرا نام ہے محبت (فلم)|میرا نام ہے محبت]]
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| میرا نام ہے محبت
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| وحشی جٹ
|-
| ہدایتکار
| حسن عسکری
| وحشی جٹ
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[احمد ندیم قاسمی]]
| وحشی جٹ
|-
| اداکار
| [[سلطان راہی]]
| وحشی جٹ
|-
| اداکارہ
| ممتاز
| جادو 
|-
| عکّاس
| ارشاد احمد 
| وحشی جٹ
|-
| موسیقار
| [[عنایت حسین (موسیقار)|ماسٹر عنایت حسین]]
| وحشی جٹ
|}

== 1976 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| آج اور کل
|-
| ہدایتکار
| ایس سلیمان
| آج اور کل
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| نذیر اجمیری
| آج اور کل
|-
| سکرین پلے
| بشیر نیاز
| آج اور کل
|-
| اداکار
| [[شاہد (اداکار)|شاہد]]
| [[شبانہ (فلم)|شبانہ]]
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| [[شبانہ (فلم)|شبانہ]]
|-
| معاون اداکار
| قوی
| آج اور کل
|-
| معاون اداکارہ
| کویتا
| سوسائٹی گرل
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| [[شبانہ (فلم)|شبانہ]]
|-
| نغمہ نگار
| [[تسلیم فاضلی]]
| [[شبانہ (فلم)|شبانہ]]
|-
| عکّاس
| ایم حسین
| ان داتا
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| آج اور کل
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| [[شبانہ (فلم)|شبانہ]]
|-
| تدوین
| اے سعید
| سوسائٹی گرل
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| وقت
|-
| صدابندی
| اے زیڈ بیگ
| آج اور کل
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| آج اور کل
|-
| خصوصی ایوارڈ
| روحی بانو
| انسان اور فرشتہ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| سوسائٹی گرل
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| طوفان
|-
| ہدایتکار
| حسن عسکری
| طوفان
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب 
| طوفان
|-
| اداکار
| [[سیّد کمال|کمال]]
| جٹ کڑیاں توں ڈردا
|-
| اداکارہ
| [[نیلو]]
| جٹ کڑیاں توں ڈردا
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| جٹ کڑیاں توں ڈردا
|}

== 1977 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| اے آر شمسی
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| ہدایتکار
| نذرالاسلام
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| سلمیٰ کنول
| مہمان
|-
| سکرین پلے
| بشیر نیاز
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| معاون اداکار
| ریحان
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| معاون اداکارہ
| تمنّا
| بھروسا
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| نغمہ نگار
| تسلیم فاضلی
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| عکّاس
| افضل چوہدری
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| سلاخیں
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[مہدی حسن]]
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| تدوین
| اے سعید
| مہمان
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| بھروسا
|-
| صدابندی
| سہیل نجمی
| مہمان
|-
| مزاحیہ اداکار
| ننھا
| بھروسا
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[عالمگیر (گلوکار)|عالمگیر]]
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|-
| خصوصی ایوارڈ
| شاہ زیب (چائلڈ اسٹار)
| [[آئینہ (فلم)|آئینہ]]
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| آج دیاں کڑیاں
|-
| ہدایتکار
| وحید ڈار
| جبرو 
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ایس ڈار
| جبرو 
|-
| اداکار
| [[یوسف خان]]
| جبرو 
|-
| اداکارہ
| [[آسیہ بیگم]]
| قانون
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| آج دیاں کڑیاں
|}

== 1978 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| مٹھی بھر چاول
|-
| ہدایتکار
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| مٹھی بھر چاول
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| ریاض شاہد
| حیدر علی
|-
| اسکرین پلے
| بشیر نیاز
| امبر
|-
| اداکار
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| حیدر علی
|-
| اداکارہ
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| مٹھی بھر چاول
|-
| معاون اداکار
| قوی
| پرکھ
|-
| معاون اداکارہ
| نادیہ
| پلے بوائے
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| امبر
|-
| نغمہ نگار
| [[کلیم عثمانی]]
| زندگی
|-
| عکّاس
| کامران مرزا
| پلے بوائے
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| پلے بوائے
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| غلام عباس
| ماضی حال مستقبل
|-
| تدوین
| زیڈ اے زلفی
| مٹھی بھر چاول
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حبیب شاہ
| حیدر علی
|-
| صدابندی
| گلزار علی
| آواز
|-
| مزاحیہ اداکار
| ننھا
| پلے بوائے
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ممتاز
| حیدر علی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| مٹھی بھر چاول
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| شعلہ
|-
| ہدایتکار
| رحمت علی 
| شعلہ
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| کے قادری 
| علم دین شہید
|-
| اداکار
| آصف خان
| شعلہ
|-
| اداکارہ
| نجمہ
| شعلہ
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| اکبر امر انتھونی
|}

== 1979 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| خاک اور خون
|-
| ہدایتکار
| [[مسعود پرویز]]
| خاک اور خون
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[نسیم حجازی]]
| خاک اور خون
|-
| سکرین پلے
| [[نسیم حجازی]]
| خاک اور خون
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| پاکیزہ
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| پاکیزہ
|-
| معاون اداکار
| [[مصطفیٰ قریشی]]
| لال آندھی
|-
| معاون اداکارہ
| آسیہ
| آگ
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| خاک اور خون
|-
| نغمہ نگار
| [[قتیل شفائی]]
| آگ
|-
| عکّاس
| مسعود الرحمان
| خاک اور خون
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| خوشبو
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[اے نیّر]]
| آگ
|-
| تدوین
| علی
| خاک اور خون
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| خاک اور خون
|-
| صدابندی
| ایم سعید
| مس ہانگ کانگ
|-
| مزاحیہ اداکار
| لہری
| نیا انداز
|-
| خصوصی ایوارڈ
| عاشر
| آگ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| نذیر چن
| مس ہانگ کانگ
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دبئی چلو
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| دبئی چلو
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| ریاض بٹالوی
| دبئی چلو
|-
| اداکار
| علی اعجاز
| دبئی چلو
|-
| اداکارہ
| ممتاز 
| نظام ڈاکو
|-
| موسیقار
| طافو
| دبئی چلو
|}

== 1980 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| صائمہ
|-
| ہدایتکار
| جاوید فاضل
| صائمہ
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| نذیر اجمیری
| صائمہ
|-
| سکرین پلے
| [[سیّد نور]]
| صائمہ
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| صائمہ
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| ہم دونوں
|-
| معاون اداکار
| [[علا الدین (پاکستانی اداکار)|علا الدین]]
| بندش
|-
| معاون اداکارہ
| بازغہ
| صائمہ
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| بندش
|-
| نغمہ نگار
| [[تسلیم فاضلی]]
| بندش
|-
| عکّاس
| کامران مرزا
| بندش
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| بندش
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| بندش
|-
| تدوین
| کے ڈی مرزا
| بندش
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| ضمیر
|-
| صدابندی
| ایس افضل حسین
| صائمہ
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| صائمہ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ڈیانا کرسٹینا
| بندش
|-
| خصوصی ایوارڈ
| فیصل رحمان
| نہیں ابھی نہیں
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سوہرا تے جوائی
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| سوہرا تے جوائی
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیّد نور]]
| سوہرا تے جوائی
|-
| اداکار
| علی اعجاز
| سوہرا تے جوائی
|-
| اداکارہ
| ممتاز 
| سوہرا تے جوائی
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| دو طوفان
|}

== 1981 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| قربانی
|-
| ہدایتکار
| پرویز ملک
| قربانی
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| ٹی جمیل
| کرن اور کلی
|-
| سکرین پلے
| [[امجد اسلام امجد]]
| قربانی
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ (اداکار)|ندیم]]
| قربانی
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| قربانی
|-
| معاون اداکار
| [[فیصل رحمان]]
| یہ زمانہ اور ہے
|-
| معاون اداکارہ
| شائستہ قیصر
| کرن اور کلی
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| قربانی
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| قربانی
|-
| عکّاس
| ریاض بخاری
| قربانی
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| قربانی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| غلام عباس
| قربانی
|-
| تدوین
| اکبر علی
| کالا دھندا گورے لوگ
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| منزل
|-
| صدابندی
| ایم حسین
| کرن اور کلی
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[جمیل فخری]]
| یہ زمانہ اور ہے
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ماسٹر خرّم
| قربانی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[صبیحہ خانم]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[شباب کیرانوی]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[انور کمال پاشا]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سدھیر (پاکستانی اداکار)|سدھیر]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| اسلم پرویز
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| شیر خان
|-
| ہدایتکار
| یونس ملک
| شیر خان
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| چن وریام
|-
| اداکار
| [[مصطفیٰ قریشی]]
| شیر خان
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| شیر خان
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| شیر خان
|}

== 1982 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سنگدل
|-
| ہدایتکار
| [[حسن طارق]]
| سنگدل
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیّد نور]]
| سنگدل
|-
| سکرین پلے
| [[علی سفیان آفاقی]]
| [[مہربانی (فلم)|مہربانی]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| سنگدل
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| سنگدل
|-
| معاون اداکار
| ایس ہاشمی
| نصیب
|-
| معاون اداکارہ
| [[صبیحہ خانم]]
| سنگدل
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| بیوی ہو تو ایسی
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| بیوی ہو تو ایسی
|-
| عکّاس
| کامران مرزا
| سنگدل
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| بیوی ہو تو ایسی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[اخلاق احمد]]
| مہربانی
|-
| تدوین
| اصغر
| سنگدل
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| سنگدل
|-
| صدابندی
| ایم ظفر
| سنگدل
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[لہری]]
| بیوی ہو تو ایسی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| نوکر تے مالک
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[آشا پوسلے]]
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| مینا شوری
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| نذیر
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| آزاد
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| نوکر تے مالک
|-
| ہدایتکار
| حسنین
| نوکر تے مالک
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| نوکر تے مالک
|-
| اداکار
| علی اعجاز
| نوکر تے مالک
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| دو بیگھے زمین
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| دو بیگھے زمین
|}

== 1983 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دہلیز
|-
| ہدایتکار
| جاوید فاضل
| دہلیز
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیّد نور]]
| دہلیز
|-
| اسکرین پلے
| [[علی سفیان آفاقی]]
| [[کبھی الوداع نہ کہنا (فلم)|کبھی الوداع نہ کہنا]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| دہلیز
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| کبھی الوداع نہ کہنا
|-
| معاون اداکار
| [[طلعت حسین (اداکار)|طلعت حسین]]
| گمنام
|-
| معاون اداکارہ
| بازغہ
| ٹینا
|-
| موسیقار
| [[امجد بوبی]]
| کبھی الوداع نہ کہنا
|-
| نغمہ نگار
| سعید گیلانی
| کبھی الوداع نہ کہنا
|-
| عکّاس
| پرویز خان
| دہلیز
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| کبھی الوداع نہ کہنا
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| نادانی
|-
| تدوین
| اصغر
| دہلیز
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| دہلیز
|-
| صدابندی
| ایم ظفر
| لو سٹوری
|-
| مزاحیہ اداکار
| ننھا
| لو سٹوری
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ماسٹر شہباز
| کبھی الوداع نہ کہنا
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سونا چاندی
|-
| ہدایتکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| سونا چاندی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| رنگیلا
| سونا چاندی
|-
| اداکار
| [[مصطفیٰ قریشی]]
| رستم تے خان
|-
| اداکارہ
| [[رانی (اداکارہ)|رانی]]
| سونا چاندی
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| Saab Ji 
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| سونا چاندی
|}

== 1984 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دوریاں
|-
| ہدایتکار
| حسن عسکری
| دوریاں
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| دوریاں
|-
| اسکرین پلے
| [[علی سفیان آفاقی]]
| [[کامیابی (فلم)|کامیابی]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| لازوال
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| مس کولمبو
|-
| معاون اداکار
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| لازوال
|-
| معاون اداکارہ
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| نام میرا بدنام
|-
| موسیقار
| [[رابن گھوش]]
| دوریاں
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| بوبی
|-
| عکّاس
| کامران مرزا
| مس کولمبو
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نیرہ نور]]
| دوریاں
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| دوریاں
|-
| تدوین
| کے ڈی مرزا
| مس کولمبو
|-
| آرٹ ہدایتکار
| حاجی محی الدّین
| دوریاں
|-
| صدابندی
| ایم ظفر
| لازوال
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| مس کولمبو
|-
| خصوصی ایوارڈ
| اسلم پرویز
| مس کولمبو
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| دوریاں اور بوبی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| عشق نچاوے گلی گلی
|-
| ہدایتکار
| اسلم ڈار 
| عشق نچاوے گلی گلی
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| سعید ساحلی
| عشق نچاوے گلی گلی
|-
| اداکار
| ایاز
| عشق نچاوے گلی گلی
|-
| اداکارہ
| دردانہ رحمان
| عشق نچاوے گلی گلی
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| عشق نچاوے گلی گلی
|}

== 1985 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| ناراض
|-
| ہدایتکار
| جاوید فاضل
| ناراض
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| سعید گیلانی
| ناراض
|-
| سکرین پلے
| حسن امتثال
| جینے نہیں دوں گی
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| ناراض
|-
| اداکارہ
| [[شبنم (اداکارہ)]]
| ناراض
|-
| معاون اداکار
| [[طلعت حسین (اداکار)|طلعت حسین]]
| ہم سے ہے زمانہ
|-
| معاون اداکارہ
| ثمینہ احمد
| ناراض
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| جینے نہیں دوں گی
|-
| نغمہ نگار
| [[خواجہ پرویز]]
| ڈائریکٹ حوالدار
|-
| عکّاس
| جان محمد
| ہانگ کانگ کے شعلے
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| ناہید اختر
| ہم سے ہے زمانہ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[اے نیّر]]
| جینے نہیں دوں گی
|-
| تدوین
| زلفی
| ہانگ کانگ کے شعلے
|-
| آرٹ ہدایتکار
| اسلام شہابی
| قسمت
|-
| صدابندی
| سہیل نجمی
| ہم سے ہے زمانہ
|-
| مزاحیہ اداکار
| عرفان کھوسٹ
| ہم سے ہے زمانہ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| ساقی
| برائے 30 سالہ حسنِ کارکردگی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| کویتا
| جینے نہیں دوں گی
|-
| خصوصی ایوارڈ
| فیصل
| ناراض
|-
| غیر ملکی اداکار
| شیوا
| ہم سے ہے زمانہ
|-
| غیر ملکی اداکارہ
| روزینہ
| ہم سے ہے زمانہ
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دِہی رانی
|-
| ہدایتکار
| الطاف حسین
| دِہی رانی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| دِہی رانی
|-
| اداکار
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| وڈیرا 
|-
| اداکارہ
| ممتاز
| دِہی رانی
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| دِہی رانی
|-
| معاون اداکارہ
| عارفہ صدیقی
| قسمت
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| دِہی رانی
|}

== 1986 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| ہم ایک ہیں
|-
| ہدایتکار
| اقبال کاشمیری
| ہم ایک ہیں
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| جعفر عرش
| ہم ایک ہیں
|-
| سکرین پلے
| بشیر نیاز اور ایس ساجد
| ہم ایک ہیں
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| فیصلہ
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| مس بینکاک
|-
| معاون اداکار
| [[طلعت حسین (اداکار)|طلعت حسین]]
| مس بینکاک
|-
| معاون اداکارہ
| عارفہ صدیقی
| قاتل کی تلاش
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| ہم ایک ہیں
|-
| نغمہ نگار
| [[حبیب جالب]]
| ہم ایک ہیں
|-
| عکّاس
| سرور گل
| فیصلہ
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| ہم ایک ہیں
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| قاتل کی تلاش
|-
| تدوین
| کے ڈی مرزا
| فیصلہ
|-
| صدابندی
| ایم سعید
| فیصلہ
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| باغی قیدی
|-
| غیر ملکی اداکار
| شیوا
| ہم ایک ہیں
|-
| غیر ملکی اداکارہ
| سبیتا
| روبی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| قسمت
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| قسمت
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| یہ آدم
|-
| اداکار
| افضال احمد
| یہ آدم
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| قسمت
|-
| موسیقار
| ایم اشرف
| قسمت
|-
| آرٹ ہدایتکار
| جمال سیفی
| قسمت
|}

== 1987 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| چوروں کی بارات
|-
| ہدایتکار
| اقبال کاشمیری
| چوروں کی بارات
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[امجد اسلام امجد]]
| چوروں کی بارات
|-
| اسکرین پلے
| [[امجد اسلام امجد]]
| چوروں کی بارات
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| چوروں کی بارات
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| کندن
|-
| معاون اداکار
| عابد علی
| سونے کی تلاش
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیلی]]
| قسم منّے کی
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| کندن
|-
| نغمہ نگار
| [[حبیب جالب]]
| چوروں کی بارات
|-
| عکّاس
| جان محمد
| منیلا کی بجلیاں
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| کندن
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| کندن
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| کندن
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| دلاری
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| دلاری
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| دلاری
|-
| اداکار
| [[سلطان راہی]]
| دلاری
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| دلاری
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| دلاری
|}

== 1988 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| بازارِ حسن
|-
| ہدایتکار
| جاوید فاضل
| بازارِ حسن
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| پرویز ملک
| غریبوں کا بادشاہ
|-
| اسکرین پلے
| فیاض ہاشمی
| غریبوں کا بادشاہ
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| غریبوں کا بادشاہ
|-
| اداکارہ
| [[سلمی آغا]]
| بازارِ حسن
|-
| معاون اداکار
| نعمت سرحدی
| معصوم گواہ
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| بازارِ حسن
|-
| نغمہ نگار
| احمد راہی
| بازارِ حسن
|-
| عکّاس
| ایم ایوب
| آگ ہی آگ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[اے نیّر]]
| غریبوں کا بادشاہ
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[عابد کشمیری]]
| بازارِ حسن
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| ہدایتکار
| اقبال کاشمیری
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| معاون اداکارہ
| [[ثمینہ پیرزادہ]]
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| [[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم|مہناز]]
|[[مکھڑا (فلم)|مکھڑا]]
|}

== 1989 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| رفیق رضوی
| [[شانی]]
|-
| ہدایتکار
| [[سعید رضوی]]
| شانی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[رضیہ بٹ]]
| محبت ہو تو ایسی
|-
| سکرین پلے
| آغا نذیر
| شانی
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| بارود کی چھاؤں
|-
| اداکارہ
| کویتا
| بارود کی چھاؤں
|-
| معاون اداکار
| آصف خان
| شانی
|-
| معاون اداکارہ
| نیلو
| بارود کی چھاؤں
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| روپ کی رانی
|-
| نغمہ نگار
| حکیم ناصر
| دشمنوں کا دشمن
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| دشمنوں کا دشمن
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[اے نیّر]]
| طاقت کا طوفان
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| بارود کی چھاؤں
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید رضوی]]
| شانی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| میڈم باوری
|-
| ہدایتکار
| نذرالاسلام
| میڈم باوری
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| زخمی عورت
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| بارش
|-
| اداکارہ
| [[نیلی]]
| میڈم باوری
|-
| موسیقار
| ذو الفقار علی
| تیس مار خان
|}

== 1990 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[انسانیت کے دشمن (فلم)|انسانیت کے دشمن]]
|-
| ہدایتکار
| حسنین
| [[انسانیت کے دشمن (فلم)|انسانیت کے دشمن]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ادیب
| [[انسانیت کے دشمن (فلم)|انسانیت کے دشمن]]
|-
| سکرین پلے
| [[سیّد نور]]
| [[بلندی (1990 فلم)|بلندی]]
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| استادوں کا استاد
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| [[انسانیت کے دشمن (فلم)|انسانیت کے دشمن]]
|-
| معاون اداکار
| افضال احمد
| بلندی
|-
| معاون اداکارہ
| [[ثمینہ پیرزادہ]]
| بلندی
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| آسمان
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| بلندی
|-
| عکّاس
| سلیم بٹ
| [[انسانیت کے دشمن (فلم)|انسانیت کے دشمن]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| بلندی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| اخلاق احمد
| بلندی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[ہوشیار (فلم)|ہوشیار]]
|-
| ہدایتکار
| حیدر چوہدری
| [[ہوشیار (فلم)|ہوشیار]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| حیدر چوہدری
| [[ہوشیار (فلم)|ہوشیار]]
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| گوری دیاں جھانجھراں
|-
| اداکارہ
| [[بابرہ شریف]]
| گوری دیاں جھانجھراں
|-
| معاون اداکار
| [[ہمایوں قریشی]]
| [[ہوشیار (فلم)|ہوشیار]]
|-
| معاون اداکارہ
| منیزہ شیخ
| [[شیر دل (فلم)|شیر دل]]
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| گوری دیاں جھانجھراں
|-
| نغمہ نگار
| وارث لدھیانوی
| گوری دیاں جھانجھراں
|-
| مزاحیہ اداکار
| البیلا
| [[ہوشیار (فلم)|ہوشیار]]
|}

== 1991 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| وطن کے رکھوالے
|-
| ہدایتکار
| حسنین
| وطن کے رکھوالے
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| پرویز کلیم
| وطن کے رکھوالے
|-
| سکرین پلے
| پرویز کلیم 
| وطن کے رکھوالے
|-
| اداکار
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| وطن کے رکھوالے
|-
| اداکارہ
| نادرہ
| وطن کے رکھوالے
|-
| معاون اداکار
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| ضد
|-
| معاون اداکارہ
| 
| 
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| آندھی
|-
| نغمہ نگار
| [[حبیب جالب]]
| وطن کے رکھوالے
|-
| عکّاس
| بابر بلال
| وطن کے رکھوالے
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| وطن کے رکھوالے
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| 
| 
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| بختاور
|-
| ہدایتکار
| اقبال کاشمیری
| بختاور
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| تنویر کاظمی
| بختاور
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| [[کالے چور]]
|-
| اداکارہ
| [[نیلی]]
| بختاور
|-
| معاون اداکار
| [[بدرمنیر]]
| تین یکّے تین چھکّے
|-
| معاون اداکارہ
| [[صائمہ]]
| بختاور
|-
| موسیقار
| ایم اشرف
| [[چراغ بالی]]
|-
| نغمہ نگار
| وارث لدھیانوی
| [[چراغ بالی]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)]]
| [[چراغ بالی]]
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| تین یکّے تین چھکّے
|}

== 1992 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| مسٹر 420
|-
| ہدایتکار
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| مسٹر 420
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| مسٹر 420
|-
| سکرین پلے
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| مسٹر 420
|-
| اداکار
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| مسٹر 420
|-
| اداکارہ
| [[روبی نیازی]]
| مسٹر 420
|-
| معاون اداکار
| ارشد محمود
| آج اور کل
|-
| معاون اداکارہ
| زویا بٹ
| آج اور کل
|-
| موسیقار
| کمال احمد
| آج کا دور
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| آج کا دور
|-
| عکّاس
| ایم ایوب
| آج کا دور
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| ترنم ناز
| مسٹر 420
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| ارشد محمود
| آج کا دور
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| چاہت 
|-
| ہدایتکار
| حسنین
| چاہت 
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| چاہت 
|-
| اداکار
| [[سلطان راہی]]
| ماجھو
|-
| اداکارہ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| ماجھو
|-
| معاون اداکار
| [[ہمایوں قریشی]]
| ماجھو
|-
| معاون اداکارہ
| شاہدہ منی
| چاہت
|-
| موسیقار
| ایم اشرف
| ماجھو 
|-
| نغمہ نگار
| خواجہ پرویز
| چاہت
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)]]
| ماجھو
|}

== 1993 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| شمیم خورشید
| [[ہاتھی میرے ساتھی (1993 فلم)|ہاتھی میرے ساتھی]]
|-
| ہدایتکار
| [[شمیم آرا]]
| ہاتھی میرے ساتھی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| پرویز کلیم
| گناہ
|-
| سکرین پلے
| پرویز کلیم
| گناہ
|-
| اداکار
| عمر شریف
| مسٹر چارلی
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
| ہاتھی میرے ساتھی
|-
| معاون اداکار
| [[اورنگزیب لغاری]]
| قسم
|-
| معاون اداکارہ
| کنول
| قسم
|-
| موسیقار
| واجد علی ناشاد
| ہاتھی میرے ساتھی
|-
| نغمہ نگار
| سعید گیلانی
| ہاتھی میرے ساتھی
|-
| عکّاس
| بابر بلال
| قسم
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| گناہ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[سجاد علی]]
| ہاتھی میرے ساتھی
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[اسماعیل تارا]]
| ہاتھی میرے ساتھی
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| انسانیت
|-
| ہدایتکار
| حسنین
| انسانیت
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| خدا گواہ
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| زمانہ
|-
| اداکارہ
| [[نیلی]]
| زمانہ
|-
| معاون اداکار
| [[عرفان کھوسٹ]]
| جھوٹے رئیس
|-
| معاون اداکارہ
| بہار
| زمانہ
|-
| موسیقار
| [[ایم اشرف]]
| انسانیت
|-
| نغمہ نگار
| خواجہ پرویز
| انسانیت
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| شمسہ کنول
| زمانہ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| غلام عباس
| انسانیت
|}

== 1994 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سر کٹا انسان
|-
| ہدایتکار
| [[شمیم آرا]]
| آخری مجرا
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| مظہر انجم
| آخری مجرا
|-
| اسکرین پلے
| مظہر انجم
| آخری مجرا
|-
| اداکار
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| سر کٹا انسان
|-
| اداکارہ
| [[نیلی]]
| آخری مجرا
|-
| معاون اداکار
| [[آغا طالش]]
| آخری مجرا
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیّر سلطانہ]]
| سر کٹا انسان
|-
| موسیقار
| واجد علی ناشاد
| آخری مجرا
|-
| نغمہ نگار
| [[قتیل شفائی]]
| سر کٹا انسان
|-
| عکّاس
| [[سعید رضوی]]
| سر کٹا انسان
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| آخری مجرا
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| تحسین جاوید
| سر کٹا انسان
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[اسماعیل تارا]]
| آخری مجرا
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| رانی بیٹی راج کرے گی
|-
| ہدایتکار
| الطاف حسین
| رانی بیٹی راج کرے گی
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بشیر نیاز
| رانی بیٹی راج کرے گی
|-
| اداکار
| [[یوسف خان]]
| بت شکن
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
| رانی بیٹی راج کرے گی
|-
| معاون اداکار
| [[ہمایوں قریشی]]
| خاندان
|-
| معاون اداکارہ
| بہار
| زمین آسمان
|-
| موسیقار
| ایم اشرف 
| آخری مجرا
|-
| نغمہ نگار
| [[خواجہ پرویز]]
| آخری مجرا
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| شمسہ کنول
| رانی بیٹی راج کرے گی
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| غلام عباس
| رانی بیٹی راج کرے گی
|}

=== ٹی وی ڈراموں پر ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! پروگرام
|-
| ہدایتکار
| تاجدار عالم
| چاند گرہن
|}

== 1995 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| [[سیّد نور]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| ہدایتکار
| [[سیّد نور]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیّد نور]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| اسکرین پلے
| دبیر الحسن
| منڈا بگڑا جائے
|-
| اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| [[مشکل]]
|-
| اداکارہ
| [[زیبا بختیار]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| معاون اداکار
| مہاراج غلام حسین کتھک
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| معاون اداکارہ
| زیبا شہناز
| منڈا بگڑا جائے
|-
| موسیقار
| [[عدنان سمیع خان]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| نغمہ نگار
| [[ریاض الرحمان ساغر]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| عکّاس
| وقار بخاری
| [[مشکل]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[حدیقہ کیانی]]
| [[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| انور رفیع
| [[جیوا (1995 فلم)|جیوا]]
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[اسماعیل تارا]]
| منڈا بگڑا جائے
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| جنگل کا قانون
|-
| ہدایتکار
| مسعود بٹ
| جنگل کا قانون
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| جنگل کا قانون
|-
| اداکار
| [[سلطان راہی]]
| گبّر سنگھ
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
| جنگل کا قانون
|-
| معاون اداکار
| [[ہمایوں قریشی]]
| جنگل کا قانون
|-
| معاون اداکارہ
| [[نرگس (پاکستانی اداکارہ)|نرگس]]
| میڈم رانی
|-
| موسیقار
| ایم اشرف
| جنگل کا قانون
|-
| نغمہ نگار
| [[خواجہ پرویز]]
| جنگل کا قانون
|-
| عکّاس
| مسعود بٹ
| میڈم رانی
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| سائرہ نسیم
| جنگل کا قانون
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| غلام عباس
| جنگل کا قانون
|}

== 1996 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| ہوائیں
|-
| ہدایتکار
| [[سیّد نور]]
| ہوائیں
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| رخسانہ نور
| ہوائیں
|-
| سکرین پلے
| [[سیّد نور]]
| ہوائیں
|-
| اداکار
| [[سعود]]
| ہوائیں
|-
| اداکارہ
| [[میرا (اداکارہ)|میرا]]
| کھلونا
|-
| معاون اداکار
| علی اعجاز
| کھلونا
|-
| معاون اداکارہ
| عندلیب
| گھونگٹ
|-
| موسیقار
| [[امجد بوبی]]
| گھونگٹ
|-
| نغمہ نگار
| [[ریاض الرحمان ساغر]]
| گھونگٹ
|-
| عکّاس
| وقار بخاری
| چیف صاحب
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| شازیہ منظور اور سائرہ نسیم
| چور مچائے شور
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| ارشد محمود
| گھونگٹ
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[اسماعیل تارا]]
| چیف صاحب
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| سخی بادشاہ
|-
| ہدایتکار
| مسعود بٹ
| سخی بادشاہ
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| سخی بادشاہ
|-
| اداکار
| [[اظہار قاضی]]
| سخی بادشاہ
|-
| اداکارہ
| [[صائمہ]]
| سخی بادشاہ
|-
| معاون اداکار
| [[ہمایوں قریشی]] 
| سخی بادشاہ
|-
| معاون اداکارہ
| [[نیلی]]
| سخی بادشاہ
|-
| موسیقار
| طافو
| سخی بادشاہ
|-
| عکّاس
| مسعود بٹ
| سخی بادشاہ
|}

== 1997 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[دیوانے تیرے پیار کے]]
|-
| ہدایتکار
| [[سیّد نور]]
| دیوانے تیرے پیار کے 
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| [[سیّد نور]]
| دیوانے تیرے پیار کے 
|-
| سکرین پلے
| خلیل الرحمان قمر
| قرض
|-
| اداکار
| [[شان (اداکار)|شان]]
| سنگم
|-
| اداکارہ
| [[نیلی]]
| مرد جینے نہیں دیتے
|-
| معاون اداکار
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| قرض
|-
| معاون اداکارہ
| [[ثناء نواز|ثناء]]
| سنگم
|-
| موسیقار
| [[امجد بوبی]]
| دیوانے تیرے پیار کے 
|-
| نغمہ نگار
| رخسانہ نور
| سنگم
|-
| عکّاس
| عاکف ملک
| دیوانے تیرے پیار کے 
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| حمیرا چنّا
| سنگم
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| انور رفیع
| دل کسی کا دوست نہیں
|-
| مزاحیہ اداکار
| سردار کمال
| دیوانے تیرے پیار کے 
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| کالا راج
|-
| ہدایتکار
| فیض ملک
| کالا راج
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| ناصر ادیب
| کالا راج
|-
| اداکار
| [[اظہار قاضی]]
| کالا راج
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
| کالا راج
|-
| معاون اداکار
| [[شفقت چیمہ]]
| کالا راج
|-
| معاون اداکارہ
| [[نرگس (پاکستانی اداکارہ)|نرگس]]
| کالا راج
|-
| موسیقار
| وجاہت عطرے
| سوکن
|-
| نغمہ نگار
| سعید گیلانی
| کالا راج
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| عذرا جہاں
| لاہوریا
|}

== 1998 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[نکاح (فلم)|نکاح]]
|-
| ہدایتکار
| [[سنگیتا (پروین رضوی)]]
| نکاح
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| پرویز کلیم
| نکاح
|-
| سکرین پلے
| [[سیّد نور]]
| زیور
|-
| اداکار
| [[شان (اداکار)|شان]]
| نکاح
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
|نکاح
|-
| معاون اداکار
| سہیل خان
| دیواریں
|-
| معاون اداکارہ
| صبیحہ
| زیور
|-
| موسیقار
| [[نثار بزمی]]
| ویری گڈ دنیا ویری بیڈ لوگ
|-
| نغمہ نگار
| [[مسرور انور]]
| ویری گڈ دنیا ویری بیڈ لوگ
|-
| عکّاس
| ریاض بٹ
| نکاح
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| شازیہ منظور
| ویری گڈ دنیا ویری بیڈ لوگ
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| انور رفیع
| ویری گڈ دنیا ویری بیڈ لوگ
|-
| مزاحیہ اداکار
| [[اسماعیل تارا]]
| دیواریں
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[چوڑیاں (1998 فلم)|چوڑیاں]]
|-
| ہدایتکار
| [[سیّد نور]]
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| رخسانہ نور
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| اداکار
| [[معمر رانا]]
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| اداکارہ
| [[صائمہ]]
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| معاون اداکار
| [[شفقت چیمہ]]
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| معاون اداکارہ
| ارم طاہر
| پردیسی
|-
| موسیقار
|  ذو الفقار علی 
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| نغمہ نگار
| احمد عقیل روبی
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| عکّاس
| نصیر الدین
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| سائرہ نسیم
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| امیر علی
| [[چوڑیاں (فلم)|چوڑیاں]]
|}

=== ٹی وی ڈراموں پر ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! پروگرام
|-
| ہدایتکار
| تاجدار عالم
| راہی - دی گریٹ
|}

== 1999 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[جنت کی تلاش]]
|-
| ہدایتکار
| حسن عسکری
| جنت کی تلاش
|-
| اسکرپٹ / کہانی نویس
| نوید پرویز
| جنت کی تلاش
|-
| سکرین پلے
| [[سیّد نور]]
| ڈاکو رانی
|-
| اداکار
| [[شان (اداکار)|شان]]
| جنت کی تلاش
|-
| اداکارہ
| [[صائمہ]]
| جنت کی تلاش
|-
| معاون اداکار
| [[جاوید شیخ]]
| [[گنز اینڈ روزز -- اِک جنون|گنز اینڈ روزز]]
|-
| معاون اداکارہ
| [[ثناء نواز|ثناء]]
| جنت کی تلاش
|-
| موسیقار
| وقار علی
| ایک اور لو سٹوری
|-
| نغمہ نگار
| [[احمد فراز]]
| جنت کی تلاش
|-
| عکّاس
| وقار بخاری
| گنز اینڈ روزز
|-
| [[کوریوگرافر]]
| 
| گنز اینڈ روزز
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| [[مہناز بیگم]]
| جنت کی تلاش
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| [[آصف مہدی]]
| جنت کی تلاش
|-
| تدوین
| زیڈ اے زلفی
| ڈاکو رانی
|-
| آرٹ ہدایتکار
| تنویر ملک
| گنز اینڈ روزز
|-
| صدابندی
| 
| مجھے جینے دو
|-
| مزاحیہ اداکار
| 
| 
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[زیبا، اداکارہ]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| بہار بیگم
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[قتیل شفائی]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| بدر منیر
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[عمر شریف (پاکستانی اداکار)|عمر شریف]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سعید خان رنگیلا|رنگیلا]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[صبیحہ خانم]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| نیلو
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[نصرت فتح علی خان]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[مہدی حسن]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[علی سفیان آفاقی]]
| میلینیم ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[شمیم آرا]]
| الیاس رشیدی گولڈ میڈل
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[انجمن(اداکارہ)|انجمن]]
| 
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[میرا (اداکارہ)|میرا]]
| 
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[شہزاد رائے]]
| 
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| نِکّی جئی ہاں 
|-
| ہدایتکار
| مسعود بٹ
| نِکّی جئی ہاں
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بابر کاشمیری
| نِکّی جئی ہاں
|-
| اداکار
| [[معمر رانا]]
| نِکّی جئی ہاں
|-
| اداکارہ
| [[ریما]]
| نِکّی جئی ہاں
|-
| معاون اداکار
| [[عابد علی (اداکار)|عابد علی]]
| نِکّی جئی ہاں
|-
| معاون اداکارہ
| Laila
| نِکّی جئی ہاں
|-
| موسیقار
| ذو الفقار علی 
| نِکّی جئی ہاں
|-
| نغمہ نگار
| [[احمد راہی]]
| نِکّی جئی ہاں
|-
| عکّاس
| پرویز خان
| چوہدرانی 
|-
| کوریوگرافر
| 
| نِکّی جئی ہاں
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| عذرا جہاں
| نِکّی جئی ہاں
|}

== 2000 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| شہزاد گل
| [[تیرے پیار میں]]
|-
| ہدایتکار
| حسن عسکری
| تیرے پیار میں
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| راجا عزیز خان
| تیرے پیار میں
|-
| سکرین پلے
| رشید ساجد اور مظہر انجم
| تیرے پیار میں
|-
| اداکار
| [[شان (اداکار)|شان]]
| تیرے پیار میں
|-
| اداکارہ
| [[زارا شیخ]]
| تیرے پیار میں
|-
| معاون اداکار
| رضا ریاض
| تیرے پیار میں
|-
| معاون اداکارہ
| [[عتیقہ اوڈھو]]
| [[مجھے چاند چاہیے]]
|-
| موسیقار
| رونق علی اور ساجد علی
| مجھے چاند چاہیے
|-
| نغمہ نگار
| [[ریاض الرحمان ساغر]]
| مجھے چاند چاہیے
|-
| عکّاس
| وقار بخاری اور فیصل بخاری
| مجھے چاند چاہیے
|-
| کوریوگرافر
| پپّو سمراٹ
| مجھے چاند چاہیے
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| صائمہ جہاں
| مجھے چاند چاہیے
|-
| پسِ پردہ گلوکار
| وارث بیگ
| مجھے چاند چاہیے
|-
| تدوین
| زلفی
| تیرے پیار میں
|-
| آرٹ ہدایتکار
| تنویر فاطمہ
| مجھے چاند چاہیے
|-
| صدابندی
| افضل حسین
| تیرے پیار میں
|-
| مزاحیہ اداکار
| 
| 
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[صبیحہ خانم]]
| اعزازی طلائی تمغا
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[سیّد کمال|کمال]]
| لائف ٹائم ایچیومنٹ ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| نغمہ
| لائف ٹائم ایچیومنٹ ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[ریما]]
| مجھے چاند چاہیے
|}

=== پنجابی فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| 
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| ہدایتکار
| [[سیّد نور]]
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| رخسانہ نور
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| اداکار
| [[معمر رانا]]
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| اداکارہ
| [[صائمہ]]
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| معاون اداکار
| [[شفقت چیمہ]]
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| معاون اداکارہ
| [[نرگس (پاکستانی اداکارہ)|نرگس]]
| لونگ دا لشکارا
|-
| موسیقار
| ذو الفقار علی اور الطاف حیدر
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| نغمہ نگار
| رخسانہ نور
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| عکّاس
| علی جان
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| پسِ پردہ گلوکارہ
| سائرہ نسیم
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[بابر علی]]
| [[مہندی والے ہتھ (فلم)|مہندی والے ہتھ]]
|}

== 2001 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| ثاقب خان
| [[کھوئے ہو تم کہاں]]
|-
| ہدایتکار
| [[عجب گل]]
| کھوئے ہو تم کہاں
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| 
| 
|-
| سکرین پلے
| 
| کھوئے ہو تم کہاں
|-
| اداکار
| [[عجب گل]]
| کھوئے ہو تم کہاں
|-
| اداکارہ
| [[میرا (اداکارہ)|میرا]]
| کھوئے ہو تم کہاں
|-
| تدوین
| زیڈ اے زلفی
| 
|}

== 2002 ==

=== اردو فلماں دے لئی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! اعزاز برائے بہترین
! وصول کنندہ
! فلم
|-
| فلم
| اکبر خان
| [[یہ دل آپ کا ہوا (فلم)|یہ دل آپ کا ہوا]]
|-
| ہدایتکار
| [[جاوید شیخ]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| سکرپٹ / کہانی نویس
| بابر کاشمیری
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| اداکار
| [[معمر رانا]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| اداکارہ
| [[ثناء نواز|ثناء]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| معاون اداکار
| [[سلیم شیخ]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| معاون اداکارہ
| [[وینا ملک]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| موسیقار
| [[امجد بوبی]]
| یہ دل آپ کا ہوا
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[وحید مراد]]
| لیجنڈ ایوارڈز
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[حبیب الرحمان (اداکار)|حبیب]]
| لائف ٹائم ایچیومنٹ ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| بہار
| لائف ٹائم ایچیومنٹ ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[غلام محی الدین (اداکار)|غلام محی الدین]]
| لائف ٹائم ایچیومنٹ ایوارڈ
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[زیبا، اداکارہ]]
| الیاس رشیدی گولڈ میڈل
|-
| خصوصی ایوارڈ
| [[ندیم بیگ|ندیم]]
| الیاس رشیدی گولڈ میڈل
|}

== مزید دیکھیے ==
*[[نگار ایوارڈز]]
*[[پاکستانی سنیما]]

== بیرونی روابط ==
* [http://www.livevisionusa.com/\/Nigar%20Awards%20Results.html Lollywood's Oscar Nigar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127041309/http://www.livevisionusa.com/%5C/Nigar%20Awards%20Results.html |date=2015-11-27 }}
* [http://www.janubaba.com/c/forum/topic/20869/1/Lollywood/Nigar_Awards__Complete_History Nigar Awards - Complete History]
* [http://umer-sharif.blogspot.com/2010/03/pakistani-cinema-nigar-awards.html List of Nigar Awards on Umer Sharif Blog]
* [http://lollywood.t35.com/ Unofficial site of Lollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519012941/http://lollywood.t35.com/ |date=2008-05-19 }}
* [http://www.livevisionusa.com/nigar.htm A complete list of Nigar awards up to 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091024095455/http://www.livevisionusa.com/nigar.htm |date=2009-10-24 }}
* [http://anisshakur.tripod.com/id89.html Golden Era of Pakistani film Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321034840/http://anisshakur.tripod.com/id89.html |date=2007-03-21 }}
* [http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/Nigars.htm 43rd Award ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010141437/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/Nigars.htm |date=2008-10-10 }}
* [http://www.getpakistan.com/home/trendz/NigarAward.htm 43rd Nigar awards ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201115204/http://www.getpakistan.com/home/trendz/NigarAward.htm |date=2008-12-01 }}
* [http://www.punjabilok.com/misc/movies/pakistan_film_award.htm 44th Nigar awards ceremony]
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_4-4-2004_pg7_17 45th and 46th Nigar film awards ceremony]
* [http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards.htm List of Nigar awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803194443/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards.htm |date=2008-08-03 }}
* [http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm List of Nigar awards from 1972 to 1986] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725090554/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm |date=2008-07-25 }}
* [http://forum.chatdd.com/hollywood-bollywood-lollywood-music/3082-nigar-award-hisotry.html] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130410172705/http://forum.chatdd.com/hollywood-bollywood-lollywood-music/3082-nigar-award-hisotry.html |date=2013-04-10 }}
* [http://www.oocities.org/thenigar/nigaraward.html]
* [http://archives.dawn.com/weekly/images/archive/020407/images3.htm]
* [http://archives.dawn.com/weekly/images/archive/050501/images3.htm]
{{Navboxes
|title = نگار اعزازات 
|list =
{{نگار فلم اعزازات}}
{{نگار اعزازات برائے بہترین ہدایتکار|}}
{{نگار اعزازات برائے بہترین اداکار|}}
{{نگار اعزازات برائے بہترین اداکارہ}}
{{نگار اعزازات برائے بہترین معاون اداکار}}
{{NigarAwardBestSupportingActress}}
{{نگار اعزاز برائے بہترین فلمی گلوکارہ}}
{{نگار اعزاز برائے مرد پس منظر گلوکار}}
{{نگار فلم اعزازات برائے بہترین مزاحیہ اداکار|}}
{{نگار خصوصی اعزاز|}}
}}

[[گٹھ:نگار اعزاز|فہرست]]</text>
      <sha1>jmspw7g0zitqpe8ofriuvtw9x3ztutq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تورا بورا دی لڑائی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85518</id>
    <revision>
      <id>706857</id>
      <parentid>644588</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31515" sha1="tdhne7wwf3u6n6hribeh78puwy2tgg1" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| image   = 
[[فائل:Tora Bora.JPG|250px]]
| image_size = 295px
| caption = Location of [[Tora Bora]] in Afghanistan, &lt;center&gt;{{Coord|34|07|N|70|13|E}}&lt;/center&gt;
| conflict    = Battle of Tora Bora
| partof      = the [[invasion of Afghanistan]]
| date        = December 6, 2001{{spaced ndash}}December 17, 2001
| place       = [[پچیر او اگام ضلع]], [[صوبہ ننگرہار]], Afghanistan
| result      = US-led tactical victory but strategic failure
* Fall of the [[اسلامی امارت افغانستان]]
* Beginning of the [[Taliban insurgency]]
* [[اسامہ بن لادن]] escaped
| combatant1  = {{flag|United States|1960}}&lt;br /&gt;{{flag|United Kingdom}}&lt;br /&gt;{{flag|Germany}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|2001}} [[شمالی اتحاد (افغانستان)|شمالی اتحاد]]
| combatant2  = {{flagdeco|Afghanistan|Taliban}} '''[[اسلامی امارت افغانستان]]'''
* [[تحریک اسلامی طالبان]]
{{flagicon image|Flag of al-Qaeda.svg}} [[القاعدہ]]
* [[055 Brigade]]&lt;ref&gt;Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1472807908}}, p.48&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[مشرقی ترکستان اسلامی تحریک]]
| commander1  = {{flagdeco|United States|1960}} [[Tommy Franks]] &lt;br /&gt;{{flagdeco|United Kingdom}} [[Michael Boyce, Baron Boyce|Michael Boyce]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Germany}} [[Reinhard Günzel (general)|Reinhard Günzel]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|2001}} [[Bismillah Khan (Afghanistan)|Bismillah Khan]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|2001}} [[Hazrat Ali (Afghan politician)|Hazrat Ali]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|2001}} [[Zahir Qadir|Abdul Zahir Qadir]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|2001}} [[Mohammed Zaman]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of al-Qaeda.svg}} [[اسامہ بن لادن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[ملا عمر]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[عبدالغنی برادر]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[Abdul Kabir|Mohammed Abdul Kabir]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[Saif-ur-Rehman Mansoor]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Tnsm-flag.svg}} [[صوفی محمد]]
| strength1 = ~70 U.S. 1st SFOD-D members&lt;br /&gt;others from [[Special Activities Division|CIA SAD]]&lt;br /&gt;5th Special Forces Group&lt;br /&gt;160th SOAR.&lt;br /&gt;[[Special Boat Service]]&lt;br /&gt;[[سیکرٹ انٹیلی جنس سروس]]&lt;ref&gt;Corera, Gordon, ''MI6: Life and Death in the British Secret Service'', W&amp;N , 2012, {{ISBN|0753828332|978-0753828335}}, p.338&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Kommando Spezialkräfte]] &lt;br /&gt;other coalition forces (aircraft)&lt;br /&gt;~100–1,000 Northern Alliance fighters
| strength2   = ~300–1,000
| casualties1 = Coalition: None&lt;br /&gt;Northern Alliance: Unknown
| casualties2 = 200 killed, 60 captured &lt;ref name=&quot;Neville&quot;&gt;{{cite book |last1=Neville|first1=Leigh |title=Special Operations Forces in Afghanistan (Elite)|publisher= Osprey Publishing |year=2008 |isbn=978-1-84603-310-0}}p.20&lt;/ref&gt;
| campaignbox = 
 
}}
 
'''تورا بورا د‏‏ی لڑائی''' اک فوجی کارروائی سی جو 6 تو‏ں 17 دسمبر، 2001 نو‏‏ں ، افغانستان اُتے امریکی حملے دے ابتدائی مراحل دے دوران ، مشرقی [[افغانستان|افغانستان دے]] ، تورا بورا دے غار احاطے وچ ہوئی۔ اس دا آغاز امریک‏‏ا تے اس دے اتحادیاں نے اس مقصد تو‏ں کيت‏‏ا سی کہ [[اسامہ بن لادن]] ، جو عسکریت پسند تنظیم [[القاعدہ|القاعدہ دا]] بانی تے رہنما اے ، نو‏‏ں پھڑ لے یا اسنو‏ں ہلاک کرے۔ القاعدہ تے بن لادن اُتے شبہ سی کہ اوہ تن ماہ پہلے [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملےآں دے]] ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ تورا بورا ( {{Lang-ps|تورا بورا}} ؛ ''کالی غار'' ) [[درۂ خیبر|درہ خیبر دے]] نیڑے [[سفید کوہ|سفید پہاڑاں]] وچ واقع ا‏‏ے۔ امریک‏‏ا نے دسیا کہ اوتھ‏ے القاعدہ دا ہیڈ کوارٹر سی تے اس وقت ایہ بن لادن دا مقام سی۔

== پس منظر ==
سن 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے دوران [[آپریشن سائیکلون|آپریشن سائیلکون]] وچ ، [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] افسران نے [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت حملے اُتے افغانستان پر]] مزاحمت دے لئی. غاراں نو‏‏ں ودھانے تے انہاں وچ مجاہدین د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ تب امریک‏‏ا نے انہاں د‏‏ی کوشش کيتی حمایت کيتی۔ کئی سالاں دے بعد ، [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] نے بنیاد پرست حکمرانی نو‏‏ں نافذ کردے ہوئے ، ملک دے بیشتر حصے دا قیام تے اس دا کنٹرول سنبھال لیا ۔ اس تو‏ں پہلے دے بوہت سارے ادوار وچ کئی غار والے علاقےآں دا استعمال کيت‏‏ا جاندا سی ، کیونجے مشکل خطے نے قدرتی دفاعی پوزیشن تشکیل دتی سی تے غیر ملکی حملہ آوراں تو‏ں لڑنے والے قبائلی جنگجوواں نے اسنو‏ں استعمال کيت‏‏ا سی۔

== جنگ ==
[[فائل:Strikes on Tora Bora.png|سجے|thumb| تورا بورا ، نومبر یا دسمبر 2001 وچ امریکی فضائی حملے]]
2001 دے آخر وچ ، [[القاعدہ|القاعدہ دے]] جنگجو حالے تک تور بورہ علاقے دے پہاڑاں وچ موجود سن ۔ ہوائی بمباری دا آغاز ہويا ، جس وچ ڈیزی کٹر دے ناں تو‏ں جانے والے وڈے بماں دا استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.opendemocracy.net/conflict/article_1028.jsp|title=The &quot;Mother Of All Bombs&quot; – how the US plans to pulverise Iraq|publisher=openDemocracy|date=2003-03-07|accessdate=2014-01-18|تاريخ-الأرشيف=2018-08-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180824113944/https://www.opendemocracy.net/conflict/article_1028.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/11/afghanistan.rorymccarthy|title=Guardian|publisher=Guardian|date=2001-12-11|accessdate=2014-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Grant|first=Rebecca|url=http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/2011/December%202011/1211Tora.aspx|title=Air Force Magazine|publisher=Airforcemag.com|date=|accessdate=2014-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://abcnews.go.com/International/story?id=80338|title=ABC News|publisher=Abcnews.go.com|date=|accessdate=2014-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Rothkopf|first=David|url=https://foreignpolicy.com/articles/2009/12/11/how_osama_bin_laden_escaped|title=Foreign Policy|publisher=Foreign Policy|date=|accessdate=2014-01-18|archivedate=2014-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105235846/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/12/11/how_osama_bin_laden_escaped}}&lt;/ref&gt;

3 دسمبر 2001 نو‏‏ں ، 20 امریکی سی آئی اے نیشنل کلینڈسٹین سروس (این سی ایس) تے پنجواں اسپیشل فورسز گروپ (ایئر بورن) (ایس ایف جی [اے]) او ڈی اے 572 ٹیم دے ارکان ، کوڈ نامی جابریکر ، نو‏‏ں ہیلی کاپٹر دے ذریعے [[جلال آباد|افغانستان دے جلال آباد]] وچ داخل کيت‏‏ا گیا، تاکہ انہاں دے خلاف آپریشن شروع کرن۔ 5 دسمبر 2001 نو‏‏ں ، افغانستان دے [[شمالی اتحاد (افغانستان)|شمالی اتحاد دے]] جنگجوواں نے القاعدہ دے جنگجوواں تو‏ں پہاڑی غاراں دے تھلے د‏‏ی نچلی سطح اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ جا بریکر ٹیم تے ایس ایف ٹیماں نے لیزر ڈیزینیٹرز تو‏ں لیس ہوائی بمباراں نو‏‏ں اہداف حاصل کرنے دے لئی بلیایا۔ لیزر گائیڈڈ بماں تے میزائلاں سمیت نان اسٹاپ بھاری فضائی حملے 72 گھنٹےآں تک جاری رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The CIA Museum |url=https://www.cia.gov/about-cia/cia-museum/experience-the-collection/index.html#!/artifact/52 |access-date=2019-12-24 |archive-date=2012-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915133544/https://www.cia.gov/about-cia/cia-museum/experience-the-collection/index.html#!/artifact/52 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; القاعدہ دے جنگجو اعلیٰ مضبوط قلعےآں اُتے واپس چلے گئے تے جنگ دے لئی کھودنے لگے۔ تقریبا اک ہفتہ بعد ، آرمی ڈیلٹا فورس دے اے اسکواڈرن تے فضائیہ دے ایس ٹی ایس دے 70 اسپیشل فورس آپریٹرز زمینی فوج دے نال بمباری مہم د‏‏ی مدددے لئی گڈیاں دے ذریعے پہنچ گئے۔ ایم اسکو‏ن نال تعلق رکھنے والے دو برطانوی ایس بی ایس کمانڈوز اے سکن ڈیلٹا دے نال سرایت کر چک‏‏ے سن ، جنہاں وچو‏ں اک مختلف صلاحیت دے باوجود ، جے ایس او سی دے لئی کم کردا رہیا۔ تاریکی دے اوقات وچ ، القاعدہ دے جنگجو اگ جلاندے، جس تو‏ں انہاں دے مخصوص مقام د‏‏ی نشان دہی ہُندی تے ہوائی جہاز تو‏ں فائر کیتے گئے لیزر ڈیزینیٹرزکو نشانہ بنانے وچ مدد ملدی۔
{{Campaignbox Afghan Civil War}}
{{Campaignbox US war in Afghanistan}}
شمالی اتحاد دے جنگجوواں نے فضائی حملےآں تے امریکی تے برطانوی اسپیشل فورس د‏‏ی مدد تو‏ں مشکل خطے وچ مستحکم پیش قدمی جاری رکھی۔ شکست دا سامنا کردے ہوئے ، القاعدہ د‏‏ی افواج نے مقامی ملیشیا دے اک مقامی کمانڈر تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی گل کيتی تاکہ انھاں اپنے ہتھیار سُٹ دینے دا وقت دتا جائے۔ اُتے ، پس منظر وچ ، کچھ نقاداں دا خیال اے کہ ایہ جنگ اسامہ بن لادن سمیت القاعدہ دے اہ‏م افراد نو‏‏ں فرار ہونے دینے دا دینے دا اک حربہ سی۔ &lt;ref&gt;[[Biddle, Stephen D.]] ''Afghanistan and the Future of Warfare Implications for Army and Defense Policy''. Carlisle, PA: [[Strategic Studies Institute]], [[U.S. Army War College]], 2002.&lt;/ref&gt; {{Quote box|… اک شدید تے شدید بمباری شروع ہوگئی … اک سیکنڈ وی بغیر جنگی طیارے ساڈے سراں اُتے منڈائے ہوئے گزردا رہیا … [امریکا] اس چھوٹے تو‏ں مقام نو‏‏ں اڑا دینے تے اسنو‏ں ختم کرنے د‏‏ی تمام کوششاں نو‏‏ں ختم کردا رہیا - اسنو‏ں پوری طرح مٹا ڈالدا اے … انہاں سب دے باوجود ، اساں انہاں دے روز مرہ حملےآں نو‏‏ں روک دتا ، انہاں نو‏‏ں ہلاک تے زخمیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے واپس بھیج دتا۔ تے اک بار وی امریکی افواج نے ساڈے مؤقف اُتے طوفان برتنے د‏‏ی جرareت نئيں کيت‏‏ی ، انہاں د‏‏ی بزدلی ، خوف تے انہاں د‏‏ی مبینہ طاقت دے اس افسانہ تو‏ں متعلق جھوٹھ دا واضح ثبوت کيت‏‏ا اے ؟
|align=left|width=33%}} 12 دسمبر 2001 نو‏‏ں ، لڑائی اک بار فیر بھڑک اٹھی ، ممکنہ طور اُتے اک عقبی محافظ نے [[سفید کوہ|پہاڑی رستےدے]] ذریعے مرکزی فورس دے [[پاکستان|پاکستان دے]] [[قبائلی علاقہ جات|قبائلی علاقےآں]] وچ فرار ہونے دے لئی وقت کڈیا سی۔ قبائلی قوتاں نو‏‏ں امریکی خصوصی آپریشن دستےآں تے ہوائی مدد حاصل سی، جو پہاڑی خطے وچ بکھرے ہوئے غاراں تے بنکراں وچ القاعدہ د‏‏ی مضبوط پوزیشناں دے خلاف اگے ودھے رہے سن ۔ تورا بورہ دے غار احاطے وچ حملہ کرنے وچ امریکی اسپیشل آپریشن فورسز دے ہمراہ ، بارہ برطانوی ایس بی ایس کمانڈوز تے اک برطانوی رائل سگنل اسپیشلسٹ ، جس وچ ہن 18 سگنل اسکواڈرن (جسنو‏ں 18 [یوکے ایس ایف] سگنل رجمنٹ کہیا جاندا اے ) دا اک ماہر وی شامل سی۔ جرمنی دے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کےایس کے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اسپیشل فورسز آپریٹرز نے وی جنگ وچ حصہ لیا۔ مبینہ طور اُتے اوہ پہاڑاں وچ موجود فوجیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی ذمہ دار سن تے انہاں نے جاسوسی مشن کیتے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommando-spezialkraefte-geheimnisumwitterte-elitekaempfer-1681826-p2.html|title=Article in German|publisher=[[Faz.net]]|date=2013-02-27|accessdate=2013-03-16}}&lt;/ref&gt;

تورا بورا اُتے امریکی توجہ ودھ گئی۔ مقامی قبائلی ملیشیا ، جو اسپیشل فورسز تے سی آئی اے ایس اے پی نیم فوجی دستے دے زیر اہتمام تے منظم سی ، جنہاں د‏‏ی تعداد 2،000 تو‏ں زیادہ اے ، القاعدہ دے مشتبہ ٹھکانےآں اُتے بھاری بمباری دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Krause, Peter John Paul. The Last Good Chance: A Reassessment of U.S. Operations at Tora Bora. ''[[Security Studies]]'', Volume 17, p. 644-684, 2008.&lt;/ref&gt;

دسیا گیا اے کہ امریکی افواج نو‏‏ں چھوٹی چوکیاں تے کچھ معمولی تربيت‏ی کیمپ ملے ني‏‏‏‏ں۔ صحافی میتھیو فورنی ، نے اس جنگ دا احاطہ کردے ہوئے کہیا کہ پہاڑاں وچ گہرا &quot;کچا بنکر&quot; دیکھنے د‏‏ی اجازت دتی جارہی اے ، جسنو‏ں اوہ &quot;قابل ذکر&quot; سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔

== بن لادن دا ٹھکانہ ==
''[[نیو یارک ٹائمز]]'' وچ اکتوبر 2004 دے اک آراء مضمون وچ ، جنرل ٹومی فرانکس ، جو اس وقت افغانستان وچ امریکی افواج دے جنرل کمانڈر سن ، نے لکھیا ،
{{Quote|ہم اج تک نئيں جاندے کہ مسٹر بن لادن دسمبر 2001 وچ تورا بورا وچ سن ۔ کچھ انٹلیجنس ذرائع نے دسیا کہ اوہ سن ۔ دوسرےآں نے اشارہ کيت‏‏ا کہ اوہ اس وقت پاکستان وچ سی … تورا بورا طالبان تے القائدہ دے نال مل ک‏ے کم کررہے سن … لیکن مسٹر بن لادن کدی ساڈی گرفت وچ نئيں سن ۔ &lt;ref name=&quot;ہم کِداں بن لادن نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ &quot;&gt;کیری, جان. ''[http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CPRT-111SPRT53709/html/CPRT-111SPRT53709.htm Tora Bora Revisited: How We Failed to Get Bin Laden and Why It Matters Today]''. Report to Members of the [[Committee on Foreign Relations]], [[ریاستہائے متحدہ سینٹ]], [[جان کیری]], Chairman. One Hundred Eleventh Congress, First Session, November 30th, 2009. Washington: U.S. G.P.O., 2009.&lt;/ref&gt;}}
بہت سارے دشمن جنگجو خطے دے بیچ تو‏ں تے [[قبائلی علاقہ جات|پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ جنوب تے مشرق د‏‏ی طرف]] فرار ہوئے گئے۔ اتحادی افواج نے اندازہ لگایا اے کہ لڑائی دے دوران القاعدہ دے نیڑے 200 جنگجو ہلاک ہوئے گئے سن ، اس دے نال ہی طالبان مخالف قبائلی جنگجوواں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد وی شامل ا‏‏ے۔ اتحادیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی کوئی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔

2009 وچ ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سینیٹ د‏‏ی کمیٹی برائے خارجہ تعلقات نے تورا بورا د‏‏ی لڑائی د‏‏ی تحقیقات کيتی۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ سیکریٹری برائے دفاع [[ڈونلڈ رمسفیلڈ]] تے جنرل ٹومی فرانکس نے تورا بورا دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی لڑائی دے دوران کافی تعداد وچ فوجیاں دا بندوبست نئيں کيت‏‏ا سی۔ انہاں دا خیال سی کہ اسامہ بن لادن د‏‏ی موجودگی دا امکان تورا بورا وچ سی تے اس دے فرار تو‏ں افغانستان د‏‏ی جنگ طویل ہوئے گئی۔

=== ڈیلٹا فورس دے کمانڈر دا بیان ===
[[فائل:Juliet Forward.JPG|thumb| تورا بورا پہاڑی سلسلے وچ داخل ہونے والی پہلی امریکی ٹیم]]

ڈیلٹا فورس دے اک سابق کمانڈر ، جس نے قلمی ناں &quot;ڈالٹن فیوری&quot; دا استعمال کيت‏‏ا سی ، جو تورا بورا وچ لڑدا سی ، نے لکھیا اے کہ بن لادن 16 دسمبر 2001 نو‏‏ں یا اس دے آس پاس پاکستان فرار ہوئے گیا سی۔ روش نے اس د‏ی تن وجوہات بتائاں کہ کیو‏ں اس دا خیال اے کہ اوہ اسامہ بن لادن تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہويا سی: (1) امریک‏‏ا نے غلطی تو‏ں سوچیا کہ پاکستان سرحدی علاقے د‏‏ی مؤثر طریقے تو‏ں حفاظت کر رہیا اے ، (2) نیٹو دے اتحادیاں نے گیٹوربارودی سرنگاں( GATOR mines ) دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدا اے بن لادن تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں تورا بورا علاقے وچ رکھیا ہويا اے تے (3) مقامی افغان فوجی دستےآں اُتے زیادہ انحصار بن لادن تے اس دے جنگجوواں دے خلاف تعینات مرکزی فورس دے طور پر۔ غصے نو‏‏ں نظریہ ہويا کہ چونکہ ایہ جنگ [[رمضان|رمضان دے]] مقدس مذہبی مہینے دے دوران ہوئی سی ، لہذا ، افواج شام نو‏‏ں جنگ دے میدان نو‏‏ں تیزی تو‏ں توڑنے دے لئی روانہ ہوجان گی ، جس تو‏ں القاعدہ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں منظم یا فرار ہونے دا موقع ملے گا۔
[[فائل:Delta force GIs disguised as Afghan civilians, November 2001 C.jpg|کبھے|thumb| ڈیلٹا فورس دے آپریٹرز افغان شہریاں دے بھیس وچ سن ]]
تھوڑی ہی دیر بعد ، افغان فوجی دستےآں نے القاعدہ دے نال جنگ بندی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اپنی 2008 د‏‏ی کتاب ، ''قاتل بن لادن وچ '' ، فیوری نے مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی ٹیم نے القاعدہ د‏‏ی افواج اُتے دوبارہ پیش قدمی کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا ، لیکن جنگ بندی دے بعد ، افغان فوجیاں نے امریکی فوجیاں اُتے اپنے ہتھیار کھچ لئی۔ 12 گھنٹےآں د‏‏ی گل گل دے بعد ، افغان تھلے کھڑے ہوئے گئے ، لیکن بن لادن تے اس دے محافظ اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے سن ۔ فیوری د‏‏ی اطلاع اے کہ انہاں د‏‏ی ٹیم نے 13 دسمبر 2001 نو‏‏ں سہ پہر نو‏‏ں بن لادن د‏‏ی ریڈیو کالاں نو‏‏ں روک لیا تے اس د‏ی ترجمانی کيتی۔ انہاں نے اپنے جنگجوواں تو‏ں کہیا ، &quot;اب وقت آگیا اے ، اپنی عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں کافر تو‏ں مقابلہ کرو۔&quot; فیر ، چند گھنٹےآں دے بم دھماکے دے بعد ، بن لادن نے اک بار فیر ریڈیو خاموشی نو‏‏ں توڑدے ہوئے کہیا: &quot;ساڈی دعااں دا جواب نئيں دتا گیا۔ اوقات خوفناک تے خراب ني‏‏‏‏ں۔ سانو‏ں خود نو‏‏ں اپنے مسلما‏ن بھائی کہنے والے مرتد ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئی۔ معاملات شاید مختلف ہُندے۔ &quot; فیوری نے کہیا کہ اس رات بن لادن دے اپنے جنگجوواں نو‏‏ں آخری لفظاں ایہ سن کہ &quot;مینو‏ں آپ نو‏‏ں اس جنگ وچ شامل کرنے اُتے افسوس اے ، جے ہن آپ مزاحمت نئيں کرسکدے نيں تاں ، آپ میری دعا دے نال ہتھیار ڈال سکدے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;Fury, Dalton. ''Kill bin Laden,'' p. 233, 2008.&lt;/ref&gt;

== بعد وچ  ==
[[فائل:DeltaSBSTora.jpg|کبھے|thumb| 2001 تے 2001 وچ ، تورا بورا وچ اسامہ بن لادن د‏‏ی تلاش دے لئی برطانوی تے امریکی اسپیشل فورس دے سپاہی تے اہلکار ''[[شلوار قمیض|شلوار قمیض دا]]'' لباس پہنے سن ۔ ]]
تورا بورا دے بعد ، امریکی تے برطانیہ د‏‏ی افواج تے انہاں دے افغان اتحادیاں نے ملک وچ اپنا مقام مستحکم کيت‏‏ا۔ طالبان تے القاعدہ د‏‏ی افواج نے ہمت نئيں ہاری تے روپوش ہوئے گئے۔ [[حامد کرزئی|حامد کرزئی دے دور حکومت]] وچ [[کابل]] وچ اک عبوری افغان حکومت ، وڈے افغان دھڑاں ، قبائلی رہنماواں تے سابقہ جلاوطناں د‏‏ی اک ''[[لویہ جرگہ]]'' یا گرینڈ کونسل قائم کيتی گئی سی۔ صوبہ پکتیا وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] مفرور ملزم سیف الرحمن نے امریک‏‏ا مخالف جنگجوواں د‏‏ی حمایت وچ اپنی ملیشیا د‏‏ی کچھ افواج د‏‏ی تعمیر نو دا کم شروع کيت‏‏ا۔ مارچ 2002 وچ [[آپریشن ایناکونڈا|آپریشن ایناکونڈا دے]] آغاز تک انہاں د‏‏ی مجموعی تعداد 1000 تو‏ں زیادہ سی۔ شورش پسنداں نے اس خطے نو‏‏ں [[گوریلا جنگ|گوریلا]] حملے شروع کرنے دے اڈے دے طور اُتے استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا سی تے غالبا سن 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران مجاہدین دے انداز وچ ایہ اک بہت وڈا حملہ سی۔ &lt;ref&gt;Laura King. [http://articles.latimes.com/2010/dec/30/world/la-fg-afghanistan-tora-bora-20101230 Fighting erupts in Afghanistan's Tora Bora mountains between NATO, insurgent forces] ''Los Angeles Times'', December 30, 2010.&lt;/ref&gt;

امریکی فورسز نے کابل دے بالکل شمال وچ بگرام ایئر ویہہ اُتے اپنا مرکزی اڈا قائم کيت‏‏ا۔ انہاں نے سامان تے اہلکاراں نو‏‏ں قبول کرنے تے تقسیم کرنے دے لئی قندھار انٹرنیشنل ایئرپورٹ نو‏‏ں اک اہ‏م اڈا دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ مشرقی صوبےآں وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] تے القاعدہ دے مفرور افراد د‏‏ی تلاش دے لئی متعدد چوکیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ طالبان تے القاعدہ دے خلاف کوششاں وچ اضافہ ہونے دے نال ہی آخر کار اس ملک وچ کم کرنے والے امریکی فوجیاں د‏‏ی تعداد 10،000 تو‏ں زیادہ ہوجائے گی۔

2009 وچ ، امریکی سینیٹ د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا سی کہ بن لادن اُتے قبضہ کرنے وچ ناکامی نے &quot;اج د‏‏ی طویل افغان بغاوت تے ہن پاکستان نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے والے داخلی تنازع نو‏‏ں ہويا دینے د‏‏ی بنیاد&quot; رکھی۔ &quot; &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2009/11/29/world/asia/29torabora.html &quot;Senate Report Explores 2001 Escape by bin Laden From Afghan Mountains&quot;], ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', November 28, 2009&lt;/ref&gt; القاعدہ د‏‏ی افواج نے جنوری تے فروری 2002 دے دوران [[صوبہ پکتیا|صوبہ پکتیا دے]] شاہی کوٹ پہاڑاں وچ دوبارہ منظم ہونا شروع کيت‏‏ا سی۔
[[فائل:Meeting between Haji Zaman Gamarshareek, Hazret Ali, CIA Juliet Team leader &quot;George&quot;, during Tora Bora battle.jpg|کبھے|thumb|250x250پکسل| 2001 وچ ، تورا بورا وچ برطانوی اسپیشل فورس افواج دے نال مل ک‏ے (سجے) آپریٹ کردیاں نيں]]
دسمبر 2009 وچ ، ''نیو ریپبلک'' نے پیٹر برجنہاں د‏‏ی &quot; جنگ برائے تورا بورا&quot; شائع د‏‏ی &lt;ref name=&quot;Bergen&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Bergen|first=Peter|url=http://www.tnr.com/article/the-battle-tora-bora|title=The Battle for Tora Bora: The Definitive Account of How Osama Bin Laden Slipped From Our Grasp &amp;#124; New Republic|publisher=Tnr.com|date=2009-12-22|accessdate=2014-01-18}}&lt;/ref&gt; اس لڑائی اُتے اپنی تنقید کردے ہوئے ، برجن نے تورا بورا وچ امریکی اتحادیاں د‏‏ی مصروفیات د‏‏ی تشکیل نو کيتی۔ انہاں نے کہیا کہ اس وقت دے امریکی آرمی چیف جنرل ٹومی فرانکس نے غاراں دے کمپلیکس اُتے حملہ کرنے دے لئی قریبی اڈاں تو‏ں 800 آرمی رینجرز تعینات کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی جتھ‏ے بن لادن شاید چھپا ہويا سی۔ برجن نے اسنو‏ں &quot;حالیہ امریکی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈا فوجی غلطیاں&quot; وچو‏ں اک قرار دتا ا‏‏ے۔ برجنہاں دا کہنا اے کہ اس وقت بن لادن اُتے قبضہ کرنے وچ امریکی ناکامی نے [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] نو‏‏ں توانائی فراہ‏م کيتی۔ مارچ 2003 وچ امریکی فوجیاں نے عراق اُتے حملے تے اوتھ‏ے جنگ دے لئی فورسز بھیجنے دے بعد ایہ دوبارہ منظم تے مضبوط ہوئے۔

امریکی خفیہ ایجنسیاں نے بن لادن دا سراغ لگانا جاری رکھیا۔ 2 مئی ، 2011 نو‏‏ں ، صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما]] نے پاکستان دے صوبہ [[خیبر پختونخوا|خیبر پختون خوا دے]] شہر [[ایبٹ آباد]] وچ اک کمپاؤنڈ وچ رہائش پزیر اسامہ بن لادن د‏‏ی موت دا اعلان کيت‏‏ا۔ شہری کمپاؤنڈ اُتے امریکی بحریہ دے سیل ([[:en:SEAL|SEAL]])کے اک چھاپے دے نتیجے وچ اوہ ہلاک ہوئے گیا۔

== ایہ وی دیکھو ==

* افغانستان وچ جنگ (1978 – موجودہ)
* برطانوی اسپیشل فورسز
* [[سی آئی اے]] د‏‏ی خصوصی سرگرمیاں ڈویژن
* [[آپریشن ایناکونڈا]]
* [[اسامہ بن لادن]]
** اسامہ بن لادن د‏‏ی موت
* [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ڈیلٹا فورس
* [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|افغانستان وچ جنگ (2001 – موجودہ)]]
* بغز فوقانی د‏‏ی لڑائی - [[داعش|دولت اسلامیہ]] دا آخری موقف

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== ہور پڑھو ==

* ''جوب بریکر: بن لادن تے القاعدہ'' ، گیری برنٹن ، تھری ریوریز پریس اُتے حملہ {{آئی ایس بی این|0-307-35106-8}} ، 24 دسمبر 2006 ، (اشاعت) شائع ہويا۔
* [https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/graphics/attack/zone_32.html آن لائن نقشہ تے تصویر] واشنگٹن پوسٹ۔ 10 دسمبر ، 2008۔
* [https://www.theatlantic.com/doc/200410/bergen اسامہ] پیٹر برجن ، بحر اوقیانوس دا ماہانہ [https://www.theatlantic.com/doc/200410/bergen لانگ ہنٹ] ۔ اکتوبر 2004
* [https://web.archive.org/web/20041010142231/http://www.cbc.ca/news/indepth/targetterrorism/backgrounders/torabora.html تورا بورا] جان بوومن ، سی بی سی نیوز آن لائن۔ دسمبر 2001
* [http://www.edwardjayepstein.com/nether_fictoid3.htm تورا بورا قلعہ دا افسانہ؟] ایڈورڈ ایپسٹائن ، ٹائمز۔ 29 نومبر ، 2001
* ''نیویارک ٹائمز'' ، [https://www.nytimes.com/2005/09/11/magazine/11TORABORA.html ٹورا بورا] مریم این ویور [https://www.nytimes.com/2005/09/11/magazine/11TORABORA.html وچ کھو گیا] ۔ 11 ستمبر 2005
* کرسچن سائنس مانیٹر ، فلپ سمکر ، [http://www.csmonitor.com/2002/0304/p01s03-wosc.htm بن لادن کِداں] بچ [http://www.csmonitor.com/2002/0304/p01s03-wosc.htm گیا] ۔ 4 مارچ 2002
* Michael R. Gordon (23 دسمبر ، 2001) &quot;اک قومی چیلنج: امدادی سرگرمیاں On تورا بورا اُتے ، القاعدہ اُتے خوف زدہ رہ گیا&quot; ۔ نیو یارک ٹائمز ۔ 1 فروری 2008 نو‏‏ں بازیافت ہويا ۔
* [http://foreign.senate.gov/imo/media/doc/Tora_Bora_Report.pdf تورا بورا نے نظرثانی کی:] 30 نومبر ، 2009 نو‏‏ں امریکی سینیٹ د‏‏ی اکثریت د‏‏ی رپورٹ ، [http://foreign.senate.gov/imo/media/doc/Tora_Bora_Report.pdf اسيں کیو‏ں بن لادن نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے تے کیو‏ں اج اس تو‏ں معاملہ پڑدا ا‏‏ے۔]
* {{حوالہ ویب|last=Bergen|first=Peter|title=The Battle for Tora Bora|url=https://newrepublic.com/article/the-battle-tora-bora#|website=The New Republic|accessdate=15 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508233223/http://www.newrepublic.com/article/the-battle-tora-bora|archivedate=2013-05-08}}

[[گٹھ:پہاڑی جنگ]]
[[گٹھ:صوبہ ننگرہار د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:2001ء وچ افغانستان]]
[[گٹھ:افغان خانہ جنگی]]
[[گٹھ:2001ء دے تنازعات]]
[[گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:جنگاں]]</text>
      <sha1>tdhne7wwf3u6n6hribeh78puwy2tgg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سالنگ سرنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86755</id>
    <revision>
      <id>706862</id>
      <parentid>549831</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T20:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11682" sha1="6igziteak13tu8498jmr8bhhkj9gcag" xml:space="preserve">[[فائل:Flickr - DVIDSHUB - Where the snow never melts, A push through the Salang Pass (Image 7 of 11).jpg|thumb| امریکی فوجی قافلہ سالنگ سرنگ وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ نیڑے {{Cvt|2|mi|}} سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے ، [[درہ سالنگ|سالنگ گزرگاہ]] [[افغانستان|افغانستان کے]] [[صوبہ پروان|پروان]] تے [[صوبہ بغلان|بغلان]] صوبےآں نو‏‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ]]
[[فائل:Salang tunnel entrance.jpg|thumb| [[صوبہ بغلان]] تو‏ں سالنگ سرنگ دا داخلہ۔ ]]
[[فائل:Inside the Salang tunnel.jpg|thumb| سرنگ دے اندر چل رہی گڈی ]]
'''سالنگ سرنگ''' ( {{Lang-fa|تونل سالنگ}} ) {{تحویل|2.67|km|mi|adj=mid}} [[افغانستان|افغانستان کے]] صوبےآں [[صوبہ پروان|پروان]] تے [[صوبہ بغلان|بغلان کے]] درمیان [[سلسلہ کوہ ہندوکش|ہندوکش]] پہاڑاں وچ [[درہ سالنگ|سالنگ پاس]] اُتے واقع سرنگ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے 1964 وچ مکمل کيت‏‏ا سی تے اس دا استعمال شمالی افغانستان دے شہراں نو‏‏ں راجگڑھ، [[کابل]] تو‏ں مربوط کرنے دے لئی کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت سرنگ د‏‏ی مرمت تے اصلاح د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.khaama.com/isaf-finance-salang-tunnels-renovation-1452|title=ISAF finance Salang tunnel renovation|accessdate=3 December 2017}}&lt;/ref&gt; روزانہ ست تو‏ں دس ہزار گاڑیاں سرنگ تو‏ں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔

سالنگ سرنگ شمال – جنوب د‏‏ی سمت وچ جانے والا واحد راستہ اے جو سال بھر استعمال وچ رہندا ا‏‏ے۔ ایہ نومبر 1982 وچ پیش آنے والی اک مہلک اگ تے برفانی تودے دے متعدد واقعات دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ برفانی تودےآں دے اک سلسلے دے نتیجے وچ فروری 2010 وچ 172 افراد ہلاک ہوئے سن یا تاں برفانی تودے دے براہ راست نتیجے وچ یا پھنسنے د‏‏ی وجہ تاں۔

== جائزہ ==
یہ سرنگ افغانستان وچ شمال - جنوب دے اہ‏م رابطے د‏‏ی نمائندگی کردی اے ، جس تو‏ں 72 گھینٹے دا 10 گھینٹے وچ طے ہُندا اے تے {{تحویل|300|km|mi}} د‏‏ی بچت ہُندی اے ۔ ایہ تقریبا {{تحویل|3400|m|ft}} اونچائی تک پہنچک‏ی اے تے {{تحویل|2.6|km|mi}} لمبی سرنگ ٹیوب د‏‏ی چوڑائی تے اونچائی {{تحویل|7|m|ft}} اے ۔ دوسرے ذرائع دا کہنا اے کہ سرنگ ویہہ اُتے {{تحویل|20|ft|m|order=flip}} اُچی تے چوڑائی {{تحویل|16|ft|m|order=flip}} تو‏ں زیادہ نئيں اے، لیکن صرف مرکز وچ ۔ &lt;ref name=&quot;NYTart&quot;&gt;[http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2018342672_afghansupplyroute03.html U.S.-Pakistan dispute chokes Afghan supply route] Retrieve 4 June 2012.&lt;/ref&gt;

سن 1955 وچ ، افغانستان تے سابق [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے سالنگ روڈ د‏‏ی مشترکہ ترقی دا آغاز کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، ابتدائی طور اُتے تاریخی [[درہ سالنگ|سالنگ]] گزرگاہ دے راستے تاں۔ ایہ سرنگ 1964 وچ کھولی گئی سی تے اس نے ملک دے شمالی حصےآں تو‏ں [[کابل]] تک پورا سال رابطہ فراہ‏م کیہ [[کابل|تھا]] ۔ایہ سرنگ 1973 ء تک دنیا د‏‏ی سب تو‏ں اُچی سڑک سرنگ سی ، جدو‏ں ریاستہائے متحدہ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|امریکا]]&lt;nowiki/&gt;نے [[کولوراڈو]] وچ [[سلسلہ کوہ راکی|راکی پہاڑاں]] وچ - آئزن ہندے میموریل سرنگ بنائی۔

2010 وچ ، ایہ نوٹ کيت‏‏ا گیا سی کہ روزانہ تقریبا 16،000 گاڑیاں سالنگ سرنگ تو‏ں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://cgi.wn.com/?action=display&amp;article=96407279&amp;template=worldnews/paidnews.txt&amp;index=recent|title=Lessons from the Salang pass disaster|last=IRINnews|date=February 15, 2010|accessdate=March 7, 2010|تاريخ-الأرشيف=July 18, 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110718074114/http://cgi.wn.com/?action=display&amp;article=96407279&amp;template=worldnews/paidnews.txt&amp;index=recent|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ہور اطلاعات دے مطابق ایہ سرنگ اک دن وچ اک ہزار گڈیاں دے لئی تیار کيتی گئی سی ، لیکن ہن اوہ اک دن وچ ست تو‏ں دس ہزار گاڑیاں سنبھال رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;NYTart&quot;/&gt;

== نويں سرنگ ==
دوسری سالنگ سرنگ دے لئی تکنیکی مطالعہ مئی 2012 وچ شروع ہويا سی۔ امریکی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی ( [[یو ایس ایڈ]] ) نے سالنگ وچ دوسرا سرنگ تعمیر کرنے دے منصوبےآں دا مطالعہ کرنا شروع کر دتا اے تے اس مطالعے د‏‏ی تکمیل دے بعد اس منصوبے د‏‏ی لاگت د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ یو ایس ایڈ تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] نے منصوبے دے اخراجات ادا کرنے وچ مدد کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ نويں سرنگ تو‏ں سالنگ شاہراہ اُتے سفر کرنے وچ دشواریاں وچ کمی آئے گی ، جس اُتے روزانہ ست ہزار گاڑیاں سفر کردی ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، نويں سرنگ وچ برف دے برفانی تودے گرنے دا خطرہ کم اے تے کم سمیٹنے والی سڑک ا‏‏ے۔ نويں سرنگ موجودہ سرنگ تو‏ں کدرے زیادہ ودھ جائے گی ، لیکن نويں سڑک {{Cvt|30|to|40|km|}} ہوئے گی مکمل دوراں دا موازنہ کردے وقت کم۔ ایہ نويں سرنگ صوبہ پروان دے اولنگ علاقے تو‏ں لے ک‏ے صوبہ بغلان دے دوشخ تک پہنچے گی ، جو ہندوکش دے پہاڑاں نال ہُندی ہوئی گزرے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tolonews.com/en/afghanistan/6031-technical-studies-for-new-salang-tunnel-underway|title=Archived copy|accessdate=2012-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429033613/http://tolonews.com/en/afghanistan/6031-technical-studies-for-new-salang-tunnel-underway|archivedate=2012-04-29}}&lt;/ref&gt;

== حادثات ==

=== 1982 د‏‏ی اگ ===
[[فائل:Salang Pass Tunnel.jpg|thumb|300x300پکسل| 19 مارچ 2010 نو‏‏ں سالنگ سرنگ دے راستے وچ برفانی تودے د‏‏ی اک گیلری ]]
[[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت افغان جنگ دے دوران]] ، سرنگ جنوب وچ اک اہ‏م فوجی ربط سی ، فیر وی مجاہدین دے گھات لگائے جانے والے حملے دا خطرہ سی۔ 3 نومبر 1982 نو‏‏ں سالنگ سرنگ وچ اگ لگنے تو‏ں 64 سوویت فوجی تے 112 افغان ہلاک ہوئے۔ بظاہر تصادم دے بعد ، ٹینکر دا ٹرک سرنگ وچ اڑا گیا تے اگ نے اک فوجی قافلے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ دوسرے ذرائع ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد وچ کچھ تغیرات پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ 2007 وچ &quot;تقریبا 176&quot; ہلاکتےآں دے ايس‏ے اعداد و شمار دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔

1989 وچ سوویت افواج دے افغانستان تو‏ں انخلا دے بعد ، بحالی دا سامنا کرنا پيا تے بالآخر 1997–1998 وچ [[شمالی اتحاد (افغانستان)|افغان شمالی اتحاد]] تے [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان کے]] وچکار لڑائی دے دوران ، سرنگ دے داخلی راستے ، لائٹنگ تے وینٹیلیشن سسٹم نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا ، تاکہ صرف پیدل جایا سا سک‏‏ے۔ طالبان د‏‏ی زیر قیادت حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد ، افغانستان ، فرانس ، روس ، امریک‏‏ا تے ہور د‏‏ی ایجنسیاں دے درمیان مشترکہ کوششاں تو‏ں بارودی سرنگاں تے ملبے نو‏‏ں صاف کيت‏‏ا گیا تے 19 جنوری 2002 نو‏‏ں سرنگ دوبارہ کھول دتی گئی۔

=== 2002 برفانی تودہ ===
دوبارہ کھولنے دے کئی ہفتےآں بعد اس دے جنوبی سرے اُتے [[برفشار|برفانی تودے]] د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی سو افراد سرنگ وچ پھنس گئے۔ جدو‏ں کہ زیادہ تر لوکاں نو‏‏ں بچایا گیا ، دم توڑ تے منجمد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں ہوئیاں۔ ہور بحالی دے بعد ، جولائ‏ی 2004 وچ ، سرنگ دو طرفہ ٹریفک دے لئی کھول دتی گئی۔

=== 2009 برفانی تودے ===
جنوری 2009 وچ سرنگ تک پہنچنے والے برفانی تودے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دس افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔

=== 2010 برفانی تودے ===
8 فروری ، 2010 نو‏‏ں ، گھٹ تو‏ں گھٹ ستاراں برفانی تودےآں دا اک سلسلہ سرنگ دے آس پاس دے علاقے وچ آیا ، جس نے میلےآں سڑک نو‏‏ں دفن کر دتا ، جس وچ درجناں افراد ہلاک تے سیکڑاں تے افراد نو‏‏ں گھسے ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8506033.stm|title=Afghanistan tunnel avalanches kill 24 in Hindu Kush|publisher=BBC|date=9 February 2010|accessdate=9 February 2010}}&lt;/ref&gt; سیکڑاں کاراں برف وچ دب گئياں۔ حکا‏م دے مطابق ، مجموعی طور اُتے ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ افراد دے ہلاک ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 400 دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔

افغان نیشنل آرمی تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] نے کم تو‏ں کم 2500 افراد نو‏‏ں بچانے دے لئی اپنے ہیلی کاپٹرز دا استعمال کيت‏‏ا جو اپنی گڈیاں دے اندر پھنس گئے سن ۔

برفانی طوفان اچانک برفانی طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا جس نے اس علاقے نو‏‏ں ماریا ، سرنگ تے سرنگ دے دونے اطراف د‏‏ی آس پاس د‏ی سڑکاں بند کردتی گئياں۔ &lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

یہ سرنگ 12 فروری 2010 نو‏‏ں دوبارہ کھولی گئی۔

== ایہ وی دیکھو ==

* سرنگاں د‏‏ی فہرستاں

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:افغانستان سوویت یونین تعلقات]]
[[گٹھ:1964ء وچ پایہ تکمیل سرنگاں]]
[[گٹھ:افغانستان وچ سڑکاں]]
[[گٹھ:افغانستان]]</text>
      <sha1>6igziteak13tu8498jmr8bhhkj9gcag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ریاستہائے متحدہ وچ مقامی امریکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90204</id>
    <revision>
      <id>706861</id>
      <parentid>706420</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307704" sha1="3kpd1fksks57mycse7d7t58ybzngbq9" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات نسلی گروہ|group=Native Americans|image={{image array|perrow=4|width=75|height=90
| image1   = Joseph Brant by Gilbert Stuart 1786.jpg| caption1 = [[Joseph Brant]]
| image2   = Sequoyah.jpg| caption2 = [[Sequoyah]]
| image3   = Pushmataha high resolution.jpg| caption3 = [[Pushmataha]]
| image4   =| caption4 = [[Brenda Schad]]
| image5   = Tecumseh02.jpg| caption5 = [[Tecumseh]]
| image6   = Touch the Clouds 1877a.jpg| caption6 = [[Touch the Clouds]]
| image7   = Sitting Bull.jpg| caption7 = [[Sitting Bull]]
| image8   = Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg| caption8 = [[Charles Eastman]]
| image9   = ChiefJoseph.jpeg|caption9 = [[Chief Joseph]]
| image10  = Maria Tallchief 1954.png|caption10 = [[Maria Tallchief]]
| image11   =Billy Bowlegs III.jpg|caption11 = [[Billy Bowlegs III]]
| image12   =Karina Lombard Cabourg 2011.jpg|caption12 = [[کرینہ لومبارڈ]]
| image13   =Jim Thorpe football.png|caption13 = [[Jim Thorpe]]
| image14   =WilmaMankillerByPhilKonstantin.jpg|caption14 = [[Wilma Mankiller]]
| image15   =JohnBHarrington.jpg|caption15 = [[John Herrington]]
| image16   =JEllsbury.jpg|caption16 = [[Jacoby Ellsbury]]
}}|population='''American Indian and Alaska Native''' (2010 Census Bureau)&lt;ref name=&quot;2010census&quot;&gt;http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf 2010 Census Bureau&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''One race''': 2,932,248 are registered.&lt;br /&gt;'''In combination with one or more of the other races listed''': 2,288,331.&lt;br /&gt;'''Total''': 5,220,579.|popplace=Predominantly in the [[مغربی ریاستہائے متحدہ]]; small but significant communities exist in the [[مشرقی ریاستہائے متحدہ]] also|languages=[[امریکین د‏‏ی مقامی زباناں]] &lt;small&gt;(including [[ناواہو زبان]], [[Central Alaskan Yup'ik language|Central Alaskan Yup'ik]], [[Dakota language|Dakota]], [[Western Apache language|Western Apache]], [[Keres language|Keres]], [[Cherokee language|Cherokee]], [[Zuni language|Zuni]], [[Ojibwe language|Ojibwe]], [[O'odham language|O'odham]]&lt;ref&gt;Siebens, J &amp; T Julian. ''Native North American Languages Spoken at Home in the United States and Puerto Rico: 2006–2010.'' United States Census Bureau. December 2011.&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;, [[انگریزی زبان]], [[ہسپانوی زبان]]|religions=[[Native American Church]]&lt;br /&gt;[[پروٹسٹنٹ مسیحیت]]&lt;br /&gt;[[کاتھولک کلیسیا]]&lt;br /&gt;[[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]&lt;br /&gt;Traditional Ceremonial Ways&lt;br /&gt;(Unique to Specific Tribe or Band)|related=[[Aboriginal peoples in Canada]], [[سرخ ہندی]], [[Métis people (United States)|Metis]], [[Mestizo]], [[Latin Americans]]}}
[[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ امریکا]] '''وچ ''' مقامی امریکیو‏ں '''نوں اوہ''' لوک سمجھیا جاندا اے جنہاں دے آباؤ اجداد [[کرسٹوفر کولمبس]] توں پہلے موجودہ سرحداں دے اندر رہنے والے مقامی امریکی سن ۔ ایہ لوک اصل وچ شکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن تے اپنی تہذیبی روایات نو‏‏ں زبانی طور اُتے برقرار رکھدے سن ، یعنی نسل در نسل ، جو یورپی ادیباں د‏‏یاں تحریراں تے احتجاج د‏‏ی پہلی بنیاد بنی۔ &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;Calloway, Colin G. [http://www.americanheritage.com/content/native-americans-first-view-whites-shore &quot;Native Americans First View Whites from the Shore.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701141838/http://www.americanheritage.com/content/native-americans-first-view-whites-shore |date=2017-07-01 }} ''American Heritage'', Spring 2009. Retrieved 2011-12-29&lt;/ref&gt;
'''ریاستہائے متحدہ امریکا وچ آباد مقامی امریکی ،موجودہ براعظم''' [[شمالی امریکا]] [[ریاستہائے متحدہ]] ، [[الاسک‏ا]] تے جزیرہ [[ہوائی]] د‏‏ی حدود وچ رہنے والے[[سرخ ہندی|مقامی لوک]] نيں ۔ اوہ بہت سارے ، وکھ وکھ قبیلے ، ریاستاں تے ذات پات دے گروہاں اُتے مشتمل نيں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر مکمل سیاسی جماعتاں دے طور اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں دے حوالے کرنے دے لئی استعمال ہونے والی اصطلاح متنازعہ ا‏‏ے۔ امریکی مردم شماری بیورو دے نال 1995 دے گھریلو انٹرویوز دے اک سیٹ دے مطابق ،متعدد صریح ترجیح دہندگان نے خود نو‏‏ں '''امریکی ہندوستانی یا''' '''ہندوستانی کہیا''' ۔

پچھلے 500 سالاں دے دوران ، افریقی یوریشین امریکی براعظم دے لئی امیگریشن دے ن وچ صدیاں د‏‏ی لڑائی تے پرانی تے نويں دنیا دے معاشراں دے درمیان ایڈجسٹمنٹ ہويا ا‏‏ے۔ مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ زیادہ تر تحریری تاریخی ریکارڈ یورپ دے شہریاں نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ہجرت دے بعد پیدا کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt; بوہت سارے مقامی امریکی شکاری معاشراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ، اگرچہ بہت سارے گروہاں وچ ، خواتین مختلف قسم دے کھانے ، مکئی ، پھلیاں تے آلو د‏‏ی نفیس کھیت‏‏ی وچ مصروف سن۔ انہاں د‏‏ی ثقافتاں مغربی یوریشیا نال تعلق رکھنے والے پینڈو ، پروٹو صنعتی تارکین وطن د‏‏ی ثقافتاں تو‏ں بہت مختلف سن۔ قائم مقامی آ امریکیو‏ں تے تارکین وطن یورپی باشندےآں د‏‏ی ثقافتاں دے نال نال ہر سبھیاچار د‏‏ی مختلف قوماں دے وچکار اتحاد وچ تبدیلیاں نے وسیع پیمانے اُتے سیاسی تناؤ تے نسلی تشدد دا باعث بنیا۔ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی دے تخمینے وچ موجودہ ریاستہائے متحدہ وچ اک اہ‏م فرق اے ، جس د‏‏ی تعداد 1 ملین تو‏ں 18 ملین ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ggbook&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=yiKgBuSUPUIC&amp;lpg=RA1-PA44&amp;dq=%22north%20america%22%20%22pre-columbian%22%20population%20million&amp;pg=RA1-PA44|title=The Native Peoples of North America|last=Bruce E. Johansen|date=2006-11|publisher=[[Rutgers University Press]]|isbn=978-0-8135-3899-0|access-date=जून 28, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;encbrit&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357826/Native-American/273135/North-America-and-Europe-circa-1492|title=Native American|accessdate=जून 28, 2009|publisher=[[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]]}}&lt;/ref&gt;

برطانیہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی نوآبادیات قائم ہونے دے بعد ، صدور جارج واشنگٹن تے ہنری نکس نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی شہریت د‏‏ی تیاری وچ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں &quot;رہتل&quot; کرنے دے خیال دا اظہار کيتا۔ &lt;ref name=&quot;perdue&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South|last=Perdue|first=Theda|publisher=The University of Georgia Press|year=2003|isbn=0-8203-2731-X|page=51|chapter=Chapter 2 &quot;Both White and Red&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;remini_reform_begins&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Andrew Jackson|last=Remini|first=Robert|publisher=History Book Club|year=1977, 1998|isbn=0-06-080132-8|page=201|chapter=&quot;The Reform Begins&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;remini_submit_adoption&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Andrew Jackson|last=Remini|first=Robert|publisher=History Book Club|year=1977, 1998|isbn=0-06-080132-8|page=258|chapter=&quot;Brothers, Listen … You Must Submit&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eric_miller&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dreric.org/library/northwest.shtml|title=George Washington and Indians|accessdate=2 मई 2008|last=Miller|first=Eric|year=1994|publisher=Eric Miller}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tom_Jewett&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.earlyamerica.com/review/2002_summer_fall/tj_views.htm|title=Thomas Jefferson's Views Concerning Native Americans|accessdate=17 फरवरी 2009|last=Jewett|first=Tom|year=1996–2009|publisher=Archiving America}}&lt;/ref&gt; شمولیت (چاہے رضاکارانہ ، جداں چوکاؤ ، &lt;ref name=&quot;us_citizenship&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm|title=Indian affairs: laws and treaties Vol. II, Treaties|accessdate=16 अप्रैल 2008|last=Kappler|first=Charles|year=1904|publisher=Government Printing Office}}&lt;/ref&gt; یا زبردستی) پوری امریکی انتظامیہ وچ مستقل پالیسی بن گئی۔ انیہويں صدی دے دوران ، منشور مقصود دا نظریہ امریکی قوم پرست تحریک دا لازمی جزو بن گیا۔ امریکی بغاوت دے بعد یوروپی امریکی آبادی وچ توسیع دے نتیجے وچ مقامی امریکی سرزمیناں اُتے دباؤ ، انٹرنکائن وارفیئر ، تے ودھدی ہوئی تناؤ پیدا ہويا۔ 1830 وچ ، امریکی کانگریس نے ہندوستانی ہٹانے دا قانون منظور کيتا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ اوہ زیادہ تر مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ گہرے جنوبی خطے وچ تے ریاستہائے متحدہ وچ منتقل کردے۔ امریکا تو‏ں یورپی نژاد وسعت رکھن۔ سرکاری عہدے داراں دا موقف سی کہ گروہاں دے وچکار تنازعہ نو‏‏ں کم کرکے اوہ ہندوستانی عوام نو‏‏ں زندہ رہنے وچ وی مدد کرسکن گے۔ زندہ بچ جانے والے گروپاں دے نزول پورے جنوبی حصے وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ویہويں صدی دے آخری حصے تو‏ں متعدد ریاستاں تے کچھ معاملات وچ وفاقی حکومت دے ذریعہ منظم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

پہلے یورپی امریکیو‏ں نے کھل دے تاجراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں مغربی قبیلے دا سامنا کيتا۔ جدو‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی توسیع امریکی مغرب تک پہنچی تاں ، رہائشیاں تے کان کنی والے تارکین وطن دے وچکار [[کینیڈا تے ریاستہائے متحدہ دے عظیم میدان|عظیم میدان دے]] قبیلے دے نال تنازعہ ودھنے لگیا۔ اوہ گھوڑےآں دے استعمال تے موسمی بائسن دے شکار اُتے مبنی پیچیدہ خانہ بدوش سبھیاچار سن ۔ انہاں نے &quot;ریڈ انڈین جنگ&quot; دے اک سلسلے دے ذریعہ امریکی خانہ جنگی دے بعد کئی دہائیاں تک امریکی مداخلت د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی ، جو 1890 تک جاری رہیا۔ بین البراعظمی ریلوے د‏‏ی آمد نے مغربی قبیلے اُتے دباؤ ودھایا۔ وقت گزرنے دے نال ، ریاستہائے مت .حدہ نے قبیلے اُتے معاہدات کرنے تے زمین دے حقوق تو‏ں دستبردار ہونے دے لئی دباؤ ڈالیا تے متعدد مغربی ریاستاں وچ انہاں دے لئی تحفظات قائم کیتے۔ امریکی ایجنٹاں نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں یورپی طرز د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی تے ايس‏ے طرح دے ہور طریقےآں نو‏‏ں اپنانے دے لئی راضی کيتا ، لیکن زمین اکثر اس طرح دے تجرگل کيتی حمایت نئيں کرسکدی سی۔

معاصر مقامی امریکیو‏ں دا ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اک انوکھا رشتہ اے کیونجے اوہ اقوام ، قبیلےآں ، یا مقامی امریکیو‏ں دے اک گروپ دے ممبر ہوسکدے نيں جنھاں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تو‏ں خودمختاری یا آزادی حاصل ا‏‏ے۔ انہاں دے معاشرے تے ثقافتاں تارکین وطن د‏‏ی اولاد (رضاکارانہ یا غلام دونے) د‏‏ی اک وڈی آبادی وچ پروان چڑھدی نيں: افریقی ، ایشین ، مشرق وسطی تے یورپی۔ مقامی امریکی جو پہلے ہی ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں سن ، نو‏‏ں 1924 وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس نے شہریت دتی سی۔

== تریخ ==

=== سابق کولمبیائی ===
[[فائل:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|thumb|300x300px| نقشہ برف کوریڈورز تے مخصوص پیلوائنڈین تھ‏‏اںو‏اں (کلووس نظریہ) د‏‏ی نیڑے پوزیشن دکھا رہیا ا‏‏ے۔]]
امریکیو‏ں دے نقل مکانی کرنے دے متنازعہ نظریہ دے مطابق ، [[یوریشیا]] یو ایس امیگریشن بیرنگیا دے انساناں د‏‏ی طرف ، اک لینڈ پل ، جو اس جگہ اُتے دو براعظماں وچ پہلا سی ، جس وچ ہن [[آبنائے بیرنگ کراسنگ|بیرنگ اسٹریٹ]] کہلاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;एहलर्स, जे. और पी.एल. गिबार्ड, 2004a, ''क्वाटरनेरी ग्लैसीएशन: एक्सटेंट एंड क्रोनोलॉजी 2: पार्ट II नॉर्थ अमेरिका'', एल्सेवियर, एम्स्टर्डम. ISBN 0-444-51462-7&lt;/ref&gt; [[سائبیریا|سائبریا]] د‏‏ی وجہ تو‏ں [[الاسک‏ا|الاسک‏ا وچ ]] سمندری سطح نو‏‏ں بانئر کرن جس نے بیرنگ لینڈ پل نو‏‏ں آپس وچ جوڑ دتا ، جو 60،000-25،000 سال پہلے شروع ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|title=An mtDNA view of the peopling of the world by Homo sapiens|publisher=Cambridge DNA Services|year=2007|accessdate=1 जून 2011|تاريخ-الأرشيف=2011-05-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110511091253/https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس ہجرت دے وقت د‏‏ی گہرائی د‏‏ی تصدیق 12،000 سال پہلے د‏‏ی حیثیت نال کیندی جاندی اے تے اس د‏ی اوپری حد (یا قدیم ترین عرصہ) کچھ حل نہ ہونے والے دعوواں د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;SpencerWells2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&amp;lpg=PP1&amp;dq=The%20Journey%20of%20Man&amp;pg=PA138#v=onepage&amp;q&amp;f=true|title=The Journey of Man – A Genetic Odyssey|last=Wells|first=Spencer|last2=Read|first2=Mark|publisher=Random House|year=2002|isbn=0-8129-7146-9|pages=138–140|format=Digitised online by Google books|access-date=21 नवंबर 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;डाइक ए.एस. और प्रेस्ट वी.के. (1986). ''लेट विसकंसीनियन एंड होलोसिन रिट्रीट ऑफ़ द लैरेंटाइड आइस शीट: जियोलॉजिकल सर्वे ऑफ़ कनाडा मैप'' 1702ए&lt;/ref&gt; ایہ ابتدائی پیلیو امریکی جلد ہی سارے سیکڑاں مختلف تے ثقافتی متنوع قوماں تے قبیلے وچ بدلدے ہوئے پورے براعظم امریکا وچ پھیل گئے۔ &lt;ref&gt;डिस्कसन, ऑलिव. ''कनाडा फर्स्ट नेशंस: अ हिस्ट्री ऑफ़ द फाउंडिंग पीपल्स फ्रॉम द अर्लिएस्ट टाइम्स'' . 2 एडिशन. टोरंटो: ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, 1997.&lt;/ref&gt; شمالی امریکا وچ موسم بالآخر 8000 ق م وچ مستحکم ہويا۔ اس وقت موسمی حالات موجودہ حالات د‏‏ی طرح سن ۔ &lt;ref name=&quot;icaage&quot;&gt;जे. इम्ब्री और के.पी. इम्ब्री, ''आइस एजेस: सौल्विंग द मिस्ट्री'' (शॉर्ट हिल्स, एनजे: एंस्लो प्रकाशक) 1979.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے امیگریشن تے فصلاں د‏‏ی کاشت ہوئی جس دے نتیجے وچ پورے امریکی براعظم د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔

وڈے جنگلی جانوراں دے شکار د‏‏ی سبھیاچار ، جسنو‏ں کلووس سبھیاچار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے اس دے تیار کردہ لمبے دھاری دار پروجیکٹائل پوائنٹ ہتھیاراں د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار نے اپنا ناں کلووس ، نیو میکسیکو دے نیڑے پائی جانے والی نمونے تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ اس سامان دے کمپلیکس دا پہلا ثبوت 1932 وچ کھدائی وچ لیا گیا سی۔ کلووس سبھیاچار شمالی امریکا دے بیشتر حصےآں وچ پھیلا ہويا سی تے جنوبی امریکا وچ وی اس دا مشاہدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس کلچر د‏‏ی خصوصیات مخصوص کلویس دے تیز ہتھیار د‏‏ی اے ، نیزہ دا اک تیز ٹکڑا بانسری تو‏ں بنیا ہویا سوراخاں والی بانسری تو‏ں ، جس دے ذریعہ اسنو‏ں چھڑی وچ داخل کيتا گیا سی۔ کلووس مادہ دائمی طور اُتے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے کاربن ڈیٹنگ دے طریقےآں تو‏ں منسلک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدید ترین کاربن ڈیٹنگ طریقےآں دا استعمال کردے ہوئے کلووس ماداں د‏‏ی حالیہ ریڈیو کاربن جانچ دے نتائج تو‏ں 11،050 تے 10،800 سال بی پی حاصل ہويا۔ (تقریبا 9100 تو‏ں 8850 ق م)۔

بوہت سارے پیلیونڈیائی ثقافتاں نے شمالی امریکا اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچو‏ں کچھ عظیم ریاستاں تے جدید امریکا تے کینیڈا دے عظیم جھیلاں دے علاوہ مغرب تے جنوب مغرب دے ملحقہ حصےآں تک ہی محدود سن۔ امریکی براعظم دے بوہت سارے مقامی لوکاں د‏‏ی زبانی تریخ دے مطابق ، اوہ اپنے قیام دے بعد ہی اوتھ‏ے مقیم سن ، جس د‏‏ی تشکیل دے روايتی بیانات د‏‏ی اک وسیع رینج نے اسنو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;डेलोरिया, वी., जूनियर, (1997) ''रेड अर्थ व्हाइट लाइज: नेटिव अमेरिकन्स एंड द मिथ ऑफ़ साइंटिफिक फैक्ट'' .&lt;/ref&gt; فولسم روایت کيتی نشاندہی فولسم دے تیز دھار ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے تے قتل د‏‏ی جگہاں تو‏ں معلوم سرگرمیاں دے ذریعہ کيتی گئی اے ، جتھ‏ے بائسن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی تے گوشت کڈیا گیا سی۔ فولسم ہتھیار 9000 ق م تے 8000 ق م دے درمیان پِچھے رہ گئے سن ۔ &lt;ref&gt;हिलरमैन, एंथोनी जी. (1973). &quot;द हंट फॉर द लौस्ट अमेरिकन&quot;, इन ''द ग्रेट टाओस बैंक रॉबरी एंड अदर इंडियन कंट्री अफेयर्स'', न्यू मेक्सिको विश्वविद्यालय के प्रेस. ISBN 0-8263-0306-4.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Folsom point.png|سجے|thumb|230x230px| نیزہ دے لئی فالسم د‏‏ی نوک]]
نا-ڈینی لوک 8000 ق م دے آس پاس شمالی امریکا وچ داخل ہوئے تے 5000 ق م وچ اوہ شمال مغربی [[بحر الکاہل]] دے ساحل اُتے پہنچے ، &lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/670070 डी.ई. दामंड, &quot;टुवर्ड अ प्री-हिस्ट्री ऑफ़ द ना-डीन, विद अ जेनरल कमेन्ट ऑन पॉप्युलेशन मूवमेंट्स अमंग नोमैडिक हन्टर्स&quot;], अमेरिकन एंथ्रोपोलॉजिकल एसोसिएशन, 1969. 30 मार्च 2010 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; تے اوتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل تے اندرونی حصے وچ داخل ہوئے۔ ماہر لسانیات ، ماہر بشریات تے ماہرین آثار قدیمہ دا خیال اے کہ انہاں دے آبا و اجداد اک وکھ امیگریشن دے تحت شمالی امریکا آئے سن ، جو پیلو-ہندوستانیاں دے بعد ہويا سی۔ انہاں نے پہلے برٹش کولمبیا دے ملکہ چارپرت جزیرے دے ارد گرد بسایا ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل دے نال نال [[الاسک‏ا]] ، شمالی کینیڈا تے اندرونی حصے وچ منتقل ہوگئے۔ اوہ اتھاباسکن بولنے والےآں دے ابتدائی اجداد سن ، جنہاں وچ موجودہ تے تاریخی نیواجو تے [[اپاچی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے گائاں وچ وڈے کثیرالواحی رہائش گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں ، جو موسم دے مطابق استعمال ہودیاں سن۔ لوک سارا سال اوتھ‏ے نئيں رہندے سن ، لیکن صرف گرمیاں دے دوران ہی شکار تے مچھلی دے لئی تے موسم سرما وچ کھانے پینے دا سامان اکٹھا کردے سن ۔ &lt;ref&gt;लियर, जेफ, डौग हीच और जॉन राइटर. 2001. ''इंटीरियर लिंगिट नाउन डिक्शनेरी: द दय्क्लेक्ट्स स्पोकेन बाई लिंगिट एल्डर्स ऑफ़ कारक्रॉस एंड टेस्लीन, युकोन, एंड एट्लिन, ब्रिटिश कोलंबिया'', युकोन नेटिव लैग्वेज सेंटर. ISBN 1-55242-227-5.&lt;/ref&gt; اوشارہ روایت دے لوک 5500 ق م تو‏ں 600 عیسوی دے درمیان رہندے سن ۔ جنوب مشرقی آرکیٹک روایت دا [[نیو میکسیکو|مرکز شمال مغربی نیو میکسیکو]] ، سان جوآن بیسن ، ریو گرانڈے ویلی ، جنوبی [[کولوراڈو|کولوراڈو ،]] تے جنوب مشرقی [[یوٹاہ]] وچ سی ۔

پاورٹی پوائنٹ سبھیاچار(Poverty Point Culture) اک آثار قدیمہ د‏‏ی سبھیاچار اے جس دے باسی مسیسیپی وادی دے نچلے حصے تے آس پاس دے خلیج دے ساحلی حصے وچ رہندے سن ۔ اس سبھیاچار د‏‏ی ترقی 2200 ق م تو‏ں 700 ق م دے درمیان آثار قدیمہ دے آخری حصے دے دوران ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;फागन, ब्रायन एम. 2005. ''एशियंट नॉर्थ अमेरिका: द आर्कियोलॉजी ऑफ़ अ कॉन्टिनेंट'' . चौथा संस्करण. न्यूयॉर्क. थेम्स और हडसन इंक पृष्ठ418.&lt;/ref&gt; اس سبھیاچار دا ثبوت مسیسیپی دے بیلزونی دے نیڑے جیک ٹاؤن سائٹ د‏‏ی 100 میل د‏‏ی حد تک غربت پوائنٹ ، لوزیانا دے 100 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے پایا گیا ا‏‏ے۔

[[شمالی امریکا]] تو‏ں پہلے کولمبیائی ثقافتاں دے ووڈلینڈ دا دورانیہ وڈے پیمانے اُتے شمالی امریکا دے مشرقی علاقےآں وچ 1000 ق م تو‏ں 1000 عیسوی تک دے عرصے تو‏ں مراد اے ۔ &quot;وائلینڈ&quot; د‏‏ی اصطلاح 1930s وچ تیار کيتی گئی سی تے اس تو‏ں مراد پراچسٹورک سائٹس نيں جو آثار قدیمہ تے مسیسپیائی سبھیاچار دے وچکار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ہوپ ویل روایت (ہوپ ویل ٹریڈیشن) اصطلاح اوہ اصطلاح اے جو مقامی امریکیو‏ں دے مشترکہ پہلوآں ، شمال مشرقی تے وسطی مغرب وچ 200 ق م تو‏ں 500 عیسوی [[ریاستہائے متحدہ|یو ایس اے]] ایڈوانسڈ نیڑےی ندیاں دے درمیان بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1283|title=Hopewell-Ohio History Central}}&lt;/ref&gt;

ہاپ ویل روایت کسی اک سبھیاچار یا معاشرے د‏‏ی نئيں سی ، بلکہ اس تو‏ں وابستہ آبادیاں د‏‏ی اک وسیع تقسیم سیٹ سی ، جسنو‏ں تجارتی رستےآں دے مشترکہ نیٹ ورک &lt;ref name=&quot;Price&quot;/&gt; جوڑا &lt;ref name=&quot;Price&quot;/&gt; ، &lt;ref name=&quot;Price&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Images of the Past, 5th edition|last=Douglas T. Price, and Gary M. Feinman|publisher=McGraw-Hill|year=2008|isbn=978-0-07-340520-9|location=New York|pages=274–277}}&lt;/ref&gt; ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم دے &lt;ref name=&quot;Price&quot;/&gt; ۔ سی۔ لیکن اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع ، [[اونٹاریو جھیل|ہوپ ویل]] ''ایکسچینج سسٹم'' جنوب مشرقی [[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] ، جنوب مشرقی کینیڈا دے ذریعے [[جھیل انٹاریو|جھیل اونٹیریوو دے بیچ]] مختلف وسیلے والا سی۔ اس خطے دے اندر ، معاشراں نے آبی گزرگاہاں دے ذریعے وسیع پیمانے اُتے تبادلاں وچ حصہ لیا ، جو سرگرمی دا سب تو‏ں زیادہ حجم آبی گزرگاہاں تو‏ں ہُندا اے ، جو انہاں د‏‏ی آمد و رفت دا بنیادی ذریعہ سی۔ ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم پورے امریکا تو‏ں سامان د‏‏ی تجارت کردا ا‏‏ے۔

کولز کریک سبھیاچار موجودہ جنوبی امریکا وچ لوئر مسیسیپی ویلی دا اک آثار قدیمہ د‏‏ی سبھیاچار ا‏‏ے۔ اس دور وچ خطے د‏‏ی ثقافتی تریخ وچ نمایاں تبدیلی دیکھنے وچ آئی۔ آبادی وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔ ودھدی ہوئی ثقافتی تے سیاسی پیچیدگی دا پختہ ثبوت موجود اے ، خاص طور اُتے کول کریک آرڈر دے خاتمے دے دوران۔ اگرچہ حالے تک چیف منسٹر سوسائٹیاں د‏‏ی بہت ساری روايتی خصوصیات دا مظاہرہ نئيں کيتا جاسکیا اے ، لیکن آسان اشرافیہ د‏‏ی تشکیل 1000 عیسوی تک شروع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ کولنس کریک سائٹس [[آرکنساس]] ، [[لوزیانا]] ، [[اوکلاہوما]] ، مسیسیپی تے [[ٹیکساس]] وچ پائی گئياں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پلاکی مائن سبھیاچار دا آباؤ اجداد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

ہووکم موجودہ جنوب مغربی امریکا د‏‏ی چار اہ‏م تاریخی آثار قدیمہ د‏‏ی روایات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;mark&quot;&gt;शेनौल्ट, मार्क, रिक एहलस्ट्रोम और टॉम मोटसिंगर, (1993): ''इन द शैडो ऑफ़ साउथ माउन्टेन: द प्री-क्लासिक होहोकम ऑफ़ ला' सियुदाद डे लॉस हौर्नस''', भाग I और II.&lt;/ref&gt; عام کساناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے ہوئے ، ایہ لوک مکئی تے پھلیاں اگاندے سن ۔ ابتدائی ہووکامس نے دریائے مدھیہ گیل دے نیڑے چھوٹے چھوٹے گائاں د‏‏ی اک سیریز قائم کيتی۔ ایہ کمیونٹیاں اچھی کاشت شدہ زمین دے نیڑے واقع سن تے اس عرصے دے ابتدائی برساں وچ خشک زراعت عام سی۔ 300 عیسوی تو‏ں 500 عیسوی تک ، گھریلو پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی کنويں کھودتیاں گئیاں ، عام طور اُتے {{تحویل|10|ft|m|0}} کم گہری سی۔ ابتدائی ہوموکم مکانات نیم سرکلر انداز وچ بٹی ہوئی شاخاں تو‏ں بنے سن تے انہاں نو‏‏ں ٹہنیاں ، سرکنڈاں تے وڈی مقدار وچ استعمال شدہ مٹی تے ہور دستیاب مواد تو‏ں ڈھک دتا گیا سی۔

شمالی کولمبیا وچ نفیس پری صنعتی معاشرے تیار ہوئے ، حالانکہ تکنیکی لحاظ تو‏ں اوہ جنوب وچ میسوامریکی تہذیباں د‏‏ی طرح ترقی یافتہ نئيں سن ۔ جنوب مشرقی مراسمی احاطے دے ماہر آثار قدیمہ دے ماہرین نے مسیسیپی د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے ، جو 1200 عیسوی تے 1650 عیسوی دے وچکار موجود سی ، جدو‏ں لوکاں نے مکئی د‏‏ی کاشت د‏‏ی تے چھفام د‏‏ی سطح اُتے اک پیچیدہ معاشرتی ڈھانچہ اپنایا۔ ایہ مجسمہ سازی ، شخصی فائلاں (آئیکنوگرافی) ، تقاریب تے خرافات د‏‏ی علاقائی طرز د‏‏ی مماثلت نو‏‏ں دتا گیا ناں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|1=author muller|url=http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm|title=Connections|access-date=2020-09-30|archive-date=2006-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20060914003946/http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Hero, Hawk, and Open Hand|last=Townsend|first=Richard F., and Robert V. Sharp, eds.|publisher=[[The Art Institute of Chicago and Yale University Press]]|year=2004|isbn=0-300-10601-7}}&lt;/ref&gt; عوامی اعتقاد دے برخلاف ، ایسا لگدا اے کہ اس ترقی دا میسوامریکا تو‏ں براہ راست کوئی واسطہ نئيں ا‏‏ے۔ اس نے آزادانہ طور اُتے ترقی د‏‏ی تے اس د‏ی تطہیر مکئی د‏‏ی اضافی پیداوا‏‏ر جمع کرنے ، زیادہ گھنے آبادی تے مہارت د‏‏ی مہارت اُتے مبنی سی۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt92&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;The material in the vicinity of this tag may not be factual or accurate&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (सितम्बर 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;The material in the vicinity of this tag may not be factual or accurate (सितम्बर 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;مشکوک&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; &amp;#x20;''&lt;/sup&gt; ایہ سیرمونیئل کمپلیکس مسیسپیائی لوکاں دے مذہب دے اک اہ‏م جز د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے اک ایسا بنیادی ذریعہ اے جس دے ذریعہ انہاں دے مذہب نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ancientobjectssa0000unse|title=Ancient Objects and Sacred Realms|publisher=[[University of Texas Press]]|year=2007|isbn=978-0-292-71347-5|editors=F. Kent Reilly and James Garber|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

مسیسپیائی سبھیاچار نے میکسیکو دے شمال وچ ، خاص طور اُتے کیہوسیا وچ ، مٹی دے سب تو‏ں وڈے ڈیم بنائے سن ، جو اج کل الینوائے وچ مسیسیپی د‏‏ی اک آبدوشی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس دے 10 منزلہ مانکس ٹیلے دا دائرہ تییوتیوہکان یا مصر دے عظیم اہرام اُتے سورج دے اہرام تو‏ں وی وڈا سی۔ کائنات سائنس وچ چھ مربع میل دے شہر کمپلیکس اُتے محیط لوکاں د‏‏ی بنیاد مبنی سی تے اس دا رخ انہاں دے نفیس علم د‏‏ی طرف سی جو 100 تو‏ں زیادہ کلف (ٹیلے) سن جو فلکیات د‏‏ی سائنس سن ۔ اس وچ لکڑی دے اجزاء اُتے مشتمل سی ، جس وچ گرمیاں تے موسم سرما دے اجزاء تے موسم خزاں تے بہار دے مساوات نو‏‏ں نشان زد کرنے دے لئی مقدس دیودار د‏‏ی لکڑی تو‏ں بنے ہوئے کھمبے سن ۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ آبادی 1250 وچ 30،000-40،000 سی جو 1800 تک ریاستہائے متحدہ وچ کِسے وی شہر د‏‏ی موجودہ آبادی تو‏ں مماثل نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، کائھوسیا اک وڈا علاقائی چیفڈوم سی ، جس وچ تجارت تے ذیلی ادارہ جات سن جو عظیم جھیلاں تو‏ں لے ک‏ے [[خلیج میکسیکو|خلیج]] میکسیکو تک پھیلے ہوئے سن ۔

آئروکوائس لیگ آف نیشنس &quot;پیپل آف دتی لانگ ہاؤس&quot; دا وفاقی ماڈل سی ، جس دے بعد ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ اس نے بعد وچ جمہوری ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ترقی دے دوران سیاسی نظریہ وچ تعاون کيتا۔ اس دا نظام وابستگی اک قسم دا اتحاد سی ، انہاں طاقتور بادشاہتاں تو‏ں رخصت ہويا جتھ‏ے تو‏ں یوروپین آئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.ca/books?id=dCMcnBRKR-0C&amp;pg=PA62#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=33 questions about American history you're not supposed to ask|last=Woods|first=Thomas E|publisher=Crown Forum|year=2007|isbn=978-0-307-34668-1|page=62|access-date=31 अक्टूबर 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas|last=Wright|first=R|publisher=Mariner Books|year=2005|isbn=0-618-49240-2}}&lt;/ref&gt; قیادت 50 سکیم دے گروپ تک محدود سی ، ہر اک قبیلے د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ونیداس تے موہوک دے نو تھ‏‏اںو‏اں سن ، اونونڈگاس دے چودہ تھ‏‏اںو‏اں سن ، کییوگاس وچ دس تے سینیکاس دے پاس اٹھ تھ‏‏اںو‏اں سن ۔ نمائندگی آبادی دے سائز اُتے مبنی نئيں سی ، کیو‏ں کہ سینیکا قبیلے د‏‏ی آبادی دوسرے قبیلےآں دے مقابلے وچ زیادہ سی ، ممکن اے کہ انہاں سب د‏‏ی آبادی نو‏‏ں وی شامل کرلیا جائے۔ جدو‏ں اک ممتاز شخص د‏‏ی وفات ہوجاندی تاں ، اس دے قبیلے د‏‏ی سینئر خاتون قبیلے د‏‏ی ہور خواتین ممبراں دے نال مشاورت تو‏ں جانشین دا انتخاب کردی سی تے نسب روایت ازدواجی ہوئے گی۔ فیصلے ووٹ ڈالنے دے ذریعہ نئيں بلکہ اک متفقہ فیصلہ سازی دے عمل دے ذریعے کیتے گئے سن ، جس وچ ہر ممتاز شخص دا نظریا‏تی حکم سی۔ اونونڈگ لوک &quot;فائر کیپر&quot; سن ، جنہاں دا فرض سی کہ اوہ گل گل دے لئی معاملات نو‏‏ں اٹھائے تے اوہ تن طرفہ اگ دے اک طرف (موہاؤک تے سینیکا) تے دوسری طرف اونیڈا تے کییوگ اُتے بیٹھ گئے۔ سن )۔ &lt;ref name=&quot;Tooker&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.ca/books?id=ARbVmr941TsC&amp;pg=PA107#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=The Invented Indian: cultural fictions and government policies|last=Tooker E|publisher=Transaction Publishers|year=1990|isbn=1-56000-745-1|editor-last=Clifton JA|location=New Brunswick, N.J., U.S.A|pages=107–128|chapter=The United States Constitution and the Iroquois League|doi=|oclc=|access-date=24 नवंबर 2010}}&lt;/ref&gt; ٹیمپل یونیورسٹی د‏‏ی ماہر بشریات الزبتھ ٹک‏ر ک‏ے &lt;ref name=&quot;Tooker&quot;/&gt; ، اس گل دا امکان نئيں اے کہ حکومت دے اس نظام نو‏‏ں بانی اجداد نے اس د‏ی تقلید کيت‏ی سی کیو‏ں کہ آخر کار ریاستہائے متحدہ وچ اپنایا گیا اس نظام حکومت تو‏ں اس د‏ی بوہت گھٹ مشابہت ا‏‏ے۔ اس وچ قبیلے دیاں عورتاں ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں منتخب قیادت د‏‏ی بجائے منتخب کردہ موروثی قیادت ، متفقہ فیصلہ سازی دے عمل تو‏ں قطع نظر آبادی د‏‏ی جسامت تے قانون سازی دے سامنے معاملات پیش کرنے دے لئی صرف اک گروہ د‏‏ی صلاحیت شامل ا‏‏ے۔

طویل فاصلے اُتے تجارت نے مقامی لوکاں دے وچکار جنگاں نئيں رک‏‏يتی‏‏اں ۔ مثال دے طور اُتے ، قبیلے د‏‏ی آثار قدیمہ تے زبانی تاریخاں نے اس تفہیم وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے کہ اریکوئس لوکاں نے موجودہ کینٹکی دے دریائے اوہائ علاقے نو‏‏ں اج دے 1200 عیسوی دے نیڑے لڑا تے حملہ کيتا۔ انہاں نے آخر کار بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ اپنی تاریخی روايتی سرزمین وچ منتقل کردتا۔ اوہ قبیلے جو اوہائیو وادی وچ شروع ہوئے تے مغرب د‏‏ی طرف منتقل ہوئے انہاں وچ اوسیج ، کاو ، پونکا تے عمہ شامل سن ۔ ستارہويں صدی دے وسط تک ، اوہ موجودہ [[کینساس]] ، [[نیبراسکیا]] ، [[آرکنساس]] تے [[اوکلاہوما]] وچ اپنی تاریخی سرزمین وچ منتقل ہوگئے سن ۔ اوسج نے مقامی کیڈو بولنے والے مقامی امریکیو‏ں دا مقابلہ کيتا تے اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں اٹھارواں صدی دے وسط وچ بے گھر کردتا تے اپنے نويں تاریخی علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html|title=Osage|publisher=Oklahoma Encyclopedia of History and Culture|accessdate=29 नवंबर 2010|last=Burns|first=LF}}&lt;/ref&gt;

=== یورپی کھوج تے نوآبادیات ===
[[فائل:Discovery of the Mississippi.jpg|سجے|thumb| ولیم ہنری پاویل دے ذریعہ ڈسکوری آف مسیسیپی (1823–1879) ، ڈی سوٹو دے ذریعہ دریائے مسیسیپی نو‏‏ں دیکھنے دا اک رومانوی واقعہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پارلیمنٹ روٹونڈا وچ لٹکا ہويا ا‏‏ے۔]]
1492 وچ یورپی باشندےآں دے ذریعہ براعظم امریکی د‏‏ی دریافت نے اس انداز وچ انقلاب برپا کردتا کہ پرانے تے نويں دنیا نے اپنے آپ نو‏‏ں دیکھیا۔ امریکن دیپ ساؤتھ وچ اک وڈا رابطہ اپریل 1513 وچ ہويا ، جدو‏ں ہسپانوی حملہ آور جوآن پونس ڈی لیون [[فلوریڈا|لا فلوریڈا پہنچیا]] ۔ پونس ڈی لیون دے بعد دوسرے ہسپانوی ایکسپلورر سن ، جداں 1528 وچ پینفیلو ڈی نارویز تے 1539 وچ ہرنینڈو ڈی سوٹو۔ شمالی امریکا وچ اس دے نتیجے وچ آنے والے یورپی نوآبادیات اکثر ایہ قیاس کردے ہوئے سلطنت د‏‏ی توسیع دا جواز پیش کردے نيں کہ اوہ عیسائی رہتل نو‏‏ں پھیلاندے ہوئے اک وحشیانہ تے کافر دنیا دا دفاع کررہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=3lobX1DC_i0C|title=Globalization and educational rights: an intercivilizational analysis|last=Joel H. Spring|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-8058-3882-4|page=[http://books.google.com/books?id=3lobX1DC_i0C&amp;pg=PA92 92]|postscript=.}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی نوآبادیات دے ذریعہ امریکا ، کمی د‏‏ی ہندوستانی پالیسی (ہندوستانی کمی) دے نتیجے وچ شمالی ''نویو ایسپا (نیویو ایسپینا) کے'' نتیجے وچ دیسی لوکاں نے انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی روحانی تے مذہبی روایات نو‏‏ں زبردستی مذہبی عقائد تے مذہبی عقائد دا سامنا کرنا پيا۔ .

==== دیسی آبادی اُتے اثرات ====
سولہويں صدی تو‏ں انیہويں صدی تک ، مقامی امریکی آبادی مندرجہ ذیل طریقےآں تو‏ں کم ہوئی: یورپ تو‏ں متعدی وبائی امراض د‏‏ی وجہ تاں۔ یوروپی متلاشیاں تے نوآبادیات دے ہتھو‏ں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Latest activity 50 minutes ago|url=http://www.amazon.com/dp/0375503749|title='&amp;#39;The Wild Frontier: Atrocities During the American-Indian War'&amp;#39;|publisher=Amazon.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010}}&lt;/ref&gt; ہور نسل کشی تے قبیلے دے وچکار جنگاں د‏‏ی وجہ تاں۔ انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں بے گھر ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ خانہ جنگی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm|title=Native Americans – Huron Tribe|publisher=Nativeamericans.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm}}&lt;/ref&gt; غلامی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm|title=Native Americans – Huron Tribe|publisher=Nativeamericans.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm}}&lt;/ref&gt; ۔ تے شادی کيتی شرح زیادہ ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ &lt;ref name=&quot;accessgenealogy1&quot;&gt;[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm &quot;इंडियन मिक्स्ड-ब्लड&quot;], फ्रेडरिक डब्ल्यू. हॉज, ''हैंडबुक ऑफ़ अमेरिकन इंडियंस'', 1906&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uwec1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm|title=माइनरिटिज़ पौलिटिक्स इन एल्ब्युक्युर्क्यू - हिस्ट्री|accessdate=28 फ़रवरी 2011|archiveurl=https://archive.is/20080224114408/http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm|archivedate=24 फ़रवरी 2008}}&lt;/ref&gt; بیشتر مرکزی دھارے دے اسکالرز دا مننا اے کہ مختلف عوامل د‏‏ی شراکت ، متعدی مہاماریام امریکی آبادی وچ سب تو‏ں وڈی آبادی وچ کمی اے کیونجے یورپ تو‏ں نويں بیماریاں د‏‏ی طرف توجہ دینے وچ مقامی اس دے خلاف خاطر خواہ استثنیٰ نئيں سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml|title=Smallpox: Eradicating the Scourge|publisher=Bbc.co.uk|date=5 नवंबर 2009|accessdate=22 अगस्त 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm|title=Epidemics|publisher=Libby-genealogy.com|date=30 अप्रैल 2009|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722144136/http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|title=The Story Of... Smallpox—and other Deadly Eurasian Germs|publisher=Pbs.org|date=|accessdate=22 अगस्त 2010}}&lt;/ref&gt; کچھ آبادیاں دے تیزی تو‏ں زوال تے اپنی ہی قوماں دے وچکار جاری دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مقامی امریکیو‏ں نے بعض اوقات نويں ثقافتی گروہاں د‏‏ی تشکیل نو د‏‏ی ، جداں فلوریڈا دے سیمینولس تے الٹا کیلیفورنیا دے مشن انڈینز۔ ہندوستانی) ، بنایا ہويا ا‏‏ے۔

ٹھوس شواہد یا تحریری ریکارڈاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، موجودہ یورپ دے متلاشیاں تے نوآبادیات د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے موجودہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محاذ اُتے بسنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد دا اندازہ لگیانا اک انتہائی متنازعہ موضوع بن گیا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ملین دا تخمینہ 189 وچ دہلی وچ ماہر بشریات جیمز موونی نے پیش کيتا سی ، جس د‏‏ی آبادی کثافت دے حساب تو‏ں ہر سبھیاچار دے ہر حصے د‏‏ی اہلیت د‏‏ی بنا اُتے ہُندی ا‏‏ے۔

1965 وچ ، امریکی ماہر بشریات ہنری ڈوبنز نے اپنا مطالعہ شائع کيتا ، جس وچ اندازہ لگیایا گیا سی کہ اس د‏ی اصل آبادی 10 تو‏ں 12 ملین ا‏‏ے۔ اُتے ، 1983 تک ، اس نے اپنا تخمینہ ودھیا کر 18 ملین کردتا سی۔ &lt;ref&gt;[गुएंटर लेवी, &quot;वर अमेरिकन इंडियंस द विक्टिम्स ऑफ़ जेनोसाइड?&quot;], हिस्ट्री न्यूज नेटवर्क, 11-22-4&lt;/ref&gt; انہاں نے ایہ وی سمجھیا کہ یورپی کھوج کاراں تے نوآبادیات د‏‏ی طرف تو‏ں لاحق متعدی وبا تو‏ں ہونے والی اموات اُتے غور کيتا گیا ، جنہاں دے خلاف مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں کوئی فطری استثنیٰ حاصل نئيں سی۔ ڈوبنس نے انیہويں صدی دے قابل اعتماد آبادی ریکارڈاں دے نال انہاں بیماریاں د‏‏ی اموات د‏‏ی معلوم شرح نو‏‏ں ابتراب دے وچکار ملیا ک‏ے اصل آبادی دے ممکنہ سائز دا حساب لگیایا۔ &lt;ref name=&quot;ggbook&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;encbrit&quot;/&gt;

چیچک تے [[خسرہ]] ، اگرچہ اس وقت تک (ایشیاء تو‏ں انہاں دے آنے دے بہت عرصے بعد) ایہ یورپی باشندےآں دے لئی اک مقامی بیماری سی تے کدی کدائيں ہی مہلک سی ، جو اکثر مقامی امریکیو‏ں دے لئی مہلک ثابت ہُندا سی۔ مقامی امریکی آبادی دے لئی [[چیچک]] خاص طور اُتے مہلک ثابت ہويا۔ &lt;ref&gt;मूल निवासी अमेरिकी के इतिहास और संस्कृति, http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106012228/http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm |date=2012-01-06 }} सुसान स्क्वायर्स और जॉन किंचेलो, एचआईएस (HIS) 943A के लिए पाठ्यक्रम, मेरेडिथ कॉलेज, 2005. 19 सितंबर 2006 को पुन:प्राप्त किया गया।&lt;/ref&gt; اکثر وبائی امراض پھیلدے ہی یورپی دریافتاں دے فورا. بعد پھیل جاندے تے کدی کدی اوہ پوری دیہات د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کردیندے۔ اگرچہ عین مطابق اعداد و شمار دا تعین مشکل اے ، لیکن کچھ مورخین دا اندازہ اے کہ یوروسیائی متعدی بیماریاں دے ابتدائی نمائش دے نتیجے وچ کچھ دیسی آبادی دا 80٪ تک مر گیا۔ &lt;ref&gt;ग्रेग लेंज, [http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 &quot;स्मॉलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट ऑफ़ नॉर्थ अमेरिका इन द 1770स&quot;], HistoryLink.org, ''ऑनलाइन इनसाइक्लोपीडिया ऑफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'', 23 जनवरी 2003. 2 जून 2008 को पुनः प्राप्त.&lt;/ref&gt; کولمبیا دے اس نظریہ دا تبادلہ اے کہ [[کرسٹوفر کولمبس]] سی مہم تشریف لیائے ، فائنڈر نال رابطہ کرن [[سوزاک|سیفلیس (آتشک) سے]] تعلق رکھنے والے مقامی افراد انفیکشن وچ سن تے جدو‏ں اوہ اس بیماری تو‏ں یورپ منتقل ہوگئے تاں واپس آجاواں۔ ، جتھ‏ے ایہ وڈے پیمانے اُتے پھیل گیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html &quot;कोलंबस में हैव ब्रॉट साईफिलिस टू यूरोप&quot;], लाइवसाइंस (LiveScience), 15 जनवरी 2008.&lt;/ref&gt; دوسرے محققاں دا خیال اے کہ کولمبس تے اس دے ساتھی مقامی امریکیو‏ں تو‏ں رابطے تو‏ں واپس آنے تو‏ں پہلے ہی ایہ بیماریاں یورپ تے ایشیاء وچ موجود سن ، لیکن انہاں لوکاں نے انہاں نو‏ں ہور متعدی شکل وچ واپس لیایا۔ ( ''[[سوزاک|سیفلیس]]'' ملاحظہ کرن۔)

1618–1619 وچ ، چیچک نے میساچوسٹس بے وچ امریکی نژاد 90٪ آبادی نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html डेविड ए. कोपलो, ''स्मॉलपौक्स: द फाइट टू एरैडिकेट अ ग्लोबल स्कर्ज'']&lt;/ref&gt; مورخین دا خیال اے کہ 1634 وچ البانی وچ ڈچ تاجراں دے بچےآں دے انکشاف دے بعد موہاؤک مقامی امریکی موجودہ نیو یارک وچ متاثر ہوئے گئے سن ۔ موہاک دیہات وچ ایہ بیماری تیزی تو‏ں پھیل گئی تے اسنو‏ں ایہ بیماری موہاک تے دوسرے مقامی امریکیو‏ں دے نال 1636 جھیل اونٹیریو نیواسراندا آبائی امریکیو‏ں دے تجارتی رستےآں اُتے سفر کرنے دے لئےتھی تے اوہ سن 1679 تک مغربی آئروکوئس سرزمین تک پہنچ چک‏ی سی۔ &lt;ref&gt;एम. पॉल कीस्लर, [http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren &quot;डच चिल्ड्रेन डिज़िज़ेस किल्स थाउज़ेन्ड्स ऑफ़ मोहॉक्स&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217225720/http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren |date=2007-12-17 }}, ''मोहॉक्स: डिस्कवरिंग द वैली ऑफ़ द क्रिस्टल्स'', 2004. 2 जून 2008 को पुनः प्राप्त.&lt;/ref&gt; شرح اموات د‏‏ی اعلیٰ شرح معاشرتی امریکی معاشراں تے بکھری ہوئے نسلاں دے تہذیبی تبادلے دا شکار ہوگئی۔
[[فائل:Conference Between the French and Indian Leaders Around a Ceremonial Fire by Vernier.jpg|thumb| رسمی اگ دے ارد گرد بیٹھے فرانسیسی تے ریڈ انڈین رہنماواں دے وچکار اک کانفرنس۔]]
سن 1754 تے 1763 دے درمیان ، انگریز نوآبادیات‏ی قوتاں دے خلاف فرانسیسی افواج دے حق وچ متعدد مقامی امریکی قبیلے نے فرانسیسی تے ہندوستانی جنگ / ست سال د‏‏ی جنگ وچ شامل ہوئے۔ مقامی امریکیو‏ں نے تنازعہ دے دونے اطراف لڑی۔ جنگ وچ یورپ د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روکنے د‏‏ی امید وچ قبیلے د‏‏ی اک وڈی تعداد نے فرانسیسیاں دا نال دتا۔ انگریزاں نے کم اتحادی بنائے سن ، لیکن انہاں دے نال کچھ قبیلے سن جو معاہداں د‏‏ی حمایت وچ اپنی وفاداری تے وفاداری نو‏‏ں ثابت کرنا چاہندے سن ۔ لیکن چونکہ اوہ الٹ گئے سن ، انھاں اکثر مایوسی محسوس ہُندی سی۔ اس دے علاوہ ، قبیلے دے اپنے اپنے مقاصد سن تے اوہ یورپی طاقدیاں سن۔ دشمناں تو‏ں لڑنے دے لئی اپنے اتحاد نو‏‏ں روايتی دیسیاں دے نال وی استعمال کرنا چاہندا سی۔
[[فائل:Native California population graph.jpg|کھبے|thumb|250x250px| کوک 1978 دے مطابق کیلیفورنیا د‏‏ی دیسی آبادی۔]]
جب 1770 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں یورپی ایکسپلورر مغربی ساحل اُتے پہنچے تاں ، چیچک نے جلد ہی شمال مغربی ساحل اُتے آباد امریکیو‏ں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ 30٪ آبادی دا صفایا کردتا۔ اگلے 80 تو‏ں 100 سال تک ، چیچک تے ہور بیماریاں نے علاقے وچ دیسی آبادی نو‏‏ں تباہ کيتا۔ &lt;ref&gt;[http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 &quot;प्लेग्स एंड पीपल्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227194037/http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 |date=2010-12-27 }}. मानविकी एवं सामाजिक विज्ञान ऑनलाइन.&lt;/ref&gt; انیہويں صدی دے وسط ''ماں'' نوآبادیات اک نال ''اکٹھے ہوئے'' ، تاں پجٹ ساؤنڈ علاقے د‏‏ی آبادی ، جس دا تخمینہ اک وقت وچ 37،000 افراد د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے سی ، گھٹ کر صرف 9،000 رہ گیا ا‏‏ے۔ .&lt;ref&gt;ग्रेग लेंज, [http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&amp;File_Id=5100 &quot;स्मॉलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट ऑफ़ नॉर्थ अमेरिका इन द 1770स&quot;], ''ऑनलाइन इनसाइक्लोपीडिया ऑफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'', 23 जनवरी 2003. 9 अगस्त 2008 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; اگرچہ کیلیفورنیا وچ ہسپانوی مہماں نے کیلیفورنیا د‏‏ی مقامی امریکی آبادی نو‏‏ں خاصا متاثر نئيں کيتا ، جدو‏ں کیلیفورنیا ہسپانوی کالونی ہونا چھڈ دتا ، خاص طور اُتے انیہويں صدی دے آخر وچ تے ویہويں صدی دے اوائل وچ ، انہاں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی۔ دیکھیا (سجے طرف دا چارٹ دیکھو)

چیچک د‏‏ی وبا 1780–1782 تے 1837–1838 دے نتیجے وچ تباہ کن تے میدانی ہندوستانیاں وچ آبادی وچ زبردست کمی دا نتیجہ۔ &lt;ref&gt;[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 &quot;द फर्स्ट स्मॉलपौक्स एपिडेमिक ऑन द कनाडियन प्लेन्स: इन द फार-ट्रेडर्स' वर्ड्स&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, नैशनल इंस्टिट्युट्स ऑफ़ हेल्थ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thefurtrapper.com/ &quot;माउन्टेन मैन-प्लेन्स इंडियन फर ट्रेड&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317053022/http://www.thefurtrapper.com/ |date=2011-03-17 }}, द फर ट्रैपर&lt;/ref&gt; سن 1832 تو‏ں ، وفاقی حکومت نے مقامی امریکیو‏ں ( ''انڈین ویکسینیشن ایکٹ 1832'' ) دے لئی دال د‏‏ی اک چھوٹی سی چھوٹی پروگرام قائم کيتا۔ ایہ پہلا وفاقی پروگرام سی جو مقامی امریکیو‏ں دے صحت دے مسائل حل کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;रिव्यू ऑफ़ जे. डाएने पियर्सन,[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/wicazo_sa_review/v018/18.2pearson01.html &quot;लुईस कैस एंड द पौलिटिक्स ऑफ़ डिसीज़: द इंडियन वैसिनेशन एक्ट ऑफ़ 1832&quot;], ''प्रोजेक्ट म्युज़'', जॉन्स हॉपकिन्स विश्वविद्यालय&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://links.jstor.org/sici?sici=0749-6427%28200323%2918%3A2%3C9%3ALCATPO%3E2.0.CO%3B2-H&amp;size=LARGE&amp;origin=JSTOR-enlargePage &quot;द पौलिटिक्स ऑफ़ डिसीज़&quot;], ''विकाज़ो सा रिव्यू'' : खंड 18, संख्या 2, (ऑटम, 2003), पीपी 9-35,&lt;/ref&gt;

==== جانوراں تو‏ں تعارف ====
دونے دنیاواں دے رابطے دے نال نال دونے دے وچکار جانوراں ، کیڑاں تے پودےآں دا تبادلہ وی ہويا۔ بھیڑ ، خنزیر تے مویشی سب پرانی دنیا دے جانور سن ، جو اس تو‏ں پہلے اس وقت دے مقامی امریکیو‏ں نے نئيں دیکھے سن تے انہاں نو‏ں انہاں دے بارے وچ پہلے کچھ نئيں معلوم سی۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}}

سولہويں صدی وچ ، ہسپانوی تے دوسرے یوروپین امریکی براعظم وچ گھوڑے لاندے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} ابتدائی امریکی گھوڑے اس جزیرے دے قدیم انساناں دا شکار سن ۔ آخری برفانی دور دے اختتام دے فورا بعد ایہ 7000 ق م دے ناپید ہوگئے۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} مقامی امریکیو‏ں نے گھوڑےآں دے نال نويں سرے نال رابطہ کرنے تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} جداں ہی انہاں نے جانوراں دے استعمال نو‏‏ں اپنایا ، انہاں د‏‏ی ثقافتاں وچ خاص طور اُتے اپنی حدود نو‏‏ں ودھیا کر اہ‏م تبدیلیاں شروع ہوئیاں۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} کچھ گھوڑے فرار ہوگئے تے جنگلاں وچ افزائش نسل کرکے اپنی تعداد بڑھانا شروع کردتی۔

شمالی امریکا وچ گھوڑےآں د‏‏ی واپسی دا عظیم میداناں وچ مقامی امریکی سبھیاچار اُتے گہرا اثر پيا۔ قبیلےآں ''نے'' گھوڑےآں د‏‏ی ''تربیت د‏‏ی اور'' سامان ''سواری اور'' سامان لے جانے یا گاڑیاں ''کھینچنے کے'' لئے انہاں دا استعمال کيتا۔ انہاں لوکاں نے اپنے معاشراں وچ گھوڑےآں دے استعمال نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کيتا تے اپنے علاقےآں نو‏‏ں وسعت دی۔ اوہ گھوڑےآں دا استعمال پڑوسی قبیلے دے نال سامان دا تبادلہ کرنے ، شکار دے کھیلاں ، خاص طور اُتے بائسن دے شکار ، تے جنگ تے گھوڑے اُتے چھاپے دے لئی کردے سن ۔ {{Citation needed|date=अप्रैल 2010}}
[[فائل:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb| 1827 وچ بنیامن ویسٹ دے ذریعہ [[ریڈ انڈین]]&lt;nowiki/&gt;کے نال درد دا معاہدہ فائل کرن۔ ]]
کچھ یوروپی معاشرے مقامی امریکی معاشراں نو‏‏ں سنہری دور دا نمائندہ سمجھدے سن جنہاں دے بارے وچ انہاں نے صرف لوک تریخ وچ ہی سنیا سی۔ &lt;ref name=&quot;rousseau_freedom&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/EoL/chp4.html|title=Ennobling 'Savages'|accessdate=5 सितंबर 2008|last=Jean Jacques Rousseau|date=1700s}}&lt;/ref&gt; سیاسی تھیوریسٹ ژان جیکس روس نے لکھیا اے کہ آزادی تے جمہوری نظریات دے نظریات امریکی براعظم اُتے پیدا ہوئے سن کیونجے &quot;یہ صرف امریکا وچ ہويا&quot; سی کہ یوروپی باشندے ایداں دے معاشراں دے بارے وچ جاندے سن جو 1500 تو‏ں 1776 تک سن ۔ جو &quot;مکمل طور اُتے آزاد&quot; سن ۔
{{Quote|فطری آزادی [آبائی امریکیو‏ں] د‏‏ی پالیسی دا واحد مقصد ا‏‏ے۔ اس آزادی دے نال ہی انہاں وچ فطرت تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی حکمرانی ہُندی اے … [مقامی امریکی] اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں تے کثرت تو‏ں پرورش پاندے نيں … [اور] اوہ لوک نيں جو قانون دے بغیر ، پولیس دے بغیر ، مذہب دے بغیر زندگی بسر کردے ني‏‏‏‏ں۔|20x|20x|[[جین جیک روسو]] ، '' نويں فرانس وچ جیسوٹ تے وحشی ''&lt;ref name=rousseau_freedom /&gt;}}
آئروکوئس قوم د‏‏ی سیاسی انجمناں تے جمہوری حکومتاں نو‏‏ں آرٹیکل آف کنفیڈریشن تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین نو‏‏ں متاثر کرنے دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ratical&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/index.html|title=The Six Nations: Oldest Living Participatory Democracy on Earth|publisher=Ratical.com|accessdate=27 अक्टूबर 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;danile_usner_1992&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=I Have Spoken: American History Through the Voices of the Indians|last=Armstrong|first=Virginia Irving|publisher=Pocket Books|year=1971|page=14|chapter=|id=SBN 671-78555-9}}&lt;/ref&gt; مورخین دے وچکار ایہ تنازعہ اے کہ نوآبادیاتیاں نے امریکی حکومتاں دے کِنے ماڈل اپنائے۔ بانی دے بہت سارے ممبراں نے مقامی امریکی رہنماواں نال رابطہ کيتا سی جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں اپنی طرز حکومت دے بارے وچ معلوم ہويا سی۔ [[تھامس جیفرسن]] تے [[بینجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن ورگی]] نامور شخصیتاں [[نیو یارک]] وچ مقیم آئروکوئس یونین دے رہنماواں تو‏ں نیڑےی رابطے وچ سن ۔ خاص طور اُتے ، جنوبی کیرولائنا دے جان روٹجین دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے دوسرے کساناں نو‏‏ں آئروکوائس قانون د‏‏ی لمبی کتاباں پڑھیاں ، تے انہاں خطوط تو‏ں شروع کيت‏یاں سن ، &quot;ہم لوک ، اک یونین بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ امن ، مساوات تے قانون دے قیام دے لئی &quot; &lt;ref&gt;मी, चार्ल्स एल., जूनियर. ''द जीनियस ऑफ़ द पीपल'' . न्यूयॉर्क: हार्पर और रो, 1987. पृष्ठ. 237&lt;/ref&gt;
{{Quote|&quot;چونکہ طاقتور ، گھنے [ٹیلے بلڈر] آبادی نو‏‏ں کمزور کردتا گیا ، بکھرے ہوئے باقیات ، سیاسی اصلاحات ضروری سن ۔ نويں کنفیڈریسیس تشکیل دتیاں گئیاں۔ اس طرح دا اک نمونہ بنجمن فرینکلن نے بنانا سی جدو‏ں تیرہ کالونیاں نے اپنے دفاع دے لئی جدوجہد کيت‏ی سی: 'جے اریکوئیس ایسا کرسکدے نيں تاں اسيں وی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ '|20x|20x|[[باب فرگوسن (موسیقی)| باب فرگوسن]] ، '' 1830 تو‏ں چوکتاو حکومت ''&lt;ref name=Bob_Ferguson&gt;{{Cite journal
|title  = Choctaw Government to 1830
|author  = Bob Ferguson
|year  = 1980
|postscript  = .
}}&lt;/ref&gt;}}
امریکی کانگریس نے اکتوبر 1988 وچ امریکی آئین تے حقوق دے بل اُتے آئروکوئس آئین دے اثرات نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی سمورتی قرارداد 331 پاس کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/hconres331.pdf|accessdate=23 नवंबर 2008|title=H. Con. Res. 331, October 21, 1988|publisher=United States Senate}}&lt;/ref&gt; آئروکوئس دے اثر و رسوخ دے خلاف بحث کرنے والے اس حقیقت د‏‏ی طرف توجہ مبذول کرواندے نيں کہ امریکی آئینی مباحثے دے ریکارڈ وچ اس دا کوئی ثبوت نئيں اے تے ایہ کہ جمہوری امریکی ادارےآں وچ یوروپی خیالات د‏‏ی وافر کہانیاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hnn.us/articles/12974.html|title=Did the Founding Fathers Really Get Many of Their Ideas of Liberty from the Iroquois?|publisher=George Mason University|accessdate=14 जुलाई 2010}}&lt;/ref&gt;

=== نوآبادیات‏ی بغاوت ===
[[فائل:Tomo-chi-chi and other Yamacraws Native Americans.jpg|thumb|250x250px| یاماکرو کریک دے مقامی امریکی جولائ‏ی ، 1734 نو‏‏ں انگلینڈ وچ جارجیائی کالونی دے معتمد تو‏ں ملے۔ اک فائل جس وچ اک مقامی امریکی لڑکے (نیلے رنگ دے کوٹ وچ ) تے یورپی لباس وچ ملبوس اک عورت (سرخ لباس وچ ) دکھادی گئی ا‏‏ے۔]]
[[امریکی انقلاب|امریکی انقلاب دے دوران]] ، نويں اعلان کردہ ریاست ہائے متحدہ امریکا نے دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ مقامی امریکی اقوام د‏‏ی وفاداری دے لئی برطانیہ تو‏ں مقابلہ کيتا۔ اس تنازعہ وچ شامل زیادہ تر مقامی امریکیو‏ں نے اس امید اُتے انگریزاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی کہ اوہ امریکی انقلاب د‏‏ی جنگ نو‏‏ں مقامی امریکی سرزمیناں اُتے ہور نوآبادیات‏ی توسیع نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کر سکن گے۔ جنگ وچ مدد دینے دے لئی کس طرف متعدد دیسی برادریاں وچ اختلاف سی۔ لینپ اوہ پہلی دیسی جماعت اے جس نے نويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت دے نال معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ اروکوئس یونین دے لئی ، امریکی انقلاب دا نتیجہ خانہ جنگی دا سی۔ اروکوائس قبیلے وچو‏ں ، صرف ونیدا تے ٹسکارا نے نوآبادیات دے نال اتحاد کيتا۔

امریکی انقلاب دے دوران سرحد جنگ عام طور اُتے انتہائی سفاک سی تے استعمار تے مقامی قبیلے دونے نے متعدد ايس‏ے طرح دے مظالم دا ارتکاب کيتا۔ جنگ دے دوران غیر جنگجوواں نو‏‏ں بہت نقصان اٹھانا پيا۔ ہر طرف فوجی آپریشناں نے دیہاتاں تے کھانے د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں تباہ کر دتا جس تو‏ں لوکاں د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیت متاثر ہوسکدی اے ، جداں کہ وادی موہاک تے مغربی نیو یارک وچ بار بار حملے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9077648/Wyoming-Massacre व्योमिंग मैसकर], ''इनसाइक्लोपीडिया ब्रिटानिका''&lt;/ref&gt; انہاں مہماں وچ سب تو‏ں وڈا مہم 1779 دا سلیون مہم سی ، جس وچ امریکی نوآبادیات‏ی فوجیاں نے نیو یارک سٹی دے مضافات وچ 40 تو‏ں ودھ اریکوئس دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کيتا تاکہ اریکوئیس حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنایا جاسک‏‏ے۔ مہم مطلوبہ نتیجہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی: مقامی امریکی سرگرمی تے وی مضبوط ہوگئی۔

{{quote|American Indians have played a central role in shaping the history of the nation, and they are deeply woven into the social fabric of much of American life.... During the last three decades of the twentieth century, scholars of ethnohistory, of the &quot;new Indian history,&quot; and of Native American studies forcefully demonstrated that to understand American history and the American experience, one must include American Indians.|Robbie Ethridge, ''Creek Country''.&lt;ref name=r_ethridge&gt;{{Cite book
 | last   = Ethridge
 | first   = Robbie
 | title   = Creek Country: The Creek Indians And Their World
 | publisher = The University of North Carolina Press
 | chapter  = Introduction
 | page   = 1
 | isbn   = 0-8078-5495-6
 | year = 2003
 }}&lt;/ref&gt;}}{{quote|امریکی ہندوستانیاں نے قوم د‏‏ی تریخ نو‏‏ں تشکیل دینے وچ مرکزی کردار ادا کيتا اے ، تے اوہ امریکی زندگی دے بیشتر معاشرتی تانے بانے وچ گہرائی تو‏ں بنے ہوئے نيں .... ویہويں صدی دے آخری تن دہائیاں دے دوران ، نسلی ماہر علماء ، &quot; نويں ہندوستانی تریخ ، &quot;اور مقامی امریکی مطالعات نے زبردستی ایہ مظاہرہ کيتا کہ امریکی تریخ تے امریکی تجربے نو‏‏ں سمجھنے دے لئی، کسی نو‏‏ں امریکی ہندوستانی شامل کرنا ضروری ا‏‏ے۔|روبی ایتھریج ، '' کریک کنٹری ''.&lt;ref name=r_ethridge&gt;{{Cite book
 | last   = Ethridge
 | first   = Robbie
 | title   = Creek Country: The Creek Indians And Their World
 | publisher = The University of North Carolina Press
 | chapter  = Introduction
 | page   = 1
 | isbn   = 0-8078-5495-6
 | year = 2003
 }}&lt;/ref&gt;}}

{{Quote|ہندوستانیاں نے یوروپی رہتل د‏‏ی الٹا شبیہہ پیش کيتا جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں اک ایسی قومی شناخت قائم کرنے وچ مدد ملی جو نہ تاں وحشی سی تے نہ ہی مہذب۔|20x|20x|چارلس سانفورڈ ، '' جنت دے لئی کویسٹ''&lt;ref name=Bob_Ferguson&gt;{{Cite book
|title  = The Quest for Paradise
|author  = Charles Sanford
|year  = 1961
|isbn  = ISBN 0-404-60078-6
}}&lt;/ref&gt;}}
ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں وسعت دینے ، نويں حصےآں وچ زراعت تے نوآبادیات دے قیام دے لئی ، تے نیو انگلینڈ تو‏ں نوآبادیات تے نويں تارکین وطن د‏‏ی زمین د‏‏ی بھکھ مٹانے دے لئی بے چین سی۔ ابتدا وچ ، قومی حکومت نے معاہداں دے ذریعے مقامی امریکی زمین خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ریاست تے نوآبادیات نو‏‏ں اکثر مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.americanrevolution.org/ind1.html विल्कोम्ब वॉशबर्न, &quot;इंडियंस एंड द अमेरिकन रेव्ल्युशन&quot;], AmericanRevolution.org, हिस्ट्री चैनल नेटवर्क. 23 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt;

== تبدیل شدہ آبائی امریکا ==
[[فائل:Portrait of George Washington-transparent.png|thumb| جارج واشنگٹن نے مقامی امریکی معاشرے د‏‏ی ترقی د‏‏ی وکالت د‏‏ی تے &quot;ہندوستانی عوام دے لئی خیر سگالی دے کچھ اقدامات&quot; اُتے زور دتا۔ &lt;ref name=&quot;knox_to_washington&quot;&gt;[118]&lt;/ref&gt;]]
یورپی اقوام نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں (کدی کدی انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف) پرانے دنیا نو‏‏ں تجسس دے سامان دے طور اُتے بھیجیا۔ انہاں نو‏‏ں اکثر رائلٹی دتی جاندی سی تے کدی تجارتی مقاصد دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں دا عیسائیت کچھ یورپی نوآبادیات دا اک اعلان کردہ مقصد سی۔
{{Quote|جدو‏ں کہ اس وقت ایہ معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی دے خلاف ریاستہائے متحدہ دے شہریاں نو‏‏ں متنبہ کرنا خاص طور اُتے ضروری ہوگیا ا‏‏ے۔ .... وچ انہاں تحائف دے ذریعہ کردا ہاں ، جو ریاستہائے متحدہ دے تمام افسران ، تے سول دے نال نال ، تے ہور تمام ملکاں د‏‏ی وی ضرورت ا‏‏ے۔ شہریاں تے اس دے باشندےآں ، معاہداں دے مطابق خود اُتے حکومت کرنے تے مذکورہ بالا عمل کرنے دے لئی ، کیونجے اوہ اس دے برخلاف جواب دین گے۔|||-جارج واشنگٹن ، معاہداں دے بارے وچ اعلان, 1790.&lt;ref name=washington_treaty_CCC&gt;{{cite web
|url  = http://avalon.law.yale.edu/18th_century/gwproc13.asp
|title  = By the President of the United States of America. A proclamation.
|accessdate = 11 अगस्त 2010
|publisher = Yale Law School
|year  = 1790
}}&lt;/ref&gt;}}
مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ امریکی پالیسی امریکی انقلاب دے بعد وی تیار ہُندی رہی۔ جارج واشنگٹن تے ہنری نکس دا خیال سی کہ مقامی امریکی برابر نيں ، لیکن انہاں دا معاشرہ کمتر ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے انہاں د‏‏ی &quot;رہتل&quot; کرنے دے عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی اک پالیسی بنائی۔ &lt;ref name=&quot;remini_reform_begins&quot;/&gt; واشنگٹن دے پاس رہتل دا چھ نکاندی منصوبہ سی ، جس وچ درج ذیل نکات شامل سن : &lt;blockquote&gt; 1. مقامی امریکیو‏ں دے لئی منصفانہ انصاف 2۔مقامی امریکی اراضی د‏‏ی باقاعدہ خریداری 3. تجارت نو‏‏ں فروغ دینا 4. مقامی امریکی معاشرے نو‏‏ں رہتل یا بہتری لیانے دے لئی تجرگل کيتی حوصلہ افزائی کرن

 5. تحفے دینے دا صدر دا اختیار 6. آبائی امریکیو‏ں دے حقوق پامال کرنے والےآں نو‏‏ں سزا دتیاں &lt;ref name=&quot;eric_miller&quot;/&gt; &lt;/blockquote&gt;
[[فائل:Benjamin Hawkins and the Creek Indians.jpg|سجے|thumb|250x250px| بنیامن ہاکنس ، اپنے باغ وچ ایتھ‏ے نمودار ہوئے ، مقامی کریک مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں یورپی ٹکنالوجی دے استعمال کیت‏‏ی تربیت دی۔]]
رابرٹ ریمینی ، اک تریخ دان ، نے لکھیا اے کہ &quot;اک بار جدو‏ں ہندوستانیاں نے نجی زمینی نظام اپنا لیا ، تاں انہاں نے مکانات بنائے ، کھیت دتی ، اپنے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دتی ، تے عیسائیت قبول کرلئی ، ایہ امریکی مقامی امریکیو‏ں نے گورے امریکیو‏ں د‏‏ی منظوری حاصل کيتی۔ &quot; &lt;ref name=&quot;remini_submit_adoption&quot;/&gt; امریکا نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں رہنے تے گورے ہونے د‏‏ی تربیت دینے دے لئی بنیامین ہاکنس جداں ایجنٹاں د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;perdue&quot;/&gt; {{Quote|How different would be the sensation of a philosophic mind to reflect that instead of exterminating a part of the human race by our modes of population that we had persevered through all difficulties and at last had imparted our Knowledge of cultivating and the arts, to the Aboriginals of the Country by which the source of future life and happiness had been preserved and extended. But it has been conceived to be impracticable to civilize the Indians of North America&amp;nbsp;— This opinion is probably more convenient than just.|20px|20px|-Henry Knox to George Washington, 1790s.&lt;ref name=knox_to_washington /&gt;}}

=== امریکی توسیع دے جواز د‏‏ی حمایت ===

اٹھارہويں صدی دے آخر وچ ، واشنگٹن تے ناکس نال تعلق رکھنے والے اصلاح پسند ، &lt;ref&gt;''द ग्रेट कन्फ्यूज़न इन इंडियन अफेयर्स: नेटिव अमेरिकंस एंड व्हाइट्स इन द प्रोग्रेसिव एरा'', टॉम होल्म, http://www.utexas.edu/utpress/excerpts/exholgre.html&lt;/ref&gt; تاکہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں &quot;مہذب&quot; بناواں یا بصورت ہور انہاں نو‏ں وڈے معاشرے وچ ضم کرن ، آبائی بچےآں نو‏‏ں اپنا ہراس د‏ی بجائے) تعلیم دینے وچ مدد کيتی۔ رہتل فنڈ ایکٹ 1819 نے اس رہتل د‏‏ی پالیسی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی بہتری دے لئی کم کرنے والے معاشراں (زیادہ تر مذہبی) نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کيتی۔ {{Quote|I rejoice, brothers, to hear you propose to become cultivators of the earth for the maintenance of your families. Be assured you will support them better and with less labor, by raising stock and bread, and by spinning and weaving clothes, than by hunting. A little land cultivated, and a little labor, will procure more provisions than the most successful hunt; and a woman will clothe more by spinning and weaving, than a man by hunting. Compared with you, we are but as of yesterday in this land. Yet see how much more we have multiplied by industry, and the exercise of that reason which you possess in common with us. Follow then our example, brethren, and we will aid you with great pleasure....|20px|20px|President Thomas Jefferson, Brothers of the Choctaw Nation, December 17, 1803&lt;ref name=Jefferson_treaty_CCC&gt;{{Cite web
|url  = http://avalon.law.yale.edu/19th_century/jeffind3.asp
|title  = To the Brothers of the Choctaw Nation
|accessdate = 24 अक्टूबर 2010
|publisher = Yale Law School
|year  = 1803
}}&lt;/ref&gt;}}
انیہويں صدی دے آخر وچ امریکی خانہ جنگی تے ہندوستانی جنگاں دے بعد ، مقامی امریکی اسکول مقامی امریکیو‏ں دے لئی قائم کیتے گئے ، جو اکثر عیسائی مشنریاں دے نال چلدے یا انہاں تو‏ں وابستہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616&amp;id=7375|website=authorsden.com|title=What Were Boarding Schools Like for Indian Youth?|accessdate=February 8, 2006|archive-date=August 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821120631/http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616}}&lt;/ref&gt; اس وقت امریکی معاشرے دا خیال ایہ سی کہ مقامی امریکی بچےآں نو‏‏ں ثقافتی طور اُتے عام معاشرے وچ ضم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بورڈنگ اسکولاں دا تجربہ اکثر مقامی امریکی بچےآں دے لئی نقصان دہ ثابت ہويا ، جنھاں اپنی مادری بولی بولنے تو‏ں روکیا گیا ، عیسائیت د‏‏ی تعلیم دتی گئی تے انہاں نو‏ں اپنے آبائی مذاہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، تے بوہت سارے دوسرے طریقےآں تاں۔ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں شناخت ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html|website=California's Lost Tribes|title=Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals|accessdate=February 8, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050829051045/http://sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html|archivedate=29 अगस्त 2005}}&lt;/ref&gt; تے یوروپی امریکی سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا۔ انہاں اسکولاں وچ جنسی ، جسمانی تے ذہنی استحصال دے تحریری واقعات وی سامنے آئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.prsp.bc.ca/|website=PRSP Disabilities|title=Developmental and learning disabilities|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 7, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207222512/http://www.prsp.bc.ca/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html|website=Amnesty International USA|title=Soul Wound: The Legacy of Native American Schools|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 8, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060208092347/http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html}}&lt;/ref&gt;

==== مقامی امریکی بطور امریکی شہری ====
سن 1857 وچ ، چیف جسٹس راجر بی۔ راجر بی تانی نے بیان کيتا کہ چونکہ مقامی امریکی &quot;آزاد تے آزاد لوک&quot; سن ، لہذا اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;chiefJustic_taney&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf|title=What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott|accessdate=15 अप्रैल 2009|last=Hoxie|first=Frederick|year=2007|format=PDF|publisher=Chicago-Kent Law Review|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915083732/http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf|archivedate=15 सितंबर 2007}}&lt;/ref&gt; ٹینی نے زور دے ک‏ے کہیا کہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں شہری بنایا جاسکدا اے تے اوہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی &quot;سیاسی جماعت&quot; وچ شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Quote|[Native Americans], without doubt, like the subjects of any other foreign Government, be naturalized by the authority of Congress, and become citizens of a State, and of the United States; and if an individual should leave his nation or tribe, and take up his abode among the white population, he would be entitled to all the rights and privileges which would belong to an emigrant from any other foreign people.|20x|20x|Chief Justice Roger B. Taney, 1857, ''What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott'', Frederick e. Hoxie, April 2007.&lt;ref name=chiefJustic_taney /&gt;}}

===== امریکی شہریت =====
2 جون 1924 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے ریپبلیکن صدر کیلون کولج (کیلون کولج) نے ہندوستانی شہریت ایکٹ (انڈیانا شہریت ایکٹ) اُتے دستخط کیتے ، جس دے ذریعہ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے اس دے تمام علاقےآں وچ پیدا ہونے والے تمام امریکی شہریت نئيں ملی ، ریاستہائے متحدہ دا شہری بن گیا۔ اس ایکٹ د‏‏ی منظوری تو‏ں پہلے ہی ، تقریبا دو تہائی مقامی امریکیو‏ں نے امریکا د‏‏ی شہریت حاصل کرلئی سی۔ &lt;ref name=&quot;2-3_us_citizenship&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/kappler/vol4/html_files/v4p1165.html|title=Indian affairs: laws and treaties Vol. IV, Treaties|accessdate=14 अक्टूबर 2008|last=Kappler|first=Charles|year=1904|publisher=Government Printing Office}}&lt;/ref&gt; امریکی شہریاں دے حصول دے لئی امریکی نژاد امریکیو‏ں دے لئی پہلی درج تریخ 1831 وچ سی ، جدو‏ں مسیسیپی چوکٹاؤ ناچنے والے خرگوش کریک دے معاہدے نو‏‏ں اپنانے دے بعد امریکی شہری بن گئياں۔ .&lt;ref name=&quot;us_citizenship&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;david_baird&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Choctaw People|last=Baird|first=David|publisher=Indian Tribal Series|year=1973|location=United States|page=36|chapter=The Choctaws Meet the Americans, 1783 to 1843|id=Library of Congress 73-80708}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nrc_programs&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nrcprograms.org/site/PageServer?pagename=cin_hist_citizenshipact|title=History &amp; Culture, Citizenship Act – 1924|accessdate=2 मई 2008|last=Council of Indian Nations|year=2005|publisher=Council of Indian Nations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MAA_k_carlton&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf|title=A Brief History of the Mississippi Band of Choctaw Indians|accessdate=4 मई 2009|last=Carleton|first=Ken|year=2002|format=PDF|publisher=Mississippi Archaeological Association|archive-date=2007-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715115205/http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf}}&lt;/ref&gt; آرٹیکل 22 وچ ریاستہائے متحدہ دے ایوان نمائندگان وچ اک چوکٹو نمائندے د‏‏ی تقرری د‏‏ی گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;us_citizenship&quot;/&gt; اس معاہدے دے آرٹیکل XIV دے تحت ، کوئی وی چوکتاو شخص جو رجسٹر ہونے دے بعد ، چوکتاو قوم نہ بننے دا انتخاب کردا اے تے جے اس معاہدے دے پنج سال دے لئی مجاز ا‏‏ے۔ جے اوہ زمین اُتے رہ رہیا اے ، تاں اوہ امریکا دا شہری بن سکدا ا‏‏ے۔ انہاں برساں دے دوران ، مقامی امریکی مندرجہ ذیل طریقےآں تو‏ں امریکی شہری بن گئے: &lt;blockquote&gt; 1. معاہدے د‏‏ی دفعات (جداں کہ مسسیپی چوکاتاو وچ اے ) &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 2۔ ڈیوس ایکٹ دے تحت 8 فروری 1887 نو‏‏ں رجسٹریشن تے اراضی الاٹمنٹ &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 3. آسان فیس وچ پیٹنٹ د‏‏ی اشاعت &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; civil) مہذب زندگی د‏‏ی عادات نو‏‏ں اپنانے تو‏ں &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 5. نابالغ بچے &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; پیدائش دے لحاظ تو‏ں شہریت &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 7. امریکی فوج وچ بحیثیت سپاہی تے ملاح &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 8. امریکی شہری نال شادی ک‏ر ک‏ے &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; کانگریس دے اک خصوصی عمل دے ذریعہ &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/blockquote&gt;{{Quote|The Choctaws would ultimately form a territory by themselves, which should be taken under the care of the general government; or that they should become citizens of the State of Mississippi, and thus citizens of the United States.|20x|20x|''-Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate, Vol. II, No. 37.'', 1829.&lt;ref name=cherokee_phoenix&gt;{{Cite web
 | url  = http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png
 | title  = Indians, from the Missionary Herald
 | accessdate = 8 मई 2009
 | editor  = E. Boudinott,
 | date  = December 23, 1829
 | format  = PNG
 | publisher = Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate. New Echota, Cherokee Nation.
}}&lt;/ref&gt;}}
اج امریکا وچ ، امریکی ہندوستانیاں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے آئین وچ تمام حقوق د‏‏ی ضمانت دتی گئی اے ، اوہ انتخابات وچ ووٹ دے سکدے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ سیاسی دفاتر وی چلا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ قبائلی امور ، انہاں د‏‏ی خود مختاری تے ثقافتی طریقےآں تو‏ں متعلق وفاقی حکومت دے دائرہ اختیار اُتے تنازعہ کھڑا ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=VzWIpZBZgA0C|title=American Indian policy in the twentieth century|last=Deloria|first=Vincent|publisher=University of Oklahoma Press|year=1992|isbn=978-0-8061-2424-7|page=91}}&lt;/ref&gt; {{Quote|Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, That all noncitizen Native Americans born within the territorial limits of the United States be, and they are hereby, declared to be citizens of the United States: Provided, That the granting of such citizenship shall not in any manner impair or otherwise affect the right of any Native American to tribal or other property.|20x|20x|''Indian Citizenship Act of 1924''}}

=== احتجاج ===
[[فائل:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb| منشور منزل مقصود ، 1872 وچ مقامی امریکی جان گسٹ دے ذریعہ کولمبیا د‏‏ی تخیلات‏ی نمائندگی تو‏ں آزاد]]
جولائ‏ی 1845 وچ ، نیو یارک دے اخبار دے ایڈیٹر جان ایل۔ او سلیوان نے &quot;تقدیر د‏‏ی وضاحت&quot; د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی تاکہ ایہ واضح کيتا جاسک‏‏ے کہ &quot;الہی دفاع د‏‏ی تخلیق&quot; نے ریاستہائے متحدہ دے علاقائی توسیع د‏‏ی کس طرح مدد کيتی۔ &lt;ref&gt;वर्ल्ड्स टुगेदर, वर्ल्ड्स अपार्ट, रॉबर्ट टिग्नोर, जेरिमी अडेलमैन, स्टीफन एरन, स्टीफन कोट्किन, सुजैन मार्चंद, ज्ञान प्रकाश, माइकल सिन, डब्ल्यू.डब्ल्यू. नौर्टन एंड कंपनी, न्यूयॉर्क, 2000, पृष्ठ. 274&lt;/ref&gt; مقدر د‏‏ی وضاحت تو‏ں مقامی امریکیو‏ں دے سنگین نتائج برآمد ہوئے کیونجے براعظماں وچ توسیع دا دیرپا معنی مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی سرزمین سی۔ تقدیر د‏‏ی وضاحت یا تاں مغرب تک تحریک د‏‏ی توسیع یا توضیحات د‏‏ی وضاحت یا جواز سی ، یا کچھ تشریحات وچ ، اک نظریہ یا نظریہ جس نے رہتل دے عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ تقدیر د‏‏ی وضاحت دے حامیاں دا خیال سی کہ توسیع نہ صرف اچھی بلکہ قدرتی تے یقینی وی ا‏‏ے۔ ایہ لفظ پہلی بار جیکسن دے ڈیموکریٹس نے 1840 د‏‏ی دہائی وچ مغربی ریاستہائے متحدہ امریکا (اوریگون ٹیریٹری ، ٹیکساس انیکیکشن ، تے میکسیکو سیشن) دے زیادہ تر حصول د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی استعمال کيتا سی۔ {{Quote|What a prodigious growth this English race, especially the American branch of it, is having! How soon will it subdue and occupy all the wild parts of this continent and of the islands adjacent. No prophecy, however seemingly extravagant, as to future achievements in this way [is] likely to equal the reality.|20x|20x|Rutherford Birchard Hayes, U.S. President, January 1, 1857, Personal Diary.&lt;ref name=manifestquote&gt;{{cite web
|url  = http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race
|title  = Hayes Quotes: What a prodigious growth this English race, …
|accessdate  = 4 सितंबर 2008
|author  = Rutherford Birchard Hayes
|year  = 1857
|archive-url  = https://web.archive.org/web/20090105132255/http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race
|archive-date  = 5 जनवरी 2009
|url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;}}
تقدیر د‏‏ی وضاحت دا دور ، جسنو‏ں &quot;انڈین ہٹانا&quot; کہیا جاندا اے ، نے کامیابی حاصل کرلئی- اگرچہ ملک بدری دے کچھ انسان دوست حامیاں دا خیال سی کہ مقامی امریکیو‏ں دے گوراں تو‏ں دور رہنا بہتر اے ، لیکن مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں امریکی توسیع د‏‏ی راہ وچ کھڑے ہونے والے &quot;بدتمیز انسان&quot; دے سوا کچھ نئيں سمجھیا۔ . سیمس جیفرسن دا خیال سی کہ اگرچہ مقامی امریکی دانشورانہ طور اُتے گوراں دے برابر سن ، لیکن انھاں یا تاں گوراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے دا انتخاب کرنا پئے گا یا فیر اوہ گوراں دے ذریعہ مجبور ہوجاواں گے۔ جیفرسن دا ایہ عقیدہ کہ اصل روشن خیالی دے بارے وچ ایہ سوچیا گیا سی کہ گورے تے مقامی امریکی اک ہی قوم د‏‏ی تشکیل دے لئی متحد ہوجاواں گے ، تے اوہ ایہ مننے لگیا کہ دریائے مسیسیپی دے اس پار مقامی ہجرت تے وکھ معاشرے نو‏‏ں برقرار رکھن۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

==== 1871 دا ہندوستانی تخصیصی ایکٹ ====
1871 وچ ، کانگریس نے ہندوستانی تخصیصاں دے قانون وچ اک ترمیم دا اضافہ کيتا تاکہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اضافی مقامی امریکی قبیلے یا آزاد ملکاں نو‏‏ں تسلیم کيتا جاسک‏‏ے ، تے اضافی معاہداں اُتے پابندی لگیائی جاسک‏‏ے۔ {{Quote|That hereafter no Indian nation or tribe within the territory of the United States shall be acknowledged or recognized as an independent nation, tribe, or power with whom the United States may contract by treaty: Provided, further, that nothing herein contained shall be construed to invalidate or impair the obligation of any treaty heretofore lawfully made and ratified with any such Indian nation or tribe.|20x|20x|Indian Appropriations Act of 1871&lt;ref name=App_act&gt;{{cite web
|url  = http://law.onecle.com/constitution/article-2/21-indian-treaties.html
|title  = Indian Treaties
|accessdate = 31 मार्च 2009
|author  = Onecle
|date  = Last modified: November 8, 2005
}}&lt;/ref&gt;}}

=== ہٹانا تے بکنگ ===
[[فائل:Tecumseh02.jpg|thumb|232x232px| تیکمسیہ د‏‏ی لڑائی وچ ، ٹیکمسیہ شونی رہنما سی جس نے پورے شمالی امریکا وچ مقامی امریکی قبیلے دا اتحاد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ &lt;ref&gt;[164]&lt;/ref&gt;]]
امریکی سرکاری عہدیداراں نے اس عرصے دے دوران متعدد معاہدے کیتے ، لیکن بعد وچ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے انہاں وچو‏ں بہت ساری خلاف ورزی کيتی۔ ہور معاہداں نو‏‏ں &quot;زندہ&quot; دستاویز سمجھیا جاندا سی ، جنہاں د‏‏ی شرائط نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ ہونے والے وڈے تنازعات وچ چوکی جنگ ، کریک جنگ ، تے سیمینول جنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ ، متعدد قبائلی فوج ، جس د‏‏ی سربراہی تیکمسیہ ، اک شاونی چیف سی ، نے 1811-12 دے عرصے وچ متعدد لڑائ لڑی ، جنھاں تیکم سکی د‏‏ی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد دے مراحل وچ ، ٹیکسس دے گروپ نے 1812 د‏‏ی جنگ وچ برطانوی افواج دے نال اتحاد کيتا تے ڈیٹرائٹ نو‏‏ں جیتنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ۔ سینٹ کلیئر د‏‏ی شکست (1791) ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تریخ وچ امریکی نژاد امریکیو‏ں دے ہتھو‏ں امریکی فوج د‏‏ی بدترین شکست سی۔

مسیسیپی دے مغرب وچ متعدد مقامی امریکی ملکاں سن تے اوہ آخری ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں قبول کردے سن ۔ امریکی حکومت تے مقامی امریکی معاشراں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں عام طور اُتے &quot;ہندوستانی جنگ&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لٹل بیگورن د‏‏ی لڑائی (1876) امریکیو‏ں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فتوح سی۔ شکستاں وچ 1862 دا سیوکس بغاوت ، سینڈ کریک قتل عام (1864) تے 1890 وچ زخم گھٹنے شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;राल्फ के. एंड्रिस्ट.[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml मैसकर!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}, ''अमेरिकन हेरिटेज'', अप्रैल 1962&lt;/ref&gt; ایہ تنازعات غالب آ امریکی امریکی سبھیاچار دے زوال دا اک اتپریرک رہیا ا‏‏ے۔ سن 1872 تک ، امریکی فوج نے تمام مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے د‏‏ی پالیسی اپنائی سی ، جے تے جدو‏ں تک اوہ ہتھیار ڈال دتے گئے تے محفوظ علاقےآں تک ، &quot;جتھ‏ے انہاں نو‏ں عیسائیت تے زراعت د‏‏ی تعلیم دتی جاسکدی سی۔&quot; ، وچ رہنے اُتے راضی مت ہاں &lt;ref&gt;[http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm &quot;अपाचे इंडियंस डिफेंडेड होमलैंड्स इन साउथवेस्ट&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007202003/http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm |date=2006-10-07 }}. रिओस, एमा और टोड उजेल. एल पासो सामुदायिक कॉलेज.&lt;/ref&gt; {{Quote|The Indian [was thought] as less than human and worthy only of extermination. We did shoot down defenseless men, and women and children at places like Camp Grant, Sand Creek, and Wounded Knee. We did feed strychnine to red warriors. We did set whole villages of people out naked to freeze in the iron cold of Montana winters. And we did confine thousands in what amounted to concentration camps.|20x|20x|''The Indian Wars of the West, 1934''&lt;ref name=Wellman&gt;{{Cite book
|last  = Wellman
|first  = Paul
|title  = The Indian Wars of the West
|accessdate = 2 मई 2008
|publisher = Doubleday &amp; Company, INC.
|page  = 8
|chapter = Preface
|id   = ISBN NONE
|year = 1934
}}&lt;/ref&gt;}}

=== مقامی امریکی غلامی د‏‏ی روایت ===
انیہويں صدی وچ ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب د‏‏ی سمت وچ توسیع جاری رکھی ، جس وچ تیزی تو‏ں مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی تعداد اکثر مغرب د‏‏ی سمت ودھنے اُتے مجبور ہوگ، ، اکثر طاقت دے ذریعے تے تقریبا ہمیشہ ہچکچاندے ہوئے۔ تو‏ں کيتا گیا سی۔ مقامی امریکیو‏ں نے 1785 دے ہوپ ویل معاہدے دے تحت جبری نقل مکانی نو‏‏ں غیر قانونی سمجھیا۔ صدر اینڈریو جیکسن د‏‏ی سربراہی وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے سن 1830 دا ہندوستانی ہٹانے دا قانون منظور کيتا ، جس دے تحت صدر نو‏‏ں دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ واقع دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ مقامی امریکی زمین دا تبادلہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ معاہداں دا حق فراہ‏م کیہ۔ ہندوستانی ہٹانے د‏‏ی اس پالیسی دے نتیجے وچ 100،000 مقامی امریکی مغرب وچ منتقل ہوگئے سن ۔ نظریا‏تی طور اُتے ، ایہ بے گھر ہونا رضاکارانہ ہونا سی تے بوہت سارے مقامی امریکی مشرقی حصے وچ ہی رہ‏‏ے۔ عملی طور اُتے ، مقامی امریکی رہنماواں اُتے ملک بدر دے معاہداں اُتے دستخط کرنے دے لئی بہت دباؤ سی۔

ملک بدر کرنے د‏‏ی پالیسی دے مذکور مقصد د‏‏ی بدترین خلاف ورزی معاہدہ نیو ایکوٹا دے تحت ہوئی ، جس اُتے چیروکیو‏ں دے اک متضاد دھڑے نے دستخط کیتے ، لیکن منتخب قیادت دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ صدر جیکسن نے اس معاہدے اُتے ثابت قدمی تو‏ں عمل درآمد کيتا ، جس دے نتیجے وچ آنسوواں د‏‏ی پٹی اُتے لگ بھگ 4000 چیروکی ہلاک ہوگئے۔ انہاں دے غلام بنا ک‏ے لگ بھگ 17،000 چیروکی تے تقریبا 2،000 کالے گھراں تو‏ں بے دخل کردتے گئے۔ &lt;ref&gt;कार्टर (III}, शमूएल (1976). ''चेरोकी सनसेट: अ नेशन बिट्रेड : अ नरेटिव ऑफ़ ट्रावेल एंड ट्रिएम्प्फ़, पर्सिक्युशन एंड एक्ज़ाइल'' . न्यूयॉर्क: डबलडे, पृष्ठ 232.&lt;/ref&gt;

قبیلے عام طور اُتے مخصوص علاقےآں وچ آباد ہُندے سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں روايتی زندگی تو‏ں زیادہ آسانی تو‏ں وکھ کيتا جاسکدا سی تے انہاں نو‏ں یورپی امریکی معاشرے وچ دھکیل دتا جاسکدا سی۔ انیہويں صدی وچ ، کچھ جنوبی ریاستاں نے اضافی طور اُتے مقامی امریکی سرزمیناں اُتے غیر مقامی امریکی بستیاں دے تصفیہ اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی وی قانون نافذ کيتا ، جس دا مقصد سفید مشنری بکھرے ہوئے امریکیو‏ں نو‏‏ں انہاں دے نال ہمدردی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دینا سی۔ مقامی لوکاں د‏‏ی مزاحمت وچ مدد کرنے تو‏ں قاصر &lt;ref&gt;हिस्ट्री#अमेरिका में जेनोसाइड्स देखें&lt;/ref&gt;

== مقامی امریکی غلامی ==

=== یورپی غلامی ===
افریقی غلامی نو‏‏ں یورپی باشندےآں دے ذریعہ شمالی امریکا وچ متعارف کروانے تو‏ں پہلے ہی ، زیادہ تر مقامی امریکی قبیلے نے کسی نہ کسی طرح د‏‏ی غلامی کيت‏ی سی ، لیکن انہاں وچو‏ں کسی نے وی وڈے پیمانے اُتے غلام مزدوری دا استحصال نئيں کيتا۔ جایا کردے سن . اس دے علاوہ ، نوآبادیات‏ی پہلے دے دور وچ مقامی امریکیو‏ں نے غلاماں د‏‏ی خریداری تے فروخت نئيں کيت‏‏ی ، حالانکہ اوہ کدی کدی امن دے جذبات دا اظہار کرنے یا اپنے ہی ممبراں دے بدلے دوسرے قبیلے دے نال غلاماں دا تبادلہ کردے سن ۔ مہیا کردے سن ۔ لفظ &quot;غلام&quot; انہاں دے غلام استعمال کرنے دے نظام دے لئی قطعی لفظ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;/&gt;

قبیلےآں دے درمیان غلامی رکھنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی حیثیت مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ بوہت سارے معاملات وچ ، جنگ دے دوران یا بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہونے والے جنگجوواں د‏‏ی جگہ لینے دے لئی قبیلے وچ غلام غلام نوجواناں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ دوسرے قبیلے قبائلی ممبراں اُتے قرض یا غلامی د‏‏ی وجہ تو‏ں غلامی اُتے عمل پیرا سن جنہاں نے جرائم دا ارتکاب کيتا۔ لیکن انہاں د‏‏ی حیثیت صرف عارضی سی کیونجے غلام قبائلی افراد نو‏‏ں قبائلی معاشرے دے نال اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی دے بعد رہیا کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;/&gt;

بحر الکاہل دے کچھ قبیلےآں وچ ، آبادی دا اک چوتھائی غلام سی۔ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 स्लेवरी इन हिसटॉरिकल पर्सपेक्टिव] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614062348/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 |date=2012-06-14 }}&quot;. ''डिजिटल हिस्ट्री'', ह्यूस्टन विश्वविद्यालय&lt;/ref&gt; شمالی امریکا دے دوسرے قبیلے جنہاں وچ غلام سن ، مثال دے طور اُتے ، ٹیکساس دے کومانچے ، جارجیا دے کریک ، پونی تے کلاماتھ سن ۔ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 स्लेव-ओइंग सोसाइटिज़]&quot;. ''इन्साइक्लोपीडीया ब्रिटानिका गाइड टू ब्लैक हिस्ट्री'' .&lt;/ref&gt;

=== مقامی امریکیو‏ں دے ذریعہ افریقی غلامی نو‏‏ں اپنانا ===
جب یورپی نوآبادیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمالی امریکا آئے تاں مقامی امریکیو‏ں نے ڈرامائی انداز وچ اپنی غلامی دے طرز عمل نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ انہاں نے پایا کہ برطانوی نوآبادیات ، خاص طور اُتے جنوبی کالونیاں وچ رہنے والے ، تمباکو ، چاول تے انڈگو د‏‏ی کاشت وچ بانڈے مزدور دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں خریدتے یا انہاں اُتے قبضہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں نے جنگی قیدیاں نو‏‏ں اپنے معاشراں وچ شامل کرنے دے بجائے گوراں نو‏‏ں فروخت کرنا شروع کردتا۔ جداں جداں گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے نال ویسٹ انڈیز وچ مزدوری د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہويا ، یورپی باشندےآں نے &quot;شوگر جزیرے&quot; نو‏‏ں برآمد کرنے دے لئی مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنانا شروع کيتا۔ غلاماں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ کوئی درست ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ اسکالرز دا اندازہ اے کہ ہوسکدا اے کہ یورپی باشندےآں نے ہزاراں مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنا لیا ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://mmslibrary.files.wordpress.com/2009/10/slavery-and-native-americans-in-british-north-america-and-the-united-states.pdf|title=Slavery and Native Americans in British North America and the United States: 1600 to 1865|last=Tony Seybert|accessdate=20 जून 2009|year=2009|publisher=}}&lt;/ref&gt;

جب غلامی نسل در نسل بن گئی ، ورجینیا جنرل اسمبلی نے 1705 وچ کچھ شرائط د‏‏ی تعریف کيت‏ی: &lt;blockquote&gt; &quot;درآمد تے ملک وچ لیائے جانے والے تمام غلام… جو اپنے آبائی ملک وچ مسیحی نئيں سن … اس دا حساب لیا جائے گا تے اوہ غلام ہون گے۔ جے کوئی غلام اپنے آقا د‏‏ی مخالفت کردا اے … تاں ایداں دے غلام د‏‏ی اصلاح ہوئے گی تے جے اوہ اس طرح د‏‏ی اصلاح دے دوران فوت ہوجاندا اے … تاں اس دا آقا ہر طرح د‏‏ی سزا تو‏ں آزاد ہوگا… جداں ایسا حادثہ کدی نئيں ہويا ہوئے۔ &quot; ورجینیا جنرل اسمبلی دا اعلان ، 1705۔ &lt;ref name=&quot;pbsafna&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1narr3.html|title=The Terrible Transformation:From Indentured Servitude to Racial Slavery|last=|accessdate=7 जनवरी 2010|year=2009|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; مقامی امریکی غلام تجارت صرف 1730 دے آس پاس ہی جاری رہی تے یامسی جنگ سمیت قبیلے دے وچکار تباہ کن جنگاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اٹھارہويں صدی دے اوائل وچ ہندوستانی جنگاں نے افریقی غلاماں د‏‏ی ودھدی ہوئی درآمد دے نال مل ک‏ے 1750 تک مقامی امریکی غلام تجارت نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کيتا۔ نوآبادیات نے محسوس کيتا کہ مقامی امریکیو‏ں دا فرار ہونا بہت آسان اے ، تے جنگاں نے بوہت سارے نوآبادیات‏ی غلام تاجراں د‏‏یاں جاناں لیاں سن۔ باقی مقامی امریکی گروپاں نے اک مضبوط پوزیشن وچ یورپی باشندےآں نو‏‏ں منظم تے مقابلہ کيتا۔ جنوب مشرق دے بوہت سارے زندہ بچ جانے والے مقامی امریکی تحفظ دے لئی چوکٹو ، کریک ، تے کٹوبا ورگی انجمناں وچ شامل ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;/&gt;

آبائی امریدیاں عورتاں نو‏‏ں زیادتی دا خطرہ سی ، خواہ اوہ غلام کيتی گئی ہاں یا نني‏‏‏‏ں۔ بہت ساری جنوبی برادریاں وچ نوآبادیات‏ی دور دے ابتدائی سالاں وچ مرداں دا تناسب متفاوت سی تے اوہ جنسی نژاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی امریدیاں عورتاں د‏‏ی طرف راغب ہوگئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;udayu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://academic.udayton.edu/Race/05intersection/Gender/rape.htm|title=&quot;The Realities of Enslaved Female Africans in America&quot;, excerpted from ''Failing Our Black Children: Statutory Rape Laws, Moral Reform and the Hypocrisy of Denial''|last=Gloria J. Browne-Marshall|accessdate=20 जून 2009|year=2009|publisher=University of Daytona|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105133059/http://academic.udayton.edu/race/05intersection/gender/rape.htm}}&lt;/ref&gt; مقامی امریکی تے افریقی لونڈی دونے ہی خواتین نو‏‏ں مرد غلام رکھنے والےآں تے دوسرے سفید فام مرداں دے ذریعہ عصمت دری تے جنسی طور اُتے ہراساں کيتا گیا۔

=== کنگ فلپ د‏‏ی لڑائی ===
مقامی امریکیو‏ں نے اپنی سرزمین اُتے اینگلو امریکی تجاوزات د‏‏ی مخالفت کيتی تے اپنے ثقافتی طریقےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ مقامی امریکیو‏ں نے کئی سطحاں اُتے غلام افریقیاں تے افریقی امریکیو‏ں نال رابطہ برقرار رکھیا۔ وقت گزرنے دے نال ، تمام ثقافتاں دے وچکار تعاملات شروع ہوگئے۔ آہستہ آہستہ ، مقامی امریکیو‏ں نے سفید کلچر نو‏‏ں اپنانا شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;nawomen&quot;/&gt; مقامی امریکیو‏ں نے افریقیاں دے نال کچھ تجربات شیئر کیتے ، خاص کر اس مدت دے دوران جدو‏ں دوناں نو‏ں غلام بنایا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;afrna&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|title=Park Ethnography: Work, Marriage, Christianity|last=National Park Service|date=30 मई 2009|publisher=National Park Service}}&lt;/ref&gt;

پنج مہذب قبیلے نے غلاماں دا مالک بن دے اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ دوسرے یورپی امریکی طریقےآں نو‏‏ں اپنایا۔ چیروکی دے غلام ملکیت والے خانداناں وچو‏ں ، 78 فیصد نے کچھ سفید آبائی دعوی کيتا۔ لوکاں دے وچکار تعامل د‏‏ی نوعیت دا دارومدار مقامی امریکی گروپاں ، غلامی والے لوکاں تے یورپی غلام ہولڈراں دے تاریخی کردار اُتے سی۔ مقامی امریکی اکثر مفرور غلاماں د‏‏ی مدد کردے سن ۔ انہاں نے افریقیاں نو‏‏ں گوراں نو‏‏ں وی بیچ دتا تے انہاں دا کاروبار بوہت سارے کمبل یا گھوڑےآں د‏‏ی طرح کيتا۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;/&gt;

اگرچہ مقامی امریکیو‏ں نے غلاماں دے نال ایسا سلوک کيتا جداں کہ یورپیاں نے کيتا ، لیکن زیادہ تر آبائی امریکی آقاواں نے جنوبی سفید فام غلامی (شٹل غلامی) د‏‏ی بدترین خصوصیت بیان کيتی۔ مسترد.&lt;ref name=&quot;wil&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php|title=Africans and Indians: Only in America|last=William Loren Katz|accessdate=20 सितंबर 2008|year=2008|publisher=William Loren Katz|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529122255/http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php}}&lt;/ref&gt; اگرچہ 3 فیصد تو‏ں وی کم مقامی امریکی غلام سن ، لیکن اس بانڈ نے مقامی امریکیو‏ں وچ تباہ کن افواہاں نو‏‏ں جنم دتا۔ مخلوط نسل دے غلام ہولڈرز اس درجہ بندی دا حصہ سن جو ظاہر ہُندا اے کہ ایہ تعلق یوروپی نسل تو‏ں اے ، لیکن انہاں دا فائدہ انہاں دے آباؤ اجداد تو‏ں منتقلی معاشرتی جائداد د‏‏ی بنیاد اُتے ہويا۔ ہندوستان نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی تجاویز نے ثقافتی تبدیلیاں دے تناؤ نو‏‏ں ودھایا کیونجے جنوب وچ مخلوط نسل دے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ خالص خون والے لوکاں نے بعض اوقات زمین اُتے قابو پانے سمیت روايتی طریقےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی بہت وڈی کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ زیادہ روايتی ممبران ، جو غلام نئيں رکھدے سن ، اکثر اوہ اینگلو امریکیو‏ں نو‏‏ں زمین بیچنا پسند نئيں کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;amslav&quot;/&gt;

== جنگ ==

=== خانہ جنگی ===
کنگ فلپ د‏‏ی لڑائی ، جسنو‏ں کدی کدی میٹاکم د‏‏ی جنگ یا میٹاکوم بغاوت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 1675–1676 وچ موجودہ جنوبی نیو انگلینڈ وچ رہنے والے مقامی امریکیو‏ں تے انگریزی نوآبادیات تے انہاں دے مقامی امریکی اتحادیاں دے وچکار ہوئی۔ مسلح تصادم ہويا۔ شاہ فلپ دے قتل دے بعد وی ، ایہ شمالی نیو انگلینڈ (خاص طور اُتے مینی بارڈر پر) وچ جاری رہیا ایتھ‏ے تک کہ اپریل 1678 وچ خلیج کاسکو وچ اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] &quot;شاہ فلپ د‏‏ی جنگ ، امریکا د‏‏ی تریخ فراموش کردہ تنازعات د‏‏ی تریخ تے میراث&quot; وچ شلٹز تے توگیاس د‏ی موت نے مل ک‏ے (مردم شماری دے محکمہ دفاع تے نوآبادیات‏ی مورخ فرانسیس جیننگس دے کم) اک اندازے دے مطابق نیو انگلینڈ دے 52،000 نوآبادکاراں وچو‏ں 800 (ہر 65 وچو‏ں 1) تے 20،000 وچو‏ں 3،000 امریکی (ہر 20 وچو‏ں 1) جنگ دے دوران اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ، جس د‏‏ی وجہ ایہ تناسب امریکی متناسب ا‏‏ے۔ تریخ د‏‏ی خونخوار تے مہنگی ترین جنگاں وچو‏ں اک بن گیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] نیو انگلینڈ دے نوے شہراں دے نصف تو‏ں زیادہ شہراں اُتے مقامی امریکی جنگجوواں نے حملہ کيتا۔ دونے اطراف دے دس وچو‏ں اک فوجی یا تاں زخمی یا ہلاک ہوگیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx फिलिप वॉर: अमेरिका मोस्ट डेवासटेटिंग कंफ्लिक्ट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516191654/http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx |date=2011-05-16 }}. वॉल्टर गिर्सबैक. सैन्य इतिहास ऑनलाइन.&lt;/ref&gt;

اس جنگ نو‏‏ں میٹاکومیٹ ، میٹاکوم یا پوماٹاکم دا ناں دتا گیا اے ، جو امریکا دے سرکردہ رہنما نيں ، جو انگریزاں نو‏‏ں &quot;کنگ فلپ&quot; دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پوکانوکیٹ ٹرائب / پوکیسیٹ یونین تے ویمپینوگ نیشن دے آخری میساچوسیٹس (عظیم رہنما) سن ۔ نوآبادکاراں دے ہتھو‏ں اپنی شکست دے بعد تے پوکانوکیٹ قبیلے تے خاندان د‏‏ی نسل کشی د‏‏ی کوششاں دے بعد ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک شمال د‏‏ی طرف فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے تے انگان (میسا چوسٹس بے کالونی) دے خلاف جنگ اٹھانے دے لئی ابانہاں دتی قبیلے تے وااباناکی یونین دے نال فوج وچ شامل ہوگئے۔ جاری ا‏‏ے۔ {{Citation needed|date=अप्रैल 2010}}

=== ہسپانوی امریکی جنگ ===
[[فائل:Ely S. Parker.jpg|thumb|151x151px| ایلی ایس پارکر فیڈرل سول وار دا جنرل سی ، جس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وفاقی ریاستاں دے وچکار ہتھیار سُٹن د‏‏ی شرائط لکھياں۔ &lt;ref&gt;एली पार्कर फेमस नेटिव अमेरिकन&lt;/ref&gt; خانہ جنگی وچ بریگیڈیئر جنرل دے عہدے تک پہنچنے والے پارکر صرف دو مقامی امریکیو‏ں وچو‏ں اک سن ۔]]
خانہ جنگی دے دوران [[امریکی خانہ جنگی|بوہت سارے]] مقامی امریکی فوج وچ خدمات انجام دیندے رہے ، &lt;ref name=&quot;clr&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=&quot;We are all Americans&quot;, Native Americans in the Civil War|url=http://oha.alexandriava.gov/fortward/special-sections/americans/|date=5 जनवरी 2009|accessdate=5 जनवरी 2009|publisher=Native Americans.com|last=W. David Baird et al.}}&lt;/ref&gt; نے یونین دا نال دتا۔ مقامی امریکیو‏ں نے جنگ کيت‏ی کوششاں تے گوراں تو‏ں لڑائی وچ مدد ک‏ر ک‏ے اس وقت د‏‏ی حکومت دا احسان حاصل کرنے د‏‏ی امید د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;ab&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Union and Confederate Indians in the Civil War &quot;Battles and Leaders of the Civil War&quot;|url=http://www.civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|date=5 जनवरी 2009|accessdate=5 जनवरी 2009|publisher=Civil War Potpourri|last=Wiley Britton}}&lt;/ref&gt; ایہ وی مننا سی کہ جنگ وچ انہاں د‏‏ی خدمات دا مطلب قبائلی علاقےآں تو‏ں مغربی علاقےآں وچ امتیازی سلوک تے نقل مکانی دا خاتمہ ہوئے گا۔ اُتے ، جدو‏ں جنگ وچ شدت آگئی تے افریقی امریکیو‏ں نو‏‏ں آزاد قرار دے دتا گیا تاں ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ملانے ، محکوم بنانے ، ملک بدر کرنے یا ختم کرنے د‏‏ی اپنی پالیسیاں جاری رکھی۔ جاری رہے.
[[فائل:Cherokee Confederates Reunion.gif|سجے|thumb|325x325px| نیو اورلینز ، 1903 وچ چیروکی یونین د‏‏ی تنظیم نو۔]]
جنرل ایلی ایس پاریکا ، سینیکا قبیلے دے اک رکن ، نے اسٹریمز آف ڈیڈیکشن د‏‏ی تخلیق کيتی ، جس اُتے جنرل رابرٹ ای نے 9 اپریل 1865 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ لی نے اپومیٹوکس کورٹ ہاؤس وچ دستخط کیتے۔ جنرل پارکر ، جو جنرل یولیس ایس دے بعد کامیاب ہويا۔ گرانٹ نے فوجی سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اوہ تربیت یافتہ وکیل سی ، اک بار اپنی دوڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں وفاقی فوجی خدمات وچ بھرتی ہونے تو‏ں انکار کردتا۔ اپوماٹوکس وچ ، لی نے پارکر نو‏‏ں ریمارکس دیندے ہوئے کہیا ، &quot;مینو‏ں ایتھ‏ے اک سچے امریکی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خوشی ہوئی اے ،&quot; جس اُتے پارکر نے جواب دتا ، &quot;ہم سب امریکيت‏یاں نيں۔&quot; &quot; &lt;ref name=&quot;clr&quot;/&gt;

=== جوئے د‏‏ی صنعت ===
ہسپانوی امریکی جنگ اسپین تے امریکا دے وچکار مسلح فوجی تنازعہ سی جو کیوبا ، فلپائن تے پورٹو ریکو دے حقوق دے معاملے اُتے اپریل تے اگست 1898 دے درمیان رونما ہويا سی۔ [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے کیوبا وچ مداخلت د‏‏ی فعال طور اُتے حوصلہ افزائی کيتی۔ روزویلٹ ، لیونارڈ ووڈ دے نال مل ک‏ے ، فوج نو‏‏ں اک مکمل رجمنٹ وچ لے گئے ، جو پہلی امریکی فوج سی۔ رضاکارانہ کیولری ، کھڑے ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے پہلے رضاکار کیولری تے لڑنے والی واحد رجمنٹ دا ناں &quot;روف رائڈرز&quot; رکھیا گیا۔ آجراں نے مرداں دا اک متنوع گروہ جمع کيتا ، جس وچ کاؤبای ، سونے یا کان کنی دے نگران ، شکاری ، جواری تے مقامی امریکی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے سٹھ مقامی امریکی سن جنہاں نے &quot;رف رائڈرز&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref name=&quot;Rough_riders&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.spanamwar.com/rrhist.html|title=A Brief History of the 1st United States Volunteer Cavalry (&quot;Rough Riders&quot;)|accessdate=17 जून 2009|last=Patrick McSherry}}&lt;/ref&gt;

=== دوسری جنگ عظیم ===
[[فائل:General douglas macarthur meets american indian troops wwii military pacific navajo pima island hopping.JPG|کھبے|thumb| جنرل ڈگلس میک آرتھر ناواجو ، پیما ، پونی تے ہور مقامی امریکی فوجیاں نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]]
[[دوسری جنگ عظیم]] تقریبا 44 44.000 مقامی امریکیو‏ں نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج وچ اپنی خدمات انجام دتیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;WorldWarII&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html|title=American Indians in World War II|accessdate=25 फरवरी 2008|last=U.S. Department of Defense|publisher=www.defenselink.mil|تاريخ-الأرشيف=2008-02-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080216013652/http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; انیہويں صدی دے انخلا دے بعد تو‏ں محفوظ علاقےآں نال تعلق رکھنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے خروج دے طور اُتے بیان کيتا گیا ، ایہ بین الاقوامی تنازعہ مقامی امریکی تریخ دا اک اہ‏م مقام سی۔ مقامی امریکی نسل دے مرد دوسرے امریکی مرداں د‏‏ی طرح فوج وچ بھرتی ہوئے سن ۔ اس دے ساتھی سپاہی اکثر انہاں د‏‏ی طرف وڈی عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن ، اک وجہ ایہ سی کہ طاقت ور مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی کہانی امریکی تاریخی کہانی دے تانے بانے دا حصہ بن چک‏ی ا‏‏ے۔ سفید فام فوجی بعض اوقات خوشی تو‏ں آبائی امریکیو‏ں نو‏‏ں &quot;سربراہ&quot; کہہ ک‏ے انہاں دا احترام کردے ني‏‏‏‏ں۔

ریزرو سسٹم تو‏ں باہر بیرونی دنیا د‏‏ی نمائش دے نتیجے وچ مقامی امریکی سبھیاچار وچ وسیع پیمانے اُتے تبدیلیاں آئیاں ۔ &quot;جنگ&quot; 1945 وچ امریکا وچ ہوئی سی۔ ہندوستانی کمشنر نے بیان دتا کہ &quot;ریزرویشن دور دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس نے آبائی زندگی وچ سب تو‏ں وڈی خلل پیدا کيتا اے &quot; ، جس تو‏ں قبیلہ دے ممبراں د‏‏ی عادات ، رویاں تے معاشی حیثیت اُتے اثر پڑدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;बर्न्सटिन, पृष्ठ 131&lt;/ref&gt; انہاں تبدیلیاں وچ سب تو‏ں نمایاں طور اُتے بہتر تنخواہاں والی ملازمتاں تلاش کرنے دا موقع سی ۔جس دے نتیجے وچ جنگ دے دوران کارکناں د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ اُتے ، کچھ نقصانات وی ہوئے۔ [[دوسری جنگ عظیم]] وچ کل 1،200 پیئبلو افراد نے خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچو‏ں صرف ادھا زندہ واپس لُٹیا سی۔ ہور ایہ کہ بحر الکاہل وچ فوج دے لئی کوڈ ٹاکک‏ر ک‏ے طور اُتے تے زیادہ نیویگیٹرز کم کردے سن ۔ اس نے جو کوڈ تیار کيتا ، اگرچہ ایہ سفارتی لحاظ تو‏ں بہت آسان سی ، لیکن جاپانی کدی وی نئيں سمجھیا۔

== موجودہ مقامی امریکی ==
[[فائل:NativeAmericansToday.jpg|سجے|thumb|387x387px| مختلف گروہاں ، قبیلے تے تمام انڈین ملک فائل نال تعلق رکھنے والے ملکاں دے مقامی امریکيتی۔]]
پالیسی وچ تبدیلی دے 15 سال ختم ہونے اُتے ، ہندوستانی خود ارادیت تے تعلیمی تعاون ایکٹ 1975 وچ منظور کيتا گیا سی۔ اس ایکٹ دے تحت ، جو ہندوستانی سرگرمی ، شہری حقوق د‏‏ی تحریک تے 1960 د‏‏ی دہائی دے سماجی پروگرام دے معاشرتی ترقی دے پہلوآں تو‏ں متعلق اے ، نے امریکی نژاد امریکی خودمختاری د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، امریکی حکومت کیت‏‏ی بندش د‏‏ی پالیسی ترک کردتی گئی سی۔ امریکی حکومت نے مقامی امریکی خود حکومت تے اپنے مستقب‏‏ل دے تعین دے لئی کوششاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔

کچھ قبائلی قوماں اپنی روایت قائم کرنے تے وفاق د‏‏ی پہچان حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں نيں۔ سان فرانسسکو بے ایریا وچ واقع میوکما اوہلن وفاقی عدالت دے نظام وچ اعتراف دے لئی مقدمہ دائر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.muwekma.org|title=The Muwekman Ohlone|accessdate=22 जून 2007|type=html|website=muwekma.org}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے مشرقی قبیلے اپنی قبائلی حیثیت دے لئی باضابطہ پہچان حاصل کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس پہچان دے کچھ فائدے نيں ، بشمول مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں فن تے دستکاری دے کماں اُتے نشان زد کرنا تے انہاں نو‏ں گرانٹ دے لئی درخواست دینے د‏‏ی اجازت دینا جس وچ خصوصی طور اُتے مقامی امریکیو‏ں دے لئی مختص ا‏‏ے۔ لیکن اک قبیلہ دے طور اُتے پہچاننا انتہائی مشکل ا‏‏ے۔ قبائلی گروہ دے طور اُتے قائم ہونے دے لئی، ممبراں نو‏‏ں قبائلی نسل دا جامع نسلی ثبوت پیش کرنا ہوئے گا۔

بوہت سارے مقامی امریکی تے مقامی امریکی حقوق دے حامی اس گل کيتی نشاندہی کردے نيں کہ امریکی امریکی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی &quot;خودمختاری&quot; نو‏‏ں تسلیم کرنے دا دعوی کمزور اے کیونجے امریکا حالے وی اک امریکی ا‏‏ے۔ امریکی قانون دے تحت مقامی لوکاں اُتے حکمرانی تے سلوک کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے حامیاں دے مطابق ، مقامی امریکی خودمختاری دے لئی حقیقی احترام دا تقاضا ایہ ہوئے گا کہ امریکی وفاقی حکومت مقامی امریکیو‏ں دے نال وی اوہی سلوک کرے جس طرح اوہ کسی دوسری خود مختار قوم دے نال سلوک کردی اے تے مقامی امریکیو‏ں تو‏ں متعلق معاملات بیورو آف انڈین افیئر د‏‏ی نئيں ، سکریٹری خارجہ دے ذریعہ سنبھالنے چاہئاں۔ بیورو آف انڈین افیئر نے اپنی ویب سائٹ اُتے دسیا اے کہ اس دے پاس &quot;ریاست ہائے متحدہ امریکا دے {{تحویل|55700000|acre|km2}} ذمہ داری امریکی ہندوستانیاں ، ہندوستانی قبیلے ، تے مقامی الاسکن دے اعتماد وچ ا‏‏ے۔&quot; انتظام تے انتظام کرنے دے لئی۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html|accessdate=दिसम्बर 25, 2007|title=Bureau of Indian affairs|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html|archivedate=29 नवंबर 2007}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے مقامی امریکی تے مقامی امریکی حقوق دے حامی ایہ سمجھدے نيں کہ ایسی زمیناں کو&quot; اعتماد دے تابع &quot;سمجھیا جاندا اے تے کسی وی طرح غیر ملکی طاقت ، ایتھ‏ے تک کہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے ذریعہ وی اسنو‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ وفاقی حکومت ہوئے ، کینیڈا د‏‏ی حکومت ، یا کوئی تے غیر مقامی امریکی اتھارٹی ، دوسرےآں دے نال سلوک کرنے دا سوچ رہی ا‏‏ے۔ {{Quote|Forced termination is wrong, in my judgment, for a number of reasons. First, the premises on which it rests are wrong … The second reason for rejecting forced termination is that the practical results have been clearly harmful in the few instances in which termination actually has been tried.... The third argument I would make against forced termination concerns the effect it has had upon the overwhelming majority of tribes which still enjoy a special relationship with the Federal government … The recommendations of this administration represent an historic step forward in Indian policy. We are proposing to break sharply with past approaches to Indian problems.|20x|20x|President Richard Nixon, ''Special Message on Indian Affairs'', July 8, 1970.&lt;ref name=Nixon_termination_of_termination&gt;{{cite web
 | url  = http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf
 | title  = President Nixon, Special Message on Indian Affairs
 | publisher = U.S. Environmental Protection Agency
 | accessdate = 19 मार्च 2008
 | format  = PDF}}&lt;/ref&gt;}}
[[فائل:Poldine carlo koyukon.jpg|thumb| پلڈائن کارلو ، کوائیوون ، الاسک‏ا دے مصنف]]
&lt;nowiki/&gt;: 2003 امریکی مردم شماری بیورو دے تخمینے، صرف اک تہائی 2.786.652 مقامی امریکیو‏ں لائیو تن ریاستاں وچ امریکا وچ رہنے دے مطابق 413.382 کیلی فورنیا وچ ، 294.137 ایریزونا وچ ، تے 279.559 اوکلاہوما وچ .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-04.pdf|format=PDF|website=US Census.gov|title=Annual Estimates by Race Alone|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt;

2000 د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ریاستہائے متحدہ وچ آبادی دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈی آبادی ناواجو ، چروکی ، چوکا ، سوؤکس ، چیپیوا ، [[اپاچی]] ، بلیکفیٹ ني‏‏‏‏ں۔ (بلیکفیٹ) ، آئروکوئس (آئروکوئس) تے پیئلو۔ 2000 وچ ، مقامی امریکی نژاد امریکیو‏ں وچو‏ں دس وچو‏ں اٹھ مخلوط خون تو‏ں سن ۔ اک اندازے دے مطابق ایہ تعداد سال 2100 تک دس وچو‏ں نو تک پہنچ جائے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://web.archive.org/web/20070613230315/http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class|website=Columbia Law Review|title=Mixing Bodies and Beliefs: The Predicament of Tribes|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt; علاوہ ، بوہت سارے قبیلے ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں مخصوص ریاستاں نے تسلیم کيتا اے ، لیکن وفاقی حکومت دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ ریاست تو‏ں منظوری دے نال منسلک حقوق تے فائدے ریاست تو‏ں دوسرے ریاست وچ مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

اس دوران کچھ ایداں دے افسانہ نگار وی سن جنہاں نو‏ں مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ دسیا گیا سی تے جنھاں نے اس موضوع اُتے ہمدردی دے نال لکھیا سی۔ مارہ ایلس ریان ایسی ہی اک مصنف سن۔
[[فائل:Abandoned Mines Shiprock 2009.jpg|سجے|thumb| مقامی شہری انہاں خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں وچ انہاں د‏‏ی سرزمین اُتے یا اس دے آس پاس ختم شدہ یورینیم بارودی سرنگاں د‏‏ی موجودگی شامل ا‏‏ے۔]]
مقامی علاقےآں وچ معاشی طور اُتے محفوظ علاقےآں یا وڈے معاشراں وچ غربت دے درمیان زندگی نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ مختلف قسم دے صحت دے مسائل پیدا ہوئے نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ دا تعلق غذائیت تے صحت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ برادری زیادہ شراب پینے دے غیر متناسب تناسب تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&amp;module=provider&amp;language=English|accessdate=22 जून 2007|title=Challenges to Health and Well-Being of Native American Communities|website=The Provider's Guide to Quality and Culture}}, स्वास्थ्य विज्ञान के प्रबंधन&lt;/ref&gt; مقامی امریکی کمیونٹی دے نال کم کرنے والی ایجنسیاں مغربی طب دے فائدے نو‏‏ں مربوط کرنے دے نال نال اپنی روایات دا احترام کردے ہوئے تے اپنے ثقافتی طریقےآں وچ رہندے ہوئے بہتر کم کررہیاں نيں۔ {{quote|&quot;It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans.&quot;|The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004&lt;ref&gt;[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004&lt;/ref&gt;}}{{quote|&quot;It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans.&quot;|The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004&lt;ref&gt;[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004&lt;/ref&gt;}}
[[فائل:Americanindiansmapcensusbureau.gif|thumb|300x300px| مردم شماری بیورو فائل د‏‏ی ایہ قدر سال 2000 تک د‏‏ی معلومات دے مطابق ریاستہائے متحدہ وچ مقامی امریکیو‏ں دے سائٹس نو‏‏ں دکھا رہی ا‏‏ے۔]]
جولائ‏ی 2000 وچ ، واشنگٹن ریپبلکن پارٹی نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ امریکی حکومت کیت‏‏ی وفاقی تے قانون ساز شاخاں نے قبائلی حکومتاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000902214724/http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml|archivedate=2 सितंबर 2000|title=Indian Country Today Newspaper – Native American Indian News|publisher=Web.archive.org|date=12 जुलाई 2000|accessdate=22 अगस्त 2010}}&lt;/ref&gt; 2007 وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے کانگریسیاں تے کانگریس خواتین نے امریکی ایوان نمائندگان وچ چروکی قوم دے خاتمے دے لئی اک بل پیش کيتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=365&amp;Itemid=1&amp;ed=53|title=National Congress of American Indians Opposes Bill to Terminate the Cherokee Nation|date=7 जुलाई 2007|website=Tanasi Journal|publisher=Wisdom Keepers, Inc.|accessdate=6 नवम्बर 2009}}&lt;/ref&gt; 2004 تک ، قدرتی وسائل ، جداں مغربی کوئلہ جداں دوسرےآں دے ذریعہ مختلف مقامی امریکی انہاں ریزرو لینڈز۔روبینز تے یورینیم ، ایکوکیشن اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں بخوبی آگاہ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.angelfire.com/band/senaaeurope/DRelocation.html|website=Senaa|title=The Genocide and Relocation of the Dine'h (Navajo)|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html|website=Shundahai.org|title=The Black Mesa Syndrome: Indian Lands, Black Gold|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lists.wayne.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9703&amp;L=tamha&amp;F=&amp;S=&amp;P=7661|website=LISTSERV at Wayne State University|title=Big Mountain Update 1 फ़रवरी 1997|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt;

ورجینیا ریاست وچ ، مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اک انوکھا مسئلہ درپیش ا‏‏ے۔ ورجینیا وچ فیڈرل طور اُتے تسلیم شدہ قبیلہ نئيں ا‏‏ے۔ کچھ تجزیہ کاراں نے اس د‏ی وجہ والٹر ایشبی پلےک‏ے تو‏ں منسوب د‏‏ی اے ، جو ریاست دے بیورو دے اہ‏م اعدادوشمار دے رجسٹرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اک قطرہ قاعدے د‏‏ی اپنی تشریح نو‏‏ں بھرپور طریقے تو‏ں نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1912-1946ء تک خدمات انجام دتیاں۔ 1920 وچ ، ریاست د‏‏ی جنرل اسمبلی نے اک قانون منظور کيتا جس وچ صرف دو نسلاں نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا سی: &quot;سفید&quot; تے &quot;رنگین&quot;۔ پلیا ک‏ے دا خیال سی کہ ریاست وچ مقامی امریکی افریقی امریکیو‏ں دے نال باہمی شادی دے ذریعہ &quot;ہائبرڈائزڈ&quot; ہوچکے نيں تے ہور ایہ کہ جزوی سیاہ روایات دے حامل کچھ لوک مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان لینے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ . پلےکرز نے افریقی نسل دے ہر فرد نو‏‏ں رنگین درجہ بندی کيتا ، چاہے انہاں د‏‏ی شکل و ثقافتی شناخت تو‏ں قطع نظر۔ پلیا ک‏ے نے مقامی حکومتاں اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ ریاست دے تمام مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں &quot;رنگین&quot; دے طور اُتے دوبارہ طبقات‏ی شکل داں تے کنیتاں د‏‏ی فہرستاں فراہ‏م کيتیاں جنہاں دے اعداد و شمار تے قانون د‏‏ی اپنی تشریح د‏‏ی بنیاد اُتے ، نو طباعت دے لئی جانچ د‏‏ی جانی چاہیدا۔ اس دے نتیجے وچ ، ریاست دے مقامی امریکی کمیونٹیز تے کنبے دے ناقابل یقین ریکارڈ نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ بعض اوقات اک ہی خاندان دے مختلف افراد نو‏‏ں &quot;سفید&quot; تے &quot;رنگین&quot; دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی بنیادی شناخت دے لئی کوئی جگہ نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;home.hamptonroads.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&amp;ran=162825|website=Pilotonline.com|title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 2009 وچ ، سینیٹ د‏‏ی ہندوستانی امور کمیٹی نے ورجینیا قبیلے نو‏‏ں وفاقی تسلیم کرنے والے اک بل د‏‏ی منظوری دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146//|title=Virginia tribes take another step on road to federal recognition}}&lt;/ref&gt;

وفاق د‏‏ی پہچان تے اس دے فائدے حاصل کرنے دے لئی، قبائلیاں دے لئی ایہ لازمی قرار دتا گیا اے کہ اوہ سن 1900 تو‏ں اپنا باقاعدہ وجود ثابت کرن۔ وفاقی حکومت نے اس ضرورت نو‏‏ں جزوی طور اُتے برقرار رکھیا اے ، کیونجے کونسلاں تے کمیٹیاں وچ شرکت دے ذریعہ ، وفاق دے لحاظ تو‏ں تسلیم شدہ قبیلے نے اصرار کيتا اے کہ گروپاں نے اوہی تقاضے پورے کیتے جو انہاں نے کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;home.hamptonroads.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&amp;ran=162825|website=Pilotonline.com|title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt;

اکیہويں صدی دے ابتدائی حصے وچ ، مقامی امریکی کمیونٹیز ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی زمین د‏‏ی تزئین ، امریکی معیشت تے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی زندگیاں وچ دیرپا اضافے دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ برادریاں نے مستقل طور اُتے حکومتاں تشکیل دتی نيں ، جو اگ اُتے قابو پانے ، قدرتی وسائل دا انتظام کرنے تے قانون نافذ کرنے ورگی خدمات دا انتظام کردی ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر مقامی امریکی کمیونٹیز نے مقامی آرڈیننس تو‏ں متعلق معاملات اُتے فیصلہ کرنے دے لئی عدالدی نظام قائم کيتا اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر معاشرے دے اندر روايتی وابستگی وچ مبتلا اخلاقی تے معاشرتی اتھارٹی د‏‏ی مختلف شکلاں د‏‏ی وی نگرانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی رہائش د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، کانگریس نے 1996 وچ ''مقامی امریکن ہاؤسنگ تے سیلف ڈیٹرمینیشن ایکٹ'' (ناہاسڈا) ''منظور کيتا'' ۔ قبیلے د‏‏ی طرف رہنمائی کرنے والے اک اجتماعی گرانٹ پروگرام دے نال ، اس قانون نے عوامی رہائش تے ہاؤسنگ ایکٹ دے ہور پروگراماں د‏‏ی جگہ 1937 وچ دتی جس د‏‏ی ہدایت ہند ہاؤسنگ اتھارٹی د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔

=== معاشرتی تفریق ، نسل پرستی تے تنازعات ===
[[فائل:No beer sold to indians.jpg|سجے|thumb|300x300px| اک امتیازی نشان جس دے اُتے بار لگیا ہويا ا‏‏ے۔ برنی ، مونٹانا ، 1941۔]]
شاید اس لئی کہ زیادہ تر مقامی امریکی آبادی دے وڈے مراکز تو‏ں نسبتا علیحدہ مخصوص علاقےآں وچ رہندے نيں ، یونیورسٹیاں نے عام لوکاں دے نال انہاں دے رویاں اُتے نسبتا کم رائے عامہ د‏‏ی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، نان پارٹیشن پبلک ایجنٹ آرگنائزیشن نے گروپ اسٹڈش کيتی۔ بیشتر مقامی امریکیو‏ں نے اعتراف کيتا اے کہ انہاں نے اپنی روز مرہ زندگی وچ مقامی امریکیو‏ں دا کدی کدائيں ہی سامنا کيتا ا‏‏ے۔ اگرچہ اوہ مقامی امریکیو‏ں دے نال ہمدردی رکھدے نيں تے ماضی اُتے افسوس کردے نيں ، لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں درپیش مشکلات دے بارے وچ صرف مبہم سمجھ سی۔ جتھ‏ے تک مقامی امریکیو‏ں دا تعلق اے ، انہاں نے محققاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں لگیا کہ اوہ ہن وی اک وڈے معاشرے وچ تعصب تے بدسلوکی دا سامنا کررہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding|website=Public Agenda|title=Walking a Mile: A Qualitative Study Exploring How Indians and Non-Indians Think About Each Other|accessdate=जुलाई 25, 2008}}&lt;/ref&gt; {{Quote|He is ignoble—base and treacherous, and hateful in every way. Not even imminent death can startle him into a spasm of virtue. The ruling trait of all savages is a greedy and consuming selfishness, and in our Noble Red Man it is found in its amplest development. His heart is a cesspool of falsehood, of treachery, and of low and devilish instincts … The scum of the earth!'''|20x|20x|[[مارک ٹوین]], 1870, ''The Noble Red Man'' (a satire on James Fenimore Cooper's portrayals)&lt;ref name=mark_twain&gt;{{cite web
|url  = http://www.bluecorncomics.com/twain.htm
|title  = Mark Twain, भारतn Hater
|accessdate = 26 अगस्त 2008
|author  = Mark Twain, Blue Corn Comics
}}&lt;/ref&gt;}}
وفاقی حکومت تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار ہونے والی جھڑپاں اکثر تشدد دا باعث بندی ني‏‏‏‏ں۔ شاید ویہويں صدی دا سب تو‏ں قابل ذکر واقعہ جنوبی ڈکوٹا دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ زخم زدہ گھٹنے دا واقعہ سی۔ شہری حقوق دے بڑھدے ہوئے مظاہرےآں د‏‏ی اک مدت دے دوران ، امریکن انڈین موومنٹ (اے آئی ایم) دے لگ بھگ 200 فعال ارکان نے 27 فروری 1983 نو‏‏ں زخم گھٹنے دا اقتدار سنبھالیا۔ اوہ مقامی امریکی حقوق تے نیڑےی پائن رج تحفظ تو‏ں متعلق امور اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وفاقی قانون نافذ کرنے والے افسران تے امریکی فوجی دستےآں نے اس شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والے فائرنگ دے تبادلے وچ ، اے آئی ایم دے دو ممبر ہلاک تے اک ریاستہائے متحدہ مارشل زخمی تے معزور ہويا۔ جون 1975 وچ ، پائن ریج ریزرو وچ مسلح ڈکيت‏ی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے والے ایف بی آئی دے دو ایجنٹاں نو‏‏ں فائرنگ دے تبادلے وچ زخمی کردتا گیا تے بعدازاں پوائنٹ-بلینک رینج اُتے گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ ایف آئی بی دے ایجنٹاں د‏‏ی ہلاکت دے سلسلے وچ اے آئی ایم دے کارکن لیونارڈ پیلٹیر نو‏‏ں لگیاتار دو عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Crosson|first=Judith|url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/|title=Appeals court denies Peltier's parole bid|publisher=Boston.com|date=5 नवंबर 2003|accessdate=22 अगस्त 2010}}&lt;/ref&gt; {{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. &quot;They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, &quot;Soldier highlights problems in U.S. Army&quot;&lt;ref name=&quot;Indian Country Today&quot;&gt;{{cite web
|url    = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html
|title   = Soldier highlights problems in U.S. Army
 |accessdate=20 सितंबर 2008
|author   = Indian Country Today
}}&lt;/ref&gt;}}{{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. &quot;They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, &quot;Soldier highlights problems in U.S. Army&quot;&lt;ref name=&quot;Indian Country Today&quot;&gt;{{cite web
|url    = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html
|title   = Soldier highlights problems in U.S. Army
 |accessdate=20 सितंबर 2008
|author   = Indian Country Today
}}&lt;/ref&gt;}}
2004 وچ ، سینیٹر سیم براؤن بیک (کینساس تو‏ں اک ریپبلکن) نے &quot;ماضی وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ہندوستانی قبیلے دے حوالے تو‏ں اختیار کيتی جانے والی&quot; فضول پالیسیاں &quot;پر امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں تمام مقامی امریکیو‏ں تو‏ں معافی منگ لئی۔ ) مشترکہ قرار داد پیش د‏‏ی (سینیٹ د‏‏ی مشترکہ قرارداد 37)۔ &lt;ref name=&quot;HISTORIC RESOLUTION OF APOLOGY TO NATIVE PEOPLES INTRODUCED IN U.S. CONGRESS May 6, 2004&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm|title=Senate Joint Resolution 37: APOLOGY TO NATIVE PEOPLES|accessdate=6 मई 2004|last=Sam Brownback (R)}}&lt;/ref&gt; صدر بل نو‏‏ں 2010 دے دفاعی تخصیصاندی بل وچ مداخلت کيتی گئی سی جس وچ باراک اوباما نے 2009 وچ ايس‏ے دستخط نو‏‏ں قانون وچ داخل کيتا سی۔ &lt;ref&gt;[http://blogs.wsj.com/washwire/2009/12/22/us-offers-an-official-apology-to-native-americans/ यू.एस. ऑफर्स एन ऑफिशियल एपोलॉजी टू नेटिव अमेरिकंस]&lt;/ref&gt;

جان گراہ‏م ، اے آئی ایم کارکن ، 2007 وچ کینیڈا تو‏ں امریکا منتقل کيتا گیا سی ، تاکہ این. ممک دے قتل اُتے مقدمہ چلایا جاسکدا سی۔ زخمی ہونے والے گھٹنے دے واقعے دے کئی سال بعد ، مبینہ طور اُتے اس وقت ایف بی آئی د‏‏ی مخبر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک مقامی امریکی خاتون کارکن نو‏‏ں قتل کردتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;glocan2&quot;&gt;{{حوالہ خبر|publisher Bell Globemedia Publishing Inc.}}&lt;/ref&gt;

سن 2010 وچ سنیکا نیشن تے نیو یارک سٹی دے میئر بلومبرگ نے سگریٹ ٹیکس دے تنازعہ دے سبب میئر تو‏ں استعفیٰ دا مطالبہ کيتا سی۔ یکم ستمبر تو‏ں اس ٹیکس دے تنازعہ دا اثر آجائے گا جس نے عوام د‏‏ی توجہ اس وقت کھچ لی جدو‏ں بلومبرگ نے اک ریڈیو شو وچ کہیا کہ گورنر پیٹرسن نو‏‏ں &quot;کاؤبای ہیٹ تے شاٹ گن&quot; حاصل کرنے تے خود تو‏ں رقم دا مطالبہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ .

==== مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انسانی حقوق تو‏ں خارج کرنا ====
13 ستمبر ، 2007 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے تقریبا 25 سال د‏‏ی غور و فک‏ر ک‏ے بعد دیسی عوام دے حقوق تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے اعلامیہ نو‏‏ں اپنایا۔ قبول ک‏ر ليا۔ پینڈو نمائندےآں نے اس منشور د‏‏ی ترقی وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اس دے حق وچ 143 ووٹاں د‏‏ی بھاری اکثریت سی ، جدو‏ں کہ صرف 4 ووٹ ڈالے گئے ([[کینیڈا]] ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، امریکا)۔ چار ریاستاں نے جنہاں دے خلاف ووٹ دتا سی جنہاں سبھی نے تاریخی طور اُتے دیسی عوام نو‏‏ں دبایا سی تارکین وطن تو‏ں بوہت گھٹ ، تے انہاں نو‏ں اپنی آزادی کھو کر لے گئے &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The American Empire and the Fourth World : The bowl with one spoon|last=Hall|first=Tony|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2003|isbn=0-7735-3006-1 9780773530065 0773523324 9780773523326|series=McGill-Queen's native and northern series, 34.|location=Montreal; Ithaca}}&lt;/ref&gt; - جنرل اسمبلی وچ پیش کردہ منشور دے حتمی مسودے اُتے شدید اعتراضات جاری رکھے۔ چار مخالف ملکاں وچو‏ں دو ، [[آسٹریلیا]] تے [[نیوزی لینڈ]] نے بعد وچ اپنا رخ بدلا تے اس اعلان دے حق وچ ووٹ دتا۔

ریاستہائے متحدہ امریکا وچ بولنے دے مشن وچ ، ترجمان بنجمن چانگ ، جو رچرڈ گرینلا د‏‏ی قیادت وچ ملازم سن ، نے کہیا کہ &quot;اج ، ایہ واضح نئيں ا‏‏ے۔ ہن ایہ اس پوزیشن وچ اے جتھ‏ے اس د‏ی بہت ساریاں معنےآں وچ تشریح کيت‏ی جاسکدی اے تے ایہ واضح عالمی اصول قائم نئيں کردا ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070914032842/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/13/news/UN-GEN-UN-Indigenous-Peoples.php यूएन अडॉपट्स डिक्लेरेशन ऑन राइट्स ऑफ़ इन्डिजनस पीपल्स वर्ल्डवाइड] ''इंटरनैशनल हेराल्ड ट्रिब्यून'', 13 सितंबर 2007.&lt;/ref&gt; امریکی مشن دے پاس اک دستاویز میز اُتے موجود اے ، دیسی عوام دے حقوق دے اعلامیے دے سلسلے وچ امریکا دے مشاہدات نے اس اعلامیہ اُتے اپنے اعتراضات جاری کیتے۔ ہور تن ملکاں نے اس اعلان نو‏‏ں اس بنیاد اُتے مسترد کردتا کہ ، لیکن اس دے علاوہ ، امریکا نے اس حقیقت د‏‏ی طرف وی توجہ مبذول کروائی کہ اعلامیہ اصطلاح د‏‏ی درست تعریف پیش کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ دیسی عوام &quot; &lt;ref&gt;[http://www.un.int/usa/press_releases/20070913_204.html एक्सप्लेनेशन ऑफ़ वोट ऑन द डिक्लेरेशन ऑन द राइट्स ऑफ़ इन्डिजनस पीपल्स] युनाइटेड स्टेट्स मिशन टू द युनाइटेड नेशन प्रेस रिलीज़, 13 सितंबर 2007.&lt;/ref&gt;

==== کھیلاں وچ مقامی امریکی شوبنکر ====
[[فائل:Chief Osceola on Renegade FSU.jpg|thumb| فلوریڈا اسٹیٹ یونیورسٹی وچ ماسکوٹ چیف اوسیولا کھیلدا ہويا اک طالب علم]]
[[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[کینیڈا]] وچ آبائی امریکن سبھااکاروم کھیلاں دا استعمال بحث دا مسئلہ بن گییاں د‏‏ی تریخ &quot;ہندوستانیاں دے نال گڑبڑ&quot; د‏‏ی اے ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھارہويں صدی د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Calloway&quot;&gt;फर्स्ट पीपल्स, कॉलिन जी. कैलोवे, 2 संस्करण, 2004&lt;/ref&gt; بوہت سارے لوک {{کون|date=जून 2009}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; مقامی امریکی جنگجو ofں د‏‏ی شبیہہ تو‏ں وابستہ بہادری تے رومانوی د‏‏ی تعریف کردے نيں ، بوہت سارے مقامی امریکی انہاں دے نال منسلک اشیاء دے استعمال نو‏‏ں بطور مسواک سمجھنا توہین آمیز تے توہین آمیز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ بہت ساری یونیورسٹیاں (جداں ، نارتھ ڈکوٹا یونیورسٹی آف نارتھ ڈکوٹا دے فائٹنگ سائکس) تے پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی ٹیماں (جداں ، کلیولینڈ انڈینز دے چیف واہو) ہن مقامی امریکی اقوام تو‏ں مشورہ کیتے بغیر ایسی تصاویر دا استعمال نئيں کردے نيں ، کچھ اسکول ، جداں ویلیجو ، سی اے اُتے مبنی والیجو ہائی اسکول تے کروکٹ ، سی اے اُتے مبنی جان سویٹ ہائی اسکول ، تے ہور نچلی سطح د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں نے کہیا حالے تک. کیلیفورنیا دے بے ایریا دے بوہت سارے ہائی اسکول ، جداں ٹوملز ویہہ ہائی تے سیکوئیا ہائی ، نے اپنے نقاب پوشی تو‏ں سبکدوشی کرلئی ا‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt499&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (जून 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (जून 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;کون؟&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;{{Quote|(Trudie Lamb Richmond doesn't) know what to say when kids argue, 'I don't care what you say, we are honoring you. We are keeping our Indian.' … What if it were 'our black' or 'our Hispanic'?|20x|20x|-Amy D'orio quoting Trudie Lamb Richmond, March 1996, &quot;Indian Chief Is Mascot No More&quot;&lt;ref name=amy_d&gt;{{Cite news
|url  = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9805E4DF1239F932A05750C0A960958260&amp;n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FM%2FMascots
|title  = Indian Chief Is Mascot No More
|accessdate = 26 अगस्त 2008
|author  = Amy D'orio
| work=दि न्यू यॉर्क टाइम्स
| date=31 मार्च 1996}}&lt;/ref&gt;}}
اگست 2005 وچ ، نیشنل کولیجیٹ ایتھلیٹک ایسوسی ایشن (این سی اے اے) نے موسم دے بعد دے مقابلاں وچ &quot;مخالف تے مکروہ&quot; آبائی امریکی مقبراں دے استعمال اُتے پابندی عائد کردتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html|website=Online NewsHour|title=NCAA Bans Indian Mascots|accessdate=February 8, 2006|تاريخ-الأرشيف=January 25, 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110125095014/http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اک استثناء دے طور اُتے ، اجازت دتی گئی کہ جے کسی قبیلے دے ذریعہ اجازت دتی جاندی اے تاں اس قبیلے دا ناں استعمال کيتا جاسکدا اے (جداں فلوریڈا دے سیمینول کلان فلوریڈا اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم وچ )۔ اپنے قبیلے دا ناں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|title=Florida State wins its battle to remain the Seminoles|last=Powell, Robert Andrew|date=अगस्त 25, 2005|publisher=International Herald Tribune|accessdate=9 अगस्त 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050825185653/http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|archivedate=25 अगस्त 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|title=Florida State University thanks Seminoles for historic vote of support|publisher=Florida State University|accessdate=9 अगस्त 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608224336/http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|archivedate=8 जून 2007}}&lt;/ref&gt; امریکا د‏‏ی پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی دنیا وچ مقامی امریکی تیمردار ٹیم دے ناں وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ماسکوٹ چیف واہو تے کلیولینڈ انڈینز تے واشنگٹن ریڈسکنس ورگی ٹیماں اس د‏ی کچھ مثالیاں نيں ، جنہاں نو‏ں کچھ لوک متنازعہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{quote|&quot;Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?&quot; he said. &quot;Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?&quot;|&quot;Native American Mascots Big Issue in College Sports&quot;,Teaching Tolerance, May 9, 2001&lt;ref name=teachingTolerance&gt;{{cite web
|url    = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165
|title    = Native American Mascots Big Issue in College Sports
|accessdate    = 26 अगस्त 2008
|author    = Teaching Tolerance
|archive-date    = 2008-04-20
|archive-url    = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165
}}&lt;/ref&gt;}}ا ا‏‏ے۔ امریک
{{quote|&quot;Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?&quot; he said. &quot;Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?&quot;|&quot;Native American Mascots Big Issue in College Sports&quot;,Teaching Tolerance, May 9, 2001&lt;ref name=teachingTolerance&gt;{{cite web
|url    = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165
|title    = Native American Mascots Big Issue in College Sports
|accessdate    = 26 अगस्त 2008
|author    = Teaching Tolerance
|archive-date    = 2008-04-20
|archive-url    = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165
}}&lt;/ref&gt;}}

=== یورپ تے امریکیو‏ں دے ذریعہ فائل ===
[[فائل:North carolina algonkin-rituale02.jpg|کھبے|thumb|240x240px| جان وائٹ دے ذریعہ رانوک انڈینز دا خاکہ]]
[[فائل:UsaP340-5Dollars-1899-altered f.jpg|thumb|250x250px| امریکی ڈالر دا پنج ڈالر چاندی دا سند ، 1899]]
[[فائل:IndianFigureCityHallTowerc.1892.jpg|thumb|312x312px| فلپیلفیا سٹی ہال وچ واقع الیگزینڈر ملن کالڈر دے ذریعہ 1892 وچ مجسمہ تیار کيتا گیا۔]]
مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں مختلف تاریخی ادوار دے دوران امریکی فنکاراں نے کئی طریقےآں تو‏ں فلمایا ا‏‏ے۔ سولہويں صدی دے دوران ، مصور جان وائٹ نے جنوب مشرقی ریاستاں دے مقامی لوکاں د‏‏ی واٹر کلر فائلاں تے نقش و نگار بنائے سن ۔ جان وائٹ د‏‏ی فائلاں زیادہ تر لوکاں د‏‏ی سچی نقلیاں سن۔

بعد وچ ، مصور تھیوڈور ڈی بری نے اصلی سفید آبی رنگ د‏‏ی فائلاں دا استعمال کردے ہوئے کھدی ہوئی فائلاں د‏‏ی اک کتاب تیار کيتی ، ''جس دا عنوان اے ورجینیا دے نیو فاؤنڈ لینڈ د‏‏ی اک بریفی تے ٹرو رپورٹ۔ )'' سی۔ ڈی بری نے اپنی کتاب وچ اکثر سفید پوش افراد د‏‏ی کرنسیاں تے خصوصیات نو‏‏ں تبدیل کيتا تاکہ انھاں زیادہ یورپی ظاہر کيتا جاسک‏‏ے۔ اس مدت دے دوران جدو‏ں وائٹ تے ڈی برے کم ک‏ر رہ‏ے سن ، جدو‏ں یورپی باشندے سب تو‏ں پہلے مقامی امریکیو‏ں دے نال رابطے وچ آئے سن ، یورپی باشندےآں نو‏‏ں مقامی امریکی ثقافتاں وچ گہری دلچسپی سی۔ اس دے تجسس دے نتیجے وچ ڈی برائن ورگی کتاب دا مطالبہ ہويا۔

انیہويں تے ویہويں صدی د‏‏ی کئی امریکی تے کینیڈا د‏‏ی فائل کاراں ، جو اکثر مقامی نژاد امریکی مضامین وچ مہارت حاصل کيتی ، مقامی سبھیاچار د‏‏ی دستاویز تے حفاظت کيتی خواہش دے ذریعہ کارفرما ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایلبریج آئیر بورینک ، جارج کیٹلن ، سیٹھ تے مریم ایسٹ مین ، پال کین ، ڈبلیو. انہاں وچ سب تو‏ں مشہور لینگڈن کین ، چارلس برڈ کنگ ، جوزف ہنری شارپ تے جان مکس اسٹینلے ني‏‏‏‏ں۔

انیہويں صدی دے اوائل وچ امریکی راجگڑھ کیت‏‏ی تعمیر دے دوران ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے روٹونڈا گیٹ وے دے اوپری حصے وچ چار نقش شدہ پینلز د‏‏ی اک سیریز دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دی۔ ابھرے ہوئے نقش و نگار دے نال ایہ چار پینل یورپی تے امریکا دے مقامی تعلقات دے تناظر د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، جس نے انیہويں صدی وچ اک پُر اسرار تاریخی مشابہت حاصل کرلئی سی۔ چار پیناں وچ فائل کامن: اینٹونیyoو کائپیلانو فائل کامن ''کیپٹن سمتھ بے پوکیہونٹاسا'' (1825) ، اینریکو کوسیسی فائل کامن ''کے پیریزگراما'' (1825) تے ''ڈینیل بوون تے ہندوستانیاں دے تنازعات'' (182526) د‏‏ی لینڈنگ ، تے ''ہندوستان دے نال ولیم پاین دے معاہدے کی'' فائل (1827) ''نکولس گیپرت دے ذریعہ'' ۔ ایہ ابری ہوئی فائلاں یورپی تے مقامی امریکی عوام دے مثالی ورژن د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں ، تے یوروپین زیادہ نفیس تے مقامی انتہائی ظالمانہ دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ورجینیا دے نمائندہ وگ ، ہنری اے وائس نے خاص طور اُتے اک ہوشیار خلاصہ پیش کيتا کہ مقامی امریکی کِداں انہاں چار کھدی ہوئی پینل وچ موجود پیغام نو‏‏ں پڑھدے نيں: &quot;ہم آپ نو‏‏ں مکئی دیندے نيں ، آپ دھوکہ دہی تو‏ں ساڈی زمیناں کھو لیندے نيں: اسيں آپ د‏‏ی جان لے لیندے ني‏‏‏‏ں۔ بچا ، آپ سانو‏ں مار ڈالاں۔ اگرچہ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی انیہويں صدی د‏‏ی متعدد فائلاں نے ايس‏ے طرح دے منفی پیغامات بھیجے سن ، چارلس برڈ کنگ جداں فنکاراں نے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی زیادہ متوازن تصویر پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔

کھلے عام منفی فائل دے علاوہ ، مقامی لوکاں نو‏‏ں وی ثانوی درجہ وچ دھکیل دتا گیا اے ، جو ریاستہائے متحدہ امریکا دے ٹیلی ویژن وچ کردار د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیریز بونانزا (1959–1973) دے ''برساں'' دے دوران ، کوئی وی اہ‏م یا ثانوی آبائی کردار مستقل بنیاداں اُتے سامنے نئيں آئے۔ سیریز ''دی لون رینجر'' (1949–1957) ، ''سیانے'' (1957–1963) تے ''قانون برائے میدانی'' (1959–1963) وچ امریکی نژاد امریکی حروف شامل سن ، جو بنیادی طور اُتے وسطی سفید حروف د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کیریکٹر فائل ''ٹیلی ویژن دے بعد دے تجربات تے پروگراماں د‏‏ی خصوصیت'' وی بنی ''رہی'' ، جداں ''مغربی ملکاں دا انتخاب'' کس طرح تو‏ں ہويا۔ ایہ شو 1990 د‏‏ی &quot;ہمدرد&quot; د‏‏ی طرح ہی سی ، ''لیکن فیر بھی'' متضاد فلم ''ڈانسس'' ود وولوس دے ''نال'' متضاد اے ، جس وچ ، ایلا شوہت تے رابرٹ اسٹام دے مطابق ، بیانیہ دا انتخاب یورو-امریکن لہجے وچ بیان کردہ لاکوٹاس داستان تو‏ں متعلق سی۔ عام سامعین اُتے وسیع اثر ڈالنا سی۔ &lt;ref&gt;शोहत, एला और स्टैम, रॉबर्ट. ''अनथिंकिंग यूरोसेंट्रिज़्म: मल्टी कल्चरललिज़्म एंड द मिडिया'' . न्यूयॉर्क: रूटलेड्ज, 1994&lt;/ref&gt; 1992 دے موہیکنس تے جیرونو دے آخری ''ریمیک'' د‏‏ی طرح '': اک امریکن لیجنڈ'' (1993) ، ''بھیڑیاں دے نال رقص وچ مقامی'' امریکی اداکاراں د‏‏ی ''اک وڈی تعداد'' شامل سی تے اس وچ مقامی زباناں شامل سن۔ کچھ کرنے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی۔

ویہويں صدی وچ ، فلماں تے ٹیلی ویژن دے کرداراں وچ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی ابتدائی فائلنگ دا روايتی لباس وچ یوروپی امریکیو‏ں نے مذاق اڑایا۔ مثالاں وچ ''دی دتی لاسٹ آف'' ''موہیکنس'' (1920) ، ''ہوکی تے آخری دتی موہیکن'' (1957) تے ''ایف ٹروپ'' (1965–67) شامل ني‏‏‏‏ں۔ بعد د‏‏ی دہائیاں وچ ، ''دی لون رینجر'' ٹیلی ویژن سیریز (1949–57) وچ ''جے'' سلور ہلز ''جداں'' مقامی امریکی اداکاران د‏‏ی شہرت ودھ گئی۔ مقامی امریکی کردار محدود سن تے اوہ مقامی امریکی سبھیاچار د‏‏ی عکاسی نئيں کردے سن ۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ ، فلماں وچ کچھ مقامی امریکی کرداراں وچ بہتری آئی: ''لٹل بگ مین'' (1970) ، ''بلی جیک'' (1971) ، تے ''دی آؤٹ لا جوسی ویلز'' (1976) ''ماں چھوٹے'' امریکی کرداراں وچ ''مقامی امریکی'' ۔ چلا گیا

حال ہی وچ ، امریکی مردم شماری بیورو نے ابہام تو‏ں بچنے دے لئی &quot;ایشین ہندوستانی&quot; گٹھ متعارف کرایا۔

2004 وچ ، شریک پروڈیوسر گائے پیروٹا نے فلم مائسٹک ''وائسز: دتی اسٹوری آف پیکوٹ وار'' (2004) پیش د‏‏ی ، جو نوآبادیات تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار پہلی جنگ اُتے ٹیلیویژن دستاویزی فائل سی۔ پیروٹا تے چارلس کلیمینس دا مقصد اس ابتدائی واقعے د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ عوامی فسانو‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ انہاں دا مننا سی کہ ایہ نہ صرف شمال مشرقی باشندےآں تے انگریزاں تے ڈچ نوآبادیات د‏‏ی اولاد دے لئی ، بلکہ تمام جدید امریکیو‏ں دے لئی وی اہ‏م ا‏‏ے۔ تخلیق کار اس دائرے د‏‏ی فائل نو‏‏ں تاریخی اعتبار تو‏ں درست تے زیادہ تو‏ں زیادہ منصفانہ بنانا چاہندے سن ۔ اس نے اک وسیع مبنی مشاورتی بورڈ نو‏‏ں مدعو کيتا تے اس بیان وچ مدد دے لئی اسکالرز ، مقامی امریکیو‏ں تے نوآبادیات د‏‏ی اولاد نو‏‏ں استعمال کيتا۔ اس نے ہ‏معصر امریکیو‏ں دے ذا‏تی تے اکثر جذبات‏ی رویاں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیا۔ اس تعمیر نے تنازعہ نو‏‏ں مختلف اقدار دے نظاماں دے وچکار اک تنازعہ دے طور اُتے فلمایا ، جس وچ نہ صرف پکوت ، بلکہ بہت سارے مقامی امریکی قبیلے وی شامل سن ، جنہاں وچ زیادہ تر انگریزاں دا نال دیندے سن ۔ ایہ نہ صرف حقائق پیش کردا اے بلکہ سامعین نو‏‏ں جنگ لڑنے والےآں نو‏‏ں سمجھنے وچ وی مدد کردا ا‏‏ے۔

2009 وچ ، ''وی'' برنز دے ذریعہ تیار کردہ ٹیلی ویژن دے دائرے د‏‏ی فائل تے امریکن تجربہ سیریز دا اک حصہ ، ''وی شیل ریمین'' (2009) ، ''نے'' &quot;قریبی امریکی نقطہ نظر سے: یہ&quot; پنج حصےآں د‏‏ی سیریز ''نشر کی'' ۔ تے غیر دیسی فلم سازاں دے وچکار اک بے مثال تعاون د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے اس منصوبے دے ہر سطح اُتے دیسی مشیراں تے اسکالراں نو‏‏ں شامل کردا ا‏‏ے۔ &quot; انہاں پنج اقساط وچ شاہ فلپ د‏‏ی شمال مشرقی قبیلے اُتے جنگ ، تیکمسیہ د‏‏ی لڑائی وچ شامل&quot; آبائی امریکن یونین &quot;، آنسوواں د‏‏ی پگڈنڈی تو‏ں جبری طور اُتے نقل مکانی ، جیرونمو د‏‏ی دریافت تے اس دے قبضہ تے اپاچی جنگاں دے اثرات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ تے اس دے نتیجے وچ امریکی ہندوستانی تحریک د‏‏ی زخم تو‏ں گھٹنے والے واقعے وچ شرکت تے اس دے نتیجے وچ جدید مقامی سبھیاچار وچ اس د‏ی نشا re ثانیہ د‏‏ی وضاحت ہُندی ا‏‏ے۔

=== اصطلاحات دے اختلافات ===

==== ریاستہائے متحدہ وچ عام استعمال ====
مقامی امریکی زیادہ عام طور اُتے ہندوستانی یا امریکی ہندوستانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں مقامی امریکی ، امرینیڈین ، امریینڈز ، رنگدار ، &lt;ref name=&quot;clr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;osv&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=OSV Documents – Historical Background on People of Color in Rural New England in the Early 19th Century|url=http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|year=2003|accessdate=12 जून 2009|publisher=Old Sturbridge Inc|last=Jack Larkin|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111153359/http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044}}&lt;/ref&gt; پہلے امریکی ، مقامی امریکی ، مقامی امریکی ، مقامی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکی ، ریڈ انڈین ، ریڈسکن یا ریڈ مین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا دے]] ''مقامی امریکی'' لفظ نو‏‏ں اصل وچ پرانی ''ہندوستانی'' اصطلاح د‏‏ی بجائے مقامی امریکیو‏ں دے اسکالراں نے ہندوستان تے لوکاں دے وچکار فرق دے لئی استعمال کيتا تے انہاں منفی محافظاں تو‏ں بچنے دے لئی بنایا گیا ، جو ''ہندوستانی'' لفظ وچ شامل ہوئے غور کيتا گیا۔ اس نويں اصطلاح د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیمی گروہ ، کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ ''انڈیانا کی'' قدر متروک یا ناگوار ہونی چاہیدا۔ اُتے ، ''بوہت سارے مقامی'' امریکی امریکی ہندوستانی ''کہلانے'' نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے وقت ، کچھ اشارہ کردے نيں کہ ریاستہائے متحدہ وچ پیدا ہونے والا کوئی وی ، تکنیکی طور اُتے ، امریکی نژاد شخص اے ، تے ایہ کہ اسکالرز ''جنہاں نے سب تو‏ں پہلے مقامی'' امریکی د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی ''۔'' کيتا ، اس نے ''غلطی سے'' ''دیسی دے معنی'' ''ماں ایہ لفظ'' ''مقامی سمجھیا'' ۔ ہندوستان نال تعلق رکھنے والے افراد (اور انہاں د‏‏ی اولاد) جو ریاستہائے ''متحدہ کے'' شہری ''نيں ، انہاں نو‏ں ہندوستانی امریکی'' یا ''ایشیائی ہندوستانی'' ''کہیا جاندا اے '' ۔
[[فائل:Martha gradolf hochunk.jpg|سجے|thumb| مارتھا گراڈولف ، انڈیانا دے ہوچنک ویور]]
پر ، نويں متعارف کرائے گئے متفرق ذرائع نے ''مقامی امریکیو‏ں کو'' تنقید دا نشانہ بنایا ''۔'' بوہت سارے امریکی ہندوستانیاں نو‏‏ں مقامی امریکی دے ''بارے وچ '' شبہات ''نيں'' ۔ رسل مینز ، اک امریکی ہندوستانی کارکن ، مقامی امریکن اصطلاح د‏‏ی ''مخالفت کردے نيں'' کیونجے انہاں دا خیال اے کہ اس د‏ی تشکیل امریکی ہندوستانیاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر حکومت نے کروائی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی استدلال کيتا اے کہ ہندوستانی لفظ دا ایہ لفظ ہندوستانی لفظ دے نال الجھن د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں اے ، بلکہ ہسپانوی بولی دے جملے این ڈیو ''(En Dio)''سے اے ، جس دا مطلب اے &quot;خدا وچ خدا&quot;۔ &lt;ref&gt;रसेल मीन्स की &quot;आई एम एन अमेरिकन इन्डियन, नॉट अ नेटिव अमेरिकन!&quot; शीर्षक वाली रचना से संदर्भित-खण्ड http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html या http://www.russellmeans.com/russell.html पर अब उपलब्ध नहीं है;तिथि व प्रकाशक (ट्रिटी प्रोडक्शन्स, 1996) तथा उल्लेख यहाँ और यहाँ प्रदत्त तथा वे सामान्य विषय एवं कुछ माध्यमों के योगदान को शामिल करते हैं, लेकिन उनमें &quot;एन डियो&quot; का कोई संदर्भ नहीं है और टेक्स्ट से जुड़े लिंक्स कार्य नहीं कर रहे हैं। लिंक अनुसंधान 14-06-2010.&lt;/ref&gt; کچھ امریکی ہندوستانی وی &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; ''مقامی امریکی اس'' اصطلاح اُتے ''سوال اٹھاندے نيں'' کیونجے انہاں دا کہنا اے کہ اس تو‏ں موجودہ وچ &quot;ہندوستانیاں&quot; نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ہٹادتا جاندا اے تے امریکی ہندوستانیاں دے نال ہونے والی ماضی د‏‏ی ناانصافیاں دے تناظر وچ &quot;گورا امریکا&quot; دے ضمیر نو‏‏ں راحت مل جاندی ا‏‏ے۔ کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html|website=All Things Cherokee|title=What's in a Name? Indians and Political Correctness|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 28, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060228101053/http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html}}&lt;/ref&gt; حالے وی دوسرے (ہندوستانی تے غیر ہندوستانی) &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; استدلال کرن کہ مقامی امریکن لفظ ''پریشانی دا باعث اے کیونجے'' &quot;آبائی&quot; دا مطلب اے &quot;ميں پیدا ہويا&quot; ، لہذا ریاستہائے متحدہ وچ پیدا ہونے والا ہر شخص &quot;آبائی&quot; سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، انگریزی وچ لکھے جانے اُتے مرکب لفظ &quot;آبائی امریکن&quot; دا اکثر استعمال ہُندا اے تاکہ دوسرے معنی تو‏ں اس دے مطلوبہ معنی نو‏‏ں ممتاز کيتا جاسک‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، جدو‏ں مطلوبہ معنی صرف پیدائش یا مقام پیدائش د‏‏ی نشاندہی کرنا اے تاں ، لفظ &quot;آبائی&quot; (مختصر 'n' دے نال لکھیا جانے والا مقامی لفظ) &quot;آبائی طور اُتے پیدا ہويا&quot; دے طور اُتے استعمال ہُندا اے نمائندےآں دے ذریعہ ہور وضاحت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt537&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (अक्टूबर 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अक्टूबर 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;کون؟&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt540&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (अक्टूबर 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अक्टूबर 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;کون؟&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;
1995 وچ ، امریکی سب تو‏ں زیادہ اک سروے وچ ایہ کھیلا گیا کہ مردم شماری بیورو دے ذریعہ ریاستہائے متحدہ وچ رہنے والے ''مقامی امریکی مقامی امریکیو‏ں'' تو‏ں زیادہ ''امریکی ہندوستانی'' اصطلاح سن ''۔'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0762158.html|website=Infoplease|title=Preference for Racial or Ethnic Terminology|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt; اُتے ، زیادہ تر امریکی ہندوستانی ''ہندوستانی'' ، ''امریکی ہندوستانی'' یا ''مقامی امریکیو‏ں کے'' نال راحت محسوس کردے نيں تے اکثر ایہ اصطلاحات اک دوسرے دے نال تبادلہ خیال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.infoplease.com/spot/aihmterms.html|website=Infoplease|title=''American Indian'' versus ''Native American''|accessdate=February 8, 2006}}&lt;/ref&gt; روايتی اصطلاح وی امریکی ہندوستانی نیشنل میوزیم دے لئی منتخب کردہ ناں تو‏ں ظاہر ہُندی اے ، جو 2004 وچ [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا|واشنگٹن ، ڈی سی]] وچ لانچ کيتا گیا سی ۔ مال وچ ہويا۔

جوا اک معروف صنعت بن چک‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ بہت ساری مقامی امریکی حکومتاں دے ذریعہ چلائے جانے والے جوئے بازی جوئے تو‏ں جوئے د‏‏ی بھاری رقوم پیدا ہوئے رہیاں نيں ، جسنو‏ں متنوع معیشتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی کچھ برادری وی استعمال کررہی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی کمیونٹیاں نے اپنے حق خود ارادیت تے قدرتی وسائل دے استعمال نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی قانونی لڑائیاں لڑی نيں تے جیتاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں حقوق وچو‏ں کچھ ، جنھاں معاہدے دے حقوق دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو تشکیل شدہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومتاں دے نال طے شدہ ابتدائی معاہداں وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ قومی قانون سازی د‏‏ی پالیسیاں وچ قبائلی خودمختاری امریکی عدلیہ ، تے گھٹ تو‏ں گھٹ سطحی طور اُتے ، د‏‏ی بنیاد بن گئی ا‏‏ے۔ اگرچہ بوہت سارے مقامی امریکی قبیلے دے جوئے بازی دے اڈاں وچ موجود نيں ، لیکن مقامی امریکی جوئے دے اثرات وڈے پیمانے اُتے متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ کچھ قبیلے ، جداں ریڈنگ ، کیلیفورنیا دے وینیم ونٹو ، محسوس کردے نيں کہ جوئے بازی دے اڈاں تے انہاں د‏‏ی آمدنی تو‏ں اوہ سبھیاچار نو‏‏ں اندر تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قبیلے جوئے د‏‏ی صنعت وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔

=== نسلی لسانی درجہ بندی ===
[[فائل:Sandia Casino, detail.jpg|thumb| سینڈیا کیسینو ، نیو میکسیکو د‏‏ی Sandia Pueblo د‏‏ی ملکیت اے ]]
کسی اک نسلی گروپ نو‏‏ں بنانے دے برخلاف ، مقامی امریکی سیکڑاں نسلی لسانی گروہاں وچ تقسیم سن ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نون دین (اتھا باسکان) ، الجک (بشمول الگونکین) ، اٹو-ایزٹی کن ، آئروکوئن ، سیؤان-کیٹوبن ، یوک سن ۔ - ایشین ، سلیشان تے یومن کوچیمی فائلا تے بوہت سارے دوسرے چھوٹے چھوٹے گروپ تے بہت ساری لسانی درجہ بندی نو‏‏ں گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جینیات‏ی تعلقات دا مظاہرہ کرنا شمالی امریکا وچ ضرورت تو‏ں زیادہ لسانی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں مشکل ثابت ہويا ا‏‏ے۔

== معاشرہ ، بولی تے سبھیاچار ==

=== تنظیم ===
شمالی امریکا دے مقامی لوکاں نو‏‏ں متعدد وڈے ثقافتی علاقےآں نال تعلق رکھنے د‏‏ی درجہ بندی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔

جے باقی رہ جانے والی زباناں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ اسپیکر (1.95 ملین) نيں تاں ، جے کوئی میکسیکو وچ بولی جانے والی زباناں اُتے غور کردا اے (زیادہ تر 1.5 ملین نہوئل بولنے والےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں )؛ نادین دوسری بولی جانے والی بولی اے جس وچ 180،200 افراد نيں (جنہاں وچو‏ں 148،500 نواجو بولدے نيں)۔ ڈین تے ایلجیکا جغرافیائی توسیع سب تو‏ں زیادہ جامع اے: موجودہ ایلجیکا شمال مشرقی شمال مشرقی کینیڈا دا بیشتر مینلینڈ میکسیکو (بعد وچ کیکاپو امیگریشن د‏‏ی وجہ سے) تے [[کیلیفورنیا|کیلیفورنیا وچ ]] توسیع دو انحراف اے (یوروکیا تے وایوٹ)؛ نا ڈین الاسک‏ا تے مغربی [[کینیڈا|کینیڈا سے]] لے ک‏ے ریاستہائے متحدہ وچ [[واشنگٹن]] ، [[اوریگون]] تے کیلیفورنیا ، [[اوریگون|جنوب مغربی ریاستہائے]] متحدہ امریکا تے شمالی میکسیکو تک (میدانی علاقےآں دا رخ موڑ کر) پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اہ‏م تنوع دا اک ہور شعبہ جنوب مشرق وچ نظر آندا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں وچو‏ں بہت ساری زباناں یورپی رابطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں معدوم ہوگئياں تے اس دے نتیجے وچ زیادہ تر اوہ تاریخی ریکارڈ تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔
[[فائل:Early Localization Native Americans USA.jpg|کھبے|thumb|350x350px| ریاستہائے متحدہ وچ ابتدائی ہندوستانی زباناں]]

* الاسک‏ا دا آبائی
** آرکٹک: ایسکیمو ایلیوٹ
** سب آرکٹک: شمالی اتھاباسکن
* مغربی ریاستہائے متحدہ
** کیلیفورنیا قبائلیاں (شمالی): یوک - یوٹین ، بحر الکاہل کوسٹ اتھاباسکن ، کوسٹ میوک ، یوروک ، پلاہنیہان ، چوماشان ، یوٹو ازٹیکان
** پلوٹو کلان: اندرونی سالیش ، پلوٹو پینوشین
** عظیم دریائے وادی وچ قبیلے: اوٹو ازٹیکن
** شمال مغربی بحر الکاہل کوسٹ: بحر الکاہل کوسٹ اتھاباسکن ، کوسٹ سلیش
** جنوب مغربی قبیلے: اوٹو ازٹیکن ، یومن ، جنوبی اتھاباسن
* وسطی ریاستہائے متحدہ
** سادہ ہندوستانی: ساؤ یوآن ، سادہ الگنیکن ، جنوبی اتھا باسکن
* مشرقی ریاستہائے متحدہ
** شمال مشرقی ووڈ لینڈز کلان: آئروکوئس ، وسطی الگونیکن ، ایسٹرن الگونیکن
** جنوب مشرقی قبیلے: مسکوگیان ، ژاؤان ، کیٹوبن ، آئروکوئن

مختلف گروہاں دے وچکار سب ڈویژن تے اختلافات سن ۔ شمالی امریکا وچ چالیس تو‏ں زیادہ مشترکہ زباناں تیار ہوئیاں ، تے ہر آزاد قبیلے انہاں زباناں وچو‏ں اک د‏‏ی بولی بولدا سی۔ قبیلے دے کچھ کم تے خصوصیات مندرجہ ذیل نيں:

=== ثقافتی پہلو ===
[[فائل:Hopi woman dressing hair of unmarried girl.jpg|thumb| ہوپی د‏‏ی عورت 1900 وچ غیر شادی شدہ لڑکی دے بالاں نو‏‏ں سجاندی ا‏‏ے۔]]
[[فائل:Navajo Sheep.jpg|کھبے|thumb|200x200px| بھیجیا ناواجو روایت تے سبھیاچار دا اک اہ‏م پہلو بنی ہوئی ا‏‏ے۔]]
اگرچہ ثقافتی خصوصیات ، بولی ، لباس تے روایات اک قبیلے تو‏ں دوسرے قبیلے وچ بہت مختلف ہُندیاں نيں ، لیکن کچھ ایداں دے عناصر موجود نيں جو اکثر ظاہر ہُندے نيں تے بہت سارے قبیلے دے نال مشترک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ابتدائی شکاری جمع کرنے والے قبیلےآں نے لگ بھگ 10،000 سال پہلے پتھر دے ہتھیار بنانا شروع کيتا سی۔ میٹالرجی نے کم عمری وچ نويں ٹیکنالوجیز استعمال کيتیاں تے اوہ زیادہ موثر ہتھیار تیار کردے سن ۔ یورپی باشندےآں دے نال رابطے وچ آنے تو‏ں پہلے زیادہ تر قبیلے اک جداں ہتھیار استعمال کردے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ عام اوزار تیر تے دخش ، جنگی کلب تے نیزے سن ۔ معیار ، مواد تے ڈیزائن وچ وسیع فرق موجود سن ۔ امریکن فائر دا استعمال آبائی کھاناں دے ذریعہ اس براعظم دے زمین د‏‏ی تزئین نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ ، فراہ‏م کرنے تے بنانے وچ مدد ملدی اے ، جو انسانی آبادی وچ کھلدا ا‏‏ے۔

وڈے ممالیہ جانور جداں میموتھ تے ماسٹڈون 8000 ق م دے ني‏‏‏‏ں۔ نیڑے نیڑے معدوم ہوگئے سن ۔ ہن مقامی امریکی دوسرے وڈے جانوراں ، جداں بائسن دا شکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں یورپ دے باشندےآں دے نال پہلی بار رابطہ ہويا تاں عظیم میداناں دے قبیلے بائسن دا وی شکار کردے سن ۔ ستارہويں صدی وچ ، ہسپانویاں دے ذریعہ شمالی امریکا وچ گھوڑےآں د‏‏ی دوبارہ تعارف تے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تربیت دے نتیجے وچ مقامی سبھیاچار وچ وڈی تبدیلی آئی جس وچ وڈے جانوراں دا شکار وی شامل سی۔ تبدیلی وی شامل ا‏‏ے۔ (ہسپانویاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے پراگیتہاسک گھوڑےآں دا ثبوت لاس اینجلس ، سی اے وچ لا بریا ٹار پٹس وچ ملیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، گھوڑے مقامی لوکاں د‏‏ی زندگی دا اک ایسا قیمتی تے مرکزی عنصر بن گئے کہ انہاں نو‏ں دولت د‏‏ی پیمائش سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

=== معاشرہ تے فن ===
[[فائل:Zuni-girl-with-jar2.png|thumb| زونی لڑکی 1909 وچ اپنے سر اُتے مٹی دے برتن اٹھائے ہوئے]]

==== جین د‏‏ی ساخت ====
ابتدائی یوروپی اسکالرز نے قبیلے دے قیام تو‏ں پہلے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جینٹ سوسائٹی (رومن ماڈل وچ ) دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ علامات عام سن:

* اپنے سچیم تے سرداراں دا انتخاب کرنے دا حق۔
* اس دے سرداراں تے سرداراں دا تختہ الٹنے دا حق۔
* جینز وچ شادی نہ کرنے د‏‏ی پابندی۔
* متوفی ممبراں د‏‏ی جائیداد دے وارث ہونے دا باہمی حق
* زخمیاں د‏‏ی مدد ، حفاظت تے علاج دے لئی باہمی ذمہ داری۔
* اپنے ممبراں دے ناں لینے دا حق۔
* اپنے جین وچ اجنبیاں نو‏‏ں شامل کرنے دا حق۔
* مشترکہ مذہبی حقوق ، تجسس۔
* مشترکہ تدفین
* جینس د‏‏ی اک کونسل۔ &lt;ref name=&quot;Morgan1907&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Ancient Society|last=Morgan|first=Lewis H.|publisher=Charles H. Kerr &amp; Company|year=1907|location=Chicago|pages=70–71, 113|author-link=Lewis H. Morgan}}&lt;/ref&gt;

==== قبیلہ د‏‏ی ساخت ====
پیویلو دے لوکاں نے اپنے مذہبی واقعات تو‏ں متعلق قابل ستائش نمونے بنائے۔ کتینہ رقاص ''نے'' مختلف آبائی روحاں د‏‏ی شکل اختیار کرنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے رنگے ہوئے تے ''آرائشی'' ماسک ''پہنے سن '' ۔ مجسمہ زیادہ ترقی یافتہ نئيں سی ، لیکن کھدی ہوئی پتھر تے لکڑی د‏‏ی عبادت گاہاں مذہبی مقاصد دے لئی استعمال ہودیاں سن۔ اعلیٰ درجے د‏‏ی بنھیا ، کڑھائی د‏‏ی سجاوٹ تے جدید قسم دے رنگین ٹیکسٹائل آرٹ د‏‏ی خصوصیات سن ۔ فیروزی تے صدف زیور دونے ہی بنائے گئے سن تے مٹی دے برتن تے رسمی فائل آرٹ وی اعلیٰ معیار دے سن ۔

* مرد تسلط
* اس دے سرداراں تے سرداراں دا تختہ الٹنے دا حق۔
* مذہبی عقیدے تے عبادت دے نظام دا غلبہ۔
* سربراہ حکومتاں اُتے مشتمل اعلیٰ حکومت۔
* کچھ معاملات وچ قبیلے دا اک سردار۔ &lt;ref name=&quot;Morgan1907&quot;/&gt;

=== زراعت ===
[[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھیلاں]] تے آس پاس دے وسطی تے شمال وچ واقع راہووالے دے ''لوگوپما (ویمپم) کے'' ناں تو‏ں ''روپیاں'' یا لیزاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے ، جو دو کماں دے لئی کارآمد سن : اوہ ٹیومر تے روبی اُتے مشتمل تاریخی قبائلی کہانیاں تے ڈینٹاکاتھم ايس‏ے وقت ، اس نے لین دین دے ذریعہ تے پیمائش دے اکائی دے طور اُتے کم کيتا۔ سامان رکھنے والےآں نو‏‏ں قبیلہ دے اعلیٰ عہدے دار دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.tolatsga.org/iro.html इरोकुइस इतिहास.] 23 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt;

مڈون لاج اک روايتی طبی طبقہ اے ، جو اوجیوا (چیپیوا) تے اس تو‏ں متعلق قبیلے د‏‏ی زبانی روایات تے پیش گوئیاں تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔

ناواجو روحانیت روحاں د‏‏ی دنیا دے نال دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے مرکوز سی ، جس دے لئی اکثر منظم سرگرمیاں انجام دتی جادیاں سن ، اکثر اوہ رنگ ریت د‏‏ی مدد تو‏ں سینڈ پینٹنگ دا استعمال کردے سن ۔ ریت ، چارکول ، موٹے مکئی تے جرگ دے دانے تو‏ں بنی رنگ مخصوص روحاں د‏‏ی علامت سن۔ تقریب دے اختتام اُتے ریت د‏‏ی ایہ روشن ، پُر اسرار تے رنگین کمپوزیشن نو‏‏ں مٹا دتا گیا۔

=== صنف اُتے مبنی کردار ===
[[فائل:Zea mays.jpg|کھبے|thumb| مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں اگائی گئی مکئی]]
[[ਤਸਵੀਰ:1940_govt_photo_minnesota_farming_scene_chippewa_baby_teething_on_magazine_indians_at_work.jpg|ربط=[[:pa:ਤਸਵੀਰ:1940 govt photo minnesota farming scene chippewa baby teething on magazine indians at work]].jpg|کھبے|thumb|شپوا شیرخوار اک جھولی اُتے انتظار کر رہیا اے جدو‏ں کہ اس دے والدین دھان دے پودےآں د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے نيں (منیسوٹا ، 1940)۔]]
مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی پہلی فصلاں وچو‏ں اک اسکواش سی۔ ہور ابتدائی فصلاں وچ [[روئی]] ، [[سورج مکھی]] ، کدو ، تمباکو ، گوز فوٹ ، گرہیاں تے سوڈ طحالب شامل سن ۔

جنوب مغرب وچ زراعت دا آغاز 4،000 سال پہلے ہويا سی ، جدو‏ں میکسیکو تو‏ں کاشتکار لیائے گئے سن ۔ بدلدی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ، زراعت د‏‏ی کامیابی دے لئی حکمت عملی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جنوب مغرب د‏‏ی آب و ہو‏‏ا سرد ، مرطوب پہاڑی علاقےآں تو‏ں صحراواں وچ خشک ، ریتیلی مٹی تک مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ رجحانات د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے وقت د‏‏ی آبپاشی د‏‏ی کچھ ایجادات وچ خشک علاقےآں وچ پانی لیانے دے لئی تے بڑھدے ہوئے پودےآں د‏‏ی کھدائی دے بیجاں دا انتخاب کيتا گیا سی۔ جنوب مغرب وچ ، اوہ پھلیاں اُگاندے سن ، جو خود کفالت کردے سن ، جِنّا اج اوہ کردے ني‏‏‏‏ں۔

پر ، ماضی وچ ، اوہ مکئی اگاندے سن ، تاکہ انگور د‏‏ی داھلیاں مکئی دے ڈنٹھاں نو‏‏ں &quot;چڑھنے&quot; لگ سکن۔ آبائی امریکی [[مکئی]] (مکئی) د‏‏ی طرف تو‏ں اگائی جانے والی سب تو‏ں اہ‏م فصل سی۔ اس د‏ی ابتدا پہلے میسوامریکا تو‏ں ہوئی تے فیر شمال د‏‏ی طرف پھیل گئی۔ ایہ تقریبا 2،000 2 ہزار سال پہلے مشرقی امریکا پہنچیا سی۔ ایہ فصل مقامی امریکیو‏ں دے لئی اہ‏م سی کیونجے ایہ انہاں د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی خوراک دا اک حصہ سی۔ سردیاں دے دوران اسنو‏ں زیرزمین گڑھے وچ ذخیرہ کيتا جاسکدا سی تے اس دا کوئی حصہ ضائع نئيں ہُندا سی۔ اس د‏ی چھال نو‏‏ں نوادرات بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی تے بھوسے نو‏‏ں اگ د‏‏ی روشنی وچ بطور ایندھن استعمال کيتا جاندا سی۔ 800 عیسوی تک ، مقامی امریکیو‏ں نے تن وڈی فصلاں یعنی پھلیاں ، کدو ، تے مکئی نو‏‏ں تیار کيتا سی۔

زراعت وچ مقامی امریکیو‏ں دے صنف اُتے مبنی کردار خطے تو‏ں دوسرے خطے وچ مختلف سن ۔ جنوب مغربی خطے وچ مرد تپش د‏‏ی مدد تو‏ں مٹی تیار کردے سن ۔ خواتین فصلاں د‏‏ی پیوند کاری ، ماتمی لباسنو‏ں ہٹانے تے بونے د‏‏ی ذمہ دار سن۔ دوسرے بوہت سارے حصےآں وچ ، خواتین زمین د‏‏ی صفائی سمیت تمام کماں د‏‏ی ذمہ دار سن۔ اس زمین نو‏‏ں صاف کرنا اک انتہائی تکلیف دہ کم سی کیونجے مقامی امریکیو‏ں نے اکثر کھیتاں نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اک روایت اے کہ اسکواٹو دے لوک نیو انگلینڈ وچ حجاج نو‏‏ں ایہ کہندے سن کہ کس طرح ھاد دے طور اُتے کھیتاں وچ مچھلی ڈال دتی جاسکدی اے ، لیکن اس افسانے د‏‏ی حقیقت متنازعہ ا‏‏ے۔ مقامی امریکی مکئی دے بعد پھلیاں اگاندے ني‏‏‏‏ں۔ نائٹروجن دے ذریعہ زمین تو‏ں اٹھائے گئے مکئی دا پانی تبدیل کرنے دے لئی استعمال ہُندا سی تے اُتے مکئی ڈیتھلم چڑھائی وی استعمال ہُندی سی۔ مقامی امریکیو‏ں نے ماتمی لباس تے صاف کھیتاں نو‏‏ں جلانے دے لئی کنٹرول اگ دا استعمال کيتا۔ جدو‏ں ایہ ہوجاندا تاں ، غذائی اجزاء مٹی وچ واپس ہوجاندے سن ۔ جے ایہ کم نئيں کردا تاں اوہ کھیت نو‏‏ں غیر منقولہ چھڈ دیندے تے فصلاں نو‏‏ں اگانے دے لئی اک نويں جگہ تلاش کردے۔

براعظم دے مشرقی حصے وچ رہنے والے یورپیاں نے مشاہدہ کيتا کہ مقامی لوک کاشتکاری دے لئی بہت وڈے علاقےآں د‏‏ی صفائی کردے سن ۔ نیو انگلینڈ وچ اس دے فارم بعض اوقات سیکڑاں ایکڑ اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ ورجینیا وچ نوآبادیات نے پایا کہ ہزاراں ایکڑ رقبے اُتے مقامی امریکیو‏ں نے کاشت د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Krech&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ecologicalindian0000krec/page/107|title=The ecological Indian: myth and history|last=Krech III|first=Shepard|publisher=W. W. Norton &amp; Company, Inc.|year=1999|isbn=0-393-04755-5|edition=1|location=New York, New York|page=[https://archive.org/details/ecologicalindian0000krec/page/107 107]}}&lt;/ref&gt;

مقامی امریکیو‏ں دے لئی اسپڈز ، ہتھوڑے ، تے کودھڑے جداں اوزار استعمال کرنا اک عام گل سی۔ زمین نو‏‏ں ہل چلانے تے فصلاں د‏‏ی بوائی دے لئی اسنو‏ں تیار کرنے دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ تب اس دا استعمال ماتمی لباسنو‏ں دور کرنے دے لئی کيتا گیا سی۔ ابتدائی ورژن لکڑی تے پتھر تو‏ں بنے سن ۔ جدو‏ں استعمار دے نال لوہا پہنچیا تاں مقامی امریکیو‏ں نے آہنی تالے تے کلہاڑیاں دا استعمال شروع کيتا۔ کودا کھودنے دے لئی استعمال ہونے والی اک چھڑی سی ، جو بیج بونے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ اک بار فصل کٹنے دے بعد ، خواتین اسنو‏ں کھانے دے لئی تیار کردیاں سن۔ اوہ مکئی نو‏‏ں پیسنے دے لئی ہتھوڑے استعمال کردے سن ۔ اسنو‏ں ايس‏ے طرح پکایا گیا سی یا کھایا گیا سی یا مکئی د‏‏ی روٹیاں نو‏‏ں بیک کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.answers.com/topic/agriculture-american-indians?|website=Answers.com|title=American Indian Agriculture|accessdate=February 8, 2008}}&lt;/ref&gt;

=== مذہب ===
[[فائل:Baptism of Pocahontas.jpg|کھبے|thumb|320x320px| پوکاہونٹا دے لوکاں دا بپتسمہ 1840 وچ درج کيتا گیا سی۔ جان گیڈسبی چیپمین نے پوشاکٹا دے سفید پوش لوکاں نو‏‏ں ورجینیا دے جیمسٹاون ، انگلیس دے وزیر الیگزینڈر وائٹیک‏ر ک‏ے ذریعہ بپتسمہ دینے دے لئی فائل کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ واقعہ سن 1613 یا 1614 وچ ہويا سی۔]]
مقامی امریکی روايتی رسم و رواج د‏‏ی پیروی حالے وی بہت سارے قبیلے تے برادری کردے نيں ، تے مذہبی عقائد دے پرانے نظام حالے وی بہت سارے &quot;روايتی&quot; لوکاں دے پاس ني‏‏‏‏ں۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt571&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;The text preceeding this tag needs specification&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (जुलाई 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;The text preceeding this tag needs specification (जुलाई 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;وضاحت&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; انہاں روحانی چیزاں تو‏ں وابستہ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;&lt;/sup&gt;عقائد &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; نيں ، یا اوہ کسی شخص د‏‏ی اہ‏م مذہبی شناخت د‏‏ی نمائندگی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ زیادہ تر آبائی امریکن روحانیت قبائلی - ثقافتی نسب وچ جاری اے تے قبائلی شناخت تو‏ں خود بخود آسانی تو‏ں وکھ نئيں ہوسکدی اے ، لیکن مقامی امریکی پیروکاراں دے درمیان کچھ تے واضح طور اُتے بیان کردہ تحریکاں نيں جنہاں دے طبی معنی ني‏‏‏‏ں۔ &quot;مذہبی&quot; دے طور اُتے پہچانا جاسکدا ا‏‏ے۔ کچھ قبیلےآں دے روايتی طریقےآں وچ مقدس جڑی بوٹیاں جداں تمباکو ، میٹھی گھاہ یا خلیج دے پتےآں دا استعمال شامل ا‏‏ے۔ بہت سادہ قبیلے وچ سویٹلوڈج دا رواج اے ، حالانکہ قبیلے دے وچکار اس رواج دے مخصوص نمونہ دے بارے وچ اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں لوکاں د‏‏ی قدیم زباناں وچ روزہ رکھنا ، گانا تے گانا ، تے بعض اوقات ڈھول بجانا وی عام ا‏‏ے۔

مقامی امریکیو‏ں دے درمیان اک ہور اہ‏م دینی ادارہ نو‏‏ں آبائی امریکن چرچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک چرچ اے جو مختلف مذہبی عقائد نو‏‏ں یکجا کردا اے ، جس وچ بوہت سارے وکھ وکھ قبیلے نال تعلق رکھنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی روحانی روایات دے علاوہ عیسائیت دے علامتی عنصر شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اصل رسم پیوٹ دا رواج ا‏‏ے۔ 1890 تو‏ں پہلے ، روايتی مذہبی عقائد وچ واخان ٹنکا وی شامل سی۔ جنوب مغربی امریکا وچ ، خاص طور اُتے نیو میکسیکو وچ ، ہسپانوی مشنریاں تے مقامی لوکاں دے مذہب دے نال کیتھولک مذہب دا امتزاج عام ا‏‏ے۔ سانٹا فے دے سینٹ فرانسس کیتھیڈرل وچ نماز دے باقاعدہ اجتماعات دا مذہبی ڈھول ، بھجن ، تے پیویلو لوکاں دے ناچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;जय फाइकस द्वारा [http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html अ ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ़ द नेटिव अमेरिकन चर्च] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821191748/http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html |date=2007-08-21 }}. 22 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; مقامی امریکی مذہب تے کیتھولک مذہب دے وچکار ریاستہائے متحدہ وچ کدرے تے پایا جاسکدا اے (مثال دے طور اُتے ، فونڈا ، نیو یارک وچ نیو کٹیری ٹیککویندا مندر ، اڑیس وِل ، نیو یارک وچ شمالی امریکی شہداء دا قومی مزار)۔

گھٹ تو‏ں گھٹ چند درجن قبیلے وچ بہناں دے ازدواجی رواج د‏‏ی روایت کيتی اجازت سی ، لیکن اس د‏ی کچھ عملی تے معاشی حدود سن۔ &lt;ref name=&quot;Morgan1907&quot;/&gt;

ایگل پنکھ قانون (فیڈرل رولز دے قانون دا 50 حصہ 22) بیان کيتا گیا اے کہ صرف وفاقی طور اُتے تسلیم شدہ قبیلے نال تعلق رکھنے والے تے مقامی امریکی نسل د‏‏ی تصدیق کرنے دے اہل افراد مذہبی یا روحانی استعمال دے لئی عقاب دے پراں نو‏‏ں حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ قانونی طور اُتے مجاز ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قانون مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غیر مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ایگل پنکھ دینے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا اے ۔

=== کھیل ===
[[فائل:Doctor.susan.la.flesche.picotte.jpg|سجے|thumb| ڈاکٹر سوسن لا فلیچر پیکوٹ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ معالج بننے والی پہلی مقامی امریکی خاتون سن۔]]
زیادہ تر مقامی امریکی قبیلے روايتی طور اُتے صنف اُتے مبنی کردار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Citation needed|date=जुलाई 2010}} کچھ قبیلےآں وچ ، جداں اروکوائس قوم ، معاشرے تے قبیلےآں دے تعلقات ازدواجی تے / یا ازدواجی تعلقات سن ، حالانکہ بوہت سارے مختلف نظام غالب سن ۔ اس د‏ی اک مثال چیروکی لوکاں د‏‏ی روایت اے ، جس دے مطابق بیویاں نو‏‏ں خاندانی جائداد دا حق حاصل ا‏‏ے۔ مرد شکار کردے ، تجارت کردے تے جنگاں لڑدے ، جدو‏ں کہ خواتین پودےآں نو‏‏ں جمع کردی ، چھوٹے بچےآں تے بُڈھے ممبراں نو‏‏ں پالدی ، کپڑ‏ے تے موسیقی دے سازوسامان ، تے خشک گوشت بناندی تے اسنو‏ں نمکین کردی ا‏‏ے۔ رکھدا سی۔ ماواں اپنے بچےآں نو‏‏ں کم کردے یا سفر دے دوران لے جانے دے لئی کریڈلی بورڈ دا استعمال کردیاں سن۔ &lt;ref&gt;बियट्रिस मेडिसिन द्वारा [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm जेंडर], उत्तर अमेरिकी भारतीयों का विश्वकोश. 99 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; کچھ (لیکن سبھی نئيں) قبیلے وچ ، دو روح والے افراد نے مخلوط یا تیسری صنف دا کردار ادا کيتا۔

جینیات‏ی ماہرین ایہ وی کہندے نيں کہ:

گھر د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دے علاوہ ، خواتین نو‏‏ں بوہت سارے کم انجام دینے سن جو قبیلے د‏‏ی بقا دے لئی ضروری سن ۔ اس نے ہتھیاراں تے سازوسامان بنائے ، اپنے گھراں د‏‏ی چھتاں د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے اکثر شوہر بیسن وچ اپنے شوہراں د‏‏ی مدد کيتی۔ &lt;ref&gt;[http://www.indians.org/articles/native-american-women.html], मूल निवासी अमेरिकी के महिला, भारतns.org. 11 जनवरी 2007 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; ایہ وی جانیا جاندا اے کہ میدانی علاقےآں وچ کچھ ہندوستانی قبیلے وچ ایسی خواتین معالجین سن جنہاں نے جڑی بوٹیاں جمع کيتیاں تے بیماراں دا علاج کيتا۔ &lt;ref&gt;[http://www.bluecloud.org/medicine.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618091306/http://www.bluecloud.org/medicine.html |date=2012-06-18 }}, चिकित्सा महिला, Bluecloud.org. 11 जनवरी 2007 को पुनः प्राप्त.&lt;/ref&gt;

سائوکس جداں کچھ قبیلے وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں وی گھوڑےآں د‏‏ی سواری ، شکار تے لڑائی سیکھنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی سی۔ &lt;ref&gt;ज़िन, हावर्ड (2005). अ पीपल्स हिस्ट्री ऑफ़ द युनाइटेड स्टेट्स: 1492-प्रेज़ेंट. हार्पर पेरेनियल मॉडर्न क्लासिक्स. ISBN 0-06-083865-5.&lt;/ref&gt; اگرچہ لڑائی وڈی حد تک نوجوان مرداں تے عورتاں اُتے چھڈ دتی گئی سی ، لیکن خواتین تے ہور خواتین لڑائی وچ شامل ہونے دے واقعات پیش آ چکے نيں ، خاص طور اُتے ایداں دے حالات وچ جدو‏ں قبیلے د‏‏ی بقا بحران دا شکار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.bluecloud.org/battle.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618203223/http://www.bluecloud.org/battle.html |date=2012-06-18 }}, युद्ध में महिलाएँ, Bluecloud.org. 11 जनवरी 2007 को पुनः प्राप्त.&lt;/ref&gt;

=== موسیقی تے فن ===
مقامی امریکیو‏ں نے اپنے فارغ وقت وچ مسابقتی انفرادی تے ٹیم اُتے مبنی کھیل کھیلے۔ جم تھورپ ، نوٹا بیج سوم ، جیکببی ایلسبری تے بلی ملز نامور پیشہ ور کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔

==== ٹیم اُتے مبنی ====
[[فائل:Ball players.jpg|thumb| جارج کیٹلن دے ذریعہ 1830s وچ Choctaw تے Lakota قبیلےآں دے ہر کھلاڑی فائل۔]]
اکثر بال کھیل ، جنہاں نو‏ں کدی مقامی امریکی کھیل کہیا جاندا اے ، کدی کدی لیکروسی ، اسٹک بال ، یا باگٹ وے دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں مقامی امریکی استعمال کردے نيں کہ اوہ امکانی تنازعات دا مقابلہ کرسکدے نيں ، جو ممکنہ تصادم دا باعث بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ آبادکاری دا اک شہری طریقہ سی۔ چوکاؤ دے لوک اسنو‏ں ISITOBOLI (&quot;جنگ دا چھوٹا بھائی&quot;) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;choctaw_stickball&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.indians.org/articles/choctaw-indians.html|title=Choctaw Indians|accessdate=2 मई 2008|year=2006}}&lt;/ref&gt; اونونگاگا لوکاں نے اسنو‏ں دتا ہويا ناں DEHUNT SHIGWA'ES سی (&quot;مرد اک گول چیز نو‏‏ں مار دیندے نيں&quot;)۔ ایتھ‏ے تن بنیادی ورژن نيں ، جنہاں نو‏ں گریٹ لیکس ، اروکوائس تے سدرن دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;three_stickball&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml|title=History of Native American Lacrossee|last=Thomas Vennum Jr., author of American Indian Lacrosse: Little Brother of War|accessdate=11 सितंबर 2008|year=2002–2005}}&lt;/ref&gt; ایہ کھیل اک یا دو ریکٹ / لاٹھی تے اک گیند دے نال کھیلا گیا سی۔ اس کھیل دا مقصد گیند نو‏‏ں مخالف ٹیم دے گول (کسی اک پوسٹ یا لاٹیز وچ ) مارنے تو‏ں اسکور کرنا سی تے مخالف ٹیم نو‏‏ں اپنے گول وچ گول کرنے تو‏ں روکنا سی۔ کھیل وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ویہہ تے زیادہ تو‏ں زیادہ 300 کھلاڑی شامل سن تے اس د‏ی اونچائی یا وزن دے لحاظ تو‏ں کوئی حدود نئيں سن تے حفاظتی سامان نئيں سی۔ گولیاں چند فٹ تو‏ں چند میل دے فاصلے تک بنائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ لیکروس وچ فیلڈ 110 گز سی۔ اک جیسوٹ کاہن 1729 وچ اسٹک بال دا تذکرہ کيتا تے جارج کیٹلین نے ایہ مضمون داخل کيتا۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;span about=&quot;#mwt593&quot; data-mw=&quot;{&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;attribs&lt;nowiki&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;quot;:[&lt;nowiki&gt;[{&amp;amp;quot;txt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;},{&amp;amp;quot;html&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;span typeof=\&amp;amp;quot;mw:Nowiki\&amp;amp;quot; data-parsoid=\&amp;amp;quot;{}\&amp;amp;quot;&gt;&lt;/span&gt; (अगस्त 2009)&amp;amp;quot;}]&lt;/nowiki&gt;]}&quot; title=&quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अगस्त 2009)&quot; typeof=&quot;mw:ExpandedAttrs&quot;&gt;کون؟&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;

==== افراد ====
چونکی اک ایسا کھیل سی جس وچ پتھر د‏‏ی شکل والی ڈسک سی ، جس دا قطر تقریبا 1.2 انچ سی۔ ایہ ڈسک {{تحویل|200|ft|m}} کوریڈور د‏‏ی ڈھلوان اُتے سُٹ دتا ، تاکہ ایہ تیز رفتار تو‏ں کھلاڑیاں دے ذریعہ تو‏ں گذرا۔ ڈسک نے گلیارے نو‏‏ں گرا دتا تے کھلاڑیاں نو‏‏ں گھومنے والی ڈسک اُتے لکڑی دے تیر سُٹنا پيا۔ اس کھیل دا مقصد ڈسک نو‏‏ں مارنا سی یا اپنے مخالف نو‏‏ں اس تو‏ں ٹکرانے تو‏ں روکنا سی۔

==== امریکی اولمپکس ====
[[فائل:Jim Thorpe 1913b-cr.jpg|thumb| سویڈن دے شاہ گستاف پنجم نے جم تھورپ نو‏‏ں &quot;دنیا دا سب تو‏ں وڈا کھلاڑی&quot; قرار دتا]]
[[فائل:BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg|کھبے|thumb| بلی ملز نے 1864 وچ ٹوکیو اولمپکس وچ 10،000 میٹر د‏‏ی منزل ختم دی]]
ساک اینڈ فاکس آبائی امریکی ، جم تھورپے ، اک آل راؤنڈر سن جنہاں نے ویہويں صدی دے اوائل وچ فٹ بال تے ویہہ بال کھیلا سی۔ ڈوائٹ آئزن ہاور ، جو بعد وچ صدر بنے سن ، نوجوان تھورپ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ انہاں دے گھٹنے نو‏‏ں زخمی کردتا۔ 1961 د‏‏ی تقریر وچ ، آئزن ہاور نے تھورپ نو‏‏ں یاد کيتا: &quot;ایتھ‏ے یا اوتھ‏ے ، ایداں دے لوک موجود نيں جو الہی تحفے وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ میری یاداں جم تھورپ دے پاس واپس چلی گئياں۔ انہاں نے اپنی زندگی وچ کدی پریکٹس نئيں کيت‏‏ی تے اوہ کسی وی فٹ بال کھلاڑی تو‏ں بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کرسکدے سن جو ميں نے پہلے کدی نئيں دیکھیا۔ &quot; &lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;बोटेल्हो, ग्रेग. [http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/07/09/jim.thorpe/ रोलर-कोस्टर लाइफ ऑफ़ इंडियन आइकन, स्पोर्ट्स' फर्स्ट स्टार], CNN.com, 14 जुलाई 2004. 23 अप्रैल 2007 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt;

1912 دے اولمپک کھیلاں وچ ، تھورپ نے 100 گز دا دھندلا صرف 10 سیکنڈ وچ ، 2120 سیکنڈ وچ 220 ، 51.8 سیکنڈ وچ 440 ، 1:57 وچ 880 ، 4:35 وچ اک میل ، 15 سیکنڈ وچ 120 یارڈ اُچی رکاوٹاں تے 220 گز د‏‏ی رکاوٹ دوڑ 24 سیکنڈ وچ مکمل کرسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;NYTobit&quot;&gt;[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A15FF3D59107A93CBAB1788D85F478585F9 जिम थोर्प इज़ डेड ऑन वेस्ट कोस्ट एट 64], ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|द न्यूयॉर्क टाइम्स]]'', 29 मार्च 1953. 23 अप्रैल 2007 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; اوہ 23 فٹ 6 انچ لمبا تے 6 فٹ 5 انچ اونچائی تک کود سکدے ني‏‏‏‏ں۔ 11 فٹ قطب والٹ وچ اوہ 47 فٹ 9 انچ دے فاصلے تک شاٹس بنھ سکدے نيں ، 163 فٹ دے فاصلے تک نیزے سُٹ سکدے نيں تے ڈسکس نو‏‏ں 136 فٹ دے فاصلے تک سُٹ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ تھورپ نے پینٹاتھلون تے ڈیکاتھلون دونے دے لئی امریکی اولمپکس وچ حصہ لیا۔

لیکوٹا تے یو ایس ایم سی دے عہدیدار بلی ملز نے 1964 دے ٹوکیو اولمپکس وچ 10،000 میٹر وچ سونے دا تمغہ جِتیا سی۔ اوہ اس مقابلے وچ اولمپک طلائی تمغہ جیتنے والا واحد امریکی کھلاڑی سی۔ اولمپکس تو‏ں پہلے گمنام رہنے والے ملز ، امریکی اولمپک پریکٹس وچ دوسرے نمبر اُتے رہ‏‏ے۔

بلی کِڈ ، ورمونٹ جزوی طور اُتے ابناکی آئے ، الپائن اسکیئنگ میڈل ، اولمپکس وچ داخلہ لینے والی پہلی امریکی مرد بن گئياں تے اوہ انیسبرک ، آسٹریا نے 1964 وچ کولڈ کارپٹ اولمپک مقابلاں وچ 20 سال د‏‏ی عمر وچ سلیم وچ سلور میڈل جِتیا سی۔ چھ سال بعد ، 1970 د‏‏ی عالمی چیمپیئن شپ وچ ، کِڈ نے مشترکہ ایونٹ وچ طلائی تمغہ تے سلیلم وچ کانسی دا تمغہ جِتیا۔

=== مقامی امریکی ، یورپی تے افریقی ===
[[فائل:Jake fragua jemez pueblo.jpg|thumb| جیکس فریگو ، نیو میکسیکو نال تعلق رکھنے والے جیمز پیبلو]]
روايتی آبائی امریکی موسیقی تقریبا مکمل صو‏‏تی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی موسیقی وچ اکثر ڈرم تے / یا جھنڈیاں یا دوسرے ٹکرانے والے آلات بجانا شامل ہُندا اے ، لیکن دوسرے آلات بوہت گھٹ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لکڑی ، بانس یا ہڈی تو‏ں بنی بانسری تے سیٹی وی کھیلی جاندی اے ، عام طور اُتے افراد دے ذریعہ ، لیکن قدیم زمانے وچ اوہ وڈے گروپاں دے ذریعہ وی کھیلا جاندا سی (جداں کہ ہسپانوی ایکسپلورر ڈی سوٹو نے ذکر کيتا اے )۔ انہاں بانسری د‏‏ی توازن درست نئيں اے تے ایہ استعمال شدہ لکڑی د‏‏ی لمبائی تے مطلوبہ کھلاڑی دے ہتھ دے سائز اُتے منحصر اے ، لیکن انگلیاں دے لئی بنے ہوئے سوراخ زیادہ تر اک قدم دے فاصلے اُتے ہُندے نيں ، گھٹ تو‏ں گھٹ شمالی کیلیفورنیا وچ ، جے کوئی اے تو۔ بانسری وچ ایہ خلا نیڑے ادھے قدم دے نیڑے پایا گیا سی ، لہذا اس دا استعمال نئيں کيتا گیا۔

آبائی امریکن پیٹرنٹی دے پریزنٹر امریکی مقبول موسیقی وچ روبی رابرٹسن (دی بینڈ) ، ریٹا کولِج ، وین نیوٹن ، جین کلارک ، بفی سینٹ-میری ، بلیک فوٹ ، طوری آموس ، ریڈ بون تے کوکوروسی جداں متعدد مواقع اُتے نمودار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ، جداں جان ٹروڈو ، نے مقامی امریکی زندگی ، تے دوسرے جداں ، آر اُتے تبصرہ کرنے دے لئی موسیقی دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کارلوس نکی نے موسیقی دے آلات د‏‏ی ریکارڈنگ وچ روايتی آواز نو‏‏ں جدید آوازاں دے نال مربوط کيتا ا‏‏ے۔ متعدد چھوٹی تے درمیانے درجے د‏‏ی ریکارڈنگ کمپنیاں نوجوان تے بُڈھے مقامی امریکی اداکاراں تو‏ں حالیہ میوزک د‏‏ی پیش کش کردیاں نيں ، جس وچ پا وا واہ ڈھول میوزک تو‏ں لے ک‏ے ہارڈ ڈرائیونگ راک اینڈ رول تے ریپ تک شامل ني‏‏‏‏ں۔

ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مقامی امریکیو‏ں وچ مقبول میوزک د‏‏ی شکل پاو واہ ا‏‏ے۔ نیو میکسیکو دے البوکرک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس جداں ڈھول گروپاں دے ممبران اک پو وا وا وچ وڈے ڈھول دے گرد دائرے وچ بیٹھے نيں ۔ ڈھول گروپس اکٹھے بجتے نيں تے دیسی بولی وچ گیت گاندے نيں ، تے رنگین علامتاں تو‏ں آراستہ رقاص مرکز وچ بیٹھ کر گھڑی د‏‏ی سمت ڈھول گروپاں دے گرد رقص کردے ني‏‏‏‏ں۔ واہ واقف گاناں وچ اعزاز دے گاناں ، وقتا. فوق دے گانے ، کوگ ہاپ ، چپکے تو‏ں گانے ، گھاہ دے رقص ، دو قدم ، استقبال گانے ، وطن واپسی دے گانے ، تے جنگ دے گیت شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ وچ بیشتر دیسی کمیونٹیز وی روايتی گاناں تے پروگراماں د‏‏ی پیروی کردیاں نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ دا اشتراک صرف برادری وچ ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=A Cry from the Earth: Music of North American Indians|last=Bierhosrt, John|publisher=Ancient City Press|year=1992}}&lt;/ref&gt;

آبائی امریکی آرٹ دنیا دے آرٹ کلیکشن دا اک اہ‏م گٹھ تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ مقامی امریکی شراکت وچ مٹی دے برتن (مقامی امریکی مٹی دے برتن) ، فائل آرٹ ، زیورات سازی ، بنائی ، مجسمے ، ٹوکریاں دا فن ، تے نقش و نگار دا فن شامل ا‏‏ے۔ فرینکلن نے مبارک باد دہائی اک سنوکی فنکار سی ، 1940 ، فائل کار ''گولڈ کال ،'' ہاسکل انسٹی ٹیوٹ (اب ہاسکل انڈین نیشن یونیورسٹی) وچ مقامی امریکی قبیلے تو‏ں آنے والے طلبا نو‏‏ں تعلیم دی۔

کچھ مقامی امریکی فن پارےآں د‏‏ی صداقت نو‏‏ں کانگریسی قانون دے ذریعہ محفوظ کيتا جاندا اے جو آرٹ دے کسی وی ایداں دے کم د‏‏ی اجازت دیندا اے جس نو‏‏ں نامزد مقامی امریکی آرٹسٹ نے تخلیق نئيں کيتا ہوئے تے اوہ مقامی امریکی فن دا کم بن سک‏‏ے۔ فارم وچ پیش کیتے جانے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔

=== معیشت ===
انوئٹ ، یا [[اسکیمو]] ، لوکاں نے وڈی مقدار وچ خشک گوشت تے مچھلیاں نو‏‏ں دفنا کر رکھدے سن کردے سن ۔ شمال مغربی بحر الکاہل وچ قبیلے ماہی گیری دے لئی 40-50 فٹ لمبی سمندری کیک تعمیر کردے سن ۔ مشرقی ووڈ لینڈ وچ کاشتکار مکئی دے کھیتاں نو‏‏ں تپشاں تے کھودنے والی لاٹھیاں تو‏ں حفاظت کردے نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے جنوب مشرقی پڑوسیاں نے تمباکو دے نال نال کھانے د‏‏ی فصلاں وی اگاواں۔ میدانی علاقےآں وچ ، کچھ قبیلے زراعت تو‏ں وابستہ سن ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی انھاں نے بھینساں د‏‏ی جھونپڑیاں نو‏‏ں وی لگیایا ، جس وچ پہاڑیاں اُتے ریوڑ چرائے جاندے سن ۔ جنوب مغربی ریگستان دے باشندے چھوٹے جانوراں دا شکار کردے سن تے آٹا بنانے دے لئی ببول دا پھل لگیاندے سن ، جتھ‏ے تو‏ں انھاں نے گرم پتھراں اُتے پاپڈ نما پتلی روٹیاں نو‏‏ں پکانا سی۔ اس خطے دے ڈھلوان پلٹاؤس اُتے بسنے والے کچھ گروہاں نے آبپاشی د‏‏ی تکنیک تیار کيتی تے اس گوداماں نو‏‏ں اناج تو‏ں بھرے رکھیا تاکہ انہاں نو‏ں خطے وچ ہونے والے قحط تو‏ں آنے والے قحط تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔

ابتدائی برساں وچ ، جدو‏ں ایہ باشندے یورپی متلاشیاں تے نوآبادیات دا سامنا کرنے لگے تے تجارت کرنے لگے تاں ، انھاں نے کمبل ، لوہے تے اسٹیل سامان ، گھوڑے ، ہلکے زیورات ، بندوقاں تے الکحل مشروبات دا تبادلہ کيتا۔ کھانا ، نوادرات تے کھل دا احترام کرنا شروع کيتا۔

==== معاشی نمو وچ رکاوٹاں ====
[[فائل:The King of the Seas in the Hands of the Makahs - 1910.jpg|thumb| &quot;مکاہاں دے ہتھو‏ں وچ سمندر دا بادشاہ&quot; ، جو 1910 وچ مکاہ آبائی امریکی فائل تو‏ں لیا گیا]]
اج ، قبیلےآں دے علاوہ کامیابی تو‏ں جوئے بازی دے اڈاں نو‏‏ں چلانے دے علاوہ ، بوہت سارے قبیلے جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اک اندازے دے مطابق 2.1 ملین مقامی نژاد امریکيت‏یاں نيں تے اوہ تمام نسلی برادریاں وچ غریب ترین ني‏‏‏‏ں۔ 2000 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، اک تخمینہ لگ بھگ 400،000 مقامی امریکی مخصوص اراضی اُتے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ کچھ قبیلے نو‏‏ں گیمنگ وچ کامیابی حاصل ہوئی اے ، لیکن وفاقی طور اُتے تسلیم شدہ 562 قبائلیاں وچو‏ں صرف 40 فیصد قبیلےآں نے جوئے بازی دے اڈاں اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;NIGA&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml|title=NIGA: Indian Gaming Facts|access-date=2020-09-30|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302072505/http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml}}&lt;/ref&gt; امریکی سمال بزنس ایڈمنسٹریشن دے 2007 دے سروے دے مطابق ، صرف 1 فیصد مقامی امریکی کاروبار دے مالک نيں تے چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;SBA&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|title=Number of U.S. [[minority group|Minority]] Owned Businesses Increasing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605074024/http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|archivedate=5 जून 2008|accessdate=28 फ़रवरी 2011}}&lt;/ref&gt; سماجی اعدادوشمار دے مطابق ہر نچلے حصے وچ رہنے والے امریکی: تمام اقلیتاں وچ 18.5 نوجواناں د‏‏ی خود کشی د‏‏ی شرح ، لیکن اک 100،000 د‏‏ی شرح ، سب تو‏ں زیادہ کشور حمل د‏‏ی شرح ، اعلیٰ شرح دے تحت اعلیٰ تعلیم دا 54٪ ، فی کس سب تو‏ں کم 50٪ تو‏ں 90٪ تک آمدنی تے بے روزگاری د‏‏ی شرح۔

''امریکن ہندوستانی اقتصادی'' ترقی ''پر ہارورڈ یونیورسٹی دے ہارورڈ پروجیکٹ کے'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html|title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell|first=Stephen|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html}}&lt;/ref&gt; ''ماہرین'' جوزف کلٹ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hks.harvard.edu/hpaied/people/kalt.htm|title=Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Kalt|first=Joseph}}&lt;/ref&gt; تے اسٹیفن کارنیل &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html|title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell|first=Stephen|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html}}&lt;/ref&gt; طرف تو‏ں دتے گئے مقامی امریکی تحفظات وچ معاشی ترقی وچ رکاوٹاں تے انہاں د‏‏ی عمدہ رپورٹ ''۔'' ''امریکی ہندوستانی معاشی ترقی وچ حکمت عملی تے ادارے'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf|title=What Can Tribes Do? Strategies and Institutions in American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell, S.|first=Kalt, J.|archive-date=2004-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040407025730/http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf}}&lt;/ref&gt; مندرجہ ذیل نيں (یہ اک نامکمل لسٹ اے ، کالٹ اینڈ کارنیل د‏‏ی مکمل رپورٹ ملاحظہ کرن):

* راجگڑھ تک رسائی دا فقدان۔
* انسانی سرمائے د‏‏ی کمی (تعلیم ، مہارت ، تکنیکی مہارت) تے اس د‏ی ترقی دے ذرائع۔
* ذخائر وچ موثر منصوبہ بندی دا فقدان ا‏‏ے۔
* ذخائر وچ قدرتی وسائل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔
* ذخائر وچ قدرتی وسائل نيں ، لیکن انہاں اُتے قابو نئيں ا‏‏ے۔
* بازاراں تو‏ں طویل فاصلے تے آوا جائی د‏‏ی اعلیٰ لاگت د‏‏ی وجہ تو‏ں ذخائر نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔
* غیر مقامی امریکی کمیونٹیز دے شدید مقابلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، قبیلے سرمایہ کاراں نو‏‏ں محفوظ علاقےآں وچ جگہ تلاش کرنے اُتے راضی نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
* بیورو آف انڈین امور نو‏‏ں معذور ، بدعنوان تے / یا محفوظ علاقےآں د‏‏ی ترقی وچ کوئی دلچسپی نئيں ا‏‏ے۔
* قبائلی رہنما تے بیوروکریٹس نااہل یا بدعنوان ني‏‏‏‏ں۔
* مخصوص علاقےآں اُتے دھاندلی قبائلی فیصلےآں دے استحکا‏م نو‏‏ں ختم کردی ا‏‏ے۔
* قبائلی حکومت دا عدم استحکا‏م بیرونی افراد نو‏‏ں سرمایہ کاری تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔
* کاروباری صلاحیتاں تے تجربہ کدی کدائيں ہی ہُندا ا‏‏ے۔
* قبائلی ثقافتاں راستے وچ کھڑی ني‏‏‏‏ں۔

کاروباری تعلیم د‏‏ی کمی تے ہندوستانی ذخائر وچ تجربہ اقتصادی پریشانی تو‏ں نمٹنے وچ اک اہ‏م رکاوٹ ا‏‏ے۔ 2004 وچ کاروباری شخصیت نارتھ ویسٹ ایریا فاؤنڈیشن دے مقامی امریکی ، اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ &quot;کاروبار دے بارے وچ علم تے تجربے د‏‏ی عمومی کمی ، ممکنہ تاجراں دے لئی اک اہ‏م چیلنج ا‏‏ے۔ &quot;&quot; مقامی امریکی کمیونٹیاں وچ کاروباری روایات دا فقدان اے تے حالیہ تجربات خاص طور اُتے تاجراں دے فروغ پزیر ہونے دے لئی ضروری مدد فراہ‏م نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ، تجربا‏تی کاروباری تعلیم نو‏‏ں اسکول دے نصاب تے اسکول دے بعد د‏‏ی سرگرمیاں تے ہور معاشرتی سرگرمیاں وچ ضم کرنا چاہیدا۔ اس تو‏ں طلبا نو‏‏ں ابتدائی عمر ہی تو‏ں کاروبار دے بنیادی عنصر نو‏‏ں سیکھنے دا موقع ملے گا تے انھاں اپنی زندگی بھر انہاں دا اطلاق کرنے د‏‏ی ترغیب ملے گی۔ &quot; &lt;ref name=&quot;CFED&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&amp;sel=5|title=Native Entrepreneurship: Challenges and opportunities for rural communities&amp;nbsp;— CFED, Northwest Area Foundation December 2004|access-date=2020-09-30|archive-date=2013-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222151900/http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&amp;sel=5}}&lt;/ref&gt; ریز ''بز میگزین ان'' اشاعتاں دے ''حل دے لئی وقف'' اک اشاعت ''ہے'' ۔

=== آبادی ===
[[فائل:Portrait (Front) of Lillian Gross, Niece of Susan Sanders (Mixed Blood) 1906.jpg|کھبے|thumb|262x262px| لِلین گراس ، جسنو‏ں اسمتھسونیائی ماخذ نے &quot;مخلوط خون&quot; دے طور اُتے بیان کيتا اے ، اوہ اک مقامی امریکی تے یورپی / امریکی نسل دے رکن سن ۔ اس نے خود نو‏‏ں اپنے چیروکی کلچر تو‏ں وابستہ کيتا۔]]
مقامی امریکیو‏ں ، یورپیاں تے افریقی باشندےآں دے وچکار نسلی تعلقات اک پیچیدہ مسئلہ اے ، جس وچ وڈی حد تک نظرانداز کيتا جاندا اے ، سوائے اس دے کہ &quot;نسلی تعلقات دے بارے وچ کچھ گہرائی وچ ختم کردتا گیا تے ایہ کہ مایا د‏‏ی ایلیٹ خاتون میسٹیزو وچو‏ں تن بچےآں دے باپ بن گئياں۔ اک ہور معاملہ ( [[ہرنان کورتیس|ہرنان کورٹس]] ) تے اس د‏ی اہلیہ لا میلنس ، جس نے ریاستہائے متحدہ وچ پہلے کثیر نسلی لوکاں وچو‏ں اک ہور نو‏‏ں جنم دتا۔ &lt;ref name=&quot;rebecca&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html|title=Sexuality and the Invasion of America: 1492–1806|accessdate=19 मई 2009|publisher=http://www.virtualschool.edu}}&lt;/ref&gt;

==== مقامی امریکیو‏ں تے یورپیاں دے نال وابستگی د‏‏ی قبولیت ====
استعمار تے قوم پرستی دے ابتدائی سالاں دے دوران ، مقامی امریکیو‏ں دے نال رابطے وچ آنے والی تمام نسلاں تو‏ں فوری طور اُتے ، دور رس تے گہرا زیادہ یورپی اثر و رسوخ سی۔ مقامی امریکیو‏ں دے درمیان بسنے والے یوروپیاں نو‏‏ں اکثر &quot;گورے ہندوستانی&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ &quot;سالاں تو‏ں دیسی طبقاں دے درمیان رہندے سن ، روانی تو‏ں مادری بولی بولنا سیکھدے سن ، دیسی کونسلاں وچ شامل ہُندے سن تے اکثر مقامی جنگجوواں دے نال ساتھیاں دے نال لڑدے سن ۔&quot; &lt;ref name=&quot;white_indians&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.galafilm.com/1812/e/background/nat_white_ind.html|title=Sharing Choctaw History|accessdate=5 फरवरी 2008|publisher=A First Nations Perspective, Galafilm}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Fort-orleans-return.jpg|سجے|thumb|275x275px| 1725 وچ فرانس دے پیرس دے سفر تو‏ں اوسیج برج اُتے واپس پرت آئے۔ اس اویسج خاتون نے اک فرانسیسی فوجی نال شادی کيتی سی۔]]
ابتدائی رابطہ اکثر تناؤ تے جذبات تو‏ں متاثر ہُندا سی ، لیکن ايس‏ے وقت دوستی ، تعاون تے قربت دے لمحات سن ۔ &lt;ref name=&quot;white_red_relations1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|title=Native Americans: Early Contact|accessdate=19 मई 2009|publisher=Students on Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|archivedate=10 मई 2008}}&lt;/ref&gt; انگریزی ، ہسپانوی تے فرانسیسی کالونیاں وچ ، شادی یورپی مرداں تے مقامی خواتین دے وچکار ہوئی۔ 1528 وچ ، دے جانشین ، اسابیل ڈی مکٹی زوما ، نے اپنی موت دے بعد اک ہسپانوی مہم چلانے والے ، ایلونسو ڈی گراڈو تے جوآن کینو ڈی سیویڈریا نال شادی کيتی۔ کل ، انہاں دے پنج بچے سن ۔ اس دے بہت ہی عرصے بعد ، 5 اپریل 1614 نو‏‏ں ، پوکاونٹاس نے اک انگریز جان روف نال شادی کيتی ، تے انہاں دا اک بیٹا سی ، جس دا ناں سیمس روالف سی۔ اس دے علاوہ ، شہنشاہ مکٹی زوما دوم دے متعدد جانشیناں نو‏‏ں ہسپانوی ولی عہد نے منظوری دے دتی سی ، جس نے انہاں نو‏ں متعدد لقب عطا کیتے ، جنہاں وچ ڈیوک آف مکٹی زوما دتی ٹلٹینگو شامل سن ۔

مقامی امریکیو‏ں تے یورپی باشندےآں دے وچکار گہرے تعلقات بہت وسیع سن ، اس د‏ی شروعات فرانسیسی تے ہسپانوی ایکسپلورر تے ٹریپرس (جانوراں نو‏‏ں پھنسانے والے افراد) نال کیندی گئی سی۔ مثال دے طور اُتے ، انیہويں صدی دے اوائل وچ ، اک مقامی امریکی خاتون ، ساکاگیا ، جو لیوس تے کلارک مہم دے ترجمے وچ معاونت کررہی سی ، نے فرانسیسی ٹریپر توسینٹ چاربنو نال شادی کيتی۔ انہاں دا اک بیٹا سی ، جس دا ناں ژاں بپٹسٹ چاربنو سی۔ ایہ تاجراں تے ٹریپرس دے وچکار سب تو‏ں عام نمونہ سی۔
[[فائل:Five Indians and a Captive.jpg|کھبے|thumb|250x250px| پنج ہندوستانی تے اک اسیر ، 1835 وچ کارل ویمر دے ذریعہ دائر]]
بوہت سارے نوآبادیات مقامی امریکیو‏ں تو‏ں خوفزدہ سن کیونجے اوہ مختلف سن ۔ &lt;ref name=&quot;white_red_relations1&quot;/&gt; انہاں دے طریقے گورے لوکاں دے لئی بدظن سن تے اوہ ایسی سبھیاچار دا شکوہ کردے سن جس د‏‏ی انہاں نو‏ں سمجھ نئيں سی۔ اک مقامی امریکی مصنف اینڈریو جے۔ بلیک برڈ نے 1897 وچ پایا سی کہ گورے نوآبادیات نے مقامی امریکی قبیلے وچ کچھ بری عادتاں شامل کرلئی سن۔ &lt;ref name=&quot;white_red_relations1&quot;/&gt;

انہاں نے اپنی کتاب ، ہٹی آف ایوٹا تے چیپوا انڈینز آف مشی گن وچ لکھیا ، &lt;blockquote&gt; &quot;اوٹاوا تے چھیپوا دے عوام ابتدائی مراحل وچ بہت ہی دلکش سن ، کیو‏ں کہ ساڈی قدیم روایات وچ کوئی غیر قانونی اولاد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کیس ، آربر کروچے ، 1897 وچ اج وی زندہ ا‏‏ے۔ تے اس وقت تو‏ں ایہ برائی کافی باقاعدہ ہوگئی اے کیونجے انہاں لوکاں وچ بدکاری بد سفید لوکاں نے پھیلائی اے ، جو قبیلے دے درمیان اپنی بری عادتاں وی پھیلاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;white_red_relations1&quot;/&gt; &lt;/blockquote&gt; مقامی امریکیو‏ں دے نال اراضی دے معاملات اُتے گل گل کردے وقت امریکی حکومت دے دو مقاصد ذہن وچ سن ۔ پہلے ، اوہ سفید فام لوکاں نو‏‏ں آباد ہونے دے لئی ہور زمین آزاد کرنا چاہندے سن ۔ &lt;ref name=&quot;white_red_relations22&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/claiming.html|title=Native Americans: Early Contact|accessdate=19 मई 2009|publisher=Students on Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|archivedate=10 मई 2008}}&lt;/ref&gt; دوسرا ، اوہ مقامی لوکاں نو‏‏ں زمین نو‏‏ں گورے دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے مجبور ک‏ر ک‏ے گوراں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار تناؤ نو‏‏ں کم کرنا چاہندے سن ۔ انہاں مقاصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی حکومت دے پاس متعدد حکمت عملیاں سن۔ بوہت سارے معاہداں دے تحت مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اپنی زمین نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی کسان بننے د‏‏ی ضرورت سی۔ سرکاری اہلکار اکثر انہاں دستاویزات دا ترجمہ نئيں کردے سن جنہاں اُتے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا سی ، تے مقامی رہنماواں نو‏‏ں اکثر انہاں دے بارے وچ بوہت گھٹ یا کچھ پتہ نئيں ہُندا سی۔ چیز دے لئی دستخط ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

جے اک مقامی امریکی مرد کسی گورے عورت نال شادی کرنا چاہندا اے تاں اسنو‏ں اپنے والدین د‏‏ی رضامندی حاصل کرنی ہُندی سی ، ایتھ‏ے تک کہ &quot;جب تک اوہ ثابت کر سک‏‏ے کہ اوہ اک گورے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اچھے گھر وچ رہ سکدا ا‏‏ے۔ مدد کر سکدا &quot;.&lt;ref name=&quot;white_reds&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&amp;pg=PA176&amp;lpg=PA176&amp;dq=native+american+and+white+interracial+affairs|title=Taking assimilation to heart|last=Ellinghaus|first=Katherine|publisher=U of Nebraska Press|year=2006|isbn=978-0-8032-1829-1}}&lt;/ref&gt; انیہويں صدی دے اوائل وچ ، اک نژاد امریکی ، ٹیکومسیح تے نیلی اکھاں والے سنہرے بالاں والی ربیکا گیلوے دے وچکار نسلی عشق دا رشتہ سی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، تن یورپی نژاد امریکی درمیانے طبقے دیاں عورتاں کارکناں نے ہیمپٹن انسٹی ٹیوٹ دے تحت چلائے جانے والے مقامی امریکی پروگرام دے دوران مقامی امریکی مرداں نال شادی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;white_red_marriages&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm|title=Virginia Magazine of History and Biography|accessdate=19 मई 2009|publisher=Virginia Historical Society|archive-date=2008-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018202023/http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm}}&lt;/ref&gt; چارلس ایسٹ مین نے اپنی یورپی امریکی بیوی ایلن گوڈیل نال شادی کيتی ، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات ڈکوٹا علاقہ وچ ہوئی جدو‏ں گوڈیل محفوظ علاقےآں وچ اک سماجی کارکن تے مقامی امریکی تعلیم دے مہتمم سن ۔ انہاں نے اک نال مل ک‏ے چھ بچے پیدا کیتے۔

==== مقامی امریکیو‏ں تے افریقیاں دے وچکار تعلقات ====
افریقیاں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار صدیاں نال رابطہ جاری ا‏‏ے۔ افریقی عوام تے رابطے دا پہلا آبائی امریکی ریکارڈ اپریل 1502 دے درمیان ، جدو‏ں افریقی عوام نے پہلی بار غلام دے طور اُتے کم کرنے دے لئی [[ہسپانیولا|ہسپانولا]] لیایا۔ &lt;ref&gt;डॉ॰ जेराल्ड द्वारा ऍफ़. डर्क्स द्वारा ''मुस्लिम्स इन अमेरिकन हिस्ट्री : अ फॉरगेटेन लेगसी'' . ISBN 1-59008-044-0 पृष्ठ 204.&lt;/ref&gt;

بعض اوقات ، مقامی امریکی افریقی امریکیو‏ں د‏‏ی موجودگی تو‏ں ناخوش سن ۔ &lt;ref name=&quot;Red, White pg. 99&quot;&gt;रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 99. ISBN 0-8203-0308-9&lt;/ref&gt; اک تفصیل وچ ، &quot;جب 1752 وچ اک افریقی نژاد امریکی شخص بطور سودا کاتابا قبیلے دے پاس آیا تاں اس نے شدید غصے تے سخت ناراضگی دا اظہار کيتا۔&quot; مقامی امریکیو‏ں وچو‏ں ، چوروکی قبیلہ نے یوروپیاں دے حق نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی رنگ برداری دے خلاف سب تو‏ں وڈا تعصب رکھیا سی۔ &lt;ref&gt;रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 99, ISBN 0-8203-0308-9&lt;/ref&gt; عداوت نو‏‏ں یورپی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی امریکیو‏ں تے افریقی امریکیو‏ں دے متحد بغاوت دے خوف تو‏ں منسوب کيتا گیا اے: &quot;گوراں نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ایہ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ افریقی امریکی انہاں د‏‏ی بہترین حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مفادات دے برخلاف کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &quot;1751 وچ ، جنوبی کیرولائنا دے قانون دے مطابق: &lt;ref&gt;रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 105, ISBN 0-8203-0308-9&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt; &quot;ہندوستانیاں وچ نیگروز د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں مکمل طور اُتے نقصان دہ سمجھیا جاندا اے کیونجے انہاں دے وچکار قربت نو‏‏ں مکمل طور اُتے گریز کيتا جانا چاہیدا۔&quot; &lt;ref name=&quot;hid&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&amp;x=blackIndians|title=Black Indians (Afro-Native Americans)|last=ColorQ|accessdate=29 मई 2009|year=2009|publisher=ColorQ}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; یوروپیاں نے انہاں دونے پرجاتیاں نو‏‏ں کمتر سمجھیا تے دونے مقامی امریکیو‏ں تے افریقیاں نو‏‏ں اپنا دشمن بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;nawomen&quot;/&gt; مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جے اوہ مفرور غلام واپس کردین گے ، تے افریقی امریکیو‏ں نو‏‏ں &quot;ہندوستانی جنگ&quot; وچ لڑنے دا بدلہ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;cherslav&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|title=CHEROKEE SLAVE REVOLT OF 1842|last=Art T. Burton|accessdate=29 मई 2009|year=1996|publisher=LWF COMMUNICATIONS|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929002527/http://coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;infr&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=sHJMNVV31T0C&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=american+indians+married+blacks|title=Race and the Cherokee Nation|last=Fay A. Yarbrough|publisher=Univ of Pennsylvania Press|year=2007|isbn=978-0-8122-4056-6|access-date=30 मई 2009}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Ras k dee pomo.jpg|سجے|thumb| پرومو کینیا دے گلوکار تے راس دے ڈی ، کیلیفورنیا تو‏ں ایڈیٹر]]
&quot;مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنایا گیا سی تے اس وقت غلامی دا اک عام تجربہ مشترک سی جدو‏ں افریقی باشندے غلاماں د‏‏ی وڈی ذات وچ تبدیل ہوئے رہے سن ۔ انہاں نے اک نال کم کيتا ، معاشرتی رہائش گاہاں وچ اکٹھا رہ ک‏ے کھانا تیار کيتا ، جڑی بوٹیاں دے علاج ، خرافات تے گانٹھاں دا اشتراک کيتا تے بالآخر شادی کرلئی- &quot; &lt;ref name=&quot;afrna&quot;/&gt; نتیجے دے طور اُتے ، بوہت سارے قبیلے نے دونے گروہاں نو‏‏ں تقسیم کيتا۔ دونے دے وچکار شادیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی ، تاکہ انہاں امتزاج تو‏ں زیادہ طاقتور تے صحت مند اولاد پیدا ہوسک‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;nadis&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|title=Black Indians want a place in history|last=Nomad Winterhawk|accessdate=29 मई 2009|year=1997|publisher=Djembe Magazine}}&lt;/ref&gt; اٹھارہويں صدی وچ ، بہت ساری مقامی امریدیاں عورتاں نے افریقی مرداں نال شادی کيتی جو آزاد ہوگئے سن یا فرار ہوگئے سن کیونجے مقامی امریکی دیہاتاں وچ مرداں د‏‏ی آبادی وچ زبردست کمی واقع ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;nawomen&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=UYWs-GQDiOkC&amp;pg=PA214&amp;lpg=PA214&amp;dq=indian+women+married+black+men|title=Women in early America|last=Dorothy A. Mays|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-85109-429-5|access-date=29 मई 2008}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ ، ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بہت ساریاں مقامی امریدیاں عورتاں نے دراصل افریقی مرداں نو‏‏ں خریدتا سی ، لیکن یورپی تاجراں دے علم دے بغیر ، انہاں خواتین نے مرداں نو‏‏ں آزاد کيتا تے انہاں د‏‏ی شادی اپنے قبیلے وچ کردتی۔ مقامی امریکی خاتون نال شادی افریقی مرداں دے لئی وی فائدہ مند سی کیونجے غلامی نہ ہونے والی عورت تو‏ں پیدا ہونے والے بچے وی آزاد سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ یورپی نوآبادیات‏ی معاہداں وچ اکثر مفرور غلاماں د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا جاندا سی۔ 1726 وچ ، نیویارک دے برطانوی گورنر نے مطالبہ کيتا کہ اریکوائس نے انہاں تمام مفرور غلاماں نو‏‏ں واپس کيتا جو انہاں وچ شامل ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Katz&quot;&gt;कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ103&lt;/ref&gt; 1760 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، ہورون تے ڈلاویر مقامی امریکیو‏ں تو‏ں وی تمام مفرور غلاماں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی ، اگرچہ غلاماں د‏‏ی واپسی دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Katzs&quot;&gt;कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ104&lt;/ref&gt; اشتہار غلاماں د‏‏ی واپسی دے لئی استعمال کیتے جاندے سن ۔

غلامی د‏‏ی ملکیت کچھ مقامی امریکی قبیلے وچ خاص طور اُتے جنوب مشرق وچ سی جتھ‏ے چیروکی ، چوکا تے کریک دے لوک رہندے سن ۔ اگرچہ 3 فیصد تو‏ں وی کم مقامی امریکی غلام سن ، لیکن غلامی دے طریقےآں نے مقامی امریکیو‏ں وچ تباہ کن تفریق پیدا کردتی۔ &lt;ref name=&quot;wil&quot;/&gt; چیروکی لوکاں وچ ، ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ غلام زیادہ تر یورپی مرداں د‏‏ی اولاد سن جو اپنے بچےآں نو‏‏ں غلامی د‏‏ی معاشیات د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ &lt;ref name=&quot;cherslav&quot;/&gt; جداں جداں یورپی توسیع وچ ترقی ہوئی ، افریقیاں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار شادیاں زیادہ عام ہوئے گئياں۔ &lt;ref name=&quot;nawomen&quot;/&gt;

کچھ مورخین دا مشورہ اے کہ زیادہ تر افریقی امریکی مقامی امریکی نژاد ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;dstu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|title=More Blacks are Exploring the African-American/Native American Connection|last=Sherrel Wheeler Stewart|accessdate=6 अगस्त 2008|year=2008|publisher=BlackAmericaWeb.com|تاريخ-الأرشيف=2006-10-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061031200938/http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جینیات‏ی ماہرین دے ذریعہ کيتے گئے کم د‏‏ی بنیاد اُتے ، افریقی امریکیو‏ں اُتے اک پی بی ایس سیریز نے ایہ ظاہر کيتا اے کہ اگرچہ زیادہ تر افریقی امریکی مخلوط نسل دے نيں ، لیکن ایہ نسبتا rare کدی کدائيں ہی پایا جاندا اے کہ اوہ مقامی امریکی نژاد ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;African American Lives&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm|title=DNA Testing: review, ''African American Lives'', About.com|access-date=2020-09-30|archive-date=2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313231943/http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;African American Lives PBS&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wnet/aalives/dna/index.html|title=African American Lives 2}}&lt;/ref&gt; پی بی ایس سیریز دے مطابق ، سب تو‏ں عام &quot;غیر سیاہ&quot; مخلوط نسلاں انگریزی تے سکاٹش آئرش ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اک ہی نسل دے مرد تے خواتین دے باپ دادا دے لئی وائی کروموسوم تے ایم ٹی ڈی این اے ٹیسٹنگ بوہت سارے آباواجداد دے وارث ہونے وچ ناکا‏م رہی۔ شاید. (کچھ نقاداں دا استدلال سی کہ پی بی ایس سیریز نے آبائی جائزے دے لئی ڈی این اے جانچ د‏‏ی حدود نو‏‏ں مناسب طور اُتے واضح نئيں کيتا۔) &lt;ref name=&quot;hur&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.geneticsandsociety.org/article.php?id=3908|title=Deep Roots and Tangled Branches|last=Troy Duster|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=Chronicle of Higher Education}}&lt;/ref&gt; اک ہور تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ نسبتا کچھ مقامی امریکی افریقی نژاد امریکيت‏یاں نيں۔ &lt;ref name=&quot;AJHG1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population-Specific Alleles|last=Esteban Parra, et al|publisher=American Journal of Human Genetics}}&lt;/ref&gt; ''امریکی جرنل آف ہیومن جینیٹکس دے اک مطالعے دے مطابق'' ، &quot;سانو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ افریقی نسل د‏‏ی 10 کمیونٹیز ملی نيں (میووڈ ، الینوائے ، ڈیٹرایٹ؛ نیو یارک؛ فلاڈیلفیا ، پٹسبرگ؛ بالٹیمور؛ چارلسٹن؛ ساؤتھ کیرولائنا ، نیو اورلینز) ہیوسٹن وچ یوروپی جینیات‏ی شراکت دا تجزایہ کیہ گیا اے ) m ایم ٹی ڈی این اے ہیپلگ گروپس دا تجزیہ 10 آبادیاں وچو‏ں کسی وچ وی زچگی امرانیائی شراکت دے اہ‏م ثبوت نو‏‏ں ظاہر نئيں کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;AJHG&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population|last=|publisher=The American Journal of Human Genetics}}&lt;/ref&gt;

محققاں نے متنبہ کيتا اے کہ جینیات‏ی موروثی ڈی این اے ٹیسٹنگ د‏‏ی اپنی حدود ہُندیاں نيں تے افراد نو‏‏ں جینیات‏ی تمام سوالات دے جوابات حاصل کرنے دے لئی انہاں اُتے انحصار نئيں کرنا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;hur&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bldl1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071018145955.htm|title=Genetic Ancestral Testing Cannot Deliver On Its Promise, Study Warns|last=ScienceDaily|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=ScienceDaily}}&lt;/ref&gt; ٹیسٹ وکھ تھلگ مقامی امریکیو‏ں دے وچکار تمیز نئيں کرسکدا۔ تے نہ ہی اسنو‏ں کسی قبیلے د‏‏ی رکنیت اُتے حقوق دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;genej&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ipcb.org/publications/briefing_papers/files/identity.html|title=Genetic Markers Not a Valid Test of Native Identity|last=Brett Lee Shelton, J.D. and Jonathan Marks, Ph.D.|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=Counsel for Responsible Genetics}}&lt;/ref&gt;

مقامی امریکی قبیلے وچ بین النسلی امتزاج عام سی ، لہذا افراد نو‏‏ں اک تو‏ں زیادہ قبیلے تو‏ں پیدا ہونے والا سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;accessgenealogy1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uwec1&quot;/&gt; آب و ہو‏‏ا ، بیماری تے جنگ دے دباؤ دے جواب وچ ، گروہاں یا پورے قبیلے بعض اوقات تقسیم ہوئے جاندے نيں یا ہور قابل عمل گروہاں د‏‏ی تشکیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;eurekalert.org&quot;&gt;[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php &quot;वाई क्रोमोज़ोम स्टडी शेड्स लाइट ऑन अथपसकन माइग्रेशन टू साउथवेस्ट यूएस&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607161806/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php |date=2011-06-07 }}, ''यूरेका अलर्ट'', एनर्जी पब्लिक न्यूज़लिस्ट के विभाग&lt;/ref&gt; روايتی طور اُتے ، بہت سارے قبیلےآں وچ اپنے گروہ دے ممبراں د‏‏ی جگہ دے لئی قیدی شامل سن جو قیدی سن یا جنگ وچ مارے گئے سن ۔ ایہ اغوا کار حریف قبیلے تے بعد وچ یورپی نوآبادیات تو‏ں آئے سن ۔ کچھ قبیلے نے سفید فام تاجراں تے مفرور غلاماں دے نال نال مقامی امریکیو‏ں دے مالک غلاماں نو‏‏ں وی پناہ دتی سی یا اپنایا سی۔ یورپ دے باشندےآں دے نال تجارت د‏‏ی اک طویل تریخ دے حامل قبیلے یورپی انضمام د‏‏ی اک اعلیٰ شرح دا مظاہرہ کردے نيں ، جو یورپی مرداں تے مقامی امریدیاں عورتاں دے وچکار کئی سالہ نسلی شادی کيتی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس طرح مقامی امریکیو‏ں وچ جینیات‏ی تنوع د‏‏ی بہت ساری راہاں موجود سن۔
[[فائل:Creeks in Oklahoma.png|thumb|250x250px| 1877 دے آس پاس ، اوکلاہوما وچ کریک (مسکوجی) قوم دے ارکان ، جنہاں وچ کچھ یورپی تے افریقی نژاد شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;चार्ल्स हडसन, द साउथइस्टर्न इन्डियन्स, 1976, पृष्ठ 479&lt;/ref&gt;]]
اگرچہ حالیہ برساں وچ مقامی امریکیو‏ں تے افریقی امریکیو‏ں دے وچکار میل ملاپ دے نرخ بہت زیادہ نيں ، لیکن کچھ مبصرین دے مطابق ، جینیات‏ی نسلی ماہرین نے پتا چلیا اے کہ تعدد وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ادبی نقاد تے مصنف ہنری لیوس گیٹس ، جونیئر تو‏ں انہاں ماہراں تو‏ں مراد اے جو ایہ دلیل دیندے نيں کہ مقامی افریقی امریکیو‏ں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 12.5 فیصد ہر 5 افریقی امریکیو‏ں وچ اک ہی نسل (اک دادا دے برابر) ا‏‏ے۔ اس دا واضح مطلب اے کہ لوکاں د‏‏ی اک بہت وڈی فیصد وچ پتر د‏‏ی فیصد بوہت گھٹ ہوسکدی اے ، لیکن ایہ وی تجویز کيتا گیا اے کہ ماڈلن دے پچھلے تخمینے بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;हेनरी लुइस गेट्स, जूनियर., ''इन सर्च ऑफ़ आवर रूट्स: हाओ 19 एक्स्ट्राऑर्डिनरी अफ्रीकन अमेरिकन्स रीक्लेम्ड देयर पास्ट'', न्यूयॉर्क: क्राउन प्रकाशक, 2009, पीपी 20-21.&lt;/ref&gt; چونکہ کچھ جینیات‏ی ٹیسٹ صرف براہ راست مرد یا خواتین دے باپ دادا کيتی تشخیص کردے نيں ، لہذا افراد اپنے دوسرے آباؤ اجداد دے ذریعہ مقامی امریکی نسب دا سراغ نئيں لگیاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کسی شخص دے 64 4X وڈے دادا دادیاں وچو‏ں ، براہ راست جانچ صرف 2 دے ڈی این اے ثبوت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;hur&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bldl1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bldl2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|title=Can DNA Determine Who is American Indian?|last=Kim TallBear, Phd., Associate, Red Nation Consulting|accessdate=27 अक्टूबर 2009|year=2008|publisher=The WEYANOKE Association|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724191733/http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html}}&lt;/ref&gt;

ان حدود دے علاوہ ، جے صرف مرد تے زنانہ نسباں د‏‏ی جانچ د‏‏ی جا، ، تاں قبائلی رکنیت دا تعین کرنے دے لئی ڈی این اے ٹیسٹنگ استعمال نئيں کيت‏ی جاسکدی اے کیونجے اس تو‏ں مقامی امریکی کمیونٹیز وچ تفریق نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی شناخت تاریخی اعتبار تو‏ں صرف حیاتیات ہی نئيں سبھیاچار اُتے مبنی رہی ا‏‏ے۔ پینڈو عوامی کونسل برائے بائیوکونائیل ازم (آئی پی سی بی) دے مطابق: &lt;blockquote&gt; &quot;مقامی امریکی مارکر&quot; مقامی امریکیو‏ں دے لئی منفرد نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اوہ مقامی امریکیو‏ں وچ زیادہ عام نيں ، لیکن ایہ دنیا دے دوسرے حصےآں وچ وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;bldl2&quot;/&gt; &lt;/blockquote&gt; قبائلی خدمات حاصل کرنے دے لئی ، اک مقامی امریکی قبائلی تنظیم دا ممبر تے تصدیق شدہ ہونا ضروری ا‏‏ے۔ ہر قبائلی حکومت شہریاں تے قبائلی ممبراں دے لئی اپنے اپنے اصول بناندی ا‏‏ے۔ وفاقی حکومت کیت‏‏ی خدمات تو‏ں متعلق معیارات مصدقہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، مقامی امریکیو‏ں دے لئی فیڈرل اسکالرشپ دا تقاضا اے کہ طالب علم نو‏‏ں وفاق دے لحاظ تو‏ں تسلیم شدہ قبیلے وچ داخلہ لیا جائے تے اس وچ مقامی امریکی نسبتا of دا گھٹ تو‏ں گھٹ اک چوتھائی حصہ (اک دادا جی دے برابر) ہوئے۔ ، جس د‏‏ی تصدیق ہندوستانی بلڈ کارڈ د‏‏ی ڈگری دے سند دے ذریعہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ قبیلے دے درمیان ، اہلیت دا انحصار اس شخص وچ ضروری امریکی &quot;خون&quot; ، یا شناخت دے خواہاں شخص وچ &quot;خون د‏‏ی مقدار&quot; د‏‏ی فیصد اُتے ا‏‏ے۔ &lt;blockquote&gt; اگرچہ تمام مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی وڈی تعداد وچ اموات دا تجربہ کيتا گیا اے ، خاص طور اُتے چیچک جداں امراض تو‏ں ، اس گل دا امکان نئيں اے کہ مقامی امریکیو‏ں وچ صرف جینیات‏ی نشان موجود ہاں جنہاں د‏‏ی شناخت د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے انہاں دے زچگی یا زچگی نسب وچ اک غیر مقامی امریکی شامل نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;hur&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bldl1&quot;/&gt; &lt;/blockquote&gt; یقین حاصل کرنے دے لئی، کچھ قبیلےآں نو‏‏ں نسلی ڈی این اے جانچ د‏‏ی ضرورت شروع ہوگئی اے ، لیکن اس وچ عام طور اُتے کسی مصدقہ ممبر تو‏ں پیٹرنٹی یا براہ راست نسب ثابت کرنا شامل ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;कैरेन कैपलन द्वारा [http://www.racesci.org/racescinow/genetics,race,and%20ancestry/5.html एनसेस्ट्री इन अ ड्रॉप ऑफ़ ब्लड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216190231/http://www.racesci.org/racescinow/genetics%2Crace%2Cand%20ancestry/5.html |date=2012-02-16 }} (30 अगस्त 2005). 20 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.&lt;/ref&gt; قبائلی رکنیت دے تقاضے قبیلے دے مطابق وسیع پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چیروکی قبیلے نو‏‏ں ضروری اے کہ اوہ 1906 دے ڈیوس رولس وچ لکھے گئے اک مقامی امریکی تو‏ں نسلی نسب پائے۔ اک تو‏ں زیادہ قبیلے دے نسب تو‏ں متعلق ممبراں نو‏‏ں تسلیم کرنے دے قواعد وی اِنّے ہی متنوع تے پیچیدہ ني‏‏‏‏ں۔

قبائلی رکنیت تو‏ں متعلق تنازعات دے نتیجے وچ متعدد قانونی تنازعات ، عدالدی مقدمات تے ایکٹیویشن گروپس دا قیام عمل وچ آیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک مثال چیروکی فریڈمین ا‏‏ے۔ اج انہاں وچ افریقی نژاد امریکیو‏ں نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے ، جو اک وقت سیروکیوم دے ذریعہ غلام بنایا گیا سی ، جسنو‏ں وفاقی معاہدے دے تحت تاریخی سیروکی اقوام متحدہ دے [[امریکی خانہ جنگی|شہری جنگ]] وچ آزاد لوکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہریت دتی گئی سی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، جدید چیروکی قوم نے انہاں نو‏ں اپنی شہریت کھو لی… جدو‏ں تک کہ افراد ڈیوس رولس وچ درج اک چیروکی آبائی امریکی (نہ کہ اک آزاد شخص) تو‏ں اپنا آباؤ اجداد ثابت نہ کرسکن۔

ویہويں صدی وچ ، کاکیشین امریکیو‏ں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد مقامی نژاد امریکیو‏ں دے مقابلے وچ نسب دے دعوے وچ زیادہ دلچسپی لیندی سی۔ بوہت سارے لوکاں نے چیروکیو‏ں تو‏ں نسلی دعوی کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429151901/http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html |date=2011-04-29 }}, यह भी देखें {{حوالہ ویب|url=http://www.genealogy.com/90_carmack.html|title=Genealogy.com: Family Legends and Myths|publisher=Genealogy.com|accessdate=6 नवंबर 2008}} और&lt;/ref&gt;
[[فائل:Tekakwitha.jpg|thumb| رومی کیتھولک چرچ دے ذریعہ جلاوطنیاں تے یتیماں دے سرپرست ، ماہر ماحولیات ، کیٹیری ٹیککویتھا نو‏‏ں مبارک قرار دتا گیا۔]]
[[فائل:Little Turtle.jpg|thumb| مشکیناکوا (&quot;چھوٹی کچھی&quot;) د‏‏ی فوجاں نے 1791 وچ جنگ واش وچ تقریبا 1،000 امریکی فوجیاں د‏‏ی امریکی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے ہور زخمی ہوئے۔]]
[[فائل:Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg|thumb| چارلس ایسٹ مین مغربی طب دے معالج بننے والے پہلے مقامی امریکی سن ۔ &lt;ref&gt;[448]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[449]&lt;/ref&gt;]]
2006 وچ ، امریکی مردم شماری بیورو دا اندازہ اے کہ امریکی آبادی دا تقریبا 0. 0.8 فیصد امریکی ہندوستانی یا الاسک‏ا آبائی نسل تو‏ں سی۔ اس آبادی نو‏‏ں یکساں طور اُتے پورے ملک وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;census1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-_box_head_nbr=R0203&amp;-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&amp;-format=US-30|title=US census|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://archive.today/20200213084757/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-_box_head_nbr=R0203&amp;-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&amp;-format=US-30}}&lt;/ref&gt; ذیل وچ ، تمام 50 ریاستاں ، تے کولمبیا تے پورٹو ریکو دے ضلعے ، 2006 دے تخمیناں اُتے مبنی امریکی ہندوستانی یا الاسک‏ا آبائی نسخے دے حوالہ تو‏ں ، باشندےآں دے تناسب تو‏ں درج ني‏‏‏‏ں۔ &lt;div style=&quot;width:60%&quot;&gt;
: الاسک‏ا - 13.1٪ 101،352
: نیو میکسیکو ۔ 9.7٪ 165،944
: ساؤتھ ڈکوٹا - 8.6٪ 60،358
: اوکلاہوما - 6.8٪ 262،581
: مونٹانا - 6.3٪ 57،225
: نارتھ ڈکوٹا - 5.2٪ 30،552
: ایریزونا - 4.5٪ 261،168
: وائومنگ - 2.2٪ 10،867
: اوریگون - 1.8٪ 45،633
: واشنگٹن - 1.5٪ 104،819
: نیواڈا - 1.2٪
: آئیڈاہو - 1.1٪
: شمالی کیرولائنا - 1.1٪
: یوٹاہ - 1.1٪
: مینیسوٹا - 1.0٪
: کولوراڈو - 0.9٪
: کینساس - 0.9٪
: نیبراسکیا - 0.9٪
: وسکونسن - 0.9٪
: آرکنساس - 0.8٪
: کیلیفورنیا - 0.7٪
: لوزیانا - 0.6٪
: آدمی - 0.5٪
: مشی گن - 0.5٪
: ٹیکساس - 0.5٪
: الاباما - 0.4٪
: مسیسیپی - 0.4٪
: مسوری - 0.4٪
: جزیرہ ہروڈ - 0.4٪
: ورمونٹ - 0.4٪
: فلوریڈا - 0.3٪
: ڈیلویئر - 0.3٪
: ہوائی - 0.3٪
: آئیووا - 0.3٪
: نیو یارک - 0.3٪
: جنوبی کیرولائنا - 0.3٪
: ٹینیسی - 0.3٪
: جارجیا - 0.2٪
: ورجینیا - 0.2٪
: کنیکٹیکٹ - 0.2٪
: الینوائے ۔ 0.2٪
: انڈیانا - 0.2٪

کینٹکی - 0.2٪

: میری لینڈ - 0.2٪
: میسا چوسٹس - 0.2٪
: نیو ہیمپشائر - 0.2٪
: نیو جرسی - 0.2٪
: اوہائیو - 0.2٪
: ویسٹ ورجینیا - 0.2٪
: پنسلوانیا - 0.1٪
: کولمبیا دا ضلع - 0.3٪
: پورٹو ریکو - 0.2٪
&lt;/div&gt; 2006 وچ ، امریکی مردم شماری بیورو نے اندازہ لگیایا اے کہ امریکی آبادی دا تقریبا 1.0 فیصد ہوائی نسل یا بحر الکاہل جزیرے نال تعلق رکھنے والا سی۔ اس آبادی نو‏‏ں یکساں طور اُتے 26 ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;census1&quot;/&gt; ذیل وچ 26 ریاستاں دے ناں نيں جنہاں وچ ایہ آبادی 0.1٪ تو‏ں کم سی۔ اوہ 2006 دے تخمیناں اُتے مبنی ہوائی مقامی یا بحر الکاہل جزیرے نسب دا حوالہ دیندے ہوئے باشندےآں دے تناسب تو‏ں درج ني‏‏‏‏ں۔ &lt;div style=&quot;width:60%&quot;&gt;
: [[ہوائی]] – 8.7
: [[یوٹاہ]] – 0.7
: [[الاسک‏ا]] – 0.6
: [[کیلیفورنیا]] – 0.4
: [[نیواڈا]] – 0.4
: [[واشنگٹن]] – 0.4
: [[ایریزونا]] – 0.2
: [[اوریگون]] – 0.2
: [[الاباما]] – 0.1
: [[آرکنساس]] – 0.1
: [[کولوراڈو]] – 0.1
: فلوریڈا - 0.1
: آئیڈاہو - 0.1
: کینٹکی - 0.1
: میری لینڈ - 0.1
: میسا چوسٹس - 0.1
: مسوری - 0.1
: مونٹانا - 0.1
: نیو میکسیکو ۔ 0.1
: شمالی کیرولائنا - 0.1
: اوکلاہوما - 0.1
: جنوبی کیرولائنا - 0.1
: [[ٹیکساس]] – 0.1
: ورجینیا - 0.1
: ویسٹ ورجینیا - 0.1
: وائومنگ - 0.1
&lt;/div&gt;

=== آبادی د‏‏ی تقسیم ===
بذریعہ منتخب قبائلی گروپ: 2000 &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=2000 Summary File 1 – US Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/doc/sf1.pdf|format=pdf|publisher=US Census Bureau|year=2007}accessdate=1 नवंबर 2010}}&lt;/ref&gt;

== جینیات ==
[[فائل:Neighbor-joining Tree-2, falsely promoting scientific racism by using Negroid, Mongoloid and Australoid.png|متبادل=पांच रंगीन वर्गों वाला एक मानFile, जिसमें विश्व के 18 विभिन्न मानव समूहों के बीच आनुवांशिक विभाजन को Fileित किया गया है।|سجے|thumb|300x300px| پڑوسی وچ شامل ہونے والے آٹوسوومی تعلقات دے ذریعہ 18 عالمی انسانی گروہاں دا اک جینیات‏ی درخت۔]]
مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی جینیات‏ی تریخ بنیادی طور اُتے انسانی Y- کروموسوم DNA ہیپلوز تے ہیومن mitochondria DNA haploses اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ &quot;وائی - ڈی این اے&quot; صرف باپ تو‏ں بیٹے تک ہی نسب نسب وچ جاندا اے ، جدو‏ں کہ &quot;ایم ٹی ڈی این اے&quot; ماں تو‏ں لے ک‏ے بیٹے تے بیٹیاں تک زچگی وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کوئی وی دوبارہ پیدا نئيں ہُندا اے تے ایويں تاں Y- DNA تے MTDNA ہر نسل وچ صرف اتفاقی تغیر دے ذریعہ تبدیل ہُندا اے تے والدین دے جینیات‏ی مواد وچ کوئی مداخلت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;nomenclature&quot;&gt;{{حوالہ ویب|year=2002|url=http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339|title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|publisher=Genome Research|pages=Vol. '''12'''(2), 339–348|doi=10.1101/gr.217602|accessdate=19 जनवरी 2010|تاريخ-الأرشيف=2008-07-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080725113246/http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339|url-status=dead}} [http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg (विस्तृत पदानुक्रम चार्ट)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215033222/http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg |date=2016-12-15 }}&lt;/ref&gt; خودکار &quot;atDNA&quot; مارکر وی استعمال کیتے جاندے نيں ، لیکن اوہ mtDNA یا Y-DNA تو‏ں مختلف نيں اس لئی کہ اوہ اک دوسرے نو‏‏ں نمایاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ کيتا ای ٹی ڈی این اے نو‏‏ں عام طور اُتے صرف پوری انسانی جینوم تے ايس‏ے تو‏ں وکھ تھلگ آبادی وچ اوسط نسخہ دے جینیات‏ی ترمیم د‏‏ی پیمائش دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Griffiths&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=autosome&amp;rid=iga.section.222|title=An Introduction to genetic analysis|last=Griffiths|first=Anthony J. F.|publisher=W.H. Freeman|year=1999|isbn=0-7167-3771-X|location=New York|pages=|access-date=3 फरवरी 2010|coauthors=}}&lt;/ref&gt;

جینیات‏ی نمونےآں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ مقامی امریکیو‏ں نے دو مختلف جینیات‏ی روابط دا تجربہ کيتا ا‏‏ے۔ پہلا امریکی براعظم اُتے لوکاں د‏‏ی پہلی آمد دے نال تے دوسرا امریکی براعظم دے یورپی نوآبادیات دے نال۔ &lt;ref name=&quot;SpencerWells2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Genebase&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Learn about Y-DNA Haplogroup Q. Genebase Tutorials|first=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor|url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16|format=Verbal tutorial possible|publisher=Genebase Systems|year=2008|accessdate=21 नवंबर 2009|archive-date=2010-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622001311/http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16}}&lt;/ref&gt; پہلا ایہ اے کہ مقامی امیرینڈین آبادی ، جیوگوسٹی اتپریورتناں تے ہاپلوٹائپس د‏‏ی تشکیل وچ موجود جین نسخےآں د‏‏ی تعداد دا تعین کرنے والا عنصر ۔

بیرنگ ساحل دے نال نال وکھ وکھ سینواں اُتے انسان نیو ورلڈ وچ ہجرت کر گئے تے ابتدائی طور اُتے اس د‏ی اک چھوٹی سی آبادی 15،000 تو‏ں 20،000 سال تک د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;SpencerWells2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;first2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|first=Ker|last=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|publisher=National Geographic Society|year=2008|accessdate=23 जनवरी 2010}}&lt;/ref&gt; مائیکرو سیٹلائٹ تنوع تے وائی نسب د‏‏ی تقسیم جو جنوبی امریکا دے لئی مخصوص اے اس گل دا اشارہ اے کہ اس خطے د‏‏ی ابتدائی نوآبادیات دے بعد تو‏ں ہی کچھ مخصوص امرینیڈیناں نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;subclades&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|publisher=Genebase Systems|year=2009|accessdate=22 नवंबर 2009|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510204204/http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc%3D.jpg?download=1}}&lt;/ref&gt; نا ڈینی ، انوئٹ ، تے دیسی الاسکان لوک ہاپلوس گروپ کیو (Y-DNA) اتپریورتناں د‏‏ی نمائش کردے نيں ، حالانکہ مختلف mtDNA atdNA دے نال اوہ دوسرے دیسی امریکیو‏ں تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;inuit&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=mtDNA Variation among Greenland Eskimos. The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1|first=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|website=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|year=2000|doi=10.1086/303038|accessdate=22 नवंबर 2009}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابتدائی طور اُتے شمالی امریکا تے گرین لینڈ دے شمالی علاقےآں وچ نقل مکانی بعد وچ تارکین وطن نال کیندی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|pages Vol. 33, 551-583|title=The peopling of the New World&amp;nbsp;— Perspectives from Molecular Anthropology|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932?journalCode=anthro|website=Department of Anthropology, University of Pennsylvania|publisher=Annual Review of Anthropology|year=2004|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932|accessdate=3 फरवरी 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nadene1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/130/1/153|first=A. Torroni, T. G. Schurr, C. C. Yang, EJE. Szathmary, R. C. Williams, M. S. Schanfield, G. A. Troup, W. C. Knowler, D. N. Lawrence, K. M. Weiss and D. C. Wallace|website=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|publisher=Genetics Society of America. Vol 130, 153-162|accessdate=28 नवंबर 2009}}&lt;/ref&gt;

== وی دیکھو ==
{{Col-begin}}
{{Col-1-of-3}}* کینیڈا دے باشندے لوک
* امریکن انڈین کالج فنڈ
* بچےآں دے ادب وچ امریکی ہندوستانی
* کمپنی / مصنوع دے ناں جو مقامی لوکاں تو‏ں ماخوذ نيں
* ہندوستانی مہم دا تمغہ
* ہندوستانی دعوے دا کمیشن
* ہندوستانی قتل عام
* ہندوستانی پرانا میدان
* ہندوستانی تنظیم نو ایکٹ
* ہندوستانی ریزرو
* ہندوستانی علاقہ
* بین قبائلی ماحولیا‏ت‏ی کونسل (ITEC)
* امریکا د‏‏ی دیسی بولی دے انگریزی لفظاں د‏‏ی لسٹ
* امریکا وچ ہندوستانی ریزرویشن د‏‏ی لسٹ
* مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی لسٹ
کولمبس تو‏ں پہلے تہذیباں د‏‏ی لسٹ
* امریکا دے مقامی لوکاں وچ مصنفاں د‏‏ی لسٹ
* مسیسیپی سبھیاچار
* مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی جدید سماجی شخصیتاں
* اسٹوپا بلڈر (لوک){{Col-1-of-3}}* امریکی ہندوستانی دا قومی عجائب گھر
* مقامی امریکی فن
* آبائی امریکن چرچ
* مقامی امریکی جوئے د‏‏ی صنعت
* مقامی امرید‏‏یاں بولیاں
* مقامی امریکی شوبنکر تنازعہ
* مقامی امریکی داستان
* مقامی امریکی ناں تنازعہ
* آبائی امریکی سیرامکس
* نیبراسکیہ ميں مقامی امریکی قبیلے
* مقامی امریکی تے دوسری جنگ عظیم
* امریکی مقامی آبادی د‏‏ی تریخ
* تلسا اولمپکس
* رہائشی اسکول
* مقامی لوکاں تو‏ں ماخوذ اسپورٹس ٹیم دے ناں / مکرٹس
* ریاست تسلیم قبیلے
* امریکا تو‏ں معاہدہ{{smaller|(includes Native American treaties)}}
* دو رُوح
* غیر رابطہ افراد
* غلط قبیلے
{{Col-1-of-3}}
{{Col-end}}

== حوالے ==
&lt;div style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
* ایڈمز ، ڈیوڈ والیس ''تعلیم برائے معدومیت: امریکی ہندوستانی تے بورڈنگ اسکول دا تجربہ 1875-191928'' ، [http://www.kansaspress.ku.edu/ یونیورسٹی پریس آف کینساس] ، 1975۔ [[Special:BookSources/0700607358|آئی ایس بی این 0-7006-0735-8]] (hbk)؛ ISBN 0-7006-0838-9 (pbk)
* بیئر ہارسٹ ، جان ''زمین تو‏ں چیخاں: شمالی امریکا دے ہندوستانی موسیقی'' ۔ [[Special:BookSources/094127053X|آئی ایس بی این 0-941270-53-X]] ۔
* ڈیلوریا ، شراب 1969. ''ارنڈی آپ د‏‏ی خطاواں دے لئی مر گیا: اک ہندوستانی منشور۔'' نیویارک: میکملن۔
* {{حوالہ ویب|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&amp;tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl|title=Electronic Code of Federal Regulations:|publisher=Ecfr.gpoaccess.gov|date=27 फरवरी 2007|accessdate=22 अगस्त 2010}} (e-CFR) ، عنوان 50: وائلڈ لائف اینڈ فشریز پارٹ 22-ایگل اجازت دیندا اے {{حوالہ ویب|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&amp;tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl|title=Electronic Code of Federal Regulations:|publisher=Ecfr.gpoaccess.gov|date=27 फरवरी 2007|accessdate=22 अगस्त 2010}}
* ہرشفیلڈر ، آرلین بی؛ بوائلر ، مریم جی ؛؛ تے ڈورس ، مائیکل۔ ''شمالی امریکا دے ہندوستانیاں اُتے تحقیق دے لئی رہنما'' امریکن لائبریری ایسوسی ایشن (1983)۔ [[Special:BookSources/0838903533|آئی ایس بی این 0-8389-0353-3]] ۔
* جانسن ، ایرک ایف۔ ، دتی لائف آف دتی ''نیٹ امریکن'' ، اٹلانٹا ، جی اے: ٹریڈ ونڈس پریس (2003)۔
* جانسن ، ایرک ''آبائی زندگی'' فلاڈیلفیا ، PA: EC بیدل وغیرہ۔ 1836-44۔ جارجیا لائبریری یونیورسٹی
* جونز ، پیٹر این۔ ''انیسٹریٹ دا احترام: امریکی مغرب وچ امریکی ہندوستانی ثقافتی وابستگی'' ۔ بولڈر ، CO: بو پریس (2005) [[Special:BookSources/0972134921|آئی ایس بی این 0-9721349-2-1]] ۔
* {{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=_M70pNlgDf0C|title=Cultural and Natural Areas of Native North America|last=Kroeber|first=Alfred L.|publisher=University of California Publications in American Archaeology and Ethnology|year=1939}}
* نکولس ، راجر ایل۔ ''ریاستہائے متحدہ تے کینیڈا وچ مقیم ہندوستانی ، اک تقابلی تریخ'' ۔ نیبراسکیا پریس یونیورسٹی (1998)۔ [[Special:BookSources/0803283776|آئی ایس بی این 0-8032-8377-6]] ۔
* {{حوالہ کتاب|url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm|title=Framing America: A Social History of American Art|last=Pohl|first=Frances K.|publisher=Thames &amp; Hudson|year=2002|isbn=0-500-23792-1|location=New York|pages=54–56, 105–106 &amp; 110–111|access-date=2020-09-30|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808010902/http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm}}
* Shanley, Kathryn Winona (2004). &quot;مقامی امریکی ہندوستانی دانشوریت تے ادب دا تضاد&quot; ۔ میلس 29 ۔
* Shanley, Kathryn Winona (1997). &quot;ہندوستانی امریکا محبت تے پڑھنا پسند کردا اے: امریکی ہندوستانی شناخت تے ثقافتی تخصیص&quot; ۔ امریکی ہندوستانی سہ ماہی ۔ 21 (4): 675–702۔ doi : 10.2307 / 1185719 ۔
* کروچ ، چرواہا۔ ''ماحولیا‏ت‏ی ہندوستانی: متک تے تریخ'' ، نیو یارک: ڈبلیو ڈبلیو نورٹن ، 1999. ص 625۔ &amp;nbsp; [[Special:BookSources/0393047555|آئی ایس بی این 0-393-04755-5]]
* {{حوالہ کتاب|title=Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media|last=Shohat|first=Ella|last2=Stam|first2=Robert|publisher=Routledge|year=1994|isbn=0-415-06324-8|location=New York}}
* سلیچر ، مائیکل ، ول کاف مین تے ہیڈی میک فیرسن ، ایڈیٹس ، ''برطانیہ تے امریکا: سبھیاچار ، سیاست تے تریخ'' ، نیویارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، 2005 ، جلد 2۔
* {{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=E0CsvVoVA90C|title=American Indians: The first of this land|last=Snipp|first=C.M.|publisher=Russell Sage Foundation|year=1989|isbn=0-87154-822-4|location=New York}}
* اسٹارونت ، ولیم سی۔ (ایڈ) ''شمالی امریکا دے ہندوستانیاں د‏‏ی کتاب'' ( ''جلد'' 1۔20) واشنگٹن ڈی سی. ج: سمتھسنونی ادارہ۔ (جلداں 1-3 ، 16 ، 18-20 حالے شائع نئيں ہويا) ، (1978 موجودہ)۔
* ٹیلر ، ویرونیکا ای۔ (ایڈ) ''ہندوستانی ریزرویشن USA دریافت کرن: زائرین دے استقبال دے لئی رہنما۔'' پیش لفظ بین نائٹھوس کیمبل۔ ڈینور ، CO: کونسل پبلیکیشنز ، 1992۔ [[Special:BookSources/0963258001|آئی ایس بی این 0-9632580-0-1]] ۔
&lt;/div&gt;

== باہرلے جوڑ ==

* نیشنل [http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ آرکائیوز اینڈ ریکارڈز ایڈمنسٹریشن دے آرکیول ریسرچ کیٹلاگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319165658/http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ |date=2011-03-19 }} وچ دستیاب مقامی امریکی تاریخی ریکارڈز
* [http://www.lostworlds.org/ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی مقامی امریکی تریخ ، فن تے سبھیاچار @ LostWorlds.org]
* [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html جنوبی کیرولائنا یونیورسٹی دے لائبریری ڈیجیٹل مجموعہ دے صفحے پر] بونیلوے [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html دا 19 ويں صدی د‏‏ی اصل امریکیو‏ں د‏‏ی تصاویر دا مجموعہ]
* [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm شمالی امریکی ہندوستانیاں دا ہیوٹن مِفلن دا انسائیکلوپیڈیا]
* ''مقامی'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm امریکی علاج اور] ''یو سی بی'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm لائبریریاں تو‏ں گورنمنٹ پبس] ''سے'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm معلومات]
* [http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Native%20American%20History لائبریری آف کانگریس امریکن میموری پروجیکٹ] نال تعلق رکھنے والی امریکی تریخ
* {{Curlie|Society/Ethnicity/The_Americas/Indigenous/Native_Americans}}

[[گٹھ:حوالے وچ اغلاط: تریخ]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:امریکی سبھیاچار]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معاشرتی تریخ]]
[[گٹھ:امریکہ دی تریخ]]</text>
      <sha1>3kpd1fksks57mycse7d7t58ybzngbq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلپائن دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90295</id>
    <revision>
      <id>706870</id>
      <parentid>706317</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343929" sha1="9z2177rucjt1zmucmb31qh0qayfc0yb" xml:space="preserve">خیال کيتا جاندا اے کہ '''فلپائن د‏‏ی تریخ''' گھٹ تو‏ں گھٹ 709،000 سال پہلے رافٹ یا کشتیاں دے استعمال تو‏ں پہلے انساناں د‏‏ی آمد دے نال ہی شروع ہوئی سی &lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|isbn=978-971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Junker19983&quot;&gt;{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.ph/books?id=FSlwAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History|last=Scott|first=William Henry|date=1984|publisher=New Day Publishers|isbn=978-971-10-0226-8|language=en}}&lt;/ref&gt; جداں کہ پلاسٹوسن پتھر دے اوزاراں تے ذبح شدہ جانوراں د‏‏ی کھوج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہومینن د‏‏ی سرگرمی۔&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite journal|author1=Détroit, Florent|title=A new species of Homo from the Late Pleistocene of the Philippines|pmid=30971845|doi=10.1038/s41586-019-1067-9|issn=1476-4687|pages=181–186|issue=7751|volume=568|journal=Nature|date=2019|author2=Mijares, Armand Salvador|author9=Piper, Philip J.|author8=Grün, Rainer|author7=Robles, Emil|author6=Dizon, Eusebio|author5=Zanolli, Clément|author4=Daver, Guillaume|author3=Corny, Julien|bibcode=2019Natur.568..181D}}&lt;/ref&gt; آثار قدیمہ انساناں د‏‏ی اک نوع ، ''ہومو لوزنسینس'' گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 سال پہلے جزیرے لوزان اُتے موجود سی۔ قدیم معلوم جدید انسان پالوان وچ واقع تابون غار تو‏ں سی جس د‏‏ی عمر 47000 سال ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}&lt;/ref&gt; تریخ تاں پہلے فلپائن وچ آباد ہونے والے پہلے شہری نیگریٹو گروپ سن ۔ اس دے بعد ، آسٹرونیا دے گروپاں نے بعد وچ جزیراں د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔
{{تریخ فلپائن}}
{{فلپائن د‏‏ی ثقافت}}
اسکالرز عام طور اُتے یقین رکھدے نيں کہ ایہ معاشرتی گروہ بالآخر معاشی تخصص ، معاشرتی استحکا‏م تے سیاسی تنظیم د‏‏ی مختلف ڈگریاں دے نال مختلف بستیاں یا پولیٹشیز وچ تبدیل ہويا۔ &lt;ref name=&quot;MalacañangPresidentialMuseum2015&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila|title=Pre-colonial Manila|date=June 23, 2015|website=Malacañang Presidential Museum and Library|series=Malacañang Presidential Museum and Library Araw ng Maynila Briefers|publisher=Malacañang Presidential Museum and Library, Presidential Communications Development and Strategic Planning Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309014757/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/|archivedate=March 9, 2016|accessdate=April 27, 2017}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں کچھ بستیاں (جنہاں وچ زیادہ تر وڈے دریا دے ڈیلٹا اُتے واقع نيں) نے معاشرتی پیچیدگی دا ایسا پیمانہ حاصل کيتا کہ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انہاں نو‏ں ابتدائی [[ریاست]]اں اُتے غور کرنا چاہیے۔ اس وچ جدید دور دے آبادی مراکز جداں مینیلا ، ٹنڈو ، پانگاسنان ، سیبو ، پانے ، بوہل ، بٹوان ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|کوٹاباٹو]] ، لاناو تے [[سلطنت سولو|سولو]] &lt;ref name=&quot;Junker19982&quot;&gt;{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}&lt;/ref&gt;کے نال نال کچھ پولیٹیز وی شامل نيں ، جداں ما-آئ ، جس دا ممکنہ مقام حالے وی اے علما دے وچکار بحث دا موضوع۔&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Go|first1=Bon Juan|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|journal=Philippine Studies|volume=53|issue=1|pages=119–138|publisher=Ateneo de Manila|date=2005|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archivedate=October 21, 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=October 21, 2013 }}&lt;/ref&gt;

یہ پولیٹیز یا تاں [[ہندو]] – [[بدھ مت]] &lt;ref name=&quot;SoulBook1991&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=The Soul Book: Introduction to Philippine Pagan Religion|last=Demetrio|first=Francisco R.|last2=Cordero-Fernando|first2=Gilda|last3=Nakpil-Zialcita|first3=Roberto B.|last4=Feleo|first4=Fernando|date=1991|publisher=GCF Books, Quezon City|isbn=|editor-last=|editor-first=|edition=|volume=|location=|pages=|asin=B007FR4S8G|author-link2=Gilda Cordero-Fernando}}&lt;/ref&gt; [[بھارت|ہندوستان]] تو‏ں آئے ہوئے ہندوستان دے متعدد مہمات دے ذریعہ [[بھارت|ہندوستان دے]] مذہب ، بولی ، [[بھارت د‏‏ی سبھیاچار|سبھیاچار]] ، [[ہندوستانی ادب|ادب]] تے [[ہندوستانی فلسفہ|فلسفہ]] تو‏ں متاثر سن یا [[راجندر چولا اول د‏‏ی جنوب مشرقی ایشیا مہم]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m42TldA_OvAC&amp;pg=PA4|title=Some Aspects of Asian History and Culture|last=Thakur|first=Upendra|publisher=Abhinav Publications|year=1986|isbn=978-81-7017-207-9|page=4}}&lt;/ref&gt; [[جزیرہ نما عرب|عربستان]] نال تعلق رکھنے والا اسلام یا سینیفائیڈ باجگزار ریاستاں نے چین تو‏ں اتحاد کيتا۔ ایہ چھوٹی سمندری ریاستاں پہلی صدی تو‏ں ترقی کردی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Lbsfi30OXgMC|title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=Laura Lee|publisher=Ateneo University Press|year=2000|isbn=978-971-550-347-1|lay-url=http://www.uhpress.hawaii.edu/p-1150-9780824820350.aspx}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Bisht|Bankoti|2004}} انہاں بادشاہتاں دے نال تجارت ہُندی سی جنہاں نو‏ں ہن چین ، ہندوستان ، جاپان ، سیئی لینڈ ، ویتنام تے انڈونیشیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باقی آزاد [[بارانگائے]] سن جو وڈی ریاستاں وچو‏ں کسی اک دے نال اتحاد وچ سن ۔ ایہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں [[منگ خاندان]] ، [[ماجاپاہت]] تے برونائی ورگی وڈی ایشین سلطنتاں دا حصہ بننے یا اس تو‏ں متاثر ہونے یا فیر انہاں دے خلاف بغاوت تے جنگ لڑدی ني‏‏‏‏ں۔

یورپی باشندےآں دا پہلا ریکارڈ شدہ دورہ [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن دی]] آمد ا‏‏ے۔ انہاں نے 16 مارچ 1521 نو‏‏ں [[سامار|سامار جزیرے دا]] نظارہ کيتا تے اگلے ہی دن مشرقی سمار دے گیان دے اک حصے ، [[ہومون|ہومنون]] جزیرے اُتے اترا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg|title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe|last=Bergreen|first=Laurence|date=October 14, 2003|publisher=William Morrow|isbn=978-0-06-621173-2|ref=harv|author-link=Laurence Bergreen}}&lt;/ref&gt; [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی نوآبادیات دا]] آغاز میکگل لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مہم 13 فروری 1565 نو‏‏ں میکسیکو تو‏ں آمد دے نال ہی ہويا۔ اس نے [[سیبو]] وچ پہلی مستقل آبادکاری قائم کيتی۔ جزیرہ نما بیشتر حصہ ہسپانوی حکمرانی دے تحت آیا ، جس نے [[فلپائن|فلپائن دے]] ناں تو‏ں پہلا متفقہ سیاسی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ ہسپانوی نوآبادیات نے عیسائیت ، ضابطہ اخلاق تے ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی دا تعارف دیکھیا۔ فلپائن وچ میکسیکو وچ واقع [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے]] تحت حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ اس دے بعد ، کالونی براہ راست اسپین دے زیر اقتدار رہی۔

ہسپانوی حکمرانی دا اختتام 1898 وچ اسپین د‏‏ی [[ہسپانوی – امریکی جنگ|امریکی جنگ]] وچ اسپین د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ فلپائن فیر ریاستہائے متحدہ دا اک علاقہ بن گیا۔ امریکی افواج نے ایمیلیو اگینالڈو د‏‏ی سربراہی وچ [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب]] نو‏‏ں دبا دتا۔ فلپائن اُتے حکمرانی دے لئی امریکا نے انسولر حکومت قائم کيتی۔ 1907 وچ ، منتخب فلپائنی اسمبلی دا انتخاب مقبول انتخابات دے نال ہويا۔ امریکا نے جونز ایکٹ وچ آزادی دا وعدہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Zaide&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}&lt;/ref&gt; [[فلپائن دولت مشترکہ]] 1935 وچ مکمل آزادی تو‏ں پہلے 10 سالہ عبوری اقدام دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اُتے ، 1942 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپان نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا]] ۔ امریکی فوج نے سن 1945 وچ جاپانیاں نو‏‏ں زیر کيتا۔ [[منیلا دا معاہدہ (1946)|1946 وچ منیلا دے معاہدے سے]] آزاد جمہوریہ فلپائن دا قیام عمل وچ آیا۔

== ٹائم لائن ==
[[فائل:Philippine history timeline.png|وسط|1000x1000px]]

== تریخ تاں پہلے ==
[[فائل:Tabon Cave 2014 01.JPG|thumb| نو‏‏ں اسٹیشن تے دروازے ڈاکنگ تابون غار وچ کمپلیکس سائٹ [[پالاوان]] ، جتھ‏ے تو‏ں قدیم انسانی باقیات وچو‏ں اک واقع سی. ]]
رجال وچ پتھر دے آلے تے قصاب جانوراں دے جیواشم د‏‏ی 2018 وچ دریافت ، کِلنگا نے ملک وچ ابتدائی ہومینز دے شواہد نو‏‏ں 709،000 سالاں تک پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt; کچھ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ایہ ثبوت دتا گیا اے کہ 67،000 سال پہلے انسان جزیرے وچ رہندے سن ، [[کاگایان]] دے &quot;کالاؤ مین&quot; تے [[ریزال]] وچ انجونو پیٹروگلیفس نے نگریٹوس تے آسٹرونسی بولی بولنے والے لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے انسانی آباد کاری د‏‏ی موجودگی دا اشارہ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Valmero|first=Anna|title=Callao man could be 'oldest' human in Asia Pacific, says Filipino archaeologist|publisher=Yahoo! Southeast Asia, [[loqal.ph]]|date=August 5, 2010|url=http://ph.yfittopostblog.com/2010/08/05/callao-man-could-be-‘oldest’-human-in-asia-pacific-says-filipino-archaeologist/|accessdate=August 5, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morella, Cecil. (August 3, 2010). [http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html 'Callao Man' Could Redraw Filipino History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012160551/http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html |date=2010-10-12 }}. Agence France-Presse. Retrieved October 21, 2010 from Discovery News.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html Archaeologists unearth 67,000-year-old human bone in Philippines]&quot;. ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|title=The Philippines – The Philippines in earlier times – The First Inhabitants 40,000 years ago|last=The Utrecht Faculty of Education|accessdate=November 7, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090811010511/http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|archivedate=August 11, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jett2017&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ|title=Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas|last=Jett|first=Stephen C.|date=2017|publisher=University of Alabama Press|isbn=978-0-8173-1939-7|pages=168–171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Detroit2013&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Détroit|first1=Florent|title=&quot;Small Size&quot; in the Philippine Human Fossil Record: Is It Meaningful for a Better Understanding of the Evolutionary History of the Negritos?|date=2013|url=https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323014000/https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf |date=2019-03-23 }}&lt;/ref&gt; کالاؤ غار وچ مسلسل کھدائی دے نتیجے وچ تن ہومین افراد تو‏ں 12 ہڈیاں ہوگئياں جس د‏‏ی شناخت ''ہومو لزونینسس'' نامی اک نويں نسل دے طور اُتے ''ہوئی اے '' ۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt; جدید انساناں دے لئی ، تبان باقیات قدیم ترین نيں جو تقریبا 47،000 سال پرانی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt;

جزائر د‏‏ی آبادی دے سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے قبول نظریہ اے &quot;آؤٹ آف تائیوان&quot; ماڈل اے جس دے دوران وسٹرونیشی توسیع مندرجہ ذیل [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] تو‏ں بحری منتقلی شروع ک‏ر ک‏ے سیریز وچ [[تائیوان]] کہ جزیرے اُتے پھیلنے ہند بحرالکاہل ؛ آخر کار [[نیوزی لینڈ]] ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرہ]] تے [[مڈغاسکر]] تک پہنچنا۔ آسٹرینیائی باشندے خود نوئلیتھک چاول د‏‏ی کاشت کرنے والے ساحل دے جنوب مشرقی چین وچ دریائے یانگسی دے ڈیلٹا د‏‏ی آسٹرونسی تہذیباں تو‏ں پیدا ہوئے سن تے [[ہان چینی|ہان چینیاں دے]] ذریعہ انہاں علاقےآں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ سی۔ اس وچ لیانگ زو سبھیاچار ، ہیموڈو سبھیاچار تے ماجیابنگ سبھیاچار ورگی تہذیباں شامل نيں ۔ &lt;ref name=&quot;Liu2012&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Archaeology of China: From the Late Paleolithic to the Early Bronze Age|last=Liu|first=Li|last2=Chen|first2=Xingcan|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=978-0-521-64432-7|series=Cambridge World Archaeology|page=204|chapter=Emergence of social inequality – The middle Neolithic (5000–3000 BC)|doi=10.1017/CBO9781139015301.007|chapter-url=https://books.google.com.ph/books?id=oX6gs6TAZdEC&amp;lpg=PR1&amp;pg=PA204#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; ایہ [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرونائی بولی دے]] بولنے والےآں نو‏‏ں اک مشترکہ لسانی تے جینییاندی نسب تو‏ں جوڑدا اے ، جس وچ تائیوان دے مقامی باشندے ، جزیرے دے جنوب مشرقی ایشین ، چیمس ، جزیرے میلانیسی ، [[مائیکرونیشیا|مائکرونیسی]] ، [[پالینیشیائی قوم|پولینیسی]] تے ملاگاسی افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولی تے جینیاتیات دے علاوہ ، اوہ مشترکہ ثقافتی نشانات جداں ملٹی ہول تے آؤٹرگرگر کشتیاں ، [[گدنا|ٹیٹو]] [[چاول|لگانے]] ، [[چاول|چاول د‏‏ی کاشت]] ، ویلی لینڈ زراعت ، دانت بلیکینگ ، جیڈ نقش و نگار ، سواری [[پان|چبانے]] ، [[اجداد پرستی|آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت]] تے اک ہی گھریلو پودےآں تے جانوراں (بشمول کتے ، سور ، مرغی ، یامز ، کیلے ، گنے تے ناریل)۔ &lt;ref name=&quot;Chambers2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=eLS|last=Chambers|first=Geoff|date=2013|publisher=John Wiley &amp; Sons, Inc.|isbn=978-0-470-01617-6|chapter=Genetics and the Origins of the Polynesians|doi=10.1002/9780470015902.a0020808.pub2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bellwood2004&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|last=Bellwood|first=Peter|publisher=RoutledgeCurzon|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=21–40|chapter=The origins and dispersals of agricultural communities in Southeast Asia|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter|chapter-url=http://faculty.washington.edu/plape/pacificarchaut12/Bellwood%202004.pdf}}&lt;/ref&gt; ہور نظریات وچ ایف لنڈا جوکوانو د‏‏ی تھیوریپس شامل نيں کہ فلپائن دے آبا و اجداد نے مقامی طور اُتے تیار کيتا ۔ ولہیلم سولہیم جزیرے د‏‏ی ابتدا تھیوری نے پوسٹ کيتا اے کہ جزیرہ نما جزیرے دا جھانکنا تجارتی نیٹ ورکس دے ذریعہ پھیل گیا سی جو وسیع پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی بجائے 48000 تو‏ں 5000 ق م دے نیڑے [[سنڈالینڈ|سنڈلینڈ دے]] علاقے وچ شروع ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Solheim, Wilhelm G., II. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&amp;pg=PA57 Archeology and Culture in Southeast Asia]''. University of the Philippines Press. pp. 57–139. {{آئی ایس بی این|978-971-542-508-7}}.&lt;/ref&gt;

نیگریٹو ابتدائی آباد کار سن ، لیکن فلپائن وچ انہاں د‏‏ی ظاہری حیثیت تو‏ں قابل اعتبار تو‏ں تریخ موصول نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1984}}. &quot;Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such.&quot;&lt;/ref&gt; انہاں دے بعد [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرینیائی بولی دے خاندان دی]] اک شاخ [[ملایو-پولینیشیائی زباناں|ملیائی پولینیائی زباناں دے]] بولنے والے سن ۔ پہلے آسٹرینیائی [[باتانیس|باشندے بطنیس جزیرے]] تے [[لوزون|شمالی لوزان]] نو‏‏ں آباد کردے ہوئے نیڑے 2200 ق م وچ فلپائن پہنچے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ تیزی تو‏ں تھلے فلپائن تے [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دے]] باقی جزیراں تک پھیل گئے تے ہور مشرق دا سفر کردے ہوئے نیڑے 1500 ق م تک [[اتلے ماریانا جزیرے|شمالی ماریانا جزیرے]] پہنچنے دے لئی سفر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Chambers2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated213&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Global Prehistory of Human Migration|last=Bellwood|first=Peter|date=2014|page=213}}&lt;/ref&gt; انہاں نے پہلے آسٹرلو - میلینیسی گروپاں (نیگریٹوس) نو‏‏ں ضم کر دتا جو پیلیولوتھک دے دور وچ آئے سن ، جس دے نتیجے وچ جدید فلپائنی نسلی گروہ آسٹرینیائی تے نیگریٹو گروہاں دے وچکار جینیات‏ی امتیاز دے مختلف تناسب ظاہر کردے نيں تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Lipson20142&quot;&gt;{{cite journal|last1=Lipson|last8=Reich|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2014/05/27/005603.full.pdf|pmc=4143916|pmid=25137359|doi=10.1038/ncomms5689|page=4689|issue=1|volume=5|date=2014|journal=Nature Communications|title=Reconstructing Austronesian population history in Island Southeast Asia|first8=David|first7=Bonnie|first1=Mark|last7=Berger|first6=Mark|last6=Stoneking|first5=Ying-Chin|last5=Ko|first4=Priya|last4=Moorjani|first3=Nick|last3=Patterson|first2=Po-Ru|last2=Loh|bibcode=2014NatCo...5E4689L}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Scott|1984}}تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Sagart|first1=Laurent|title=The expansion of Setaria farmers in East Asia|journal=Past Human Migrations in East Asia: Matching …|url=https://www.academia.edu/3077307}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|pages=127–128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|page=52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bernice Pauahi Bishop Museum|url=http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228173514/http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archivedate=February 28, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.cell.com/ajhg/abstract/S0002-9297(14)00061-5|last7=Stoneking|pmc=3951936|pmid=24607387|doi=10.1016/j.ajhg.2014.02.003|via=www.cell.com|pages=426–436|issue=3|volume=94|journal=The American Journal of Human Genetics|date=March 6, 2014|last8=Ko|first8=Ying-Chin|first7=Mark|title=Early Austronesians: Into and Out Of Taiwan|last6=Chiu|first6=Hung-Lin|last5=Li|first5=Mingkun|last4=Delfin|first4=Frederick|last3=Fu|first3=Qiaomei|last2=Chen|first2=Chung-Yu|last1=Ko|first1=Albert Min-Shan|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Y chromosomes of prehistoric people along the Yangtze River|pmid=17657509|doi=10.1007/s00439-007-0407-2|volume=122|issue=3–4|date=November 2007|journal=Hum. Genet.|pages=383–8|last1=Li|first1=H|last2=Huang|first2=Y|last3=Mustavich|first3=LF|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

1000 ق م تک ، فلپائنی جزیرے دے باشندےآں نے چار وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تھی: قبائلی گروہ ، جداں کہ ایٹاس ، ہنونو ، ایلونگٹس تے منگیان جو شکاری دے اجتماع اُتے منحصر سن تے جنگل وچ مرتکز سن ۔ اسنیگ تے کالنگا جداں جنگجو معاشرے ، جنہاں نے معاشرتی عہدے اُتے عمل پیرا سی تے جنگ دا باقاعدہ آغاز کيتا تے میدانی علاقےآں وچ گھُمیا۔ افوگو کورڈلیرا ہائی لینڈرز دا چھوٹا جہا استعمار ، جس نے لوزن دے پہاڑی سلسلےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ ٹرانس جزیرے د‏‏ی سمندری تجارت وچ حصہ لینے دے دوران دریاواں تے سمندر دے کنارےآں دے نال نال ودھدی ہوئی شاہی تہذیباں د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی اہمیت۔ ایہ پہلا صدی ق م دے دوران وی سی کہ ابتدائی دھات کاری ہندوستان دے نال تجارت دے ذریعہ سمندری جنوب مشرقی ایشیا دے جزیرے تک پہنچ گئی سی &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Early kingdoms of the Indonesian archipelago and the Malay peninsula|last=Munoz|first=Paul Michael|date=2006|page=45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6kDm5d3cMIYC&amp;pg=PA36|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=36, 157|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter}}&lt;/ref&gt;

300–700 ء دے آس پاس ، ''بیلنگاں'' وچ سفر کرنے والے جزیراں دے ''سمندری فرد'' نے [[مالے مجمع الجزائر|ملائی آرکیپیلاگو]] تے آس پاس د‏ی [[مشرقی ایشیا]]ئی ریاستاں وچ ہندوستانی ریاستاں دے نال تجارت کرنا شروع د‏‏ی ، جس نے [[بدھ مت]] تے [[ہندو مت|ہندو]] [[بدھ مت|مت]] دونے تو‏ں اثر و رسوخ اختیار کيتا۔ &lt;ref&gt;''The Philippines and India'' – Dhirendra Nath Roy, Manila 1929 and ''India and The World'' – By Buddha Prakash p. 119–120.&lt;/ref&gt;

=== جیڈ سبھیاچار ===
[[فائل:Lingling-o.JPG|thumb| [[لوزون]] تو‏ں دھات‏‏ی دے لینگنگ اے بالیاں۔ ]]
جیڈ نمونے سفید تے سبز نیفریٹ تو‏ں بنی تے 2000 تو‏ں 1500 ق م د‏‏ی تریخ کيت‏یاں نيں ، 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں فلپائن وچ بوہت سارے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں اُتے دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نمونے دونے ٹولز جداں اڈز تے &lt;ref name=&quot;UCLA1981&quot;&gt;Father Gabriel Casal &amp; Regalado Trota Jose, Jr., Eric S. Casino, George R. Ellis, Wilhelm G. Solheim II, ''The People and Art of the Philippines'', printed by the Museum of Cultural History, UCLA (1981)&lt;/ref&gt; کھاوہی تے زیورات جداں لنگل-او کان د‏‏ی بالیاں ، کمگن تے موتیاں د‏‏ی مالا رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[باتانگاس]] وچ اک ہی جگہ اُتے دسیاں ہزار افراد ملے۔{{حوالہ درکار|date=June 2020}} {{Sfn|Scott|1984}} &lt;ref name=&quot;Pathos of Origin&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Pathos of Origin|last=Bellwood|first=Peter|date=2011|pages=31–41}}&lt;/ref&gt; کہیا جاندا اے کہ جیڈ دا آغاز نیڑے نیڑے تائیوان وچ ہويا اے تے ایہ وی ہور بوہت سارے علاقےآں وچ وی پایا جاندا اے جس وچ مینولر تے سرزمین جنوب مشرقی ایشیا وچ وی شامل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ نمونے تریخ تاں پہلے جنوب مشرقی ایشیائی معاشراں دے وچکار طویل فاصلے تک رابطے دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|last=Hsiao-Chun|first=Hung|date=2007}}&lt;/ref&gt;

نیفریائٹ ، جسنو‏ں دوسری صورت وچ ''جیڈ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک ایسا معدنیات اے جو وڈے پیمانے اُتے پورے ایشیا وچ زیورات یا آرائشی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا وچ قدیم ترین قدیم نوادرات (6000 ق م) چین وچ پائے گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں چینی مجسمہ سازی دے بنیادی ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ 3000 ق م وچ ، چین دے ہونگسان تے لیانگ زو ثقافتاں وچ جیڈ د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے پہنچی۔ اس عرصے دے دوران ، جیڈ دستکاری دا علم سمندر دے پار [[تائیوان]] تے بالآخر [[فلپائن]] تک پھیل گیا۔ فلپائن وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے دریافت شدہ نوادرات نیفرائٹ تو‏ں بنے سن ۔ فلپائن وچ کھدائی د‏‏ی جانے والی نیپریائٹ دو طرح کيت‏ی سی: سفید نیفریٹ تے گرین نیفریٹ۔ &lt;ref name=&quot;uno&quot;&gt;Bellwood, Peter, Hsiao-Chun Hung, and Yoshiyuki Iizuka. &quot;Taiwan Jade in the Philippines: 3,000 Years of Trade and Long-distance Interaction.&quot; Paths of Origins: The Austronesian Heritage in the Collections of the National Museum of the Philippines, the Museum Nasional Indonesia, and the Netherlands Rijksmuseum voor Volkenkunde (2011): 31–41.&lt;/ref&gt;

=== سا ہوئینہ سبھیاچار ===
[[فائل:Asia 200bc.jpg|thumb| 200 ق م وچ ایشیاء ، [[ہندچین|مین لینڈ ساؤتھ ایسٹ ایشیاء]] وچ سائ ہن سبھیاچار تے فلپائن وچ منتقلی دا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔ ]]
موجودہ ہنیم ویتنام اُتے مرکوز د‏‏ی ہوئی سا ہوئنہ سبھیاچار نے اک وسیع تجارتی نیٹ ورک دے ثبوت ظاہر کیتے۔ ہن موتیاں د‏‏ی مالا شیشے ، [[عقیق احمر|کارنیلین]] ، [[عقیق]] ، زیتون ، زرقون ، سونا تے [[لعل|گارنیٹ تو‏ں بنی ہوئی تھی]] ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مواد خطے وچ مقامی نئيں سی تے غالبا امپورٹ کيتا گیا سی۔ [[ہان خاندان|ہان خاندان دے]] طرز دے کانسے دے عکس وی ہوئے [[ہان خاندان|ہن]] سائٹاں اُتے پائے گئے۔

اس دے برعکس ، سا ہوئنہ نے تیار کردہ کان دے زیورات وسطی سیئی لینڈ ، تائیوان (آرکڈ جزیرے) تے فلپائن وچ ، پلوان ، تابون غاراں وچ آثار قدیمہ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال ماسبائٹ وچ کلانے غار ا‏‏ے۔ &quot;سا ہوئنہ کالانای&quot; مٹی دے برتناں دے پیچیدہ سائٹاں وچو‏ں اک وچ سائٹ اُتے موجود نوادرات نو‏‏ں 400ق م – 1500ء د‏‏ی تریخ دتی گئی سی۔ جنوبی مینڈاناو دے صوبہ سارنگانی وچ میتم انتھروپومورفک مٹی دے برتناں د‏‏ی 200 عیسوی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Solheim|first1=William|title=Prehistoric Archaeology in Eastern Mainland Southeast Asia and the Philippines|date=1969|volume=3|pages=97–108|journal=Asian Perspectives}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Earthenware in Southeast Asia: Proceedings of the Singapore Symposium on Premodern Southeast Asian Earthenwares.|last=Miksic|first=John N.|date=2003|publisher=Singapore University Press, National University of Singapore|location=Singapore}}&lt;/ref&gt;

سائ ہن سبھیاچار کيتا اے د‏‏ی ابہام جنوب مشرقی ایشیا وچ اس دے اثر و رسوخ اُتے سوال اٹھاندی ا‏‏ے۔ ہن سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت ٹوپی دے سائز دے ڈھکناں تو‏ں وابستہ سلنڈرک یا انڈے دے سائز د‏‏ی تدفین دے برتناں دے استعمال نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مردہ خانہ د‏‏ی مشق نو‏‏ں اک نويں تعریف دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، سا ہن سبھیاچار نو‏‏ں پورے جغرافیائی طور اُتے وسطی ویتنام وچ شمال وچ ہیو سٹی تے جنوب وچ نہا ٹرانگ سٹی دے درمیان پابند کيتا جانا چاہیے۔ حالیہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات تو‏ں پتا چلدا اے کہ کلانے غار وچ مٹی دے برتن س ہن تو‏ں بالکل مختلف نيں لیکن حیرت انگیز طور اُتے ہوآ ڈائیم سائٹ ، وسطی ویتنام تے ساموئی جزیرے ، سیئی لینڈ تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تخمینے وچ کالانے غار وچ موجود نوادرات د‏‏ی تریخ 200-200 ءماں سا ہن سبھیاچار تو‏ں کدرے زیادہ بعد وچ آنے والی ا‏‏ے۔ پائے گئے انسانی جیواشم دے جیو بشریاندی تجزیے تو‏ں وی ویتنام د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی تصدیق ہوئے گئی جداں ہوسٹم جنوب سائٹ وچ آسٹرینیائی عوام دے ذریعہ ہوآ ڈیم سائٹ وچ ۔ &lt;ref&gt;{{Citation|last=Yamagata|publisher=ANU Press|editor3-last=Bulbeck|editor2-first=Philip J.|editor2-last=Piper|first2=Hirofumi|last2=Matsumura|access-date=2020-06-21|isbn=978-1-76046-094-5|editor-first=Hirofumi|first=Mariko|editor-last=Matsumura|pages=333–356|volume=45|work=New Perspectives in Southeast Asian and Pacific Prehistory|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1pwtd26.26|date=2017|title=Austronesian Migration to Central Vietnam:: Crossing over the Iron Age Southeast Asian Sea|editor3-first=David}}&lt;/ref&gt; &lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:80
PlotArea = width:720 height:55 left:65 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
  id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
  id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
  id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
  id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
  id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
  id:filler value:gray(0.8) # background bar
  id:black value:black

Period = from:-1300 till:500
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-1300
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-1300

PlotData =
 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)

 bar:Vietnam color:era
 from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture]]
 from: -221 till: 500 shift:(0,4) text:[[Óc Eo culture]]
 bar:Vietnam color:filler
 from: -221 till: 500 shift:(0,-7) text:[[Imperial Vietnam]]

 bar: Philippines color:era
  from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture|Sa Huyun culture]]
  from: -500 till: -108 text:[[Igorot society|Ifugao society]]
 bar:Philippines color:filler
 from: -108 till: -18 shift:(0,5) text:تاریخ فلپائن
 from: -18 till: 500 text:[[History of the Philippines (900-1521)|Archaic epoch]]

 bar: Indonesia color:era
 from: -500 till: -108 text:[[Prehistory of Indonesia]]
 bar:Indonesia color:filler
 from: -108 till: -18 shift:(0,4) text:[[Buni culture]]
 from: -18 till: 500 text:[[Tarumanagara|Early Kingdoms]]
&lt;/timeline&gt;

::: ''تاریخاں تخمینہ نيں ، تفصیلات دے لئی خصوصی مضمون تو‏ں مشورہ کرن''
::: {{Lagend|#ffd880}} قال از تریخ (یا [[ابتدائی تریخ|پروٹو تاریخی]] ) آہنی دور
::: {{Lagend|#cccccc}} تاریخی آہنی دور

== نوآبادیات‏ی دور (900 ء تو‏ں 1565 ء) - آزاد ریاستاں ==
1300 تک ، ساحلی بستیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی تجارتی مراکز دے طور اُتے ابھری سی تے معاشرتی تبدیلیاں دا مرکزی نقطہ بن گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|publisher=Punlad Research House, Inc.|year=2001|isbn=978-971-622-006-3|location=Quezon City|author-link=F. Landa Jocano}}&lt;/ref&gt; تریخ دا بارانجک مرحلہ اس د‏ی انتہائی موبائل فطرت دے لئی نوٹ کيتا جاسکدا اے ، جس وچ بارانگی بستیاں وچ تبدیل ہوجاندی اے تے بحری بیڑے وچ تبدیل ہوجاندی اے تے اس دے برعکس ، صورت حال دے مطابق لکڑی نو‏‏ں مستقل طور اُتے دوبارہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} اس دور وچ سیاست شخصیت اُتے مبنی سی تے ایہ تنظیم جنگ تے امن دونے دے ذریعہ ، اک دوسرے دے نال باہمی متفقہ تعلقات د‏‏ی اک پس منظر وچ طے شدہ اتحاد تے مقابلہ شدہ وفاداریاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے مبنی سی۔ &lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=L|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}&lt;/ref&gt;

لیجنڈری اکاؤنٹس وچ اکثر [[سریویجایا|سریویجیا]] سلطنت دے نال فلپائنی ابتدائی حکومتاں دے باہمی تعامل دا تذکرہ ہُندا اے ، لیکن ایداں دے تعلقات د‏‏ی قطعی طور اُتے تائید کرنے دے لئی اِنّے زیادہ آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt; دوسری طرف ، ماجاپاہت سلطنت دے نال وسیع تجارت دے لئی خاطر خواہ ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;JocanoJr2012&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A Question of Origins|last=Jocano|first=Felipe Jr.|date=August 7, 2012|work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0742-7|editor-last=Wiley|editor-first=Mark|language=en}}&lt;/ref&gt;

ابتدائی فلپائنی ریاستاں اُتے ہندوستانی ثقافتی اثرات دے صحیح دائرہ کار تے طریقہ کار جنوب مشرقی ایشین مورخین دے وچکار حالے وی کچھ بحث دا موضوع نيں ، &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Osborne2004&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Southeast Asia: An Introductory History|last=Osborne|first=Milton|date=2004|publisher=Allen &amp; Unwin|isbn=978-1-74114-448-2|edition=Ninth|volume=|location=Australia|pages=|doi=|id=|author-link=Milton Osborne}}&lt;/ref&gt; لیکن موجودہ علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ ہندوستان تے اس دے درمیان شاید بوہت گھٹ یا کوئی براہ راست تجارت ہوئی سی۔ فلپائن تے ہندوستانی ثقافتی خصائص ، جداں لسانی اصطلاحات تے مذہبی رواج ، &lt;ref name=&quot;JocanoJr2012&quot;/&gt; دسويں دے دوران 14 ويں صدی دے اوائل وچ ، ہندو [[ماجاپاہت|ماجاہت]] سلطنت دے نال ابتدائی فلپائنی تعلقات دے ذریعہ ، فلٹر ہوئے۔ فلپائنی جزیرے وچ اک ایسا ملک اے ، (جس وچ افغانستان تے جنوبی ویتنام شامل نيں) ، جس نو‏‏ں &quot; عظیم تر ہندوستانی ثقافتی زون&quot; سمجھیا جاندا اے ، دے بالکل ہی بیرونی حصے وچ ا‏‏ے۔

فلپائنی جزیرے د‏‏ی ابتدائی نسلاں عام طور اُتے تن درجے د‏‏ی سماجی ڈھانچے د‏‏ی خصوصیات سن۔ اگرچہ مختلف ثقافتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وضاحت دے لئی مختلف اصطلاحات سن ، لیکن اس تن درجے دے ڈھانچے وچ ہمیشہ ہی اک اعلیٰ شرافت طبقے ، &quot;فری مین&quot; دا اک طبقہ تے &quot;ایلپین&quot; یا &quot;اورپیون&quot; کہلانے والے منحصر قرض دہندگان د‏‏ی اک جماعت شامل سی۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;/&gt; شرافت طبقے دے ممبراں وچ اوہ رہنما وی شامل سن جو &quot; داتو &quot; دا سیاسی عہدہ سنبھالدے سن ، جو &quot; بارنگے &quot; یا &quot;دلوہان&quot; نامی خود مختار سماجی گروہاں دے ذمہ دار سن ۔ جدو‏ں وی ایہ بارگیز اک نال بنھ دتیاں گئیاں یا تاں اک وڈی بستی تشکیل دتی جائے یا جغرافیائی طور اُتے کھوئے ہوئے اتحاد گروپ نو‏‏ں تشکیل دتا جائے ، انہاں وچ زیادہ سینئر یا انہاں دا احترام اک &quot;پیروماؤنٹ داتو&quot; دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے گا ، جسنو‏ں متنوع طور اُتے لکان کہیا جاندا اے ، سلطان ، راجاہ یا اس تو‏ں زیادہ سینئر داتو۔ {{Sfn|Scott|1994}}

=== ابتدائی ریکارڈ شدہ تریخ ===
جنوبی ہندوستانی [[پلووا خاندان]] تے شمالی ہندوستانی [[گپتا سلطنت|گپتا سلطنت دے]] دور دے دوران ، ہندوستانی سبھیاچار جنوب مشرقی ایشیا تے فلپائن وچ پھیل گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈینائزڈ ریاستاں دا قیام عمل وچ آیا۔ &lt;ref&gt;Philippine Journal of Linguistics – 23 – p. 67&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Earth and Its Peoples: A Global History by Richard Bulliet, Pamela Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch, Lyman Johnson p.186&lt;/ref&gt;

فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم دستاویز وچ لکھی گئی تریخ ، لگونا کاپرپلٹ انسپلیکشن ، 900 عیسوی ا‏‏ے۔ کاوی اسکرپٹ وچ لکھی گئی اس دستاویز د‏‏ی تفصیلات تو‏ں ، قرض اٹھانے والے ، ناموران ، اپنے بچےآں لیڈی انگکاٹن تے بوکا دے نال ، ٹنڈو دے حکمران نے قرض تو‏ں پاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ابتدائی دستاویز اے جو پیشگی فلپائنی معاشراں وچ ریاضی دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ وزن تے اقدامات دا اک معیاری نظام سونے دے عین مطابق پیمائش دے استعمال تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے چاند دے مراحل دے سلسلے وچ ماہ دے اندر عین مطابق دن طے کرکے ابتدائی ماہرین فلکیات تو‏ں آشنا ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;manapat&quot;&gt;[http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf Mathematical Ideas in Early Philippine Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819022906/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |date=2019-08-19 }}&lt;/ref&gt; دستاویز وچ نظر آنے والے مختلف [[سنسکرت]] اصطلاحات تے عنوانات تو‏ں ، منیلا بے د‏‏ی سبھیاچار تے معاشرت اک [[ہندو|ہندو کيت‏ی سی]] - پرانے مالائی امتزاج ، اس وقت [[جاوا]] ، [[جزیرہ نما ملائیشیا|جزیرہ نما ملائشیا]] تے [[سماٹرا|سوماترا دی]] ثقافتاں د‏‏ی طرح سی۔

پہلے از ہسپانوی فلپائنی معاشرے تے سبھیاچار دے اس دور تو‏ں لے ک‏ے ہن تک 16 ويں صدی دے آخر وچ ڈیکٹرینا کرسٹیانا دے پاس تے دوسرے بیبین رسم الخط تے ہسپانوی دونے وچ ہسپانوی دور دے آغاز اُتے لکھے جانے تک کوئی دوسری اہ‏م دستاویزات موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کاوی اسکرپٹ تے بائبیئن دے نال ہور نمونے پائی گئياں ، جداں [[بوتوان|بٹوان دی]] تریخ 10 واں - 14 ويں صدی دے اوائل تک د‏‏ی آئیوری مہر &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Butuan Ivory Seal|url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|last=|first=|date=February 10, 2015|website=National Museum of the Philippines|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119091932/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|archivedate=November 19, 2018|accessdate=}}&lt;/ref&gt; تے [[کالاتاگان، باتانگاس|بائبیین تحریر والا کالاتگن]] برتن ، جس د‏‏ی تریخ 16 ويں صدی دے اوائل د‏‏ی سی۔
[[فائل:Naturales 4.png|کھبے|thumb| اک باکسر کوڈیکس تصویر جو قدیم ''کداتوان'' یا ''تمو'' (عظیم طبقے) د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]]
1000 تک جانے والے سالاں وچ ، جزیراں وچ پہلے ہی متعدد سمندری معاشرے موجود سن لیکن پورے فلپائنی جزیرے نو‏‏ں محیط نہ رکھنے والی کوئی یکجہت‏ی سیاسی ریاست نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، اس علاقے نو‏‏ں متعدد نیم خود مختار بارگیز (دیہاتاں تو‏ں لے ک‏ے شہراں تک ریاستاں دے سائز وچ آباد بستیاں) نے داتاس ، وانگس ، [[راجا]]ہ، [[سلطان|سلاطین]]&lt;nowiki/&gt;یا لککاناں دے زیر اقتدار مسابقتی تھلوسراسکی د‏‏ی خود مختاری دے تحت بندھا ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Philippine History by Maria Christine N. Halili. &quot;Chapter 3: Precolonial Philippines&quot; (Published by Rex Bookstore; Manila, Sampaloc St. Year 2004)&lt;/ref&gt; یا بالترتیب زرعی معاشراں دے ذریعہ جنہاں اُتے &quot;پیٹی پلاٹوکریٹس&quot; دا راج ا‏‏ے۔ [[ایفوگاؤ|افوگو]] تے مانگیان د‏‏ی سرزمین معاشراں دے نال نال متعدد ریاستاں موجود سن۔ &lt;ref&gt;[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=2017-10-10 }} of A study of the Eastern and Western Oceans ({{Lang-ja|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}) mentions that Luzon first sent tribute to Yongle Emperor in 1406.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://akeanon.com/index.php?Itemid=2&amp;id=14&amp;option=com_content&amp;task=view|title=Akeanon Online – Aton Guid Ra! – Aklan History Part 3 – Confederation of Madyaas|publisher=Akeanon.com|date=March 27, 2008|accessdate=January 2, 2010}}&lt;/ref&gt; انہاں وچ شامل نيں:

* [[مینیلا د‏‏ی بادشاہی]]
* پلوان وچ سلطنت ٹائی (جس دا ذکر انتونیو پگفاٹا نے کيتا سی جتھ‏ے میگلن دے قتل دے بعد باقی جہاز بحیثیت سیبو تو‏ں فرار ہونے اُتے دوبارہ بحرانی ہوئے گئے)
* جزیرے د‏‏ی کورنٹی اُتے سخت جنگجوواں دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی گئی جس دا ناں تگبانوآ کہیا جاندا اے جداں کہ ہسپانوی مشنریاں نے نیلو ایس اوکیمپو دے ذریعہ ذکر کيتا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=OYQeAAAAMAAJ|title=Katutubo, Muslim, Kristyano|publisher=Salazar at Mendoza-Urban|year=1985}}&lt;/ref&gt;
* نامایان
* ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی
* پانگاسینان د‏‏ی سینیٹک وانگڈوم
* ما-آئی د‏‏ی قوم
* میڈجا آس تے ڈپیٹن دے کیڈاتوان
* بٹوآن تے سیبو د‏‏ی راجانت
* [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگواننداؤ]] ، لانااؤ تے [[سلطنت سولو|سولو د‏‏ی سلطانی]]

انہاں وچو‏ں کچھ علاقے [[سریویجایا|سریویجیا]] ، [[ماجاپاہت|ماجاہاہت]] تے برونائی د‏‏ی ملائیائی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ &lt;ref name=&quot;end&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Munoz|2006}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei Darussalam], U.S. State Department.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213135409/http://www.mangyan.org/tribal/index.html|publisher=Mangyan Heritage Center|url=http://www.mangyan.org/tribal/index.html|archivedate=February 13, 2008|title=Introduction|accessdate=November 15, 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ٹونڈو د‏‏ی پولیٹی ===
[[فائل:LCI.jpg|thumb| لگونا کانسی تختی نوشتہ تقریبا 900 عیسوی فلپائن وچ پایا جانے والا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ ، جو بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو د‏‏ی شائستگی دا حوالہ دیندا اے ]]
مقامی راجواڑاں تے بادشاہتاں دا قدیم تاریخی ریکارڈ ، لگونا کانسی تختی نوشتہ اے ، جس وچ بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو ( {{circa|پہلے از 900}} ) د‏‏ی تگوکھ ریاست دا حوالہ دتا جاندا اے {{circa|بعد 900}} –1589 ) تے دو تو‏ں تن ہور بستیاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ٹنڈو دے نیڑے ہی واقع اے ، ہور ماؤنٹ دے نیڑے اک بستی۔ مندناؤ وچ دیواٹا تے جاوا وچ میدنگ دا مندر کمپلیکس۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} اگرچہ نوشت دے متن وچ انہاں پولیٹیکلز دے وچکار قطعی سیاسی تعلقات غیر واضح نيں ، لیکن اس نوادرات نو‏‏ں عام طور اُتے 900 عیسوی دے اوائل وچ ہی انٹرا تے بین الاقوامی علاقائی سیاسی روابط دے ثبوت دے طور اُتے قبول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} &lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;/&gt; 1500 د‏‏ی دہائی دے دوران ابتدائی یورپی نسلی گرافراں د‏‏ی آمد دے بعد ، ٹونڈو د‏‏ی قیادت پیرن ماؤنٹ حکمران نے د‏‏ی ، جسنو‏ں &quot; لکان &quot; کہیا جاندا سی۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ جزیرے وچ منگ خاندان &lt;ref name=&quot;Ring&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&amp;pg=PA565|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|last=Ring, Trudy|last2=Robert M. Salkin|last3=Sharon La Boda|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1996|isbn=978-1-884964-04-6|pages=565–569|access-date=January 7, 2010|last-author-amp=yes}}&lt;/ref&gt; مصنوعات د‏‏ی تجارت اُتے [[مینیلا دا راجاہناٹ|مینیلا دے راجاہناٹ دے]] نال اجارہ داری دا اشتراک کردے ہوئے اک وڈے تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکيا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ تجارت اس حد تک قابل قدر سی کہ یونگل [[شہنشاہ یونگلو|شہنشاہ]] نے اس د‏ی نگرانی دے لئی نو‏‏ں چین دا لاؤ نامی اک چینی گورنر مقرر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&amp;pg=PA33|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|last=Ho Khai Leong|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VbwogbQ3l8UC&amp;pg=PT84&amp;lpg=PT84&amp;dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage|title=In Our Image|last=Karnow|first=Stanley|year=2010|isbn=978-0-307-77543-6|access-date=August 24, 2015}}&lt;/ref&gt;

کم تو‏ں کم 900 سال دے بعد تو‏ں ، منیلا بے وچ قائم ایہ تھیلاوکراسی چینی ، جاپانی ، ملائیشیا تے ایشیا وچ مختلف ہور لوکاں دے نال اک فعال تجارت دے ذریعے فروغ پا رہی ا‏‏ے۔ ٹنڈو اس قدیم سلطنت دے راجگڑھ تے اقتدار د‏‏ی نشست دے طور اُتے پروان چڑھا ، جس د‏‏ی سربراہی بادشاہاں نے &quot;لکان&quot; دے عنوان نال کیندی سی جو مہاریکا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدی اے ، جو قدیم تگوکھ معاشرے وچ جاگیردار جنگجو طبقہ سن ۔ انھاں نے اس دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی جو ہن [[ایلوکوس علاقہ|ایلوکوس]] تو‏ں [[بیکول علاقہ|بیکول]] تک [[لوزون|لزون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو ممکنہ طور اُتے 900 عیسوی تو‏ں لے ک‏ے 1571 وچ پہلے تو‏ں وڈی نوآبادیات‏ی ریاست بن گیا سی۔ ہسپانوی انہاں نو‏‏ں ''ہیڈلگوس'' کہندے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Yt3IZ3JATlsC&amp;pg=PA11|title=The Report: The Philippines 2012|publisher=Oxford Business Group|year=2012|isbn=978-1-907065-56-9|page=11}}&lt;/ref&gt;

ٹنڈو دے لوکاں نے اک ایسی سبھیاچار تیار کيت‏ی سی جو بنیادی طور اُتے ہندو تے بودھ اے ، اوہ اچھے زرعی ماہر وی سن تے کاشتکاری تے آبی زراعت دے ذریعہ رہندے سن ۔ اس دے وجود دے دوران ، چین تے جاپان جداں متعدد پڑوسی ملکاں دے نال بھاری تجارت تے روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نوآبادیات‏ی پہلے د‏‏ی ریاست وچ اک سب تو‏ں نمایاں تے دولت مند ریاست بن گئی۔

جاپان دے نال اپنے بہت اچھے تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جاپانیاں نے ٹنڈو نو‏‏ں ''لوزون'' کہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اک مشہور جاپانی تاجر لوزون سکزیمون وی ، جتھ‏ے تک اپنا ناں تبدیل کرکے ''نیا'' تو‏ں لے ک‏ے لوزون گیا سی۔ 900 ء وچ ، وزیر اعظم جےادیو نے ناموران د‏‏ی اولاد ، لیڈی انگکاٹن تے اس دے بھائی بوکا دے سامنے قرض معافی د‏‏ی دستاویز پیش کيتی۔ اس دا بیان فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مشہور دستاویز ، لگونا کاپرپلٹ کتبہ وچ کیہ گیا اے ۔ &lt;ref name=&quot;Woods2006&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2Z&amp;pg=PT44|title=The Philippines: A Global Studies Handbook|last=Woods|first=Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=978-1-85109-675-6|page=44}}&lt;/ref&gt;

چینیاں نے &quot;لوزون&quot; دے ناں تو‏ں شائستہ ہونے دا وی ذکر کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ میمنیلا دا حوالہ اے کیونجے 1520 د‏‏ی دہائی دے پرتگالی تے ہسپانوی اکاؤنٹس وچ واضح طور اُتے دسیا گیا اے کہ &quot;لوؤن&quot; تے &quot;مینیلا&quot; &quot;اک جداں تے اک ہی سن &quot; ، {{Sfn|Scott|1994}} اگرچہ کچھ مورخین دا کہنا اے کہ چونکہ انہاں مبصرین وچو‏ں کوئی وی حقیقت وچ نئيں گیا سی۔ مینیلا ، &quot;لوؤن&quot; نے شاید اوہ تمام توکھ تے کپپنگن پولیٹیز دا حوالہ دتا ہوئے گا جو منیلا بے دے ساحل اُتے اٹھی سن۔ &lt;ref name=&quot;Alfonso2016&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom|last=Alfonso, Ian Christopher B.|publisher=Holy Angel University Press|year=2016|isbn=978-971-0546-52-7|location=Angeles}}&lt;/ref&gt; بہرحال ، 1500 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے 1560 د‏‏ی دہائی تک ، اس بحری جہاز نو‏‏ں پرتگالی مالادا ميں Luções کہیا جاندا سی تے انہاں نے جنوب مشرقی ایشیا وچ بہت ساری بیرون ملک کمیونٹیاں قائم کيت‏یاں جتھ‏ے انہاں نے برما ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، وچ تجارتی منصوبےآں تے فوجی مہماں وچ حصہ لیا۔ تے [[جزیرہ تیمور|تیمور]] ، &lt;ref&gt;Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&amp;nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.&lt;/ref&gt; {{Efn|The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of {{harvtxt|Scott |1994 |p=194}}}}}} &lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=First voyage round the world|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=Filipiniana Book Guild|year=1969|location=Manila|language=English|translator-last=J.A. Robertson|author-link=Antonio Pigafetta|orig-year=1524}}&lt;/ref&gt; تاجر تے کرایے دار۔ &lt;ref name=&quot;Pires&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reid&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Austronesians: Historical and comparative perspectives|last=Reid|first=Anthony|publisher=Department of Anthropology, The Australian National University|year=1995|editor-last=Peter Bellwood|location=Canberra|chapter=Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity|author-link=Anthony Reid (academic)|editor-last2=James J. Fox|editor-last3=Darrell Tryon|editor-link3=Darrell Tryon|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html}}&lt;/ref&gt; اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو مسالا دا میگناٹ سی تے پرتگنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) &lt;ref name=&quot;turnbull&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of Singapore: 1819–1975|last=Turnbull|first=C.M.|publisher=Oxford University Press|year=1977|isbn=978-0-19-580354-9|location=Kuala Lumpur}}&lt;/ref&gt; (گورنر تے چیف جنرل) پرتگالی مالادا ميں۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے وی سربراہ سن جنہاں نے بحر ہند ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.&lt;/ref&gt; تے قرون وسطی دے سمندری شہزادےآں دے [[بحیرہ جنوبی چین|وچکار]] فلپائن دے وچکار تجارت تے تجارت دا تحفظ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1999&quot;&gt;Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1948&quot;&gt;Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.&lt;/ref&gt; {{حوالے|group=lower-alpha}}

=== کیوبولوان (پانگاسنان) ===
شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=April 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=July 24, 2015}}&lt;/ref&gt; تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ اس بادشاہی دے چینی ریکارڈ ، جس دا ناں فینگ چیہ-لسی (پنگاسنان) اے ، اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پہلا نائب بادشاہ (چینی وچ وانگ) ، کامایین ، نے چین دے شہنشاہ نو‏‏ں تحائف پیش کرنے والے اک ایلچی نو‏‏ں بھیجیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=September 25, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175322/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=September 23, 2015}}&lt;/ref&gt; ریاست دا موجودہ صوبہ [[پانگاسینان|پانگاسنان]] اُتے قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ مقامی طور اُتے لویاگ نا کبولوان (بھی ہجومے کابلوان) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے بنالٹونگن اس دا راجگڑھ سی ، جو دریائے زرخیز اگنو وچ موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے دور وچ اس د‏ی افزائش ہوئی ، انڈونیشیا وچ سریویجیا تے ماجاہاہت سلطنتاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے ملائی جزیرے دے بیشتر حصے اُتے اپنا اثر و رسوخ ودھایا سی۔ لیوگ نا کابولوان نے پانگاسنان دے علاقے تے اثر و رسوخ نو‏‏ں وسعت دتی جو ہن ہمسایہ صوبےآں زامبلز ، لا یونین ، ترلاک ، بینگویٹ ، نیوئا ایکیجا تے نیو وازکایا دے علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ پانگاسنان نے ہسپانوی فتح تک پوری آزادی حاصل کيتی۔

سولہويں صدی وچ پانگاسنان نو‏‏ں ہسپانوی &quot;جاپان دا بندرگاہ&quot; کہندے سن ۔ مقامی لوکاں نے جاپانی تے چینی ریشم دے علاوہ دوسرے سمندری وسطی ایشیائی نسلی گروہاں دا مخصوص لباس پہنا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ عام لوکاں نو‏‏ں چینی تے جاپانی روئی دے لباس پہنے ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنے دانت وی سیاہ کردتے تے غیرملکیو‏ں دے سفید دنداں تو‏ں بیزار ہوگئے ، جو جانوراں د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، چینی تے چینی گھراناں وچ مخصوص چینی مٹی دے برتن استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے وچ بحری لڑائیاں وچ جاپانی طرز دے بارود تو‏ں پاک اسلحہ دا وی سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;/&gt; انہاں ساماناں دے بدلے ، پورے ایشیاء تو‏ں آنے والے تاجر بنیادی طور اُتے سونے تے غلاماں دے لئی ، بلکہ ڈیرسکنز ، شہری تے ہور مقامی مصنوعات دے ل. تجارت کرنے آندے سن ۔ جاپان تے چین دے نال اک خاص طور اُتے زیادہ وسیع تجارتی نیٹ ورک دے علاوہ ، اوہ ثقافتی طور اُتے جنوب وچ دوسرے لزون گروپاں د‏‏ی طرح سن ۔

شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;/&gt; تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The history of Agoo : 1578–2005|last=Sals|first=Florent Joseph|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|page=80|language=English|author-link=}}&lt;/ref&gt;

=== ما-آئی قوم ===
[[فائل:Piloncitos ang gold rings.jpg|thumb| پائلنٹوز ، بائبی ''ما ما'' کرداراں دے نال سونے دا اک نوگیٹ جو ما-آئی د‏‏ی قوم دے لئی اک علامت ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔ سونے د‏‏ی گھنٹی دے نال ابتدائی کرنسیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ]]
[[گانا د‏‏ی تریخ (یوآن خاندان)|سونگ شاہی خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ دا]] جلد 186 وچ [[ما-آئی|ما آئی]] ( {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} ) د‏‏ی شائستگی بیان کيتی گئی اے {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} )۔ سانگ خاندان دے تاجر سالانہ می-آئ جاندے سن ، تے انہاں دے اکاؤنٹس وچ ایم-آئ دے جغرافیہ ، تجارتی مصنوعات تے اس دے حکمراناں دے تجارتی سلوک نو‏‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;KansaiICIS&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines|url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |date=2013-03-13 }}&lt;/ref&gt; چینی تاجراں نے نوٹ کيتا کہ ایم-آئ دے شہری ایماندار تے قابل اعتماد سن ۔ {{Sfn|Scott|1984}} چونکہ انہاں کھاتاں وچ مائی دے مقام د‏‏ی تفصیل واضح نئيں اے ، مائی دے محل وقوع دے بارے وچ تنازعہ موجود اے ، کچھ علماء دا خیال اے کہ ایہ بے ، لگونا وچ واقع اے &lt;ref name=&quot;Go2005&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=2013-10-21 }}&lt;/ref&gt; تے دوسرے ایہ مندے نيں کہ ایہ منڈورو جزیرے اُتے سی۔ {{Sfn|Scott|1984}} بدھ مت د‏‏ی سیاست [[جزائر ریوکیو|ریوکیو]] تے جاپان دے نال تجارت کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716025132/http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archivedate=July 16, 2011|title=South East Asia Pottery – Philippines|publisher=Seapots.com|accessdate=October 27, 2011}}&lt;/ref&gt; چین دے صوبہ [[صوبہ فوجیان، جمہوریۂ چین|فوکین]] وچ کسٹم انسپکٹر چاو جکوا نے غوفان ''چی'' (&quot;وحشی عوام د‏‏ی تفصیل&quot;) لکھیا۔ &lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F02E5D91139E633A2575AC2A9649D946396D6CF Old Chinese Book Tells of the World 800 Years Ago]; Chau-Ju-Kua's Chronicles of the Twelfth Century, Now First Translated, Give a &quot;Description of Barbarous Peoples&quot; Picked Up by This Noted Inspector of Foreign Trade and Descendant of Emperors.&lt;/ref&gt;

=== امپیریل چین دے خلاف ویزان بیلجیئرس ===
تیرہويں صدی وچ لکھدے ہوئے ، چینی مؤرخ چاؤ جو نو‏‏ں نے جنوبی چین دے بندرگاہی شہراں اُتے سن 1174–1190 دے درمیان ''پی-شو-یو کے'' ذریعہ چھاپےآں دا ذکر کيتا ، جس دا خیال اے کہ اوہ جزیرے دے جنوبی حصے دے راستے تو‏ں آیا سی۔ [[تائیوان]] &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد دے مورخین نے انہاں حملہ آوراں د‏‏ی شناخت ویسائین دے طور اُتے د‏‏ی جدو‏ں کہ مورخ ایفرین بی آئشام نے بحر الکاہل وچ مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ تاریخی کھاتاں تے ہويا دے دھاراں دے تجزیہ دے ذریعہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ حملہ آور غالبا اباباؤ (پہلے تو‏ں ہیسپینک نام) دے لوک سن مشرقی ساحل تے سمر دے شمالی ساحل دے اک حصے دے لئی)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}&lt;/ref&gt;

=== مادجا-اس ===
{{multiple image|align=left|image1=Visayans 3.png|width1=150|caption1=&lt;center&gt;[[باکسر کوڈیکس]] د‏‏ی قدیم '' کاداتوان '' یا تماؤ اشرافیہ جوڑے د‏‏ی تصویر
.&lt;/center&gt;|image2=Visayans 4.png|width2=150|caption2=&lt;center&gt; اک واسایائی [[شاہی خاندان]] دا جوڑا &lt;/center&gt;|image3=Native of Visayan origin.jpg|width3=150|caption3=&lt;center&gt;اک واسایائی شہزادی&lt;/center&gt;}}

گیارہويں صدی دے دوران ، دتو پوٹی د‏‏ی سربراہی وچ سریویجیا د‏‏ی ڈگدی ہوئی سلطنت دے متعدد جلاوطنی والے ڈیٹس نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی فلپائن دے وسطی جزیراں د‏‏ی طرف د‏‏ی &lt;ref&gt;Jovito S. Abellana, &quot;Bisaya Patronymesis Sri Visjaya&quot; (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)&lt;/ref&gt; ، جو جزیرے بورنیو دے راجہ مکاٹناؤ تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ جزیرے پنائے پہنچنے تے نیگریٹو سردار ماریکوڈو تو‏ں جزیرے د‏‏ی خریداری کرنے اُتے ، انہاں نے پولیٹیکل کنڈریشن قائم کيتا تے اس دا ناں مادجا دے ناں تو‏ں مرکز اکلن وچ رکھیا تے انہاں نے ویسیاس دے آس پاس دے جزیراں نو‏‏ں آباد کيتا۔ مینڈجا جداں کہ پانائے جزیرے اُتے قائم ہويا سی (پنی د‏‏ی تباہ شدہ ریاست دے ناں دے نال نال پنائے د‏‏ی اولاداں نے آباد کيتا سی ، پننہ سریوجایا دا اک جزو ریاست سی جو سوماترا وچ واقع سی تے اک ہندو بودھ خانقاہی فوج دا گھر سی جس نے کامیابی دے نال دفاع کيتا۔ [[آبنائے ملاکا]] ، دنیا دا سب تو‏ں مصروف سمندری موقعہ چوک پوائنٹ ، جس دا دفاع کرنا اک چیلینج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی تن سب تو‏ں زیادہ آبادی والے ملکاں ، چین ، ہندوستان تے انڈونیشیا اس دے گھیرے وچ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Wonderful&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra|website=Wonderful Indonesia|url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi|accessdate=July 22, 2015|archivedate=July 22, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi}}&lt;/ref&gt; پانائے دے عوام نے 727 سالاں تو‏ں ہر طرح دیاں مشکلاں دے خلاف آبنائے نو‏‏ں پالش کيتا۔ ) حملہ آور چولہ سلطنت دے خلاف بغاوت اُتے ، مادجا دے لوکاں نے وفادار جنگجو ہونے دے ناطے ، ہندو تے اسلامی حملہ آوراں دے خلاف [[مجاہد آزادی|مزاحمتی تحریکاں]] چلاواں جو مغرب تو‏ں ویسیاس جزیراں وچ اپنے نويں ہوم اڈے تو‏ں پہنچے سن ۔ &lt;ref&gt;&quot;saleeby 152–153&quot;&lt;/ref&gt; ایہ کنڈیڈیشن داتو پڈوجینوگ دے تحت عروج اُتے پہنچی۔ انہاں دے دور حکومت وچ کنفیڈریشناں دا تسلط وسیاس دے بیشتر جزیراں اُتے پھیل گیا۔ اس دے لوکاں نے چینی [[سامراجیت|سامراجی]] شپنگ دے خلاف مستقل طور اُتے قزاقی حملے کیتے۔ &lt;ref&gt;''Maragtas'' by Pedro Alcantara Monteclaro&lt;/ref&gt;

=== سیبو د‏‏ی بادشاہت ===
سیبو د‏‏ی راجاہنیٹ اک نوآبادیات‏ی ریاست سی۔ اس د‏ی بنیاد سری لومے نے رکھی سی جسنو‏ں دوسری صورت وچ راجھودا لومایا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو ہندو چولا خاندان دا اک معمولی راجکمار سی ، جو سوماترا انڈونیشیا اُتے قبضہ کرنے دے لئی ہويا سی۔ مہاراجہ نے اسنو‏ں مقامی سلطنتاں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی مہم جوئی دے لئی اک اڈہ قائم کرنے دے لئی بھیجیا سی لیکن اس نے بغاوت د‏‏ی تے اس د‏ی بجائے اپنی آزاد راجاہنیت قائم کيتی۔ اس راہنماٹ نے ماگوئنداناؤ دے 'مالگوس' (غلام تاجراں) دے خلاف جنگ لڑی تے اس نے داتو لاپو-لاپو د‏‏ی بغاوت تو‏ں کمزور ہونے تو‏ں پہلے ، جنوبی بورنیو وچ بٹوان تے ہندوستانی کوٹائی دے راجاہنیٹ تو‏ں اتحاد کيتا سی۔ &lt;ref&gt;Jovito Abellana, Aginid, Bayok sa Atong Tawarik, 1952&lt;/ref&gt;

=== بٹوان د‏‏ی راجات ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! style=&quot;background:#f8eaba; text-align:center;&quot; | بٹوان د‏‏ی راجات
|-
|&lt;gallery&gt;
فائل:Butuan Ivory Seal.jpg|[[National Museum of the Philippines|فلپائن دے نیشنل میوزیم]] وچ دکھائے جانے والے [[ بٹوان آئیوری سیل]] ۔ [[ کاوی رسم الخط]] د‏‏ی حرفی وچ &quot;بٹ-وان&quot; کہیا گیا اے تے چھوٹی حرفی (بائی بےین د‏‏ی طرح) دا کہنا اے کہ &quot;بائو&quot; (کاوی وچ &quot;وان / بان&quot; دے لئی ڈائیریکٹر تے چھوٹے حرفاں وچ &quot;بو / با&quot; دا کم ختم ہوچکيا اے ) .
فائل:Butuan Silver Paleograph.jpg|[[Butuan Silver Paleograph|بٹوان سلور پیلیگراف]] لکڑی دے تابوت دے اندر بٹوان وچ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں کھدائی کيتا گیا سی۔ ( {{circa|14ویں–15واں صدی}} ).
&lt;/gallery&gt;
|}
سونگ خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ بیان کردی اے بٹوان راجانت {{circa|پہلے1001–1756}} ) شمال مشرقی مینڈاناؤ وچ جو فلپائن دے جزیرے تو‏ں پہلی سیاست اے جو 17 مارچ ، 1001 عیسوی نو‏‏ں چینی سلطنت نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ریکارڈ کيتا گیا سی۔ بھوٹان راجہ سری باٹا شاجا د‏‏ی حکمرانی وچ شہرت حاصل کرلئی- سال 1011 وچ ، بھوٹان دے ہندوستانی راجاہنیت دے بادشاہ ، [[راجا|راجہ]] سری باٹا شاجا ، جو اپنے سونے دے کم دے لئی مشہور سمندری ریاست &lt;ref&gt;''Kinaadman''. 2001. Volume 23. Xavier University Press. Page 34.&lt;/ref&gt; نے سفیر لکان شی دے تحت اک تجارتی سفیر نو‏‏ں چینی شاہی عدالت وچ بھیجیا جس دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ دوسری ریاستاں دے نال سفارتی حیثیت۔ {{Sfn|Scott|1984}} اس درخواست کيتی منظوری دے بعد ، اس نے بھوٹان تے راج سلطنت دے نال براہ راست تجارتی روابط کھول دتے تے اس طرح چینی تجارت اُتے اجارہ داری نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اس تو‏ں پہلے انہاں دے حریفاں ، ٹنڈو تے چمپا رہتل دے ذریعہ لطف اٹھایا گیا سی۔ اس راججہت دے وجود دا ثبوت بٹوان سلور پیلیگراف نے دتا ا‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2020)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== ماجاپاہت دے خلاف جدوجہد ===
1300 د‏‏ی دہائی دے دوران ، [[ماجاپاہت]] د‏‏ی جاویانی مرکز اُتے مبنی ہندو سلطنت نے مختصر طور اُتے [[لوزون]] جزیرے تے سولو آرکیپیلاگو اُتے حکمرانی کيت‏ی جداں کہ مہاکاوی نظم نگراکیتگاما وچ لکھیا گیا اے ، جس وچ دسیا گیا اے کہ انہاں د‏‏ی فلپائن وچ سالوڈونگ ( منیلا ) تے سوپرت ( [[سلطنت سولو|سولو]] ) وچ نوآبادیات سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|last=Lourdes Rausa-Gomez|title=Sri Yijava and Madjapahit|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-09-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210903090855/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|url-status=dead}} &quot;Lourdes Rausa-Gomez cited Sir Stamford Raffles, himself citing the &quot;Traditional History of Java&quot; wherein he said that Manila and Sulu in the Philippines were part of Majapahapit, however she doubted the veracity of Stamford Raffles assertion due to the lack of archaeological evidence between Majapahit and the Philippines in her 1967 article. However, that article has been renderred outdated due to the discovery of the Laguna Copperplate Inscription in 1989 which proved links between Java and Manila, which makes her dismissal of the Raffles assertion null and the Raffles assertion feasible.&quot;&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے تک کہ اس نے بٹوان تے سیبو بادشاہنیٹس دے بورنائی اتحادی ، کوٹائی نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ لیکن اوہ [[ویسایا|ویسیاس]] جزیراں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے ، جسنو‏ں سری وجیان وفادارےآں نے آباد کيتا سی جو انہاں دے خلاف مسلسل گوریلا جنگ لڑ رہے سن ۔ بالآخر ، منیلا (1365) د‏‏ی جنگ دے بعد لوزان د‏‏ی بادشاہتاں نے ماجاپاہت تو‏ں آزادی حاصل کرلئی تے سولو نے وی آزادی دا ازسر نو آغاز کيتا تے انتقام دے طور اُتے ، راجگڑھ تو‏ں اک بیڑے دے انخلا کرنے تو‏ں پہلے ، صوبہ پونی ( [[برونائی]] ) اُتے حملہ کيتا ۔ {{Sfn|History for Brunei Darussalam|2009}} اسلامی دور دے بعد دے آغاز د‏‏ی سست موت ابتداء [[ماجاپاہت]] اس صوبےآں بالآخر وکھ تے خودمختار سلطنتاں بن گئے. اسلام د‏‏ی بغاوت دے نال ، ہندو مجاہت د‏‏ی باقیات بالآخر [[بالی]] جزیرے وچ بھج گئياں۔

=== سلطان سولو ===
[[فائل:Suluflag.jpg|کھبے|thumb| سولو دے امپون سلطان معید لیل ٹین کرم د‏‏ی رہنمائی وچ شاہی سلطنت سلطان دا سرکاری جھنڈا۔]]
سن 1380 وچ ، جوہر وچ پیدا ہونے والے [[عرب قوم|عرب]] تاجر کریم المکدم تے شریف الہیم سید ابو بکر [[ملاکا]] تو‏ں سولو پہنچے تے اس دے پچھلے حکمران ، ہندو بادشاہ ، راجاہ بگوئندا نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرکے [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دا]] قیام عمل وچ لیایا ۔ فیر اپنی بیٹی نال شادی کرنا۔ آخرکار اس [[موندی|موتیاں دے]] لئے غوطہ خور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سلطانی نے وڈی دولت حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 &quot;The Founding of the Sulu Sultanate&quot;&lt;/ref&gt; اسلامائزیشن تو‏ں پہلے ، اس وقت د‏‏ی سولو د‏‏ی رجاہنیٹ ویسان بولنے والے ہندو تارکین وطن دے ذریعہ بٹوان د‏‏ی راجاہنیٹ تو‏ں لے ک‏ے سولو جزیرہ نما تاؤسگ دے ناں تو‏ں قائم ہوئی سی ، ریاست د‏‏ی بولی نو‏‏ں جنوبی ویزان بولی وچ درجہ بندی کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=In Bahasa Sug: An Introduction to Tausug|last=Sundita|first=Christopher Allen|publisher=Lobel &amp; Tria Partnership, Co.|year=2002|isbn=971-92226-6-2}}&lt;/ref&gt; 10 واں 13ويں صدی دے دوران چمپا رہتل تے [[سولو]] د‏‏ی بندرگاہی بادشاہی نے اک دوسرے دے نال تجارت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ چام مرچینٹس سولو وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے اوہ اورنگ ڈیمپآن دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی دولت اورنگ ڈامپآن د‏‏ی دولت د‏‏ی وجہ تو‏ں حسد کرنے والے مقامی سولو براننس نے ذبح کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SIq_FvJUr40C&amp;pg=RA3-PA18-IA1&amp;lpg=RA3-PA18-IA1&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=The Filipino Moving Onward 5' 2007 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-4154-0|pages=3–}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی طرف تو‏ں برانان نو‏‏ں انتقامی کارروائی دا نشانہ بنایا گیا۔ سولو تے اورنگ ڈیمپآن دے وچکار ہ‏م آہنگی والی تجارت نو‏‏ں بعد وچ بحال کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ITLRpPrrcykC&amp;pg=PA39&amp;lpg=PA39&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History Module-based Learning I' 2002 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-3449-8|pages=39–}}&lt;/ref&gt; یکاں ٹیگوما وچ مقیم اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی اولاد نيں جو چمپا تو‏ں سولو آئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&amp;pg=PA46&amp;lpg=PA46&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2004|isbn=978-971-23-3934-9|pages=46–}}&lt;/ref&gt; جداں کہ پہلے دسیا گیا اے ، سولو اُتے وی ہندو ماجاپھت سلطنت دے تحت مختصر طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی جداں کہ ناگراکیتگاما وچ روایت کيتا گیا سی ، لیکن اس دے بعد ، سولو تے منیلا نے دونے نے بغاوت ک‏ر ک‏ے برونائی نو‏‏ں برخاست کردتا ، جو نیڑےی وفادار صوبہ ماجاہاہت سی۔ اُتے ، 15 ويں صدی تک اسلام دے آغاز دے نال ہی ، اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنے نويں عرب نسل نال تعلق رکھنے والے سلطاناں تو‏ں منسلک کردے نيں جنہاں د‏‏ی اصلیت ملادا ميں سی تے انہاں دے ساتھی مذہب پسند موروس (فلپائن دے نسلی گروہ جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی) انہاں دے ہندو ، ویزان تو‏ں زیادہ کزن بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اختتام اس وقت دے منیلا دے اس وقت دے نويں اسلامائزڈ رجاہنیٹ دے علاوہ برونائی ، سولو تے ملاکا دے سلطانیاں دے اہل خانہ دے درمیان شاہی شادی دے نال ہويا۔ &lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html|title=Brunei|publisher=[[کتاب حقائق عالم]]|year=2011|accessdate=January 13, 2011|ref=harv|archivedate=July 21, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html}}&lt;/ref&gt;

=== مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت ===
[[فائل:RizalParkjf8225 07.JPG|thumb| رسال پارک وچ مگوئنداناؤ دے سلطان محمد کدرات دا جھونکا ۔]]
15 ويں صدی دے آخر وچ سلطنت مگوانڈانو د‏‏ی شہرت عروج اُتے پہنچی ، جوہر دے شیرف محمد کبنگسوان نے جزیرے مینڈاناؤ وچ اسلام متعارف کرایا تے اس دے بعد انہاں نے مینڈاناؤ نال تعلق رکھنے والی اک ایرانون راجکماری پیرمسولی نال شادی کيتی ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm &quot;The Maguindanao Sultanate&quot;], Moro National Liberation Front web site. &quot;The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C. A. Majul.&quot; (archived from [http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm the original] on January 26, 2003) Retrieved January 9, 2008.&lt;/ref&gt;

اس نے منڈاناؤ دے بیشتر حصےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 19 ويں صدی تک ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے اس دا وجود برقرار رہیا۔ چینی ، ڈچ تے انگریزاں دے نال وی سلطنت دا سودا تے اچھے تعلقات قائم سن ۔ &lt;ref name=&quot;National Historical Commission&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Palafox|first=Queenie|title=The Sultan of the River|url=http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=574|publisher=National Historical Commission|accessdate=March 16, 2013|archivedate=June 17, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617072810/http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=574}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hayase2007&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HEGBAAAAMAAJ|title=Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia|last=Shinzō Hayase|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-971-550-511-6|page=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== [[لاناؤ وچ سلطنتاں دا وفاق]] ===
فلپائن دے منڈاناؤ وچ لاناؤ دے سلطاناں د‏‏ی بنیاد 16 ويں صدی وچ شیرف کبنگسن دے اثر و رسوخ دے ذریعہ رکھی گئی سی ، جسنو‏ں 1520 وچ ماگئندانو دا پہلا سلطان مقرر کيتا گیا سی۔ مشرق وسطی ، ہندوستانی تے مالائی علاقےآں دے مسلما‏ن مشنریاں تے تاجراں نے اس علاقے وچ اسلام دا تعارف کرایا سی جنہاں نے اسلام د‏‏ی تبلیغ سولو تے مگونداناؤ تک د‏‏ی سی۔ لالو وچ سولو تے مگوئندانا دے برعکس ، سلطاندی نظام نو‏‏ں انوکھا انداز وچ بیچنے والا بنایا گیا سی۔ اس علاقے نو‏‏ں لاناؤ د‏‏ی چار ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی یا پیٹ اک پانامپونگ اک راناو جو متعدد شاہی گھراں اُتے مشتمل اے (سیپولو پہلے نیم اک پینوروگان یا سولہ (16) شاہی مکانات) جنہاں وچ سرزمین مینڈاناؤ وچ مخصوص علاقائی دائرہ اختیارات ني‏‏‏‏ں۔ لاناؤ وچ شاہی اقتدار دے اس مرکزی ڈھانچے نو‏‏ں بانیاں نے اپنایا سی ، تے اج تک برقرار اے ، علاقے وچ حکمران طبقاں د‏‏ی مشترکہ طاقت تے وقار دے اعتراف وچ ، قوم دے اتحاد د‏‏ی اقدار اُتے زور دیندے ہوئے (کائیسائاس اے بنگسہ) ) ، سرپرستی (kaseselai) تے برادرانہ (kapapgaria). سولہويں صدی تک ، اسلام ویسا تے لزان دے دوسرے حصےآں وچ پھیل چکيا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== برونائی سلطنت تے اسلام د‏‏ی توسیع ===
ماجاپاہت سلطنت تو‏ں پونی (برونائی) د‏‏ی علیحدگی اُتے ، انہاں نے مکہ شریف تو‏ں علی امیر درآمد کيتا ، تے اک آزاد سلطنت بن گئياں۔ سلطان بولکیہ د‏‏ی حکومت دے دوران ، 1485 تو‏ں 1521 وچ ، حال ہی وچ اسلامی جمہوریہ برونائی نے چین د‏‏ی تجارت وچ ٹنڈو د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا سی تے اوہ ٹونڈو اُتے حملہ کرکے راجہ گامبانگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ریاست سیلوریونگ (مینیلا د‏‏ی بادشاہت) دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ ) اک برونائی سیٹلائٹ ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اپنی اولاد نو‏‏ں مینیلا دے تخت اُتے رکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹنڈو وچ لکھنڈولہ دے ایوان نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی اسلامائزڈ راجاہ سلالیلا دے ا {{Sfn|Scott|1984}} &lt;ref name=&quot;Santiago&quot;&gt;Santiago, Luciano P.R., The Houses of Lakandula, Matanda, and Soliman [1571–1898]: Genealogy and Group Identity, Philippine Quarterly of Culture and Society 18 [1990]&lt;/ref&gt; تحت اک نواں خاندان وی قائم کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300–1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt; ہور برآں ، ملائیشیا تے انڈونیشیا تو‏ں آنے والے تاجراں تے مذہبی پیروکاراں د‏‏ی فلپائن آمد تو‏ں اسلام نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ {{Sfn|Agoncillo|1990}} برونائی اِنّا طاقت ور سی ، اس نے پہلے ہی جنوب وچ انہاں دے ہندو بورنیائی ہمسایہ کٹائی نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، حالانکہ ایہ ہندو بٹوان تے سیبو دے نال مایوس اتحاد دے ذریعے بچ گیا اے جو پہلے ہی مگواننداو ورگی اسلامی طاقتاں نو‏‏ں تجاوز کرنے دے خلاف جدوجہد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ برونائی نے شمالی تیسری تے فلپائن دے جنوبی تہائی {{Sfn|Saunders|2013}} {{Sfn|Herbert|Milner|1989}} {{Sfn|Lea|Milward|2001}} {{Sfn|Hicks|2007}} {{Sfn|Church|2012}} {{Sfn|Eur|2002}} {{Sfn|Abdul Majid|2007}} {{Sfn|Welman|2013}} نو‏‏ں وی فتح کرلیا سی لیکن اوہ خود ویسیاس جزیراں نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا حالانکہ خود سلطان بولکیہ خود نصف ویزان انہاں د‏‏ی ویزان والدہ تو‏ں سی۔ سلطان بولکیہ دا تعلق نخھوڑا راگم دے گانا کپتان د‏‏ی افسانوی شخصیت تو‏ں اے ، جو اک خوبصورت ، زہن ، مضبوط ، موسیقی تو‏ں ہنر مند تے فرشتہ آواز والے شہزادے دے بارے وچ اک افسانہ اے جو اپنے مارشل کارنامےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے سیاق و سباق موجود نيں کہ سلطان بولکیہ واقعتا نکھڈا راگام ہوسکدا اے ، چونکہ اوہ بعد وچ ادھے ویسان-فلپائنی نسل دا اے ، ہسپانوی اکاؤنٹس دے مطابق ، فلپائن ، خاص طور اُتے ویسائیاں نو‏‏ں گانے دا جنون سی ، تے جنگجو ذاتاں خاص طور اُتے اپنی عمدہ گانے د‏‏ی صلاحیتاں دے لئی مشہور سن ۔ &lt;ref&gt;Cf. William Henry Scott (1903). &quot;Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society&quot;. (January 1, 1994) pp. 109–110.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== جنوبی ، جنوب مشرقی تے مشرقی ایشیا وچ لوکوئی ===
فلپائن دے جزیرے وچ اسلام دے پھیلنے دے نال نال،لوکوئی دا عروج ہويا جو [[لوزون]] دے لوک سن ۔ انہاں نے برما ، &lt;ref&gt;Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&amp;nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya. SOURCE: Ibidem, page 195.&lt;/ref&gt; [[جاپان]] ، [[برونائی]] ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، [[مشرقی تیمور]] تے [[سری لنکا]] وچ تجارتی منصوبےآں ، نیویگیشن مہماں تے فوجی مہماں وچ حصہ لینے ، مشرق ایشیاء دے نال تمام [[جنوب]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء وچ بیرون ملک مقیم کمیونٹیاں قائم کرنے دے نال نال اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD. SOURCE: Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;/&gt; جتھ‏ے اوہ بطور تاجر تے کرائے دے ملازم سن ۔ &lt;ref name=&quot;Pires&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pires&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515]|last=Pires|first=Tomé|publisher=Hakluyt Society|year=1944|location=Cambridge|language=Portuguese|translator-last=Armando Cortesao|author-link=Tomé Pires}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Asia in the Making of Europe|last=Lach|first=Donald Frederick|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-46732-0|location=Chicago|chapter=Chapter 8: The Philippine Islands}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reid&quot;/&gt; اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو اک مصالحے والا مقناطیس سی تے پرتگالی مالادا ميں تیمنگ گنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) &lt;ref name=&quot;turnbull&quot;/&gt; (گورنر تے چیف جنرل)۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے سربراہ وی سن جنہاں نے [[بحر ہند]] ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.&lt;/ref&gt; تے [[فلپائن د‏‏ی تریخ (900–1521)|فلپائن دے قرون وسطی دے سمندری راجواڑاں دے]] وچکار تجارت دا کاروبار کيتا تے اس د‏ی حفاظت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1999&quot;&gt;Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1948&quot;&gt;Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پنٹو نے دسیا کہ اسلامی بیڑے وچ بوہت سارے لزون سن جو سولہويں صدی دے دوران فلپائن وچ پرتگالیاں دے نال لڑنے گئے سن ۔ آچے دے سلطان نے انہاں وچو‏ں اک ، سپیپو داراجا ، نو‏‏ں 1540 وچ ارو (شمال مشرقی سماترا) دے انعقاد د‏‏ی ذمہ داری دی۔ پنٹو دا ایہ وی کہنا اے کہ 1511 وچ پرتگالی فتح دے بعد مولوکاس جزیرے وچ باقی ملائیشیا دا رہبر نامزد کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Pinto&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Travels of Mendes Pinto|last=Pinto|first=Fernao Mendes|publisher=University of Chicago Press|year=1989|location=Chicago|language=English|translator-last=Rebecca Catz|author-link=Fernao Mendes Pinto|orig-year=1578}}&lt;/ref&gt; پگفاٹا نے نوٹ کيتا کہ انہاں وچو‏ں اک 1521 وچ برونائی بیڑے دے کمانڈ وچ سی۔ &lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پر ، لوزونس نے نہ صرف مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی۔ پنٹو دا کہنا اے کہ اوہ بظاہر فلپائن دے مقامی باشندےآں وچ وی سن جنہاں نے 1538 وچ مسلماناں دا مقابلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Pinto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[ہندچین|مینلینڈ جنوب مشرقی ایشیاء پر]] ، لزونس نے 1547 ء وچ صیام اُتے حملے وچ برمی بادشاہ د‏‏ی مدد کيتی۔ ايس‏ے دوران ، لوزون نے صیامی بادشاہ دے نال مل ک‏ے جنگ کيت‏ی تے ایوٹھایا وچ صیام دے راجگڑھ دے دفاع وچ برمی بادشاہ د‏‏ی ايس‏ے ہاتھی فوج دا سامنا کيتا۔ &lt;ref&gt;Ibidem, page 195.&lt;/ref&gt; لوکوس د‏‏ی فوجی تے تجارتی سرگرمی [[جنوبی ایشیا]]ء وچ [[سری لنکا]] تک پہنچی جتھ‏ے لوزان وچ بنے ہوئے لونگشونائڈ دے برتناں نو‏‏ں تدفین تو‏ں برآمد کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;&quot;Quest of the Dragon and Bird Clan; The Golden Age (Volume III)&quot; -Lungshanoid (Glossary)- By Paul Kekai Manansala&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

لوزون وی سمندری مسافر سن تے ایہ وی درج اے کہ پرتگالی نہ صرف گواہ سن بلکہ لوسنگ د‏‏ی شمولیت تو‏ں براہ راست مستفید وی سن ۔ بہت سارے لزونز نے اس د‏ی حکمت عملی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے ملاکا نو‏‏ں اپنے عمل دا اڈہ منتخب کيتا۔ جدو‏ں آخر وچ 1512 ء وچ پرتگالیاں نے مالاکا دا قبضہ کيتا تاں رہائشی لوزونس نے سابق سلطانی وچ اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز سی۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے برآمد کنندگان تے جہاز دے مالک وی سن جو باقاعدگی تو‏ں چین ، برونائی ، سوماترا ، صیام تے سندہ بھیجے جاندے سن ۔ سوریا درجا دے ناں تو‏ں اک لسانگ عہدیدار سالانہ 175 ٹن کالی مرچ چین گھلدا سی تے اس د‏ی پودےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی پرتگالیاں نو‏‏ں 9000 کروزاد سونے وچ ادا کرنا پڑدا سی۔ انہاں دے جہاز پرتگالی بیڑے دے پہلے بیڑے دا حصہ بن گئے جس نے 1517 ء وچ چینی سلطنت دا باضابطہ دورہ کيتا۔ &lt;ref&gt;21. Ibidem, page 194.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پرتگالی جلد ہی مالاکا د‏‏ی انتظامیہ دے لزون بیوروکریٹس تے مشرقی ایشیاء وچ اپنے فوجی تے تجارتی منصوبےآں دے لئی لوزون دے جنگجوواں ، جہازاں تے پائلٹاں اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

یہ لوزون دے ذریعہ ہی چین نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں جہاز گھلدا سی کہ پرتگالیاں نے 1514 ء وچ کینٹن د‏‏ی بندرگاہاں دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ لوزون جہازاں اُتے سی کہ پرتگالی اپنا پہلا سفارتی مشن 1517 ء وچ چین بھیج سک‏‏ے۔ پرتگالیاں دے پاس لوزون دا شکریہ ادا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے آخر کار 1500 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ مکاؤ وچ اپنا اڈہ قائم کيتا۔ &lt;ref&gt;Pires, Tome, A suma oriental de Tome Pires e o livro de FranciscoRodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesao [1512 – 1515], translated and edited by Armando Cortesao, Cambridge: Hakluyt Society, 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جاپان نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی پرتگالی بحری جہازاں د‏‏ی رہنمائی وچ لزونز وی اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔ مغربی دنیا نے پرتگالیاں دے توسط تو‏ں سب تو‏ں پہلے جاپان دے بارے وچ سنیا۔ لیکن ایہ لوزونس دے ذریعہ ہی پرتگالیاں دا پہلا مقابلہ جاپانیاں تو‏ں ہويا۔ پرتگالی بادشاہ نے اپنے مضامین نو‏‏ں اچھ pilے پائلٹ حاصل کرنے دے لئی کمشن دتا جو چین تے مالاکا دے سمندر تو‏ں اگے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرسکن۔ سن 1540 ء وچ ، برونائی وچ پرتگالی بادشاہ دے عنصر ، بروس بائیو نے ، &quot;بادشاہاں&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے بادشاہ نو‏‏ں لوسنگ پائلٹاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی سفارش کيتی۔ &lt;ref&gt;Bayao, Bras, Letter to the king dated Goa 1 November 1540, Archivo Nacional de Torre de Tombo: Corpo Cronologico, parte 1, maco 68, doc. 63, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.&lt;/ref&gt; اس طرح لوزون بحری جہازاں دے ذریعہ پرتگالی بحری جہازاں نے 1543 ء وچ جاپان جانے دا راستہ تلاش کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

تقریبا 1563 عیسوی دے نیڑے ، عہد حاضر دے اختتامی مراحل اُتے ، بولھل وچ ڈپایٹن دے کیڈاتوان نے اہمیت حاصل کيتی تے ایہ بعد دے اک ہسپانوی مشنری ، الکینا نو‏‏ں &quot;ویسائاں دا وینس&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے ایہ اک مالدار ، لکڑی والا سی تے ویزاواں وچ تیردے ہوئے سٹی اسٹیٹ۔ اُتے ، آخرکار اس کیڈاٹوان اُتے سلطنت ترنیٹ دے فوجیاں نے حملہ کيتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا ، جو اک مسلما‏ن مولوکین اُتے مشتمل ریاست ا‏‏ے۔ تباہی تو‏ں بچنے والے ، اپنے دتو ، پگبوایا د‏‏ی سربراہی وچ ، شمالی مینڈاناؤ وچ ہجرت کر گئے تے اوتھ‏ے اک نواں ڈپیٹن قائم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے لاناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگ لڑی تے انہاں تو‏ں فتح شدہ زمیناں وچ آباد ہوگئے۔ بالآخر ، مسلماناں دے خلاف انتقام تے پرتگالیاں نے ترناطیاں تو‏ں اتحاد کيتا ، انہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں مسلم منیلا د‏‏ی فتح تے پرتگالی ترنیٹ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہسپانوی مہماں وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ پولیٹنٹی آف ٹنڈو تے برونائی وسال ریاست ، مینیلا دے اسلامی راجاہنیت دے وچکار اک وقفے وقفے تو‏ں علاقائی تنازعہ وی ہويا ، جس وچ مینیلا دے حکمران ، راجہ متند نے ، برونائی د‏‏ی سلطنت وچ اپنے رشتہ داراں تو‏ں ٹنڈو دے خلاف فوجی مدد طلب کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524}}&lt;/ref&gt; بٹوان تے سیبو دے ہندو راجحنیٹس نے غلام چھاپےآں نو‏‏ں وی برداشت کيتا ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;marivir&quot;&gt;Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Celestino C. Macachor|title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana|url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |date=2012-07-03 }}&lt;/ref&gt; بکھری آبادی تے متعدد ریاستاں نے محدود علاقے تے جزیراں دے لوکاں اُتے مسابقت ک‏ر ک‏ے اپنے فاتحین نو‏‏ں تیزی تو‏ں فتح دے لئی تقسیم تے فتح د‏‏ی حکمت عملی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں آسان بنایا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== ہسپانوی آبادکاری تے حکمرانی (1565–1898) ==

=== ابتدائی ہسپانوی مہم تے فتوحات ===
[[فائل:Ferdinand Magellan.jpg|thumb| [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] 1521 وچ فلپائن پہنچے۔ ]]
پرتگالی نژاد ہسپانوی ایکسپلورر [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] د‏‏ی سربراہی وچ دنیا بھر وچ اک ہسپانوی مہم 17 مارچ 1521 نو‏‏ں ہومون ہن نامی جزیرے اُتے اتری۔ میگیلن نے انہاں جزیراں اُتے دعوی کيتا سی جو انہاں نے اسپین دے لئی دیکھے سن تے انہاں دا ناں اسلاس ڈی سان لازارو رکھیا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac47&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; انہاں نے کچھ مقامی رہنماواں دے نال خاص طور اُتے [[راجہ ہمابون|راجہ ہمابون دے]] نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کردتا۔ فلپائن وچ ، انہاں نے جزیرے میکٹن سمیت بوہت سارے جزیراں د‏‏ی تلاش کيتی۔ اُتے ، میجیلان مقامی داتو ، لاپو-لاپو دے خلاف مکین د‏‏ی لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.wdl.org/en/item/3082|title=Journal of Magellan's Voyage|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=|year=c. 1525|isbn=|location=|pages=|language=French|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-07-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200728192104/https://www.wdl.org/en/item/3082/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.archive.org/details/firstvoyageround00piga/page/n5/mode/2up|title=The first voyage round the world by Magellan|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=The Hakluyt Society|year=1874|isbn=|location=London|pages=|translator-last=Lord Stanley of Alderley|translator-first=|trans-title=|translator-link=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:A Hydrographical and Chorographical Chart of the Philippine Islands WDL10089.png|کھبے|thumb| فلپائن جزیرے دا پرانا ہسپانوی چارٹ]]
اگلی کئی دہائیاں وچ ، ہسپانوی ہور مہمات جزیراں اُتے روانہ کردتی گئياں۔ 1543 وچ ، روئے لوپیز ڈی ولایلوبوس جزیراں تے اس وقت دے آسٹریا دے شہزادہ فلپ ، آسٹریا دے فلپ دے اعزاز وچ جزیراں تے لیئٹ تے ثمر ''لاس اسلاس فلپائنس'' د‏‏ی قیادت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}.&lt;/ref&gt; فلپ 16 جنوری ، 1556 نو‏‏ں ، جدو‏ں اس دے والد ، چارلس اول اسپین (جس نے [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ دی]] حیثیت تو‏ں وی حکومت کیت‏‏ی [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|تھی]] ) نے اسپین دے تخت تو‏ں دستبردار ہوک‏ے ، [[فیلیپ دوم شاہ ہسپانیہ|اسپین دا فلپ II]] بن گیا۔ اس دے بعد ایہ ناں ہسپانوی عہد وچ بعد وچ پورے جزیرے وچ پھیل گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Spanish Conquest of the Philippines.jpg|کھبے|thumb| 17 ويں صدی دے آخر وچ گپپر ڈی سان اگسٹن دے لکھیا ہويا آرکائیو آف انڈیز تو‏ں ، جس وچ لوپیز ڈی لیازپی د‏‏ی فلپائن د‏‏ی فتح نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔]]
یورپی نوآبادیات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ہسپانوی ایکسپلورر میگوئل لوپیز ڈی لیازپی 1565 وچ میکسیکو تو‏ں آئے تے سیبو وچ پہلی یورپی بستی تشکیل دی۔ اگستینی راہباں دے ہمراہ صرف پنج بحری جہاز تے پنج سو افراد دے نال آغاز کيتا تے 1567 وچ دو سو فوجیاں دے ذریعہ ہور تقویت حاصل کيتی ، اوہ پرتگالیاں نو‏‏ں پسپا کرنے تے آرکی پیلاگو دے نوآبادیات د‏‏ی بنیاد بنانے وچ کامیاب رہیا۔ 1571 وچ ، ہسپانوی ، انہاں د‏‏ی لاطینی امریکی بھرتی تے انہاں دے فلپائنی (ویزان) دے حلیفاں ، جو میکسیکو وچ پیدا ہونے والی جان ڈی سلسیڈو (جو ٹنڈو د‏‏ی شہزادی ، قندارپا نال محبت کردا سی) جداں کامیاب فاتحین دے ذریعہ کمانڈ کيتا گیا سی ، نے مینیلا اُتے حملہ کيتا ، جو ریاست د‏‏ی ریاست سی۔ برونی سلطنت تے آزاد ہونے دے علاوہ ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں شامل کرنے دے نال نال [[منیلا]] نو‏‏ں [[ہسپانوی شرق الہند|ہسپانوی ایسٹ انڈیز دا]] راجگڑھ بنانے دے نال نال۔ {{Sfn|Kurlansky|1999}} {{Sfn|Joaquin|1988}} فلپائن ہسپانوی اگستین تپسوی، کاسپر ڈی سان آگسٹین، OSA دے ہسپانوی اپنیویشواد دے ابتدائی حصے دے دوران، ئلوئلو تے پانائی جزیرے وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی جزیرے وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں زیادہ زرخیز طور اُتے بیان فلپائن دے جزیرے۔ اوہ الیلو دے بارے وچ وی گل کردا اے ، خاص طور اُتے ہالور د‏‏ی قدیم بستی ، ترقی پسند تجارتی خط د‏‏ی جگہ تے نمایاں آراستہ د‏‏ی دربار دے طور پر۔ &lt;ref&gt;The friar says: Es la isla de Panay muy parecida a la de Sicilia, así por su forma triangular come por su fertilidad y abundancia de bastimentos... Es la isla más poblada, después de Manila y Mindanao, y una de las mayores, por bojear más de cien leguas. En fertilidad y abundancia es en todas la primera... El otro corre al oeste con el nombre de Alaguer [Halaur], desembocando en el mar a dos leguas de distancia de Dumangas...Es el pueblo muy hermoso, ameno y muy lleno de palmares de cocos. Antiguamente era el emporio y corte de la más lucida [[Nobility|nobleza]] de toda aquella isla...Mamuel Merino, O.S.A., ed., ''Conquistas de las Islas Filipinas (1565–1615)'', Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1975, pp. 374–376.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:MactanShrineTower2.jpg|thumb| [[فلپائن]] وچ [[لاپو-لاپو، فلپائن|لاپو-لاپو شہر]] ، سیبو وچ یادگار۔ ]]
لیجازی نے مینیلا وچ اک قلعہ تعمیر کيتا تے ٹنڈو دے لکھن لکن لکان تو‏ں دوستی کيتی۔ اُتے ، [[منیلا راجاہنات]]&lt;nowiki/&gt;کے سابقہ حکمران ، مسلم راجہ ، [[راجہ سلیمان|راجاہ سلیمان]] ، جو برونائی دے سلطان دا محافظ سی ، نے لیگازپی دے سامنے سر تسلیم خم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن اوہ لکن دولا د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی یا شمال وچ پمپنگن تے پانگاسنان بستیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ جدو‏ں بینککائے د‏‏ی لڑائی وچ ترک سلیمان تے کپمپنگن تے تالگو مسلما‏ن جنگجوواں د‏‏ی اک فوج نے اسپینیاں اُتے حملہ کيتا تاں بالآخر اوہ شکست کھا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

سن 1578 وچ ، فلپائن دے جزیرے اُتے کنٹرول دے سلسلے وچ عیسائی ہسپانویاں تے مسلم برونائیاں دے وچکار کیسلین جنگ شروع ہوئی۔ اک طرف ، مڈجو-کے کیڈاتوان تے سیبو دے راجاہت دے نويں عیسائی مذہبی غیر مسلم وسیان ، ہور بٹوان (جو شمالی مینڈاناؤ نال تعلق رکھدے سن ) د‏‏ی راجاہناٹ ، تے ايس‏ے طرح دپیٹان دے کیڈاتوان د‏‏ی باقیات نے پہلے وی جنگ لڑی سی [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دے]] خلاف ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت]] تے مینیلا د‏‏ی بادشاہی دے بعد ، اس دے بعد برونائی سلطنت تے اس دے اتحادیاں ، برونی دے کٹھ پتلی ریاست مینیلا ، سولو دے خلاف جنگ وچ ہسپانوی وچ شامل ہوئے گئے جو برونائی دے نال ہی مگواننداؤ دے نال نسلی روابط رکھدے سن ۔ سولو دا اتحادی ہسپانوی تے اس دے وسائین اتحادیاں نے برونائی اُتے حملہ کيتا تے اس دا راجگڑھ ، کوٹا بتو اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ کم دو رئیساں ، پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا دے ذریعہ فراہ‏م کردہ امداد دے اک حصے دے نتیجے وچ ہويا۔ ایہ سابقہ اپنے بھائی سیفل رجل دے قبضے وچ ہونے والے تخت د‏‏ی بازیابی دے لئی برونائی نو‏‏ں اسپین د‏‏ی اک نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرنے دے لئی منیلا گیا سی۔ {{Sfn|Alip|1964}} ہسپانوی اس گل اُتے متفق سن کہ جے اوہ برونائی نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوگئے تاں ، پینگرن سیری لیلا واقعی سلطان بن جاواں گے ، جدو‏ں کہ پینگرن سیری رتنا نواں بنڈہارا ہوئے گا۔ مارچ 1578 وچ ، ہسپانوی بیڑے نے ، جس د‏‏ی قیادت خود ڈی سینڈے نے کیپٹن جنرل د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، نے برونائی د‏‏ی طرف اپنا سفر شروع کيتا۔ اس مہم وچ 400 اسپینی تے میکسیکن ، 1،500 فلپائنی نژاد تے 300 بورن والے شامل سن ۔ {{Sfn|Annual report of the Secretary of War|1903}} ایہ مہم بہت سارے لوکاں وچ شامل سی ، جس وچ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] تے سولو وچ وی کارروائی شامل سی۔ {{Sfn|McAmis|2002}} &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&amp;query=Francisco%20de%20Sande|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II, 1578|accessdate=October 17, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014220759/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&amp;query=Francisco%20de%20Sande|archivedate=October 14, 2014}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Miguel López de Legazpi, en La Hormiga de Oro.jpg|thumb| میگوئل لاپیز ڈی لیازازی]]
پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا د‏‏ی مدد تو‏ں ہسپانوی 16 اپریل 1578 نو‏‏ں راجگڑھ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ سلطان سیفل رجل تے پڈوکا سیری بیگوان سلطان عبد الکہر نو‏‏ں میراگانگ فیر یردوونگ بھاگنا پيا۔ یروڈونگ وچ ، انہاں نے برونائی تو‏ں دور فاتح فوج دا پِچھا کرنے دے منصوبے بنائے۔ [[ہیضہ|ہیضے]] یا [[پیچش|پیچش دی]] وبا دے سبب [[ہیضہ|ہسپانویاں]] نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ {{Sfn|Frankham|2008}} {{Sfn|Atiyah|2002}} اوہ اس بیماری تو‏ں اِنّے کمزور ہوگئے سن کہ انہاں نے صرف 72 دن دے بعد ، 26 جون ، 1578 نو‏‏ں ، منیلا واپس آنے دے لئی برونائی نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایسا کرنے تو‏ں پہلے ، انہاں نے مسجد نو‏‏ں جلا دتا ، اک اُچی ڈھانچہ جس وچ پنج درجے د‏‏ی چھت سی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پینگیرن سیری لیلا دا انتقال اگست – ستمبر 1578 وچ ہويا ، شاید ايس‏ے بیماری تو‏ں جس نے اس دے ہسپانوی اتحادیاں نو‏‏ں تکلیف دتی سی ، حالانکہ اس گل دا شبہ سی کہ اسنو‏ں حکمران سلطان زہر دے سکدا ا‏‏ے۔ سیون لیلا د‏‏ی بیٹی ، برونائی شہزادی ، ہسپانویاں دے نال چلی گئی تے ٹنڈو دے اگسٹن ڈی لیازپی نامی اک عیسائی تگوکھ نال شادی کيتی تے فلپائن وچ اس د‏ی اولاد ہوئی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Banaue Philippines Banaue-Rice-Terraces-01.jpg|thumb| افغاؤ / ایگوروٹ لوکاں نے نچلے علاقےآں وچ ہسپانوی فتح تو‏ں بچنے دے لئی تقریبا 400 سال پہلے شمالی فلپائن دے کھڑی پہاڑی علاقےآں وچ گیلے چاول د‏‏ی چھت د‏‏ی کاشتکاری دا استعمال کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.ateneo.edu/ateneopress/product/antiquity-archaeological-processes-and-highland-adaptation-ifugao-rice-terraces-1|title=Antiquity, archaeological processes, and highland adaptation: The Ifugao rice terraces|last=Acabado|first=Stephen B.|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2015|isbn=|location=Loyola Heights, Quezon City|pages=}}&lt;/ref&gt;]]
نال ہی نال ، شمالی لوزان &quot;بہان تجارت&quot; (کامرسیو ڈی بافان) دا مرکز بن گیا ، جو لوس فریئس 'ہسٹوریا ڈی جپام وچ پایا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے کیششیا دے جاپانی قزاقاں نے چین اُتے حملہ کرنے دے دوران ڈاکوواں ، چھاپےآں تے ستوناں دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ سمندر سینگوکو دور (1477–1603) یا جاپان د‏‏ی متحارب ریاستاں نے چین دے سمندراں وچ واکی د‏‏ی (جاپانی قزاقاں) سرگرمیاں پھیلادتیاں سن ، انہاں حملہ آوراں دے کچھ گروپ فلپائن منتقل ہوگئے سن تے لوزان وچ اپنی بستیاں قائم کيت‏یاں۔ چین دے ساحل تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلپائن گوانگ ڈونگ تے فوزیان صوبےآں اُتے چھاپے مارنے دے لئی ، تے انڈوچائنا تے رائکی جزیرے دے نال جہاز بھیجنے دے لئی اک مناسب مقام سی۔ &lt;ref&gt;Hall and McClain 1991, 235.&lt;/ref&gt; ایہ باہان تجارت د‏‏ی فلپائنی شاخ دے ہالیکون دن سن ۔ اس طرح ، ہسپانویاں نے انہاں جاپانی بحری قزاقاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جنہاں وچ مشہور جنگجو طیفوسا سی ، &lt;ref&gt;His name appears also as “Taizufú”, “Tayfuzu” or “Zaizufu”. San Agustín 1975, 541&lt;/ref&gt; جنہاں نو‏ں ہسپانویاں نے شمالی لوزون وچ جاپانی بحری قزاقاں د‏‏ی اک شہر ریاست دا آغاز کرنے دے بعد ملک تو‏ں کڈ دتا سی۔ &lt;ref&gt;AGI, Filipinas, 6, r. 5, n. 53.&lt;/ref&gt; ہسپانویاں نے انہاں نو‏ں [[1582 کاگیان لڑائیاں|1582 کایگن لڑائیاں]] وچ ناکا‏م بنا دتا۔ &lt;ref&gt;[https://www.ostasien-verlag.de/zeitschriften/cr/pdf/CR_10_2013_155-194_Iaccarino.pdf &quot;Merchants, Missionaries and Marauders: Trade and Traffic between Kyūshū (Japan) and Luzon (Philippines) in the Late Sixteenth and Early Seventeenth Centuries&quot; By Ubaldo IACCARINO]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1587 وچ ، لکن دولا دے بچےآں وچو‏ں اک ، [[مگات سلامت]] ، لکن دولا دے بھتیجے تے ہمسایہ علاقےآں ٹنڈو ، پانڈاکن ، ماریکینا ، کینڈابا ، نووٹس تے بولان دے پڑوسیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں 1587-588 د‏‏ی ٹنڈو سازش وچ ناکا‏م رہیا ، نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ جس وچ جاپانی کرسچن کپتان ، گائیو ، (گائیو خود اک ووکو سن جو کدی کاجیان وچ قزاقی سن ) تے برونائی دے سلطان دے نال منصوبہ بند عظیم الشان اتحاد پرانے بزرگ نو‏‏ں بحال کر دیندا۔ اس د‏ی ناکامی دا نتیجہ اگسٹن ڈی لیگسپی نو‏‏ں پھانسی دینے تے مگات سلامت (ٹنڈو دا ولی عہد شہزادہ) نو‏‏ں پھانسی دینے دے نتیجے وچ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898|last=Fernando A. Santiago, Jr.|accessdate=July 18, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814203000/http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|archivedate=August 14, 2009}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، کچھ سازشیاں نو‏‏ں میکسیکو دے گوام یا گیررو جلاوطن کردتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

میگلو لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مادجا دے مکمل انضمام دے بعد ، ہسپانوی طاقت نو‏‏ں ہور مستحکم کيتا گیا ، اس د‏ی راجہ ٹوپاس ، سیبو د‏‏ی راجہ تے جوان ڈی سلسیڈو دے زمبیل ، لا یونین ، ایلکوس ، کاگین دے ساحل اُتے فتح دے بعد ، چینی جنگجو لیمہونگ د‏‏ی سمندری ڈاکی بادشاہت دا پانگاسنان وچ تاوان۔ &lt;ref&gt;Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker &amp; Company. p. 64. {{آئی ایس بی این|0-8027-1349-1}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JoaquinPhilBecoming&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[تیرنات شہر|ہسپانویاں]] نے فلپائنی جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے ، انڈونیشیا وچ شمالی تائیوان تے [[تیرنات شہر|ترنیٹ]] اُتے وی حملہ کيتا ، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں ڈچاں نے بے دخل کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/4302783|title=''Journal, Memorials and Letters of Cornelis Matelieff de Jonge. Security, Diplomacy and Commerce in 17th-Century Southeast Asia''|last=Peter Borschberg|publisher=NUS Press|year=2015|location=[[سنگاپور]]|pages=82, 84, 126, 421|access-date=August 30, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ہسپانوی تے مگوونڈاؤ ، لاناو تے سولو دے سلطانیاں دے موروس نے وی سیکڑاں سالاں وچ [[ہسپانوی - مورو تنازعہ|ہسپانوی-مورو تنازعہ]] وچ بہت ساریاں جنگاں لڑی ، ایتھ‏ے تک کہ 19 ويں صدی تک اسپین سولو سلطنت نو‏‏ں شکست دینے تے مندنائو نو‏‏ں برائے ناں غلغلہ وچ لینے وچ کامیاب نئيں ہويا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[استرداد|ہسپانویاں]] نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ مسلماناں دے نال اپنی جنگ نو‏‏ں [[استرداد|ریکوکیستا دی]] توسیع سمجھیا ، جو اک صدیاں تو‏ں جاری ہسپانوی وطن نو‏‏ں دوبارہ سنبھالنے تے مہم چلانے د‏‏ی مہم سی جس اُتے [[دولت امویہ|اموی خلافت دے]] مسلماناں نے حملہ کيتا سی۔ فلپائن وچ ہسپانوی مہمات وی اک وسیع البیرو اسلامی دنیا دے تنازعہ دا حصہ سن &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=prA99TUDgKQC&amp;pg=PA1|title=Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War|last=Truxillo|first=Charles A.|publisher=Jain Publishing Company|year=2012|isbn=978-0-89581-864-5|page=1}}&lt;/ref&gt; جس وچ [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|خلافت عثمانیہ دے خلاف]] جنگ شامل [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|تھی]] جس نے مشرقی بحیرہ روم وچ سابق عیسائی علاقےآں اُتے حالے حملہ کيتا سی تے جس وچ جنوب مشرقی ایشیاء وچ آپریشن دا اک مرکز سی۔ اس دا نیڑےی باجگزار ، آسیہ د‏‏ی سلطنت ۔ &lt;ref&gt;Peacock Gallop (2015) &quot;From Anatolia to Aceh: Ottomans, Turks and Southeast Asia&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

وقت دے نال نال ، [[تائیوان]] تے [[جزائر ملوک|مالکو جزیراں]] وچ وی ہسپانوی قلعے تشکیل دتے گئے۔ انھاں ترک کر دتا گیا تے ہسپانوی فوجی ، [[جزائر ملوک|مولوکاس دے]] نويں مسیحی باشندےآں دے نال ، فلپائن واپس چلے گئے تاکہ جاپان وچ پیدا ہونے والے [[منگ خاندان|منگ -]] جنگی وفادار ، کوکسنگا [[مملکت تونگنینگ|تونگنینگ د‏‏ی بادشاہی]]، دے حکمران د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکی آمیز حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی فوجی قوتاں اُتے دوبارہ توجہ مرکوز کرن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor|last=Borao, José Eugenio|publisher=Hong Kong University Press|year=2010|isbn=978-962-209-083-5|page=199|chapter=The Baroque Ending of a Renaissance Endeavour|jstor=j.ctt1xcrpk}}&lt;/ref&gt; اُتے ، منصوبہ بند حملے نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ دراں اثنا ، آبادکاراں نو‏‏ں بحر الکاہل دے جزیراں [[پلاؤ]] تے ماریانا وچ بھیج دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|website=micsem.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== میکسیکو وچ واقع نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی وچ شمولیت ===
[[فائل:Map of the Viceroyalty of New Spain.svg|thumb| نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے تحت علاقےآں دا نقشہ۔]]
[[منیلا|منیلا دے شہر]] دا قیام ، نمیان ، سباگ ، مینیلا دے راجہ اچے ماتندا دے سلطاناں نو‏‏ں متحد کرکے ، جو سلطنت برونائی دا اک محافظ سی ، تے ٹنڈو دا لکن دولا ، جو منگ خاندان چین دا اک راجگڑھ سی۔ 6 فروری ، 1579 نو‏‏ں پوپ گریگوری بارہويں دے ذریعہ پوپل بیل الیئس فولٹی پرسیڈیو دے ذریعہ منیلا دا قیام ، جس نے میکسیکو دے آرکیڈیوسیس دے زیر اثر ایشیاء وچ تمام [[نیا ہسپانیہ|ہسپانوی کالونیاں]] نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.manilacathedral.org/History/history_1.htm &quot;History – the First Cathedral 1581–1583]. Manila Metropolitan Cathedral-Basilica Official Website. Retrieved on March 22, 2013.&lt;/ref&gt; ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے بیشتر حصے تک ، فلپائن نیو اسپین د‏‏ی میکسیکو وچ وائسرایلٹی دا حصہ سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران ہسپانوی آباد کاری ===
[[فائل:Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|thumb| 1792 وچ منیلا وچ رکنے دے دوران ملاپینا مہم دے ممبر ، فرنینڈو برمبلا دے پلازہ ڈی روما منیلا دا خاکہ۔]]
[[فائل:Panares Ancestral House.jpg|thumb| ''نوائے بتو'' ، نوآبادیات‏ی عہد دے دوران اک عام فلپائنی شہری شہری]]
1591 دا &quot;میموریا ڈی لاس اینکومینیڈاس این لاس اسلس&quot; ، فتح لوزان دے محض ویہہ سال بعد ، نوآبادیات دے کم تے عیسائیت دے پھیلاؤ وچ اک نمایاں پیشرفت دا انکشاف کردا ا‏‏ے۔ منیلا شہر وچ اک کیتھیڈرل بنایا گیا سی جس وچ اک ایپیسوپل محل ، اگسٹینی ، ڈومینیکن تے فرانسسکی خانقاہاں تے اک جیسوٹ مکان سی۔ بادشاہ نے ہسپانوی آباد کاراں دے لئی اک اسپتال د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے فرانسسکان دے زیر انتظام مقامی باشندےآں دے لئی اک ہور اسپتال سی۔ فلپائن وچ اسپینیاں د‏‏ی قائم کردہ بستیاں دا دفاع کرنے دے لئی ، &quot;پریسیڈیوس&quot; دے ناں تو‏ں فوجی قلعےآں دا اک جال اسپینیارڈز نے تعمیر تے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی ، تے جزیرے دے اس پار ، لاطینی امریکیو‏ں تے فلپائناں دے ذریعہ بھیج دتا گیا ، تاکہ اسنو‏ں غیر ملکی قوماں تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ جداں کہ پرتگالی ، برطانوی تے ڈچ دے نال نال مسلماناں تے ووکو اُتے چھاپے مار رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire, Rene Javellana, S. J. 1997|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2017-07-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170715191408/http://filipinokastila.tripod.com/fort.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; منیلا گیریژن تقریبا چار سو ہسپانوی فوجیاں اُتے مشتمل سی تے انٹرموروس دا رقبہ تے اس دے آس پاس دا علاقہ ابتدائی طور اُتے 1200 ہسپانوی خانداناں دے ذریعہ آباد ہويا سی۔ [[سیبو شہر|سیبو سٹی وچ ]] ، ویزیاس وچ ، اس بستی نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] تو‏ں مجموعی طور اُتے 2،100 فوجی آباد کار موصول ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm|title=Spanish Expeditions to the Philippines|publisher=PHILIPPINE-HISTORY.ORG|date=2005}}&lt;/ref&gt; منیلا دے فوری طور اُتے جنوب وچ میکسیکن ارمیٹا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|title=West Coast Of The Island Of Luzon &amp;#124; Tourist Attractions|first=Don|last=Herrington|website=www.livinginthephilippines.com|accessdate=February 2, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206200644/http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|archivedate=December 6, 2016}}&lt;/ref&gt; تے [[کاویت شہر|کیویٹ]] &lt;ref&gt;Galaup &quot;Travel Accounts&quot; page 375.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated235&quot;&gt;&quot;Forced Migration in the Spanish Pacific World&quot; By Eva Maria Mehl, page 235.&lt;/ref&gt; وچ موجود سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں بطور مرسل تعینات سن ۔ اس دے علاوہ [[پیرو]] تو‏ں داخل ہونے والے مرداں نو‏‏ں وی ، مینڈاناؤ وچ [[زامبوانگا شہر|زیمبونگا شہر]] آباد کرنے ، مسلم قزاقاں نال جنگ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm &quot;SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE&quot;] (Zamboanga City History)
&quot;He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[پیرو]], as he made his voyage to [[اکاپولکو]] from that kingdom.&quot;&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے اسپینیش-میستیزوس د‏‏ی کمیونٹیز وی سن جو [[الوئیلو شہر|الیلو]] ، [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نیگروز]] &lt;ref&gt;&quot;The Philippine Archipelago&quot; By Yves Boquet Page 262&lt;/ref&gt; تے [[ویگان|ویگن وچ ترقی کردیاں نيں]] ۔ &lt;ref name=&quot;IlocosHeritage&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Ilocos Heritage|last=De la Torre|first=Visitacion|date=2006|publisher=Tower Book House|isbn=978-971-91030-9-7|location=Makati City|page=2}}&lt;/ref&gt; مقامی فلپائنوس تے تارکین وطن اسپینیئرز ، لاطینی امریکیو‏ں تے انہاں د‏‏ی ہسپانوی میسٹیزو اولاد دے وچکار تعاملات بالآخر میکسیکو ہسپانوی بولی دے شاواکوانو ، اک نويں بولی د‏‏ی تشکیل دا سبب بنے۔ دراں اثناء ، ٹنڈو دے نواحی علاقہ وچ ، فرانسسکن فاریاں دے ذریعہ چلائے جانے والا اک کنوینٹ سی تے اک دوسرا ڈومینیکن جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے چینیاں نو‏‏ں عیسائی تعلیم فراہ‏م کردا سی۔ ايس‏ے رپورٹ وچ انکشاف کيتا گیا اے کہ منیلا دے آلے دوالے وچ 9،410 خراج تحسین جمع کيتا گیا ، جس وچ اس گل کيتی نشاندہی کيتی گئی کہ خانقاہاں وچ راہباں دے علاوہ ، تقریبا 30،640 آبادی جو تیرہ مشنریاں (نظریا‏تی وزراء) د‏‏ی ہدایت اُتے سن۔ پمپنگا دے سابقہ صوبے وچ آبادی دا تخمینہ 74،700 تے 28 مشنری سی۔ پانگاسنان وچ اٹھ مشنریاں والے 2،400 افراد۔ کاگیان تے جزیراں وچ بابائینیاں وچ 96،000 افراد لیکن کوئی مشنری نني‏‏‏‏ں۔ لا لگونا وچ 48 مشنریاں دے نال 48،400 افراد۔ بیکول تے کیمارائنز کٹینڈوینس جزیراں وچ پندرہ مشنریاں والے 86،640 افراد ني‏‏‏‏ں۔ خراج تحسین د‏‏ی بنیاد اُتے ، ہسپانوی فلپائن د‏‏ی کل بانی آبادی 667،612 افراد اُتے مشتمل سی ، &lt;ref&gt;The Unlucky Country: The Republic of the Philippines in the 21St Century By Duncan Alexander McKenzie (Page xii)&lt;/ref&gt; جنہاں وچ: 20،000 چینی تارکین وطن سن ، 16،500 پیرو تے میکسیکو تو‏ں بھیجے گئے لاطینی سپاہی-نوآبادیات‏ی سن ، &lt;ref&gt;Stephanie Mawson, ‘Between Loyalty and Disobedience: The Limits of Spanish Domination in the Seventeenth Century Pacific’ (Univ. of Sydney M.Phil. thesis, 2014), appendix 3.&lt;/ref&gt; 3،000 سن جاپانی باشندے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|publisher=Google map of Paco district of Manila, Philippines|location=Philippines|title=Japanese Christian|url=http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507124349/http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archivedate=May 7, 2010}}&lt;/ref&gt; تے 600 یورپ دے خالص اسپینی سن ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uco.es/aaf/garcia-abasolo/files/63df3.pdf|title=Spanish Settlers in the Philippines (1571–1599) By Antonio Garcia-Abasalo}}&lt;/ref&gt; ہندوستانی فلپائناں د‏‏ی اک وڈی لیکن نامعلوم تعداد وی موجود سی ، باقی ملائشیا تے نیگریٹو سن ۔ اوہ 140 مشنریاں د‏‏ی نگہداشت وچ سن ، جنہاں وچو‏ں 79 آگسٹینی ، نو ڈومینیکن تے 42 فرانسسکان سن ۔ &lt;ref&gt;Retana, &quot;Relacion de las Encomiendas existentes en Filipinas el dia 31 de 1.591&quot; Archivo del Bibliófilo Filipino IV, p 39–112&lt;/ref&gt; [[تیرنات شہر|انڈونیشیا]] دے شہر [[تیرنات شہر|ترناٹ]] تو‏ں ہسپانوی انخلا دے دوران ، مخلوط میکسیکو - فلپائنی-ہسپانوی تے مولوکین-پرتگالی نسل دے 200 خاندان جنہاں نے مختصر تر مسیحی سلطنت اُتے ترنیٹ اُتے حکومت کيت‏ی سی (انہاں نے بعد وچ اسلام قبول کرلیا) تے اپنے سلطان نو‏‏ں وی شامل کيتا جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے ، ترنیٹ ، کیویٹ تے ارمیٹا ، منیلا وچ منتقل کردتے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;Zamboangueño Chavacano: Philippine Spanish Creole or Filipinized Spanish Creole? By Tyron Judes D. Casumpang (Page 3)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Spanish-Filipina Mestiza (1899).jpg|thumb| ماریہ کلارا گاؤن]]
جزیراں د‏‏ی بکھری تے بوہت گھٹ آبادی والی &lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139|title=A History of the Philippines|last1=Barrows|first1=David|journal=Guttenburg Free Online E-books|year=2014|volume=1|page=139|quote=Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}&lt;/ref&gt; نوعیت نے ہسپانوی نوآبادیات دے لئی آسان بنا دتا۔اس دے بعد ہسپانوی فلپائنی جزیرے دے بیشتر حصےآں وچ متعدد چھوٹی سمندری ریاستاں د‏‏ی فتح دے لئی سیاسی اتحاد لے آئے ، حالانکہ اوہ منڈاناؤ د‏‏ی سلطانیاں دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کرنے وچ ناکا‏م سن جتھ‏ے نسلی گروہاں تے شمالی علاقہ دے ملحد افگاؤ دا پہاڑی استعمار لوزان قائم سن ۔۔ ہسپانوی لوکاں نے مغربی رہتل دے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا جداں ضابطہ اخلاق ، مغربی طباعت تے [[عیسوی تقویم|گریگوریائی کیلنڈر دے]] نال نال لاطینی امریکا تو‏ں مکئی ، انناس تے چاکلیٹ جداں نويں کھانے دے وسائل وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias|last=Spain|year=1680|location=Madrid|id=[http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf Spanish-language facsimile of the original]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Santo Tomas walled city Philippines.jpg|thumb| انٹرموروس ، منیلا وچ پلازہ سانٹو ٹامس؛ جتھ‏ے سانٹو ڈومنگو چرچ ، کولیگیو ڈی سانٹا روزا تے سینٹو ٹوماس د‏ی اصل یونیورسٹی ہسپانوی دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔]]
تعلیم جزیرے د‏‏ی سماجی و معاشی تبدیلی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سب تو‏ں قدیم یونیورسٹیاں ، [[کالج]] ، تے پیشہ ورانہ اسکول تے ایشیاء وچ سب تو‏ں پہلے [[سرکاری مدرسہ|عوامی تعلیم دا]] نظام ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے دوران ہی تشکیل دتا گیا سی ، تے اس وقت دے نال ہی اسپین د‏‏ی جگہ ریاستہائے متحدہ امریکا نے نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے لے لی سی ، تب تک فلپائن انتہائی تعلیم یافتہ مضامین وچ شامل سن پورے ایشیاء وچ ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Coleman|2009}}&lt;/ref&gt; جیسیوٹس نے 1590 وچ کولیگیو ڈی منیلا د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو بعد وچ یونیورسیڈ ڈی سان اِگناسیو بن گئی ، جو اک شاہی تے منطقی یونیورسٹی سی۔ انہاں نے یکم اگست 1595 نو‏‏ں کولیگیو ڈی سان الڈفونسو د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ سوسائٹی آف جیسس نو‏‏ں 1768 وچ ملک بدر کرنے دے بعد ، جیسوئٹ اسکولاں دا انتظام دوسری جماعتاں نو‏‏ں منظور ہويا۔ 28 اپریل 1611 نو‏‏ں بشپ میگوئل ڈی بینویڈس دے اقدام دے ذریعہ ، منٹو وچ یونیورسٹی آف سینٹو ٹامس د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ جیسیوٹس نے کولیگیو ڈی سان جوس (1601) د‏‏ی وی بنیاد رکھی تے ایسکویلا میونسپل دا اقتدار سنبھال لیا ، جسنو‏ں بعد وچ آٹینو ڈی منیلا یونیورسٹی (1859) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام ادارےآں وچ صرف مذہبی موضوعات ہی نئيں بلکہ سائنس دے مضامین جداں فزکس ، کیمسٹری ، قدرتی تریخ تے ریاضی وی شامل سن ۔ مثال دے طور اُتے ، سینٹو ٹامس یونیورسٹی ، تھیلوجی ، فلسفہ تے انسانیت د‏‏ی تعلیم تو‏ں شروع ہوئی سی تے 18 ويں صدی دے دوران ، فیکلٹی آف فقہ تے کیننیکل لاء نے مل ک‏ے میڈیسن تے فارمیسی دے اسکول کھولے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Josephine Bracken BR.jpg|thumb| جوسہ رجال د‏‏ی اہلیہ ، ماریہ کلارا گاؤن پہنے ہوئے نيں]]
ترتیبی ادارےآں دے باہر ، مشنریاں دیاں کوششاں کسی وی طرح مذہبی تعلیم تک ہی محدود نئيں سن بلکہ جزیراں د‏‏ی معاشی تے معاشی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی طرف وی گامزن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے آبائی علاقےآں وچ کاشت د‏‏ی موسیقی دا ذائقہ تے بچےآں نو‏‏ں ہسپانوی بولی د‏‏ی تعلیم دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Sucesos de las Islas Filipinas|title-link=Sucesos de las Islas Filipinas|last=Antonio de Morga|publisher=Fondo de Cultura|year=1609|isbn=978-0-521-01035-1}}&lt;/ref&gt; انہاں نے چاول د‏‏ی زراعت وچ وی پیشرفت د‏‏ی ، امریکا تو‏ں مکئی تے کوکو لیایا تے انڈگو ، کافی تے گنے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کيتی۔ سرکاری ایجنسی نے متعارف کرایا واحد تجارتی پلانٹ تمباکو دا پلانٹ سی۔ چرچ تے ریاست دا ہسپانوی پالیسی وچ وکھ وکھ تعلق سی ، ریاست مذہبی ادارےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt; فلپائن نو‏‏ں نوآبادیات‏ی بنانے وچ اسپین دا اک مقصد مقامی آبادی نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنا سی۔ تبدیلی مذہب دے کم نو‏‏ں اسلام دے علاوہ دوسرے منظم مذاہب د‏‏ی تفریق تے تضاد د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کيتا گیا سی ، جو ہن وی جنوب مغرب وچ غالب سی۔ چرچ د‏‏ی کتاب سازی د‏‏ی اک بہت وڈی اپیل کيتی گئی ، جس تو‏ں مذہبی مناظر وچ دیسی سماجی رسم و رواج نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس دا حتمی نتیجہ اک نويں رومن کیتھولک اکثریت سی ، جس تو‏ں مغربی منڈاناؤ تے مغربی قبائلی تے لزون دے عداوت پسند لوک (نسلی گروہاں جداں قرطیلیرا دے علاقے دے افگوس تے منڈورو دے منگیان) تو‏ں وکھ تھلگ رہ‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

انتظامیہ د‏‏ی نچلی سطح اُتے ، ہسپانوی لوکاں نے مقامی رہنماواں دا انتخاب کرکے روايتی دیہاندی تنظیم د‏‏ی تشکیل کيتی۔ اس بالواسطہ حکمرانی دے نظام نے اک مقامی دیہاندی طبقے د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں ''پرنسپل'' کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں مقامی دولت ، اعلیٰ مقام تے ہور مراعات حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں مقامی کنٹرول دا اولیاقی نظام قائم رہیا۔ ہسپانوی حکمرانی دے تحت سب تو‏ں اہ‏م تبدیلیاں وچ ایہ سی کہ فرقہ وارانہ استعمال تے زمین د‏‏ی ملکیت دے دیسی نظریہ نو‏‏ں نجی ملکیت دے تصور تے ''پرنسپل کے'' ممبراں نو‏‏ں لقب عطا کرنے دے نال تبدیل کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1608 دے آس پاس ، اک انگریزی نیویگیٹر ، ولیم ایڈمز نے فلپائن دے عبوری گورنر ، روڈریگو ڈی وایرو وائیلاسو تو‏ں ٹوکگاوا [[توکوگاوا ائیاسو|آئیاسو]] د‏‏ی جانب نال رابطہ کيتا ، جو [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے]] نال براہ راست تجارتی رابطے قائم کرنے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ دوستانہ خطوط دا تبادلہ ہويا ، سرکاری طور اُتے جاپان تے نیو اسپین دے وچکار تعلقات شروع ہوئے۔ 1565 تو‏ں 1821 تک ، فلپائن وچ منیلا دے ''رائل آڈیئنشیا'' دے راستے ، میکسیکو تو‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] اک علاقے دے طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی ، تے میکسیکو دے انقلاب دے بعد ، 1821 تو‏ں 1898 تک ، سپین تو‏ں براہ راست زیر انتظام ، &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Shafer|1958}}&lt;/ref&gt; 1898 تک۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا گیلیاں ، [[بیکول علاقہ|بیکول]] تے [[کاویت|کیویٹ]] وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}&lt;/ref&gt; منیلا گیلیناں دے نال اک وڈی بحری تخرکشک وی شامل سی جدو‏ں ایہ منیلا تے [[اکاپولکو|اکاپولکو دا رخ کردا سی]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prize of All the Oceans|last=Williams, Glyn|publisher=Viking|year=1999|isbn=978-0-670-89197-9|location=New York|page=4}}&lt;/ref&gt; گیلین 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ &lt;ref&gt;Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.&lt;/ref&gt; منیلا گیلیاں اپنے نال سامان ، &lt;ref&gt;1996. &quot;Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century.&quot; ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.&lt;/ref&gt; آباد کاراں &lt;ref name=&quot;autogenerated235&quot;&gt;&quot;Forced Migration in the Spanish Pacific World&quot; By Eva Maria Mehl, page 235.&lt;/ref&gt; تے لاطینی امریکا تو‏ں فلپائن دے لئی تیار کردہ فوجی کمک لے ک‏ے گئياں۔ &lt;ref name=&quot;gutenberg1&quot;&gt;[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)](&quot;The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.&quot;)&lt;/ref&gt; الٹ سفر نے ایشین تجارتی مصنوعات &lt;ref&gt;Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.&lt;/ref&gt; تے تارکین وطن &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|last=Seijas|first=Tatiana|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-139-95285-9}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/|title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade|last=Rose|first=Christopher|date=January 13, 2016|website=15 Minute History|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=January 13, 2016}}&lt;/ref&gt; نو‏‏ں وی امریکا دے مغربی حصے وچ لیایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf|title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989|last=Eloisa Gomez Borah|year=1997|website=Anderson School of Management|publisher=[[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس]]|accessdate=February 25, 2012|archivedate=February 8, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا گیلیاں جنہاں نے منیلا نو‏‏ں [[اکاپولکو]] تو‏ں منسلک کیہ اوہ 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ ہسپانوی فوج نے مختلف دیسی بغاوتاں تے متعدد بیرونی نوآبادیات‏ی چیلنجاں دا مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے انگریزاں ، چینی قزاقاں ، ڈچاں تے پرتگالیاں تاں۔ رومن کیتھولک مشنریاں نے بیشتر نشیبی علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کيتا تے اسکولاں ، یونیورسٹیاں تے اسپتالاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1863 وچ اک ہسپانوی فرمان نے تعلیم متعارف کروائی ، جس تو‏ں ہسپانوی وچ پبلک اسکولنگ دا قیام عمل وچ آیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/philippines/53.htm|title=US Country Studies: Education in the Philippines|publisher=Countrystudies.us|accessdate=November 15, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Manila Cathedral before the 1880 earthquake.jpg|thumb| منیلا کیتیڈرل]]
[[فائل:NewSpainFlag.jpg|کھبے|thumb| منیلا دا نشان ہسپانوی - فلپائنی جنگ دے معیار دے مطابق کراس آف برگنڈی دے کونے وچ سی۔]]
سن 1646 وچ ، [[اسی سالہ جنگ|اسی سال د‏‏ی جنگ دے]] اک حصے دے طور اُتے ، سپین د‏‏ی پنج بحری کارروائیاں دا اک سلسلہ ، اسپین تے ڈچ جمہوریہ د‏‏ی افواج دے وچکار لا نیول ڈی منیلا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہسپانوی افواج وچ صرف دو منیلا گیلون تے اک گیلی اُتے مشتمل سی جنہاں وچ عملہ خاص طور اُتے فلپائنی رضاکاراں اُتے مشتمل سی ، اس نے تن علیحدہ ڈچ اسکواڈرن ، مجموعی طور اُتے اٹھارہ بحری جہازاں دے خلاف ، ہسپانوی - فلپائنی فوجاں دے ذریعہ ڈچ اسکواڈرن نو‏‏ں تمام محاذاں وچ سخت شکست دا سامنا کرنا پيا۔ فلپائن اُتے حملے دے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1687 وچ ، [[آئزک نیوٹن|اسحاق نیوٹن]] نے فلپائن دے لئی قدیمی ٹلیمک ناں ، لیوکونیا دا ذکر کرکے اپنے کلاسک فلاسفی نیچرلیز پرنسیپیا ریاضیہ وچ فلپائن دا واضح حوالہ شامل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;manapat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== اٹھارہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی ===
نوآبادیات‏ی آمدنی بنیادی طور اُتے منافع بخش تجارت تو‏ں حاصل کيتی گئی: منیلا گیلینز منیلا د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں میکسیکو دے مغربی ساحل اُتے اکاپولکو د‏‏ی بندرگاہ اُتے سفر کردے ہوئے چاندی دے بلین د‏‏ی ترسیل لے ک‏ے آئے ، تے ٹکسال والا سک‏‏ے جس دا تبادلہ ایشیئن تے بحر الکاہل د‏‏ی مصنوعات دے واپسی کارگو دے لئی کيتا گیا۔ منیلا-اکاپولکو گیلین تجارت (1565 تو‏ں 1815) دے 250 سالاں وچ مجموعی طور اُتے 110 منیلا گیلین نے سفر کيتا۔ 1766 تک اسپین دے نال براہ راست تجارت نئيں ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ہسپانوی حکمرانی دے دوران فلپائن کدی وی کالونی د‏‏ی حیثیت تو‏ں منافع بخش نئيں رہیا سی ، تے مغربی ملکاں تو‏ں ڈچاں دے خلاف طویل جنگ ، جنوب وچ مسلماناں دے نال وقفے وقفے تو‏ں جاری تنازعہ تے شمال تو‏ں جاپانی ووکو قزاقی دا مقابلہ کرنے تو‏ں نوآبادیات‏ی خزانے طور اُتے دیوالیہ ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، نیڑے نیڑے مستقل جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں میکسیکو تے پیرو تو‏ں بھیجے گئے میستیزو ، مولٹو تے انڈیو ( [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ) فوجی &lt;ref name=&quot;gutenberg1&quot;/&gt; جو فلپائن وچ تعینات سن ، دے درمیان موت تے صحرا د‏‏ی شرح وچ اضافہ ہويا۔ &lt;ref&gt;Garcıa de los Arcos, “Grupos etnicos,” ´ 65–66&lt;/ref&gt; زیادہ تر اموات تے صحرا د‏‏ی شرح دا اطلاق جزیرہ نما اطراف وچ لڑائیاں وچ لڑنے دے لئی ، اسپین دے ذریعہ شامل فلپائنی آبائی جنگجوواں اُتے وی ہويا۔ بار بار د‏‏ی جانے والی جنگاں ، اجرت د‏‏ی کمی تے بھکھ دے نیڑے واقعات اِنّے شدید سن ، لاطینی امریکا تو‏ں بھیجے گئے تقریبا نصف فوجی یا تاں ہلاک ہوئے گئے یا باغی باشندےآں دے درمیان رہائش پذیر رہنے دے لئی پینڈو علاقےآں وچ فرار ہوئے گئے یا غلام ہندوستانیاں تو‏ں فرار ہوئے گئے (ہندوستان سے) &lt;ref&gt;The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36&lt;/ref&gt; جتھ‏ے انہاں نے عصمت دری یا جسم فروشی دے ذریعے نسل کشی د‏‏ی ، نسلی ذات پات دے نظام نو‏‏ں ہور دھندلاپن کردے ہوئے اسپین نے برقرار رکھنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, “the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese.” In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.&lt;/ref&gt; انہاں حالات نے فلپائن اُتے حکومت کرنے وچ ودھدی ہوئی مشکل وچ مدد کيتی۔ منیلا دے شاہی مالیہ نے اسپین دے شاہ چارلس III نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ اوہ اس کالونی نو‏‏ں ترک کرنے دا مشورہ دیندا اے ، لیکن مذہبی احکامات نے اس د‏ی مخالفت کيتی کیونجے اوہ فلپائن نو‏‏ں مشرق بعید د‏‏ی تبدیلی دے لئی اک پیڈنگ سمجھنے لگے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فلپائن ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی جانب تو‏ں ادا کيتی جانے والی سالانہ سبسڈی اُتے زندہ رہیا تے اکثر اوہ سپین ٹیکس تے منافع تو‏ں حاصل ہويا جو نیو اسپین (میکسیکو) دے وائسرالٹی دے ذریعہ حاصل ہويا سی ، تے منیلا وچ 200 سالہ قدیم قلعے وچ پہلے تو‏ں تعمیر کیتے جانے دے بعد اس وچ بہتری نئيں آئی سی۔ ابتدائی ہسپانوی نوآبادیات۔ &lt;ref name=&quot;tracy1995p12p55&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; ایہ انہاں حالات وچو‏ں اک سی جس نے 1762 تے 1764 دے درمیان منیلا اُتے مختصر برطانوی قبضے نو‏‏ں ممکن بنایا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== برطانوی حملہ (1762–1764) ====
[[فائل:Fort Santiago Postern of Our Lady of Solitude, Manila 03.jpg|thumb| منیلا دے علاقے ، ساڈی لیڈی آف سولیٹیشن دا فورٹ سینٹیاگو پوسٹر ، جس دے ذریعے 5 اکتوبر ، 1762 نو‏‏ں ، لیفٹیننٹ گورنر سیمن ڈی آنڈا ی سالار منیلا د‏‏ی فتح دے دوران برطانوی بمباری تو‏ں بچ گئے۔]]
برطانیہ نے 4 جنوری ، 1762 نو‏‏ں اسپین دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے 24 ستمبر 1762 نو‏‏ں برطانوی [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دے]] ایسٹ انڈیز اسکواڈرن دے جہازاں تے جواناں د‏‏ی مدد تو‏ں برٹش آرمی دے باقاعدہ دستےآں تے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] سپاہیاں د‏‏ی اک دستہ ، منیلا بے وچ روانہ ہوگئی مدراس ، ہندوستان تو‏ں &lt;ref name=&quot;tracy1995p9&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; منیلا دا محاصرہ کيتا گیا تے 4 اکتوبر 1762 نو‏‏ں انگریزاں دے ہتھو‏ں گر گیا ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا دے باہر ، ہسپانوی رہنما سیمن ڈی آنڈا ی سالازار نے برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دے لئی 10،000 اُتے مشتمل اک ملیشیا نو‏‏ں پامپگا تو‏ں ہی منظم کيتا۔ آنڈا ی سالزار نے اپنا صدر دفتر پہلے بولان وچ ، فیر باکولور وچ قائم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;tracy1995p58&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; متعدد تصادم تے بغاوتاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے بعد ، برطانوی کمانڈ نے لندن وچ جنگی سکریٹری دے سامنے اعتراف کيتا کہ ہسپانوی &quot;ملک اُتے مکمل قبضہ&quot; رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Backhouse, Thomas (1765). The Secretary at War to Mr. Secretary Conway. London: British Library. pp. v. 40.&lt;/ref&gt; منیلا اُتے قبضہ اپریل 1764 وچ یوروپ وچ [[ست سالہ جنگ|ست سال تک جاری رہنے والی جنگ دے]] لئے امن مذاکرات وچ متفق ہونے اُتے ختم ہويا۔ اس دے بعد ہسپانویاں نے برطانویاں د‏‏ی امداد وچ اس دے کردار دے لئی بنونو چینی کمیونٹی نو‏‏ں ستایا۔ [[سپاہی|سیپایاں دے]] ناں تو‏ں جانے جانے والے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ، جو [[سپاہی|انگریزاں دے]] نال آئے سن ، ویران ہوک‏ے نیڑےی علاقے کینٹا ، ریزال وچ آباد ہوگئے ، جس وچ کینٹا دے رہائشیاں د‏‏ی نسلاں د‏‏ی انوکھی ہندوستانی خصوصیات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Fish|2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== 18 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ ہسپانوی حکمرانی ====
[[فائل:Travel through Calle Crisologo.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے نوآبادیات‏ی مکانات]]
[[فائل:Flag of New Spain.svg|thumb| کراس آف برگنڈی نے [[نیا ہسپانیہ|نیا سپین]] (1535–1821) دے وائسرالٹی دے جھنڈے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ]]
1766 وچ اسپین دے نال براہ راست رابطے قائم ہوئے تے اسپین اُتے مبنی قومی جہاز دے ذریعہ یورپ دے نال تجارت کيتی گئی۔ 1774 وچ ، بولان ، ٹنڈو ، لگونا بے تے منیلا دے آس پاس دے ہور علاقےآں تو‏ں نوآبادیات‏ی افسران نے کنزش دے نال اطلاع دتی کہ برطانوی قبضے وچ گذشتہ روز زندہ بچ جانے والے فوجیاں تے صحراواں (میکسیکو ، اسپین تے پیرو سے) چھٹکارا پایا گیا سی ، جو اسلحے دے لئی ہندوستانی فوجی تربیت فراہ‏م کررہے سن ۔ جنگ دے دوران پورے علاقے وچ پھیل چکيا سی۔ &lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/36911506/Eva_Maria_Mehl_Forced_migration_in_the_Spanish_pacific_world_From_Mexico_to_the_Philippines_1765-1811?auto=download &quot;Eva Maria Mehl: Forced migration in the Spanish pacific world: From Mexico to the Philippines, 1765–1811&quot; Page 100.] From the original Spanish language source in the archives of Mexico: &quot;CSIC ser. Consultas riel 208 leg.14 (1774)&quot;&lt;/ref&gt; اسپین تو‏ں مہمات 1785 دے بعد تو‏ں ریئل کمپائپینا فیلیپینا دے ذریعہ چلائے گئے سن ، جسنو‏ں اسپین تے جزیراں دے وچکار تجارت د‏‏ی اجارہ داری عطا ہوئی سی جو 1834 تک جاری رہی جدو‏ں اس کمپنی نو‏‏ں ناقص انتظام تے مالی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی تاج نے ختم کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2016)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
1781 وچ ، گورنر جنرل جوس باسکو و ورگاس نے فرینڈز آف دتی کنٹری د‏‏ی معاشی سوسائٹی قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-5b&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-5}}&lt;/ref&gt; فلپائن نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] زیر انتظام رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ 1821 وچ میکسیکو د‏‏ی آزادی تک اس سال تو‏ں فلپائن دے اسپین تو‏ں براہ راست حکمرانی کيت‏ی ضرورت سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== انیہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی ===
[[فائل:Jose Rizal full.jpg|کھبے|thumb| جوس رجال]]
فلپائن نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وسیع علاقے وچ شامل کيتا گیا سی ، اسپین دے پہلے آئین وچ 1812 وچ کیڈز وچ نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ کدی وی کالونی نئيں سی جداں کہ جدید تاریخی ادب کہندا اے ، لیکن ایشیاء دا اک بیرون ملک خطہ (ہسپانوی آئین 1812)۔ ہسپانوی آئین 1870 وچ &quot;آرکی پیلاگو فلپائنی&quot; دے لئی پہلی خودمختار برادری دا بندوبست کيتا گیا اے جتھ‏ے فلپائن جزیرے دے تمام صوبےآں نو‏‏ں نیم آزاد ہوم حکمرانی دا پروگرام دتا جائے گا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

19 ويں صدی دے دوران اسپین نے تعلیم تے بنیادی ڈھانچے وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيتی۔ 20 دسمبر 1863 دے تعلیمی فرمان دے ذریعہ ، [[ازابیلا دوم|اسپین د‏‏ی ملکہ اسابیلا دوم نے]] اک مفت پبلک اسکول سسٹم دے قیام دا حکم صادر کيتا جس نے ہسپانوی بولی نو‏‏ں تدریس د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیم یافتہ فلپائناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Fundación Santa María (Madrid)|1994}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، 1879 وچ سویس [[نہر سوئز|نہر دے]] کھلنے تو‏ں اسپین دے سفر دا وقت کم ہويا ، جس نے ہسپانوی تے فلپائنوس د‏‏ی اک روشن خیال کلاس ، جو ہسپانوی تے یورپی یونیورسٹیاں وچ داخلہ لینے دے قابل ہوئے چکيت‏ی سی ، الوسٹریڈوس دے عروج نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:WTNaga Mr.Kengkoy B20a.JPG|thumb| ہولی روزاری معمولی سیمینری]]
انفراسٹرکچر دے بہت سارے منصوبے انیہويں صدی دے دوران شروع کیتے گئے سن جس نے فلپائن د‏‏ی معیشت تے اس دے بیشتر ایشیائی ہمسایہ ملکاں تے ایتھ‏ے تک کہ بوہت سارے یورپی ملکاں تو‏ں وی پہلے دے معیار زندگی نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ انہاں وچ لیزن دے لئی ریلوے دا نظام سی ، منیلا دے لئی ٹرام کار نیٹ ورک سی ، تے ایشیا دا پہلا اسٹیل معطلی پل پیوینٹ کلووریا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پیوینٹی کولگانٹ کہیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;Borja&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC&amp;pg=PA132|title=Basques in the Philippines|last=Marciano R. De Borja|publisher=University of Nevada Press|year=2005|isbn=978-0-87417-590-5|page=132}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

یکم اگست ، 1851 نو‏‏ں ، بینکو ایسپول-فلپائنی ڈی اسابیل II دا قیام تیزی تو‏ں معاشی عروج د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا گیا سی ، جس نے زرعی وسائل دے عقلی استحصال اُتے مبنی نويں معیشت دے نتیجے وچ 1800 د‏‏ی دہائی تو‏ں اس د‏ی رفتار وچ بہت اضافہ کيتا سی۔ جزیراں دا ٹیکسٹائل فائبر د‏‏یاں فصلاں جداں [[عباکا|اباک]] ، ناریل ، نیل ، جس د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہوئے رہیا سی ، تو‏ں تیار کردہ تیل د‏‏ی مصنوعات وچ اضافہ ہويا ، اس وجہ تو‏ں رقم د‏‏ی فراہمی وچ اضافہ ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بینک تشکیل پایا۔ بانکو ایسپول-فلپائنی نو‏‏ں وی پہلی بار فلپائن تو‏ں متعلق مخصوص کرنسی ( فلپائن پیسو ) پرنٹ کرنے دا اختیار دتا گیا (1851 تو‏ں پہلے ، بہت ساریاں کرنسیاں دا استعمال کيتا جاندا سی ، زیادہ تر اٹھ دے ٹکڑے )۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Santa-lucia-gate-intramuros.jpg|کھبے|thumb| سانٹا لوسیا گیٹ ، انٹرموروس ، [[منیلا]] ]]
ہسپانوی منیلا نو‏‏ں 19 ويں صدی وچ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے اک ماڈل دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی جس نے جزیراں دے اصل باشندےآں دے مفادات نو‏‏ں استعماری طاقت دے سامنے مؤثر طریقے تو‏ں رکھیا۔ جداں کہ جان کرورفورڈ نے اسنو‏ں اپنی تریخ ہندوستانی جزیرے د‏‏ی تریخ وچ پیش کيتا ، پورے ایشیاء وچ &quot;صرف اک فلپائن نے غیر ملکی طاقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت رہتل ، دولت تے آبادی وچ بہتری آئی&quot;۔ &lt;ref&gt;John Crawfurd, ''History of the Indian Archipelago'', (1820), page 445&lt;/ref&gt; سن 1856 تو‏ں 1860 تک برٹش ہانگ کانگ دے گورنر جنرل جان بوورنگ نے منیلا دے سفر دے بعد لکھیا سی:&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

{{quote|&quot;اس دا کریڈٹ یقینا اسپین نو‏‏ں جاندا اے کہ اک ایداں دے لوکاں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دا اے جس نو‏‏ں نسبتا زیادہ مہذب ہونے دے باوجود وی ، چھوٹی جنگاں تو‏ں مستقل طور اُتے مشغول ک‏ر ک‏ے ، اک غیر منظم تے غیر منحرف ریاست وچ ڈُب گیا سی۔

مجموعی طور اُتے انہاں خوبصورت جزیراں دے باشندے ، گذشتہ سو سالاں دے دوران ، تمام بیرونی دشمناں تو‏ں محفوظ رہے تے مقامی یا یورپی ملکاں دے کسی دوسرے اشنکٹبندیی ملک نال ملن والے ہلکے قوانین دے تحت حکمرانی کردے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &quot;کچھ حد تک مغلوب ، متنازعہ (ہسپانوی) حالات وچ جو مقامی لوکاں دے مفادات دا تحفظ کردے ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref&gt;John Bowring, &quot;Travels in the Philippines&quot;, p. 18, London, 1875&lt;/ref&gt;}}

''فلپائن دے رہائشیاں وچ '' ، فریڈرک ہنری ساویر نے لکھیا:&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:The Escolta - The Broadway of Manila (1899).jpg|thumb| اسکولیٹا ، منیلا 1899 وچ ]]
{{quote|&quot;جب تک کہ اک نا اہل بیوروکریسی نو‏‏ں پرانی پشتنی حکمرانی دا متبادل نئيں بنایا گیا ، تے ٹیکس ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں محصول وچ چار گنیااضافہ ہويا ، تب تک فلپائن اک برادری وچ اِنّے خوش سن جداں کسی وی کالونی وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ آبادی بہت ودھ گئی اوہ قابلیت وچ رہندے سن ، جے انہاں د‏‏ی دولت نہ ہوئے تاں ؛ کاشت وچ توسیع کيتی گئی ، تے برآمدات وچ مستقل اضافہ ہويا۔ […] آؤ انصاف کرن جو برطانوی ، فرانسیسی ، یا ڈچ کالونی ، جو آبائی آباد نيں ، فلپائن تو‏ں اس دا موازنہ کرسکدے نيں جداں اوہ 1895 تک سن ؟۔ &quot;&lt;ref&gt;Frederic H. Sawyer, &quot;[https://books.google.com/books?id=JqfeLUwFNh0C The inhabitants of the Philippines]&quot;, Preface, London, 1900&lt;/ref&gt;}}

فلپائن وچ پہلی سرکاری مردم شماری 1878 وچ کيتی گئی سی۔ کالونی د‏‏ی آبادی 31 دسمبر 1877 تک 5،567،685 افراد ریکارڈ کيتی گئی۔ اس دے بعد 1887 د‏‏ی مردم شماری ہوئی جس دے بعد 6،984،727 د‏‏ی گنت‏ی ہوئی ، &lt;ref name=&quot;Gonzalez93&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm|title=The Philippines: historical demographical data of the whole country|accessdate=July 19, 2003|last=Jan Lahmeyer|year=1996}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ 1898 وچ 7،832،719 باشندے آئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/|title=CENSOS DE CUBA, PUERTO RICO, FILIPINAS Y ESPAÑA. ESTUDIO DE SU RELACION|accessdate=December 12, 2010|last=Voz de Galicia|year=1898}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== لاطینی امریکا دے انقلابات تے براہ راست ہسپانوی حکمرانی ===
{{multiple image|align=left|caption3=|direction=|footer_align=left|footer=دیسی ملبوست [[بارونگ تگوکھ]] تے خواتین د‏‏ی [[باروت سیہا]] د‏‏ی پہلے والی شکلاں ہسپانوی دور وچ تیار کيتیاں گئیاں۔|caption4=|alt4=|image4=|alt3=|width=150|image3=|caption2=|alt2=|image2=Chinese mestizo costume.jpg|caption1=|alt1=|image1=Spanish mestizo costume.jpg|total_width=}}

ہسپانوی فلپائنی اس وقت عروج اُتے پہنچے جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہونے والا مارسیلو آزکرراگا پالمیرو ہسپانوی بادشاہی دا وزیر اعظم بنیا۔ {{Refn|He served as Prime Minister of the Spanish Monarchy in 1897, 1900–1901 and 1904–1905.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sabastian|first1=Stephen|title=Shaping the Western Hemisphere- Student Edition|url=https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-300-59653-0|page=[https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ&amp;pg=PP128&amp;dq=Marcelo+Azcarraga+Palmero 128]}}{{self-published source|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;{{self-published inline|date=February 2020}}}} &lt;ref name=&quot;Manila,My Manila&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila,My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بغاوت تے آزادی دے خیالات جزیراں دے ذریعے پھیلنا شروع ہوئے۔ بوہت سارے لاطینی امریکی &lt;ref&gt;“Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans,” observed the Spanish historian José Montero y Vidal. “They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms.”&lt;/ref&gt; تے کرولوس زیادہ تر ہسپانوی فلپائن د‏‏ی فوج وچ افسر سن ۔ اُتے ، آزادی د‏‏ی لاطینی امریدیاں جنگاں دے آغاز تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری اُتے شدید شکوک و شبہات پیدا ہوگئے ، لہذا جلد ہی انہاں د‏‏ی جگہ اسپین وچ پیدا ہونے والے جزیرہ نما افسران نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ''{{lang|es|Criollo}}'' تے خلاف ''لاطینی'' عدم اطمینان ''مقامیاں'' د‏‏ی بغاوت دے نتیجے وچ ینڈریس نووالس جس فلپائن جنہاں میکسیکو، کولمبیا، وینزویلا، پیرو، چلی، ارجنٹائن دے ہن خود مختار قوماں تو‏ں سن ہسپانوی فوج وچ مقامی فوجیاں دے نال نال دے طور اُتے سابق افسران د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت کيتی گئی سی تے کوسٹا ریکا۔ اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Cavite Mutiny&quot;&gt;Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html &quot;The Cavite Mutiny&quot;]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RichardsonBonifacio&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897|website=Documents of the Katipunan|last=Richardson, Jim|date=January 2006|accessdate=December 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Road in Manila, Capital of Luzon Island, Philippine Islands, 1826-1829.png|thumb| منیلا ، تقریبا۔ 1826]]
[[فائل:Landing Balanguingui.jpg|thumb| انتونیو بروگڈا دے ذریعہ ہسپانوی مہم د‏‏ی سولو تو‏ں لینڈنگ ۔]]
امریکا وچ ؛ بیرون ملک مقیم فلپائنو متعدد نوآبادیات‏ی تحریکاں وچ ملوث سن ، فلمو وی اگیویلر جونیئر نے اپنے مقالے وچ کہیا سی: &quot;منی لیمین تے سمندری جہاز: ہسپانوی دائرے تو‏ں ہٹ کر سمندری دنیا نو‏‏ں شامل کرنا&quot; ، اس وچ دسیا گیا اے کہ فلپائنس جنھاں بین الاقوامی سطح اُتے منیلا مین کہیا جاندا سی اوہ بحریہ وچ سرگرم سن ۔ تے منیلا گیلیناں دے دور دے بعد وی دنیا دیاں فوجاں ، جداں ارجنٹائن د‏‏ی جنگ آزادی دا معاملہ ، جس وچ فرانسیسی نسل دے اک ارجنٹائن ، ہائپولائٹ بوچرڈ ، جو ارجنٹائن د‏‏ی فوج دا نجی ملازم سی ، جدو‏ں اس نے مانٹیری کیلیفورنیا دا محاصرہ کيتا ، اس دا دوسرا جہاز ، سانٹا روزا جس د‏‏ی کپتانی امریکی پیٹر کارنی نے کيت‏ی سی ، دے پاس کثیر النسلی عملہ سی جس وچ فلپائنس شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Delgado de Cantú, Gloria M. (2006). Historia de México. México, D. F.: Pearson Educación.&lt;/ref&gt; مرسین ، کتاب &quot;منیلا مین&quot; دے مصنف نے تجویز پیش د‏‏ی اے کہ انہاں منی لامین نو‏‏ں سان بلس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، جو ایکپولکو میکسیکو دا متبادل بندرگاہ سی جتھ‏ے منیلا - اکاپولکو گیلین تجارتی دور وچ متعدد فلپائن آباد سن ۔ &lt;ref&gt;Mercene, Manila men, p. 52.&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح میکسیکو وچ وی فلپائنس جداں جنرل آئیسڈورو مونٹیس ڈی اوکا نے اسپین دے خلاف میکسیکو د‏‏ی انقلابی جنگ وچ حصہ لیا سی۔ &lt;ref&gt;According to Ricardo Pinzon, these two Filipino soldiers—Francisco Mongoy
and Isidoro Montes de Oca—were so distinguished in battle that they are regarded as folk heroes in Mexico. General Vicente Guerrero later became the first president of Mexico of African descent. See Floro L. Mercene, &quot;[http://www.elizon.com/information/printer_476.html Central America: Filipinos in Mexican History,&quot; Ezilon Infobase, January 28, 2005.]&lt;/ref&gt; امریکا وچ سامراجی جنگاں وچ بیرون ملک مقیم فلپائناں د‏‏ی حالیہ شرکت دا آغاز اس تو‏ں وی شروع ہويا سی جدو‏ں انہاں نے 1812 د‏‏ی جنگ دے دوران نیو اورلینز دے دفاع وچ امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی ، جدو‏ں برطانیہ نے امریکا اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ ايس‏ے طرح ، اس دور وچ ، بیرون ملک مقیم فلپائنوس خاص طور اُتے چین تے انڈوچائنا وچ وی ایشیاء پیسیفک وچ سرگرم عمل سن ۔ تائپنگ بغاوت دے دوران ، فریڈرک ٹاؤنسنڈ وارڈ وچ کنگ حکومت دے لئی بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں ملازم رکھنے والی اک ملیشیا سی ، پہلے تاں اس نے امریکی تے یوروپی مہم جوئی د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں لیکن اوہ بہتر فوجیاں د‏‏ی بھرتی دے دوران ، اپنے ساتھی ڈی کیمپ تو‏ں ملے ، ونسنٹ (وائسنٹے) ) مکانیا ، جو سن 1860 وچ تئیس سال دا سی تے اوہ شنگھائی وچ رہائش پذیر فلپائنی آبادی د‏‏ی اک وڈی آبادی دا حصہ سی ، جو کالیب کیر نے صحافتی طور اُتے دسیا کہ ، &quot;جہاز دے جہازاں اُتے کم کرنے والے تے زمین اُتے تھوڑی تو‏ں زیادہ تکلیف دہ سن &quot;۔ &lt;ref&gt;Caleb Carr, The devil soldier: the story of Frederick Townsend Ward, New York: Random House, 1992, p. 91.&lt;/ref&gt; چین دے بارے وچ اک ہور مصنف ، اسمتھ نے وی اپنی کتاب وچ لکھیا اے: &quot;باڑے تے مینڈارنز&quot; کہ منیلیمین 'بہادر تے متشدد جنگجو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ' تے 'شنگھائی وچ بہت زیادہ کم کرنے دے خواہشمند سن '۔ اس تائپنگ بغاوت دے دوران ، جولائ‏ی 1860 تک ، ٹاؤنسنڈ وارڈ د‏‏ی منی لیمن د‏‏ی فوج نے اک تو‏ں دو سو کرائے دے فوجیاں اُتے سنگ-چیانگ پریفیکچر اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Smith, Mercenaries and mandarins, p. 29.&lt;/ref&gt; اس طرح ، جدو‏ں فلپائن آہستہ آہستہ اسپین دے ذریعہ انقلابی جوش و جذبے نو‏‏ں دبانے لگیا تاں ، بیرون ملک مقیم فلپائناں نے [[بر اعظم امریکا|امریکا]] تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء بحر الکاہل]] وچ مختلف ملکاں د‏‏ی فوجی تے بحری مصروفیات وچ اپنا فعال کردار ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;For an exploration of Manilamen as mercenaries and filibusters in relation to the person and work of Jose´ Rizal, see Filomeno Aguilar Jr, ‘Filibustero, Rizal, and the Manilamen of the nineteenth century’, Philippine Studies, 59, 4, 2011, pp. 429–69.&lt;/ref&gt; فلپائن دے فوجیاں نے [[فرانس|فرانس دے]] ذریعہ بھرتی کيتا [[فرانس|سی]] ، جس دا تعلق [[ہسپانیہ|اسپین تو‏ں سی]] ، تاکہ ابتدائی طور اُتے ہند چینیاں نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب قبول کرنے والےآں د‏‏ی حفاظت کيتی جا سک‏‏ے جو انہاں د‏‏ی مقامی حکومتاں دے ذریعہ ستایا جاندا سی ، تے بعد وچ ویتنام تے لاؤس د‏‏ی حقیقی فتح دے نال نال اس دے قیام دے لئی۔ کمبوڈیا دا پروٹوکٹوریٹ جو سیئی حملےآں تو‏ں آزاد ہويا سی تے فرانس د‏‏ی اک وسطی ریاست دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جو مشترکہ فرانکو-ہسپانوی-فلپائنی فوجاں نے فرانسیسی کوچینچینا تشکیل دتا سی جو سابق کمبوڈین تے ہن ویتنام دے شہر [[ہو چی من شہر|سیگون]] تو‏ں حکومت کردا سی۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ان دے خلاف کرولو تے لاتینو عدم اطمینان اس سرزمین تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھیا تے انہاں دے شکار لوکاں نو‏‏ں استحصالی جزیرہ نمااں دے خلاف جواز عداوت سی جو صرف انہاں د‏‏ی نسل تے وطن تو‏ں لاتعلقی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں مقرر ہوئے سن ۔اس دے نتیجے وچ فلپائنی نژاد فوجی آندرس نوولس د‏‏ی بغاوت ہوئی جس نے اسپین وچ امیر شہرت حاصل کيتی لیکن اس نے غریب فلپائن وچ خدمات انجام دینے دے لئی واپس جانے دا انتخاب کيتا۔ انہاں د‏‏ی حمایت مقامی فوجیاں دے نال نال فلپائن د‏‏ی ہسپانوی فوج وچ سابق افسران نے د‏‏ی جو ہن [[میکسیکو]] ، [[کولمبیا]] ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] ، [[پیرو]] ، [[چلی]] ، [[ارجنٹائن|ارجنٹینا]] تے [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دی]] آزاد قوماں تو‏ں سن ۔ &lt;ref&gt;Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜
1997), 586.&lt;/ref&gt; اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Cavite Mutiny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RichardsonBonifacio&quot;/&gt; اُتے ، جدو‏ں ہسپانوی فلپائن اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہويا مارسیلو ازسریگا پالمیرو ہیرو بن گیا جدو‏ں اس نے لیفٹننٹ جنرل (تھری اسٹار جنرل) د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسپین دے [[خاندان بوربن|بوربن]] سلطنت نو‏‏ں تخت اُتے بحال کيتا۔ ) انقلاب دے ذریعہ بورن نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد۔ آخر کار اوہ ہسپانوی سلطنت دا وزیر اعظم بن گیا تے اسنو‏ں گولڈن فلیس دے آرڈر وچ رکنیت تو‏ں نوازیا گیا ، جو دنیا وچ شاہی دا سب تو‏ں خاص تے معتبر حکم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Manila, My Manila&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila, My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

2006 وچ ، سپین دے شہری کوڈ نے ایہ شرط فراہ‏م کيت‏ی سی کہ اسپیش نال تعلق رکھنے والے آبیرو امریکی ملکاں ، اندورا ، فلپائن ، استوائی گنی ، پرتگال تے اسپارڈک یہودیاں د‏‏ی قومیتاں دے حصول وچ انہاں د‏‏ی ہسپانوی قومیت د‏‏ی کمی دا سامنا نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جس نے فلپائن دے لوکاں دے ذریعہ ہسپانوی قومیت تو‏ں متعلق دوبارہ حاصل کرنے دے آسان راستہ د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ فلپائن وچ ايس‏ے طرح دا قانون 1963 وچ بعد وچ نافذ کيتا گیا سی جس دے تحت &quot;فلپائن دے قدرتی پیدا ہونے والے شہریاں نے ، جنہاں نے اک آبائی ملک ، آئبرو - امریکن ملکاں تے برطانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کيتی اے ، اپنی فطری پیدائشی شہری حیثیت تو‏ں محروم نئيں ہون گے۔&quot;

=== فلپائن دا انقلاب ===
[[فائل:Andrés Bonifacio.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے انقلاب دے والد ، آندرس بونفاسیو ۔]]
سن 1872 وچ تن فلپائنی پادریاں ، ماریانو گیمز ، جوس برگوس ، تے گومبوروزا دے ناں تو‏ں مشہور جیکنٹو زمورا اُتے نوآبادیات‏ی حکا‏م نے بغاوت دا الزام عائد کيتا سی تے اسنو‏ں قتل عام دے ذریعے قتل کيتا گیا سی ، اس دے بعد انقلابی جذبات پیدا ہوئے۔ اس تو‏ں اسپین وچ پروپیگنڈا موومنٹ نو‏‏ں تحریک ملے گی ، جس دا اہتمام مارسیلو ایچ ڈیل پِلر ، جوسِ رجال ، گریسیانو لاپیز جینا ، تے ماریانو پونس نے کيتا سی ، جو ہسپانوی کورٹس دے لئی مناسب نمائندگی تے بعد وچ آزادی دے حق وچ دعویدار سی۔ اس دور دے سب تو‏ں مشہور دانشورانہ تے بنیاد پرست الوسٹرادو، جوس رجال نے &quot;نولی می ٹینگرے&quot; ، تے &quot;الپلیبسٹیریزمو&quot; ناول لکھے ، جس نے تحریک آزادی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; کٹی پورن ، اک خفیہ معاشرے جس دا بنیادی مقصد فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دا تختہ پلیانا سی ، د‏‏ی بنیاد آندرس بونفاسیو نے رکھی سی جو اس دا ''سپریمو'' (رہنما) بن گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Bandera 03.jpg|کھبے|thumb| فلپائنی انقلابیاں دا ابتدائی پرچم۔]]
[[فلپائن دا انقلاب|فلپائنی انقلاب دا]] آغاز 1896 وچ ہويا سی۔ ریزال نو‏‏ں انقلاب دے پھیلنے وچ غلط طور اُتے پھنس گیا سی تے اسنو‏ں 1896 وچ غداری دے الزام وچ پھانسی دتی گئی سی۔ [[کاویت|کیویٹ]] وچ [[کاویت|کٹیپون]] نے دو گروپاں وچ تقسیم کيتا ، مگادیوانگ ، جس د‏‏ی سربراہی ماریانو الواریز ( بونفیسیو دا رشتہ ازدواج دے ذریعہ اے ) ، تے میگدال ، جس د‏‏ی سربراہی ایمیلیو اگوینالڈو نے د‏‏ی ۔ بونفیسیو تے اگینالڈو دے وچکار قائدانہ کشمکش دا اختتام بعد دے فوجیاں دے ذریعہ سابقہ دے پھانسی یا قتل وچ ہويا۔ اگوینالڈو نے معاہدہ برائے بایاک نا باتو تے ایگوئلنڈو دے نال معاہدے اُتے اتفاق کيتا تے اس دے ساتھی انقلابی ہانگ کانگ جلاوطن ہوگئے۔ تمام انقلابی جرنیلاں نے معاہدے اُتے عمل نئيں کيتا۔ اک ، جنرل فرانسسکو مابابولوس نے ، عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی اک سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی قائم کيتی جدو‏ں تک کہ کوئی زیادہ مناسب کمیٹی تشکیل نہ دتی جائے ۔ مسلح تنازعات دوبارہ شروع ہوئے ، اس بار ہسپانوی حکومت والے فلپائن دے تقریبا ہر صوبے تو‏ں آرہے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Malolos congress.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی انقلابی حکومت کیت‏‏ی میلولوس کانگریس دے دوران انقلابی جمع ني‏‏‏‏ں۔]]
1898 وچ ، جدو‏ں فلپائن وچ تنازعات دا سلسلہ جاری رہیا ، کیوبا دے جاری انقلاب دے دوران اپنے شہریاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ امریکی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یو ایس ایس مائن نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا ، [[ہوانا]] بندرگاہ وچ پھٹا تے ڈُب گیا۔ اس واقعے نے [[ہسپانوی – امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں جنم دتا]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|title=The Destruction of USS Maine|publisher=U.S. Department of the Navy, Naval Historical Center|accessdate=August 20, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818121552/http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|archivedate=August 18, 2007}}&lt;/ref&gt; [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوئ نے منیلا وچ ہسپانوی اسکواڈرن نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اک [[جرمن سلطنت|جرمن]] اسکواڈرن منیلا پہنچیا تے مشق وچ مشغول ہوگیا جس نو‏‏ں ڈیوے نے اپنی ناکہ بندی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سمجھدے ہوئے ، جنگ کيت‏ی پیش کش د‏‏ی - جس دے بعد جرمناں نے دستبرداری اختیار کرلئی- &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.&lt;/ref&gt; جرمن شہنشاہ نو‏‏ں امریکی شکست د‏‏ی توقع سی ، اسپین انقلابی انقلابیاں دے لئی منیلا اُتے قبضہ کرنے دے لئی کافی کمزور پوزیشن وچ چھڈ گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکا نے اگینالڈو نو‏‏ں فلپائن وچ واپس آنے د‏‏ی امید دتی سی اس امید اُتے کہ اوہ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف فلپائناں دا جلسہ کريں گا۔ اگینالڈو 19 مئی 1898 نو‏‏ں ڈیوے دے ذریعہ فراہ‏م کردہ ٹرانسپورٹ دے ذریعے پہنچے۔ 12 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اگینالڈو نے کاویٹ ، کیویٹ وچ فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اگینالڈو نے 23 جون نو‏‏ں فلپائن د‏‏ی اک انقلابی حکومت دا اعلان کيتا۔ امریکی زمینی فوج دے پہنچنے تک ، فلپائناں نے دیوار دے شہر انٹرموروس وچ ہسپانوی راجگڑھ دے علاوہ پورے لوزن دے جزیرے اُتے قبضہ کرلیا سی۔ منیلا د‏‏ی جنگ وچ ، 13 اگست 1898 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اس شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی تعاون دا خاتمہ کيتا ، کیو‏ں کہ فلپائنی فوجاں نو‏‏ں منیلا وچ قبضہ کرنے والے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا گیا سی ، جس اُتے فلپائنیاں نے سخت احتجاج کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac126&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== پہلی فلپائنی جمہوریہ (1899–1901) ==
23 جنوری ، 1899 نو‏‏ں ، پہلے فلپائنی جمہوریہ دا اعلان ایشیاء دے پہلے جمہوری آئین دے تحت کيتا گیا ، جس وچ اگینالڈو اس دا صدر سی۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; اگینالڈو دے تحت ، فلپائنی انقلابی فوج نسلی طور اُتے روادار تے ترقی پسند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی کیونجے اس وچ اک کثیر ال نسلی تشکیل موجود سی جس وچ مختلف فلپائنی نسل دے افراد تے قومیت شامل سن ، اس دے افسران سن ۔ جوان سیلز اک ہندوستانی تے فرانسیسی میستیزو نے اک [[میجر جنرل|میجر جنرل دی]] حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، &lt;ref name=&quot;Foreman&quot;&gt;Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons&lt;/ref&gt; {{Rp|507}} چینی فلپائنی جوسہ اگناسیو پاؤ اک بریگیڈیئر جنرل سی ، &lt;ref&gt;[http://www.philstar.com/headlines/2013/02/10/906952/gen.-jose-paua-chinese-philippine-revolution Gen. Jose Paua, the Chinese in Philippine revolution] by Raymund Catindig (The Philippine Star)&lt;/ref&gt; تے وائسین کاتالائن جو فلپائن دے انقلابی بحریہ دا سپریم ایڈمرل مقرر کيتا گیا سی اوہ کریولو دا کیوبا سی۔ نزول.&lt;ref&gt;[http://philippinenavy.tripod.com/history.html History of the Philippine Navy]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلی فلپائنی جمہوریہ دے قیام دے باوجود ، اسپین تے ریاستہائے متحدہ نے ہسپانوی – امریکی جنگ دے خاتمے دے لئی معاہدہ پیرس د‏‏ی شرائط تیار کرنے دے لئی کمشنراں نو‏‏ں پیرس بھیجیا سی۔ فلپائنی نمائندے ، فلپ ایگونسیلو نو‏‏ں اجلاساں تو‏ں خارج کردتا گیا سی کیونجے اگونالڈو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اقوام عالم دے افراد نے تسلیم نئيں کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac126&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; اگرچہ کافی گھریلو مخالفت ہوئے رہی سی ، لیکن امریکا نے فلپائن نو‏‏ں الحاق کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اصل وچ [[گوام]] تے پورٹو ریکو، اسپین نو‏‏ں مذاکرات وچ مجبور کيتا گیا $ 20،000،000.00 دے بدلے وچ فلپہئن دا امریکا تو‏ں الحاق کرے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-14&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippines – The Malolos Constitution and the Treaty of Paris|url=http://countrystudies.us/philippines/14.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; امریکی صدر میک کینلی نے ایہ کہندے ہوئے فلپائن دے الحاق نو‏‏ں جواز پیش کيتا کہ ایہ &quot;دیوتاواں دا تحفہ&quot; سی تے چونکہ &quot;وہ خود حکومت دے لئی نااہل سن ، … ساڈے پاس انہاں سب نو‏‏ں لینے دے علاوہ کچھ نئيں بچا سی ، تے فلپائناں د‏‏ی تعلیم ، تے انہاں د‏‏ی رہتل تے تمدن تے عیسائی بنانا &quot;، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=President McKinley gives his reasons for the U.S. to keep the Philippines|url=http://www.spanamwar.com/McKinleyphilreasons.htm|accessdate=June 9, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Woods|2005}}&lt;/ref&gt; فلپائن دے باوجود کئی صدیاں دے دوران ہسپانویاں نے پہلے ہی عیسائی بنایا ہويا سی۔ پہلے فلپائنی جمہوریہ نے امریکی قبضے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] (1899–1913) ہوئی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1900 وچ فلپائن دے لئی فی کس دا تخمینہ جی ڈی پی ، جس سال اسپین چلا گیا تے پہلے فلپائنی جمہوریہ کم کررہیا سی ، اس د‏ی قیمت 1،033.00$ سی۔ اس نے جاپان ($ 1،135.00) تو‏ں تھوڑا سا پِچھے ، تے چین ($ 652.00) تے ہندوستان (625.00$) تو‏ں بہت اگے ، ایہ پورے ایشیاء وچ دوسرا امیر ترین مقام بنا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_190-economy-gdp-per-capita-1900|title=GDP per capita in 1900 by country. Definition, graph and map.|accessdate=December 12, 2010|last=NationMaster|year=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== امریکی حکمرانی (1898–1946) ==
[[فائل:McKinleyPhilippinesCartoon.jpg|کھبے|thumb| 1898 دے سیاسی کارٹون وچ امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|مک کینلی]] دا آبائی بچے دے نال دکھایا گیا۔ ایتھ‏ے ، فلپائن نو‏‏ں اسپین واپس پرتن دا موازنہ بچے نو‏‏ں پہاڑ تو‏ں پھینکنے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ]]
فلپائناں نے ابتدائی طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اسپین دے خلاف مشترکہ جدوجہد وچ دو ملکاں شامل ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بعد وچ امریکا نے خود نو‏‏ں فلپائنی باغیاں دے مفادات تو‏ں دور کردتا۔ ایمیلیو اگینالڈو اس گل تو‏ں نالاں سن کہ امریکا فلپائن د‏‏ی آزادی دے لئی حمایت دینے دا بیان قلمبند کرنے دا وعدہ نئيں کريں گا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-13&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-13}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی - امریکی جنگ وچ مؤخر الذکر کيتی فتح دے نتیجے وچ جزیراں نو‏‏ں ہسپانوی نے [[پورٹو ریکو]] تے [[گوام|گوام دے]] نال نال ریاستہائے مت toحدہ کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|author=Halstead|title=The Story of the Philippines}}&lt;/ref&gt; &amp;nbsp; [[معاہدہ پیرس (1898)|پیرس دے 1898 دے معاہدے دی]] شرائط دے مطابق اسپین نو‏‏ں 20ملین امریکی ڈالر دا معاوضہ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&amp;printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-96821-9}}.&lt;/ref&gt; تعلقات بگڑ گئے تے تناؤ بڑھدا گیا کیونجے ایہ واضح ہوگیا کہ امریکی رہنے دے لئی جزیراں وچ سن ۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== فلپائن – امریکی جنگ ===
[[فائل:Filipino casualties on the first day of war.jpg|کھبے|thumb| جنگ دے پہلے دن فلپائنی ہلاکتاں]]
[[منیلا|منیلا دے نواحی]] علاقے [[سان خوآن، میٹرو منیلا|سان جوآن]] وچ جدو‏ں امریکی افواج نے اک وڈا حملہ کيتا تاں دو امریکی نجی افراد نے تن فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے بعد ، 4 فروری 1899 نو‏‏ں دشمنی پھوٹ پئی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ دا]] آغاز ہويا ، جس اُتے ہسپانوی امریکی جنگ دے مقابلے وچ کدرے زیادہ رقم خرچ ہوئے گی تے کدرے زیادہ جاناں لینی پڑاں گی۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; تقریبا 126،000 امریکی فوجی اس تنازعہ دے لئی پرعزم ہون گے۔ 4.234 امریکیو‏ں دا انتقال، دے طور اُتے کيتا 12،000-20،000 فلپائن ریپبلکن آرمی فوجیاں والے اک ملک گیر دا حصہ سن [[گوریلا جنگ|گوریلا]] 100،000 فوجیاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80،000 تو‏ں تحریک.&lt;ref name=&quot;deady2005p55&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Deady|2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکیو‏ں تے باغیاں دے وچکار پھنس جانے والی عام آبادی نو‏‏ں خاصا نقصان ہويا۔ جنگ دے بالواسطہ طور اُتے جنگ دے اختتام اُتے [[ہیضہ|ہیضے دی]] وبا دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200،000 فلپائنی شہری اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ تک د‏‏یاں جاناں لاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6Vp63xXFh64C&amp;pg=PA200|title=A War of Frontier and Empire: The Philippine–American War, 1899–1902|last=David Silbey|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=2008|isbn=978-0-8090-9661-9|pages=200–01}}&lt;/ref&gt; دونے طرف تو‏ں مظالم ڈھائے گئے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Americans guarding Pasig River bridge, 1898.jpg|کھبے|thumb| ہتھیار سُٹن د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں امریکی فوجی دریائے پیسیگ دے پل اُتے پہرہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ''ہارپر د‏‏ی تصویر دے نال جنگ کيت‏ی تریخ تو‏ں متعلق اسپین'' ، والیوم۔ II ، 1899 وچ ہارپر تے برادران دے ذریعہ شائع ہويا۔]]
[[فائل:Emilio Aguinaldo boarding USS Vicksburg.jpg|thumb| امریکی افواج دے قبضے دے بعد صدر ایمیلیو اگینالڈو یو ایس ایس وِکزبرگ وچ سوار سن ۔]]
ناقص طور اُتے لیس فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں کھلی لڑائی وچ امریکی فوجیاں نے آسانی تو‏ں قابو پالیا ، لیکن اوہ گوریلا جنگ دے مضبوط مخالف سن ۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; انقلابی راجگڑھ ، [[مالولوس|میلولوس]] نو‏‏ں 31 مارچ 1899 نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ ایوینالڈو تے اس د‏ی حکومت فرار ہوگئی ، اُتے ، نیو اسیجا ، سان آئیسڈرو وچ اک نواں راجگڑھ قائم کيتا۔ 5 جون ، 1899 نو‏‏ں ، اگونالڈو دے سب تو‏ں زیادہ قابل فوجی کمانڈر ، انٹونیو لونا ، اگیوینالڈو دے محافظاں نے اک [[نوئوا اسیہا|اگینالڈو]] نال ملاقات دے لئی [[کاباناتوان|کیوبا ناتوان]] ، [[نوئوا اسیہا|نیو اییجا]] دا دورہ کردے ہوئے اک بظاہر قتل وچ اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}; {{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}.&lt;/ref&gt; اس دے بہترین کمانڈر د‏‏ی ہلاکت تے اس د‏ی فوجاں نو‏‏ں مسلسل شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں امریکی افواج نے شمالی [[لوزون|لوزان]] وچ دھکیل دتا ، اگیوینالڈو نے 13 نومبر نو‏‏ں باقاعدہ فوج نو‏‏ں تحلیل کردتا تے متعدد فوجی علاقےآں وچ وکندریقرت گوریلا کمانڈ دے قیام دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Linn|2000}}.&lt;/ref&gt; اک ہور اہ‏م جنرل ، گریگوریو ڈیل پییلر ، 2 دسمبر 1899 نو‏‏ں تیراڈ پاس د‏ی لڑائی وچ ، امریکیو‏ں نو‏‏ں تاخیر تو‏ں روکنے دے لئی عقبی محافظ د‏‏ی کارروائی وچ ماریا گیا سی ، جدو‏ں کہ اگینالڈو نے پہاڑاں دے ذریعے فرار ہونے وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اگینالڈو 23 مارچ 1901 نو‏‏ں اسابیل دے پالنان وچ پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں منیلا لیایا گیا سی۔ ہور مزاحمت د‏‏ی بے وقوفیت اُتے قائل ، اس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بیعت کيتی تے اپنے ہ‏م وطناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہتھیار ڈال داں ، تے باضابطہ طور اُتے جنگ دا خاتمہ کرن۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; اُتے ، فلپائن دے مختلف حصےآں خصوصا مسلم جنوب وچ ، بغاوت دے بغاوت د‏‏ی مزاحمت 1913 تک جاری رہی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:US flag 45 stars.svg|کھبے|thumb| ریاستہائے متحدہ دا پرچم ، 1896–1908۔]]
1900 وچ ، صدر میک کِنلی نے ٹفٹ کمیشن ، فلپائن بھیج دتا ، جس وچ ایہ قانون نامہ تیار کرنے تے سیاسی نظام نو‏‏ں دوبارہ انجینئر کرنے دا مینڈیٹ دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}.&lt;/ref&gt; یکم جولائ‏ی ، 1901 نو‏‏ں ، کمیشن دے سربراہ ، [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ|ولیم ہاورڈ ٹفٹ]] دا افتتاح سول انتظامی گورنر دے طور اُتے ، محدود ایگزیکٹو اختیارات دے نال کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Taft|1908}}&lt;/ref&gt; فوجی علاقےآں وچ انہاں علاقےآں وچ فوجی بغاوت جاری رکھی گئی جتھ‏ے بغاوت جاری ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}&lt;/ref&gt; ٹافٹ کمیشن نے نويں حکومت دے بنیادی اصولاں دے قیام دے لئی قوانین منظور کیتے ، جنہاں وچ عدالدی نظام ، سول سروس تے مقامی حکومت شامل ني‏‏‏‏ں۔ باغی تحریک د‏‏ی باقیات تو‏ں نمٹنے تے آہستہ آہستہ [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ذمہ داریاں سنبھالنے دے لئی اک فلپائنی کانسٹیبلری دا اہتمام کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== تگوکھ ، نیگروس تے زمبونگا کینٹونل جمہوریہ ===
بریگیڈیئر جنرل جیمز ایف. اسمتھ 4 مارچ 1899 نو‏‏ں ، نگروز دے سب ڈسٹرکٹ دے [[گورنر|ملٹری گورنر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیکولڈ پہنچے ، ، بریک وے کینٹونل ریپبلک آف نیگروز دے صدر ، انیسیٹو لاسن د‏‏ی دعوت نامہ موصول ہونے دے بعد۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last=Linn|first=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76|author-link=Brian McAllister Linn}}&lt;/ref&gt; امریکی انتظامیہ دے دوران دو ہور باغی جمہوریہ مختصر طور اُتے تشکیل دتیاں گئیاں: لوزار وچ تگلی جمہوریہ ، مکاریو ساکے دے تحت ، &lt;ref name=&quot;antonio abad&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=General Macario L. Sakay: Was He a Bandit or a Patriot?|last=Kabigting Abad|first=Antonio|publisher=J. B. Feliciano and Sons Printers-Publishers|year=1955}}&lt;/ref&gt; تے ماریانو آروکیزا دے تحت [[مینداناؤ|مینڈاناو]] وچ جمہوریہ زمبوآنگا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903)|date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|archivedate=December 1, 2010|accessdate=August 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== اندرونی حکومت (1901–1935) ===
[[فائل:Taft Addressing First Philippine Assembly 1907.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی اسمبلی وچ [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ]] حاضرین تو‏ں خطاب کررہے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
[[فائل:Manuel Luis Quezon, (center), with representatives from the Philippine Independence Mission (cropped).jpg|thumb| مینوئیل لوئس کوئزن ، (وسط) ، فلپائن دے آزادی مشن دے نمائندےآں دے نال]]
فلپائن دا نامیاندی ایکٹ انسولر حکومت دے لئی بنیادی قانون سی ، لہذا اس لئی کہیا جاندا اے کہ سول انتظامیہ امریکی بیورو آف انسولر افیئر دے ماتحت سی۔ اس حکومت نے اپنے مشن نو‏‏ں یکجہت‏ی دے طور اُتے دیکھیا ، اس نے فلپائن نو‏‏ں حتمی آزادی دے لئی تیار کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-16&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-16}}&lt;/ref&gt; 4 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں فوجی گورنر دا دفتر ختم کردتا گیا تے آخری فوجی گورنر عدنہ چفی تو‏ں ٹافٹ تک مکمل ایگزیکٹو اختیار منتقل ہويا ، جو فلپائن دے پہلے امریکی گورنر جنرل بنے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}&lt;/ref&gt; فلپائن د‏‏ی طرف ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پالیسیاں بدلدی انتظامیہ دے نال بدل گئياں۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; علاقائی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ، امریکی فلپائن نو‏‏ں اختیار دینے تو‏ں گریزاں سن ، لیکن اک منتخب فلپائنی اسمبلی دا افتتاح سن 1907 وچ ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دو مرتبہ دے اک [[دو ایوانیت|مقننہ دے]] ایوان زیريں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فلپائنی کمیشن دا ایوان بالا منتخب ہويا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فلپائن ترقی پسند اصلاح پسنداں دا اک وڈا ہدف سی۔ سیکرٹری آف وار ٹافٹ نو‏‏ں 1907 د‏‏ی اک رپورٹ وچ امریکی سول انتظامیہ نے کيتا حاصل کيتا اس د‏ی اک خلاصہ پیش کيتا۔ اس وچ انگریزی تعلیم اُتے مبنی اک پبلک اسکول سسٹم د‏‏ی تیز رفتار عمارت دے علاوہ ، تے جدید تر کامیابیاں دے بارے وچ فخر ا‏‏ے۔

: منیلا دے نو تعمیر شدہ پورٹ وچ اسٹیل تے کنکریٹ دے گھاٹ دریائے پاسیگ نو‏‏ں کھودنا ، انسولر حکومت نو‏‏ں ہموار کرنا؛ درست ، فہم اکاؤنٹنگ؛ ٹیلی گراف تے کیبل مواصلا‏تی نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر۔ پوسٹل سیونگ بینک دا قیام۔ وڈے پیمانے اُتے سڑک تے پل د‏‏ی عمارت۔ غیر جانبدارانہ تے غیر متوقع پولیسنگ سول انجینئرنگ د‏‏ی مالی اعانت پرانے ہسپانوی فن تعمیر دا تحفظ؛ وڈے عوامی پارکس؛ ریلوے بنانے دے حق دے لئی بولی لگانے دا عمل۔ کارپوریشن قانون؛ تے اک ساحلی تے ارضیا‏تی سروے۔ &lt;ref&gt;Andrew Roberts, ''A History of the English-Speaking Peoples Since 1900'' (2008), p 26.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1903 وچ فلپائن وچ امریکی اصلاح پسنداں نے بے زمین کساناں نو‏‏ں انہاں دے کھیتاں دے مالکان وچ تبدیل کرنے دے لئی دو وڈے زمینی کم انجام دتے۔ 1905 تک قانون واضح طور اُتے اک ناکامی سی۔ ٹافٹ جداں اصلاح پسنداں دا خیال سی کہ زمینداری د‏‏ی مالیت غیر منظم زرعی افراد نو‏‏ں وفادار رعایا وچ بدل دے گی۔ پینڈو فلپائن وچ معاشرتی ڈھانچہ انتہائی روايتی تے انتہائی غیر مساوی سی۔ زمین د‏‏ی ملکیت وچ سخت تبدیلیاں نے مقامی اشرافیہ دے لئی اک وڈا چیلنج کھڑا کيتا ، جو اسنو‏ں قبول نئيں کرن گے ، تے نہ ہی انہاں دے کسان موکل۔ امریکی مصلحین نے قانون د‏‏ی ناکامی دے لئی کساناں دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں زمینداری د‏‏ی ذمہ داری دا ذمہ دار ٹھہرایا تے استدلال کيتا کہ وڈے باغات تے حصcہ د‏‏ی فصلاں فلپائن دا ترقی دا بہترین راستہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|doi=10.3098/ah.2016.090.4.459|title=From Small Farms to Progressive Plantations: The Trajectory of Land Reform in the American Colonial Philippines, 1900–1916|journal=Agricultural History|volume=90|issue=4|pages=459–483|year=2016|last1=Theresa Ventura}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ایلیٹ فلپینا خواتین نے اصلاحات د‏‏ی تحریک وچ خاص طور اُتے صحت دے امور وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں نے بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال تے زچگی تے بچےآں د‏‏ی صحت ، خالص دُدھ د‏‏ی تقسیم تے بچےآں د‏‏ی صحت دے بارے وچ نويں ماواں نو‏‏ں تعلیم دینے ورگی فوری ضرورتاں اُتے مہارت حاصل کيتی۔ سب تو‏ں نمایاں تنظیماں لا پروٹیکسن ڈی لا انفینسیا ، تے خواتین فیڈریشن د‏‏ی نیشنل فیڈریشن سن۔ &lt;ref&gt;Mina Roces, &quot;Filipino Elite Women and Public Health in the American Colonial Era, 1906–1940.&quot; Women's ''History Review'' 26#3 (2017): 477–502.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Calle Sebastian Calle Hidalgo Manila.jpg|کھبے|thumb| امریکی دور دے دوران منیلا وچ ٹرانویہ]]
جب سن 1913 وچ ڈیموکریٹ [[ووڈرو ولسن]] امریکی صدر بنے تاں ، نويں پالیسیاں شروع کيتیاں گئیاں تاکہ آہستہ آہستہ فلپائن د‏‏ی آزادی دا باعث بنے۔ 1902 وچ امریکی قانون نے فلپائن دے جزیرے وچ فلپائنس د‏‏ی شہریت قائم کيتی۔ 1898 وچ ہوائی تے 1918 وچ پورٹو ریکو دے برعکس ، اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں بنے۔ بالآخر آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، 1916 دا جونز لا نواں بنیادی قانون بن گیا۔ اس وچ مقننہ دے دونے ایواناں دے انتخاب د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Street scene in Manila, Philippines, ca.1900 (CHS-1578).jpg|thumb| منیلا ، فلپائن ، 1900]]
سماجی و معاشی لحاظ تو‏ں ، فلپائن نے اس عرصے وچ ٹھوس ترقی کيتی۔ 1895 وچ غیر ملکی تجارت د‏‏ی مالیت 62 ملین پیسو سی ، جس وچو‏ں 13٪ ریاستہائے متحدہ دے نال سی۔ 1920 تک ، ایہ ودھ ک‏ے 601 ہوچکيا سی &amp;nbsp; ملین پیسو ، جس وچو‏ں 66 فیصد ریاست ہائے متحدہ امریکا دے پاس سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.questiaschool.com/read/3845789?title=Legislative%20History%20of%20America's%20Economic%20Policy%20toward%20the%20Philippines|title=Legislative history of America's economic policy toward the Philippines|last=Reyes|first=Jose|publisher=Columbia University|year=1923|edition=2|series=Studies in history, economics and public law|volume=106|pages=192 of 232}}&lt;/ref&gt; صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا اک ایسا نظام قائم کيتا گیا سی ، جس نے 1930 تک ، تمام اراضی تو‏ں [[شرح اموات|اموات د‏‏ی شرح]] نو‏‏ں کم کيتا ، جس وچ مختلف ٹروپیکل بیماریاں سمیت ، خود ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرح د‏‏ی سطح تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ [[غلامی]] ، [[قزاقی|بحری قزاقی]] تے سر گرمی دے طریقےآں نو‏‏ں دبا دتا گیا لیکن پوری طرح تو‏ں بجھا نئيں گیا۔ انگریزی دے نال اک نواں تعلیمی نظام تعلیم دے وسط دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، آخر کار اوہ جزیرے دا اک ''زبان فرینکا'' بن گیا۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ امریکی گورنراں دے نال تعاون تے تصادم دے متبادل ادوار دیکھے گئے ، اس گل اُتے انحصار کردے ہوئے کہ فلپائن دے مقننہ دے بقول موجودہ اختیارات اپنے اختیارات دے استعمال اُتے کس طرح دا ارادہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب مقننہ دے ممبران نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں فوری تے مکمل آزادی دے ل. لابنگ کيتی۔ واشنگٹن ، ڈی سی نو‏‏ں آزادی دے متعدد مشن بھیجے گئے سن ۔ اک سول سروس تشکیل دتی گئی سی تے آہستہ آہستہ اسنو‏ں فلپائنس نے سنبھال لیا ، جنہاں نے سن 1918 تک موثر انداز وچ کنٹرول حاصل کرلیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکی علاقائی دور دے دوران فلپائنی سیاست وچ نسیونالسٹا پارٹی دا غلبہ سی ، جس د‏‏ی بنیاد 1907 وچ رکھی گئی سی۔ اگرچہ پارٹی دے پلیٹ فارم وچ &quot;فوری طور اُتے آزادی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی ، لیکن امریکیو‏ں دے خلاف انہاں د‏‏ی پالیسی انتہائی مناسب سی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-17&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-17}}&lt;/ref&gt; سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے اندر ، آزادی دے مطالبے د‏‏ی سربراہی مینوئل ایل کوئزن نے د‏‏ی ، جو 1916 تو‏ں 1935 تک مسلسل سینیٹ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلی جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں امریکی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد دا وعدہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس نے فوجیاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی دے نال نال دو جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- اک مقامی طور اُتے بھرتی ہونے والا قومی گارڈ تشکیل دتا گیا سی تے نمایاں تعداد وچ فلپائن نے امریکی بحریہ تے فوج وچ خدمت دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref&gt;Page 92, Volume 32 ''The Encyclopædia Britannica'' 1922 edition&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فرینک مرفی فلپائن دے آخری گورنر جنرل (1933–35) ، تے فلپائن دے پہلے امریکی ہائی کمشنر (1935–36) سن ۔ شکل وچ تبدیلی علامتی تو‏ں زیادہ تھی: اس دا مقصد آزادی د‏‏ی منتقلی دے مظہر دے طور اُتے سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== دولت مشترکہ ===
[[فائل:Quezon Roosevelt.jpg|کھبے|thumb| دولت مشترکہ دے صدر مینوئل ایل کوئزن واشنگٹن ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ دے نال]] ]]
[[فائل:Manuel L. Quezon (November 1942).jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے صدر مینوئل ایل کوئزون]]
[[فائل:Jones-Bridge-skyview-with-Post-Office-1930s.jpg|thumb| منیلا دے فلپائنی ہسپانوی جڑاں دے نال ، ڈینیئل براساں سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے ذریعہ منیلا د‏‏ی شہری منصوبہ بندی تیار کيتی۔ منیلا د‏‏ی سرکاری عمارتاں دے ذریعے پیرس دا نو کلاسیکی فن تعمیر ، منیلا دے ایسٹیرس دے ذریعہ [[وینس|وینس دی]] نہراں ، منیلا بے دے ذریعے [[ناپولی|نیپلس دا]] سورج غروب تے دریائے پیرسگ دے ذریعے پیرس دا سمیٹنے والا دریائے ۔ برنہم منصوبے د‏‏ی عمدہ مثال منیلا سنٹرل پوسٹ آفس تے جونس برج [[منیلا]] سرکا 1930 د‏‏ی دہائی ا‏‏ے۔ ]]
تیس دے عشرے دے اوائل وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] نے فلپائن د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ایہ بنیادی طور اُتے شوگر انڈسٹری تے مزدور یونیناں سن جنہاں دا امریکا دے فلپائن تو‏ں تعلقات کم کرنے وچ داغ سی کیونجے اوہ فلپائن دے سستے شوگر (اور ہور اشیا) تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدے سن جو آزادانہ طور اُتے امریکی منڈی وچ داخل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، انہاں نے فلپائن نو‏‏ں آزادی دینے دے حق وچ مشتعل کيتا تاکہ اس د‏ی سستی مصنوعات تے مزدوری نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بند کيتا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Goff, Richard; Moss, Walter G.; Terry, Janice; Upshur, Jiu-Hwa: ''The Twentieth Century: A Brief Global History'', Boston: McGraw-Hill, 1998, pp. 212&lt;/ref&gt; 1933 وچ ، [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس]] نے صدر [[ہربرٹ ہوور]] دے ویٹو اُتے فلپائنی آزادی دے طور اُتے ہیری ہاؤس – کٹنگ ایکٹ نو‏‏ں منظور کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; اگرچہ اس مسودہ دا مسودہ فلپائن دے اک کمیشن د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا گیا سی ، لیکن فلپائن دے سینیٹ دے صدر مینوئل ایل کوئزون نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، جزوی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈاں دے کنٹرول وچ چھڈ دتا گیا سی۔ انہاں دے زیر اثر فلپائنی مقننہ نے اس بل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-20&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-20}}&lt;/ref&gt; اگلے سال ، اک نظر ثانی شدہ ایکٹ جسنو‏ں ٹیڈنگز – میک ڈوفی ایکٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، بالآخر منظور ہويا۔ اس ایکٹ وچ دس سال دے عرصہ دے بعد مکمل آزادی د‏‏ی منتقلی دے نال فلپائن وچ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی فراہمی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ دولت مشترکہ دا اپنا آئین ہوئے گا تے خود حکومت ہوئے گی ، اگرچہ خارجہ پالیسی امریکا د‏‏ی ذمہ داری ہوئے گی ، تے کچھ قانون سازی دے لئی ریاستہائے متحدہ دے صدر د‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ وچ کہیا گیا سی کہ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی دسويں سالگرہ دے بعد آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوئے گی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا وچ 30 جولائ‏ی 1934 نو‏‏ں آئینی کنونشن طلب کيتا گیا سی۔ 8 فروری ، 1935 نو‏‏ں ، فلپائن دے جمہوریہ دے 1935 دے آئین نو‏‏ں 177 تو‏ں 1 دے ووٹ دے ذریعہ کنونشن نے منظور کيتا سی۔ اس آئین د‏‏ی منظوری صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ]] نے 23 مارچ 1935 نو‏‏ں کيت‏ی سی تے 14 مئی 1935 نو‏‏ں عوامی ووٹاں تو‏ں اس د‏ی توثیق ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090522092815/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|title=Corpus Juris – 1935 Constitution|last=Super Administrator|archivedate=May 22, 2009|website=thecorpusjuris.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

17 ستمبر ، 1935 نو‏‏ں ، &lt;ref name=&quot;presidency.ucsb.edu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14980#axzz1nmGfKCgR|title=Franklin D. Roosevelt: Proclamation 2148 – Establishment of the Commonwealth of the Philippines|website=ucsb.edu}}&lt;/ref&gt; صدارتی انتخابات ہوئے۔ امیدواراں وچ سابق صدر ایمیلیو اگینالڈو ، ''ایگلسیا فلپینا انڈیپینڈینٹ'' رہنما گریگوریو ایگلیپے ، تے ہور شامل سن ۔ نسیونالسٹا پارٹی دے مینوئل ایل کوئزون تے سرجیو اوسمیہ نو‏‏ں بالترتیب صدر تے نائب صدر د‏‏ی نشستاں اُتے کامیابی حاصل کردے ہوئے فاتح قرار دتا گیا۔&lt;ref name=&quot;US-influence2&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Philippines, The period of U.S. influence|url=http://www.britannica.com/eb/article-23717/Philippines|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=February 10, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

دولت مشترکہ حکومت دا افتتاح 15 نومبر ، 1935 د‏‏ی صبح ، منیلا وچ قانون سازی عمارت دے اقدامات اُتے منعقدہ تقریبات وچ ہويا۔ اس تقریب وچ تقریبا 300،000 افراد دے مجمع نے شرکت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;presidency.ucsb.edu&quot;/&gt; ٹیڈنگس – میک ڈوفی ایکٹ دے تحت ، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ فلپائن دے لئی مکمل آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی 1946 مقرر کيتی گئی سی ، جو اک ٹائم ٹیبل سی جس دے بعد نیڑے گیارہ انتہائی اہ‏م واقعات گزرے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== دوسری جنگ عظیم تے جاپانی قبضہ ===
[[فائل:Ww2 131.jpg|کھبے|thumb|249x249px| بتان ڈیتھ مارچ وچ نیڑے 10،000 امریکی تے فلپائنی فوجی ہلاک ہوئے]]

==== فوج ====
[[فائل:Manila 1942.jpg|thumb| 1942 وچ منیلا ، جاپانی فلپائن وچ جاپانی فوج دے ٹینکیٹس]]
[[جاپان]] نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] صرف دس گھینٹے بعد 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پامپانگا|پامپانا]] وچ کلارک ائیر ویہہ اُتے حیرت انگیز حملہ کيتا۔ فضائی بمباری دے بعد لزان اُتے زمینی فوج دے لینڈنگ ہوئے۔ دفاعی فلپائن تے امریکا دیاں فوجاں جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی سربراہی وچ سن۔ اعلیٰ تعداد دے دباؤ اُتے ، دفاعی قوتاں [[باتآن|بٹھان جزیرہ نما]] تے منیلا خلیج دے دروازے اُتے کوریگڈور جزیرے د‏‏ی طرف واپس چلی گئياں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Roxas and his Japanese friend.jpg|کھبے|thumb| کرنل نوبوہیکو جمبو تے مینوئل روکساس نے مخالف فریقاں تو‏ں تنازع دا آغاز کيتا تے اسنو‏ں ختم کيتا۔]]
2 جنوری 1942 نو‏‏ں ، جنرل میک آرتھر نے راجگڑھ منیلا نو‏‏ں اپنی تباہی تو‏ں بچنے دے لئی اک کھلا شہر قرار دتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; فلپائن دا دفاع اپریل 1942 وچ [[باتآن|جزیرہ نما]] بٹھان تے ايس‏ے سال مئی وچ کورگیڈور اُتے ریاستہائے [[باتآن|متحدہ]] - فلپائنی افواج دے آخری ہتھیار سُٹن تک جاری رہیا۔ جاپان دے 80،000 جنگی قیدیاں نو‏‏ں باٹان وچ گرفتار کيتا گیا جنہاں وچو‏ں زیادہ تر بیتان د‏‏ی موت مارچ نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ &amp;nbsp; شمال وچ کلومیٹر. نیڑے 10،000 فلپائن تے 1200 امریکی اپنی منزل تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; صدر کوئزون تے اوسمیہ فوج دے ہمراہ کوریگڈور گئے سن تے بعد وچ اوہ امریکا چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; میک آرتھر نو‏‏ں آسٹریلیا بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے اس نے فلپائن وچ واپسی دا منصوبہ بنانا شروع کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جاپانی فوجی حکا‏م نے فوری طور اُتے فلپائن وچ اک نويں حکومت‏ی ڈھانچے نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا تے فلپائن ایگزیکٹو کمیشن قائم کيتا۔ انہاں نے ابتدائی طور اُتے اک کونسل آف اسٹیٹ دا اہتمام کيتا ، جس دے ذریعے انہاں نے اکتوبر 1943 تک سول امور د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے فلپائن نو‏‏ں اک آزاد جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ جاپانی اسپانسر شدہ جمہوریہ صدر جوس پی لوریل د‏‏ی سربراہی وچ غیر مقبول رہیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt;

1942 دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 1944 دے وسط تک ، فلپائن اُتے جاپانی قبضے دا وڈے پیمانے اُتے زیرزمین تے گوریلا سرگرمی د‏‏ی مخالفت کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;McAAE&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017|title=The Guerrilla War|website=[[American Experience]]|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|title=The Japanese Invasion|first=Salah|last=Jubair|publisher=Maranao.Com|accessdate=February 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|archivedate=July 27, 2010}}&lt;/ref&gt; فلپائنی فوج ، ہور مشرق وسطی وچ امریکی فوج د‏‏ی باقیات د‏‏ی باقیات ، &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Norling|2005}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|url=http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|website=Defense Journal|year=2002|accessdate=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323170920/http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|archivedate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt; گوریلا جنگ وچ جاپانیاں تو‏ں لڑدی رہی تے اسنو‏ں امریکی فوج د‏‏ی اک معاون یونٹ سمجھیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Map of known insurgent activity|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1/Images/p_084.jpg|website=Center of Military History|publisher=United States Army|accessdate=August 26, 2009|archivedate=June 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603023221/https://history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1/Images/p_084.jpg}}&lt;/ref&gt; فراہمی تے حوصلہ افزائی امریکی بحریہ د‏‏ی آبدوزاں تے کچھ پیراشوٹ قطرے دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC|title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War|last=Caraccilo|first=Dominic J.|publisher=Stackpole Books|year=2005|isbn=978-0-8117-3248-2|page=[https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&amp;pg=PA287 287]}}&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی تاثیر کچھ ایسی سی کہ جنگ دے اختتام تک جاپان نے اڑتالیس [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] صرف بارہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں]] نو‏‏ں ہی کنٹرول کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt; وسطی لوزان دے علاقے وچ مزاحمت دا اک عنصر ہوکبالہاپ نے پیش کيتا ، جس نے تقریبا 30،000 افراد نو‏‏ں مسلح کردتا تے لزان دے بیشتر حصے اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ دے وفادار رہنے دے دوران ، بوہت سارے فلپائناں نے امید د‏‏ی تے ایہ یقین کيتا کہ جاپانیاں تو‏ں آزادی انھاں آزادی تے انہاں د‏‏ی پہلے ہی تو‏ں وعدہ کردہ آزادی حاصل کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Dispositions&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Dispositions and deaths|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=April 21, 2020|تاريخ-الأرشيف=March 11, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb| فلپائن نو‏‏ں جاپان د‏‏ی سلطنت تو‏ں آزاد کروانے دے لئی جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی لیئٹی لینڈنگ]]
فلپائن حملہ آور سلطنت دے لئی جنگ دا سب تو‏ں خونریز تھیٹر سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ 498،600 جاپانی فوجیاں نے مشترکہ فلپائنی مزاحمت تے امریکی فوجیاں د‏‏ی لڑائی وچ ماریا ، دوسری وڈی تعداد وچ تھیئٹر دے مقابلے وچ زیادہ تعداد وچ ہلاکتاں ہوئی ، چین دا سارا حصہ جاپانیاں نے تقریبا 455،700 ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964.|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=March 10, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|archivedate=March 11, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dispositions&quot;/&gt; فلپائن اُتے جاپان دے قبضے دا اختتام جنگ دے اختتام اُتے ہويا۔ فلپائن د‏‏ی آزادی دے موقع اُتے ، اتحادی افواج تے جاپانی سلطنت نے خلیج لائٹ د‏‏ی جنگ وچ مجموعی ٹونج دے ذریعہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ لڑی۔ {{Refn|&lt;ref name=&quot;Woodward1947&quot;&gt;{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last1=Woodward |first1=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;LIEUTENANT RAMSEY'S WAR&quot; by EDWIN PRICE RAMSEY and STEPHEN J. RIVELE.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California&lt;/ref&gt;}} امریکی فوج اکتوبر 1944 تو‏ں فلپائن مہم تو‏ں لڑ رہی سی ، جدو‏ں میک آرتھر د‏‏ی [[چھیويں افواج ریاستہائے متحدہ امریکا|چھیويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج]] لائٹی اُتے اتری ۔ اس دے بعد ملک دے دوسرے حصےآں وچ لینڈنگ ہوئی سی تے اتحادیاں نے فلپائن دولت مشترکہ دے دستےآں دے نال منیلا د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ اُتے ، جنگ 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپان دے باضابطہ ہتھیار سُٹن تک جاری رہی۔ بحر الکاہل یا یورپی تھیٹر وچ کِسے وی دوسرے ملک د‏‏ی نسبت جنگ دے خاتمے اُتے فلپائن وچ لگ بھگ 10،000 امریکی فوجی لاپتہ سن ۔ فلپائن نو‏‏ں خاص طور اُتے منیلا د‏‏ی جنگ دے دوران بہت زیادہ جانی و مالی جسمانی تباہی دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق جنگ دے آخری مہینےآں وچ اک ملین فلپائن ہلاک ہوچکے نيں ، اک وڈا حصہ تے منیلا نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== گھر یلو محاذ ====
جداں کہ بیشتر مقبوضہ ملکاں وچ ، جرائم ، پرت مار ، بدعنوانی ، تے کالے بازاراں وچ اک خطرہ سی۔ 1943 وچ جاپان نے نويں شرائط اُتے آزادی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے کچھ ساتھی اس منصوبے دے نال نال چلے گئے ، لیکن جاپان واضح طور اُتے جنگ ہار رہیا سی تے اس وچو‏ں کچھ نئيں بن سکیا۔ &lt;ref&gt;Dear and Foot, eds. ''Oxford Companion to World War II'' pp 877–79&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

گریٹر ایسٹ ایشیاء کو-خوشحالی دے شعبے دا معاشی اڈہ بنانے دے نظارے دے نال ، جاپانی فوج نے انہاں جزیرے دے استعمال نو‏‏ں اپنی صنعت دے ذریعہ درکار زرعی مصنوعات دے ذریعہ تصور کيتا۔ مثال دے طور اُتے ، جاپان دے پاس تائیوان تو‏ں چینی د‏‏ی ودھ مقدار باقی سی ، لیکن ، روئی د‏‏ی شدید قلت اے ، لہذا انہاں نے چینی د‏‏ی سرزمین اُتے کپاسنو‏ں اگانے دے لئی تباہ کن نتائج برآمد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دے پاس کپاسنو‏ں اگانے دے لئی بیج ، [[کیڑے مار دوائیاں|کیڑے مار دوا]] ، تے تکنیکی مہارت د‏‏ی کمی سی۔ بے روزگار کھیتاں دے مزدور شہراں وچ پہنچے ، جتھ‏ے بوہت گھٹ امداد تے کم ملازمدیاں سن۔ جاپانی فوج نے وی ایندھن، دے لئی چھڑی چینی دا استعمال کردے ہوئے د‏‏ی کوشش کيتی ارنڈی پھلیاں تے کھوجر ، تیل دے لئی ڈیرس لئے کنین یونیفارم دے لئی، کپاس، تے [[عباکا]] رسی دے لئی (بھنگ). محدود مہارتاں ، ڈگدی ہوئی بین الاقوامی منڈیاں ، خراب موسم تے آوا جائی د‏‏ی قلت دے پیش نظر منصوبےآں اُتے عمل درآمد کرنا بہت مشکل سی۔ ایہ پروگرام اک ایسی ناکامی سی جس نے جاپانی صنعت نو‏‏ں بوہت گھٹ مدد دتی ، تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی درکار وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|کھبے|thumb| 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں یوم آزادی د‏‏ی تقریبات دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے جھنڈے نو‏‏ں نچھاو‏ر کيتا گیا اے جدو‏ں کہ فلپائن دا جھنڈا بلند کيتا گیا اے ]]
جنگ دے دوران پورے فلپائن وچ زندگی دے حالات خراب سن ۔ ایندھن د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیراں دے درمیان آوا جائی مشکل سی۔ مہنگائی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا بہت ہی کم فراہمی وچ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Food supply problem in Leyte, Philippines, during the Japanese Occupation (1942–44)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== بعد نوآبادیات‏ی فلپائن تے تیسری جمہوریہ (1946–1965) ==
قریبی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی صورتحال دے بالکل برعکس ، موسم بہار 1945 وچ امریکیو‏ں د‏‏ی واپسی دا تقریبا تمام فلپائنیاں نے خیرمقدم کيتا۔ جاپانیاں نے جوس پی لوریل دے ماتحت قائم کردہ &quot;فلپائنی جمہوریہ&quot; دا تعاون انتہائی غیر مقبول سی ، تے منیلا وچ جاپانی فوج د‏‏ی انتہائی تخریبی کارروائیاں نے نفرت دے مستقل ہدف دے طور اُتے جاپان د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ جنگ تو‏ں پہلے دولت مشترکہ نظام د‏‏ی تشکیل دوبارہ سرجیو اوسمیہ دے تحت ہوئی سی ، جو 1944 وچ صدر کوئزن د‏‏ی وفات دے بعد جلاوطنی دے صدر بن گئے سن ۔ اوسمیہ بوہت گھٹ جانیا جاندا سی تے اس د‏ی ناسیونالستا پارٹی ہن ایسی غالب طاقت نئيں رہی سی۔ اوسمیہ دے حامیاں نے مینوئل روکساس دے جواز نو‏‏ں چیلنج کيتا جو لاورل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ میک آرتھر نے روکساس د‏ی حب الوطنی د‏‏ی گواہی دتی تے 1946 وچ ریاستہائے متحدہ دے نال نیڑےی تعلقات دا مطالبہ کرنے والے اک پلیٹ فارم اُتے روکساس دے منتخب ہونے دے بعد باہمی تعاون دا معاملہ غائب ہوگیا۔ نويں اقوام متحدہ د‏‏ی پابندی۔ قومی تعمیر نو؛ عوام دے لئی ریلیف۔ محنت کش طبقے دے لئی معاشرتی انصاف۔ امن و امان د‏‏ی بحالی؛ شہریاں دے انفرادی حقوق تے آزادیاں دا تحفظ؛ تے حکومت کیت‏‏ی دیانتداری تے کارکردگی &lt;ref&gt;Bonifacio S. Salamanca,&quot;Quezon, Osmena and Roxas and the American Military Presence in the Philippines.&quot; ''Philippine Studies'' 37.3 (1989): 301–316. [http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825094234/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 |date=2019-08-25 }}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے بحالی وچ مدد دے لئی کئی پروگراماں نو‏‏ں منظور کيتا ، جنہاں وچ جنگ دے نقصانات تے بحالی دے لئی پنج سال دے دوران 2 بلین ڈالر ، تے اک نواں ٹیرف قانون اے جس وچ امریکا دے نال آزاد تجارت تو‏ں کم ٹیرف وچ 20 سال د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ امریکیو‏ں نو‏‏ں کاروباری سرگرمیاں وچ فلپائن دے نال مساوی حقوق حاصل ہون گے ، اک خاص سلوک جس اُتے ناراضگی کيتی گئی۔ 1947 وچ امریکا نے اک معاہدہ کيتا سی کہ اوہ اپنے وڈے فوجی تے بحری اڈاں نو‏‏ں قائم رکھے گا۔ آزادی د‏‏ی منتقلی ، 1946 وچ حاصل کيتی گئی ، وڈے پیمانے اُتے جنگ دے نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی انتہائی مشکلات دے باوجود ، زیادہ تر اُتے امن تے انتہائی کامیاب رہی۔ &lt;ref&gt;Paul H. Clyde, and Burton F. Beers, ''The Far East: A History of Western Impacts and Eastern Responses, 1830–1975'' (1975) pp 476–77.&lt;/ref&gt; 1960 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں تک شدید تنقید نہ ہوئی اس وقت تک امریکا دے نال خصوصی تعلقات اک اہ‏م خصوصیت رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Man Mohini Kaul, &quot;Philippine Foreign Policy: Retrospect and Prospect.&quot; ''India Quarterly'' 33.1 (1977): 33–48.&lt;/ref&gt;

=== مینوئیل روکساس د‏ی انتظامیہ (1946–1948) ===
{{multiple image|align=right|direction=vertical|width=165|image1=Manuel A Roxas.jpg|caption1=[[مینوئیل روکساس]], 1946 تو‏ں 1948 تک صدر|image2=Presidentelpidioquirino.jpg|caption2=[[الپیڈیو کوئیرینو]], 1948 تو‏ں 1953تک صدر}}

اپریل 1946 وچ انتخابات ہوئے ، مینوئل روکساس ، آزاد جمہوریہ فلپائن دے پہلے صدر بن گئے۔ شیڈول دے مطابق ، 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں امریکا نے فلپائن اُتے اپنی خودمختاری دا ثبوت دتا ۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.chanrobles.com/rpustreatyofgeneralrelations.htm|title=Treaty of General Relations between the Republic of the Philippines and the United States of America|date=July 4, 1946|publisher=Chanrobles law library|access-date=November 30, 2007}}&lt;/ref&gt; اُتے ، فلپائن د‏‏ی معیشت [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی معیشت|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی منڈیاں پر]] زیادہ انحصار رہی۔ زیادہ انحصار ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہائی کمشنر پال میک نٹ دے مطابق ، کسی وی ریاست د‏‏ی ریاست دے باقی ملک اُتے منحصر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-23&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-23}}&lt;/ref&gt; فلپائن ٹریڈ ایکٹ ، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں جنگی بحالی گرانٹ حاصل کرنے د‏‏ی پیشگی شرط دے طور اُتے منظور کيتا گیا سی ، &lt;ref name=&quot;beterano&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Balitang Beterano: Facts about Philippine Independence|url=http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm|publisher=Philippine Headline News Online|accessdate=August 21, 2006|archivedate=June 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104852/http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;beterano&quot;/&gt; نے انحصار نو‏‏ں ہور بڑھاوا دتا جس وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں ہور بنھن د‏‏ی دفعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اک فوجی امداد دے معاہدے اُتے 1947 وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ نامزد فوجی اڈاں اُتے 99 سالہ لیز فراہ‏م کرنے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ایلپڈیو کوئروینو (1948–1953) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|سجے|thumb| وکٹوریہ کوئرینو-گونزالیز فلپائن دے صدر ایلپڈو کوئرینو د‏‏ی دوسری بیٹی سی۔ چونکہ اس دے والد [[بیوہ|رنڈوے سن ]] ، انہاں نے فلپائن د‏‏ی خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، اوہ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اس لقب د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر کارکن بن گئياں۔ ]]
روکساس انتظامیہ نے دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے نال تعاون کرنے والےآں نو‏‏ں عام معافی دتی ، سوائے انہاں لوکاں دے جو متشدد جرائم دا ارتکاب کيتا سی۔ روکساس اپریل 1948 وچ اچانک دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کرگئے ، تے نائب صدر ، ایلپڈیو کوئرینو ، نو‏‏ں صدارت دے عہدے اُتے فائز کردتا گیا۔ انہاں نے 1949 وچ اپنے طور اُتے صدر دے لئی انتخاب لڑا ، جوس پی لوریل نو‏‏ں شکست دتی تے چار سال د‏‏ی میعاد جیت لی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

دوسری جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں افسردہ تے شدید نقصان پہنچایا سی۔ تعمیر نو دا کم کمیونسٹ دے حمایت یافتہ حکمبلہپ گوریلا (جو &quot;ہکس&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ سی ، جو نويں فلپائنی حکومت دے خلاف پُرتشدد مزاحمتی قوت د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ مذاکرات دے اشاراں تے سخت دباو دے وچکار ہکس د‏‏ی طرف حکومت‏ی پالیسی دا رخ۔ سکریٹری برائے دفاع ریمون مگسیسی نے عسکریت پسنداں نو‏‏ں فوجی طور اُتے شکست دینے دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دے نال ہی حکومت کیت‏‏ی عوامی حمایت حاصل کيتی۔ 1945 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ حکم تحریک دا خاتمہ ہوئے گیا سی ، آخر کار مئی 1954 وچ حکم رہنما لوئس تاروک دے غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے نال ہی اختتام پذیر ہويا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

{{stack|[[فائل:Magsaysay Roosevelt.jpg|thumb|کھبے| صدر تے مسز مگسیسی [[ایلینور روزویلٹ]] دے نال مالاکاینگ محل وچ ۔]]}}

=== رامون مگسیسی د‏‏ی انتظامیہ (1953–1957) ===

ریاستہائے مت .حدہ د‏‏ی حمایت وچ ، مگسیسی 1953 وچ اک پاپولسٹ پلیٹ فارم اُتے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے معاشی اصلاحات دا وعدہ کيتا ، تے کیتھولک شمال وچ غریب لوکاں د‏‏ی روايتی طور اُتے مسلم علاقےآں وچ آباد کاری نو‏‏ں فروغ دے ک‏‏ے زمینی اصلاحات وچ پیشرفت کيتی۔ اگرچہ اس نے شمال وچ آبادی دے دباؤ نو‏‏ں دور کيتا ، اس نے مذہبی دشمنیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-26&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-26}}&lt;/ref&gt; کمیونسٹ ہوکبالاہاپ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/nootherwayout00jeff|title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991|last=Goodwin|first=Jeff|date=June 4, 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62948-5|page=[https://archive.org/details/nootherwayout00jeff/page/119 119]|quote=huk rebellion.|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; باقیات نو‏‏ں مگسیسی نے شکست دتی۔ &lt;ref name=&quot;Molina, Antonio 1961&quot;&gt;Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography&lt;/ref&gt; اوہ عام لوکاں وچ بے حد مقبول سی تے مارچ 1957 وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ انہاں د‏‏ی موت نے قومی حوصلے نو‏‏ں اک شدید دھچکيا پہنچیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html|title=THE PHILIPPINES: Death of a Friend|date=March 25, 1957|work=Time|accessdate=October 1, 2020|archivedate=August 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811222322/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== کارلوس پی گارسیا د‏‏ی انتظامیہ (1957–1961) ===
[[فائل:Carlos P Garcia photo.jpg|کھبے|thumb| کارلوس پی گارسیا ، 1957 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک فلپائن دے صدر۔]]
کارلوس پی گارسیا مگسیسی د‏‏ی موت دے بعد صدارت دے عہدے اُتے فائز ہويا ، تے ايس‏ے سال نومبر دے انتخابات وچ چار سالہ مدت دے لئی منتخب ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے &quot;فلپائنی پہلے&quot; دے قومی موضوع اُتے زور دیندے ہوئے کہیا کہ فلپائنی عوام نو‏‏ں ملکی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے مواقع فراہ‏م کرنے چاہ.۔ &lt;ref name=&quot;cgarcia&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Carlos Garcia: Unheralded nationalist|url=http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|publisher=Philippine News Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061026052206/http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|archivedate=October 26, 2006|accessdate=December 20, 2007}}&lt;/ref&gt; گارسیا نے کامیابی دے نال امریکا تو‏ں وڈے فوجی اراضی دے تحفظات تو‏ں دستبرداری دے لئی گل گل کيتی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی مدت ملازمت ختم ہونے دے نال ہی سرکاری بدعنوانی دے معاملات اُتے مقبولیت کھو گئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ڈیوسدادو میکا پیگل د‏‏ی انتظامیہ (1961–1965) ===

14 نومبر 1961 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ، نائب صدر ڈیوسدادو میکا پیگل نے دوبارہ انتخابی صدر کارلوس پی گارسیا تے ایمانوئل پیلیز نو‏‏ں نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شکست دتی۔ صدر میکا پیگل نے 4 جولائ‏ی تو‏ں 12 جون تک [[لسٹ قومی یوم آزادی|فلپائن دے یوم آزادی]] نو‏‏ں تبدیل کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== لینڈ ریفارم کوڈ ====
'''زرعی لینڈ ریفارم کوڈ''' (RA 3844) صدر مکاپیگل دے تحت 1963 وچ نافذ اک فلپائنی [[اصلاحات اراضی|لینڈ اصلاحات]] دا اک وڈا قانون سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1963/ra_3844_1963.html|title=Republic Act No. 3844 : The Agricultural Land Reform Code of the Philippines|date=August 8, 1963}}&lt;/ref&gt;

کوڈ نے اعلان کيتا کہ ایہ ریاست د‏‏ی پالیسی اے 

# فلپائن د‏‏ی زراعت د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے مالک کاشتکاری تے معاشی خاندانی سائز دا فارم قائم کرنا تے اس دے نتیجے وچ ، زمیندار د‏‏ی سرمایہ نو‏‏ں زراعت وچ صنعتی ترقی د‏‏ی طرف موڑنا۔
# نقصان دہ ادارہ جاندی پابندیاں تے طریقےآں تو‏ں پاک چھوٹے کاشتکاراں دے لئی وقار دے حصول دے لئی۔
# زراعت وچ واقعی اک قابل عمل معاشرتی تے معاشی ڈھانچہ تشکیل دینا جو زیادہ پیداوا‏‏ر تے زیادہ زرعی آمدنی دے لئی موزاں ا‏‏ے۔
# صنعتی تے زرعی اجرت دہندگان دے لئی تمام مزدوری دے قوانین نو‏‏ں یکساں تے بلا امتیاز لاگو کرنا
# اک زیادہ زوردار تے منظم زمینی آبادکاری پروگرام تے عوامی اراضی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی؛ اور
# چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں زیادہ آزاد ، خود انحصاری تے ذمہ دار شہری بنانا ، تے ساڈے جمہوری معاشرے وچ حقیقی طاقت دا اک ذریعہ بنانا۔
{{stack|[[فائل:Diosdado Macapagal departing for Malacañang.jpg|thumb| منتخب صدر [[ڈیوسدادو میکا پیگل]] اپنے افتتاح دے روز [[ملاکاینگ پیلس]] دے لئی اپنی ساس دے گھر تو‏ں، اپنے اہل خانہ دے لئی روانہ رہے ني‏‏‏‏ں۔]]}}
اور ، انہاں پالیسیاں دے تعاقب وچ ، درج ذیل نو‏‏ں قائم کيتا

# زراعت وچ تمام موجودہ کرایہ داری نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک زرعی لیز ہولڈ نظام؛
# زرعی مزدوری دے حقوق دا اعلامیہ۔
# زرعی اراضی دے حصول تے مساوی تقسیم دے لئی اک اتھارٹی؛
# زرعی اراضی دے حصول تے تقسیم دے لئی مالی اعانت دینے والا اک ادارہ۔
# زراعت وچ قرض تے ايس‏ے طرح د‏‏ی امداد وچ توسیع دے لئی اک مشینری۔
# زراعت نو‏‏ں مارکیٹنگ ، انتظام ، تے ہور تکنیکی خدمات مہیا کرنے دے لئی اک مشینری۔
# زمینی اصلاحات دے منصوبےآں نو‏‏ں مرتب کرنے تے انہاں اُتے عمل درآمد دے لئی متفقہ انتظامیہ۔
# زمینی صلاحیت دے سروے ، درجہ بندی تے رجسٹریشن دا اک توسیع شدہ پروگرام۔ اور
# اس ضابطہ اخلاق تے ہور متعلقہ قوانین و ضوابط دے تحت پیدا ہونے والے امور دا فیصلہ کرنے دے لئی اک عدالدی نظام۔

==== میپیلینڈو ====
میپیلینڈو مالایا ، فلپائن تے انڈونیشیا دا مجوزہ غیر سیاسی کنفیڈریشن سی۔ ایہ فلپائن وچ دولت مشترکہ د‏‏ی حکومت دے دوران وینسیلا ونزون دے ذریعہ تے ایڈورڈو ایل مارٹیلینو دے 1959 وچ اپنی کتاب &quot; ''سومے ، ملائشیا&quot; وچ '' تیار کردہ تصورات اُتے مبنی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y4g9AAAAMAAJ|title=Someday Malaysia|last=Eduardo L. Martelino|publisher=Pageant Press|year=1959}}&lt;/ref&gt;
 
جولائ‏ی 1963 وچ ، فلپائن دے صدر ڈیوسدادو مکاپل نے منیلا وچ اک سربراہ اجلاس بلیایا۔ میفلینڈو نو‏‏ں ملیشیا دے عوام نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے جوزے رجال دے خواب د‏‏ی تعبیر دے طور اُتے تجویز کيتا گیا سی۔ اُتے ، اسنو‏ں جکارتہ تے منیلا دے حصےآں [[ملائیشیا|وچ ملائیشیا فیڈریشن دے]] قیام وچ تاخیر یا روکنے دے لئی اک تدبیر دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی۔ ایہ منصوبہ اس وقت ناکا‏م ہوئے گیا جدو‏ں انڈونیشیا دے صدر سوکارنو نے ملائیشیا دے نال اپنے کونفرٹسی دا منصوبہ اپنایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=S3eCr4q02RcC|title=The genesis of konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia, 1945–1965|last=Greg Poulgrain|publisher=Crawford House|year=1998|isbn=978-1-85065-513-8}}&lt;/ref&gt;

== مارکوس دور ==
[[فائل:CongressBuilding SEATO.jpg|کھبے|thumb| 24 اکتوبر 1966 نو‏‏ں فلپائن دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی میزبانی وچ [[منیلا]] وچ کانگریس بلڈنگ دے سامنے سیٹو ملکاں دے رہنماواں نے شرکت کيتی۔ (ایل آر :) وزیر اعظم گیوین کاو د‏‏ی (جنوبی ویتنام) ، وزیر اعظم ہیرالڈ ہولٹ (آسٹریلیا) ، صدر پارک چنگ ہی (جنوبی کوریا) ، صدر فرڈینینڈ مارکوس (فلپائن) ، وزیر اعظم کیتھ ہولوک (نیوزی لینڈ) ، لیفٹیننٹ۔ جنرل گگوین وان تھیون (جنوبی ویت نام) ، وزیر اعظم تھنوم کٹیکا کچورن (تھائی لینڈ) ، صدر لنڈن بی جانسن (ریاستہائے متحدہ) ]]
[[فائل:Ismelda Marcos.PNG|thumb| [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] ]]
میکا پیگل نے 1965 وچ دوبارہ انتخابات وچ حصہ لیا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی پارٹی دے سابق ساتھی ، سینیٹ دے صدر [[فرڈینینڈ مارکوس]] نے شکست کھادی سی ، جس نے ناسیونالستا پارٹی وچ رخ اختیار کيتا سی۔ اپنی صدارت دے اوائل وچ ، مارکوس نے عوامی کماں دے منصوبے شروع کیتے تے ٹیکس وصولی نو‏‏ں تیز کردتا۔ &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}&lt;/ref&gt; مشرقی [[صباح]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ، جبدہ دا قتل عام ، جتھ‏ے فلپائنی فوج دے ذریعہ مسلم تسوگ فلپائن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، مارکوس دے ماتحت ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913010948/http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archivedate=September 13, 2015|title=Jabidah and Merdeka: The inside story|date=September 13, 2015}}&lt;/ref&gt; عیسائیاں وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مارکوس 1969 وچ دوبارہ صدر منتخب ہوئے ، دوسری مدت دے لئی فلپائن دے پہلے صدر بنے۔ جرائم تے سول نافرمانی وچ اضافہ ہويا۔ فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے نیو پیپلز آرمی تشکیل دتی تے [[مورو قومی محاذ آزادی|مینڈاناو وچ مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] نے آزاد مسلم قوم دے لئی جدوجہد جاری رکھی۔ 21 اگست ، 1971 نو‏‏ں لبرل پارٹی دے سینیٹرل سلیٹ دے اعلاناندی جلسے دے دوران اپوزیشن دے قانون سازاں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے اک دھماکے دے نتیجے وچ مارکوس نے حبس کارپس د‏‏ی رٹ معطل کردتی۔ احتجاج ودھیا تے 11 جنوری 1972 نو‏‏ں رٹ بحال کردتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories|title=Martial Law, the dark chapter in Philippine history|first=Katerina|last=Francisco|website=Rappler}}&lt;/ref&gt;

=== مارشل لاء ===
[[فائل:PCCLHS Banda Kawayan 70's.jpg|thumb| بندہ کایوان پیلیپناس انجام دے رہے نيں 1970 د‏‏ی گل اے ]]
لاقانونیت د‏‏ی ودھدی لہر تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ دے ماتحت کمیونسٹ شورش د‏‏ی سہولت دے نال نال اپوزیشن د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے درمیان ، مارکوس نے اختلاف رائے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اعلان نامہ 1081 دے [[فوجی قانون|تحت]] 21 ستمبر 1972 نو‏‏ں [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; حکمنامے دا حکم دیندے ہوئے ، مارکوس نے پریس د‏‏ی آزادی تے ہور شہری آزادیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، کانگریس دا خاتمہ کيتا ، میڈیا دے وڈے وڈے ادارے بند کردتے ، اپوزیشن رہنماواں تے عسکریت پسند کارکناں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا جنہاں وچ انہاں دے سخت ترین نقاد وی شامل نيں: سینیٹرز بینیگو ایکینو ، جونیئر ، جوویٹو سلونگا تے جوس ڈیوکنو ۔ &lt;ref name=&quot;uslc-28&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}&lt;/ref&gt; کرفیو نافذ ہونے دے بعد جرائم د‏‏ی شرحاں وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے مظاہرین ، طلباء تے سیاسی مخالفین جلاوطنی وچ جانے اُتے مجبور ہوئے ، تے متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

اک آئینی کنونشن ، جس وچ سن 1970 وچ نوآبادیات‏ی 1935 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی مطالبہ کيتا گیا سی ، مارشل لاء دے اعلان دے بعد اک نويں آئین د‏‏ی تشکیل دا کم جاری رکھے۔ نواں آئین 1973 دے اوائل وچ نافذ ہويا ، جس نے صدارتی تو‏ں [[پارلیمانی نظام|پارلیمنٹ]] وچ حکومت کیت‏‏ی شکل بدل دتی تے مارکوس نو‏‏ں 1973 تو‏ں اگے اقتدار وچ رہنے دتا۔ مارکوس نے دعوی کيتا کہ مارشل لا &quot;نیو سوسائٹی&quot; بنانے دا پیش خیمہ سی ، جس اُتے اوہ دو دہائیاں تک حکمرانی کريں گا۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; مختلف انتظامیہ د‏‏ی سابقہ مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران معیشت مضبوط سی۔ اُتے ، مارشل رول دے تحت فلپائن دے وڈے پیمانے اُتے قرضےآں تے تخفیف دے امکانات دے بعد معیشت دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ صدر د‏‏ی اہلیہ ، [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] اعلیٰ معاشرے وچ رہدیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

[[آمریت|آمریت دے]] تحت انسانی حقوق د‏‏ی پامالی &lt;ref name=&quot;McCoy199909202&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime|date=September 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abinales&amp;Amoroso20052&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=State and society in the Philippines|last=N.|first=Abinales, P.|date=2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-1023-4|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}&lt;/ref&gt; نے خاص طور اُتے سیاسی مخالفین ، طلباء کارکناں ، صحافیاں ، مذہبی کارکناں ، کساناں تے ہور افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا جنہاں نے انتظامیہ دے خلاف جدوجہد کيتی۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] ، فلپائنی ٹاسک فورس دے حراستی افراد ، تے ايس‏ے طرح دے انسانی حقوق د‏‏ی نگرانی کرنے والے ادارےآں د‏‏ی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ، &lt;ref name=&quot;RachelAGReyes201604122&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/|title=3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975–1985 – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net|language=en-US|accessdate=June 15, 2018|date=April 12, 2016}}&lt;/ref&gt; آمریت اُتے 3،257 معلوم عدالدی تشدد ، 35،000 دستاویزی اذیت ، 77 'غائب' تے 70،000 قیدیاں دے ذریعہ نشان لگیا دتا گیا سی۔ .&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Marcos Martial Law: Never Again|last=Robles|first=Raissa|publisher=FILIPINOS FOR A BETTER PHILIPPINES, INC|year=2016|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

عوام نے دریافت کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وکھ وکھ سینواں اُتے پھینکنے تو‏ں پہلے قتل دے 3،257 وچو‏ں 2،520 افراد نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں د‏‏ی تذلیل د‏‏ی - ایہ اک ایسی تدبیر اے جس تو‏ں عوام وچ خوف نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا اے ، &lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt; جس نو‏‏ں &quot;نجات پانے&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &quot; کچھ لاشاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تک کہ گوشت خوری دا نشانہ بنایا گیا سی۔

=== چوتھ‏ی جمہوریہ ===
[[فائل:Manila December 1982-5.jpg|کھبے|thumb| منیلا 1980 د‏‏ی دہائی]]
مارکوس نے 17 جنوری 1981 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مارشل لاء اٹھایا۔ اُتے ، انہاں نے گرفتاری تے نظربندی دے لئی حکومت دا زیادہ تر اختیار برقرار رکھیا۔ بدعنوانی تے [[اقرباء پروری|اقربا پروری]] دے نال نال شہری بدامنی نے مارکوس دے تحت معاشی نمو تے ترقی وچ شدید کمی دا باعث بنی ، جنہاں د‏‏ی اپنی صحت نو‏‏ں لوپس د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سیاسی حزب اختلاف نے 1981 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، جس نے نتائج اُتے انہاں دے کنٹرول اُتے احتجاج دے لئی ریٹائرڈ جنرل الیجو سانٹوس دے خلاف مارکوس دا مقابلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-28&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}&lt;/ref&gt; مارکوس 16 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں دے فرق تو‏ں جیت گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں نويں آئین دے تحت ہور چھ سال د‏‏ی میعاد ملنے دتی جائے گی جو اس د‏ی انتظامیہ نے تیار کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/first-family|title=A family affair &amp;#124; 31 years of amnesia|first=Research by Kristian|last=Javier|website=newslab.philstar.com}}&lt;/ref&gt; مارکوس نو‏‏ں وزیر اعظم بننے دے لئی وزیر خزانہ سیسر ویراٹا بالآخر مقرر کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&amp;pg=PA75|title=Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism|last=Celoza|first=Albert|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1997|isbn=978-0-275-94137-6|page=75}}&lt;/ref&gt;

1983 وچ ، اپوزیشن لیڈر بینیگنو ایکینو ، جونیئر نو‏‏ں طویل عرصہ تو‏ں جلاوطنی دے بعد فلپائن واپس آنے اُتے [[نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا|منیلا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے قتل کيتا گیا سی۔ اس نے مارکوس دے نال عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں متحد کيتا تے اس دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے دباؤ سمیت ہور واقعات دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام فروری 1986 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; اپوزیشن اکینو د‏‏ی بیوہ دے تحت متحد [[کوریزون اکینو|کوراجون اکینو]] . انتخابات دے باضابطہ کینوسسر ، کمیشن آن الیکشن (کاملیک) نے مارکوس نو‏‏ں انتخاب دا فاتح قرار دے دتا۔ اُتے ، کاملک دے نتائج تے نامفریل دے وچکار اک بہت وڈا تضاد پایا گیا ، جو رائے دہندے دے اک تسلیم شدہ نظر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے دھوکہ دہی دے نتیجے نو‏‏ں مقامی تے بین الاقوامی مبصرین نے مسترد کردتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-29&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippines – From Aquino's Assassination to People Power|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; کارڈینل جمائم سن نے کورازن ایکینو دے لئی حمایت دا اعلان کيتا ، جس نے عوامی بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جنرل فیڈل راموس تے وزیر دفاع جوآن پونس اینریل نے مارکوس د‏‏ی حمایت واپس لے لئی۔ پرامن سویلین-فوجی بغاوت ، جسنو‏ں ہن عوامی طاقت انقلاب کہیا جاندا اے ، نے مارکوس نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا تے 25 فروری 1986 نو‏‏ں [[کوریزون اکینو|کورازن ایکنو]] نو‏‏ں صدر مقرر کيتا۔ مارکوس د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں مختلف ذرائع نے ازدواجی آمریت دے طور اُتے بلايا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== پنجويں جمہوریہ (1986 – موجودہ) ==

=== کورازون کوجوانگکو ایکینو (1986–1992) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb| [[کوریزون اکینو|قازون ایکینو]] ، قتل شدہ اپوزیشن لیڈر بینیگو ایکنو جونیئر د‏‏ی بیوہ ، 25 فروری 1986 نو‏‏ں عہدے دا عہدہ سنبھالاں ]]
[[فائل:Pinatubo ash plume 910612.jpg|کھبے|thumb| 1991 وچ کوہ پیناٹوبو پھٹا۔]]
کورازن ایکینو نے صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی فوری طور اُتے اک انقلابی حکومت تشکیل دتی ، تے اک عبوری &quot; آزادی آئین &quot; د‏‏ی فراہمی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; فروری 1987 وچ اک نويں مستقل آئین د‏‏ی توثیق تے نافذ کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

آئین نے مارشل لا دا اعلان کرنے دے لئی صدارتی اختیار نو‏‏ں اپاہج بنا دتا ، [[کوردیلیرا انتظامی علاقہ|کورڈیلراس]] تے [[مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ|مسلم مینڈانا]] وچ خود مختار علاقےآں دے قیام د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے صدارتی طرز حکومت تے دو طرفہ کانگریس نو‏‏ں بحال کيتا۔ &lt;ref name=&quot;usdos&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Background Notes: Philippines, November 1996|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/eap/philippines9611.html|publisher=U.S. Department of State|accessdate=August 16, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جمہوری ادارےآں د‏‏ی بحالی تے شہری آزادیاں دے احترام وچ پیشرفت ہوئی ، لیکن ایکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں وی کمزور تے غیر سنجیدہ سمجھیا جاندا سی ، تے فلپائنی فوج دے ناکارہ اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں متعدد کوششاں اُتے مشتمل بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل سیاسی استحکا‏م تے معاشی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئی سی۔ &lt;ref name=&quot;cnn-cory&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Then &amp; Now: Corazon Aquino|url=http://edition.cnn.com/2005/US/09/19/cnn25.aquino.tan/index.html|publisher=CNN|accessdate=August 16, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اضافی طور اُتے قدرتی آفات د‏‏ی اک سیریز نے معاشی نمو وچ وی رکاوٹ پائی ، جس وچ 1991 وچ ماؤنٹ پناتوبو دا پھٹ پيا جس وچ 700 ہلاک تے 200،000 بے گھر ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Pinatubo – Eruption Features|url=http://www.ngdc.noaa.gov/hazard/stratoguide/pinfeat.html|publisher=National Geophysical Data Center|accessdate=April 3, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ایکنوو د‏‏ی صدارت دے دوران ، منیلا نے بغاوت د‏‏ی چھ ناکا‏م کوششاں دا مشاہدہ کيتا ، ایہ دسمبر 1989 وچ سب تو‏ں سنگین واقعہ سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Riggs|1994}} (footnote 18)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1991 وچ ، فلپائن دے سینیٹ نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا جس دے تحت اس ملک وچ امریکی فوجی اڈاں وچ 10 سال د‏‏ی توسیع د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ امریکا نے نومبر وچ پمپنگا وچ کلارک ائیر ویہہ تے دسمبر 1992 وچ زمبیلس وچ سبک بے نیول اڈے نو‏‏ں حکومت دے حوالے کردتا ، جس نے فلپائن وچ امریکی فوجی موجودگی د‏‏ی اک صدی دا خاتمہ کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== فیڈل ویلڈیز راموس د‏‏ی انتظامیہ (1992–1998) ===
1992 دے انتخابات وچ ، سکریٹری دفاع فیڈل وی راموس ، جنہاں د‏‏ی ایکوینو د‏‏ی حمایت سی ، نے ست امیدواراں دے میدان وچ صرف 23.6٪ ووٹ حاصل کرکے صدارت حاصل کيتا۔ اپنی انتظامیہ دے اوائل وچ ، راموس نے &quot;قومی مفاہمت&quot; نو‏‏ں اپنی اولین ترجیح قرار دتا تے ایکنو سالاں دے تفرقے اُتے قابو پانے دے لئی اتحاد بنانے وچ کم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;usdos&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

انہاں نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے کمیونسٹ باغیاں ، مسلم علیحدگی پسنداں ، تے عسکریت پسند باغیاں دے نال گل گل د‏‏ی بنیاد رکھی ، تاکہ انہاں نو‏ں حکومت دے خلاف اپنی مسلح سرگرمیاں بند کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ جون 1994 وچ ، راموس نے عام طور اُتے عام طور اُتے عام باغی گروپاں نو‏‏ں معاف کرنے دے لئی عام طور اُتے معافی نامے اُتے دستخط کیتے ، تے فلپائن دے فوج تے پولیس اہلکار جنہاں اُتے باغیاں تو‏ں لڑدے ہوئے ہوئے جرائم دا الزام لگایا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اکتوبر 1995 وچ ، حکومت نے فوجی شورش نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ دے نال اک امن معاہدے [[مورو قومی محاذ آزادی|مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] (MNLF)، اک اہ‏م علیحدگی پسند گروپ وچ اک آزاد وطن دے لئی لڑ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] ، 24 سالہ جدوجہد نو‏‏ں ختم ہونے والے 1996 وچ دستخط ہوئے سن . اُتے ، [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] نے اک ایم این ایل ایف سپلینٹر گروپ نے اسلامی ریاست دے لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ریموس دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایسی ترمیم د‏‏ی منظوری دے لئی کوششاں دا جو انہاں نو‏ں دوسری مدت دے لئی انتخابات وچ حصہ لینے دا موقع فراہ‏م کريں گا ، وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا سامنا کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راموس نے اعلان کيتا کہ اوہ دوبارہ انتخاب نئيں کرن گے۔ &lt;ref name=&quot;asiaweek2&quot;&gt;{{cite magazine|title=Showdown in Manila|url=http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|magazine=Asiaweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110215216/http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|archivedate=November 10, 2006|accessdate=December 20, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1993 وچ یو پی ایل بی دے طلباء ایلین سرمینٹا تے ایلن گومیز دے عصمت دری دے معاملے د‏‏ی روشنی وچ انہاں د‏‏ی صدارت وچ سزائے موت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے 1999 وچ قتل ہونے والے پہلے فرد لیو ای شیگرے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|title=A timeline of death penalty in the Philippines|publisher=Philippine Center for Investigated Journalist|date=April 18, 2006|accessdate=April 18, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|archivedate=February 17, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== جوزف یجریکو ایسٹراڈا د‏‏ی انتظامیہ (1998–2001) ===
[[فائل:Joseph estrada 2000.jpg|کھبے|thumb| صدر جوزف ایسٹراڈا]]
سابق فلمی اداکار جوزف ایسٹراڈا ، جو راموس دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں ، 1998 وچ اک زبردست فتح تو‏ں صدر منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی انتخابی ماساں غریباں د‏‏ی مدد تے ملک دے زرعی شعبے نو‏‏ں ترقی دینے دا وعدہ کيتا۔ انہاں نے خاص طور اُتے غریباں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبولیت حاصل کيتی۔ ایسٹرادا نے ایشیئن مالیا‏تی بحران دے دوران اپنا عہدہ سنبھال لیا۔ اُتے ، اقتصادیات نے 1998 وچ کم .0.6 ٪ د‏‏ی شرح نمو تو‏ں نمٹنے دے بعد 1999 تک 3.4 فیصد د‏‏ی اعتدال پسند نمو حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;Antonio C. Abaya, [http://www.manilastandardtoday.com/?page=antonioAbaya_jan17_2008 GMA's successes], Manila Standard, January 17, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/ Philippines' GDP grows 3.2 pc in 1999, GNP up 3.6 pc] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117164203/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/|date=November 17, 2011}}, Asian Economic News, January 31, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf Philippines' GDP up 4.5% in 2nd qtr], Asian Economic News, September 4, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf |date=May 18, 2023 }}, Governor Amando M. Tetangco, Jr.,
Bangko Sentral ng Pilipinas, June 27, 2008. (WebCite archive of [http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf the original])&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Speech: ''[http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&amp;yr=2000 THE PHILIPPINES: CONSOLIDATING ECONOMIC GROWTH]'', Governor [[Rafael Buenaventura]], [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], March 13, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110607081312/http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp Philippines : Recent Trends and Prospects], Asian Development Bank, 2001. (archived from [http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp the original] on June 7, 2011)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ان دے پیشرو د‏‏ی طرح 1987 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی وی ایسی ہی کوشش سی۔ اس عمل نو‏‏ں ترقی دے لئی کونکورڈ یا آئینی اصلاح دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریموس تے اروروئی دے تحت چارٹر تبدیلی دے برخلاف ، اس دے حامیاں دے مطابق ، کونکورڈ تجویز ، آئین د‏‏ی 'پابندیاں' معاشی دفعات وچ ہی ترمیم کرے گی جو فلپائن وچ زیادہ غیر ملکی سرمایہ کاری دے داخلے وچ رکاوٹ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ آئین وچ ترمیم کرنے وچ کامیاب نئيں سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اپریل 2000 وچ مینڈاناؤ وچ علحیدگی د‏‏ی ودھدی ہوئی تحریک دے بعد ، صدر ایسٹراڈا نے [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے خلاف &quot;آل آؤٹ وار&quot; دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Erap2008-09-18&quot;&gt;[http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict] (September 18, 2008), [http://hdn.org.ph/ Human development Network].&lt;/ref&gt; بعد وچ حکومت نے 46 ملی فیر کیمپس اُتے قبضہ کرلیا جنہاں وچ ایم ایم ایف دے ہیڈکوارٹر 'کیمپ ابوبکر وی شامل سن ۔ &lt;ref&gt;[http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html Philippine Military Takes Moro Headquarters], ''People's Daily'', July 10, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پر ، اکتوبر 2000 وچ ، ایسٹراڈا اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ جوئے بازی دے غیر قانونی کاروبار تو‏ں لکھاں پیسےآں نو‏‏ں تنخواہاں وچ قبول کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ایوان نمائندگان نے متاثر کيتا ، لیکن سینیٹ وچ اس دے مواخذے دا مقدمہ اس وقت ٹُٹ گیا جدو‏ں سینیٹ نے صدر دے بینک ریکارڈاں د‏‏ی جانچ پڑتال نو‏‏ں روکنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اس دے جواب وچ ، اسٹراڈا دے استعفیٰ دے مطالبے اُتے وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے پھوٹ پئے۔ سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج ، کابینہ دے استعفاں ، تے مسلح افواج د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبرداری دا سامنا کردے ہوئے ، ایسٹراڈا نو‏‏ں 20 جنوری 2001 نو‏‏ں عہدے تو‏ں مجبور کيتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== گلوریا میکا پیگل-اروئےو د‏‏ی انتظامیہ (2001–2010) ===
[[فائل:&quot;The Trees&quot;.jpg|thumb| بونفیسیو گلوبل سٹی ، [[میٹرو منیلا]] ]]
نائب صدر گلوریا میکا پیگل-اروئےو (صدر ڈیوسدادو مکاپل د‏‏ی بیٹی) نے انہاں د‏‏ی روانگی دے روز ایسٹرڈا دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اس دے اقتدار وچ شمولیت نو‏‏ں وسط مدتی کانگریسی تے چار ماہ بعد ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات نے اس وقت ہور قانونی حیثیت دتی سی ، جدو‏ں اس دے اتحاد نے زبردست فتح حاصل کيتی سی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-pro&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Country Profile: Philippines, March 2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جولائ‏ی 2003 وچ منیلا وچ ارورویو د‏‏ی ابتدائی مدت منصفانہ اتحادی سیاست تے نال ہی فوجی بغاوت د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک ماہ تک ملک بھر وچ بغاوت دا اعلان کرنے اُتے مجبور ہوگئياں۔ &lt;ref name=&quot;uslc-pro&quot;/&gt; بعد وچ دسمبر 2002 وچ ، اس نے کہیا کہ اوہ 10 مئی 2004 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ حصہ نئيں لاں گی ، لیکن اس نے اکتوبر 2003 وچ خود نو‏‏ں تبدیل کردتا تے بہرحال اس دوڑ وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

وہ 30 جون 2004 نو‏‏ں صدر منتخب ہونے دے بعد دوبارہ منتخب ہوئیاں تے حلف برداری کيتی۔ 2005 وچ ، تار تو‏ں چھیويں ہوئی گفتگو د‏‏ی اک ٹیپ منظر عام اُتے آرہو د‏‏ی آواز اُتے سامنے آئی جس وچ بظاہر اک انتخابی عہدیدار تو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ اس د‏ی کامیابی دا فرق برقرار رہ سکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;cnn-trans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Gloria Macapagal Arroyo Talkasia Transcript|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/08/10/talkasia.arroyo.script/index.html|publisher=CNN|accessdate=July 29, 2006}}&lt;/ref&gt; ٹیپ نے ارورو دے استعفی دینے دا مطالبہ کردے ہوئے مظاہرے نو‏‏ں جنم دتا۔ ارورو نے انتخابی عہدیدار تو‏ں نامناسب گل کرنے دا اعتراف کيتا ، لیکن دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنا عہدہ چھڈنے تو‏ں انکار کردتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ صدر نو‏‏ں مواخذہ کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اپنی دوسری مدت کار دے ادھے راستے اُتے ، اریو نے ناکا‏م طور اُتے موجودہ صدر جمہوریہ تو‏ں دو مرتبہ جمہوریہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وفاقی پارلیمانی - یک جماعتی شکل وچ تبدیل کرنے دے لئی آئین د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی ، جس دے بارے وچ نقاداں د‏‏ی رائے اے کہ اوہ اسنو‏ں اقتدار وچ بطور وزیر اعظم رہنے د‏‏ی اجازت دے گی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|first1=Lira|last1=Dalangin-Fernandez|url=http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|title=People's support for Charter change 'nowhere to go but up'|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=July 20, 2006|accessdate=July 27, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060727190950/http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|archivedate=July 27, 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اس د‏ی مدت وچ 2004 وچ لائن 2 جداں بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں د‏‏ی تکمیل دیکھنے وچ آئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction|title=Timeline: LRT, MRT construction|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اس دے انتظامیہ دے طلوع آفتاب وچ متعدد دوسرے اسکینڈلز (جداں مگوئندناؤ قتل عام ، جس وچ 58 افراد ہلاک ہوئے ، تے ناکا‏م NBN-ZTE براڈبینڈ ڈیل) ہوئے۔ انہاں نے باضابطہ طور اُتے 2010 وچ صدر دے عہدے دا خاتمہ کيتا (جس وچ انہاں دے بعد سینیٹر بینیگنو ایکنو III نے کامیابی حاصل کيت‏ی سی) تے ايس‏ے سال کانگریس وچ اک نشست دے لئی دوڑ لگائی (جوزس پی لوریل دے بعد دوسری صدر بن گئياں جو صدارت دے بعد نچلے عہدے اُتے انتخاب لڑاں گے)۔

=== بینیگن شمعون ایکنو III د‏‏ی انتظامیہ (2010–2016) ===
بینیگنو ایکینو III نے 30 جون ، 2010 نو‏‏ں ، فلپائن دے پندرہويں صدر ، د‏‏ی صدارت دا آغاز کيتا۔ اوہ اک بیچلر تے سابق فلپائنی صدر [[کوریزون اکینو|کورازن سی ایکینو]] دا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے وڈی اصلاحات ، غربت نو‏‏ں کم کرنے ، بدعنوانی نو‏‏ں کم کرنے ، تے اک عروج مند مارکیٹ وچ آنے والی نويں اصلاحات اُتے توجہ مرکوز کرنے دا دعوی کيتا اے جو اک نويں صنعتی قوم نو‏‏ں جنم دے گا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلا وڈا مسئلہ جس دے نال انہاں نے نمٹایا اوہ سی 2010 وچ منیلا نو‏‏ں یرغمال بنانے دا بحران جس نے [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار اک وقت دے لئی گہری کشیدہ تعلقات پیدا کیتے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

بالکل ايس‏ے طرح جداں اپنے پیش رو د‏‏ی طرح ، اکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں افتتاح دے بعد تو‏ں ہی کامیابی تے اسکینڈل دے نال ملایا گیا اے ، جس د‏‏ی شروعات 2010 منیلا نو‏‏ں یرغمالی بحران تو‏ں ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وقت دے لئی [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار گہرے کشیدہ تعلقات پیدا ہوئے سن (جداں اہ‏م واقعات اُتے اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔ [[ویکی مینیا|وکیمانیا 2013]] )۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پنی سلطنت ، جو 2011 وچ قائم کيتی گئی سی ، نو‏‏ں 2012 وچ لاناو ایڈوائزری کونسل نے تسلیم کيتا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[سلطنت سولو|سلطنت سولو دے]] دعوے د‏‏ی وجہ تو‏ں [[صباح|صباح دے]] بارے وچ کشیدگی آہستہ آہستہ اس د‏ی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ودھ گئی۔ تعطل [[صباح]] درمیان [[سلطنت سولو|سولو دے سلطان]] د‏‏ی رائل آرمی تے ملائیشیا فورسز دے درمیان 2013 ٹکراؤ ہويا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

2012 وچ ، [[مینداناؤ|مینڈاناؤ]] وچ بنگسمورو گورنمنٹ بنانے دے لئی بنگسامورو تو‏ں متعلق فریم ورک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس دے جواب وچ ، بنگسامورو اسلامک فریڈم فائٹرز (بی آئی ایف ایف) نو‏‏ں مذہبی انتہا پسنداں نے فلپائن تو‏ں علیحدگی دے مقصد دے نال جمع کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

معیشت نے 7.2٪ جی ڈی پی د‏‏ی نمو اُتے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، ایہ ایشیا د‏‏ی دوسری تیز رفتار ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

15 مئی ، 2013 نو‏‏ں ، فلپائنی نے 2013 دا ودھیا ہويا بنیادی تعلیم قانون نافذ کيتا ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[K – 12 (تعلیم)|کے – 12 پروگرام]] کہیا جاندا اے ۔ اس نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم دے لئی ملک دے دس سالہ اسکولاں دے نظام وچ ہور دو سال دا اضافہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=[[Rappler]]|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Tacloban Typhoon Haiyan 2013-11-14.jpg|thumb| [[تاکلوبان|ٹائکلوبان]] ، لیئٹی وچ ٹائیفون ہایان دے بعد ]]
اس وقت اس ملک نو‏‏ں 8 نومبر 2013 نو‏‏ں ٹائیفون یولانڈا (ہایان) دا نشانہ بنایا گیا سی ، جس نے [[ویسایا|ویزیاں نو‏‏ں شدید]] طور اُتے تباہ کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=BBC|date=November 22, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}&lt;/ref&gt; غیرملکی عالمی طاقتاں نے امداد بھیجنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کوششاں ، انہاں انکشافات دے بعد انتشار وچ پھیل گئياں کہ انتظامیہ تے حکومت لوکاں دے تحفظ تو‏ں متعلق سیاسی تدبیراں دے لئی امدادی پیکیج تے ترجیح نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں دے رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک تے طبی سامان دا وڈے پیمانے اُتے بگاڑ پیدا ہويا ا‏‏ے۔

[[فائل:Okada Manila.jpg|thumb| اوکاڈا منیلا]]
2014 وچ ، بنگسوورو دے بارے وچ جامع معاہدہ نو‏‏ں آخر کار [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے نال 17 سال تک گل گل دے بعد دستخط کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں جس تو‏ں [[مینداناؤ|مندواناو]] تے [[سولو]] وچ امن د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔

جب 28 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے صدر [[بارک اوباما]] نے فلپائن دا دورہ کيتا تاں ، بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جس تو‏ں [[امریکی مسلح افواج|ملک وچ امریکی افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|title=US, PH reach new defense deal|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=April 27, 2014|accessdate=April 27, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|title=Philippines, US sign defense pact|publisher=[[ABS-CBN News]]|website=[[Agence France-Presse]]|date=April 28, 2014|accessdate=April 29, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

15 تو‏ں 19 جنوری ، 2015 تک ، [[پوپ فرانسس]] نے عوامی تشہیر دے سلسلے دے سلسلے وچ فلپائن وچ قیام کيتا تے ٹائیفون ہائان دے متاثرین د‏‏ی عیادت کيتی۔

25 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، فلپائنی نیشنل پولیس اسپیشل ایکشن فورس (PNP-SAF) دے 44 اراکین مسماپوانو ، مگوانڈانو وچ ملیفینڈ تے بی آئی ایف ایف دے وچکار ہونے والے اک تصادم دے دوران مارے گئے سن ، جس نے اس تعطل وچ بنگسمورو بنیادی قانون نو‏‏ں قانون وچ منتقل کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، فلپائن وچ عوامی جمہوریہ چین دے نال متعدد امور اُتے متنازعہ جھڑپاں ہوئیاں نيں (جداں [[بحیرہ جنوبی چین]] وچ اسکاربورو شوال وچ کھڑا ہونا تے [[جزائر سپراٹلی|جزوی]] تنازعات اُتے تنازعہ)۔ اس دے نتیجے وچ فلپائن وچ عالمی ثالثی ٹریبونل وچ چین دے خلاف خودمختاری دا مقدمہ درج کرنے د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ بعد وچ ، 2014 وچ ، ایکوینو انتظامیہ نے فیر ہیگ وچ ثالثی ٹریبونل دے لئی اک یادداشت داخل د‏‏ی جس وچ بیجنگ دے دعوے نو‏‏ں [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی بحیرہ چین]] وچ چیلینج کيتا گیا سی جدو‏ں چینی بحری جہازاں اُتے جنوبی سیمس شوال وچ قائم فوجی فوجیاں دے لئی سامان لے جانے والے اک چھوٹے تو‏ں فلپائنی جہاز نو‏‏ں ہراساں کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ جتھ‏ے فلپائن دا اک پرانا جہاز کئی سالاں تو‏ں کھڑا سی۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، ملک وچ تعلیمی نظام نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے مقصد دے لئی ، اکینو III نے سال 2013 دے اینانسیسڈ بیسک ایجوکیشن ایکٹ اُتے دستخط کیتے ، جسنو‏ں عام طور اُتے 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں K – 12 پروگرام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

20 دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، پییا وورٹزباچ نے مس یونورس 2015 جِتیا ، اوہ 1969 وچ گلوریا ڈیاز تے 1973 وچ مارگریٹا موران دے بعد [[مس یونیورس]] دا اعزاز حاصل کرنے والی تیسری فلپائنی اے 

فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے 12 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، [[امریکی مسلح افواج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی ملک وچ واپسی د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔

23 مارچ ، 2016 نو‏‏ں ، دیواٹا -1 نو‏‏ں [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] (آئی ایس ایس) دے لئی لانچ کيتا گیا ، جو ملک دا پہلا مائیکرو سیٹیلائٹ بن گیا سی تے ایہ فلپائنوس نے بنایا تے ڈیزائن کیہ ہویا پہلا سیٹلائٹ بن گیا سی۔

=== روڈریگو رو ڈوٹرٹی (2016 -موجودہ) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:President Rodrigo Duterte 080816.jpg|thumb| فلپائن دے موجودہ صدر [[رودریگو دوتردے|روڈریگو ڈووردے]] ۔ ]]
پی ڈی پی لابن دے دااوو سٹی میئر روڈریگو ڈوڑٹے نے 2016 دے صدارتی انتخابات وچ 39.01 فیصد یا 16،601،997 ووٹ حاصل کیتے سن ، جو صدر بننے دے لئی پہلے مائنڈاؤان بن گئے سن ۔ دوسری طرف ، کیمارائنس سور تیسری ضلعی نمائندے لینی روبریڈو نے سینیٹر بونگ بونگ مارکوس دے خلاف ، تریخ دے دوسرے تنگ ترین مارجنہاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔

ڈوورٹے د‏‏ی صدارت دا آغاز 30 جون ، 2016 نو‏‏ں منیلا دے مالاکاینگ محل دے رجال سیرمونیال ہال وچ انہاں دے افتتاح دے بعد ہويا ، جس وچ 627 تو‏ں زیادہ مہماناں نے شرکت کيتی۔

12 جولائ‏ی ، 2016 نو‏‏ں ، ثالثی ثالثی عدالت نے بحیرہ جنوبی چین وچ چین دے دعوےآں دے خلاف اپنے مقدمے وچ فلپائن دے حق وچ فیصلہ سنایا ۔&lt;ref name=&quot;theguardian20162&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/12/philippines-wins-south-china-sea-case-against-china|title=Philippines wins South China Sea case against China|newspaper=The Guardian|author1=Philips, T.|author2=Holmes, O.|author3=Bowcott, O.|date=July 12, 2016|accessdate=July 12, 2016}}&lt;/ref&gt;

ان د‏‏ی صدارت وچ ، حکومت نے 24 گھینٹے شکایت‏‏ی آفس دا آغاز کيتا جو عوام دے لئی قابل رسائی ملک گیر ہاٹ لائن ، 8888 دے ذریعہ شروع کيتا تے ملک بھر وچ ہنگامی ٹیلیفون نمبر نو‏‏ں 117 تو‏ں تبدیل کرکے 911 کردتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/08/01/16/dial-8888-911-govt-opens-complaints-emergency-hotlines|title=Dial 8888, 911: Gov't opens complaints, emergency hotlines|publisher=[[ABS CBN News]]|date=August 1, 2016|accessdate=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ ، انہاں نے انسداد منشیات د‏‏ی تیز مہم دا آغاز چھ ماہ وچ جرائم دے خاتمے دے مہم دے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا ا‏‏ے۔ اگست 2019 تک ، فلپائنی ڈرگ وار وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 5،779 ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;pnareal&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pia.gov.ph/realnumbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517001511/http://pia.gov.ph/realnumbers|archivedate=May 17, 2017|title=#RealNumbersPH|publisher=[[Philippine Information Agency]]|accessdate=May 22, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CayetanoWarOnDrugsUPR&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN|date=May 5, 2017|accessdate=May 22, 2017}}&lt;/ref&gt;

8 نومبر ، 2016 نو‏‏ں ، فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے ہیرو دے لئی ملک دا سرکاری قبرستان ، ''لیبگن این جی میگا باانی'' وچ مرحوم صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی تدفین دے حق وچ فیصلہ دتا ، جس نے مختلف گروہاں دے احتجاج نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ تدفین 18 نومبر ، 2016 نو‏‏ں نجی طور اُتے کيتی گئی سی۔ بعد وچ سہ پہر نو‏‏ں ، اس پروگرام نو‏‏ں عام کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/anti-marcos-protesters-brave-rains-condemn-burial/298464/|title=Anti-Marcos protesters brave rains to condemn burial – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net}}&lt;/ref&gt;

23 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر روڈریگو ڈوٹرٹی نے مراوی وچ حکومت‏ی افواج تے مائوٹ گروپ دے وچکار ہونے والی جھڑپاں دے بعد مینڈاناؤ وچ 60 دن دے [[فوجی قانون|مارشل لا دا]] اعلان کردے ہوئے اعلان نمبر 216 اُتے دستخط کیتے۔

ملک وچ جامع معاشی نمو تے معیار زندگی د‏‏ی بہتری دے لئی بولی دے طور اُتے ، ڈوٹرٹی نے ڈوٹرٹونک نامکس دا آغاز کيتا ، جس وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے صنعتی ترقی اس د‏ی پالیسی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.build.gov.ph/|title=Home|website=Build!|accessdate=June 28, 2017|archivedate=June 22, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622171117/http://www.build.gov.ph/}}&lt;/ref&gt; تعمیر! تعمیر! تعمیر! انفراسٹرکچر پلان ، جس دا مقصد ملک وچ &quot;بنیادی ڈھانچے دے سنہری دور&quot; نو‏‏ں شروع کرنا اے ، دا آغاز 2017 وچ ہويا۔ اس وچ آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی جداں ریلوے ، سڑکاں ، ہوائی اڈے تے بحری بندرگاہاں شامل نيں ہور ہور انفراسٹرکچر جداں آبپاشی تے سیلاب کنٹرول منصوبےآں د‏‏ی ترقی وی شامل ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا مقصد ملک د‏‏ی معاشی نمو نو‏‏ں برقرار رکھنا تے غربت وچ کمی نو‏‏ں تیز کرنا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/|title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers|publisher=[[Department of Finance (Philippines)|Department of Finance]]|date=August 28, 2017|accessdate=December 27, 2017|archivedate=August 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/}}&lt;/ref&gt; اس پروگرام نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی تعمیرا‏تی صنعت نو‏‏ں ہور 20 لکھ کارکناں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بلڈ ، بلڈ ، بلڈ پروگرام 75 پروجیکٹس اُتے مشتمل اے ، جس وچ چھ ہوائی آوا جائی دے منصوبے ، 12 ریل ٹرانسپورٹ منصوبے ، تے آبی آوا جائی دے چار منصوبے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ سیلابی انتظام دے چار وڈے منصوبے ، 11 پانی د‏‏ی فراہمی تے آب پاشی دے منصوبے ، چار بجلی منصوبے ، تے تن ہور عوامی انفراسٹرکچر پروجیکٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ انفرااسٹرکچر وچ عوامی سرمایہ کاری دے لئی 2022 تک ملک نو‏‏ں 160 بلین تو‏ں 180 بلین ڈالر خرچ کرن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines|title=Making &quot;Build, Build, Build&quot; Work in the Philippines|publisher=[[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]]|date=October 30, 2017|accessdate=December 26, 2017}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، ڈوورٹے نے کوالٹی ٹریٹری ایجوکیشن ایکٹ دے یونیورسل رس دستی اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت فلپائنی طلباء دے لئی سرکاری یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ مفت ٹیوشن تے ہور فیساں تو‏ں مستثنیات دے نال نال نجی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ داخلہ لینے والےآں دے لئی سبسڈی فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نے 20 نويں قوانین اُتے وی دستخط کیتے ، جنہاں وچ یونیورسل ہیلتھ کیئر ایکٹ ، محکمہ انسانی آبادکاری تے شہری ترقی ، اک کینسر کنٹرول پروگرام قائم کرنا ، تے صارفین نو‏‏ں اپنے موبائل نمبر زندگی بھر رکھنے د‏‏ی اجازت دینے سمیت شامل ني‏‏‏‏ں۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، بنگسمورو نامیاندی قانون نو‏‏ں قانون بنایا گیا۔ بعد وچ کسی مباحثے دے انعقاد دے بعد اس د‏ی توثیق کردتی گئی۔ بنگسمورو د‏‏ی منتقلی د‏‏ی مدت شروع ہوئی ، جس تو‏ں [[بانگسامورا (سیاسی وجود)|بنگسمورو اے آر ایم ایم دی]] باضابطہ تخلیق کيتی راہ ہموار ہوئی۔

== ہور ویکھو ==
{{Div col|colwidth=20em}}
* [[Ancient Filipino diet and health]]
* [[Archaeology of the Philippines]]
* [[Battle of Manila (1570)|Battles of Manila]]
* [[Philippines Campaign (1941–1942)|Battles of the Philippines]]
* [[Dambana]]
* [[Filipino nationalism]]
* [[Filipino Repatriation Act of 1935]]
* [[ایشیا د‏‏ی تریخ]]
* [[جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی تریخ]]
* [[List of disasters in the Philippines]]
* [[List of Philippine historic sites]]
* [[List of Presidents of the Philippines]]
* [[List of sovereign state leaders in the Philippines]]
* [[Military history of the Philippines]]
* [[National hero of the Philippines]]
* [[Politics of the Philippines]]
* [[Resident Commissioner of the Philippines]]
* [[Sovereignty of the Philippines]]
* [[Suyat]]
* [[Timeline of Philippine history]]
* [[Timeline of Philippine sovereignty]]
{{Div col end}}

== حواشی ==
{{حوالے}}

== حوالے ==
{{Country study|country=Philippines|author=Dolan, Ronald E.|date=1993}}

{{refbegin|30em}}
* {{cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050737699;view=1up;seq=293|title=Annual report of the Secretary of War|date=1903|publisher=US Army|location=Washington GPO|ref={{harvid|Annual report of the Secretary of War|1903}}}}
* {{Cite book|title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education|year=2009|isbn=978-99917-2-372-3|ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|title=History of the Filipino People|last1=Agoncillo|first1=Teodoro A.|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|edition=8th|location=Quezon City|ref=harv|authorlink=Teodoro Agoncillo|origyear=1960|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5FhCnQEACAAJ|title=Philippine History: Political, Social, Economic|last1=Alip|first1=Eufronio Melo|year=1964|ref=harv}}
* {{cite book|title=Rough guide to Southeast Asia|last1=Atiyah|first1=Jeremy|date=2002|publisher=Rough Guide|isbn=978-1-85828-893-2|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Rp5cCMHFxQC|title=Encyclopaedia of the South East Asian Ethnography|last1=Bisht|first1=Narendra S.|last2=Bankoti|first2=T. S.|publisher=Global Vision Publishing Ho|year=2004|isbn=978-81-87746-96-6|ref=harv}}
* Brands, H. W. ''Bound to Empire: The United States and the Philippines'' (1992) [https://www.amazon.com/Bound-Empire-United-States-Philippines/dp/0195071042/ excerpt]
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7oiTkrg9tfUC|title=The Firars in the Philippines|last1=Coleman|first1=Ambrose|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-113-71989-8|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Deady|first1=Timothy K.|title=Lessons from a Successful Counterinsurgency: The Philippines, 1899–1902|journal=Parameters|volume=35|issue=1|pages=53–68|publisher=United States Army War College|location=Carlisle, Pennsylvania|year=2005|url=http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|ref=harv|accessdate=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|archive-date=December 10, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf |date=December 10, 2016 }}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Early History|ref={{harvid|Dolan|1991-3}}harv|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/3.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Early Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-4}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/4.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Decline of Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-5}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/5.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Spanish American War|ref={{harvid|Dolan|1991-13}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/13.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=War of Resistance|ref={{harvid|Dolan|1991-15}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/15.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=United States Rule|ref={{harvid|Dolan|1991-16}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/16.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=A Collaborative Philippine Leadership|ref={{harvid|Dolan|1991-17}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/17.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Commonwealth Politics|ref={{harvid|Dolan|1991-20}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/20.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=World War II|ref={{harvid|Dolan|1991-21}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/21.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Economic Relations with the United States|ref={{harvid|Dolan|1991-23}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/23.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Magsaysay, Garcia, and Macapagal Administrations|ref={{harvid|Dolan|1991-26}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/26.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Marcos and the Road to Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-27}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/27.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Proclamation 1081 and Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-28}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/28.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=From Aquino's Assassination to People Power|ref={{harvid|Dolan|1991-29}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|last1=Duka|first1=Cecilio D.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2008|isbn=978-971-23-5045-0|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=phT0ympWgeQC|title=Library of American History from the Discovery of America to the Present Time|last1=Ellis|first1=Edward S.|publisher=READ BOOKS|year=2008|isbn=978-1-4437-7649-3|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=obZwAAAAMAAJ|title=The Bearer of Pax Americana: The Philippine Career of William H. Taft, 1900–1903|last1=Escalante|first1=Rene R.|publisher=New Day Publishers|year=2007|isbn=978-971-10-1166-6|location=Quezon City, Philippines|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8NBc_QT26ZoC|title=Handbook of Bureaucracy|last1=Riggs|first1=Fred W.|publisher=CRC Press|year=1994|isbn=978-0-8247-9182-7|editor-last=Farazmand|editor-first=Ali|chapter=Bureaucracy: A Profound Puzzle for Presidentialism|ref=harv|chapter-url=http://books.google.com.ph/books?id=8NBc_QT26ZoC&amp;pg=PA97}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4goyHgAACAAJ|title=When Britain Ruled The Philippines 1762–1764|last1=Fish|first1=Shirley|publisher=1stBooks|year=2003|isbn=978-1-4107-1069-7|ref=harv}}
* {{cite book|title=Borneo|last1=Frankham|first1=Steven|date=2008|publisher=Footprint|isbn=978-1-906098-14-8|series=Footprint Handbooks|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QDegTDTzMlAC|title=Historia de la educación en España y América: La educación en la España contemporánea : (1789–1975)|author=Fundación Santa María (Madrid)|publisher=Ediciones Morata|year=1994|isbn=978-84-7112-378-7|language=Spanish|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NS1vAAAAMAAJ|title=Culture and history: occasional notes on the process of Philippine becoming|last1=Joaquin|first1=Nick|publisher=Solar Pub. Corp.|year=1988|isbn=978-971-17-0633-3|ref=harv}}
* Karnow, Stanley. '' In Our Image: America's Empire in the Philippines'' (1990) [https://www.amazon.com/Our-Image-Americas-Empire-Philippines/dp/0345328167/ excerpt]
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uW5gQgAACAAJ|title=The Basque history of the world|last1=Kurlansky|first1=Mark|publisher=Walker|year=1999|isbn=978-0-8027-1349-0|ref=harv}}
* {{cite book|title=Philippine History and Government|last1=Lacsamana|first1=Leodivico Cruz|publisher=Phoenix Publishing House, Inc.|year=1990|isbn=978-971-06-1894-1|edition=Second|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last1=Linn|first1=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|ref=harv|authorlink=Brian McAllister Linn}}
* {{cite book|title=Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia|last1=McAmis|first1=Robert Day|date=2002|publisher=Eerdmans|isbn=978-0-8028-4945-8|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SSwuOAAACAAJ|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|last1=Munoz|first1=Paul Michel|publisher=Editions Didier Millet|year=2006|isbn=978-981-4155-67-0|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xL-JoQYiwykC|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|last1=Norling|first1=Bernard|publisher=University Press of Kentucky|year=2005|isbn=978-0-8131-9134-8|ref=harv}}
* {{cite book|title=A History of Brunei|last1=Saunders|first1=Graham|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-1698-2|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi|title=The Philippines Reader: A History of Colonialism, Neocolonialism, Dictatorship, and Resistance|last1=Schirmer|first1=Daniel B.|last2=Shalom|first2=Stephen Rosskamm|publisher=South End Press|year=1987|isbn=978-0-89608-275-5|ref=harv|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ|title=Prehispanic source materials for the study of Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1984|isbn=978-971-10-0227-5|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKvtAAAAMAAJ|title=Cracks in the parchment curtain and other essays in Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1985|isbn=978-971-10-0073-8|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/economicsocietie0000shaf|title=The economic societies in the Spanish world, 1763–1821|last1=Shafer|first1=Robert Jones|publisher=Syracuse University Press|year=1958|ref=harv|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rxqmVdt6hKgC|title=Present Day Problems|last1=Taft|first1=William|publisher=Ayer Publishing|year=1908|isbn=978-0-8369-0922-7|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War|last1=Tracy|first1=Nicholas|publisher=University of Exeter Press|year=1995|isbn=978-0-85989-426-5|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ|title=Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy|last1=Wionzek|first1=Karl-Heinz|publisher=National Historical Institute|year=2000|isbn=9789715381406|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2Z-n_kDTxf0C|title=The Philippines|last1=Woods|first1=Ayon kay Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-675-6|ref=harv}}
* {{cite book|title=The Philippines: A Unique Nation|last1=Zaide|first1=Sonia M.|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|ref=harv}}
{{refend}}

== ہور پڑھو ==
{{refbegin}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cTx7AAAAQBAJ|title=State and Society in the Philippines|last1=Abinales|first1=Patricio N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|year=2005|isbn=978-0-7425-6872-3}}
* {{cite encyclopedia|last=Columbia University Press|encyclopedia=[[Columbia Encyclopedia]]|title=Philippines, The|url=http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080728061705/http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archivedate=July 28, 2008|edition=6th|year=2001|publisher=[[Bartleby.com]]}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n8MYAAAAYAAJ|title=A History of the Philippines ..|last1=Barrows|first1=David Prescott|publisher=Amer. Bk. Company|year=1905}}
* {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.005|title=1582–1583|work=The Philippine Islands, 1493–1803|publisher=[[Arthur H. Clark Company]]|others=Historical introduction and additional notes by [[Edward Gaylord Bourne]]|year=1903|editor1-last=Blair|editor1-first=Emma Helen|editor1-link=Emma Helen Blair|volume=5|location=Cleveland, Ohio|quote=Explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations.|ref={{harvid|Blair|Robertson|Vol 05}}|editor2-last=Robertson|editor2-first=James Alexander|editor2-link=James Alexander Robertson}}
** Blair and Robertson, ''The Philippine Islands, 1493–1898'' (1903) [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.007 vol 7 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.008 vol 8 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.009 vol 9 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.013 vol 13 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.024 vol 24 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.025 vol 25 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.036 vol 36 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.042 vol 42 online]
* {{cite book|title=Roots of the Filipino Nation|last1=Corpuz|first1=O.D.|publisher=University of the Philippines Press|year=2005|isbn=978-971-542-461-5}}
* {{cite book|url=http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf|title=The Philippines : To the End of the Military Régime|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1916}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903122437/http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf |date=2021-09-03 }}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/afj2336.0001.001.umich.edu|title=The Philippines: To the End of the Commission Government, a Study in Tropical Democracy|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1917|format=PDF}}
* {{cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm|title=The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago|last1=Foreman|first1=John|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1906}} ([https://www.gutenberg.org/ebooks/22815 other formats available])
* {{cite book|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Union Square Publications|year=1976|ref=harv}} Republished as {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4UwqtAEACAAJ|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2017|isbn=978-971-550-781-3}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dJkuAAAAIAAJ|title=The Martial Spirit|last1=Millis|first1=Walter|publisher=Houghton Mifflin Company|year=1931|isbn=978-0-929587-07-3|authorlink=Walter Millis}}
* {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001|title=The development of Philippine politics|last1=Kalaw|first1=Maximo M.|publisher=Oriental commercial|year=1927|page=1|chapter=Early Political Life in the Philippines|accessdate=January 21, 2008|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afj2233.0001.001&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=21}}
* {{cite journal|last1=Nieva|first1=Gregorio|date=September 28, 1921|title=Now Is The Time To Solve The Philippine Problem: The View Of A Representative Filipino|journal=[[The Outlook (New York)|The Outlook]]|volume=129|pages=135–137|url=https://books.google.com/books?id=sVroBrOJL64C&amp;pg=PA135|accessdate=July 30, 2009|publisher=Outlook Publishing Company, Inc.|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z6ZwAAAAMAAJ|title=Looking for the Prehispanic Filipino: And Other Essays in Philippine History|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1992|isbn=978-971-10-0524-5}}
* {{cite book|url=http://www.gutenberg.org/etext/12077|title=The Philippines: Past and Present|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=The Macmillan company|year=1913|location=New York|authorlink=Dean Conant Worcester}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippineislan00goog|title=The Philippine Islands and Their People|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=Macmillan &amp; co.|year=1898}}
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/ جمہوریہ فلپائن دا سرکاری سرکاری پورٹل] ۔
* [https://web.archive.org/web/20120224035104/http://www.nhi.gov.ph//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=3 قومی تاریخی انسٹی ٹیوٹ] ۔
* [http://www.hti.umich.edu/p/philamer/ ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے علاقےآں 1870–1925: سامراج دا دور] ۔
* [[gutenberg:7001|فلپائنی جزیراں د‏‏ی تریخ مورگا دے مطابق ، انتونیو ڈی]] 55 جلداں وچ ، [[منصوبہ گوٹن برک|پروجیکٹ گوٹن برگ سے]] ۔ انگریزی وچ ترجمہ کيتا ، ای ایچ بلیئر تے جے اے روبرٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ تے انکاوٹ کيتا۔ بلیئر ، ایما ہیلن دے [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 ماتحت حجم 1–14 تے 15-25] ۔
* [https://web.archive.org/web/20101109070959/http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e%3Bpage%3D01 فلپائن سوسائٹی تے انقلاب] ( [http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e;page=01 اصل] تو‏ں 2010-01-10 نو‏‏ں آرکائو کيتا گیا سی)۔
* [http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml یورپی ہیریٹیج لائبریری۔ بیلنس پیراڈائز اینڈ پانڈیمیم: فلپائن دا مقابلہ باقی دنیا دے نال اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112103938/http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml |date=2011-11-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ فلپائنیانا ، فلپائن د‏‏ی پریمیر ڈیجیٹل لائبریری]
* [http://www.philippine-history.org/ فلپائن د‏‏ی تریخ]

{{Philippines topics}}
{{History of Asia}}
{{Spanish Empire}}
[[گٹھ:فلپائن د‏‏ی تریخ| ]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>9z2177rucjt1zmucmb31qh0qayfc0yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>706874</id>
      <parentid>706870</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:RizalParkjf8225_07.JPG|RizalParkjf8225_07.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:RizalParkjf8225 07.JPG|]].</comment>
      <origin>706874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343785" sha1="2x8tjoe3wcmil9f6jky9ld452p7hbz7" xml:space="preserve">خیال کيتا جاندا اے کہ '''فلپائن د‏‏ی تریخ''' گھٹ تو‏ں گھٹ 709،000 سال پہلے رافٹ یا کشتیاں دے استعمال تو‏ں پہلے انساناں د‏‏ی آمد دے نال ہی شروع ہوئی سی &lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|isbn=978-971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Junker19983&quot;&gt;{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.ph/books?id=FSlwAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History|last=Scott|first=William Henry|date=1984|publisher=New Day Publishers|isbn=978-971-10-0226-8|language=en}}&lt;/ref&gt; جداں کہ پلاسٹوسن پتھر دے اوزاراں تے ذبح شدہ جانوراں د‏‏ی کھوج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہومینن د‏‏ی سرگرمی۔&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite journal|author1=Détroit, Florent|title=A new species of Homo from the Late Pleistocene of the Philippines|pmid=30971845|doi=10.1038/s41586-019-1067-9|issn=1476-4687|pages=181–186|issue=7751|volume=568|journal=Nature|date=2019|author2=Mijares, Armand Salvador|author9=Piper, Philip J.|author8=Grün, Rainer|author7=Robles, Emil|author6=Dizon, Eusebio|author5=Zanolli, Clément|author4=Daver, Guillaume|author3=Corny, Julien|bibcode=2019Natur.568..181D}}&lt;/ref&gt; آثار قدیمہ انساناں د‏‏ی اک نوع ، ''ہومو لوزنسینس'' گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 سال پہلے جزیرے لوزان اُتے موجود سی۔ قدیم معلوم جدید انسان پالوان وچ واقع تابون غار تو‏ں سی جس د‏‏ی عمر 47000 سال ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}&lt;/ref&gt; تریخ تاں پہلے فلپائن وچ آباد ہونے والے پہلے شہری نیگریٹو گروپ سن ۔ اس دے بعد ، آسٹرونیا دے گروپاں نے بعد وچ جزیراں د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔
{{تریخ فلپائن}}
{{فلپائن د‏‏ی ثقافت}}
اسکالرز عام طور اُتے یقین رکھدے نيں کہ ایہ معاشرتی گروہ بالآخر معاشی تخصص ، معاشرتی استحکا‏م تے سیاسی تنظیم د‏‏ی مختلف ڈگریاں دے نال مختلف بستیاں یا پولیٹشیز وچ تبدیل ہويا۔ &lt;ref name=&quot;MalacañangPresidentialMuseum2015&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila|title=Pre-colonial Manila|date=June 23, 2015|website=Malacañang Presidential Museum and Library|series=Malacañang Presidential Museum and Library Araw ng Maynila Briefers|publisher=Malacañang Presidential Museum and Library, Presidential Communications Development and Strategic Planning Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309014757/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/|archivedate=March 9, 2016|accessdate=April 27, 2017}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں کچھ بستیاں (جنہاں وچ زیادہ تر وڈے دریا دے ڈیلٹا اُتے واقع نيں) نے معاشرتی پیچیدگی دا ایسا پیمانہ حاصل کيتا کہ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انہاں نو‏ں ابتدائی [[ریاست]]اں اُتے غور کرنا چاہیے۔ اس وچ جدید دور دے آبادی مراکز جداں مینیلا ، ٹنڈو ، پانگاسنان ، سیبو ، پانے ، بوہل ، بٹوان ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|کوٹاباٹو]] ، لاناو تے [[سلطنت سولو|سولو]] &lt;ref name=&quot;Junker19982&quot;&gt;{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}&lt;/ref&gt;کے نال نال کچھ پولیٹیز وی شامل نيں ، جداں ما-آئ ، جس دا ممکنہ مقام حالے وی اے علما دے وچکار بحث دا موضوع۔&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Go|first1=Bon Juan|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|journal=Philippine Studies|volume=53|issue=1|pages=119–138|publisher=Ateneo de Manila|date=2005|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archivedate=October 21, 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=October 21, 2013 }}&lt;/ref&gt;

یہ پولیٹیز یا تاں [[ہندو]] – [[بدھ مت]] &lt;ref name=&quot;SoulBook1991&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=The Soul Book: Introduction to Philippine Pagan Religion|last=Demetrio|first=Francisco R.|last2=Cordero-Fernando|first2=Gilda|last3=Nakpil-Zialcita|first3=Roberto B.|last4=Feleo|first4=Fernando|date=1991|publisher=GCF Books, Quezon City|isbn=|editor-last=|editor-first=|edition=|volume=|location=|pages=|asin=B007FR4S8G|author-link2=Gilda Cordero-Fernando}}&lt;/ref&gt; [[بھارت|ہندوستان]] تو‏ں آئے ہوئے ہندوستان دے متعدد مہمات دے ذریعہ [[بھارت|ہندوستان دے]] مذہب ، بولی ، [[بھارت د‏‏ی سبھیاچار|سبھیاچار]] ، [[ہندوستانی ادب|ادب]] تے [[ہندوستانی فلسفہ|فلسفہ]] تو‏ں متاثر سن یا [[راجندر چولا اول د‏‏ی جنوب مشرقی ایشیا مہم]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m42TldA_OvAC&amp;pg=PA4|title=Some Aspects of Asian History and Culture|last=Thakur|first=Upendra|publisher=Abhinav Publications|year=1986|isbn=978-81-7017-207-9|page=4}}&lt;/ref&gt; [[جزیرہ نما عرب|عربستان]] نال تعلق رکھنے والا اسلام یا سینیفائیڈ باجگزار ریاستاں نے چین تو‏ں اتحاد کيتا۔ ایہ چھوٹی سمندری ریاستاں پہلی صدی تو‏ں ترقی کردی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Lbsfi30OXgMC|title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=Laura Lee|publisher=Ateneo University Press|year=2000|isbn=978-971-550-347-1|lay-url=http://www.uhpress.hawaii.edu/p-1150-9780824820350.aspx}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Bisht|Bankoti|2004}} انہاں بادشاہتاں دے نال تجارت ہُندی سی جنہاں نو‏ں ہن چین ، ہندوستان ، جاپان ، سیئی لینڈ ، ویتنام تے انڈونیشیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باقی آزاد [[بارانگائے]] سن جو وڈی ریاستاں وچو‏ں کسی اک دے نال اتحاد وچ سن ۔ ایہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں [[منگ خاندان]] ، [[ماجاپاہت]] تے برونائی ورگی وڈی ایشین سلطنتاں دا حصہ بننے یا اس تو‏ں متاثر ہونے یا فیر انہاں دے خلاف بغاوت تے جنگ لڑدی ني‏‏‏‏ں۔

یورپی باشندےآں دا پہلا ریکارڈ شدہ دورہ [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن دی]] آمد ا‏‏ے۔ انہاں نے 16 مارچ 1521 نو‏‏ں [[سامار|سامار جزیرے دا]] نظارہ کيتا تے اگلے ہی دن مشرقی سمار دے گیان دے اک حصے ، [[ہومون|ہومنون]] جزیرے اُتے اترا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg|title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe|last=Bergreen|first=Laurence|date=October 14, 2003|publisher=William Morrow|isbn=978-0-06-621173-2|ref=harv|author-link=Laurence Bergreen}}&lt;/ref&gt; [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی نوآبادیات دا]] آغاز میکگل لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مہم 13 فروری 1565 نو‏‏ں میکسیکو تو‏ں آمد دے نال ہی ہويا۔ اس نے [[سیبو]] وچ پہلی مستقل آبادکاری قائم کيتی۔ جزیرہ نما بیشتر حصہ ہسپانوی حکمرانی دے تحت آیا ، جس نے [[فلپائن|فلپائن دے]] ناں تو‏ں پہلا متفقہ سیاسی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ ہسپانوی نوآبادیات نے عیسائیت ، ضابطہ اخلاق تے ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی دا تعارف دیکھیا۔ فلپائن وچ میکسیکو وچ واقع [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے]] تحت حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ اس دے بعد ، کالونی براہ راست اسپین دے زیر اقتدار رہی۔

ہسپانوی حکمرانی دا اختتام 1898 وچ اسپین د‏‏ی [[ہسپانوی – امریکی جنگ|امریکی جنگ]] وچ اسپین د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ فلپائن فیر ریاستہائے متحدہ دا اک علاقہ بن گیا۔ امریکی افواج نے ایمیلیو اگینالڈو د‏‏ی سربراہی وچ [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب]] نو‏‏ں دبا دتا۔ فلپائن اُتے حکمرانی دے لئی امریکا نے انسولر حکومت قائم کيتی۔ 1907 وچ ، منتخب فلپائنی اسمبلی دا انتخاب مقبول انتخابات دے نال ہويا۔ امریکا نے جونز ایکٹ وچ آزادی دا وعدہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Zaide&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}&lt;/ref&gt; [[فلپائن دولت مشترکہ]] 1935 وچ مکمل آزادی تو‏ں پہلے 10 سالہ عبوری اقدام دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اُتے ، 1942 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپان نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا]] ۔ امریکی فوج نے سن 1945 وچ جاپانیاں نو‏‏ں زیر کيتا۔ [[منیلا دا معاہدہ (1946)|1946 وچ منیلا دے معاہدے سے]] آزاد جمہوریہ فلپائن دا قیام عمل وچ آیا۔

== ٹائم لائن ==
[[فائل:Philippine history timeline.png|وسط|1000x1000px]]

== تریخ تاں پہلے ==
[[فائل:Tabon Cave 2014 01.JPG|thumb| نو‏‏ں اسٹیشن تے دروازے ڈاکنگ تابون غار وچ کمپلیکس سائٹ [[پالاوان]] ، جتھ‏ے تو‏ں قدیم انسانی باقیات وچو‏ں اک واقع سی. ]]
رجال وچ پتھر دے آلے تے قصاب جانوراں دے جیواشم د‏‏ی 2018 وچ دریافت ، کِلنگا نے ملک وچ ابتدائی ہومینز دے شواہد نو‏‏ں 709،000 سالاں تک پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&amp;context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt; کچھ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ایہ ثبوت دتا گیا اے کہ 67،000 سال پہلے انسان جزیرے وچ رہندے سن ، [[کاگایان]] دے &quot;کالاؤ مین&quot; تے [[ریزال]] وچ انجونو پیٹروگلیفس نے نگریٹوس تے آسٹرونسی بولی بولنے والے لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے انسانی آباد کاری د‏‏ی موجودگی دا اشارہ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Valmero|first=Anna|title=Callao man could be 'oldest' human in Asia Pacific, says Filipino archaeologist|publisher=Yahoo! Southeast Asia, [[loqal.ph]]|date=August 5, 2010|url=http://ph.yfittopostblog.com/2010/08/05/callao-man-could-be-‘oldest’-human-in-asia-pacific-says-filipino-archaeologist/|accessdate=August 5, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morella, Cecil. (August 3, 2010). [http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html 'Callao Man' Could Redraw Filipino History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012160551/http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html |date=2010-10-12 }}. Agence France-Presse. Retrieved October 21, 2010 from Discovery News.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html Archaeologists unearth 67,000-year-old human bone in Philippines]&quot;. ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|title=The Philippines – The Philippines in earlier times – The First Inhabitants 40,000 years ago|last=The Utrecht Faculty of Education|accessdate=November 7, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090811010511/http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|archivedate=August 11, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jett2017&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ|title=Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas|last=Jett|first=Stephen C.|date=2017|publisher=University of Alabama Press|isbn=978-0-8173-1939-7|pages=168–171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Detroit2013&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Détroit|first1=Florent|title=&quot;Small Size&quot; in the Philippine Human Fossil Record: Is It Meaningful for a Better Understanding of the Evolutionary History of the Negritos?|date=2013|url=https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323014000/https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf |date=2019-03-23 }}&lt;/ref&gt; کالاؤ غار وچ مسلسل کھدائی دے نتیجے وچ تن ہومین افراد تو‏ں 12 ہڈیاں ہوگئياں جس د‏‏ی شناخت ''ہومو لزونینسس'' نامی اک نويں نسل دے طور اُتے ''ہوئی اے '' ۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt; جدید انساناں دے لئی ، تبان باقیات قدیم ترین نيں جو تقریبا 47،000 سال پرانی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ}}&lt;/ref&gt;

جزائر د‏‏ی آبادی دے سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے قبول نظریہ اے &quot;آؤٹ آف تائیوان&quot; ماڈل اے جس دے دوران وسٹرونیشی توسیع مندرجہ ذیل [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] تو‏ں بحری منتقلی شروع ک‏ر ک‏ے سیریز وچ [[تائیوان]] کہ جزیرے اُتے پھیلنے ہند بحرالکاہل ؛ آخر کار [[نیوزی لینڈ]] ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرہ]] تے [[مڈغاسکر]] تک پہنچنا۔ آسٹرینیائی باشندے خود نوئلیتھک چاول د‏‏ی کاشت کرنے والے ساحل دے جنوب مشرقی چین وچ دریائے یانگسی دے ڈیلٹا د‏‏ی آسٹرونسی تہذیباں تو‏ں پیدا ہوئے سن تے [[ہان چینی|ہان چینیاں دے]] ذریعہ انہاں علاقےآں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ سی۔ اس وچ لیانگ زو سبھیاچار ، ہیموڈو سبھیاچار تے ماجیابنگ سبھیاچار ورگی تہذیباں شامل نيں ۔ &lt;ref name=&quot;Liu2012&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Archaeology of China: From the Late Paleolithic to the Early Bronze Age|last=Liu|first=Li|last2=Chen|first2=Xingcan|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=978-0-521-64432-7|series=Cambridge World Archaeology|page=204|chapter=Emergence of social inequality – The middle Neolithic (5000–3000 BC)|doi=10.1017/CBO9781139015301.007|chapter-url=https://books.google.com.ph/books?id=oX6gs6TAZdEC&amp;lpg=PR1&amp;pg=PA204#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; ایہ [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرونائی بولی دے]] بولنے والےآں نو‏‏ں اک مشترکہ لسانی تے جینییاندی نسب تو‏ں جوڑدا اے ، جس وچ تائیوان دے مقامی باشندے ، جزیرے دے جنوب مشرقی ایشین ، چیمس ، جزیرے میلانیسی ، [[مائیکرونیشیا|مائکرونیسی]] ، [[پالینیشیائی قوم|پولینیسی]] تے ملاگاسی افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولی تے جینیاتیات دے علاوہ ، اوہ مشترکہ ثقافتی نشانات جداں ملٹی ہول تے آؤٹرگرگر کشتیاں ، [[گدنا|ٹیٹو]] [[چاول|لگانے]] ، [[چاول|چاول د‏‏ی کاشت]] ، ویلی لینڈ زراعت ، دانت بلیکینگ ، جیڈ نقش و نگار ، سواری [[پان|چبانے]] ، [[اجداد پرستی|آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت]] تے اک ہی گھریلو پودےآں تے جانوراں (بشمول کتے ، سور ، مرغی ، یامز ، کیلے ، گنے تے ناریل)۔ &lt;ref name=&quot;Chambers2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=eLS|last=Chambers|first=Geoff|date=2013|publisher=John Wiley &amp; Sons, Inc.|isbn=978-0-470-01617-6|chapter=Genetics and the Origins of the Polynesians|doi=10.1002/9780470015902.a0020808.pub2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bellwood2004&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|last=Bellwood|first=Peter|publisher=RoutledgeCurzon|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=21–40|chapter=The origins and dispersals of agricultural communities in Southeast Asia|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter|chapter-url=http://faculty.washington.edu/plape/pacificarchaut12/Bellwood%202004.pdf}}&lt;/ref&gt; ہور نظریات وچ ایف لنڈا جوکوانو د‏‏ی تھیوریپس شامل نيں کہ فلپائن دے آبا و اجداد نے مقامی طور اُتے تیار کيتا ۔ ولہیلم سولہیم جزیرے د‏‏ی ابتدا تھیوری نے پوسٹ کيتا اے کہ جزیرہ نما جزیرے دا جھانکنا تجارتی نیٹ ورکس دے ذریعہ پھیل گیا سی جو وسیع پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی بجائے 48000 تو‏ں 5000 ق م دے نیڑے [[سنڈالینڈ|سنڈلینڈ دے]] علاقے وچ شروع ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Solheim, Wilhelm G., II. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&amp;pg=PA57 Archeology and Culture in Southeast Asia]''. University of the Philippines Press. pp. 57–139. {{آئی ایس بی این|978-971-542-508-7}}.&lt;/ref&gt;

نیگریٹو ابتدائی آباد کار سن ، لیکن فلپائن وچ انہاں د‏‏ی ظاہری حیثیت تو‏ں قابل اعتبار تو‏ں تریخ موصول نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1984}}. &quot;Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such.&quot;&lt;/ref&gt; انہاں دے بعد [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرینیائی بولی دے خاندان دی]] اک شاخ [[ملایو-پولینیشیائی زباناں|ملیائی پولینیائی زباناں دے]] بولنے والے سن ۔ پہلے آسٹرینیائی [[باتانیس|باشندے بطنیس جزیرے]] تے [[لوزون|شمالی لوزان]] نو‏‏ں آباد کردے ہوئے نیڑے 2200 ق م وچ فلپائن پہنچے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ تیزی تو‏ں تھلے فلپائن تے [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دے]] باقی جزیراں تک پھیل گئے تے ہور مشرق دا سفر کردے ہوئے نیڑے 1500 ق م تک [[اتلے ماریانا جزیرے|شمالی ماریانا جزیرے]] پہنچنے دے لئی سفر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Chambers2013&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated213&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Global Prehistory of Human Migration|last=Bellwood|first=Peter|date=2014|page=213}}&lt;/ref&gt; انہاں نے پہلے آسٹرلو - میلینیسی گروپاں (نیگریٹوس) نو‏‏ں ضم کر دتا جو پیلیولوتھک دے دور وچ آئے سن ، جس دے نتیجے وچ جدید فلپائنی نسلی گروہ آسٹرینیائی تے نیگریٹو گروہاں دے وچکار جینیات‏ی امتیاز دے مختلف تناسب ظاہر کردے نيں تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Lipson20142&quot;&gt;{{cite journal|last1=Lipson|last8=Reich|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2014/05/27/005603.full.pdf|pmc=4143916|pmid=25137359|doi=10.1038/ncomms5689|page=4689|issue=1|volume=5|date=2014|journal=Nature Communications|title=Reconstructing Austronesian population history in Island Southeast Asia|first8=David|first7=Bonnie|first1=Mark|last7=Berger|first6=Mark|last6=Stoneking|first5=Ying-Chin|last5=Ko|first4=Priya|last4=Moorjani|first3=Nick|last3=Patterson|first2=Po-Ru|last2=Loh|bibcode=2014NatCo...5E4689L}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Scott|1984}}تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Sagart|first1=Laurent|title=The expansion of Setaria farmers in East Asia|journal=Past Human Migrations in East Asia: Matching …|url=https://www.academia.edu/3077307}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|pages=127–128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|page=52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bernice Pauahi Bishop Museum|url=http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228173514/http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archivedate=February 28, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.cell.com/ajhg/abstract/S0002-9297(14)00061-5|last7=Stoneking|pmc=3951936|pmid=24607387|doi=10.1016/j.ajhg.2014.02.003|via=www.cell.com|pages=426–436|issue=3|volume=94|journal=The American Journal of Human Genetics|date=March 6, 2014|last8=Ko|first8=Ying-Chin|first7=Mark|title=Early Austronesians: Into and Out Of Taiwan|last6=Chiu|first6=Hung-Lin|last5=Li|first5=Mingkun|last4=Delfin|first4=Frederick|last3=Fu|first3=Qiaomei|last2=Chen|first2=Chung-Yu|last1=Ko|first1=Albert Min-Shan|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Y chromosomes of prehistoric people along the Yangtze River|pmid=17657509|doi=10.1007/s00439-007-0407-2|volume=122|issue=3–4|date=November 2007|journal=Hum. Genet.|pages=383–8|last1=Li|first1=H|last2=Huang|first2=Y|last3=Mustavich|first3=LF|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

1000 ق م تک ، فلپائنی جزیرے دے باشندےآں نے چار وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تھی: قبائلی گروہ ، جداں کہ ایٹاس ، ہنونو ، ایلونگٹس تے منگیان جو شکاری دے اجتماع اُتے منحصر سن تے جنگل وچ مرتکز سن ۔ اسنیگ تے کالنگا جداں جنگجو معاشرے ، جنہاں نے معاشرتی عہدے اُتے عمل پیرا سی تے جنگ دا باقاعدہ آغاز کيتا تے میدانی علاقےآں وچ گھُمیا۔ افوگو کورڈلیرا ہائی لینڈرز دا چھوٹا جہا استعمار ، جس نے لوزن دے پہاڑی سلسلےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ ٹرانس جزیرے د‏‏ی سمندری تجارت وچ حصہ لینے دے دوران دریاواں تے سمندر دے کنارےآں دے نال نال ودھدی ہوئی شاہی تہذیباں د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی اہمیت۔ ایہ پہلا صدی ق م دے دوران وی سی کہ ابتدائی دھات کاری ہندوستان دے نال تجارت دے ذریعہ سمندری جنوب مشرقی ایشیا دے جزیرے تک پہنچ گئی سی &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Early kingdoms of the Indonesian archipelago and the Malay peninsula|last=Munoz|first=Paul Michael|date=2006|page=45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6kDm5d3cMIYC&amp;pg=PA36|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=36, 157|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter}}&lt;/ref&gt;

300–700 ء دے آس پاس ، ''بیلنگاں'' وچ سفر کرنے والے جزیراں دے ''سمندری فرد'' نے [[مالے مجمع الجزائر|ملائی آرکیپیلاگو]] تے آس پاس د‏ی [[مشرقی ایشیا]]ئی ریاستاں وچ ہندوستانی ریاستاں دے نال تجارت کرنا شروع د‏‏ی ، جس نے [[بدھ مت]] تے [[ہندو مت|ہندو]] [[بدھ مت|مت]] دونے تو‏ں اثر و رسوخ اختیار کيتا۔ &lt;ref&gt;''The Philippines and India'' – Dhirendra Nath Roy, Manila 1929 and ''India and The World'' – By Buddha Prakash p. 119–120.&lt;/ref&gt;

=== جیڈ سبھیاچار ===
[[فائل:Lingling-o.JPG|thumb| [[لوزون]] تو‏ں دھات‏‏ی دے لینگنگ اے بالیاں۔ ]]
جیڈ نمونے سفید تے سبز نیفریٹ تو‏ں بنی تے 2000 تو‏ں 1500 ق م د‏‏ی تریخ کيت‏یاں نيں ، 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں فلپائن وچ بوہت سارے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں اُتے دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نمونے دونے ٹولز جداں اڈز تے &lt;ref name=&quot;UCLA1981&quot;&gt;Father Gabriel Casal &amp; Regalado Trota Jose, Jr., Eric S. Casino, George R. Ellis, Wilhelm G. Solheim II, ''The People and Art of the Philippines'', printed by the Museum of Cultural History, UCLA (1981)&lt;/ref&gt; کھاوہی تے زیورات جداں لنگل-او کان د‏‏ی بالیاں ، کمگن تے موتیاں د‏‏ی مالا رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[باتانگاس]] وچ اک ہی جگہ اُتے دسیاں ہزار افراد ملے۔{{حوالہ درکار|date=June 2020}} {{Sfn|Scott|1984}} &lt;ref name=&quot;Pathos of Origin&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Pathos of Origin|last=Bellwood|first=Peter|date=2011|pages=31–41}}&lt;/ref&gt; کہیا جاندا اے کہ جیڈ دا آغاز نیڑے نیڑے تائیوان وچ ہويا اے تے ایہ وی ہور بوہت سارے علاقےآں وچ وی پایا جاندا اے جس وچ مینولر تے سرزمین جنوب مشرقی ایشیا وچ وی شامل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ نمونے تریخ تاں پہلے جنوب مشرقی ایشیائی معاشراں دے وچکار طویل فاصلے تک رابطے دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|last=Hsiao-Chun|first=Hung|date=2007}}&lt;/ref&gt;

نیفریائٹ ، جسنو‏ں دوسری صورت وچ ''جیڈ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک ایسا معدنیات اے جو وڈے پیمانے اُتے پورے ایشیا وچ زیورات یا آرائشی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا وچ قدیم ترین قدیم نوادرات (6000 ق م) چین وچ پائے گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں چینی مجسمہ سازی دے بنیادی ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ 3000 ق م وچ ، چین دے ہونگسان تے لیانگ زو ثقافتاں وچ جیڈ د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے پہنچی۔ اس عرصے دے دوران ، جیڈ دستکاری دا علم سمندر دے پار [[تائیوان]] تے بالآخر [[فلپائن]] تک پھیل گیا۔ فلپائن وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے دریافت شدہ نوادرات نیفرائٹ تو‏ں بنے سن ۔ فلپائن وچ کھدائی د‏‏ی جانے والی نیپریائٹ دو طرح کيت‏ی سی: سفید نیفریٹ تے گرین نیفریٹ۔ &lt;ref name=&quot;uno&quot;&gt;Bellwood, Peter, Hsiao-Chun Hung, and Yoshiyuki Iizuka. &quot;Taiwan Jade in the Philippines: 3,000 Years of Trade and Long-distance Interaction.&quot; Paths of Origins: The Austronesian Heritage in the Collections of the National Museum of the Philippines, the Museum Nasional Indonesia, and the Netherlands Rijksmuseum voor Volkenkunde (2011): 31–41.&lt;/ref&gt;

=== سا ہوئینہ سبھیاچار ===
[[فائل:Asia 200bc.jpg|thumb| 200 ق م وچ ایشیاء ، [[ہندچین|مین لینڈ ساؤتھ ایسٹ ایشیاء]] وچ سائ ہن سبھیاچار تے فلپائن وچ منتقلی دا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔ ]]
موجودہ ہنیم ویتنام اُتے مرکوز د‏‏ی ہوئی سا ہوئنہ سبھیاچار نے اک وسیع تجارتی نیٹ ورک دے ثبوت ظاہر کیتے۔ ہن موتیاں د‏‏ی مالا شیشے ، [[عقیق احمر|کارنیلین]] ، [[عقیق]] ، زیتون ، زرقون ، سونا تے [[لعل|گارنیٹ تو‏ں بنی ہوئی تھی]] ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مواد خطے وچ مقامی نئيں سی تے غالبا امپورٹ کيتا گیا سی۔ [[ہان خاندان|ہان خاندان دے]] طرز دے کانسے دے عکس وی ہوئے [[ہان خاندان|ہن]] سائٹاں اُتے پائے گئے۔

اس دے برعکس ، سا ہوئنہ نے تیار کردہ کان دے زیورات وسطی سیئی لینڈ ، تائیوان (آرکڈ جزیرے) تے فلپائن وچ ، پلوان ، تابون غاراں وچ آثار قدیمہ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال ماسبائٹ وچ کلانے غار ا‏‏ے۔ &quot;سا ہوئنہ کالانای&quot; مٹی دے برتناں دے پیچیدہ سائٹاں وچو‏ں اک وچ سائٹ اُتے موجود نوادرات نو‏‏ں 400ق م – 1500ء د‏‏ی تریخ دتی گئی سی۔ جنوبی مینڈاناو دے صوبہ سارنگانی وچ میتم انتھروپومورفک مٹی دے برتناں د‏‏ی 200 عیسوی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Solheim|first1=William|title=Prehistoric Archaeology in Eastern Mainland Southeast Asia and the Philippines|date=1969|volume=3|pages=97–108|journal=Asian Perspectives}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Earthenware in Southeast Asia: Proceedings of the Singapore Symposium on Premodern Southeast Asian Earthenwares.|last=Miksic|first=John N.|date=2003|publisher=Singapore University Press, National University of Singapore|location=Singapore}}&lt;/ref&gt;

سائ ہن سبھیاچار کيتا اے د‏‏ی ابہام جنوب مشرقی ایشیا وچ اس دے اثر و رسوخ اُتے سوال اٹھاندی ا‏‏ے۔ ہن سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت ٹوپی دے سائز دے ڈھکناں تو‏ں وابستہ سلنڈرک یا انڈے دے سائز د‏‏ی تدفین دے برتناں دے استعمال نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مردہ خانہ د‏‏ی مشق نو‏‏ں اک نويں تعریف دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، سا ہن سبھیاچار نو‏‏ں پورے جغرافیائی طور اُتے وسطی ویتنام وچ شمال وچ ہیو سٹی تے جنوب وچ نہا ٹرانگ سٹی دے درمیان پابند کيتا جانا چاہیے۔ حالیہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات تو‏ں پتا چلدا اے کہ کلانے غار وچ مٹی دے برتن س ہن تو‏ں بالکل مختلف نيں لیکن حیرت انگیز طور اُتے ہوآ ڈائیم سائٹ ، وسطی ویتنام تے ساموئی جزیرے ، سیئی لینڈ تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تخمینے وچ کالانے غار وچ موجود نوادرات د‏‏ی تریخ 200-200 ءماں سا ہن سبھیاچار تو‏ں کدرے زیادہ بعد وچ آنے والی ا‏‏ے۔ پائے گئے انسانی جیواشم دے جیو بشریاندی تجزیے تو‏ں وی ویتنام د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی تصدیق ہوئے گئی جداں ہوسٹم جنوب سائٹ وچ آسٹرینیائی عوام دے ذریعہ ہوآ ڈیم سائٹ وچ ۔ &lt;ref&gt;{{Citation|last=Yamagata|publisher=ANU Press|editor3-last=Bulbeck|editor2-first=Philip J.|editor2-last=Piper|first2=Hirofumi|last2=Matsumura|access-date=2020-06-21|isbn=978-1-76046-094-5|editor-first=Hirofumi|first=Mariko|editor-last=Matsumura|pages=333–356|volume=45|work=New Perspectives in Southeast Asian and Pacific Prehistory|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1pwtd26.26|date=2017|title=Austronesian Migration to Central Vietnam:: Crossing over the Iron Age Southeast Asian Sea|editor3-first=David}}&lt;/ref&gt; &lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:80
PlotArea = width:720 height:55 left:65 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
  id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
  id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
  id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
  id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
  id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
  id:filler value:gray(0.8) # background bar
  id:black value:black

Period = from:-1300 till:500
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-1300
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-1300

PlotData =
 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)

 bar:Vietnam color:era
 from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture]]
 from: -221 till: 500 shift:(0,4) text:[[Óc Eo culture]]
 bar:Vietnam color:filler
 from: -221 till: 500 shift:(0,-7) text:[[Imperial Vietnam]]

 bar: Philippines color:era
  from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture|Sa Huyun culture]]
  from: -500 till: -108 text:[[Igorot society|Ifugao society]]
 bar:Philippines color:filler
 from: -108 till: -18 shift:(0,5) text:تاریخ فلپائن
 from: -18 till: 500 text:[[History of the Philippines (900-1521)|Archaic epoch]]

 bar: Indonesia color:era
 from: -500 till: -108 text:[[Prehistory of Indonesia]]
 bar:Indonesia color:filler
 from: -108 till: -18 shift:(0,4) text:[[Buni culture]]
 from: -18 till: 500 text:[[Tarumanagara|Early Kingdoms]]
&lt;/timeline&gt;

::: ''تاریخاں تخمینہ نيں ، تفصیلات دے لئی خصوصی مضمون تو‏ں مشورہ کرن''
::: {{Lagend|#ffd880}} قال از تریخ (یا [[ابتدائی تریخ|پروٹو تاریخی]] ) آہنی دور
::: {{Lagend|#cccccc}} تاریخی آہنی دور

== نوآبادیات‏ی دور (900 ء تو‏ں 1565 ء) - آزاد ریاستاں ==
1300 تک ، ساحلی بستیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی تجارتی مراکز دے طور اُتے ابھری سی تے معاشرتی تبدیلیاں دا مرکزی نقطہ بن گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|publisher=Punlad Research House, Inc.|year=2001|isbn=978-971-622-006-3|location=Quezon City|author-link=F. Landa Jocano}}&lt;/ref&gt; تریخ دا بارانجک مرحلہ اس د‏ی انتہائی موبائل فطرت دے لئی نوٹ کيتا جاسکدا اے ، جس وچ بارانگی بستیاں وچ تبدیل ہوجاندی اے تے بحری بیڑے وچ تبدیل ہوجاندی اے تے اس دے برعکس ، صورت حال دے مطابق لکڑی نو‏‏ں مستقل طور اُتے دوبارہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} اس دور وچ سیاست شخصیت اُتے مبنی سی تے ایہ تنظیم جنگ تے امن دونے دے ذریعہ ، اک دوسرے دے نال باہمی متفقہ تعلقات د‏‏ی اک پس منظر وچ طے شدہ اتحاد تے مقابلہ شدہ وفاداریاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے مبنی سی۔ &lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=L|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}&lt;/ref&gt;

لیجنڈری اکاؤنٹس وچ اکثر [[سریویجایا|سریویجیا]] سلطنت دے نال فلپائنی ابتدائی حکومتاں دے باہمی تعامل دا تذکرہ ہُندا اے ، لیکن ایداں دے تعلقات د‏‏ی قطعی طور اُتے تائید کرنے دے لئی اِنّے زیادہ آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt; دوسری طرف ، ماجاپاہت سلطنت دے نال وسیع تجارت دے لئی خاطر خواہ ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;JocanoJr2012&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A Question of Origins|last=Jocano|first=Felipe Jr.|date=August 7, 2012|work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0742-7|editor-last=Wiley|editor-first=Mark|language=en}}&lt;/ref&gt;

ابتدائی فلپائنی ریاستاں اُتے ہندوستانی ثقافتی اثرات دے صحیح دائرہ کار تے طریقہ کار جنوب مشرقی ایشین مورخین دے وچکار حالے وی کچھ بحث دا موضوع نيں ، &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Osborne2004&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Southeast Asia: An Introductory History|last=Osborne|first=Milton|date=2004|publisher=Allen &amp; Unwin|isbn=978-1-74114-448-2|edition=Ninth|volume=|location=Australia|pages=|doi=|id=|author-link=Milton Osborne}}&lt;/ref&gt; لیکن موجودہ علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ ہندوستان تے اس دے درمیان شاید بوہت گھٹ یا کوئی براہ راست تجارت ہوئی سی۔ فلپائن تے ہندوستانی ثقافتی خصائص ، جداں لسانی اصطلاحات تے مذہبی رواج ، &lt;ref name=&quot;JocanoJr2012&quot;/&gt; دسويں دے دوران 14 ويں صدی دے اوائل وچ ، ہندو [[ماجاپاہت|ماجاہت]] سلطنت دے نال ابتدائی فلپائنی تعلقات دے ذریعہ ، فلٹر ہوئے۔ فلپائنی جزیرے وچ اک ایسا ملک اے ، (جس وچ افغانستان تے جنوبی ویتنام شامل نيں) ، جس نو‏‏ں &quot; عظیم تر ہندوستانی ثقافتی زون&quot; سمجھیا جاندا اے ، دے بالکل ہی بیرونی حصے وچ ا‏‏ے۔

فلپائنی جزیرے د‏‏ی ابتدائی نسلاں عام طور اُتے تن درجے د‏‏ی سماجی ڈھانچے د‏‏ی خصوصیات سن۔ اگرچہ مختلف ثقافتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وضاحت دے لئی مختلف اصطلاحات سن ، لیکن اس تن درجے دے ڈھانچے وچ ہمیشہ ہی اک اعلیٰ شرافت طبقے ، &quot;فری مین&quot; دا اک طبقہ تے &quot;ایلپین&quot; یا &quot;اورپیون&quot; کہلانے والے منحصر قرض دہندگان د‏‏ی اک جماعت شامل سی۔ &lt;ref name=&quot;Jocano2001&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;/&gt; شرافت طبقے دے ممبراں وچ اوہ رہنما وی شامل سن جو &quot; داتو &quot; دا سیاسی عہدہ سنبھالدے سن ، جو &quot; بارنگے &quot; یا &quot;دلوہان&quot; نامی خود مختار سماجی گروہاں دے ذمہ دار سن ۔ جدو‏ں وی ایہ بارگیز اک نال بنھ دتیاں گئیاں یا تاں اک وڈی بستی تشکیل دتی جائے یا جغرافیائی طور اُتے کھوئے ہوئے اتحاد گروپ نو‏‏ں تشکیل دتا جائے ، انہاں وچ زیادہ سینئر یا انہاں دا احترام اک &quot;پیروماؤنٹ داتو&quot; دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے گا ، جسنو‏ں متنوع طور اُتے لکان کہیا جاندا اے ، سلطان ، راجاہ یا اس تو‏ں زیادہ سینئر داتو۔ {{Sfn|Scott|1994}}

=== ابتدائی ریکارڈ شدہ تریخ ===
جنوبی ہندوستانی [[پلووا خاندان]] تے شمالی ہندوستانی [[گپتا سلطنت|گپتا سلطنت دے]] دور دے دوران ، ہندوستانی سبھیاچار جنوب مشرقی ایشیا تے فلپائن وچ پھیل گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈینائزڈ ریاستاں دا قیام عمل وچ آیا۔ &lt;ref&gt;Philippine Journal of Linguistics – 23 – p. 67&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Earth and Its Peoples: A Global History by Richard Bulliet, Pamela Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch, Lyman Johnson p.186&lt;/ref&gt;

فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم دستاویز وچ لکھی گئی تریخ ، لگونا کاپرپلٹ انسپلیکشن ، 900 عیسوی ا‏‏ے۔ کاوی اسکرپٹ وچ لکھی گئی اس دستاویز د‏‏ی تفصیلات تو‏ں ، قرض اٹھانے والے ، ناموران ، اپنے بچےآں لیڈی انگکاٹن تے بوکا دے نال ، ٹنڈو دے حکمران نے قرض تو‏ں پاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ابتدائی دستاویز اے جو پیشگی فلپائنی معاشراں وچ ریاضی دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ وزن تے اقدامات دا اک معیاری نظام سونے دے عین مطابق پیمائش دے استعمال تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے چاند دے مراحل دے سلسلے وچ ماہ دے اندر عین مطابق دن طے کرکے ابتدائی ماہرین فلکیات تو‏ں آشنا ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;manapat&quot;&gt;[http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf Mathematical Ideas in Early Philippine Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819022906/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |date=2019-08-19 }}&lt;/ref&gt; دستاویز وچ نظر آنے والے مختلف [[سنسکرت]] اصطلاحات تے عنوانات تو‏ں ، منیلا بے د‏‏ی سبھیاچار تے معاشرت اک [[ہندو|ہندو کيت‏ی سی]] - پرانے مالائی امتزاج ، اس وقت [[جاوا]] ، [[جزیرہ نما ملائیشیا|جزیرہ نما ملائشیا]] تے [[سماٹرا|سوماترا دی]] ثقافتاں د‏‏ی طرح سی۔

پہلے از ہسپانوی فلپائنی معاشرے تے سبھیاچار دے اس دور تو‏ں لے ک‏ے ہن تک 16 ويں صدی دے آخر وچ ڈیکٹرینا کرسٹیانا دے پاس تے دوسرے بیبین رسم الخط تے ہسپانوی دونے وچ ہسپانوی دور دے آغاز اُتے لکھے جانے تک کوئی دوسری اہ‏م دستاویزات موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کاوی اسکرپٹ تے بائبیئن دے نال ہور نمونے پائی گئياں ، جداں [[بوتوان|بٹوان دی]] تریخ 10 واں - 14 ويں صدی دے اوائل تک د‏‏ی آئیوری مہر &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Butuan Ivory Seal|url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|last=|first=|date=February 10, 2015|website=National Museum of the Philippines|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119091932/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|archivedate=November 19, 2018|accessdate=}}&lt;/ref&gt; تے [[کالاتاگان، باتانگاس|بائبیین تحریر والا کالاتگن]] برتن ، جس د‏‏ی تریخ 16 ويں صدی دے اوائل د‏‏ی سی۔
[[فائل:Naturales 4.png|کھبے|thumb| اک باکسر کوڈیکس تصویر جو قدیم ''کداتوان'' یا ''تمو'' (عظیم طبقے) د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]]
1000 تک جانے والے سالاں وچ ، جزیراں وچ پہلے ہی متعدد سمندری معاشرے موجود سن لیکن پورے فلپائنی جزیرے نو‏‏ں محیط نہ رکھنے والی کوئی یکجہت‏ی سیاسی ریاست نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، اس علاقے نو‏‏ں متعدد نیم خود مختار بارگیز (دیہاتاں تو‏ں لے ک‏ے شہراں تک ریاستاں دے سائز وچ آباد بستیاں) نے داتاس ، وانگس ، [[راجا]]ہ، [[سلطان|سلاطین]]&lt;nowiki/&gt;یا لککاناں دے زیر اقتدار مسابقتی تھلوسراسکی د‏‏ی خود مختاری دے تحت بندھا ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Philippine History by Maria Christine N. Halili. &quot;Chapter 3: Precolonial Philippines&quot; (Published by Rex Bookstore; Manila, Sampaloc St. Year 2004)&lt;/ref&gt; یا بالترتیب زرعی معاشراں دے ذریعہ جنہاں اُتے &quot;پیٹی پلاٹوکریٹس&quot; دا راج ا‏‏ے۔ [[ایفوگاؤ|افوگو]] تے مانگیان د‏‏ی سرزمین معاشراں دے نال نال متعدد ریاستاں موجود سن۔ &lt;ref&gt;[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=2017-10-10 }} of A study of the Eastern and Western Oceans ({{Lang-ja|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}) mentions that Luzon first sent tribute to Yongle Emperor in 1406.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://akeanon.com/index.php?Itemid=2&amp;id=14&amp;option=com_content&amp;task=view|title=Akeanon Online – Aton Guid Ra! – Aklan History Part 3 – Confederation of Madyaas|publisher=Akeanon.com|date=March 27, 2008|accessdate=January 2, 2010}}&lt;/ref&gt; انہاں وچ شامل نيں:

* [[مینیلا د‏‏ی بادشاہی]]
* پلوان وچ سلطنت ٹائی (جس دا ذکر انتونیو پگفاٹا نے کيتا سی جتھ‏ے میگلن دے قتل دے بعد باقی جہاز بحیثیت سیبو تو‏ں فرار ہونے اُتے دوبارہ بحرانی ہوئے گئے)
* جزیرے د‏‏ی کورنٹی اُتے سخت جنگجوواں دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی گئی جس دا ناں تگبانوآ کہیا جاندا اے جداں کہ ہسپانوی مشنریاں نے نیلو ایس اوکیمپو دے ذریعہ ذکر کيتا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=OYQeAAAAMAAJ|title=Katutubo, Muslim, Kristyano|publisher=Salazar at Mendoza-Urban|year=1985}}&lt;/ref&gt;
* نامایان
* ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی
* پانگاسینان د‏‏ی سینیٹک وانگڈوم
* ما-آئی د‏‏ی قوم
* میڈجا آس تے ڈپیٹن دے کیڈاتوان
* بٹوآن تے سیبو د‏‏ی راجانت
* [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگواننداؤ]] ، لانااؤ تے [[سلطنت سولو|سولو د‏‏ی سلطانی]]

انہاں وچو‏ں کچھ علاقے [[سریویجایا|سریویجیا]] ، [[ماجاپاہت|ماجاہاہت]] تے برونائی د‏‏ی ملائیائی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ &lt;ref name=&quot;end&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Munoz|2006}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei Darussalam], U.S. State Department.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213135409/http://www.mangyan.org/tribal/index.html|publisher=Mangyan Heritage Center|url=http://www.mangyan.org/tribal/index.html|archivedate=February 13, 2008|title=Introduction|accessdate=November 15, 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ٹونڈو د‏‏ی پولیٹی ===
[[فائل:LCI.jpg|thumb| لگونا کانسی تختی نوشتہ تقریبا 900 عیسوی فلپائن وچ پایا جانے والا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ ، جو بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو د‏‏ی شائستگی دا حوالہ دیندا اے ]]
مقامی راجواڑاں تے بادشاہتاں دا قدیم تاریخی ریکارڈ ، لگونا کانسی تختی نوشتہ اے ، جس وچ بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو ( {{circa|پہلے از 900}} ) د‏‏ی تگوکھ ریاست دا حوالہ دتا جاندا اے {{circa|بعد 900}} –1589 ) تے دو تو‏ں تن ہور بستیاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ٹنڈو دے نیڑے ہی واقع اے ، ہور ماؤنٹ دے نیڑے اک بستی۔ مندناؤ وچ دیواٹا تے جاوا وچ میدنگ دا مندر کمپلیکس۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} اگرچہ نوشت دے متن وچ انہاں پولیٹیکلز دے وچکار قطعی سیاسی تعلقات غیر واضح نيں ، لیکن اس نوادرات نو‏‏ں عام طور اُتے 900 عیسوی دے اوائل وچ ہی انٹرا تے بین الاقوامی علاقائی سیاسی روابط دے ثبوت دے طور اُتے قبول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} &lt;ref name=&quot;Junker1999&quot;/&gt; 1500 د‏‏ی دہائی دے دوران ابتدائی یورپی نسلی گرافراں د‏‏ی آمد دے بعد ، ٹونڈو د‏‏ی قیادت پیرن ماؤنٹ حکمران نے د‏‏ی ، جسنو‏ں &quot; لکان &quot; کہیا جاندا سی۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ جزیرے وچ منگ خاندان &lt;ref name=&quot;Ring&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&amp;pg=PA565|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|last=Ring, Trudy|last2=Robert M. Salkin|last3=Sharon La Boda|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1996|isbn=978-1-884964-04-6|pages=565–569|access-date=January 7, 2010|last-author-amp=yes}}&lt;/ref&gt; مصنوعات د‏‏ی تجارت اُتے [[مینیلا دا راجاہناٹ|مینیلا دے راجاہناٹ دے]] نال اجارہ داری دا اشتراک کردے ہوئے اک وڈے تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکيا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ تجارت اس حد تک قابل قدر سی کہ یونگل [[شہنشاہ یونگلو|شہنشاہ]] نے اس د‏ی نگرانی دے لئی نو‏‏ں چین دا لاؤ نامی اک چینی گورنر مقرر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&amp;pg=PA33|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|last=Ho Khai Leong|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VbwogbQ3l8UC&amp;pg=PT84&amp;lpg=PT84&amp;dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage|title=In Our Image|last=Karnow|first=Stanley|year=2010|isbn=978-0-307-77543-6|access-date=August 24, 2015}}&lt;/ref&gt;

کم تو‏ں کم 900 سال دے بعد تو‏ں ، منیلا بے وچ قائم ایہ تھیلاوکراسی چینی ، جاپانی ، ملائیشیا تے ایشیا وچ مختلف ہور لوکاں دے نال اک فعال تجارت دے ذریعے فروغ پا رہی ا‏‏ے۔ ٹنڈو اس قدیم سلطنت دے راجگڑھ تے اقتدار د‏‏ی نشست دے طور اُتے پروان چڑھا ، جس د‏‏ی سربراہی بادشاہاں نے &quot;لکان&quot; دے عنوان نال کیندی سی جو مہاریکا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدی اے ، جو قدیم تگوکھ معاشرے وچ جاگیردار جنگجو طبقہ سن ۔ انھاں نے اس دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی جو ہن [[ایلوکوس علاقہ|ایلوکوس]] تو‏ں [[بیکول علاقہ|بیکول]] تک [[لوزون|لزون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو ممکنہ طور اُتے 900 عیسوی تو‏ں لے ک‏ے 1571 وچ پہلے تو‏ں وڈی نوآبادیات‏ی ریاست بن گیا سی۔ ہسپانوی انہاں نو‏‏ں ''ہیڈلگوس'' کہندے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Yt3IZ3JATlsC&amp;pg=PA11|title=The Report: The Philippines 2012|publisher=Oxford Business Group|year=2012|isbn=978-1-907065-56-9|page=11}}&lt;/ref&gt;

ٹنڈو دے لوکاں نے اک ایسی سبھیاچار تیار کيت‏ی سی جو بنیادی طور اُتے ہندو تے بودھ اے ، اوہ اچھے زرعی ماہر وی سن تے کاشتکاری تے آبی زراعت دے ذریعہ رہندے سن ۔ اس دے وجود دے دوران ، چین تے جاپان جداں متعدد پڑوسی ملکاں دے نال بھاری تجارت تے روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نوآبادیات‏ی پہلے د‏‏ی ریاست وچ اک سب تو‏ں نمایاں تے دولت مند ریاست بن گئی۔

جاپان دے نال اپنے بہت اچھے تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جاپانیاں نے ٹنڈو نو‏‏ں ''لوزون'' کہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اک مشہور جاپانی تاجر لوزون سکزیمون وی ، جتھ‏ے تک اپنا ناں تبدیل کرکے ''نیا'' تو‏ں لے ک‏ے لوزون گیا سی۔ 900 ء وچ ، وزیر اعظم جےادیو نے ناموران د‏‏ی اولاد ، لیڈی انگکاٹن تے اس دے بھائی بوکا دے سامنے قرض معافی د‏‏ی دستاویز پیش کيتی۔ اس دا بیان فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مشہور دستاویز ، لگونا کاپرپلٹ کتبہ وچ کیہ گیا اے ۔ &lt;ref name=&quot;Woods2006&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2Z&amp;pg=PT44|title=The Philippines: A Global Studies Handbook|last=Woods|first=Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=978-1-85109-675-6|page=44}}&lt;/ref&gt;

چینیاں نے &quot;لوزون&quot; دے ناں تو‏ں شائستہ ہونے دا وی ذکر کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ میمنیلا دا حوالہ اے کیونجے 1520 د‏‏ی دہائی دے پرتگالی تے ہسپانوی اکاؤنٹس وچ واضح طور اُتے دسیا گیا اے کہ &quot;لوؤن&quot; تے &quot;مینیلا&quot; &quot;اک جداں تے اک ہی سن &quot; ، {{Sfn|Scott|1994}} اگرچہ کچھ مورخین دا کہنا اے کہ چونکہ انہاں مبصرین وچو‏ں کوئی وی حقیقت وچ نئيں گیا سی۔ مینیلا ، &quot;لوؤن&quot; نے شاید اوہ تمام توکھ تے کپپنگن پولیٹیز دا حوالہ دتا ہوئے گا جو منیلا بے دے ساحل اُتے اٹھی سن۔ &lt;ref name=&quot;Alfonso2016&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom|last=Alfonso, Ian Christopher B.|publisher=Holy Angel University Press|year=2016|isbn=978-971-0546-52-7|location=Angeles}}&lt;/ref&gt; بہرحال ، 1500 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے 1560 د‏‏ی دہائی تک ، اس بحری جہاز نو‏‏ں پرتگالی مالادا ميں Luções کہیا جاندا سی تے انہاں نے جنوب مشرقی ایشیا وچ بہت ساری بیرون ملک کمیونٹیاں قائم کيت‏یاں جتھ‏ے انہاں نے برما ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، وچ تجارتی منصوبےآں تے فوجی مہماں وچ حصہ لیا۔ تے [[جزیرہ تیمور|تیمور]] ، &lt;ref&gt;Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&amp;nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.&lt;/ref&gt; {{Efn|The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of {{harvtxt|Scott |1994 |p=194}}}}}} &lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=First voyage round the world|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=Filipiniana Book Guild|year=1969|location=Manila|language=English|translator-last=J.A. Robertson|author-link=Antonio Pigafetta|orig-year=1524}}&lt;/ref&gt; تاجر تے کرایے دار۔ &lt;ref name=&quot;Pires&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reid&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Austronesians: Historical and comparative perspectives|last=Reid|first=Anthony|publisher=Department of Anthropology, The Australian National University|year=1995|editor-last=Peter Bellwood|location=Canberra|chapter=Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity|author-link=Anthony Reid (academic)|editor-last2=James J. Fox|editor-last3=Darrell Tryon|editor-link3=Darrell Tryon|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html}}&lt;/ref&gt; اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو مسالا دا میگناٹ سی تے پرتگنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) &lt;ref name=&quot;turnbull&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of Singapore: 1819–1975|last=Turnbull|first=C.M.|publisher=Oxford University Press|year=1977|isbn=978-0-19-580354-9|location=Kuala Lumpur}}&lt;/ref&gt; (گورنر تے چیف جنرل) پرتگالی مالادا ميں۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے وی سربراہ سن جنہاں نے بحر ہند ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.&lt;/ref&gt; تے قرون وسطی دے سمندری شہزادےآں دے [[بحیرہ جنوبی چین|وچکار]] فلپائن دے وچکار تجارت تے تجارت دا تحفظ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1999&quot;&gt;Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1948&quot;&gt;Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.&lt;/ref&gt; {{حوالے|group=lower-alpha}}

=== کیوبولوان (پانگاسنان) ===
شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=April 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=July 24, 2015}}&lt;/ref&gt; تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ اس بادشاہی دے چینی ریکارڈ ، جس دا ناں فینگ چیہ-لسی (پنگاسنان) اے ، اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پہلا نائب بادشاہ (چینی وچ وانگ) ، کامایین ، نے چین دے شہنشاہ نو‏‏ں تحائف پیش کرنے والے اک ایلچی نو‏‏ں بھیجیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=September 25, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175322/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=September 23, 2015}}&lt;/ref&gt; ریاست دا موجودہ صوبہ [[پانگاسینان|پانگاسنان]] اُتے قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ مقامی طور اُتے لویاگ نا کبولوان (بھی ہجومے کابلوان) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے بنالٹونگن اس دا راجگڑھ سی ، جو دریائے زرخیز اگنو وچ موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے دور وچ اس د‏ی افزائش ہوئی ، انڈونیشیا وچ سریویجیا تے ماجاہاہت سلطنتاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے ملائی جزیرے دے بیشتر حصے اُتے اپنا اثر و رسوخ ودھایا سی۔ لیوگ نا کابولوان نے پانگاسنان دے علاقے تے اثر و رسوخ نو‏‏ں وسعت دتی جو ہن ہمسایہ صوبےآں زامبلز ، لا یونین ، ترلاک ، بینگویٹ ، نیوئا ایکیجا تے نیو وازکایا دے علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ پانگاسنان نے ہسپانوی فتح تک پوری آزادی حاصل کيتی۔

سولہويں صدی وچ پانگاسنان نو‏‏ں ہسپانوی &quot;جاپان دا بندرگاہ&quot; کہندے سن ۔ مقامی لوکاں نے جاپانی تے چینی ریشم دے علاوہ دوسرے سمندری وسطی ایشیائی نسلی گروہاں دا مخصوص لباس پہنا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ عام لوکاں نو‏‏ں چینی تے جاپانی روئی دے لباس پہنے ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنے دانت وی سیاہ کردتے تے غیرملکیو‏ں دے سفید دنداں تو‏ں بیزار ہوگئے ، جو جانوراں د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، چینی تے چینی گھراناں وچ مخصوص چینی مٹی دے برتن استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے وچ بحری لڑائیاں وچ جاپانی طرز دے بارود تو‏ں پاک اسلحہ دا وی سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref name=&quot;Scott1994&quot;/&gt; انہاں ساماناں دے بدلے ، پورے ایشیاء تو‏ں آنے والے تاجر بنیادی طور اُتے سونے تے غلاماں دے لئی ، بلکہ ڈیرسکنز ، شہری تے ہور مقامی مصنوعات دے ل. تجارت کرنے آندے سن ۔ جاپان تے چین دے نال اک خاص طور اُتے زیادہ وسیع تجارتی نیٹ ورک دے علاوہ ، اوہ ثقافتی طور اُتے جنوب وچ دوسرے لزون گروپاں د‏‏ی طرح سن ۔

شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;/&gt; تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The history of Agoo : 1578–2005|last=Sals|first=Florent Joseph|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|page=80|language=English|author-link=}}&lt;/ref&gt;

=== ما-آئی قوم ===
[[فائل:Piloncitos ang gold rings.jpg|thumb| پائلنٹوز ، بائبی ''ما ما'' کرداراں دے نال سونے دا اک نوگیٹ جو ما-آئی د‏‏ی قوم دے لئی اک علامت ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔ سونے د‏‏ی گھنٹی دے نال ابتدائی کرنسیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ]]
[[گانا د‏‏ی تریخ (یوآن خاندان)|سونگ شاہی خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ دا]] جلد 186 وچ [[ما-آئی|ما آئی]] ( {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} ) د‏‏ی شائستگی بیان کيتی گئی اے {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} )۔ سانگ خاندان دے تاجر سالانہ می-آئ جاندے سن ، تے انہاں دے اکاؤنٹس وچ ایم-آئ دے جغرافیہ ، تجارتی مصنوعات تے اس دے حکمراناں دے تجارتی سلوک نو‏‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;KansaiICIS&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines|url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |date=2013-03-13 }}&lt;/ref&gt; چینی تاجراں نے نوٹ کيتا کہ ایم-آئ دے شہری ایماندار تے قابل اعتماد سن ۔ {{Sfn|Scott|1984}} چونکہ انہاں کھاتاں وچ مائی دے مقام د‏‏ی تفصیل واضح نئيں اے ، مائی دے محل وقوع دے بارے وچ تنازعہ موجود اے ، کچھ علماء دا خیال اے کہ ایہ بے ، لگونا وچ واقع اے &lt;ref name=&quot;Go2005&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=2013-10-21 }}&lt;/ref&gt; تے دوسرے ایہ مندے نيں کہ ایہ منڈورو جزیرے اُتے سی۔ {{Sfn|Scott|1984}} بدھ مت د‏‏ی سیاست [[جزائر ریوکیو|ریوکیو]] تے جاپان دے نال تجارت کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716025132/http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archivedate=July 16, 2011|title=South East Asia Pottery – Philippines|publisher=Seapots.com|accessdate=October 27, 2011}}&lt;/ref&gt; چین دے صوبہ [[صوبہ فوجیان، جمہوریۂ چین|فوکین]] وچ کسٹم انسپکٹر چاو جکوا نے غوفان ''چی'' (&quot;وحشی عوام د‏‏ی تفصیل&quot;) لکھیا۔ &lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F02E5D91139E633A2575AC2A9649D946396D6CF Old Chinese Book Tells of the World 800 Years Ago]; Chau-Ju-Kua's Chronicles of the Twelfth Century, Now First Translated, Give a &quot;Description of Barbarous Peoples&quot; Picked Up by This Noted Inspector of Foreign Trade and Descendant of Emperors.&lt;/ref&gt;

=== امپیریل چین دے خلاف ویزان بیلجیئرس ===
تیرہويں صدی وچ لکھدے ہوئے ، چینی مؤرخ چاؤ جو نو‏‏ں نے جنوبی چین دے بندرگاہی شہراں اُتے سن 1174–1190 دے درمیان ''پی-شو-یو کے'' ذریعہ چھاپےآں دا ذکر کيتا ، جس دا خیال اے کہ اوہ جزیرے دے جنوبی حصے دے راستے تو‏ں آیا سی۔ [[تائیوان]] &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد دے مورخین نے انہاں حملہ آوراں د‏‏ی شناخت ویسائین دے طور اُتے د‏‏ی جدو‏ں کہ مورخ ایفرین بی آئشام نے بحر الکاہل وچ مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ تاریخی کھاتاں تے ہويا دے دھاراں دے تجزیہ دے ذریعہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ حملہ آور غالبا اباباؤ (پہلے تو‏ں ہیسپینک نام) دے لوک سن مشرقی ساحل تے سمر دے شمالی ساحل دے اک حصے دے لئی)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}&lt;/ref&gt;

=== مادجا-اس ===
{{multiple image|align=left|image1=Visayans 3.png|width1=150|caption1=&lt;center&gt;[[باکسر کوڈیکس]] د‏‏ی قدیم '' کاداتوان '' یا تماؤ اشرافیہ جوڑے د‏‏ی تصویر
.&lt;/center&gt;|image2=Visayans 4.png|width2=150|caption2=&lt;center&gt; اک واسایائی [[شاہی خاندان]] دا جوڑا &lt;/center&gt;|image3=Native of Visayan origin.jpg|width3=150|caption3=&lt;center&gt;اک واسایائی شہزادی&lt;/center&gt;}}

گیارہويں صدی دے دوران ، دتو پوٹی د‏‏ی سربراہی وچ سریویجیا د‏‏ی ڈگدی ہوئی سلطنت دے متعدد جلاوطنی والے ڈیٹس نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی فلپائن دے وسطی جزیراں د‏‏ی طرف د‏‏ی &lt;ref&gt;Jovito S. Abellana, &quot;Bisaya Patronymesis Sri Visjaya&quot; (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)&lt;/ref&gt; ، جو جزیرے بورنیو دے راجہ مکاٹناؤ تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ جزیرے پنائے پہنچنے تے نیگریٹو سردار ماریکوڈو تو‏ں جزیرے د‏‏ی خریداری کرنے اُتے ، انہاں نے پولیٹیکل کنڈریشن قائم کيتا تے اس دا ناں مادجا دے ناں تو‏ں مرکز اکلن وچ رکھیا تے انہاں نے ویسیاس دے آس پاس دے جزیراں نو‏‏ں آباد کيتا۔ مینڈجا جداں کہ پانائے جزیرے اُتے قائم ہويا سی (پنی د‏‏ی تباہ شدہ ریاست دے ناں دے نال نال پنائے د‏‏ی اولاداں نے آباد کيتا سی ، پننہ سریوجایا دا اک جزو ریاست سی جو سوماترا وچ واقع سی تے اک ہندو بودھ خانقاہی فوج دا گھر سی جس نے کامیابی دے نال دفاع کيتا۔ [[آبنائے ملاکا]] ، دنیا دا سب تو‏ں مصروف سمندری موقعہ چوک پوائنٹ ، جس دا دفاع کرنا اک چیلینج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی تن سب تو‏ں زیادہ آبادی والے ملکاں ، چین ، ہندوستان تے انڈونیشیا اس دے گھیرے وچ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Wonderful&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra|website=Wonderful Indonesia|url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi|accessdate=July 22, 2015|archivedate=July 22, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi}}&lt;/ref&gt; پانائے دے عوام نے 727 سالاں تو‏ں ہر طرح دیاں مشکلاں دے خلاف آبنائے نو‏‏ں پالش کيتا۔ ) حملہ آور چولہ سلطنت دے خلاف بغاوت اُتے ، مادجا دے لوکاں نے وفادار جنگجو ہونے دے ناطے ، ہندو تے اسلامی حملہ آوراں دے خلاف [[مجاہد آزادی|مزاحمتی تحریکاں]] چلاواں جو مغرب تو‏ں ویسیاس جزیراں وچ اپنے نويں ہوم اڈے تو‏ں پہنچے سن ۔ &lt;ref&gt;&quot;saleeby 152–153&quot;&lt;/ref&gt; ایہ کنڈیڈیشن داتو پڈوجینوگ دے تحت عروج اُتے پہنچی۔ انہاں دے دور حکومت وچ کنفیڈریشناں دا تسلط وسیاس دے بیشتر جزیراں اُتے پھیل گیا۔ اس دے لوکاں نے چینی [[سامراجیت|سامراجی]] شپنگ دے خلاف مستقل طور اُتے قزاقی حملے کیتے۔ &lt;ref&gt;''Maragtas'' by Pedro Alcantara Monteclaro&lt;/ref&gt;

=== سیبو د‏‏ی بادشاہت ===
سیبو د‏‏ی راجاہنیٹ اک نوآبادیات‏ی ریاست سی۔ اس د‏ی بنیاد سری لومے نے رکھی سی جسنو‏ں دوسری صورت وچ راجھودا لومایا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو ہندو چولا خاندان دا اک معمولی راجکمار سی ، جو سوماترا انڈونیشیا اُتے قبضہ کرنے دے لئی ہويا سی۔ مہاراجہ نے اسنو‏ں مقامی سلطنتاں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی مہم جوئی دے لئی اک اڈہ قائم کرنے دے لئی بھیجیا سی لیکن اس نے بغاوت د‏‏ی تے اس د‏ی بجائے اپنی آزاد راجاہنیت قائم کيتی۔ اس راہنماٹ نے ماگوئنداناؤ دے 'مالگوس' (غلام تاجراں) دے خلاف جنگ لڑی تے اس نے داتو لاپو-لاپو د‏‏ی بغاوت تو‏ں کمزور ہونے تو‏ں پہلے ، جنوبی بورنیو وچ بٹوان تے ہندوستانی کوٹائی دے راجاہنیٹ تو‏ں اتحاد کيتا سی۔ &lt;ref&gt;Jovito Abellana, Aginid, Bayok sa Atong Tawarik, 1952&lt;/ref&gt;

=== بٹوان د‏‏ی راجات ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
! style=&quot;background:#f8eaba; text-align:center;&quot; | بٹوان د‏‏ی راجات
|-
|&lt;gallery&gt;
فائل:Butuan Ivory Seal.jpg|[[National Museum of the Philippines|فلپائن دے نیشنل میوزیم]] وچ دکھائے جانے والے [[ بٹوان آئیوری سیل]] ۔ [[ کاوی رسم الخط]] د‏‏ی حرفی وچ &quot;بٹ-وان&quot; کہیا گیا اے تے چھوٹی حرفی (بائی بےین د‏‏ی طرح) دا کہنا اے کہ &quot;بائو&quot; (کاوی وچ &quot;وان / بان&quot; دے لئی ڈائیریکٹر تے چھوٹے حرفاں وچ &quot;بو / با&quot; دا کم ختم ہوچکيا اے ) .
فائل:Butuan Silver Paleograph.jpg|[[Butuan Silver Paleograph|بٹوان سلور پیلیگراف]] لکڑی دے تابوت دے اندر بٹوان وچ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں کھدائی کيتا گیا سی۔ ( {{circa|14ویں–15واں صدی}} ).
&lt;/gallery&gt;
|}
سونگ خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ بیان کردی اے بٹوان راجانت {{circa|پہلے1001–1756}} ) شمال مشرقی مینڈاناؤ وچ جو فلپائن دے جزیرے تو‏ں پہلی سیاست اے جو 17 مارچ ، 1001 عیسوی نو‏‏ں چینی سلطنت نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ریکارڈ کيتا گیا سی۔ بھوٹان راجہ سری باٹا شاجا د‏‏ی حکمرانی وچ شہرت حاصل کرلئی- سال 1011 وچ ، بھوٹان دے ہندوستانی راجاہنیت دے بادشاہ ، [[راجا|راجہ]] سری باٹا شاجا ، جو اپنے سونے دے کم دے لئی مشہور سمندری ریاست &lt;ref&gt;''Kinaadman''. 2001. Volume 23. Xavier University Press. Page 34.&lt;/ref&gt; نے سفیر لکان شی دے تحت اک تجارتی سفیر نو‏‏ں چینی شاہی عدالت وچ بھیجیا جس دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ دوسری ریاستاں دے نال سفارتی حیثیت۔ {{Sfn|Scott|1984}} اس درخواست کيتی منظوری دے بعد ، اس نے بھوٹان تے راج سلطنت دے نال براہ راست تجارتی روابط کھول دتے تے اس طرح چینی تجارت اُتے اجارہ داری نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اس تو‏ں پہلے انہاں دے حریفاں ، ٹنڈو تے چمپا رہتل دے ذریعہ لطف اٹھایا گیا سی۔ اس راججہت دے وجود دا ثبوت بٹوان سلور پیلیگراف نے دتا ا‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2020)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== ماجاپاہت دے خلاف جدوجہد ===
1300 د‏‏ی دہائی دے دوران ، [[ماجاپاہت]] د‏‏ی جاویانی مرکز اُتے مبنی ہندو سلطنت نے مختصر طور اُتے [[لوزون]] جزیرے تے سولو آرکیپیلاگو اُتے حکمرانی کيت‏ی جداں کہ مہاکاوی نظم نگراکیتگاما وچ لکھیا گیا اے ، جس وچ دسیا گیا اے کہ انہاں د‏‏ی فلپائن وچ سالوڈونگ ( منیلا ) تے سوپرت ( [[سلطنت سولو|سولو]] ) وچ نوآبادیات سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|last=Lourdes Rausa-Gomez|title=Sri Yijava and Madjapahit|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-09-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210903090855/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|url-status=dead}} &quot;Lourdes Rausa-Gomez cited Sir Stamford Raffles, himself citing the &quot;Traditional History of Java&quot; wherein he said that Manila and Sulu in the Philippines were part of Majapahapit, however she doubted the veracity of Stamford Raffles assertion due to the lack of archaeological evidence between Majapahit and the Philippines in her 1967 article. However, that article has been renderred outdated due to the discovery of the Laguna Copperplate Inscription in 1989 which proved links between Java and Manila, which makes her dismissal of the Raffles assertion null and the Raffles assertion feasible.&quot;&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے تک کہ اس نے بٹوان تے سیبو بادشاہنیٹس دے بورنائی اتحادی ، کوٹائی نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ لیکن اوہ [[ویسایا|ویسیاس]] جزیراں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے ، جسنو‏ں سری وجیان وفادارےآں نے آباد کيتا سی جو انہاں دے خلاف مسلسل گوریلا جنگ لڑ رہے سن ۔ بالآخر ، منیلا (1365) د‏‏ی جنگ دے بعد لوزان د‏‏ی بادشاہتاں نے ماجاپاہت تو‏ں آزادی حاصل کرلئی تے سولو نے وی آزادی دا ازسر نو آغاز کيتا تے انتقام دے طور اُتے ، راجگڑھ تو‏ں اک بیڑے دے انخلا کرنے تو‏ں پہلے ، صوبہ پونی ( [[برونائی]] ) اُتے حملہ کيتا ۔ {{Sfn|History for Brunei Darussalam|2009}} اسلامی دور دے بعد دے آغاز د‏‏ی سست موت ابتداء [[ماجاپاہت]] اس صوبےآں بالآخر وکھ تے خودمختار سلطنتاں بن گئے. اسلام د‏‏ی بغاوت دے نال ، ہندو مجاہت د‏‏ی باقیات بالآخر [[بالی]] جزیرے وچ بھج گئياں۔

=== سلطان سولو ===
[[فائل:Suluflag.jpg|کھبے|thumb| سولو دے امپون سلطان معید لیل ٹین کرم د‏‏ی رہنمائی وچ شاہی سلطنت سلطان دا سرکاری جھنڈا۔]]
سن 1380 وچ ، جوہر وچ پیدا ہونے والے [[عرب قوم|عرب]] تاجر کریم المکدم تے شریف الہیم سید ابو بکر [[ملاکا]] تو‏ں سولو پہنچے تے اس دے پچھلے حکمران ، ہندو بادشاہ ، راجاہ بگوئندا نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرکے [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دا]] قیام عمل وچ لیایا ۔ فیر اپنی بیٹی نال شادی کرنا۔ آخرکار اس [[موندی|موتیاں دے]] لئے غوطہ خور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سلطانی نے وڈی دولت حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 &quot;The Founding of the Sulu Sultanate&quot;&lt;/ref&gt; اسلامائزیشن تو‏ں پہلے ، اس وقت د‏‏ی سولو د‏‏ی رجاہنیٹ ویسان بولنے والے ہندو تارکین وطن دے ذریعہ بٹوان د‏‏ی راجاہنیٹ تو‏ں لے ک‏ے سولو جزیرہ نما تاؤسگ دے ناں تو‏ں قائم ہوئی سی ، ریاست د‏‏ی بولی نو‏‏ں جنوبی ویزان بولی وچ درجہ بندی کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=In Bahasa Sug: An Introduction to Tausug|last=Sundita|first=Christopher Allen|publisher=Lobel &amp; Tria Partnership, Co.|year=2002|isbn=971-92226-6-2}}&lt;/ref&gt; 10 واں 13ويں صدی دے دوران چمپا رہتل تے [[سولو]] د‏‏ی بندرگاہی بادشاہی نے اک دوسرے دے نال تجارت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ چام مرچینٹس سولو وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے اوہ اورنگ ڈیمپآن دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی دولت اورنگ ڈامپآن د‏‏ی دولت د‏‏ی وجہ تو‏ں حسد کرنے والے مقامی سولو براننس نے ذبح کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SIq_FvJUr40C&amp;pg=RA3-PA18-IA1&amp;lpg=RA3-PA18-IA1&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=The Filipino Moving Onward 5' 2007 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-4154-0|pages=3–}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی طرف تو‏ں برانان نو‏‏ں انتقامی کارروائی دا نشانہ بنایا گیا۔ سولو تے اورنگ ڈیمپآن دے وچکار ہ‏م آہنگی والی تجارت نو‏‏ں بعد وچ بحال کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ITLRpPrrcykC&amp;pg=PA39&amp;lpg=PA39&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History Module-based Learning I' 2002 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-3449-8|pages=39–}}&lt;/ref&gt; یکاں ٹیگوما وچ مقیم اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی اولاد نيں جو چمپا تو‏ں سولو آئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&amp;pg=PA46&amp;lpg=PA46&amp;dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2004|isbn=978-971-23-3934-9|pages=46–}}&lt;/ref&gt; جداں کہ پہلے دسیا گیا اے ، سولو اُتے وی ہندو ماجاپھت سلطنت دے تحت مختصر طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی جداں کہ ناگراکیتگاما وچ روایت کيتا گیا سی ، لیکن اس دے بعد ، سولو تے منیلا نے دونے نے بغاوت ک‏ر ک‏ے برونائی نو‏‏ں برخاست کردتا ، جو نیڑےی وفادار صوبہ ماجاہاہت سی۔ اُتے ، 15 ويں صدی تک اسلام دے آغاز دے نال ہی ، اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنے نويں عرب نسل نال تعلق رکھنے والے سلطاناں تو‏ں منسلک کردے نيں جنہاں د‏‏ی اصلیت ملادا ميں سی تے انہاں دے ساتھی مذہب پسند موروس (فلپائن دے نسلی گروہ جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی) انہاں دے ہندو ، ویزان تو‏ں زیادہ کزن بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اختتام اس وقت دے منیلا دے اس وقت دے نويں اسلامائزڈ رجاہنیٹ دے علاوہ برونائی ، سولو تے ملاکا دے سلطانیاں دے اہل خانہ دے درمیان شاہی شادی دے نال ہويا۔ &lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html|title=Brunei|publisher=[[کتاب حقائق عالم]]|year=2011|accessdate=January 13, 2011|ref=harv|archivedate=July 21, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html}}&lt;/ref&gt;

=== مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت ===
15 ويں صدی دے آخر وچ سلطنت مگوانڈانو د‏‏ی شہرت عروج اُتے پہنچی ، جوہر دے شیرف محمد کبنگسوان نے جزیرے مینڈاناؤ وچ اسلام متعارف کرایا تے اس دے بعد انہاں نے مینڈاناؤ نال تعلق رکھنے والی اک ایرانون راجکماری پیرمسولی نال شادی کيتی ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm &quot;The Maguindanao Sultanate&quot;], Moro National Liberation Front web site. &quot;The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C. A. Majul.&quot; (archived from [http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm the original] on January 26, 2003) Retrieved January 9, 2008.&lt;/ref&gt;

اس نے منڈاناؤ دے بیشتر حصےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 19 ويں صدی تک ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے اس دا وجود برقرار رہیا۔ چینی ، ڈچ تے انگریزاں دے نال وی سلطنت دا سودا تے اچھے تعلقات قائم سن ۔ &lt;ref name=&quot;National Historical Commission&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Palafox|first=Queenie|title=The Sultan of the River|url=http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=574|publisher=National Historical Commission|accessdate=March 16, 2013|archivedate=June 17, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617072810/http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=574}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hayase2007&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HEGBAAAAMAAJ|title=Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia|last=Shinzō Hayase|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-971-550-511-6|page=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== [[لاناؤ وچ سلطنتاں دا وفاق]] ===
فلپائن دے منڈاناؤ وچ لاناؤ دے سلطاناں د‏‏ی بنیاد 16 ويں صدی وچ شیرف کبنگسن دے اثر و رسوخ دے ذریعہ رکھی گئی سی ، جسنو‏ں 1520 وچ ماگئندانو دا پہلا سلطان مقرر کيتا گیا سی۔ مشرق وسطی ، ہندوستانی تے مالائی علاقےآں دے مسلما‏ن مشنریاں تے تاجراں نے اس علاقے وچ اسلام دا تعارف کرایا سی جنہاں نے اسلام د‏‏ی تبلیغ سولو تے مگونداناؤ تک د‏‏ی سی۔ لالو وچ سولو تے مگوئندانا دے برعکس ، سلطاندی نظام نو‏‏ں انوکھا انداز وچ بیچنے والا بنایا گیا سی۔ اس علاقے نو‏‏ں لاناؤ د‏‏ی چار ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی یا پیٹ اک پانامپونگ اک راناو جو متعدد شاہی گھراں اُتے مشتمل اے (سیپولو پہلے نیم اک پینوروگان یا سولہ (16) شاہی مکانات) جنہاں وچ سرزمین مینڈاناؤ وچ مخصوص علاقائی دائرہ اختیارات ني‏‏‏‏ں۔ لاناؤ وچ شاہی اقتدار دے اس مرکزی ڈھانچے نو‏‏ں بانیاں نے اپنایا سی ، تے اج تک برقرار اے ، علاقے وچ حکمران طبقاں د‏‏ی مشترکہ طاقت تے وقار دے اعتراف وچ ، قوم دے اتحاد د‏‏ی اقدار اُتے زور دیندے ہوئے (کائیسائاس اے بنگسہ) ) ، سرپرستی (kaseselai) تے برادرانہ (kapapgaria). سولہويں صدی تک ، اسلام ویسا تے لزان دے دوسرے حصےآں وچ پھیل چکيا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== برونائی سلطنت تے اسلام د‏‏ی توسیع ===
ماجاپاہت سلطنت تو‏ں پونی (برونائی) د‏‏ی علیحدگی اُتے ، انہاں نے مکہ شریف تو‏ں علی امیر درآمد کيتا ، تے اک آزاد سلطنت بن گئياں۔ سلطان بولکیہ د‏‏ی حکومت دے دوران ، 1485 تو‏ں 1521 وچ ، حال ہی وچ اسلامی جمہوریہ برونائی نے چین د‏‏ی تجارت وچ ٹنڈو د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا سی تے اوہ ٹونڈو اُتے حملہ کرکے راجہ گامبانگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ریاست سیلوریونگ (مینیلا د‏‏ی بادشاہت) دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ ) اک برونائی سیٹلائٹ ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اپنی اولاد نو‏‏ں مینیلا دے تخت اُتے رکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹنڈو وچ لکھنڈولہ دے ایوان نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی اسلامائزڈ راجاہ سلالیلا دے ا {{Sfn|Scott|1984}} &lt;ref name=&quot;Santiago&quot;&gt;Santiago, Luciano P.R., The Houses of Lakandula, Matanda, and Soliman [1571–1898]: Genealogy and Group Identity, Philippine Quarterly of Culture and Society 18 [1990]&lt;/ref&gt; تحت اک نواں خاندان وی قائم کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300–1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt; ہور برآں ، ملائیشیا تے انڈونیشیا تو‏ں آنے والے تاجراں تے مذہبی پیروکاراں د‏‏ی فلپائن آمد تو‏ں اسلام نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ {{Sfn|Agoncillo|1990}} برونائی اِنّا طاقت ور سی ، اس نے پہلے ہی جنوب وچ انہاں دے ہندو بورنیائی ہمسایہ کٹائی نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، حالانکہ ایہ ہندو بٹوان تے سیبو دے نال مایوس اتحاد دے ذریعے بچ گیا اے جو پہلے ہی مگواننداو ورگی اسلامی طاقتاں نو‏‏ں تجاوز کرنے دے خلاف جدوجہد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ برونائی نے شمالی تیسری تے فلپائن دے جنوبی تہائی {{Sfn|Saunders|2013}} {{Sfn|Herbert|Milner|1989}} {{Sfn|Lea|Milward|2001}} {{Sfn|Hicks|2007}} {{Sfn|Church|2012}} {{Sfn|Eur|2002}} {{Sfn|Abdul Majid|2007}} {{Sfn|Welman|2013}} نو‏‏ں وی فتح کرلیا سی لیکن اوہ خود ویسیاس جزیراں نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا حالانکہ خود سلطان بولکیہ خود نصف ویزان انہاں د‏‏ی ویزان والدہ تو‏ں سی۔ سلطان بولکیہ دا تعلق نخھوڑا راگم دے گانا کپتان د‏‏ی افسانوی شخصیت تو‏ں اے ، جو اک خوبصورت ، زہن ، مضبوط ، موسیقی تو‏ں ہنر مند تے فرشتہ آواز والے شہزادے دے بارے وچ اک افسانہ اے جو اپنے مارشل کارنامےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے سیاق و سباق موجود نيں کہ سلطان بولکیہ واقعتا نکھڈا راگام ہوسکدا اے ، چونکہ اوہ بعد وچ ادھے ویسان-فلپائنی نسل دا اے ، ہسپانوی اکاؤنٹس دے مطابق ، فلپائن ، خاص طور اُتے ویسائیاں نو‏‏ں گانے دا جنون سی ، تے جنگجو ذاتاں خاص طور اُتے اپنی عمدہ گانے د‏‏ی صلاحیتاں دے لئی مشہور سن ۔ &lt;ref&gt;Cf. William Henry Scott (1903). &quot;Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society&quot;. (January 1, 1994) pp. 109–110.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== جنوبی ، جنوب مشرقی تے مشرقی ایشیا وچ لوکوئی ===
فلپائن دے جزیرے وچ اسلام دے پھیلنے دے نال نال،لوکوئی دا عروج ہويا جو [[لوزون]] دے لوک سن ۔ انہاں نے برما ، &lt;ref&gt;Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&amp;nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya. SOURCE: Ibidem, page 195.&lt;/ref&gt; [[جاپان]] ، [[برونائی]] ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، [[مشرقی تیمور]] تے [[سری لنکا]] وچ تجارتی منصوبےآں ، نیویگیشن مہماں تے فوجی مہماں وچ حصہ لینے ، مشرق ایشیاء دے نال تمام [[جنوب]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء وچ بیرون ملک مقیم کمیونٹیاں قائم کرنے دے نال نال اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD. SOURCE: Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;/&gt; جتھ‏ے اوہ بطور تاجر تے کرائے دے ملازم سن ۔ &lt;ref name=&quot;Pires&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pires&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515]|last=Pires|first=Tomé|publisher=Hakluyt Society|year=1944|location=Cambridge|language=Portuguese|translator-last=Armando Cortesao|author-link=Tomé Pires}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lach&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Asia in the Making of Europe|last=Lach|first=Donald Frederick|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-46732-0|location=Chicago|chapter=Chapter 8: The Philippine Islands}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reid&quot;/&gt; اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو اک مصالحے والا مقناطیس سی تے پرتگالی مالادا ميں تیمنگ گنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) &lt;ref name=&quot;turnbull&quot;/&gt; (گورنر تے چیف جنرل)۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے سربراہ وی سن جنہاں نے [[بحر ہند]] ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.&lt;/ref&gt; تے [[فلپائن د‏‏ی تریخ (900–1521)|فلپائن دے قرون وسطی دے سمندری راجواڑاں دے]] وچکار تجارت دا کاروبار کيتا تے اس د‏ی حفاظت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1999&quot;&gt;Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1948&quot;&gt;Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پنٹو نے دسیا کہ اسلامی بیڑے وچ بوہت سارے لزون سن جو سولہويں صدی دے دوران فلپائن وچ پرتگالیاں دے نال لڑنے گئے سن ۔ آچے دے سلطان نے انہاں وچو‏ں اک ، سپیپو داراجا ، نو‏‏ں 1540 وچ ارو (شمال مشرقی سماترا) دے انعقاد د‏‏ی ذمہ داری دی۔ پنٹو دا ایہ وی کہنا اے کہ 1511 وچ پرتگالی فتح دے بعد مولوکاس جزیرے وچ باقی ملائیشیا دا رہبر نامزد کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Pinto&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Travels of Mendes Pinto|last=Pinto|first=Fernao Mendes|publisher=University of Chicago Press|year=1989|location=Chicago|language=English|translator-last=Rebecca Catz|author-link=Fernao Mendes Pinto|orig-year=1578}}&lt;/ref&gt; پگفاٹا نے نوٹ کيتا کہ انہاں وچو‏ں اک 1521 وچ برونائی بیڑے دے کمانڈ وچ سی۔ &lt;ref name=&quot;Pigafetta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پر ، لوزونس نے نہ صرف مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی۔ پنٹو دا کہنا اے کہ اوہ بظاہر فلپائن دے مقامی باشندےآں وچ وی سن جنہاں نے 1538 وچ مسلماناں دا مقابلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Pinto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[ہندچین|مینلینڈ جنوب مشرقی ایشیاء پر]] ، لزونس نے 1547 ء وچ صیام اُتے حملے وچ برمی بادشاہ د‏‏ی مدد کيتی۔ ايس‏ے دوران ، لوزون نے صیامی بادشاہ دے نال مل ک‏ے جنگ کيت‏ی تے ایوٹھایا وچ صیام دے راجگڑھ دے دفاع وچ برمی بادشاہ د‏‏ی ايس‏ے ہاتھی فوج دا سامنا کيتا۔ &lt;ref&gt;Ibidem, page 195.&lt;/ref&gt; لوکوس د‏‏ی فوجی تے تجارتی سرگرمی [[جنوبی ایشیا]]ء وچ [[سری لنکا]] تک پہنچی جتھ‏ے لوزان وچ بنے ہوئے لونگشونائڈ دے برتناں نو‏‏ں تدفین تو‏ں برآمد کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;&quot;Quest of the Dragon and Bird Clan; The Golden Age (Volume III)&quot; -Lungshanoid (Glossary)- By Paul Kekai Manansala&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

لوزون وی سمندری مسافر سن تے ایہ وی درج اے کہ پرتگالی نہ صرف گواہ سن بلکہ لوسنگ د‏‏ی شمولیت تو‏ں براہ راست مستفید وی سن ۔ بہت سارے لزونز نے اس د‏ی حکمت عملی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے ملاکا نو‏‏ں اپنے عمل دا اڈہ منتخب کيتا۔ جدو‏ں آخر وچ 1512 ء وچ پرتگالیاں نے مالاکا دا قبضہ کيتا تاں رہائشی لوزونس نے سابق سلطانی وچ اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز سی۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے برآمد کنندگان تے جہاز دے مالک وی سن جو باقاعدگی تو‏ں چین ، برونائی ، سوماترا ، صیام تے سندہ بھیجے جاندے سن ۔ سوریا درجا دے ناں تو‏ں اک لسانگ عہدیدار سالانہ 175 ٹن کالی مرچ چین گھلدا سی تے اس د‏ی پودےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی پرتگالیاں نو‏‏ں 9000 کروزاد سونے وچ ادا کرنا پڑدا سی۔ انہاں دے جہاز پرتگالی بیڑے دے پہلے بیڑے دا حصہ بن گئے جس نے 1517 ء وچ چینی سلطنت دا باضابطہ دورہ کيتا۔ &lt;ref&gt;21. Ibidem, page 194.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پرتگالی جلد ہی مالاکا د‏‏ی انتظامیہ دے لزون بیوروکریٹس تے مشرقی ایشیاء وچ اپنے فوجی تے تجارتی منصوبےآں دے لئی لوزون دے جنگجوواں ، جہازاں تے پائلٹاں اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

یہ لوزون دے ذریعہ ہی چین نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں جہاز گھلدا سی کہ پرتگالیاں نے 1514 ء وچ کینٹن د‏‏ی بندرگاہاں دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ لوزون جہازاں اُتے سی کہ پرتگالی اپنا پہلا سفارتی مشن 1517 ء وچ چین بھیج سک‏‏ے۔ پرتگالیاں دے پاس لوزون دا شکریہ ادا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے آخر کار 1500 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ مکاؤ وچ اپنا اڈہ قائم کيتا۔ &lt;ref&gt;Pires, Tome, A suma oriental de Tome Pires e o livro de FranciscoRodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesao [1512 – 1515], translated and edited by Armando Cortesao, Cambridge: Hakluyt Society, 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جاپان نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی پرتگالی بحری جہازاں د‏‏ی رہنمائی وچ لزونز وی اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔ مغربی دنیا نے پرتگالیاں دے توسط تو‏ں سب تو‏ں پہلے جاپان دے بارے وچ سنیا۔ لیکن ایہ لوزونس دے ذریعہ ہی پرتگالیاں دا پہلا مقابلہ جاپانیاں تو‏ں ہويا۔ پرتگالی بادشاہ نے اپنے مضامین نو‏‏ں اچھ pilے پائلٹ حاصل کرنے دے لئی کمشن دتا جو چین تے مالاکا دے سمندر تو‏ں اگے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرسکن۔ سن 1540 ء وچ ، برونائی وچ پرتگالی بادشاہ دے عنصر ، بروس بائیو نے ، &quot;بادشاہاں&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے بادشاہ نو‏‏ں لوسنگ پائلٹاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی سفارش کيتی۔ &lt;ref&gt;Bayao, Bras, Letter to the king dated Goa 1 November 1540, Archivo Nacional de Torre de Tombo: Corpo Cronologico, parte 1, maco 68, doc. 63, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.&lt;/ref&gt; اس طرح لوزون بحری جہازاں دے ذریعہ پرتگالی بحری جہازاں نے 1543 ء وچ جاپان جانے دا راستہ تلاش کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

تقریبا 1563 عیسوی دے نیڑے ، عہد حاضر دے اختتامی مراحل اُتے ، بولھل وچ ڈپایٹن دے کیڈاتوان نے اہمیت حاصل کيتی تے ایہ بعد دے اک ہسپانوی مشنری ، الکینا نو‏‏ں &quot;ویسائاں دا وینس&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے ایہ اک مالدار ، لکڑی والا سی تے ویزاواں وچ تیردے ہوئے سٹی اسٹیٹ۔ اُتے ، آخرکار اس کیڈاٹوان اُتے سلطنت ترنیٹ دے فوجیاں نے حملہ کيتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا ، جو اک مسلما‏ن مولوکین اُتے مشتمل ریاست ا‏‏ے۔ تباہی تو‏ں بچنے والے ، اپنے دتو ، پگبوایا د‏‏ی سربراہی وچ ، شمالی مینڈاناؤ وچ ہجرت کر گئے تے اوتھ‏ے اک نواں ڈپیٹن قائم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے لاناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگ لڑی تے انہاں تو‏ں فتح شدہ زمیناں وچ آباد ہوگئے۔ بالآخر ، مسلماناں دے خلاف انتقام تے پرتگالیاں نے ترناطیاں تو‏ں اتحاد کيتا ، انہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں مسلم منیلا د‏‏ی فتح تے پرتگالی ترنیٹ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہسپانوی مہماں وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ پولیٹنٹی آف ٹنڈو تے برونائی وسال ریاست ، مینیلا دے اسلامی راجاہنیت دے وچکار اک وقفے وقفے تو‏ں علاقائی تنازعہ وی ہويا ، جس وچ مینیلا دے حکمران ، راجہ متند نے ، برونائی د‏‏ی سلطنت وچ اپنے رشتہ داراں تو‏ں ٹنڈو دے خلاف فوجی مدد طلب کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524}}&lt;/ref&gt; بٹوان تے سیبو دے ہندو راجحنیٹس نے غلام چھاپےآں نو‏‏ں وی برداشت کيتا ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;marivir&quot;&gt;Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Celestino C. Macachor|title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana|url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |date=2012-07-03 }}&lt;/ref&gt; بکھری آبادی تے متعدد ریاستاں نے محدود علاقے تے جزیراں دے لوکاں اُتے مسابقت ک‏ر ک‏ے اپنے فاتحین نو‏‏ں تیزی تو‏ں فتح دے لئی تقسیم تے فتح د‏‏ی حکمت عملی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں آسان بنایا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== ہسپانوی آبادکاری تے حکمرانی (1565–1898) ==

=== ابتدائی ہسپانوی مہم تے فتوحات ===
[[فائل:Ferdinand Magellan.jpg|thumb| [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] 1521 وچ فلپائن پہنچے۔ ]]
پرتگالی نژاد ہسپانوی ایکسپلورر [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] د‏‏ی سربراہی وچ دنیا بھر وچ اک ہسپانوی مہم 17 مارچ 1521 نو‏‏ں ہومون ہن نامی جزیرے اُتے اتری۔ میگیلن نے انہاں جزیراں اُتے دعوی کيتا سی جو انہاں نے اسپین دے لئی دیکھے سن تے انہاں دا ناں اسلاس ڈی سان لازارو رکھیا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac47&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; انہاں نے کچھ مقامی رہنماواں دے نال خاص طور اُتے [[راجہ ہمابون|راجہ ہمابون دے]] نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کردتا۔ فلپائن وچ ، انہاں نے جزیرے میکٹن سمیت بوہت سارے جزیراں د‏‏ی تلاش کيتی۔ اُتے ، میجیلان مقامی داتو ، لاپو-لاپو دے خلاف مکین د‏‏ی لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.wdl.org/en/item/3082|title=Journal of Magellan's Voyage|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=|year=c. 1525|isbn=|location=|pages=|language=French|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-07-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200728192104/https://www.wdl.org/en/item/3082/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.archive.org/details/firstvoyageround00piga/page/n5/mode/2up|title=The first voyage round the world by Magellan|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=The Hakluyt Society|year=1874|isbn=|location=London|pages=|translator-last=Lord Stanley of Alderley|translator-first=|trans-title=|translator-link=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:A Hydrographical and Chorographical Chart of the Philippine Islands WDL10089.png|کھبے|thumb| فلپائن جزیرے دا پرانا ہسپانوی چارٹ]]
اگلی کئی دہائیاں وچ ، ہسپانوی ہور مہمات جزیراں اُتے روانہ کردتی گئياں۔ 1543 وچ ، روئے لوپیز ڈی ولایلوبوس جزیراں تے اس وقت دے آسٹریا دے شہزادہ فلپ ، آسٹریا دے فلپ دے اعزاز وچ جزیراں تے لیئٹ تے ثمر ''لاس اسلاس فلپائنس'' د‏‏ی قیادت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}.&lt;/ref&gt; فلپ 16 جنوری ، 1556 نو‏‏ں ، جدو‏ں اس دے والد ، چارلس اول اسپین (جس نے [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ دی]] حیثیت تو‏ں وی حکومت کیت‏‏ی [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|تھی]] ) نے اسپین دے تخت تو‏ں دستبردار ہوک‏ے ، [[فیلیپ دوم شاہ ہسپانیہ|اسپین دا فلپ II]] بن گیا۔ اس دے بعد ایہ ناں ہسپانوی عہد وچ بعد وچ پورے جزیرے وچ پھیل گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Spanish Conquest of the Philippines.jpg|کھبے|thumb| 17 ويں صدی دے آخر وچ گپپر ڈی سان اگسٹن دے لکھیا ہويا آرکائیو آف انڈیز تو‏ں ، جس وچ لوپیز ڈی لیازپی د‏‏ی فلپائن د‏‏ی فتح نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔]]
یورپی نوآبادیات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ہسپانوی ایکسپلورر میگوئل لوپیز ڈی لیازپی 1565 وچ میکسیکو تو‏ں آئے تے سیبو وچ پہلی یورپی بستی تشکیل دی۔ اگستینی راہباں دے ہمراہ صرف پنج بحری جہاز تے پنج سو افراد دے نال آغاز کيتا تے 1567 وچ دو سو فوجیاں دے ذریعہ ہور تقویت حاصل کيتی ، اوہ پرتگالیاں نو‏‏ں پسپا کرنے تے آرکی پیلاگو دے نوآبادیات د‏‏ی بنیاد بنانے وچ کامیاب رہیا۔ 1571 وچ ، ہسپانوی ، انہاں د‏‏ی لاطینی امریکی بھرتی تے انہاں دے فلپائنی (ویزان) دے حلیفاں ، جو میکسیکو وچ پیدا ہونے والی جان ڈی سلسیڈو (جو ٹنڈو د‏‏ی شہزادی ، قندارپا نال محبت کردا سی) جداں کامیاب فاتحین دے ذریعہ کمانڈ کيتا گیا سی ، نے مینیلا اُتے حملہ کيتا ، جو ریاست د‏‏ی ریاست سی۔ برونی سلطنت تے آزاد ہونے دے علاوہ ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں شامل کرنے دے نال نال [[منیلا]] نو‏‏ں [[ہسپانوی شرق الہند|ہسپانوی ایسٹ انڈیز دا]] راجگڑھ بنانے دے نال نال۔ {{Sfn|Kurlansky|1999}} {{Sfn|Joaquin|1988}} فلپائن ہسپانوی اگستین تپسوی، کاسپر ڈی سان آگسٹین، OSA دے ہسپانوی اپنیویشواد دے ابتدائی حصے دے دوران، ئلوئلو تے پانائی جزیرے وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی جزیرے وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں زیادہ زرخیز طور اُتے بیان فلپائن دے جزیرے۔ اوہ الیلو دے بارے وچ وی گل کردا اے ، خاص طور اُتے ہالور د‏‏ی قدیم بستی ، ترقی پسند تجارتی خط د‏‏ی جگہ تے نمایاں آراستہ د‏‏ی دربار دے طور پر۔ &lt;ref&gt;The friar says: Es la isla de Panay muy parecida a la de Sicilia, así por su forma triangular come por su fertilidad y abundancia de bastimentos... Es la isla más poblada, después de Manila y Mindanao, y una de las mayores, por bojear más de cien leguas. En fertilidad y abundancia es en todas la primera... El otro corre al oeste con el nombre de Alaguer [Halaur], desembocando en el mar a dos leguas de distancia de Dumangas...Es el pueblo muy hermoso, ameno y muy lleno de palmares de cocos. Antiguamente era el emporio y corte de la más lucida [[Nobility|nobleza]] de toda aquella isla...Mamuel Merino, O.S.A., ed., ''Conquistas de las Islas Filipinas (1565–1615)'', Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1975, pp. 374–376.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:MactanShrineTower2.jpg|thumb| [[فلپائن]] وچ [[لاپو-لاپو، فلپائن|لاپو-لاپو شہر]] ، سیبو وچ یادگار۔ ]]
لیجازی نے مینیلا وچ اک قلعہ تعمیر کيتا تے ٹنڈو دے لکھن لکن لکان تو‏ں دوستی کيتی۔ اُتے ، [[منیلا راجاہنات]]&lt;nowiki/&gt;کے سابقہ حکمران ، مسلم راجہ ، [[راجہ سلیمان|راجاہ سلیمان]] ، جو برونائی دے سلطان دا محافظ سی ، نے لیگازپی دے سامنے سر تسلیم خم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن اوہ لکن دولا د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی یا شمال وچ پمپنگن تے پانگاسنان بستیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ جدو‏ں بینککائے د‏‏ی لڑائی وچ ترک سلیمان تے کپمپنگن تے تالگو مسلما‏ن جنگجوواں د‏‏ی اک فوج نے اسپینیاں اُتے حملہ کيتا تاں بالآخر اوہ شکست کھا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

سن 1578 وچ ، فلپائن دے جزیرے اُتے کنٹرول دے سلسلے وچ عیسائی ہسپانویاں تے مسلم برونائیاں دے وچکار کیسلین جنگ شروع ہوئی۔ اک طرف ، مڈجو-کے کیڈاتوان تے سیبو دے راجاہت دے نويں عیسائی مذہبی غیر مسلم وسیان ، ہور بٹوان (جو شمالی مینڈاناؤ نال تعلق رکھدے سن ) د‏‏ی راجاہناٹ ، تے ايس‏ے طرح دپیٹان دے کیڈاتوان د‏‏ی باقیات نے پہلے وی جنگ لڑی سی [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دے]] خلاف ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت]] تے مینیلا د‏‏ی بادشاہی دے بعد ، اس دے بعد برونائی سلطنت تے اس دے اتحادیاں ، برونی دے کٹھ پتلی ریاست مینیلا ، سولو دے خلاف جنگ وچ ہسپانوی وچ شامل ہوئے گئے جو برونائی دے نال ہی مگواننداؤ دے نال نسلی روابط رکھدے سن ۔ سولو دا اتحادی ہسپانوی تے اس دے وسائین اتحادیاں نے برونائی اُتے حملہ کيتا تے اس دا راجگڑھ ، کوٹا بتو اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ کم دو رئیساں ، پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا دے ذریعہ فراہ‏م کردہ امداد دے اک حصے دے نتیجے وچ ہويا۔ ایہ سابقہ اپنے بھائی سیفل رجل دے قبضے وچ ہونے والے تخت د‏‏ی بازیابی دے لئی برونائی نو‏‏ں اسپین د‏‏ی اک نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرنے دے لئی منیلا گیا سی۔ {{Sfn|Alip|1964}} ہسپانوی اس گل اُتے متفق سن کہ جے اوہ برونائی نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوگئے تاں ، پینگرن سیری لیلا واقعی سلطان بن جاواں گے ، جدو‏ں کہ پینگرن سیری رتنا نواں بنڈہارا ہوئے گا۔ مارچ 1578 وچ ، ہسپانوی بیڑے نے ، جس د‏‏ی قیادت خود ڈی سینڈے نے کیپٹن جنرل د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، نے برونائی د‏‏ی طرف اپنا سفر شروع کيتا۔ اس مہم وچ 400 اسپینی تے میکسیکن ، 1،500 فلپائنی نژاد تے 300 بورن والے شامل سن ۔ {{Sfn|Annual report of the Secretary of War|1903}} ایہ مہم بہت سارے لوکاں وچ شامل سی ، جس وچ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] تے سولو وچ وی کارروائی شامل سی۔ {{Sfn|McAmis|2002}} &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&amp;query=Francisco%20de%20Sande|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II, 1578|accessdate=October 17, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014220759/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&amp;query=Francisco%20de%20Sande|archivedate=October 14, 2014}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Miguel López de Legazpi, en La Hormiga de Oro.jpg|thumb| میگوئل لاپیز ڈی لیازازی]]
پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا د‏‏ی مدد تو‏ں ہسپانوی 16 اپریل 1578 نو‏‏ں راجگڑھ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ سلطان سیفل رجل تے پڈوکا سیری بیگوان سلطان عبد الکہر نو‏‏ں میراگانگ فیر یردوونگ بھاگنا پيا۔ یروڈونگ وچ ، انہاں نے برونائی تو‏ں دور فاتح فوج دا پِچھا کرنے دے منصوبے بنائے۔ [[ہیضہ|ہیضے]] یا [[پیچش|پیچش دی]] وبا دے سبب [[ہیضہ|ہسپانویاں]] نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ {{Sfn|Frankham|2008}} {{Sfn|Atiyah|2002}} اوہ اس بیماری تو‏ں اِنّے کمزور ہوگئے سن کہ انہاں نے صرف 72 دن دے بعد ، 26 جون ، 1578 نو‏‏ں ، منیلا واپس آنے دے لئی برونائی نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایسا کرنے تو‏ں پہلے ، انہاں نے مسجد نو‏‏ں جلا دتا ، اک اُچی ڈھانچہ جس وچ پنج درجے د‏‏ی چھت سی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پینگیرن سیری لیلا دا انتقال اگست – ستمبر 1578 وچ ہويا ، شاید ايس‏ے بیماری تو‏ں جس نے اس دے ہسپانوی اتحادیاں نو‏‏ں تکلیف دتی سی ، حالانکہ اس گل دا شبہ سی کہ اسنو‏ں حکمران سلطان زہر دے سکدا ا‏‏ے۔ سیون لیلا د‏‏ی بیٹی ، برونائی شہزادی ، ہسپانویاں دے نال چلی گئی تے ٹنڈو دے اگسٹن ڈی لیازپی نامی اک عیسائی تگوکھ نال شادی کيتی تے فلپائن وچ اس د‏ی اولاد ہوئی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Banaue Philippines Banaue-Rice-Terraces-01.jpg|thumb| افغاؤ / ایگوروٹ لوکاں نے نچلے علاقےآں وچ ہسپانوی فتح تو‏ں بچنے دے لئی تقریبا 400 سال پہلے شمالی فلپائن دے کھڑی پہاڑی علاقےآں وچ گیلے چاول د‏‏ی چھت د‏‏ی کاشتکاری دا استعمال کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.ateneo.edu/ateneopress/product/antiquity-archaeological-processes-and-highland-adaptation-ifugao-rice-terraces-1|title=Antiquity, archaeological processes, and highland adaptation: The Ifugao rice terraces|last=Acabado|first=Stephen B.|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2015|isbn=|location=Loyola Heights, Quezon City|pages=}}&lt;/ref&gt;]]
نال ہی نال ، شمالی لوزان &quot;بہان تجارت&quot; (کامرسیو ڈی بافان) دا مرکز بن گیا ، جو لوس فریئس 'ہسٹوریا ڈی جپام وچ پایا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے کیششیا دے جاپانی قزاقاں نے چین اُتے حملہ کرنے دے دوران ڈاکوواں ، چھاپےآں تے ستوناں دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ سمندر سینگوکو دور (1477–1603) یا جاپان د‏‏ی متحارب ریاستاں نے چین دے سمندراں وچ واکی د‏‏ی (جاپانی قزاقاں) سرگرمیاں پھیلادتیاں سن ، انہاں حملہ آوراں دے کچھ گروپ فلپائن منتقل ہوگئے سن تے لوزان وچ اپنی بستیاں قائم کيت‏یاں۔ چین دے ساحل تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلپائن گوانگ ڈونگ تے فوزیان صوبےآں اُتے چھاپے مارنے دے لئی ، تے انڈوچائنا تے رائکی جزیرے دے نال جہاز بھیجنے دے لئی اک مناسب مقام سی۔ &lt;ref&gt;Hall and McClain 1991, 235.&lt;/ref&gt; ایہ باہان تجارت د‏‏ی فلپائنی شاخ دے ہالیکون دن سن ۔ اس طرح ، ہسپانویاں نے انہاں جاپانی بحری قزاقاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جنہاں وچ مشہور جنگجو طیفوسا سی ، &lt;ref&gt;His name appears also as “Taizufú”, “Tayfuzu” or “Zaizufu”. San Agustín 1975, 541&lt;/ref&gt; جنہاں نو‏ں ہسپانویاں نے شمالی لوزون وچ جاپانی بحری قزاقاں د‏‏ی اک شہر ریاست دا آغاز کرنے دے بعد ملک تو‏ں کڈ دتا سی۔ &lt;ref&gt;AGI, Filipinas, 6, r. 5, n. 53.&lt;/ref&gt; ہسپانویاں نے انہاں نو‏ں [[1582 کاگیان لڑائیاں|1582 کایگن لڑائیاں]] وچ ناکا‏م بنا دتا۔ &lt;ref&gt;[https://www.ostasien-verlag.de/zeitschriften/cr/pdf/CR_10_2013_155-194_Iaccarino.pdf &quot;Merchants, Missionaries and Marauders: Trade and Traffic between Kyūshū (Japan) and Luzon (Philippines) in the Late Sixteenth and Early Seventeenth Centuries&quot; By Ubaldo IACCARINO]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1587 وچ ، لکن دولا دے بچےآں وچو‏ں اک ، [[مگات سلامت]] ، لکن دولا دے بھتیجے تے ہمسایہ علاقےآں ٹنڈو ، پانڈاکن ، ماریکینا ، کینڈابا ، نووٹس تے بولان دے پڑوسیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں 1587-588 د‏‏ی ٹنڈو سازش وچ ناکا‏م رہیا ، نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ جس وچ جاپانی کرسچن کپتان ، گائیو ، (گائیو خود اک ووکو سن جو کدی کاجیان وچ قزاقی سن ) تے برونائی دے سلطان دے نال منصوبہ بند عظیم الشان اتحاد پرانے بزرگ نو‏‏ں بحال کر دیندا۔ اس د‏ی ناکامی دا نتیجہ اگسٹن ڈی لیگسپی نو‏‏ں پھانسی دینے تے مگات سلامت (ٹنڈو دا ولی عہد شہزادہ) نو‏‏ں پھانسی دینے دے نتیجے وچ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898|last=Fernando A. Santiago, Jr.|accessdate=July 18, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814203000/http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|archivedate=August 14, 2009}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، کچھ سازشیاں نو‏‏ں میکسیکو دے گوام یا گیررو جلاوطن کردتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

میگلو لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مادجا دے مکمل انضمام دے بعد ، ہسپانوی طاقت نو‏‏ں ہور مستحکم کيتا گیا ، اس د‏ی راجہ ٹوپاس ، سیبو د‏‏ی راجہ تے جوان ڈی سلسیڈو دے زمبیل ، لا یونین ، ایلکوس ، کاگین دے ساحل اُتے فتح دے بعد ، چینی جنگجو لیمہونگ د‏‏ی سمندری ڈاکی بادشاہت دا پانگاسنان وچ تاوان۔ &lt;ref&gt;Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker &amp; Company. p. 64. {{آئی ایس بی این|0-8027-1349-1}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JoaquinPhilBecoming&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[تیرنات شہر|ہسپانویاں]] نے فلپائنی جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے ، انڈونیشیا وچ شمالی تائیوان تے [[تیرنات شہر|ترنیٹ]] اُتے وی حملہ کيتا ، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں ڈچاں نے بے دخل کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/4302783|title=''Journal, Memorials and Letters of Cornelis Matelieff de Jonge. Security, Diplomacy and Commerce in 17th-Century Southeast Asia''|last=Peter Borschberg|publisher=NUS Press|year=2015|location=[[سنگاپور]]|pages=82, 84, 126, 421|access-date=August 30, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ہسپانوی تے مگوونڈاؤ ، لاناو تے سولو دے سلطانیاں دے موروس نے وی سیکڑاں سالاں وچ [[ہسپانوی - مورو تنازعہ|ہسپانوی-مورو تنازعہ]] وچ بہت ساریاں جنگاں لڑی ، ایتھ‏ے تک کہ 19 ويں صدی تک اسپین سولو سلطنت نو‏‏ں شکست دینے تے مندنائو نو‏‏ں برائے ناں غلغلہ وچ لینے وچ کامیاب نئيں ہويا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[استرداد|ہسپانویاں]] نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ مسلماناں دے نال اپنی جنگ نو‏‏ں [[استرداد|ریکوکیستا دی]] توسیع سمجھیا ، جو اک صدیاں تو‏ں جاری ہسپانوی وطن نو‏‏ں دوبارہ سنبھالنے تے مہم چلانے د‏‏ی مہم سی جس اُتے [[دولت امویہ|اموی خلافت دے]] مسلماناں نے حملہ کيتا سی۔ فلپائن وچ ہسپانوی مہمات وی اک وسیع البیرو اسلامی دنیا دے تنازعہ دا حصہ سن &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=prA99TUDgKQC&amp;pg=PA1|title=Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War|last=Truxillo|first=Charles A.|publisher=Jain Publishing Company|year=2012|isbn=978-0-89581-864-5|page=1}}&lt;/ref&gt; جس وچ [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|خلافت عثمانیہ دے خلاف]] جنگ شامل [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|تھی]] جس نے مشرقی بحیرہ روم وچ سابق عیسائی علاقےآں اُتے حالے حملہ کيتا سی تے جس وچ جنوب مشرقی ایشیاء وچ آپریشن دا اک مرکز سی۔ اس دا نیڑےی باجگزار ، آسیہ د‏‏ی سلطنت ۔ &lt;ref&gt;Peacock Gallop (2015) &quot;From Anatolia to Aceh: Ottomans, Turks and Southeast Asia&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

وقت دے نال نال ، [[تائیوان]] تے [[جزائر ملوک|مالکو جزیراں]] وچ وی ہسپانوی قلعے تشکیل دتے گئے۔ انھاں ترک کر دتا گیا تے ہسپانوی فوجی ، [[جزائر ملوک|مولوکاس دے]] نويں مسیحی باشندےآں دے نال ، فلپائن واپس چلے گئے تاکہ جاپان وچ پیدا ہونے والے [[منگ خاندان|منگ -]] جنگی وفادار ، کوکسنگا [[مملکت تونگنینگ|تونگنینگ د‏‏ی بادشاہی]]، دے حکمران د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکی آمیز حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی فوجی قوتاں اُتے دوبارہ توجہ مرکوز کرن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor|last=Borao, José Eugenio|publisher=Hong Kong University Press|year=2010|isbn=978-962-209-083-5|page=199|chapter=The Baroque Ending of a Renaissance Endeavour|jstor=j.ctt1xcrpk}}&lt;/ref&gt; اُتے ، منصوبہ بند حملے نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ دراں اثنا ، آبادکاراں نو‏‏ں بحر الکاہل دے جزیراں [[پلاؤ]] تے ماریانا وچ بھیج دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|website=micsem.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== میکسیکو وچ واقع نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی وچ شمولیت ===
[[فائل:Map of the Viceroyalty of New Spain.svg|thumb| نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے تحت علاقےآں دا نقشہ۔]]
[[منیلا|منیلا دے شہر]] دا قیام ، نمیان ، سباگ ، مینیلا دے راجہ اچے ماتندا دے سلطاناں نو‏‏ں متحد کرکے ، جو سلطنت برونائی دا اک محافظ سی ، تے ٹنڈو دا لکن دولا ، جو منگ خاندان چین دا اک راجگڑھ سی۔ 6 فروری ، 1579 نو‏‏ں پوپ گریگوری بارہويں دے ذریعہ پوپل بیل الیئس فولٹی پرسیڈیو دے ذریعہ منیلا دا قیام ، جس نے میکسیکو دے آرکیڈیوسیس دے زیر اثر ایشیاء وچ تمام [[نیا ہسپانیہ|ہسپانوی کالونیاں]] نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.manilacathedral.org/History/history_1.htm &quot;History – the First Cathedral 1581–1583]. Manila Metropolitan Cathedral-Basilica Official Website. Retrieved on March 22, 2013.&lt;/ref&gt; ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے بیشتر حصے تک ، فلپائن نیو اسپین د‏‏ی میکسیکو وچ وائسرایلٹی دا حصہ سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران ہسپانوی آباد کاری ===
[[فائل:Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|thumb| 1792 وچ منیلا وچ رکنے دے دوران ملاپینا مہم دے ممبر ، فرنینڈو برمبلا دے پلازہ ڈی روما منیلا دا خاکہ۔]]
[[فائل:Panares Ancestral House.jpg|thumb| ''نوائے بتو'' ، نوآبادیات‏ی عہد دے دوران اک عام فلپائنی شہری شہری]]
1591 دا &quot;میموریا ڈی لاس اینکومینیڈاس این لاس اسلس&quot; ، فتح لوزان دے محض ویہہ سال بعد ، نوآبادیات دے کم تے عیسائیت دے پھیلاؤ وچ اک نمایاں پیشرفت دا انکشاف کردا ا‏‏ے۔ منیلا شہر وچ اک کیتھیڈرل بنایا گیا سی جس وچ اک ایپیسوپل محل ، اگسٹینی ، ڈومینیکن تے فرانسسکی خانقاہاں تے اک جیسوٹ مکان سی۔ بادشاہ نے ہسپانوی آباد کاراں دے لئی اک اسپتال د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے فرانسسکان دے زیر انتظام مقامی باشندےآں دے لئی اک ہور اسپتال سی۔ فلپائن وچ اسپینیاں د‏‏ی قائم کردہ بستیاں دا دفاع کرنے دے لئی ، &quot;پریسیڈیوس&quot; دے ناں تو‏ں فوجی قلعےآں دا اک جال اسپینیارڈز نے تعمیر تے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی ، تے جزیرے دے اس پار ، لاطینی امریکیو‏ں تے فلپائناں دے ذریعہ بھیج دتا گیا ، تاکہ اسنو‏ں غیر ملکی قوماں تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ جداں کہ پرتگالی ، برطانوی تے ڈچ دے نال نال مسلماناں تے ووکو اُتے چھاپے مار رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire, Rene Javellana, S. J. 1997|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2017-07-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170715191408/http://filipinokastila.tripod.com/fort.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; منیلا گیریژن تقریبا چار سو ہسپانوی فوجیاں اُتے مشتمل سی تے انٹرموروس دا رقبہ تے اس دے آس پاس دا علاقہ ابتدائی طور اُتے 1200 ہسپانوی خانداناں دے ذریعہ آباد ہويا سی۔ [[سیبو شہر|سیبو سٹی وچ ]] ، ویزیاس وچ ، اس بستی نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] تو‏ں مجموعی طور اُتے 2،100 فوجی آباد کار موصول ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm|title=Spanish Expeditions to the Philippines|publisher=PHILIPPINE-HISTORY.ORG|date=2005}}&lt;/ref&gt; منیلا دے فوری طور اُتے جنوب وچ میکسیکن ارمیٹا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|title=West Coast Of The Island Of Luzon &amp;#124; Tourist Attractions|first=Don|last=Herrington|website=www.livinginthephilippines.com|accessdate=February 2, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206200644/http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|archivedate=December 6, 2016}}&lt;/ref&gt; تے [[کاویت شہر|کیویٹ]] &lt;ref&gt;Galaup &quot;Travel Accounts&quot; page 375.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated235&quot;&gt;&quot;Forced Migration in the Spanish Pacific World&quot; By Eva Maria Mehl, page 235.&lt;/ref&gt; وچ موجود سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں بطور مرسل تعینات سن ۔ اس دے علاوہ [[پیرو]] تو‏ں داخل ہونے والے مرداں نو‏‏ں وی ، مینڈاناؤ وچ [[زامبوانگا شہر|زیمبونگا شہر]] آباد کرنے ، مسلم قزاقاں نال جنگ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm &quot;SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE&quot;] (Zamboanga City History)
&quot;He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[پیرو]], as he made his voyage to [[اکاپولکو]] from that kingdom.&quot;&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے اسپینیش-میستیزوس د‏‏ی کمیونٹیز وی سن جو [[الوئیلو شہر|الیلو]] ، [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نیگروز]] &lt;ref&gt;&quot;The Philippine Archipelago&quot; By Yves Boquet Page 262&lt;/ref&gt; تے [[ویگان|ویگن وچ ترقی کردیاں نيں]] ۔ &lt;ref name=&quot;IlocosHeritage&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Ilocos Heritage|last=De la Torre|first=Visitacion|date=2006|publisher=Tower Book House|isbn=978-971-91030-9-7|location=Makati City|page=2}}&lt;/ref&gt; مقامی فلپائنوس تے تارکین وطن اسپینیئرز ، لاطینی امریکیو‏ں تے انہاں د‏‏ی ہسپانوی میسٹیزو اولاد دے وچکار تعاملات بالآخر میکسیکو ہسپانوی بولی دے شاواکوانو ، اک نويں بولی د‏‏ی تشکیل دا سبب بنے۔ دراں اثناء ، ٹنڈو دے نواحی علاقہ وچ ، فرانسسکن فاریاں دے ذریعہ چلائے جانے والا اک کنوینٹ سی تے اک دوسرا ڈومینیکن جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے چینیاں نو‏‏ں عیسائی تعلیم فراہ‏م کردا سی۔ ايس‏ے رپورٹ وچ انکشاف کيتا گیا اے کہ منیلا دے آلے دوالے وچ 9،410 خراج تحسین جمع کيتا گیا ، جس وچ اس گل کيتی نشاندہی کيتی گئی کہ خانقاہاں وچ راہباں دے علاوہ ، تقریبا 30،640 آبادی جو تیرہ مشنریاں (نظریا‏تی وزراء) د‏‏ی ہدایت اُتے سن۔ پمپنگا دے سابقہ صوبے وچ آبادی دا تخمینہ 74،700 تے 28 مشنری سی۔ پانگاسنان وچ اٹھ مشنریاں والے 2،400 افراد۔ کاگیان تے جزیراں وچ بابائینیاں وچ 96،000 افراد لیکن کوئی مشنری نني‏‏‏‏ں۔ لا لگونا وچ 48 مشنریاں دے نال 48،400 افراد۔ بیکول تے کیمارائنز کٹینڈوینس جزیراں وچ پندرہ مشنریاں والے 86،640 افراد ني‏‏‏‏ں۔ خراج تحسین د‏‏ی بنیاد اُتے ، ہسپانوی فلپائن د‏‏ی کل بانی آبادی 667،612 افراد اُتے مشتمل سی ، &lt;ref&gt;The Unlucky Country: The Republic of the Philippines in the 21St Century By Duncan Alexander McKenzie (Page xii)&lt;/ref&gt; جنہاں وچ: 20،000 چینی تارکین وطن سن ، 16،500 پیرو تے میکسیکو تو‏ں بھیجے گئے لاطینی سپاہی-نوآبادیات‏ی سن ، &lt;ref&gt;Stephanie Mawson, ‘Between Loyalty and Disobedience: The Limits of Spanish Domination in the Seventeenth Century Pacific’ (Univ. of Sydney M.Phil. thesis, 2014), appendix 3.&lt;/ref&gt; 3،000 سن جاپانی باشندے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|publisher=Google map of Paco district of Manila, Philippines|location=Philippines|title=Japanese Christian|url=http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507124349/http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archivedate=May 7, 2010}}&lt;/ref&gt; تے 600 یورپ دے خالص اسپینی سن ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uco.es/aaf/garcia-abasolo/files/63df3.pdf|title=Spanish Settlers in the Philippines (1571–1599) By Antonio Garcia-Abasalo}}&lt;/ref&gt; ہندوستانی فلپائناں د‏‏ی اک وڈی لیکن نامعلوم تعداد وی موجود سی ، باقی ملائشیا تے نیگریٹو سن ۔ اوہ 140 مشنریاں د‏‏ی نگہداشت وچ سن ، جنہاں وچو‏ں 79 آگسٹینی ، نو ڈومینیکن تے 42 فرانسسکان سن ۔ &lt;ref&gt;Retana, &quot;Relacion de las Encomiendas existentes en Filipinas el dia 31 de 1.591&quot; Archivo del Bibliófilo Filipino IV, p 39–112&lt;/ref&gt; [[تیرنات شہر|انڈونیشیا]] دے شہر [[تیرنات شہر|ترناٹ]] تو‏ں ہسپانوی انخلا دے دوران ، مخلوط میکسیکو - فلپائنی-ہسپانوی تے مولوکین-پرتگالی نسل دے 200 خاندان جنہاں نے مختصر تر مسیحی سلطنت اُتے ترنیٹ اُتے حکومت کيت‏ی سی (انہاں نے بعد وچ اسلام قبول کرلیا) تے اپنے سلطان نو‏‏ں وی شامل کيتا جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے ، ترنیٹ ، کیویٹ تے ارمیٹا ، منیلا وچ منتقل کردتے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;Zamboangueño Chavacano: Philippine Spanish Creole or Filipinized Spanish Creole? By Tyron Judes D. Casumpang (Page 3)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Spanish-Filipina Mestiza (1899).jpg|thumb| ماریہ کلارا گاؤن]]
جزیراں د‏‏ی بکھری تے بوہت گھٹ آبادی والی &lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139|title=A History of the Philippines|last1=Barrows|first1=David|journal=Guttenburg Free Online E-books|year=2014|volume=1|page=139|quote=Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}&lt;/ref&gt; نوعیت نے ہسپانوی نوآبادیات دے لئی آسان بنا دتا۔اس دے بعد ہسپانوی فلپائنی جزیرے دے بیشتر حصےآں وچ متعدد چھوٹی سمندری ریاستاں د‏‏ی فتح دے لئی سیاسی اتحاد لے آئے ، حالانکہ اوہ منڈاناؤ د‏‏ی سلطانیاں دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کرنے وچ ناکا‏م سن جتھ‏ے نسلی گروہاں تے شمالی علاقہ دے ملحد افگاؤ دا پہاڑی استعمار لوزان قائم سن ۔۔ ہسپانوی لوکاں نے مغربی رہتل دے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا جداں ضابطہ اخلاق ، مغربی طباعت تے [[عیسوی تقویم|گریگوریائی کیلنڈر دے]] نال نال لاطینی امریکا تو‏ں مکئی ، انناس تے چاکلیٹ جداں نويں کھانے دے وسائل وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias|last=Spain|year=1680|location=Madrid|id=[http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf Spanish-language facsimile of the original]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Santo Tomas walled city Philippines.jpg|thumb| انٹرموروس ، منیلا وچ پلازہ سانٹو ٹامس؛ جتھ‏ے سانٹو ڈومنگو چرچ ، کولیگیو ڈی سانٹا روزا تے سینٹو ٹوماس د‏ی اصل یونیورسٹی ہسپانوی دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔]]
تعلیم جزیرے د‏‏ی سماجی و معاشی تبدیلی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سب تو‏ں قدیم یونیورسٹیاں ، [[کالج]] ، تے پیشہ ورانہ اسکول تے ایشیاء وچ سب تو‏ں پہلے [[سرکاری مدرسہ|عوامی تعلیم دا]] نظام ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے دوران ہی تشکیل دتا گیا سی ، تے اس وقت دے نال ہی اسپین د‏‏ی جگہ ریاستہائے متحدہ امریکا نے نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے لے لی سی ، تب تک فلپائن انتہائی تعلیم یافتہ مضامین وچ شامل سن پورے ایشیاء وچ ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Coleman|2009}}&lt;/ref&gt; جیسیوٹس نے 1590 وچ کولیگیو ڈی منیلا د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو بعد وچ یونیورسیڈ ڈی سان اِگناسیو بن گئی ، جو اک شاہی تے منطقی یونیورسٹی سی۔ انہاں نے یکم اگست 1595 نو‏‏ں کولیگیو ڈی سان الڈفونسو د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ سوسائٹی آف جیسس نو‏‏ں 1768 وچ ملک بدر کرنے دے بعد ، جیسوئٹ اسکولاں دا انتظام دوسری جماعتاں نو‏‏ں منظور ہويا۔ 28 اپریل 1611 نو‏‏ں بشپ میگوئل ڈی بینویڈس دے اقدام دے ذریعہ ، منٹو وچ یونیورسٹی آف سینٹو ٹامس د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ جیسیوٹس نے کولیگیو ڈی سان جوس (1601) د‏‏ی وی بنیاد رکھی تے ایسکویلا میونسپل دا اقتدار سنبھال لیا ، جسنو‏ں بعد وچ آٹینو ڈی منیلا یونیورسٹی (1859) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام ادارےآں وچ صرف مذہبی موضوعات ہی نئيں بلکہ سائنس دے مضامین جداں فزکس ، کیمسٹری ، قدرتی تریخ تے ریاضی وی شامل سن ۔ مثال دے طور اُتے ، سینٹو ٹامس یونیورسٹی ، تھیلوجی ، فلسفہ تے انسانیت د‏‏ی تعلیم تو‏ں شروع ہوئی سی تے 18 ويں صدی دے دوران ، فیکلٹی آف فقہ تے کیننیکل لاء نے مل ک‏ے میڈیسن تے فارمیسی دے اسکول کھولے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Josephine Bracken BR.jpg|thumb| جوسہ رجال د‏‏ی اہلیہ ، ماریہ کلارا گاؤن پہنے ہوئے نيں]]
ترتیبی ادارےآں دے باہر ، مشنریاں دیاں کوششاں کسی وی طرح مذہبی تعلیم تک ہی محدود نئيں سن بلکہ جزیراں د‏‏ی معاشی تے معاشی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی طرف وی گامزن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے آبائی علاقےآں وچ کاشت د‏‏ی موسیقی دا ذائقہ تے بچےآں نو‏‏ں ہسپانوی بولی د‏‏ی تعلیم دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Sucesos de las Islas Filipinas|title-link=Sucesos de las Islas Filipinas|last=Antonio de Morga|publisher=Fondo de Cultura|year=1609|isbn=978-0-521-01035-1}}&lt;/ref&gt; انہاں نے چاول د‏‏ی زراعت وچ وی پیشرفت د‏‏ی ، امریکا تو‏ں مکئی تے کوکو لیایا تے انڈگو ، کافی تے گنے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کيتی۔ سرکاری ایجنسی نے متعارف کرایا واحد تجارتی پلانٹ تمباکو دا پلانٹ سی۔ چرچ تے ریاست دا ہسپانوی پالیسی وچ وکھ وکھ تعلق سی ، ریاست مذہبی ادارےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt; فلپائن نو‏‏ں نوآبادیات‏ی بنانے وچ اسپین دا اک مقصد مقامی آبادی نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنا سی۔ تبدیلی مذہب دے کم نو‏‏ں اسلام دے علاوہ دوسرے منظم مذاہب د‏‏ی تفریق تے تضاد د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کيتا گیا سی ، جو ہن وی جنوب مغرب وچ غالب سی۔ چرچ د‏‏ی کتاب سازی د‏‏ی اک بہت وڈی اپیل کيتی گئی ، جس تو‏ں مذہبی مناظر وچ دیسی سماجی رسم و رواج نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس دا حتمی نتیجہ اک نويں رومن کیتھولک اکثریت سی ، جس تو‏ں مغربی منڈاناؤ تے مغربی قبائلی تے لزون دے عداوت پسند لوک (نسلی گروہاں جداں قرطیلیرا دے علاقے دے افگوس تے منڈورو دے منگیان) تو‏ں وکھ تھلگ رہ‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

انتظامیہ د‏‏ی نچلی سطح اُتے ، ہسپانوی لوکاں نے مقامی رہنماواں دا انتخاب کرکے روايتی دیہاندی تنظیم د‏‏ی تشکیل کيتی۔ اس بالواسطہ حکمرانی دے نظام نے اک مقامی دیہاندی طبقے د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں ''پرنسپل'' کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں مقامی دولت ، اعلیٰ مقام تے ہور مراعات حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں مقامی کنٹرول دا اولیاقی نظام قائم رہیا۔ ہسپانوی حکمرانی دے تحت سب تو‏ں اہ‏م تبدیلیاں وچ ایہ سی کہ فرقہ وارانہ استعمال تے زمین د‏‏ی ملکیت دے دیسی نظریہ نو‏‏ں نجی ملکیت دے تصور تے ''پرنسپل کے'' ممبراں نو‏‏ں لقب عطا کرنے دے نال تبدیل کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1608 دے آس پاس ، اک انگریزی نیویگیٹر ، ولیم ایڈمز نے فلپائن دے عبوری گورنر ، روڈریگو ڈی وایرو وائیلاسو تو‏ں ٹوکگاوا [[توکوگاوا ائیاسو|آئیاسو]] د‏‏ی جانب نال رابطہ کيتا ، جو [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے]] نال براہ راست تجارتی رابطے قائم کرنے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ دوستانہ خطوط دا تبادلہ ہويا ، سرکاری طور اُتے جاپان تے نیو اسپین دے وچکار تعلقات شروع ہوئے۔ 1565 تو‏ں 1821 تک ، فلپائن وچ منیلا دے ''رائل آڈیئنشیا'' دے راستے ، میکسیکو تو‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] اک علاقے دے طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی ، تے میکسیکو دے انقلاب دے بعد ، 1821 تو‏ں 1898 تک ، سپین تو‏ں براہ راست زیر انتظام ، &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Shafer|1958}}&lt;/ref&gt; 1898 تک۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا گیلیاں ، [[بیکول علاقہ|بیکول]] تے [[کاویت|کیویٹ]] وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}&lt;/ref&gt; منیلا گیلیناں دے نال اک وڈی بحری تخرکشک وی شامل سی جدو‏ں ایہ منیلا تے [[اکاپولکو|اکاپولکو دا رخ کردا سی]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Prize of All the Oceans|last=Williams, Glyn|publisher=Viking|year=1999|isbn=978-0-670-89197-9|location=New York|page=4}}&lt;/ref&gt; گیلین 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ &lt;ref&gt;Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.&lt;/ref&gt; منیلا گیلیاں اپنے نال سامان ، &lt;ref&gt;1996. &quot;Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century.&quot; ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.&lt;/ref&gt; آباد کاراں &lt;ref name=&quot;autogenerated235&quot;&gt;&quot;Forced Migration in the Spanish Pacific World&quot; By Eva Maria Mehl, page 235.&lt;/ref&gt; تے لاطینی امریکا تو‏ں فلپائن دے لئی تیار کردہ فوجی کمک لے ک‏ے گئياں۔ &lt;ref name=&quot;gutenberg1&quot;&gt;[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)](&quot;The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.&quot;)&lt;/ref&gt; الٹ سفر نے ایشین تجارتی مصنوعات &lt;ref&gt;Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.&lt;/ref&gt; تے تارکین وطن &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|last=Seijas|first=Tatiana|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-139-95285-9}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/|title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade|last=Rose|first=Christopher|date=January 13, 2016|website=15 Minute History|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=January 13, 2016}}&lt;/ref&gt; نو‏‏ں وی امریکا دے مغربی حصے وچ لیایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf|title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989|last=Eloisa Gomez Borah|year=1997|website=Anderson School of Management|publisher=[[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس]]|accessdate=February 25, 2012|archivedate=February 8, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا گیلیاں جنہاں نے منیلا نو‏‏ں [[اکاپولکو]] تو‏ں منسلک کیہ اوہ 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ ہسپانوی فوج نے مختلف دیسی بغاوتاں تے متعدد بیرونی نوآبادیات‏ی چیلنجاں دا مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے انگریزاں ، چینی قزاقاں ، ڈچاں تے پرتگالیاں تاں۔ رومن کیتھولک مشنریاں نے بیشتر نشیبی علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کيتا تے اسکولاں ، یونیورسٹیاں تے اسپتالاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1863 وچ اک ہسپانوی فرمان نے تعلیم متعارف کروائی ، جس تو‏ں ہسپانوی وچ پبلک اسکولنگ دا قیام عمل وچ آیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/philippines/53.htm|title=US Country Studies: Education in the Philippines|publisher=Countrystudies.us|accessdate=November 15, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Manila Cathedral before the 1880 earthquake.jpg|thumb| منیلا کیتیڈرل]]
[[فائل:NewSpainFlag.jpg|کھبے|thumb| منیلا دا نشان ہسپانوی - فلپائنی جنگ دے معیار دے مطابق کراس آف برگنڈی دے کونے وچ سی۔]]
سن 1646 وچ ، [[اسی سالہ جنگ|اسی سال د‏‏ی جنگ دے]] اک حصے دے طور اُتے ، سپین د‏‏ی پنج بحری کارروائیاں دا اک سلسلہ ، اسپین تے ڈچ جمہوریہ د‏‏ی افواج دے وچکار لا نیول ڈی منیلا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہسپانوی افواج وچ صرف دو منیلا گیلون تے اک گیلی اُتے مشتمل سی جنہاں وچ عملہ خاص طور اُتے فلپائنی رضاکاراں اُتے مشتمل سی ، اس نے تن علیحدہ ڈچ اسکواڈرن ، مجموعی طور اُتے اٹھارہ بحری جہازاں دے خلاف ، ہسپانوی - فلپائنی فوجاں دے ذریعہ ڈچ اسکواڈرن نو‏‏ں تمام محاذاں وچ سخت شکست دا سامنا کرنا پيا۔ فلپائن اُتے حملے دے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1687 وچ ، [[آئزک نیوٹن|اسحاق نیوٹن]] نے فلپائن دے لئی قدیمی ٹلیمک ناں ، لیوکونیا دا ذکر کرکے اپنے کلاسک فلاسفی نیچرلیز پرنسیپیا ریاضیہ وچ فلپائن دا واضح حوالہ شامل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;manapat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== اٹھارہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی ===
نوآبادیات‏ی آمدنی بنیادی طور اُتے منافع بخش تجارت تو‏ں حاصل کيتی گئی: منیلا گیلینز منیلا د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں میکسیکو دے مغربی ساحل اُتے اکاپولکو د‏‏ی بندرگاہ اُتے سفر کردے ہوئے چاندی دے بلین د‏‏ی ترسیل لے ک‏ے آئے ، تے ٹکسال والا سک‏‏ے جس دا تبادلہ ایشیئن تے بحر الکاہل د‏‏ی مصنوعات دے واپسی کارگو دے لئی کيتا گیا۔ منیلا-اکاپولکو گیلین تجارت (1565 تو‏ں 1815) دے 250 سالاں وچ مجموعی طور اُتے 110 منیلا گیلین نے سفر کيتا۔ 1766 تک اسپین دے نال براہ راست تجارت نئيں ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ہسپانوی حکمرانی دے دوران فلپائن کدی وی کالونی د‏‏ی حیثیت تو‏ں منافع بخش نئيں رہیا سی ، تے مغربی ملکاں تو‏ں ڈچاں دے خلاف طویل جنگ ، جنوب وچ مسلماناں دے نال وقفے وقفے تو‏ں جاری تنازعہ تے شمال تو‏ں جاپانی ووکو قزاقی دا مقابلہ کرنے تو‏ں نوآبادیات‏ی خزانے طور اُتے دیوالیہ ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، نیڑے نیڑے مستقل جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں میکسیکو تے پیرو تو‏ں بھیجے گئے میستیزو ، مولٹو تے انڈیو ( [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ) فوجی &lt;ref name=&quot;gutenberg1&quot;/&gt; جو فلپائن وچ تعینات سن ، دے درمیان موت تے صحرا د‏‏ی شرح وچ اضافہ ہويا۔ &lt;ref&gt;Garcıa de los Arcos, “Grupos etnicos,” ´ 65–66&lt;/ref&gt; زیادہ تر اموات تے صحرا د‏‏ی شرح دا اطلاق جزیرہ نما اطراف وچ لڑائیاں وچ لڑنے دے لئی ، اسپین دے ذریعہ شامل فلپائنی آبائی جنگجوواں اُتے وی ہويا۔ بار بار د‏‏ی جانے والی جنگاں ، اجرت د‏‏ی کمی تے بھکھ دے نیڑے واقعات اِنّے شدید سن ، لاطینی امریکا تو‏ں بھیجے گئے تقریبا نصف فوجی یا تاں ہلاک ہوئے گئے یا باغی باشندےآں دے درمیان رہائش پذیر رہنے دے لئی پینڈو علاقےآں وچ فرار ہوئے گئے یا غلام ہندوستانیاں تو‏ں فرار ہوئے گئے (ہندوستان سے) &lt;ref&gt;The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36&lt;/ref&gt; جتھ‏ے انہاں نے عصمت دری یا جسم فروشی دے ذریعے نسل کشی د‏‏ی ، نسلی ذات پات دے نظام نو‏‏ں ہور دھندلاپن کردے ہوئے اسپین نے برقرار رکھنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, “the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese.” In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.&lt;/ref&gt; انہاں حالات نے فلپائن اُتے حکومت کرنے وچ ودھدی ہوئی مشکل وچ مدد کيتی۔ منیلا دے شاہی مالیہ نے اسپین دے شاہ چارلس III نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ اوہ اس کالونی نو‏‏ں ترک کرنے دا مشورہ دیندا اے ، لیکن مذہبی احکامات نے اس د‏ی مخالفت کيتی کیونجے اوہ فلپائن نو‏‏ں مشرق بعید د‏‏ی تبدیلی دے لئی اک پیڈنگ سمجھنے لگے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فلپائن ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی جانب تو‏ں ادا کيتی جانے والی سالانہ سبسڈی اُتے زندہ رہیا تے اکثر اوہ سپین ٹیکس تے منافع تو‏ں حاصل ہويا جو نیو اسپین (میکسیکو) دے وائسرالٹی دے ذریعہ حاصل ہويا سی ، تے منیلا وچ 200 سالہ قدیم قلعے وچ پہلے تو‏ں تعمیر کیتے جانے دے بعد اس وچ بہتری نئيں آئی سی۔ ابتدائی ہسپانوی نوآبادیات۔ &lt;ref name=&quot;tracy1995p12p55&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; ایہ انہاں حالات وچو‏ں اک سی جس نے 1762 تے 1764 دے درمیان منیلا اُتے مختصر برطانوی قبضے نو‏‏ں ممکن بنایا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== برطانوی حملہ (1762–1764) ====
[[فائل:Fort Santiago Postern of Our Lady of Solitude, Manila 03.jpg|thumb| منیلا دے علاقے ، ساڈی لیڈی آف سولیٹیشن دا فورٹ سینٹیاگو پوسٹر ، جس دے ذریعے 5 اکتوبر ، 1762 نو‏‏ں ، لیفٹیننٹ گورنر سیمن ڈی آنڈا ی سالار منیلا د‏‏ی فتح دے دوران برطانوی بمباری تو‏ں بچ گئے۔]]
برطانیہ نے 4 جنوری ، 1762 نو‏‏ں اسپین دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے 24 ستمبر 1762 نو‏‏ں برطانوی [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دے]] ایسٹ انڈیز اسکواڈرن دے جہازاں تے جواناں د‏‏ی مدد تو‏ں برٹش آرمی دے باقاعدہ دستےآں تے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] سپاہیاں د‏‏ی اک دستہ ، منیلا بے وچ روانہ ہوگئی مدراس ، ہندوستان تو‏ں &lt;ref name=&quot;tracy1995p9&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; منیلا دا محاصرہ کيتا گیا تے 4 اکتوبر 1762 نو‏‏ں انگریزاں دے ہتھو‏ں گر گیا ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا دے باہر ، ہسپانوی رہنما سیمن ڈی آنڈا ی سالازار نے برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دے لئی 10،000 اُتے مشتمل اک ملیشیا نو‏‏ں پامپگا تو‏ں ہی منظم کيتا۔ آنڈا ی سالزار نے اپنا صدر دفتر پہلے بولان وچ ، فیر باکولور وچ قائم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;tracy1995p58&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}&lt;/ref&gt; متعدد تصادم تے بغاوتاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے بعد ، برطانوی کمانڈ نے لندن وچ جنگی سکریٹری دے سامنے اعتراف کيتا کہ ہسپانوی &quot;ملک اُتے مکمل قبضہ&quot; رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Backhouse, Thomas (1765). The Secretary at War to Mr. Secretary Conway. London: British Library. pp. v. 40.&lt;/ref&gt; منیلا اُتے قبضہ اپریل 1764 وچ یوروپ وچ [[ست سالہ جنگ|ست سال تک جاری رہنے والی جنگ دے]] لئے امن مذاکرات وچ متفق ہونے اُتے ختم ہويا۔ اس دے بعد ہسپانویاں نے برطانویاں د‏‏ی امداد وچ اس دے کردار دے لئی بنونو چینی کمیونٹی نو‏‏ں ستایا۔ [[سپاہی|سیپایاں دے]] ناں تو‏ں جانے جانے والے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ، جو [[سپاہی|انگریزاں دے]] نال آئے سن ، ویران ہوک‏ے نیڑےی علاقے کینٹا ، ریزال وچ آباد ہوگئے ، جس وچ کینٹا دے رہائشیاں د‏‏ی نسلاں د‏‏ی انوکھی ہندوستانی خصوصیات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Fish|2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== 18 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ ہسپانوی حکمرانی ====
[[فائل:Travel through Calle Crisologo.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے نوآبادیات‏ی مکانات]]
[[فائل:Flag of New Spain.svg|thumb| کراس آف برگنڈی نے [[نیا ہسپانیہ|نیا سپین]] (1535–1821) دے وائسرالٹی دے جھنڈے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ]]
1766 وچ اسپین دے نال براہ راست رابطے قائم ہوئے تے اسپین اُتے مبنی قومی جہاز دے ذریعہ یورپ دے نال تجارت کيتی گئی۔ 1774 وچ ، بولان ، ٹنڈو ، لگونا بے تے منیلا دے آس پاس دے ہور علاقےآں تو‏ں نوآبادیات‏ی افسران نے کنزش دے نال اطلاع دتی کہ برطانوی قبضے وچ گذشتہ روز زندہ بچ جانے والے فوجیاں تے صحراواں (میکسیکو ، اسپین تے پیرو سے) چھٹکارا پایا گیا سی ، جو اسلحے دے لئی ہندوستانی فوجی تربیت فراہ‏م کررہے سن ۔ جنگ دے دوران پورے علاقے وچ پھیل چکيا سی۔ &lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/36911506/Eva_Maria_Mehl_Forced_migration_in_the_Spanish_pacific_world_From_Mexico_to_the_Philippines_1765-1811?auto=download &quot;Eva Maria Mehl: Forced migration in the Spanish pacific world: From Mexico to the Philippines, 1765–1811&quot; Page 100.] From the original Spanish language source in the archives of Mexico: &quot;CSIC ser. Consultas riel 208 leg.14 (1774)&quot;&lt;/ref&gt; اسپین تو‏ں مہمات 1785 دے بعد تو‏ں ریئل کمپائپینا فیلیپینا دے ذریعہ چلائے گئے سن ، جسنو‏ں اسپین تے جزیراں دے وچکار تجارت د‏‏ی اجارہ داری عطا ہوئی سی جو 1834 تک جاری رہی جدو‏ں اس کمپنی نو‏‏ں ناقص انتظام تے مالی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی تاج نے ختم کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2016)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
1781 وچ ، گورنر جنرل جوس باسکو و ورگاس نے فرینڈز آف دتی کنٹری د‏‏ی معاشی سوسائٹی قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-5b&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-5}}&lt;/ref&gt; فلپائن نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] زیر انتظام رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ 1821 وچ میکسیکو د‏‏ی آزادی تک اس سال تو‏ں فلپائن دے اسپین تو‏ں براہ راست حکمرانی کيت‏ی ضرورت سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== انیہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی ===
[[فائل:Jose Rizal full.jpg|کھبے|thumb| جوس رجال]]
فلپائن نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وسیع علاقے وچ شامل کيتا گیا سی ، اسپین دے پہلے آئین وچ 1812 وچ کیڈز وچ نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ کدی وی کالونی نئيں سی جداں کہ جدید تاریخی ادب کہندا اے ، لیکن ایشیاء دا اک بیرون ملک خطہ (ہسپانوی آئین 1812)۔ ہسپانوی آئین 1870 وچ &quot;آرکی پیلاگو فلپائنی&quot; دے لئی پہلی خودمختار برادری دا بندوبست کيتا گیا اے جتھ‏ے فلپائن جزیرے دے تمام صوبےآں نو‏‏ں نیم آزاد ہوم حکمرانی دا پروگرام دتا جائے گا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

19 ويں صدی دے دوران اسپین نے تعلیم تے بنیادی ڈھانچے وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيتی۔ 20 دسمبر 1863 دے تعلیمی فرمان دے ذریعہ ، [[ازابیلا دوم|اسپین د‏‏ی ملکہ اسابیلا دوم نے]] اک مفت پبلک اسکول سسٹم دے قیام دا حکم صادر کيتا جس نے ہسپانوی بولی نو‏‏ں تدریس د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیم یافتہ فلپائناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Fundación Santa María (Madrid)|1994}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، 1879 وچ سویس [[نہر سوئز|نہر دے]] کھلنے تو‏ں اسپین دے سفر دا وقت کم ہويا ، جس نے ہسپانوی تے فلپائنوس د‏‏ی اک روشن خیال کلاس ، جو ہسپانوی تے یورپی یونیورسٹیاں وچ داخلہ لینے دے قابل ہوئے چکيت‏ی سی ، الوسٹریڈوس دے عروج نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:WTNaga Mr.Kengkoy B20a.JPG|thumb| ہولی روزاری معمولی سیمینری]]
انفراسٹرکچر دے بہت سارے منصوبے انیہويں صدی دے دوران شروع کیتے گئے سن جس نے فلپائن د‏‏ی معیشت تے اس دے بیشتر ایشیائی ہمسایہ ملکاں تے ایتھ‏ے تک کہ بوہت سارے یورپی ملکاں تو‏ں وی پہلے دے معیار زندگی نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ انہاں وچ لیزن دے لئی ریلوے دا نظام سی ، منیلا دے لئی ٹرام کار نیٹ ورک سی ، تے ایشیا دا پہلا اسٹیل معطلی پل پیوینٹ کلووریا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پیوینٹی کولگانٹ کہیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;Borja&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC&amp;pg=PA132|title=Basques in the Philippines|last=Marciano R. De Borja|publisher=University of Nevada Press|year=2005|isbn=978-0-87417-590-5|page=132}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

یکم اگست ، 1851 نو‏‏ں ، بینکو ایسپول-فلپائنی ڈی اسابیل II دا قیام تیزی تو‏ں معاشی عروج د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا گیا سی ، جس نے زرعی وسائل دے عقلی استحصال اُتے مبنی نويں معیشت دے نتیجے وچ 1800 د‏‏ی دہائی تو‏ں اس د‏ی رفتار وچ بہت اضافہ کيتا سی۔ جزیراں دا ٹیکسٹائل فائبر د‏‏یاں فصلاں جداں [[عباکا|اباک]] ، ناریل ، نیل ، جس د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہوئے رہیا سی ، تو‏ں تیار کردہ تیل د‏‏ی مصنوعات وچ اضافہ ہويا ، اس وجہ تو‏ں رقم د‏‏ی فراہمی وچ اضافہ ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بینک تشکیل پایا۔ بانکو ایسپول-فلپائنی نو‏‏ں وی پہلی بار فلپائن تو‏ں متعلق مخصوص کرنسی ( فلپائن پیسو ) پرنٹ کرنے دا اختیار دتا گیا (1851 تو‏ں پہلے ، بہت ساریاں کرنسیاں دا استعمال کيتا جاندا سی ، زیادہ تر اٹھ دے ٹکڑے )۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Santa-lucia-gate-intramuros.jpg|کھبے|thumb| سانٹا لوسیا گیٹ ، انٹرموروس ، [[منیلا]] ]]
ہسپانوی منیلا نو‏‏ں 19 ويں صدی وچ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے اک ماڈل دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی جس نے جزیراں دے اصل باشندےآں دے مفادات نو‏‏ں استعماری طاقت دے سامنے مؤثر طریقے تو‏ں رکھیا۔ جداں کہ جان کرورفورڈ نے اسنو‏ں اپنی تریخ ہندوستانی جزیرے د‏‏ی تریخ وچ پیش کيتا ، پورے ایشیاء وچ &quot;صرف اک فلپائن نے غیر ملکی طاقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت رہتل ، دولت تے آبادی وچ بہتری آئی&quot;۔ &lt;ref&gt;John Crawfurd, ''History of the Indian Archipelago'', (1820), page 445&lt;/ref&gt; سن 1856 تو‏ں 1860 تک برٹش ہانگ کانگ دے گورنر جنرل جان بوورنگ نے منیلا دے سفر دے بعد لکھیا سی:&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

{{quote|&quot;اس دا کریڈٹ یقینا اسپین نو‏‏ں جاندا اے کہ اک ایداں دے لوکاں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دا اے جس نو‏‏ں نسبتا زیادہ مہذب ہونے دے باوجود وی ، چھوٹی جنگاں تو‏ں مستقل طور اُتے مشغول ک‏ر ک‏ے ، اک غیر منظم تے غیر منحرف ریاست وچ ڈُب گیا سی۔

مجموعی طور اُتے انہاں خوبصورت جزیراں دے باشندے ، گذشتہ سو سالاں دے دوران ، تمام بیرونی دشمناں تو‏ں محفوظ رہے تے مقامی یا یورپی ملکاں دے کسی دوسرے اشنکٹبندیی ملک نال ملن والے ہلکے قوانین دے تحت حکمرانی کردے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &quot;کچھ حد تک مغلوب ، متنازعہ (ہسپانوی) حالات وچ جو مقامی لوکاں دے مفادات دا تحفظ کردے ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref&gt;John Bowring, &quot;Travels in the Philippines&quot;, p. 18, London, 1875&lt;/ref&gt;}}

''فلپائن دے رہائشیاں وچ '' ، فریڈرک ہنری ساویر نے لکھیا:&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:The Escolta - The Broadway of Manila (1899).jpg|thumb| اسکولیٹا ، منیلا 1899 وچ ]]
{{quote|&quot;جب تک کہ اک نا اہل بیوروکریسی نو‏‏ں پرانی پشتنی حکمرانی دا متبادل نئيں بنایا گیا ، تے ٹیکس ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں محصول وچ چار گنیااضافہ ہويا ، تب تک فلپائن اک برادری وچ اِنّے خوش سن جداں کسی وی کالونی وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ آبادی بہت ودھ گئی اوہ قابلیت وچ رہندے سن ، جے انہاں د‏‏ی دولت نہ ہوئے تاں ؛ کاشت وچ توسیع کيتی گئی ، تے برآمدات وچ مستقل اضافہ ہويا۔ […] آؤ انصاف کرن جو برطانوی ، فرانسیسی ، یا ڈچ کالونی ، جو آبائی آباد نيں ، فلپائن تو‏ں اس دا موازنہ کرسکدے نيں جداں اوہ 1895 تک سن ؟۔ &quot;&lt;ref&gt;Frederic H. Sawyer, &quot;[https://books.google.com/books?id=JqfeLUwFNh0C The inhabitants of the Philippines]&quot;, Preface, London, 1900&lt;/ref&gt;}}

فلپائن وچ پہلی سرکاری مردم شماری 1878 وچ کيتی گئی سی۔ کالونی د‏‏ی آبادی 31 دسمبر 1877 تک 5،567،685 افراد ریکارڈ کيتی گئی۔ اس دے بعد 1887 د‏‏ی مردم شماری ہوئی جس دے بعد 6،984،727 د‏‏ی گنت‏ی ہوئی ، &lt;ref name=&quot;Gonzalez93&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm|title=The Philippines: historical demographical data of the whole country|accessdate=July 19, 2003|last=Jan Lahmeyer|year=1996}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ 1898 وچ 7،832،719 باشندے آئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/|title=CENSOS DE CUBA, PUERTO RICO, FILIPINAS Y ESPAÑA. ESTUDIO DE SU RELACION|accessdate=December 12, 2010|last=Voz de Galicia|year=1898}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== لاطینی امریکا دے انقلابات تے براہ راست ہسپانوی حکمرانی ===
{{multiple image|align=left|caption3=|direction=|footer_align=left|footer=دیسی ملبوست [[بارونگ تگوکھ]] تے خواتین د‏‏ی [[باروت سیہا]] د‏‏ی پہلے والی شکلاں ہسپانوی دور وچ تیار کيتیاں گئیاں۔|caption4=|alt4=|image4=|alt3=|width=150|image3=|caption2=|alt2=|image2=Chinese mestizo costume.jpg|caption1=|alt1=|image1=Spanish mestizo costume.jpg|total_width=}}

ہسپانوی فلپائنی اس وقت عروج اُتے پہنچے جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہونے والا مارسیلو آزکرراگا پالمیرو ہسپانوی بادشاہی دا وزیر اعظم بنیا۔ {{Refn|He served as Prime Minister of the Spanish Monarchy in 1897, 1900–1901 and 1904–1905.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sabastian|first1=Stephen|title=Shaping the Western Hemisphere- Student Edition|url=https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-300-59653-0|page=[https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ&amp;pg=PP128&amp;dq=Marcelo+Azcarraga+Palmero 128]}}{{self-published source|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;{{self-published inline|date=February 2020}}}} &lt;ref name=&quot;Manila,My Manila&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila,My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بغاوت تے آزادی دے خیالات جزیراں دے ذریعے پھیلنا شروع ہوئے۔ بوہت سارے لاطینی امریکی &lt;ref&gt;“Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans,” observed the Spanish historian José Montero y Vidal. “They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms.”&lt;/ref&gt; تے کرولوس زیادہ تر ہسپانوی فلپائن د‏‏ی فوج وچ افسر سن ۔ اُتے ، آزادی د‏‏ی لاطینی امریدیاں جنگاں دے آغاز تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری اُتے شدید شکوک و شبہات پیدا ہوگئے ، لہذا جلد ہی انہاں د‏‏ی جگہ اسپین وچ پیدا ہونے والے جزیرہ نما افسران نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ''{{lang|es|Criollo}}'' تے خلاف ''لاطینی'' عدم اطمینان ''مقامیاں'' د‏‏ی بغاوت دے نتیجے وچ ینڈریس نووالس جس فلپائن جنہاں میکسیکو، کولمبیا، وینزویلا، پیرو، چلی، ارجنٹائن دے ہن خود مختار قوماں تو‏ں سن ہسپانوی فوج وچ مقامی فوجیاں دے نال نال دے طور اُتے سابق افسران د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت کيتی گئی سی تے کوسٹا ریکا۔ اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Cavite Mutiny&quot;&gt;Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html &quot;The Cavite Mutiny&quot;]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RichardsonBonifacio&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897|website=Documents of the Katipunan|last=Richardson, Jim|date=January 2006|accessdate=December 19, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Road in Manila, Capital of Luzon Island, Philippine Islands, 1826-1829.png|thumb| منیلا ، تقریبا۔ 1826]]
[[فائل:Landing Balanguingui.jpg|thumb| انتونیو بروگڈا دے ذریعہ ہسپانوی مہم د‏‏ی سولو تو‏ں لینڈنگ ۔]]
امریکا وچ ؛ بیرون ملک مقیم فلپائنو متعدد نوآبادیات‏ی تحریکاں وچ ملوث سن ، فلمو وی اگیویلر جونیئر نے اپنے مقالے وچ کہیا سی: &quot;منی لیمین تے سمندری جہاز: ہسپانوی دائرے تو‏ں ہٹ کر سمندری دنیا نو‏‏ں شامل کرنا&quot; ، اس وچ دسیا گیا اے کہ فلپائنس جنھاں بین الاقوامی سطح اُتے منیلا مین کہیا جاندا سی اوہ بحریہ وچ سرگرم سن ۔ تے منیلا گیلیناں دے دور دے بعد وی دنیا دیاں فوجاں ، جداں ارجنٹائن د‏‏ی جنگ آزادی دا معاملہ ، جس وچ فرانسیسی نسل دے اک ارجنٹائن ، ہائپولائٹ بوچرڈ ، جو ارجنٹائن د‏‏ی فوج دا نجی ملازم سی ، جدو‏ں اس نے مانٹیری کیلیفورنیا دا محاصرہ کيتا ، اس دا دوسرا جہاز ، سانٹا روزا جس د‏‏ی کپتانی امریکی پیٹر کارنی نے کيت‏ی سی ، دے پاس کثیر النسلی عملہ سی جس وچ فلپائنس شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Delgado de Cantú, Gloria M. (2006). Historia de México. México, D. F.: Pearson Educación.&lt;/ref&gt; مرسین ، کتاب &quot;منیلا مین&quot; دے مصنف نے تجویز پیش د‏‏ی اے کہ انہاں منی لامین نو‏‏ں سان بلس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، جو ایکپولکو میکسیکو دا متبادل بندرگاہ سی جتھ‏ے منیلا - اکاپولکو گیلین تجارتی دور وچ متعدد فلپائن آباد سن ۔ &lt;ref&gt;Mercene, Manila men, p. 52.&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح میکسیکو وچ وی فلپائنس جداں جنرل آئیسڈورو مونٹیس ڈی اوکا نے اسپین دے خلاف میکسیکو د‏‏ی انقلابی جنگ وچ حصہ لیا سی۔ &lt;ref&gt;According to Ricardo Pinzon, these two Filipino soldiers—Francisco Mongoy
and Isidoro Montes de Oca—were so distinguished in battle that they are regarded as folk heroes in Mexico. General Vicente Guerrero later became the first president of Mexico of African descent. See Floro L. Mercene, &quot;[http://www.elizon.com/information/printer_476.html Central America: Filipinos in Mexican History,&quot; Ezilon Infobase, January 28, 2005.]&lt;/ref&gt; امریکا وچ سامراجی جنگاں وچ بیرون ملک مقیم فلپائناں د‏‏ی حالیہ شرکت دا آغاز اس تو‏ں وی شروع ہويا سی جدو‏ں انہاں نے 1812 د‏‏ی جنگ دے دوران نیو اورلینز دے دفاع وچ امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی ، جدو‏ں برطانیہ نے امریکا اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ ايس‏ے طرح ، اس دور وچ ، بیرون ملک مقیم فلپائنوس خاص طور اُتے چین تے انڈوچائنا وچ وی ایشیاء پیسیفک وچ سرگرم عمل سن ۔ تائپنگ بغاوت دے دوران ، فریڈرک ٹاؤنسنڈ وارڈ وچ کنگ حکومت دے لئی بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں ملازم رکھنے والی اک ملیشیا سی ، پہلے تاں اس نے امریکی تے یوروپی مہم جوئی د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں لیکن اوہ بہتر فوجیاں د‏‏ی بھرتی دے دوران ، اپنے ساتھی ڈی کیمپ تو‏ں ملے ، ونسنٹ (وائسنٹے) ) مکانیا ، جو سن 1860 وچ تئیس سال دا سی تے اوہ شنگھائی وچ رہائش پذیر فلپائنی آبادی د‏‏ی اک وڈی آبادی دا حصہ سی ، جو کالیب کیر نے صحافتی طور اُتے دسیا کہ ، &quot;جہاز دے جہازاں اُتے کم کرنے والے تے زمین اُتے تھوڑی تو‏ں زیادہ تکلیف دہ سن &quot;۔ &lt;ref&gt;Caleb Carr, The devil soldier: the story of Frederick Townsend Ward, New York: Random House, 1992, p. 91.&lt;/ref&gt; چین دے بارے وچ اک ہور مصنف ، اسمتھ نے وی اپنی کتاب وچ لکھیا اے: &quot;باڑے تے مینڈارنز&quot; کہ منیلیمین 'بہادر تے متشدد جنگجو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ' تے 'شنگھائی وچ بہت زیادہ کم کرنے دے خواہشمند سن '۔ اس تائپنگ بغاوت دے دوران ، جولائ‏ی 1860 تک ، ٹاؤنسنڈ وارڈ د‏‏ی منی لیمن د‏‏ی فوج نے اک تو‏ں دو سو کرائے دے فوجیاں اُتے سنگ-چیانگ پریفیکچر اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Smith, Mercenaries and mandarins, p. 29.&lt;/ref&gt; اس طرح ، جدو‏ں فلپائن آہستہ آہستہ اسپین دے ذریعہ انقلابی جوش و جذبے نو‏‏ں دبانے لگیا تاں ، بیرون ملک مقیم فلپائناں نے [[بر اعظم امریکا|امریکا]] تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء بحر الکاہل]] وچ مختلف ملکاں د‏‏ی فوجی تے بحری مصروفیات وچ اپنا فعال کردار ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;For an exploration of Manilamen as mercenaries and filibusters in relation to the person and work of Jose´ Rizal, see Filomeno Aguilar Jr, ‘Filibustero, Rizal, and the Manilamen of the nineteenth century’, Philippine Studies, 59, 4, 2011, pp. 429–69.&lt;/ref&gt; فلپائن دے فوجیاں نے [[فرانس|فرانس دے]] ذریعہ بھرتی کيتا [[فرانس|سی]] ، جس دا تعلق [[ہسپانیہ|اسپین تو‏ں سی]] ، تاکہ ابتدائی طور اُتے ہند چینیاں نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب قبول کرنے والےآں د‏‏ی حفاظت کيتی جا سک‏‏ے جو انہاں د‏‏ی مقامی حکومتاں دے ذریعہ ستایا جاندا سی ، تے بعد وچ ویتنام تے لاؤس د‏‏ی حقیقی فتح دے نال نال اس دے قیام دے لئی۔ کمبوڈیا دا پروٹوکٹوریٹ جو سیئی حملےآں تو‏ں آزاد ہويا سی تے فرانس د‏‏ی اک وسطی ریاست دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جو مشترکہ فرانکو-ہسپانوی-فلپائنی فوجاں نے فرانسیسی کوچینچینا تشکیل دتا سی جو سابق کمبوڈین تے ہن ویتنام دے شہر [[ہو چی من شہر|سیگون]] تو‏ں حکومت کردا سی۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ان دے خلاف کرولو تے لاتینو عدم اطمینان اس سرزمین تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھیا تے انہاں دے شکار لوکاں نو‏‏ں استحصالی جزیرہ نمااں دے خلاف جواز عداوت سی جو صرف انہاں د‏‏ی نسل تے وطن تو‏ں لاتعلقی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں مقرر ہوئے سن ۔اس دے نتیجے وچ فلپائنی نژاد فوجی آندرس نوولس د‏‏ی بغاوت ہوئی جس نے اسپین وچ امیر شہرت حاصل کيتی لیکن اس نے غریب فلپائن وچ خدمات انجام دینے دے لئی واپس جانے دا انتخاب کيتا۔ انہاں د‏‏ی حمایت مقامی فوجیاں دے نال نال فلپائن د‏‏ی ہسپانوی فوج وچ سابق افسران نے د‏‏ی جو ہن [[میکسیکو]] ، [[کولمبیا]] ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] ، [[پیرو]] ، [[چلی]] ، [[ارجنٹائن|ارجنٹینا]] تے [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دی]] آزاد قوماں تو‏ں سن ۔ &lt;ref&gt;Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜
1997), 586.&lt;/ref&gt; اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Cavite Mutiny&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RichardsonBonifacio&quot;/&gt; اُتے ، جدو‏ں ہسپانوی فلپائن اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہويا مارسیلو ازسریگا پالمیرو ہیرو بن گیا جدو‏ں اس نے لیفٹننٹ جنرل (تھری اسٹار جنرل) د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسپین دے [[خاندان بوربن|بوربن]] سلطنت نو‏‏ں تخت اُتے بحال کيتا۔ ) انقلاب دے ذریعہ بورن نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد۔ آخر کار اوہ ہسپانوی سلطنت دا وزیر اعظم بن گیا تے اسنو‏ں گولڈن فلیس دے آرڈر وچ رکنیت تو‏ں نوازیا گیا ، جو دنیا وچ شاہی دا سب تو‏ں خاص تے معتبر حکم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Manila, My Manila&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila, My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

2006 وچ ، سپین دے شہری کوڈ نے ایہ شرط فراہ‏م کيت‏ی سی کہ اسپیش نال تعلق رکھنے والے آبیرو امریکی ملکاں ، اندورا ، فلپائن ، استوائی گنی ، پرتگال تے اسپارڈک یہودیاں د‏‏ی قومیتاں دے حصول وچ انہاں د‏‏ی ہسپانوی قومیت د‏‏ی کمی دا سامنا نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جس نے فلپائن دے لوکاں دے ذریعہ ہسپانوی قومیت تو‏ں متعلق دوبارہ حاصل کرنے دے آسان راستہ د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ فلپائن وچ ايس‏ے طرح دا قانون 1963 وچ بعد وچ نافذ کيتا گیا سی جس دے تحت &quot;فلپائن دے قدرتی پیدا ہونے والے شہریاں نے ، جنہاں نے اک آبائی ملک ، آئبرو - امریکن ملکاں تے برطانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کيتی اے ، اپنی فطری پیدائشی شہری حیثیت تو‏ں محروم نئيں ہون گے۔&quot;

=== فلپائن دا انقلاب ===
[[فائل:Andrés Bonifacio.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے انقلاب دے والد ، آندرس بونفاسیو ۔]]
سن 1872 وچ تن فلپائنی پادریاں ، ماریانو گیمز ، جوس برگوس ، تے گومبوروزا دے ناں تو‏ں مشہور جیکنٹو زمورا اُتے نوآبادیات‏ی حکا‏م نے بغاوت دا الزام عائد کيتا سی تے اسنو‏ں قتل عام دے ذریعے قتل کيتا گیا سی ، اس دے بعد انقلابی جذبات پیدا ہوئے۔ اس تو‏ں اسپین وچ پروپیگنڈا موومنٹ نو‏‏ں تحریک ملے گی ، جس دا اہتمام مارسیلو ایچ ڈیل پِلر ، جوسِ رجال ، گریسیانو لاپیز جینا ، تے ماریانو پونس نے کيتا سی ، جو ہسپانوی کورٹس دے لئی مناسب نمائندگی تے بعد وچ آزادی دے حق وچ دعویدار سی۔ اس دور دے سب تو‏ں مشہور دانشورانہ تے بنیاد پرست الوسٹرادو، جوس رجال نے &quot;نولی می ٹینگرے&quot; ، تے &quot;الپلیبسٹیریزمو&quot; ناول لکھے ، جس نے تحریک آزادی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; کٹی پورن ، اک خفیہ معاشرے جس دا بنیادی مقصد فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دا تختہ پلیانا سی ، د‏‏ی بنیاد آندرس بونفاسیو نے رکھی سی جو اس دا ''سپریمو'' (رہنما) بن گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Bandera 03.jpg|کھبے|thumb| فلپائنی انقلابیاں دا ابتدائی پرچم۔]]
[[فلپائن دا انقلاب|فلپائنی انقلاب دا]] آغاز 1896 وچ ہويا سی۔ ریزال نو‏‏ں انقلاب دے پھیلنے وچ غلط طور اُتے پھنس گیا سی تے اسنو‏ں 1896 وچ غداری دے الزام وچ پھانسی دتی گئی سی۔ [[کاویت|کیویٹ]] وچ [[کاویت|کٹیپون]] نے دو گروپاں وچ تقسیم کيتا ، مگادیوانگ ، جس د‏‏ی سربراہی ماریانو الواریز ( بونفیسیو دا رشتہ ازدواج دے ذریعہ اے ) ، تے میگدال ، جس د‏‏ی سربراہی ایمیلیو اگوینالڈو نے د‏‏ی ۔ بونفیسیو تے اگینالڈو دے وچکار قائدانہ کشمکش دا اختتام بعد دے فوجیاں دے ذریعہ سابقہ دے پھانسی یا قتل وچ ہويا۔ اگوینالڈو نے معاہدہ برائے بایاک نا باتو تے ایگوئلنڈو دے نال معاہدے اُتے اتفاق کيتا تے اس دے ساتھی انقلابی ہانگ کانگ جلاوطن ہوگئے۔ تمام انقلابی جرنیلاں نے معاہدے اُتے عمل نئيں کيتا۔ اک ، جنرل فرانسسکو مابابولوس نے ، عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی اک سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی قائم کيتی جدو‏ں تک کہ کوئی زیادہ مناسب کمیٹی تشکیل نہ دتی جائے ۔ مسلح تنازعات دوبارہ شروع ہوئے ، اس بار ہسپانوی حکومت والے فلپائن دے تقریبا ہر صوبے تو‏ں آرہے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Malolos congress.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی انقلابی حکومت کیت‏‏ی میلولوس کانگریس دے دوران انقلابی جمع ني‏‏‏‏ں۔]]
1898 وچ ، جدو‏ں فلپائن وچ تنازعات دا سلسلہ جاری رہیا ، کیوبا دے جاری انقلاب دے دوران اپنے شہریاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ امریکی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یو ایس ایس مائن نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا ، [[ہوانا]] بندرگاہ وچ پھٹا تے ڈُب گیا۔ اس واقعے نے [[ہسپانوی – امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں جنم دتا]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|title=The Destruction of USS Maine|publisher=U.S. Department of the Navy, Naval Historical Center|accessdate=August 20, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818121552/http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|archivedate=August 18, 2007}}&lt;/ref&gt; [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوئ نے منیلا وچ ہسپانوی اسکواڈرن نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اک [[جرمن سلطنت|جرمن]] اسکواڈرن منیلا پہنچیا تے مشق وچ مشغول ہوگیا جس نو‏‏ں ڈیوے نے اپنی ناکہ بندی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سمجھدے ہوئے ، جنگ کيت‏ی پیش کش د‏‏ی - جس دے بعد جرمناں نے دستبرداری اختیار کرلئی- &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.&lt;/ref&gt; جرمن شہنشاہ نو‏‏ں امریکی شکست د‏‏ی توقع سی ، اسپین انقلابی انقلابیاں دے لئی منیلا اُتے قبضہ کرنے دے لئی کافی کمزور پوزیشن وچ چھڈ گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکا نے اگینالڈو نو‏‏ں فلپائن وچ واپس آنے د‏‏ی امید دتی سی اس امید اُتے کہ اوہ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف فلپائناں دا جلسہ کريں گا۔ اگینالڈو 19 مئی 1898 نو‏‏ں ڈیوے دے ذریعہ فراہ‏م کردہ ٹرانسپورٹ دے ذریعے پہنچے۔ 12 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اگینالڈو نے کاویٹ ، کیویٹ وچ فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اگینالڈو نے 23 جون نو‏‏ں فلپائن د‏‏ی اک انقلابی حکومت دا اعلان کيتا۔ امریکی زمینی فوج دے پہنچنے تک ، فلپائناں نے دیوار دے شہر انٹرموروس وچ ہسپانوی راجگڑھ دے علاوہ پورے لوزن دے جزیرے اُتے قبضہ کرلیا سی۔ منیلا د‏‏ی جنگ وچ ، 13 اگست 1898 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اس شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی تعاون دا خاتمہ کيتا ، کیو‏ں کہ فلپائنی فوجاں نو‏‏ں منیلا وچ قبضہ کرنے والے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا گیا سی ، جس اُتے فلپائنیاں نے سخت احتجاج کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac126&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== پہلی فلپائنی جمہوریہ (1899–1901) ==
23 جنوری ، 1899 نو‏‏ں ، پہلے فلپائنی جمہوریہ دا اعلان ایشیاء دے پہلے جمہوری آئین دے تحت کيتا گیا ، جس وچ اگینالڈو اس دا صدر سی۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; اگینالڈو دے تحت ، فلپائنی انقلابی فوج نسلی طور اُتے روادار تے ترقی پسند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی کیونجے اس وچ اک کثیر ال نسلی تشکیل موجود سی جس وچ مختلف فلپائنی نسل دے افراد تے قومیت شامل سن ، اس دے افسران سن ۔ جوان سیلز اک ہندوستانی تے فرانسیسی میستیزو نے اک [[میجر جنرل|میجر جنرل دی]] حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، &lt;ref name=&quot;Foreman&quot;&gt;Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons&lt;/ref&gt; {{Rp|507}} چینی فلپائنی جوسہ اگناسیو پاؤ اک بریگیڈیئر جنرل سی ، &lt;ref&gt;[http://www.philstar.com/headlines/2013/02/10/906952/gen.-jose-paua-chinese-philippine-revolution Gen. Jose Paua, the Chinese in Philippine revolution] by Raymund Catindig (The Philippine Star)&lt;/ref&gt; تے وائسین کاتالائن جو فلپائن دے انقلابی بحریہ دا سپریم ایڈمرل مقرر کيتا گیا سی اوہ کریولو دا کیوبا سی۔ نزول.&lt;ref&gt;[http://philippinenavy.tripod.com/history.html History of the Philippine Navy]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلی فلپائنی جمہوریہ دے قیام دے باوجود ، اسپین تے ریاستہائے متحدہ نے ہسپانوی – امریکی جنگ دے خاتمے دے لئی معاہدہ پیرس د‏‏ی شرائط تیار کرنے دے لئی کمشنراں نو‏‏ں پیرس بھیجیا سی۔ فلپائنی نمائندے ، فلپ ایگونسیلو نو‏‏ں اجلاساں تو‏ں خارج کردتا گیا سی کیونجے اگونالڈو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اقوام عالم دے افراد نے تسلیم نئيں کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;lac126&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; اگرچہ کافی گھریلو مخالفت ہوئے رہی سی ، لیکن امریکا نے فلپائن نو‏‏ں الحاق کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اصل وچ [[گوام]] تے پورٹو ریکو، اسپین نو‏‏ں مذاکرات وچ مجبور کيتا گیا $ 20،000،000.00 دے بدلے وچ فلپہئن دا امریکا تو‏ں الحاق کرے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-14&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippines – The Malolos Constitution and the Treaty of Paris|url=http://countrystudies.us/philippines/14.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; امریکی صدر میک کینلی نے ایہ کہندے ہوئے فلپائن دے الحاق نو‏‏ں جواز پیش کيتا کہ ایہ &quot;دیوتاواں دا تحفہ&quot; سی تے چونکہ &quot;وہ خود حکومت دے لئی نااہل سن ، … ساڈے پاس انہاں سب نو‏‏ں لینے دے علاوہ کچھ نئيں بچا سی ، تے فلپائناں د‏‏ی تعلیم ، تے انہاں د‏‏ی رہتل تے تمدن تے عیسائی بنانا &quot;، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=President McKinley gives his reasons for the U.S. to keep the Philippines|url=http://www.spanamwar.com/McKinleyphilreasons.htm|accessdate=June 9, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Woods|2005}}&lt;/ref&gt; فلپائن دے باوجود کئی صدیاں دے دوران ہسپانویاں نے پہلے ہی عیسائی بنایا ہويا سی۔ پہلے فلپائنی جمہوریہ نے امریکی قبضے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] (1899–1913) ہوئی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1900 وچ فلپائن دے لئی فی کس دا تخمینہ جی ڈی پی ، جس سال اسپین چلا گیا تے پہلے فلپائنی جمہوریہ کم کررہیا سی ، اس د‏ی قیمت 1،033.00$ سی۔ اس نے جاپان ($ 1،135.00) تو‏ں تھوڑا سا پِچھے ، تے چین ($ 652.00) تے ہندوستان (625.00$) تو‏ں بہت اگے ، ایہ پورے ایشیاء وچ دوسرا امیر ترین مقام بنا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_190-economy-gdp-per-capita-1900|title=GDP per capita in 1900 by country. Definition, graph and map.|accessdate=December 12, 2010|last=NationMaster|year=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== امریکی حکمرانی (1898–1946) ==
[[فائل:McKinleyPhilippinesCartoon.jpg|کھبے|thumb| 1898 دے سیاسی کارٹون وچ امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|مک کینلی]] دا آبائی بچے دے نال دکھایا گیا۔ ایتھ‏ے ، فلپائن نو‏‏ں اسپین واپس پرتن دا موازنہ بچے نو‏‏ں پہاڑ تو‏ں پھینکنے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ]]
فلپائناں نے ابتدائی طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اسپین دے خلاف مشترکہ جدوجہد وچ دو ملکاں شامل ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بعد وچ امریکا نے خود نو‏‏ں فلپائنی باغیاں دے مفادات تو‏ں دور کردتا۔ ایمیلیو اگینالڈو اس گل تو‏ں نالاں سن کہ امریکا فلپائن د‏‏ی آزادی دے لئی حمایت دینے دا بیان قلمبند کرنے دا وعدہ نئيں کريں گا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-13&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-13}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی - امریکی جنگ وچ مؤخر الذکر کيتی فتح دے نتیجے وچ جزیراں نو‏‏ں ہسپانوی نے [[پورٹو ریکو]] تے [[گوام|گوام دے]] نال نال ریاستہائے مت toحدہ کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|author=Halstead|title=The Story of the Philippines}}&lt;/ref&gt; &amp;nbsp; [[معاہدہ پیرس (1898)|پیرس دے 1898 دے معاہدے دی]] شرائط دے مطابق اسپین نو‏‏ں 20ملین امریکی ڈالر دا معاوضہ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&amp;printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-96821-9}}.&lt;/ref&gt; تعلقات بگڑ گئے تے تناؤ بڑھدا گیا کیونجے ایہ واضح ہوگیا کہ امریکی رہنے دے لئی جزیراں وچ سن ۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== فلپائن – امریکی جنگ ===
[[فائل:Filipino casualties on the first day of war.jpg|کھبے|thumb| جنگ دے پہلے دن فلپائنی ہلاکتاں]]
[[منیلا|منیلا دے نواحی]] علاقے [[سان خوآن، میٹرو منیلا|سان جوآن]] وچ جدو‏ں امریکی افواج نے اک وڈا حملہ کيتا تاں دو امریکی نجی افراد نے تن فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے بعد ، 4 فروری 1899 نو‏‏ں دشمنی پھوٹ پئی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ دا]] آغاز ہويا ، جس اُتے ہسپانوی امریکی جنگ دے مقابلے وچ کدرے زیادہ رقم خرچ ہوئے گی تے کدرے زیادہ جاناں لینی پڑاں گی۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; تقریبا 126،000 امریکی فوجی اس تنازعہ دے لئی پرعزم ہون گے۔ 4.234 امریکیو‏ں دا انتقال، دے طور اُتے کيتا 12،000-20،000 فلپائن ریپبلکن آرمی فوجیاں والے اک ملک گیر دا حصہ سن [[گوریلا جنگ|گوریلا]] 100،000 فوجیاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80،000 تو‏ں تحریک.&lt;ref name=&quot;deady2005p55&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Deady|2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکیو‏ں تے باغیاں دے وچکار پھنس جانے والی عام آبادی نو‏‏ں خاصا نقصان ہويا۔ جنگ دے بالواسطہ طور اُتے جنگ دے اختتام اُتے [[ہیضہ|ہیضے دی]] وبا دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200،000 فلپائنی شہری اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ تک د‏‏یاں جاناں لاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6Vp63xXFh64C&amp;pg=PA200|title=A War of Frontier and Empire: The Philippine–American War, 1899–1902|last=David Silbey|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=2008|isbn=978-0-8090-9661-9|pages=200–01}}&lt;/ref&gt; دونے طرف تو‏ں مظالم ڈھائے گئے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Americans guarding Pasig River bridge, 1898.jpg|کھبے|thumb| ہتھیار سُٹن د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں امریکی فوجی دریائے پیسیگ دے پل اُتے پہرہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ''ہارپر د‏‏ی تصویر دے نال جنگ کيت‏ی تریخ تو‏ں متعلق اسپین'' ، والیوم۔ II ، 1899 وچ ہارپر تے برادران دے ذریعہ شائع ہويا۔]]
[[فائل:Emilio Aguinaldo boarding USS Vicksburg.jpg|thumb| امریکی افواج دے قبضے دے بعد صدر ایمیلیو اگینالڈو یو ایس ایس وِکزبرگ وچ سوار سن ۔]]
ناقص طور اُتے لیس فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں کھلی لڑائی وچ امریکی فوجیاں نے آسانی تو‏ں قابو پالیا ، لیکن اوہ گوریلا جنگ دے مضبوط مخالف سن ۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; انقلابی راجگڑھ ، [[مالولوس|میلولوس]] نو‏‏ں 31 مارچ 1899 نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ ایوینالڈو تے اس د‏ی حکومت فرار ہوگئی ، اُتے ، نیو اسیجا ، سان آئیسڈرو وچ اک نواں راجگڑھ قائم کيتا۔ 5 جون ، 1899 نو‏‏ں ، اگونالڈو دے سب تو‏ں زیادہ قابل فوجی کمانڈر ، انٹونیو لونا ، اگیوینالڈو دے محافظاں نے اک [[نوئوا اسیہا|اگینالڈو]] نال ملاقات دے لئی [[کاباناتوان|کیوبا ناتوان]] ، [[نوئوا اسیہا|نیو اییجا]] دا دورہ کردے ہوئے اک بظاہر قتل وچ اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}; {{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}.&lt;/ref&gt; اس دے بہترین کمانڈر د‏‏ی ہلاکت تے اس د‏ی فوجاں نو‏‏ں مسلسل شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں امریکی افواج نے شمالی [[لوزون|لوزان]] وچ دھکیل دتا ، اگیوینالڈو نے 13 نومبر نو‏‏ں باقاعدہ فوج نو‏‏ں تحلیل کردتا تے متعدد فوجی علاقےآں وچ وکندریقرت گوریلا کمانڈ دے قیام دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Linn|2000}}.&lt;/ref&gt; اک ہور اہ‏م جنرل ، گریگوریو ڈیل پییلر ، 2 دسمبر 1899 نو‏‏ں تیراڈ پاس د‏ی لڑائی وچ ، امریکیو‏ں نو‏‏ں تاخیر تو‏ں روکنے دے لئی عقبی محافظ د‏‏ی کارروائی وچ ماریا گیا سی ، جدو‏ں کہ اگینالڈو نے پہاڑاں دے ذریعے فرار ہونے وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اگینالڈو 23 مارچ 1901 نو‏‏ں اسابیل دے پالنان وچ پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں منیلا لیایا گیا سی۔ ہور مزاحمت د‏‏ی بے وقوفیت اُتے قائل ، اس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بیعت کيتی تے اپنے ہ‏م وطناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہتھیار ڈال داں ، تے باضابطہ طور اُتے جنگ دا خاتمہ کرن۔ &lt;ref name=&quot;uslc-15&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}&lt;/ref&gt; اُتے ، فلپائن دے مختلف حصےآں خصوصا مسلم جنوب وچ ، بغاوت دے بغاوت د‏‏ی مزاحمت 1913 تک جاری رہی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:US flag 45 stars.svg|کھبے|thumb| ریاستہائے متحدہ دا پرچم ، 1896–1908۔]]
1900 وچ ، صدر میک کِنلی نے ٹفٹ کمیشن ، فلپائن بھیج دتا ، جس وچ ایہ قانون نامہ تیار کرنے تے سیاسی نظام نو‏‏ں دوبارہ انجینئر کرنے دا مینڈیٹ دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}.&lt;/ref&gt; یکم جولائ‏ی ، 1901 نو‏‏ں ، کمیشن دے سربراہ ، [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ|ولیم ہاورڈ ٹفٹ]] دا افتتاح سول انتظامی گورنر دے طور اُتے ، محدود ایگزیکٹو اختیارات دے نال کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Taft|1908}}&lt;/ref&gt; فوجی علاقےآں وچ انہاں علاقےآں وچ فوجی بغاوت جاری رکھی گئی جتھ‏ے بغاوت جاری ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}&lt;/ref&gt; ٹافٹ کمیشن نے نويں حکومت دے بنیادی اصولاں دے قیام دے لئی قوانین منظور کیتے ، جنہاں وچ عدالدی نظام ، سول سروس تے مقامی حکومت شامل ني‏‏‏‏ں۔ باغی تحریک د‏‏ی باقیات تو‏ں نمٹنے تے آہستہ آہستہ [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ذمہ داریاں سنبھالنے دے لئی اک فلپائنی کانسٹیبلری دا اہتمام کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== تگوکھ ، نیگروس تے زمبونگا کینٹونل جمہوریہ ===
بریگیڈیئر جنرل جیمز ایف. اسمتھ 4 مارچ 1899 نو‏‏ں ، نگروز دے سب ڈسٹرکٹ دے [[گورنر|ملٹری گورنر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیکولڈ پہنچے ، ، بریک وے کینٹونل ریپبلک آف نیگروز دے صدر ، انیسیٹو لاسن د‏‏ی دعوت نامہ موصول ہونے دے بعد۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last=Linn|first=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76|author-link=Brian McAllister Linn}}&lt;/ref&gt; امریکی انتظامیہ دے دوران دو ہور باغی جمہوریہ مختصر طور اُتے تشکیل دتیاں گئیاں: لوزار وچ تگلی جمہوریہ ، مکاریو ساکے دے تحت ، &lt;ref name=&quot;antonio abad&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=General Macario L. Sakay: Was He a Bandit or a Patriot?|last=Kabigting Abad|first=Antonio|publisher=J. B. Feliciano and Sons Printers-Publishers|year=1955}}&lt;/ref&gt; تے ماریانو آروکیزا دے تحت [[مینداناؤ|مینڈاناو]] وچ جمہوریہ زمبوآنگا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903)|date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|archivedate=December 1, 2010|accessdate=August 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== اندرونی حکومت (1901–1935) ===
[[فائل:Taft Addressing First Philippine Assembly 1907.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی اسمبلی وچ [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ]] حاضرین تو‏ں خطاب کررہے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
[[فائل:Manuel Luis Quezon, (center), with representatives from the Philippine Independence Mission (cropped).jpg|thumb| مینوئیل لوئس کوئزن ، (وسط) ، فلپائن دے آزادی مشن دے نمائندےآں دے نال]]
فلپائن دا نامیاندی ایکٹ انسولر حکومت دے لئی بنیادی قانون سی ، لہذا اس لئی کہیا جاندا اے کہ سول انتظامیہ امریکی بیورو آف انسولر افیئر دے ماتحت سی۔ اس حکومت نے اپنے مشن نو‏‏ں یکجہت‏ی دے طور اُتے دیکھیا ، اس نے فلپائن نو‏‏ں حتمی آزادی دے لئی تیار کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-16&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-16}}&lt;/ref&gt; 4 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں فوجی گورنر دا دفتر ختم کردتا گیا تے آخری فوجی گورنر عدنہ چفی تو‏ں ٹافٹ تک مکمل ایگزیکٹو اختیار منتقل ہويا ، جو فلپائن دے پہلے امریکی گورنر جنرل بنے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}&lt;/ref&gt; فلپائن د‏‏ی طرف ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پالیسیاں بدلدی انتظامیہ دے نال بدل گئياں۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt; علاقائی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ، امریکی فلپائن نو‏‏ں اختیار دینے تو‏ں گریزاں سن ، لیکن اک منتخب فلپائنی اسمبلی دا افتتاح سن 1907 وچ ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دو مرتبہ دے اک [[دو ایوانیت|مقننہ دے]] ایوان زیريں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فلپائنی کمیشن دا ایوان بالا منتخب ہويا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فلپائن ترقی پسند اصلاح پسنداں دا اک وڈا ہدف سی۔ سیکرٹری آف وار ٹافٹ نو‏‏ں 1907 د‏‏ی اک رپورٹ وچ امریکی سول انتظامیہ نے کيتا حاصل کيتا اس د‏ی اک خلاصہ پیش کيتا۔ اس وچ انگریزی تعلیم اُتے مبنی اک پبلک اسکول سسٹم د‏‏ی تیز رفتار عمارت دے علاوہ ، تے جدید تر کامیابیاں دے بارے وچ فخر ا‏‏ے۔

: منیلا دے نو تعمیر شدہ پورٹ وچ اسٹیل تے کنکریٹ دے گھاٹ دریائے پاسیگ نو‏‏ں کھودنا ، انسولر حکومت نو‏‏ں ہموار کرنا؛ درست ، فہم اکاؤنٹنگ؛ ٹیلی گراف تے کیبل مواصلا‏تی نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر۔ پوسٹل سیونگ بینک دا قیام۔ وڈے پیمانے اُتے سڑک تے پل د‏‏ی عمارت۔ غیر جانبدارانہ تے غیر متوقع پولیسنگ سول انجینئرنگ د‏‏ی مالی اعانت پرانے ہسپانوی فن تعمیر دا تحفظ؛ وڈے عوامی پارکس؛ ریلوے بنانے دے حق دے لئی بولی لگانے دا عمل۔ کارپوریشن قانون؛ تے اک ساحلی تے ارضیا‏تی سروے۔ &lt;ref&gt;Andrew Roberts, ''A History of the English-Speaking Peoples Since 1900'' (2008), p 26.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1903 وچ فلپائن وچ امریکی اصلاح پسنداں نے بے زمین کساناں نو‏‏ں انہاں دے کھیتاں دے مالکان وچ تبدیل کرنے دے لئی دو وڈے زمینی کم انجام دتے۔ 1905 تک قانون واضح طور اُتے اک ناکامی سی۔ ٹافٹ جداں اصلاح پسنداں دا خیال سی کہ زمینداری د‏‏ی مالیت غیر منظم زرعی افراد نو‏‏ں وفادار رعایا وچ بدل دے گی۔ پینڈو فلپائن وچ معاشرتی ڈھانچہ انتہائی روايتی تے انتہائی غیر مساوی سی۔ زمین د‏‏ی ملکیت وچ سخت تبدیلیاں نے مقامی اشرافیہ دے لئی اک وڈا چیلنج کھڑا کيتا ، جو اسنو‏ں قبول نئيں کرن گے ، تے نہ ہی انہاں دے کسان موکل۔ امریکی مصلحین نے قانون د‏‏ی ناکامی دے لئی کساناں دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں زمینداری د‏‏ی ذمہ داری دا ذمہ دار ٹھہرایا تے استدلال کيتا کہ وڈے باغات تے حصcہ د‏‏ی فصلاں فلپائن دا ترقی دا بہترین راستہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|doi=10.3098/ah.2016.090.4.459|title=From Small Farms to Progressive Plantations: The Trajectory of Land Reform in the American Colonial Philippines, 1900–1916|journal=Agricultural History|volume=90|issue=4|pages=459–483|year=2016|last1=Theresa Ventura}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ایلیٹ فلپینا خواتین نے اصلاحات د‏‏ی تحریک وچ خاص طور اُتے صحت دے امور وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں نے بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال تے زچگی تے بچےآں د‏‏ی صحت ، خالص دُدھ د‏‏ی تقسیم تے بچےآں د‏‏ی صحت دے بارے وچ نويں ماواں نو‏‏ں تعلیم دینے ورگی فوری ضرورتاں اُتے مہارت حاصل کيتی۔ سب تو‏ں نمایاں تنظیماں لا پروٹیکسن ڈی لا انفینسیا ، تے خواتین فیڈریشن د‏‏ی نیشنل فیڈریشن سن۔ &lt;ref&gt;Mina Roces, &quot;Filipino Elite Women and Public Health in the American Colonial Era, 1906–1940.&quot; Women's ''History Review'' 26#3 (2017): 477–502.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Calle Sebastian Calle Hidalgo Manila.jpg|کھبے|thumb| امریکی دور دے دوران منیلا وچ ٹرانویہ]]
جب سن 1913 وچ ڈیموکریٹ [[ووڈرو ولسن]] امریکی صدر بنے تاں ، نويں پالیسیاں شروع کيتیاں گئیاں تاکہ آہستہ آہستہ فلپائن د‏‏ی آزادی دا باعث بنے۔ 1902 وچ امریکی قانون نے فلپائن دے جزیرے وچ فلپائنس د‏‏ی شہریت قائم کيتی۔ 1898 وچ ہوائی تے 1918 وچ پورٹو ریکو دے برعکس ، اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں بنے۔ بالآخر آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، 1916 دا جونز لا نواں بنیادی قانون بن گیا۔ اس وچ مقننہ دے دونے ایواناں دے انتخاب د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Street scene in Manila, Philippines, ca.1900 (CHS-1578).jpg|thumb| منیلا ، فلپائن ، 1900]]
سماجی و معاشی لحاظ تو‏ں ، فلپائن نے اس عرصے وچ ٹھوس ترقی کيتی۔ 1895 وچ غیر ملکی تجارت د‏‏ی مالیت 62 ملین پیسو سی ، جس وچو‏ں 13٪ ریاستہائے متحدہ دے نال سی۔ 1920 تک ، ایہ ودھ ک‏ے 601 ہوچکيا سی &amp;nbsp; ملین پیسو ، جس وچو‏ں 66 فیصد ریاست ہائے متحدہ امریکا دے پاس سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.questiaschool.com/read/3845789?title=Legislative%20History%20of%20America's%20Economic%20Policy%20toward%20the%20Philippines|title=Legislative history of America's economic policy toward the Philippines|last=Reyes|first=Jose|publisher=Columbia University|year=1923|edition=2|series=Studies in history, economics and public law|volume=106|pages=192 of 232}}&lt;/ref&gt; صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا اک ایسا نظام قائم کيتا گیا سی ، جس نے 1930 تک ، تمام اراضی تو‏ں [[شرح اموات|اموات د‏‏ی شرح]] نو‏‏ں کم کيتا ، جس وچ مختلف ٹروپیکل بیماریاں سمیت ، خود ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرح د‏‏ی سطح تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ [[غلامی]] ، [[قزاقی|بحری قزاقی]] تے سر گرمی دے طریقےآں نو‏‏ں دبا دتا گیا لیکن پوری طرح تو‏ں بجھا نئيں گیا۔ انگریزی دے نال اک نواں تعلیمی نظام تعلیم دے وسط دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، آخر کار اوہ جزیرے دا اک ''زبان فرینکا'' بن گیا۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ امریکی گورنراں دے نال تعاون تے تصادم دے متبادل ادوار دیکھے گئے ، اس گل اُتے انحصار کردے ہوئے کہ فلپائن دے مقننہ دے بقول موجودہ اختیارات اپنے اختیارات دے استعمال اُتے کس طرح دا ارادہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب مقننہ دے ممبران نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں فوری تے مکمل آزادی دے ل. لابنگ کيتی۔ واشنگٹن ، ڈی سی نو‏‏ں آزادی دے متعدد مشن بھیجے گئے سن ۔ اک سول سروس تشکیل دتی گئی سی تے آہستہ آہستہ اسنو‏ں فلپائنس نے سنبھال لیا ، جنہاں نے سن 1918 تک موثر انداز وچ کنٹرول حاصل کرلیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

امریکی علاقائی دور دے دوران فلپائنی سیاست وچ نسیونالسٹا پارٹی دا غلبہ سی ، جس د‏‏ی بنیاد 1907 وچ رکھی گئی سی۔ اگرچہ پارٹی دے پلیٹ فارم وچ &quot;فوری طور اُتے آزادی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی ، لیکن امریکیو‏ں دے خلاف انہاں د‏‏ی پالیسی انتہائی مناسب سی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-17&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-17}}&lt;/ref&gt; سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے اندر ، آزادی دے مطالبے د‏‏ی سربراہی مینوئل ایل کوئزن نے د‏‏ی ، جو 1916 تو‏ں 1935 تک مسلسل سینیٹ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلی جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں امریکی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد دا وعدہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس نے فوجیاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی دے نال نال دو جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- اک مقامی طور اُتے بھرتی ہونے والا قومی گارڈ تشکیل دتا گیا سی تے نمایاں تعداد وچ فلپائن نے امریکی بحریہ تے فوج وچ خدمت دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref&gt;Page 92, Volume 32 ''The Encyclopædia Britannica'' 1922 edition&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

فرینک مرفی فلپائن دے آخری گورنر جنرل (1933–35) ، تے فلپائن دے پہلے امریکی ہائی کمشنر (1935–36) سن ۔ شکل وچ تبدیلی علامتی تو‏ں زیادہ تھی: اس دا مقصد آزادی د‏‏ی منتقلی دے مظہر دے طور اُتے سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== دولت مشترکہ ===
[[فائل:Quezon Roosevelt.jpg|کھبے|thumb| دولت مشترکہ دے صدر مینوئل ایل کوئزن واشنگٹن ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ دے نال]] ]]
[[فائل:Manuel L. Quezon (November 1942).jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے صدر مینوئل ایل کوئزون]]
[[فائل:Jones-Bridge-skyview-with-Post-Office-1930s.jpg|thumb| منیلا دے فلپائنی ہسپانوی جڑاں دے نال ، ڈینیئل براساں سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے ذریعہ منیلا د‏‏ی شہری منصوبہ بندی تیار کيتی۔ منیلا د‏‏ی سرکاری عمارتاں دے ذریعے پیرس دا نو کلاسیکی فن تعمیر ، منیلا دے ایسٹیرس دے ذریعہ [[وینس|وینس دی]] نہراں ، منیلا بے دے ذریعے [[ناپولی|نیپلس دا]] سورج غروب تے دریائے پیرسگ دے ذریعے پیرس دا سمیٹنے والا دریائے ۔ برنہم منصوبے د‏‏ی عمدہ مثال منیلا سنٹرل پوسٹ آفس تے جونس برج [[منیلا]] سرکا 1930 د‏‏ی دہائی ا‏‏ے۔ ]]
تیس دے عشرے دے اوائل وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] نے فلپائن د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ایہ بنیادی طور اُتے شوگر انڈسٹری تے مزدور یونیناں سن جنہاں دا امریکا دے فلپائن تو‏ں تعلقات کم کرنے وچ داغ سی کیونجے اوہ فلپائن دے سستے شوگر (اور ہور اشیا) تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدے سن جو آزادانہ طور اُتے امریکی منڈی وچ داخل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، انہاں نے فلپائن نو‏‏ں آزادی دینے دے حق وچ مشتعل کيتا تاکہ اس د‏ی سستی مصنوعات تے مزدوری نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بند کيتا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Goff, Richard; Moss, Walter G.; Terry, Janice; Upshur, Jiu-Hwa: ''The Twentieth Century: A Brief Global History'', Boston: McGraw-Hill, 1998, pp. 212&lt;/ref&gt; 1933 وچ ، [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس]] نے صدر [[ہربرٹ ہوور]] دے ویٹو اُتے فلپائنی آزادی دے طور اُتے ہیری ہاؤس – کٹنگ ایکٹ نو‏‏ں منظور کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; اگرچہ اس مسودہ دا مسودہ فلپائن دے اک کمیشن د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا گیا سی ، لیکن فلپائن دے سینیٹ دے صدر مینوئل ایل کوئزون نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، جزوی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈاں دے کنٹرول وچ چھڈ دتا گیا سی۔ انہاں دے زیر اثر فلپائنی مقننہ نے اس بل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-20&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-20}}&lt;/ref&gt; اگلے سال ، اک نظر ثانی شدہ ایکٹ جسنو‏ں ٹیڈنگز – میک ڈوفی ایکٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، بالآخر منظور ہويا۔ اس ایکٹ وچ دس سال دے عرصہ دے بعد مکمل آزادی د‏‏ی منتقلی دے نال فلپائن وچ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی فراہمی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ دولت مشترکہ دا اپنا آئین ہوئے گا تے خود حکومت ہوئے گی ، اگرچہ خارجہ پالیسی امریکا د‏‏ی ذمہ داری ہوئے گی ، تے کچھ قانون سازی دے لئی ریاستہائے متحدہ دے صدر د‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ وچ کہیا گیا سی کہ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی دسويں سالگرہ دے بعد آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوئے گی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

منیلا وچ 30 جولائ‏ی 1934 نو‏‏ں آئینی کنونشن طلب کيتا گیا سی۔ 8 فروری ، 1935 نو‏‏ں ، فلپائن دے جمہوریہ دے 1935 دے آئین نو‏‏ں 177 تو‏ں 1 دے ووٹ دے ذریعہ کنونشن نے منظور کيتا سی۔ اس آئین د‏‏ی منظوری صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ]] نے 23 مارچ 1935 نو‏‏ں کيت‏ی سی تے 14 مئی 1935 نو‏‏ں عوامی ووٹاں تو‏ں اس د‏ی توثیق ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090522092815/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|title=Corpus Juris – 1935 Constitution|last=Super Administrator|archivedate=May 22, 2009|website=thecorpusjuris.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

17 ستمبر ، 1935 نو‏‏ں ، &lt;ref name=&quot;presidency.ucsb.edu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14980#axzz1nmGfKCgR|title=Franklin D. Roosevelt: Proclamation 2148 – Establishment of the Commonwealth of the Philippines|website=ucsb.edu}}&lt;/ref&gt; صدارتی انتخابات ہوئے۔ امیدواراں وچ سابق صدر ایمیلیو اگینالڈو ، ''ایگلسیا فلپینا انڈیپینڈینٹ'' رہنما گریگوریو ایگلیپے ، تے ہور شامل سن ۔ نسیونالسٹا پارٹی دے مینوئل ایل کوئزون تے سرجیو اوسمیہ نو‏‏ں بالترتیب صدر تے نائب صدر د‏‏ی نشستاں اُتے کامیابی حاصل کردے ہوئے فاتح قرار دتا گیا۔&lt;ref name=&quot;US-influence2&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Philippines, The period of U.S. influence|url=http://www.britannica.com/eb/article-23717/Philippines|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=February 10, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

دولت مشترکہ حکومت دا افتتاح 15 نومبر ، 1935 د‏‏ی صبح ، منیلا وچ قانون سازی عمارت دے اقدامات اُتے منعقدہ تقریبات وچ ہويا۔ اس تقریب وچ تقریبا 300،000 افراد دے مجمع نے شرکت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;presidency.ucsb.edu&quot;/&gt; ٹیڈنگس – میک ڈوفی ایکٹ دے تحت ، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ فلپائن دے لئی مکمل آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی 1946 مقرر کيتی گئی سی ، جو اک ٹائم ٹیبل سی جس دے بعد نیڑے گیارہ انتہائی اہ‏م واقعات گزرے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== دوسری جنگ عظیم تے جاپانی قبضہ ===
[[فائل:Ww2 131.jpg|کھبے|thumb|249x249px| بتان ڈیتھ مارچ وچ نیڑے 10،000 امریکی تے فلپائنی فوجی ہلاک ہوئے]]

==== فوج ====
[[فائل:Manila 1942.jpg|thumb| 1942 وچ منیلا ، جاپانی فلپائن وچ جاپانی فوج دے ٹینکیٹس]]
[[جاپان]] نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] صرف دس گھینٹے بعد 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پامپانگا|پامپانا]] وچ کلارک ائیر ویہہ اُتے حیرت انگیز حملہ کيتا۔ فضائی بمباری دے بعد لزان اُتے زمینی فوج دے لینڈنگ ہوئے۔ دفاعی فلپائن تے امریکا دیاں فوجاں جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی سربراہی وچ سن۔ اعلیٰ تعداد دے دباؤ اُتے ، دفاعی قوتاں [[باتآن|بٹھان جزیرہ نما]] تے منیلا خلیج دے دروازے اُتے کوریگڈور جزیرے د‏‏ی طرف واپس چلی گئياں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Roxas and his Japanese friend.jpg|کھبے|thumb| کرنل نوبوہیکو جمبو تے مینوئل روکساس نے مخالف فریقاں تو‏ں تنازع دا آغاز کيتا تے اسنو‏ں ختم کيتا۔]]
2 جنوری 1942 نو‏‏ں ، جنرل میک آرتھر نے راجگڑھ منیلا نو‏‏ں اپنی تباہی تو‏ں بچنے دے لئی اک کھلا شہر قرار دتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; فلپائن دا دفاع اپریل 1942 وچ [[باتآن|جزیرہ نما]] بٹھان تے ايس‏ے سال مئی وچ کورگیڈور اُتے ریاستہائے [[باتآن|متحدہ]] - فلپائنی افواج دے آخری ہتھیار سُٹن تک جاری رہیا۔ جاپان دے 80،000 جنگی قیدیاں نو‏‏ں باٹان وچ گرفتار کيتا گیا جنہاں وچو‏ں زیادہ تر بیتان د‏‏ی موت مارچ نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ &amp;nbsp; شمال وچ کلومیٹر. نیڑے 10،000 فلپائن تے 1200 امریکی اپنی منزل تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt; صدر کوئزون تے اوسمیہ فوج دے ہمراہ کوریگڈور گئے سن تے بعد وچ اوہ امریکا چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; میک آرتھر نو‏‏ں آسٹریلیا بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے اس نے فلپائن وچ واپسی دا منصوبہ بنانا شروع کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جاپانی فوجی حکا‏م نے فوری طور اُتے فلپائن وچ اک نويں حکومت‏ی ڈھانچے نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا تے فلپائن ایگزیکٹو کمیشن قائم کيتا۔ انہاں نے ابتدائی طور اُتے اک کونسل آف اسٹیٹ دا اہتمام کيتا ، جس دے ذریعے انہاں نے اکتوبر 1943 تک سول امور د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے فلپائن نو‏‏ں اک آزاد جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ جاپانی اسپانسر شدہ جمہوریہ صدر جوس پی لوریل د‏‏ی سربراہی وچ غیر مقبول رہیا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt;

1942 دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 1944 دے وسط تک ، فلپائن اُتے جاپانی قبضے دا وڈے پیمانے اُتے زیرزمین تے گوریلا سرگرمی د‏‏ی مخالفت کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;McAAE&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017|title=The Guerrilla War|website=[[American Experience]]|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|title=The Japanese Invasion|first=Salah|last=Jubair|publisher=Maranao.Com|accessdate=February 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|archivedate=July 27, 2010}}&lt;/ref&gt; فلپائنی فوج ، ہور مشرق وسطی وچ امریکی فوج د‏‏ی باقیات د‏‏ی باقیات ، &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Norling|2005}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|url=http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|website=Defense Journal|year=2002|accessdate=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323170920/http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|archivedate=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt; گوریلا جنگ وچ جاپانیاں تو‏ں لڑدی رہی تے اسنو‏ں امریکی فوج د‏‏ی اک معاون یونٹ سمجھیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Map of known insurgent activity|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1/Images/p_084.jpg|website=Center of Military History|publisher=United States Army|accessdate=August 26, 2009|archivedate=June 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603023221/https://history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1/Images/p_084.jpg}}&lt;/ref&gt; فراہمی تے حوصلہ افزائی امریکی بحریہ د‏‏ی آبدوزاں تے کچھ پیراشوٹ قطرے دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC|title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War|last=Caraccilo|first=Dominic J.|publisher=Stackpole Books|year=2005|isbn=978-0-8117-3248-2|page=[https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&amp;pg=PA287 287]}}&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی تاثیر کچھ ایسی سی کہ جنگ دے اختتام تک جاپان نے اڑتالیس [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] صرف بارہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں]] نو‏‏ں ہی کنٹرول کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt; وسطی لوزان دے علاقے وچ مزاحمت دا اک عنصر ہوکبالہاپ نے پیش کيتا ، جس نے تقریبا 30،000 افراد نو‏‏ں مسلح کردتا تے لزان دے بیشتر حصے اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ دے وفادار رہنے دے دوران ، بوہت سارے فلپائناں نے امید د‏‏ی تے ایہ یقین کيتا کہ جاپانیاں تو‏ں آزادی انھاں آزادی تے انہاں د‏‏ی پہلے ہی تو‏ں وعدہ کردہ آزادی حاصل کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Dispositions&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Dispositions and deaths|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=April 21, 2020|تاريخ-الأرشيف=March 11, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb| فلپائن نو‏‏ں جاپان د‏‏ی سلطنت تو‏ں آزاد کروانے دے لئی جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی لیئٹی لینڈنگ]]
فلپائن حملہ آور سلطنت دے لئی جنگ دا سب تو‏ں خونریز تھیٹر سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ 498،600 جاپانی فوجیاں نے مشترکہ فلپائنی مزاحمت تے امریکی فوجیاں د‏‏ی لڑائی وچ ماریا ، دوسری وڈی تعداد وچ تھیئٹر دے مقابلے وچ زیادہ تعداد وچ ہلاکتاں ہوئی ، چین دا سارا حصہ جاپانیاں نے تقریبا 455،700 ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964.|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=March 10, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|archivedate=March 11, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dispositions&quot;/&gt; فلپائن اُتے جاپان دے قبضے دا اختتام جنگ دے اختتام اُتے ہويا۔ فلپائن د‏‏ی آزادی دے موقع اُتے ، اتحادی افواج تے جاپانی سلطنت نے خلیج لائٹ د‏‏ی جنگ وچ مجموعی ٹونج دے ذریعہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ لڑی۔ {{Refn|&lt;ref name=&quot;Woodward1947&quot;&gt;{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last1=Woodward |first1=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;LIEUTENANT RAMSEY'S WAR&quot; by EDWIN PRICE RAMSEY and STEPHEN J. RIVELE.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California&lt;/ref&gt;}} امریکی فوج اکتوبر 1944 تو‏ں فلپائن مہم تو‏ں لڑ رہی سی ، جدو‏ں میک آرتھر د‏‏ی [[چھیويں افواج ریاستہائے متحدہ امریکا|چھیويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج]] لائٹی اُتے اتری ۔ اس دے بعد ملک دے دوسرے حصےآں وچ لینڈنگ ہوئی سی تے اتحادیاں نے فلپائن دولت مشترکہ دے دستےآں دے نال منیلا د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ اُتے ، جنگ 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپان دے باضابطہ ہتھیار سُٹن تک جاری رہی۔ بحر الکاہل یا یورپی تھیٹر وچ کِسے وی دوسرے ملک د‏‏ی نسبت جنگ دے خاتمے اُتے فلپائن وچ لگ بھگ 10،000 امریکی فوجی لاپتہ سن ۔ فلپائن نو‏‏ں خاص طور اُتے منیلا د‏‏ی جنگ دے دوران بہت زیادہ جانی و مالی جسمانی تباہی دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق جنگ دے آخری مہینےآں وچ اک ملین فلپائن ہلاک ہوچکے نيں ، اک وڈا حصہ تے منیلا نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-21&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== گھر یلو محاذ ====
جداں کہ بیشتر مقبوضہ ملکاں وچ ، جرائم ، پرت مار ، بدعنوانی ، تے کالے بازاراں وچ اک خطرہ سی۔ 1943 وچ جاپان نے نويں شرائط اُتے آزادی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے کچھ ساتھی اس منصوبے دے نال نال چلے گئے ، لیکن جاپان واضح طور اُتے جنگ ہار رہیا سی تے اس وچو‏ں کچھ نئيں بن سکیا۔ &lt;ref&gt;Dear and Foot, eds. ''Oxford Companion to World War II'' pp 877–79&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

گریٹر ایسٹ ایشیاء کو-خوشحالی دے شعبے دا معاشی اڈہ بنانے دے نظارے دے نال ، جاپانی فوج نے انہاں جزیرے دے استعمال نو‏‏ں اپنی صنعت دے ذریعہ درکار زرعی مصنوعات دے ذریعہ تصور کيتا۔ مثال دے طور اُتے ، جاپان دے پاس تائیوان تو‏ں چینی د‏‏ی ودھ مقدار باقی سی ، لیکن ، روئی د‏‏ی شدید قلت اے ، لہذا انہاں نے چینی د‏‏ی سرزمین اُتے کپاسنو‏ں اگانے دے لئی تباہ کن نتائج برآمد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دے پاس کپاسنو‏ں اگانے دے لئی بیج ، [[کیڑے مار دوائیاں|کیڑے مار دوا]] ، تے تکنیکی مہارت د‏‏ی کمی سی۔ بے روزگار کھیتاں دے مزدور شہراں وچ پہنچے ، جتھ‏ے بوہت گھٹ امداد تے کم ملازمدیاں سن۔ جاپانی فوج نے وی ایندھن، دے لئی چھڑی چینی دا استعمال کردے ہوئے د‏‏ی کوشش کيتی ارنڈی پھلیاں تے کھوجر ، تیل دے لئی ڈیرس لئے کنین یونیفارم دے لئی، کپاس، تے [[عباکا]] رسی دے لئی (بھنگ). محدود مہارتاں ، ڈگدی ہوئی بین الاقوامی منڈیاں ، خراب موسم تے آوا جائی د‏‏ی قلت دے پیش نظر منصوبےآں اُتے عمل درآمد کرنا بہت مشکل سی۔ ایہ پروگرام اک ایسی ناکامی سی جس نے جاپانی صنعت نو‏‏ں بوہت گھٹ مدد دتی ، تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی درکار وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|کھبے|thumb| 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں یوم آزادی د‏‏ی تقریبات دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے جھنڈے نو‏‏ں نچھاو‏ر کيتا گیا اے جدو‏ں کہ فلپائن دا جھنڈا بلند کيتا گیا اے ]]
جنگ دے دوران پورے فلپائن وچ زندگی دے حالات خراب سن ۔ ایندھن د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیراں دے درمیان آوا جائی مشکل سی۔ مہنگائی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا بہت ہی کم فراہمی وچ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Food supply problem in Leyte, Philippines, during the Japanese Occupation (1942–44)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== بعد نوآبادیات‏ی فلپائن تے تیسری جمہوریہ (1946–1965) ==
قریبی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی صورتحال دے بالکل برعکس ، موسم بہار 1945 وچ امریکیو‏ں د‏‏ی واپسی دا تقریبا تمام فلپائنیاں نے خیرمقدم کيتا۔ جاپانیاں نے جوس پی لوریل دے ماتحت قائم کردہ &quot;فلپائنی جمہوریہ&quot; دا تعاون انتہائی غیر مقبول سی ، تے منیلا وچ جاپانی فوج د‏‏ی انتہائی تخریبی کارروائیاں نے نفرت دے مستقل ہدف دے طور اُتے جاپان د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ جنگ تو‏ں پہلے دولت مشترکہ نظام د‏‏ی تشکیل دوبارہ سرجیو اوسمیہ دے تحت ہوئی سی ، جو 1944 وچ صدر کوئزن د‏‏ی وفات دے بعد جلاوطنی دے صدر بن گئے سن ۔ اوسمیہ بوہت گھٹ جانیا جاندا سی تے اس د‏ی ناسیونالستا پارٹی ہن ایسی غالب طاقت نئيں رہی سی۔ اوسمیہ دے حامیاں نے مینوئل روکساس دے جواز نو‏‏ں چیلنج کيتا جو لاورل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ میک آرتھر نے روکساس د‏ی حب الوطنی د‏‏ی گواہی دتی تے 1946 وچ ریاستہائے متحدہ دے نال نیڑےی تعلقات دا مطالبہ کرنے والے اک پلیٹ فارم اُتے روکساس دے منتخب ہونے دے بعد باہمی تعاون دا معاملہ غائب ہوگیا۔ نويں اقوام متحدہ د‏‏ی پابندی۔ قومی تعمیر نو؛ عوام دے لئی ریلیف۔ محنت کش طبقے دے لئی معاشرتی انصاف۔ امن و امان د‏‏ی بحالی؛ شہریاں دے انفرادی حقوق تے آزادیاں دا تحفظ؛ تے حکومت کیت‏‏ی دیانتداری تے کارکردگی &lt;ref&gt;Bonifacio S. Salamanca,&quot;Quezon, Osmena and Roxas and the American Military Presence in the Philippines.&quot; ''Philippine Studies'' 37.3 (1989): 301–316. [http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825094234/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 |date=2019-08-25 }}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے بحالی وچ مدد دے لئی کئی پروگراماں نو‏‏ں منظور کيتا ، جنہاں وچ جنگ دے نقصانات تے بحالی دے لئی پنج سال دے دوران 2 بلین ڈالر ، تے اک نواں ٹیرف قانون اے جس وچ امریکا دے نال آزاد تجارت تو‏ں کم ٹیرف وچ 20 سال د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ امریکیو‏ں نو‏‏ں کاروباری سرگرمیاں وچ فلپائن دے نال مساوی حقوق حاصل ہون گے ، اک خاص سلوک جس اُتے ناراضگی کيتی گئی۔ 1947 وچ امریکا نے اک معاہدہ کيتا سی کہ اوہ اپنے وڈے فوجی تے بحری اڈاں نو‏‏ں قائم رکھے گا۔ آزادی د‏‏ی منتقلی ، 1946 وچ حاصل کيتی گئی ، وڈے پیمانے اُتے جنگ دے نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی انتہائی مشکلات دے باوجود ، زیادہ تر اُتے امن تے انتہائی کامیاب رہی۔ &lt;ref&gt;Paul H. Clyde, and Burton F. Beers, ''The Far East: A History of Western Impacts and Eastern Responses, 1830–1975'' (1975) pp 476–77.&lt;/ref&gt; 1960 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں تک شدید تنقید نہ ہوئی اس وقت تک امریکا دے نال خصوصی تعلقات اک اہ‏م خصوصیت رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Man Mohini Kaul, &quot;Philippine Foreign Policy: Retrospect and Prospect.&quot; ''India Quarterly'' 33.1 (1977): 33–48.&lt;/ref&gt;

=== مینوئیل روکساس د‏ی انتظامیہ (1946–1948) ===
{{multiple image|align=right|direction=vertical|width=165|image1=Manuel A Roxas.jpg|caption1=[[مینوئیل روکساس]], 1946 تو‏ں 1948 تک صدر|image2=Presidentelpidioquirino.jpg|caption2=[[الپیڈیو کوئیرینو]], 1948 تو‏ں 1953تک صدر}}

اپریل 1946 وچ انتخابات ہوئے ، مینوئل روکساس ، آزاد جمہوریہ فلپائن دے پہلے صدر بن گئے۔ شیڈول دے مطابق ، 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں امریکا نے فلپائن اُتے اپنی خودمختاری دا ثبوت دتا ۔ &lt;ref name=&quot;pinas&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.chanrobles.com/rpustreatyofgeneralrelations.htm|title=Treaty of General Relations between the Republic of the Philippines and the United States of America|date=July 4, 1946|publisher=Chanrobles law library|access-date=November 30, 2007}}&lt;/ref&gt; اُتے ، فلپائن د‏‏ی معیشت [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی معیشت|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی منڈیاں پر]] زیادہ انحصار رہی۔ زیادہ انحصار ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہائی کمشنر پال میک نٹ دے مطابق ، کسی وی ریاست د‏‏ی ریاست دے باقی ملک اُتے منحصر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;uslc-23&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-23}}&lt;/ref&gt; فلپائن ٹریڈ ایکٹ ، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں جنگی بحالی گرانٹ حاصل کرنے د‏‏ی پیشگی شرط دے طور اُتے منظور کيتا گیا سی ، &lt;ref name=&quot;beterano&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Balitang Beterano: Facts about Philippine Independence|url=http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm|publisher=Philippine Headline News Online|accessdate=August 21, 2006|archivedate=June 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104852/http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;beterano&quot;/&gt; نے انحصار نو‏‏ں ہور بڑھاوا دتا جس وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں ہور بنھن د‏‏ی دفعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اک فوجی امداد دے معاہدے اُتے 1947 وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ نامزد فوجی اڈاں اُتے 99 سالہ لیز فراہ‏م کرنے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ایلپڈیو کوئروینو (1948–1953) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|سجے|thumb| وکٹوریہ کوئرینو-گونزالیز فلپائن دے صدر ایلپڈو کوئرینو د‏‏ی دوسری بیٹی سی۔ چونکہ اس دے والد [[بیوہ|رنڈوے سن ]] ، انہاں نے فلپائن د‏‏ی خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، اوہ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اس لقب د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر کارکن بن گئياں۔ ]]
روکساس انتظامیہ نے دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے نال تعاون کرنے والےآں نو‏‏ں عام معافی دتی ، سوائے انہاں لوکاں دے جو متشدد جرائم دا ارتکاب کيتا سی۔ روکساس اپریل 1948 وچ اچانک دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کرگئے ، تے نائب صدر ، ایلپڈیو کوئرینو ، نو‏‏ں صدارت دے عہدے اُتے فائز کردتا گیا۔ انہاں نے 1949 وچ اپنے طور اُتے صدر دے لئی انتخاب لڑا ، جوس پی لوریل نو‏‏ں شکست دتی تے چار سال د‏‏ی میعاد جیت لی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

دوسری جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں افسردہ تے شدید نقصان پہنچایا سی۔ تعمیر نو دا کم کمیونسٹ دے حمایت یافتہ حکمبلہپ گوریلا (جو &quot;ہکس&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ سی ، جو نويں فلپائنی حکومت دے خلاف پُرتشدد مزاحمتی قوت د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ مذاکرات دے اشاراں تے سخت دباو دے وچکار ہکس د‏‏ی طرف حکومت‏ی پالیسی دا رخ۔ سکریٹری برائے دفاع ریمون مگسیسی نے عسکریت پسنداں نو‏‏ں فوجی طور اُتے شکست دینے دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دے نال ہی حکومت کیت‏‏ی عوامی حمایت حاصل کيتی۔ 1945 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ حکم تحریک دا خاتمہ ہوئے گیا سی ، آخر کار مئی 1954 وچ حکم رہنما لوئس تاروک دے غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے نال ہی اختتام پذیر ہويا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

{{stack|[[فائل:Magsaysay Roosevelt.jpg|thumb|کھبے| صدر تے مسز مگسیسی [[ایلینور روزویلٹ]] دے نال مالاکاینگ محل وچ ۔]]}}

=== رامون مگسیسی د‏‏ی انتظامیہ (1953–1957) ===

ریاستہائے مت .حدہ د‏‏ی حمایت وچ ، مگسیسی 1953 وچ اک پاپولسٹ پلیٹ فارم اُتے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے معاشی اصلاحات دا وعدہ کيتا ، تے کیتھولک شمال وچ غریب لوکاں د‏‏ی روايتی طور اُتے مسلم علاقےآں وچ آباد کاری نو‏‏ں فروغ دے ک‏‏ے زمینی اصلاحات وچ پیشرفت کيتی۔ اگرچہ اس نے شمال وچ آبادی دے دباؤ نو‏‏ں دور کيتا ، اس نے مذہبی دشمنیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-26&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-26}}&lt;/ref&gt; کمیونسٹ ہوکبالاہاپ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/nootherwayout00jeff|title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991|last=Goodwin|first=Jeff|date=June 4, 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62948-5|page=[https://archive.org/details/nootherwayout00jeff/page/119 119]|quote=huk rebellion.|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; باقیات نو‏‏ں مگسیسی نے شکست دتی۔ &lt;ref name=&quot;Molina, Antonio 1961&quot;&gt;Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography&lt;/ref&gt; اوہ عام لوکاں وچ بے حد مقبول سی تے مارچ 1957 وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ انہاں د‏‏ی موت نے قومی حوصلے نو‏‏ں اک شدید دھچکيا پہنچیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html|title=THE PHILIPPINES: Death of a Friend|date=March 25, 1957|work=Time|accessdate=October 1, 2020|archivedate=August 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811222322/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== کارلوس پی گارسیا د‏‏ی انتظامیہ (1957–1961) ===
[[فائل:Carlos P Garcia photo.jpg|کھبے|thumb| کارلوس پی گارسیا ، 1957 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک فلپائن دے صدر۔]]
کارلوس پی گارسیا مگسیسی د‏‏ی موت دے بعد صدارت دے عہدے اُتے فائز ہويا ، تے ايس‏ے سال نومبر دے انتخابات وچ چار سالہ مدت دے لئی منتخب ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے &quot;فلپائنی پہلے&quot; دے قومی موضوع اُتے زور دیندے ہوئے کہیا کہ فلپائنی عوام نو‏‏ں ملکی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے مواقع فراہ‏م کرنے چاہ.۔ &lt;ref name=&quot;cgarcia&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Carlos Garcia: Unheralded nationalist|url=http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|publisher=Philippine News Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061026052206/http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|archivedate=October 26, 2006|accessdate=December 20, 2007}}&lt;/ref&gt; گارسیا نے کامیابی دے نال امریکا تو‏ں وڈے فوجی اراضی دے تحفظات تو‏ں دستبرداری دے لئی گل گل کيتی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی مدت ملازمت ختم ہونے دے نال ہی سرکاری بدعنوانی دے معاملات اُتے مقبولیت کھو گئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ڈیوسدادو میکا پیگل د‏‏ی انتظامیہ (1961–1965) ===

14 نومبر 1961 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ، نائب صدر ڈیوسدادو میکا پیگل نے دوبارہ انتخابی صدر کارلوس پی گارسیا تے ایمانوئل پیلیز نو‏‏ں نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شکست دتی۔ صدر میکا پیگل نے 4 جولائ‏ی تو‏ں 12 جون تک [[لسٹ قومی یوم آزادی|فلپائن دے یوم آزادی]] نو‏‏ں تبدیل کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== لینڈ ریفارم کوڈ ====
'''زرعی لینڈ ریفارم کوڈ''' (RA 3844) صدر مکاپیگل دے تحت 1963 وچ نافذ اک فلپائنی [[اصلاحات اراضی|لینڈ اصلاحات]] دا اک وڈا قانون سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1963/ra_3844_1963.html|title=Republic Act No. 3844 : The Agricultural Land Reform Code of the Philippines|date=August 8, 1963}}&lt;/ref&gt;

کوڈ نے اعلان کيتا کہ ایہ ریاست د‏‏ی پالیسی اے 

# فلپائن د‏‏ی زراعت د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے مالک کاشتکاری تے معاشی خاندانی سائز دا فارم قائم کرنا تے اس دے نتیجے وچ ، زمیندار د‏‏ی سرمایہ نو‏‏ں زراعت وچ صنعتی ترقی د‏‏ی طرف موڑنا۔
# نقصان دہ ادارہ جاندی پابندیاں تے طریقےآں تو‏ں پاک چھوٹے کاشتکاراں دے لئی وقار دے حصول دے لئی۔
# زراعت وچ واقعی اک قابل عمل معاشرتی تے معاشی ڈھانچہ تشکیل دینا جو زیادہ پیداوا‏‏ر تے زیادہ زرعی آمدنی دے لئی موزاں ا‏‏ے۔
# صنعتی تے زرعی اجرت دہندگان دے لئی تمام مزدوری دے قوانین نو‏‏ں یکساں تے بلا امتیاز لاگو کرنا
# اک زیادہ زوردار تے منظم زمینی آبادکاری پروگرام تے عوامی اراضی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی؛ اور
# چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں زیادہ آزاد ، خود انحصاری تے ذمہ دار شہری بنانا ، تے ساڈے جمہوری معاشرے وچ حقیقی طاقت دا اک ذریعہ بنانا۔
{{stack|[[فائل:Diosdado Macapagal departing for Malacañang.jpg|thumb| منتخب صدر [[ڈیوسدادو میکا پیگل]] اپنے افتتاح دے روز [[ملاکاینگ پیلس]] دے لئی اپنی ساس دے گھر تو‏ں، اپنے اہل خانہ دے لئی روانہ رہے ني‏‏‏‏ں۔]]}}
اور ، انہاں پالیسیاں دے تعاقب وچ ، درج ذیل نو‏‏ں قائم کيتا

# زراعت وچ تمام موجودہ کرایہ داری نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک زرعی لیز ہولڈ نظام؛
# زرعی مزدوری دے حقوق دا اعلامیہ۔
# زرعی اراضی دے حصول تے مساوی تقسیم دے لئی اک اتھارٹی؛
# زرعی اراضی دے حصول تے تقسیم دے لئی مالی اعانت دینے والا اک ادارہ۔
# زراعت وچ قرض تے ايس‏ے طرح د‏‏ی امداد وچ توسیع دے لئی اک مشینری۔
# زراعت نو‏‏ں مارکیٹنگ ، انتظام ، تے ہور تکنیکی خدمات مہیا کرنے دے لئی اک مشینری۔
# زمینی اصلاحات دے منصوبےآں نو‏‏ں مرتب کرنے تے انہاں اُتے عمل درآمد دے لئی متفقہ انتظامیہ۔
# زمینی صلاحیت دے سروے ، درجہ بندی تے رجسٹریشن دا اک توسیع شدہ پروگرام۔ اور
# اس ضابطہ اخلاق تے ہور متعلقہ قوانین و ضوابط دے تحت پیدا ہونے والے امور دا فیصلہ کرنے دے لئی اک عدالدی نظام۔

==== میپیلینڈو ====
میپیلینڈو مالایا ، فلپائن تے انڈونیشیا دا مجوزہ غیر سیاسی کنفیڈریشن سی۔ ایہ فلپائن وچ دولت مشترکہ د‏‏ی حکومت دے دوران وینسیلا ونزون دے ذریعہ تے ایڈورڈو ایل مارٹیلینو دے 1959 وچ اپنی کتاب &quot; ''سومے ، ملائشیا&quot; وچ '' تیار کردہ تصورات اُتے مبنی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y4g9AAAAMAAJ|title=Someday Malaysia|last=Eduardo L. Martelino|publisher=Pageant Press|year=1959}}&lt;/ref&gt;
 
جولائ‏ی 1963 وچ ، فلپائن دے صدر ڈیوسدادو مکاپل نے منیلا وچ اک سربراہ اجلاس بلیایا۔ میفلینڈو نو‏‏ں ملیشیا دے عوام نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے جوزے رجال دے خواب د‏‏ی تعبیر دے طور اُتے تجویز کيتا گیا سی۔ اُتے ، اسنو‏ں جکارتہ تے منیلا دے حصےآں [[ملائیشیا|وچ ملائیشیا فیڈریشن دے]] قیام وچ تاخیر یا روکنے دے لئی اک تدبیر دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی۔ ایہ منصوبہ اس وقت ناکا‏م ہوئے گیا جدو‏ں انڈونیشیا دے صدر سوکارنو نے ملائیشیا دے نال اپنے کونفرٹسی دا منصوبہ اپنایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=S3eCr4q02RcC|title=The genesis of konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia, 1945–1965|last=Greg Poulgrain|publisher=Crawford House|year=1998|isbn=978-1-85065-513-8}}&lt;/ref&gt;

== مارکوس دور ==
[[فائل:CongressBuilding SEATO.jpg|کھبے|thumb| 24 اکتوبر 1966 نو‏‏ں فلپائن دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی میزبانی وچ [[منیلا]] وچ کانگریس بلڈنگ دے سامنے سیٹو ملکاں دے رہنماواں نے شرکت کيتی۔ (ایل آر :) وزیر اعظم گیوین کاو د‏‏ی (جنوبی ویتنام) ، وزیر اعظم ہیرالڈ ہولٹ (آسٹریلیا) ، صدر پارک چنگ ہی (جنوبی کوریا) ، صدر فرڈینینڈ مارکوس (فلپائن) ، وزیر اعظم کیتھ ہولوک (نیوزی لینڈ) ، لیفٹیننٹ۔ جنرل گگوین وان تھیون (جنوبی ویت نام) ، وزیر اعظم تھنوم کٹیکا کچورن (تھائی لینڈ) ، صدر لنڈن بی جانسن (ریاستہائے متحدہ) ]]
[[فائل:Ismelda Marcos.PNG|thumb| [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] ]]
میکا پیگل نے 1965 وچ دوبارہ انتخابات وچ حصہ لیا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی پارٹی دے سابق ساتھی ، سینیٹ دے صدر [[فرڈینینڈ مارکوس]] نے شکست کھادی سی ، جس نے ناسیونالستا پارٹی وچ رخ اختیار کيتا سی۔ اپنی صدارت دے اوائل وچ ، مارکوس نے عوامی کماں دے منصوبے شروع کیتے تے ٹیکس وصولی نو‏‏ں تیز کردتا۔ &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}&lt;/ref&gt; مشرقی [[صباح]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ، جبدہ دا قتل عام ، جتھ‏ے فلپائنی فوج دے ذریعہ مسلم تسوگ فلپائن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، مارکوس دے ماتحت ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913010948/http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archivedate=September 13, 2015|title=Jabidah and Merdeka: The inside story|date=September 13, 2015}}&lt;/ref&gt; عیسائیاں وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مارکوس 1969 وچ دوبارہ صدر منتخب ہوئے ، دوسری مدت دے لئی فلپائن دے پہلے صدر بنے۔ جرائم تے سول نافرمانی وچ اضافہ ہويا۔ فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے نیو پیپلز آرمی تشکیل دتی تے [[مورو قومی محاذ آزادی|مینڈاناو وچ مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] نے آزاد مسلم قوم دے لئی جدوجہد جاری رکھی۔ 21 اگست ، 1971 نو‏‏ں لبرل پارٹی دے سینیٹرل سلیٹ دے اعلاناندی جلسے دے دوران اپوزیشن دے قانون سازاں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے اک دھماکے دے نتیجے وچ مارکوس نے حبس کارپس د‏‏ی رٹ معطل کردتی۔ احتجاج ودھیا تے 11 جنوری 1972 نو‏‏ں رٹ بحال کردتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories|title=Martial Law, the dark chapter in Philippine history|first=Katerina|last=Francisco|website=Rappler}}&lt;/ref&gt;

=== مارشل لاء ===
[[فائل:PCCLHS Banda Kawayan 70's.jpg|thumb| بندہ کایوان پیلیپناس انجام دے رہے نيں 1970 د‏‏ی گل اے ]]
لاقانونیت د‏‏ی ودھدی لہر تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ دے ماتحت کمیونسٹ شورش د‏‏ی سہولت دے نال نال اپوزیشن د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے درمیان ، مارکوس نے اختلاف رائے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اعلان نامہ 1081 دے [[فوجی قانون|تحت]] 21 ستمبر 1972 نو‏‏ں [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; حکمنامے دا حکم دیندے ہوئے ، مارکوس نے پریس د‏‏ی آزادی تے ہور شہری آزادیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، کانگریس دا خاتمہ کيتا ، میڈیا دے وڈے وڈے ادارے بند کردتے ، اپوزیشن رہنماواں تے عسکریت پسند کارکناں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا جنہاں وچ انہاں دے سخت ترین نقاد وی شامل نيں: سینیٹرز بینیگو ایکینو ، جونیئر ، جوویٹو سلونگا تے جوس ڈیوکنو ۔ &lt;ref name=&quot;uslc-28&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}&lt;/ref&gt; کرفیو نافذ ہونے دے بعد جرائم د‏‏ی شرحاں وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے مظاہرین ، طلباء تے سیاسی مخالفین جلاوطنی وچ جانے اُتے مجبور ہوئے ، تے متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

اک آئینی کنونشن ، جس وچ سن 1970 وچ نوآبادیات‏ی 1935 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی مطالبہ کيتا گیا سی ، مارشل لاء دے اعلان دے بعد اک نويں آئین د‏‏ی تشکیل دا کم جاری رکھے۔ نواں آئین 1973 دے اوائل وچ نافذ ہويا ، جس نے صدارتی تو‏ں [[پارلیمانی نظام|پارلیمنٹ]] وچ حکومت کیت‏‏ی شکل بدل دتی تے مارکوس نو‏‏ں 1973 تو‏ں اگے اقتدار وچ رہنے دتا۔ مارکوس نے دعوی کيتا کہ مارشل لا &quot;نیو سوسائٹی&quot; بنانے دا پیش خیمہ سی ، جس اُتے اوہ دو دہائیاں تک حکمرانی کريں گا۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; مختلف انتظامیہ د‏‏ی سابقہ مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران معیشت مضبوط سی۔ اُتے ، مارشل رول دے تحت فلپائن دے وڈے پیمانے اُتے قرضےآں تے تخفیف دے امکانات دے بعد معیشت دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ صدر د‏‏ی اہلیہ ، [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] اعلیٰ معاشرے وچ رہدیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

[[آمریت|آمریت دے]] تحت انسانی حقوق د‏‏ی پامالی &lt;ref name=&quot;McCoy199909202&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime|date=September 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abinales&amp;Amoroso20052&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=State and society in the Philippines|last=N.|first=Abinales, P.|date=2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-1023-4|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}&lt;/ref&gt; نے خاص طور اُتے سیاسی مخالفین ، طلباء کارکناں ، صحافیاں ، مذہبی کارکناں ، کساناں تے ہور افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا جنہاں نے انتظامیہ دے خلاف جدوجہد کيتی۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] ، فلپائنی ٹاسک فورس دے حراستی افراد ، تے ايس‏ے طرح دے انسانی حقوق د‏‏ی نگرانی کرنے والے ادارےآں د‏‏ی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ، &lt;ref name=&quot;RachelAGReyes201604122&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/|title=3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975–1985 – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net|language=en-US|accessdate=June 15, 2018|date=April 12, 2016}}&lt;/ref&gt; آمریت اُتے 3،257 معلوم عدالدی تشدد ، 35،000 دستاویزی اذیت ، 77 'غائب' تے 70،000 قیدیاں دے ذریعہ نشان لگیا دتا گیا سی۔ .&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Marcos Martial Law: Never Again|last=Robles|first=Raissa|publisher=FILIPINOS FOR A BETTER PHILIPPINES, INC|year=2016|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

عوام نے دریافت کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وکھ وکھ سینواں اُتے پھینکنے تو‏ں پہلے قتل دے 3،257 وچو‏ں 2،520 افراد نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں د‏‏ی تذلیل د‏‏ی - ایہ اک ایسی تدبیر اے جس تو‏ں عوام وچ خوف نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا اے ، &lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt; جس نو‏‏ں &quot;نجات پانے&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &quot; کچھ لاشاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تک کہ گوشت خوری دا نشانہ بنایا گیا سی۔

=== چوتھ‏ی جمہوریہ ===
[[فائل:Manila December 1982-5.jpg|کھبے|thumb| منیلا 1980 د‏‏ی دہائی]]
مارکوس نے 17 جنوری 1981 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مارشل لاء اٹھایا۔ اُتے ، انہاں نے گرفتاری تے نظربندی دے لئی حکومت دا زیادہ تر اختیار برقرار رکھیا۔ بدعنوانی تے [[اقرباء پروری|اقربا پروری]] دے نال نال شہری بدامنی نے مارکوس دے تحت معاشی نمو تے ترقی وچ شدید کمی دا باعث بنی ، جنہاں د‏‏ی اپنی صحت نو‏‏ں لوپس د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سیاسی حزب اختلاف نے 1981 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، جس نے نتائج اُتے انہاں دے کنٹرول اُتے احتجاج دے لئی ریٹائرڈ جنرل الیجو سانٹوس دے خلاف مارکوس دا مقابلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-28&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}&lt;/ref&gt; مارکوس 16 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں دے فرق تو‏ں جیت گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں نويں آئین دے تحت ہور چھ سال د‏‏ی میعاد ملنے دتی جائے گی جو اس د‏ی انتظامیہ نے تیار کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/first-family|title=A family affair &amp;#124; 31 years of amnesia|first=Research by Kristian|last=Javier|website=newslab.philstar.com}}&lt;/ref&gt; مارکوس نو‏‏ں وزیر اعظم بننے دے لئی وزیر خزانہ سیسر ویراٹا بالآخر مقرر کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&amp;pg=PA75|title=Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism|last=Celoza|first=Albert|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1997|isbn=978-0-275-94137-6|page=75}}&lt;/ref&gt;

1983 وچ ، اپوزیشن لیڈر بینیگنو ایکینو ، جونیئر نو‏‏ں طویل عرصہ تو‏ں جلاوطنی دے بعد فلپائن واپس آنے اُتے [[نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا|منیلا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے قتل کيتا گیا سی۔ اس نے مارکوس دے نال عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں متحد کيتا تے اس دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے دباؤ سمیت ہور واقعات دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام فروری 1986 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; اپوزیشن اکینو د‏‏ی بیوہ دے تحت متحد [[کوریزون اکینو|کوراجون اکینو]] . انتخابات دے باضابطہ کینوسسر ، کمیشن آن الیکشن (کاملیک) نے مارکوس نو‏‏ں انتخاب دا فاتح قرار دے دتا۔ اُتے ، کاملک دے نتائج تے نامفریل دے وچکار اک بہت وڈا تضاد پایا گیا ، جو رائے دہندے دے اک تسلیم شدہ نظر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے دھوکہ دہی دے نتیجے نو‏‏ں مقامی تے بین الاقوامی مبصرین نے مسترد کردتا۔ &lt;ref name=&quot;uslc-29&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Philippines – From Aquino's Assassination to People Power|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt; کارڈینل جمائم سن نے کورازن ایکینو دے لئی حمایت دا اعلان کيتا ، جس نے عوامی بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جنرل فیڈل راموس تے وزیر دفاع جوآن پونس اینریل نے مارکوس د‏‏ی حمایت واپس لے لئی۔ پرامن سویلین-فوجی بغاوت ، جسنو‏ں ہن عوامی طاقت انقلاب کہیا جاندا اے ، نے مارکوس نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا تے 25 فروری 1986 نو‏‏ں [[کوریزون اکینو|کورازن ایکنو]] نو‏‏ں صدر مقرر کيتا۔ مارکوس د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں مختلف ذرائع نے ازدواجی آمریت دے طور اُتے بلايا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== پنجويں جمہوریہ (1986 – موجودہ) ==

=== کورازون کوجوانگکو ایکینو (1986–1992) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb| [[کوریزون اکینو|قازون ایکینو]] ، قتل شدہ اپوزیشن لیڈر بینیگو ایکنو جونیئر د‏‏ی بیوہ ، 25 فروری 1986 نو‏‏ں عہدے دا عہدہ سنبھالاں ]]
[[فائل:Pinatubo ash plume 910612.jpg|کھبے|thumb| 1991 وچ کوہ پیناٹوبو پھٹا۔]]
کورازن ایکینو نے صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی فوری طور اُتے اک انقلابی حکومت تشکیل دتی ، تے اک عبوری &quot; آزادی آئین &quot; د‏‏ی فراہمی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt; فروری 1987 وچ اک نويں مستقل آئین د‏‏ی توثیق تے نافذ کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

آئین نے مارشل لا دا اعلان کرنے دے لئی صدارتی اختیار نو‏‏ں اپاہج بنا دتا ، [[کوردیلیرا انتظامی علاقہ|کورڈیلراس]] تے [[مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ|مسلم مینڈانا]] وچ خود مختار علاقےآں دے قیام د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے صدارتی طرز حکومت تے دو طرفہ کانگریس نو‏‏ں بحال کيتا۔ &lt;ref name=&quot;usdos&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Background Notes: Philippines, November 1996|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/eap/philippines9611.html|publisher=U.S. Department of State|accessdate=August 16, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جمہوری ادارےآں د‏‏ی بحالی تے شہری آزادیاں دے احترام وچ پیشرفت ہوئی ، لیکن ایکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں وی کمزور تے غیر سنجیدہ سمجھیا جاندا سی ، تے فلپائنی فوج دے ناکارہ اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں متعدد کوششاں اُتے مشتمل بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل سیاسی استحکا‏م تے معاشی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئی سی۔ &lt;ref name=&quot;cnn-cory&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Then &amp; Now: Corazon Aquino|url=http://edition.cnn.com/2005/US/09/19/cnn25.aquino.tan/index.html|publisher=CNN|accessdate=August 16, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اضافی طور اُتے قدرتی آفات د‏‏ی اک سیریز نے معاشی نمو وچ وی رکاوٹ پائی ، جس وچ 1991 وچ ماؤنٹ پناتوبو دا پھٹ پيا جس وچ 700 ہلاک تے 200،000 بے گھر ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Pinatubo – Eruption Features|url=http://www.ngdc.noaa.gov/hazard/stratoguide/pinfeat.html|publisher=National Geophysical Data Center|accessdate=April 3, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ایکنوو د‏‏ی صدارت دے دوران ، منیلا نے بغاوت د‏‏ی چھ ناکا‏م کوششاں دا مشاہدہ کيتا ، ایہ دسمبر 1989 وچ سب تو‏ں سنگین واقعہ سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Riggs|1994}} (footnote 18)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1991 وچ ، فلپائن دے سینیٹ نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا جس دے تحت اس ملک وچ امریکی فوجی اڈاں وچ 10 سال د‏‏ی توسیع د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ امریکا نے نومبر وچ پمپنگا وچ کلارک ائیر ویہہ تے دسمبر 1992 وچ زمبیلس وچ سبک بے نیول اڈے نو‏‏ں حکومت دے حوالے کردتا ، جس نے فلپائن وچ امریکی فوجی موجودگی د‏‏ی اک صدی دا خاتمہ کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== فیڈل ویلڈیز راموس د‏‏ی انتظامیہ (1992–1998) ===
1992 دے انتخابات وچ ، سکریٹری دفاع فیڈل وی راموس ، جنہاں د‏‏ی ایکوینو د‏‏ی حمایت سی ، نے ست امیدواراں دے میدان وچ صرف 23.6٪ ووٹ حاصل کرکے صدارت حاصل کيتا۔ اپنی انتظامیہ دے اوائل وچ ، راموس نے &quot;قومی مفاہمت&quot; نو‏‏ں اپنی اولین ترجیح قرار دتا تے ایکنو سالاں دے تفرقے اُتے قابو پانے دے لئی اتحاد بنانے وچ کم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;usdos&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

انہاں نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے کمیونسٹ باغیاں ، مسلم علیحدگی پسنداں ، تے عسکریت پسند باغیاں دے نال گل گل د‏‏ی بنیاد رکھی ، تاکہ انہاں نو‏ں حکومت دے خلاف اپنی مسلح سرگرمیاں بند کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ جون 1994 وچ ، راموس نے عام طور اُتے عام طور اُتے عام باغی گروپاں نو‏‏ں معاف کرنے دے لئی عام طور اُتے معافی نامے اُتے دستخط کیتے ، تے فلپائن دے فوج تے پولیس اہلکار جنہاں اُتے باغیاں تو‏ں لڑدے ہوئے ہوئے جرائم دا الزام لگایا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اکتوبر 1995 وچ ، حکومت نے فوجی شورش نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ دے نال اک امن معاہدے [[مورو قومی محاذ آزادی|مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] (MNLF)، اک اہ‏م علیحدگی پسند گروپ وچ اک آزاد وطن دے لئی لڑ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] ، 24 سالہ جدوجہد نو‏‏ں ختم ہونے والے 1996 وچ دستخط ہوئے سن . اُتے ، [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] نے اک ایم این ایل ایف سپلینٹر گروپ نے اسلامی ریاست دے لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ریموس دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایسی ترمیم د‏‏ی منظوری دے لئی کوششاں دا جو انہاں نو‏ں دوسری مدت دے لئی انتخابات وچ حصہ لینے دا موقع فراہ‏م کريں گا ، وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا سامنا کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راموس نے اعلان کيتا کہ اوہ دوبارہ انتخاب نئيں کرن گے۔ &lt;ref name=&quot;asiaweek2&quot;&gt;{{cite magazine|title=Showdown in Manila|url=http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|magazine=Asiaweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110215216/http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|archivedate=November 10, 2006|accessdate=December 20, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

1993 وچ یو پی ایل بی دے طلباء ایلین سرمینٹا تے ایلن گومیز دے عصمت دری دے معاملے د‏‏ی روشنی وچ انہاں د‏‏ی صدارت وچ سزائے موت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے 1999 وچ قتل ہونے والے پہلے فرد لیو ای شیگرے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|title=A timeline of death penalty in the Philippines|publisher=Philippine Center for Investigated Journalist|date=April 18, 2006|accessdate=April 18, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|archivedate=February 17, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== جوزف یجریکو ایسٹراڈا د‏‏ی انتظامیہ (1998–2001) ===
[[فائل:Joseph estrada 2000.jpg|کھبے|thumb| صدر جوزف ایسٹراڈا]]
سابق فلمی اداکار جوزف ایسٹراڈا ، جو راموس دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں ، 1998 وچ اک زبردست فتح تو‏ں صدر منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی انتخابی ماساں غریباں د‏‏ی مدد تے ملک دے زرعی شعبے نو‏‏ں ترقی دینے دا وعدہ کيتا۔ انہاں نے خاص طور اُتے غریباں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبولیت حاصل کيتی۔ ایسٹرادا نے ایشیئن مالیا‏تی بحران دے دوران اپنا عہدہ سنبھال لیا۔ اُتے ، اقتصادیات نے 1998 وچ کم .0.6 ٪ د‏‏ی شرح نمو تو‏ں نمٹنے دے بعد 1999 تک 3.4 فیصد د‏‏ی اعتدال پسند نمو حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;Antonio C. Abaya, [http://www.manilastandardtoday.com/?page=antonioAbaya_jan17_2008 GMA's successes], Manila Standard, January 17, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/ Philippines' GDP grows 3.2 pc in 1999, GNP up 3.6 pc] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117164203/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/|date=November 17, 2011}}, Asian Economic News, January 31, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf Philippines' GDP up 4.5% in 2nd qtr], Asian Economic News, September 4, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf |date=May 18, 2023 }}, Governor Amando M. Tetangco, Jr.,
Bangko Sentral ng Pilipinas, June 27, 2008. (WebCite archive of [http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf the original])&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Speech: ''[http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&amp;yr=2000 THE PHILIPPINES: CONSOLIDATING ECONOMIC GROWTH]'', Governor [[Rafael Buenaventura]], [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], March 13, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110607081312/http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp Philippines : Recent Trends and Prospects], Asian Development Bank, 2001. (archived from [http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp the original] on June 7, 2011)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ان دے پیشرو د‏‏ی طرح 1987 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی وی ایسی ہی کوشش سی۔ اس عمل نو‏‏ں ترقی دے لئی کونکورڈ یا آئینی اصلاح دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریموس تے اروروئی دے تحت چارٹر تبدیلی دے برخلاف ، اس دے حامیاں دے مطابق ، کونکورڈ تجویز ، آئین د‏‏ی 'پابندیاں' معاشی دفعات وچ ہی ترمیم کرے گی جو فلپائن وچ زیادہ غیر ملکی سرمایہ کاری دے داخلے وچ رکاوٹ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ آئین وچ ترمیم کرنے وچ کامیاب نئيں سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اپریل 2000 وچ مینڈاناؤ وچ علحیدگی د‏‏ی ودھدی ہوئی تحریک دے بعد ، صدر ایسٹراڈا نے [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے خلاف &quot;آل آؤٹ وار&quot; دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Erap2008-09-18&quot;&gt;[http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict] (September 18, 2008), [http://hdn.org.ph/ Human development Network].&lt;/ref&gt; بعد وچ حکومت نے 46 ملی فیر کیمپس اُتے قبضہ کرلیا جنہاں وچ ایم ایم ایف دے ہیڈکوارٹر 'کیمپ ابوبکر وی شامل سن ۔ &lt;ref&gt;[http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html Philippine Military Takes Moro Headquarters], ''People's Daily'', July 10, 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پر ، اکتوبر 2000 وچ ، ایسٹراڈا اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ جوئے بازی دے غیر قانونی کاروبار تو‏ں لکھاں پیسےآں نو‏‏ں تنخواہاں وچ قبول کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ایوان نمائندگان نے متاثر کيتا ، لیکن سینیٹ وچ اس دے مواخذے دا مقدمہ اس وقت ٹُٹ گیا جدو‏ں سینیٹ نے صدر دے بینک ریکارڈاں د‏‏ی جانچ پڑتال نو‏‏ں روکنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اس دے جواب وچ ، اسٹراڈا دے استعفیٰ دے مطالبے اُتے وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے پھوٹ پئے۔ سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج ، کابینہ دے استعفاں ، تے مسلح افواج د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبرداری دا سامنا کردے ہوئے ، ایسٹراڈا نو‏‏ں 20 جنوری 2001 نو‏‏ں عہدے تو‏ں مجبور کيتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== گلوریا میکا پیگل-اروئےو د‏‏ی انتظامیہ (2001–2010) ===
[[فائل:&quot;The Trees&quot;.jpg|thumb| بونفیسیو گلوبل سٹی ، [[میٹرو منیلا]] ]]
نائب صدر گلوریا میکا پیگل-اروئےو (صدر ڈیوسدادو مکاپل د‏‏ی بیٹی) نے انہاں د‏‏ی روانگی دے روز ایسٹرڈا دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اس دے اقتدار وچ شمولیت نو‏‏ں وسط مدتی کانگریسی تے چار ماہ بعد ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات نے اس وقت ہور قانونی حیثیت دتی سی ، جدو‏ں اس دے اتحاد نے زبردست فتح حاصل کيتی سی۔ &lt;ref name=&quot;uslc-pro&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Country Profile: Philippines, March 2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

جولائ‏ی 2003 وچ منیلا وچ ارورویو د‏‏ی ابتدائی مدت منصفانہ اتحادی سیاست تے نال ہی فوجی بغاوت د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک ماہ تک ملک بھر وچ بغاوت دا اعلان کرنے اُتے مجبور ہوگئياں۔ &lt;ref name=&quot;uslc-pro&quot;/&gt; بعد وچ دسمبر 2002 وچ ، اس نے کہیا کہ اوہ 10 مئی 2004 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ حصہ نئيں لاں گی ، لیکن اس نے اکتوبر 2003 وچ خود نو‏‏ں تبدیل کردتا تے بہرحال اس دوڑ وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

وہ 30 جون 2004 نو‏‏ں صدر منتخب ہونے دے بعد دوبارہ منتخب ہوئیاں تے حلف برداری کيتی۔ 2005 وچ ، تار تو‏ں چھیويں ہوئی گفتگو د‏‏ی اک ٹیپ منظر عام اُتے آرہو د‏‏ی آواز اُتے سامنے آئی جس وچ بظاہر اک انتخابی عہدیدار تو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ اس د‏ی کامیابی دا فرق برقرار رہ سکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;cnn-trans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Gloria Macapagal Arroyo Talkasia Transcript|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/08/10/talkasia.arroyo.script/index.html|publisher=CNN|accessdate=July 29, 2006}}&lt;/ref&gt; ٹیپ نے ارورو دے استعفی دینے دا مطالبہ کردے ہوئے مظاہرے نو‏‏ں جنم دتا۔ ارورو نے انتخابی عہدیدار تو‏ں نامناسب گل کرنے دا اعتراف کيتا ، لیکن دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنا عہدہ چھڈنے تو‏ں انکار کردتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ صدر نو‏‏ں مواخذہ کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اپنی دوسری مدت کار دے ادھے راستے اُتے ، اریو نے ناکا‏م طور اُتے موجودہ صدر جمہوریہ تو‏ں دو مرتبہ جمہوریہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وفاقی پارلیمانی - یک جماعتی شکل وچ تبدیل کرنے دے لئی آئین د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی ، جس دے بارے وچ نقاداں د‏‏ی رائے اے کہ اوہ اسنو‏ں اقتدار وچ بطور وزیر اعظم رہنے د‏‏ی اجازت دے گی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|first1=Lira|last1=Dalangin-Fernandez|url=http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|title=People's support for Charter change 'nowhere to go but up'|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=July 20, 2006|accessdate=July 27, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060727190950/http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|archivedate=July 27, 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اس د‏ی مدت وچ 2004 وچ لائن 2 جداں بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں د‏‏ی تکمیل دیکھنے وچ آئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction|title=Timeline: LRT, MRT construction|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

اس دے انتظامیہ دے طلوع آفتاب وچ متعدد دوسرے اسکینڈلز (جداں مگوئندناؤ قتل عام ، جس وچ 58 افراد ہلاک ہوئے ، تے ناکا‏م NBN-ZTE براڈبینڈ ڈیل) ہوئے۔ انہاں نے باضابطہ طور اُتے 2010 وچ صدر دے عہدے دا خاتمہ کيتا (جس وچ انہاں دے بعد سینیٹر بینیگنو ایکنو III نے کامیابی حاصل کيت‏ی سی) تے ايس‏ے سال کانگریس وچ اک نشست دے لئی دوڑ لگائی (جوزس پی لوریل دے بعد دوسری صدر بن گئياں جو صدارت دے بعد نچلے عہدے اُتے انتخاب لڑاں گے)۔

=== بینیگن شمعون ایکنو III د‏‏ی انتظامیہ (2010–2016) ===
بینیگنو ایکینو III نے 30 جون ، 2010 نو‏‏ں ، فلپائن دے پندرہويں صدر ، د‏‏ی صدارت دا آغاز کيتا۔ اوہ اک بیچلر تے سابق فلپائنی صدر [[کوریزون اکینو|کورازن سی ایکینو]] دا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے وڈی اصلاحات ، غربت نو‏‏ں کم کرنے ، بدعنوانی نو‏‏ں کم کرنے ، تے اک عروج مند مارکیٹ وچ آنے والی نويں اصلاحات اُتے توجہ مرکوز کرنے دا دعوی کيتا اے جو اک نويں صنعتی قوم نو‏‏ں جنم دے گا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پہلا وڈا مسئلہ جس دے نال انہاں نے نمٹایا اوہ سی 2010 وچ منیلا نو‏‏ں یرغمال بنانے دا بحران جس نے [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار اک وقت دے لئی گہری کشیدہ تعلقات پیدا کیتے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

بالکل ايس‏ے طرح جداں اپنے پیش رو د‏‏ی طرح ، اکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں افتتاح دے بعد تو‏ں ہی کامیابی تے اسکینڈل دے نال ملایا گیا اے ، جس د‏‏ی شروعات 2010 منیلا نو‏‏ں یرغمالی بحران تو‏ں ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وقت دے لئی [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار گہرے کشیدہ تعلقات پیدا ہوئے سن (جداں اہ‏م واقعات اُتے اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔ [[ویکی مینیا|وکیمانیا 2013]] )۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

پنی سلطنت ، جو 2011 وچ قائم کيتی گئی سی ، نو‏‏ں 2012 وچ لاناو ایڈوائزری کونسل نے تسلیم کيتا سی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[سلطنت سولو|سلطنت سولو دے]] دعوے د‏‏ی وجہ تو‏ں [[صباح|صباح دے]] بارے وچ کشیدگی آہستہ آہستہ اس د‏ی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ودھ گئی۔ تعطل [[صباح]] درمیان [[سلطنت سولو|سولو دے سلطان]] د‏‏ی رائل آرمی تے ملائیشیا فورسز دے درمیان 2013 ٹکراؤ ہويا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

2012 وچ ، [[مینداناؤ|مینڈاناؤ]] وچ بنگسمورو گورنمنٹ بنانے دے لئی بنگسامورو تو‏ں متعلق فریم ورک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس دے جواب وچ ، بنگسامورو اسلامک فریڈم فائٹرز (بی آئی ایف ایف) نو‏‏ں مذہبی انتہا پسنداں نے فلپائن تو‏ں علیحدگی دے مقصد دے نال جمع کيتا۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

معیشت نے 7.2٪ جی ڈی پی د‏‏ی نمو اُتے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، ایہ ایشیا د‏‏ی دوسری تیز رفتار ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

15 مئی ، 2013 نو‏‏ں ، فلپائنی نے 2013 دا ودھیا ہويا بنیادی تعلیم قانون نافذ کيتا ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[K – 12 (تعلیم)|کے – 12 پروگرام]] کہیا جاندا اے ۔ اس نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم دے لئی ملک دے دس سالہ اسکولاں دے نظام وچ ہور دو سال دا اضافہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=[[Rappler]]|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Tacloban Typhoon Haiyan 2013-11-14.jpg|thumb| [[تاکلوبان|ٹائکلوبان]] ، لیئٹی وچ ٹائیفون ہایان دے بعد ]]
اس وقت اس ملک نو‏‏ں 8 نومبر 2013 نو‏‏ں ٹائیفون یولانڈا (ہایان) دا نشانہ بنایا گیا سی ، جس نے [[ویسایا|ویزیاں نو‏‏ں شدید]] طور اُتے تباہ کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=BBC|date=November 22, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}&lt;/ref&gt; غیرملکی عالمی طاقتاں نے امداد بھیجنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کوششاں ، انہاں انکشافات دے بعد انتشار وچ پھیل گئياں کہ انتظامیہ تے حکومت لوکاں دے تحفظ تو‏ں متعلق سیاسی تدبیراں دے لئی امدادی پیکیج تے ترجیح نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں دے رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک تے طبی سامان دا وڈے پیمانے اُتے بگاڑ پیدا ہويا ا‏‏ے۔

[[فائل:Okada Manila.jpg|thumb| اوکاڈا منیلا]]
2014 وچ ، بنگسوورو دے بارے وچ جامع معاہدہ نو‏‏ں آخر کار [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے نال 17 سال تک گل گل دے بعد دستخط کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں جس تو‏ں [[مینداناؤ|مندواناو]] تے [[سولو]] وچ امن د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔

جب 28 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے صدر [[بارک اوباما]] نے فلپائن دا دورہ کيتا تاں ، بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جس تو‏ں [[امریکی مسلح افواج|ملک وچ امریکی افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|title=US, PH reach new defense deal|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=April 27, 2014|accessdate=April 27, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|title=Philippines, US sign defense pact|publisher=[[ABS-CBN News]]|website=[[Agence France-Presse]]|date=April 28, 2014|accessdate=April 29, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

15 تو‏ں 19 جنوری ، 2015 تک ، [[پوپ فرانسس]] نے عوامی تشہیر دے سلسلے دے سلسلے وچ فلپائن وچ قیام کيتا تے ٹائیفون ہائان دے متاثرین د‏‏ی عیادت کيتی۔

25 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، فلپائنی نیشنل پولیس اسپیشل ایکشن فورس (PNP-SAF) دے 44 اراکین مسماپوانو ، مگوانڈانو وچ ملیفینڈ تے بی آئی ایف ایف دے وچکار ہونے والے اک تصادم دے دوران مارے گئے سن ، جس نے اس تعطل وچ بنگسمورو بنیادی قانون نو‏‏ں قانون وچ منتقل کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، فلپائن وچ عوامی جمہوریہ چین دے نال متعدد امور اُتے متنازعہ جھڑپاں ہوئیاں نيں (جداں [[بحیرہ جنوبی چین]] وچ اسکاربورو شوال وچ کھڑا ہونا تے [[جزائر سپراٹلی|جزوی]] تنازعات اُتے تنازعہ)۔ اس دے نتیجے وچ فلپائن وچ عالمی ثالثی ٹریبونل وچ چین دے خلاف خودمختاری دا مقدمہ درج کرنے د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ بعد وچ ، 2014 وچ ، ایکوینو انتظامیہ نے فیر ہیگ وچ ثالثی ٹریبونل دے لئی اک یادداشت داخل د‏‏ی جس وچ بیجنگ دے دعوے نو‏‏ں [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی بحیرہ چین]] وچ چیلینج کيتا گیا سی جدو‏ں چینی بحری جہازاں اُتے جنوبی سیمس شوال وچ قائم فوجی فوجیاں دے لئی سامان لے جانے والے اک چھوٹے تو‏ں فلپائنی جہاز نو‏‏ں ہراساں کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ جتھ‏ے فلپائن دا اک پرانا جہاز کئی سالاں تو‏ں کھڑا سی۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، ملک وچ تعلیمی نظام نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے مقصد دے لئی ، اکینو III نے سال 2013 دے اینانسیسڈ بیسک ایجوکیشن ایکٹ اُتے دستخط کیتے ، جسنو‏ں عام طور اُتے 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں K – 12 پروگرام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

20 دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، پییا وورٹزباچ نے مس یونورس 2015 جِتیا ، اوہ 1969 وچ گلوریا ڈیاز تے 1973 وچ مارگریٹا موران دے بعد [[مس یونیورس]] دا اعزاز حاصل کرنے والی تیسری فلپائنی اے 

فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے 12 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، [[امریکی مسلح افواج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی ملک وچ واپسی د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔

23 مارچ ، 2016 نو‏‏ں ، دیواٹا -1 نو‏‏ں [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] (آئی ایس ایس) دے لئی لانچ کيتا گیا ، جو ملک دا پہلا مائیکرو سیٹیلائٹ بن گیا سی تے ایہ فلپائنوس نے بنایا تے ڈیزائن کیہ ہویا پہلا سیٹلائٹ بن گیا سی۔

=== روڈریگو رو ڈوٹرٹی (2016 -موجودہ) د‏‏ی انتظامیہ ===
[[فائل:President Rodrigo Duterte 080816.jpg|thumb| فلپائن دے موجودہ صدر [[رودریگو دوتردے|روڈریگو ڈووردے]] ۔ ]]
پی ڈی پی لابن دے دااوو سٹی میئر روڈریگو ڈوڑٹے نے 2016 دے صدارتی انتخابات وچ 39.01 فیصد یا 16،601،997 ووٹ حاصل کیتے سن ، جو صدر بننے دے لئی پہلے مائنڈاؤان بن گئے سن ۔ دوسری طرف ، کیمارائنس سور تیسری ضلعی نمائندے لینی روبریڈو نے سینیٹر بونگ بونگ مارکوس دے خلاف ، تریخ دے دوسرے تنگ ترین مارجنہاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔

ڈوورٹے د‏‏ی صدارت دا آغاز 30 جون ، 2016 نو‏‏ں منیلا دے مالاکاینگ محل دے رجال سیرمونیال ہال وچ انہاں دے افتتاح دے بعد ہويا ، جس وچ 627 تو‏ں زیادہ مہماناں نے شرکت کيتی۔

12 جولائ‏ی ، 2016 نو‏‏ں ، ثالثی ثالثی عدالت نے بحیرہ جنوبی چین وچ چین دے دعوےآں دے خلاف اپنے مقدمے وچ فلپائن دے حق وچ فیصلہ سنایا ۔&lt;ref name=&quot;theguardian20162&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/12/philippines-wins-south-china-sea-case-against-china|title=Philippines wins South China Sea case against China|newspaper=The Guardian|author1=Philips, T.|author2=Holmes, O.|author3=Bowcott, O.|date=July 12, 2016|accessdate=July 12, 2016}}&lt;/ref&gt;

ان د‏‏ی صدارت وچ ، حکومت نے 24 گھینٹے شکایت‏‏ی آفس دا آغاز کيتا جو عوام دے لئی قابل رسائی ملک گیر ہاٹ لائن ، 8888 دے ذریعہ شروع کيتا تے ملک بھر وچ ہنگامی ٹیلیفون نمبر نو‏‏ں 117 تو‏ں تبدیل کرکے 911 کردتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/08/01/16/dial-8888-911-govt-opens-complaints-emergency-hotlines|title=Dial 8888, 911: Gov't opens complaints, emergency hotlines|publisher=[[ABS CBN News]]|date=August 1, 2016|accessdate=August 1, 2016}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ ، انہاں نے انسداد منشیات د‏‏ی تیز مہم دا آغاز چھ ماہ وچ جرائم دے خاتمے دے مہم دے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا ا‏‏ے۔ اگست 2019 تک ، فلپائنی ڈرگ وار وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 5،779 ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;pnareal&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pia.gov.ph/realnumbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517001511/http://pia.gov.ph/realnumbers|archivedate=May 17, 2017|title=#RealNumbersPH|publisher=[[Philippine Information Agency]]|accessdate=May 22, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CayetanoWarOnDrugsUPR&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN|date=May 5, 2017|accessdate=May 22, 2017}}&lt;/ref&gt;

8 نومبر ، 2016 نو‏‏ں ، فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے ہیرو دے لئی ملک دا سرکاری قبرستان ، ''لیبگن این جی میگا باانی'' وچ مرحوم صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی تدفین دے حق وچ فیصلہ دتا ، جس نے مختلف گروہاں دے احتجاج نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ تدفین 18 نومبر ، 2016 نو‏‏ں نجی طور اُتے کيتی گئی سی۔ بعد وچ سہ پہر نو‏‏ں ، اس پروگرام نو‏‏ں عام کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/anti-marcos-protesters-brave-rains-condemn-burial/298464/|title=Anti-Marcos protesters brave rains to condemn burial – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net}}&lt;/ref&gt;

23 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر روڈریگو ڈوٹرٹی نے مراوی وچ حکومت‏ی افواج تے مائوٹ گروپ دے وچکار ہونے والی جھڑپاں دے بعد مینڈاناؤ وچ 60 دن دے [[فوجی قانون|مارشل لا دا]] اعلان کردے ہوئے اعلان نمبر 216 اُتے دستخط کیتے۔

ملک وچ جامع معاشی نمو تے معیار زندگی د‏‏ی بہتری دے لئی بولی دے طور اُتے ، ڈوٹرٹی نے ڈوٹرٹونک نامکس دا آغاز کيتا ، جس وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے صنعتی ترقی اس د‏ی پالیسی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.build.gov.ph/|title=Home|website=Build!|accessdate=June 28, 2017|archivedate=June 22, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622171117/http://www.build.gov.ph/}}&lt;/ref&gt; تعمیر! تعمیر! تعمیر! انفراسٹرکچر پلان ، جس دا مقصد ملک وچ &quot;بنیادی ڈھانچے دے سنہری دور&quot; نو‏‏ں شروع کرنا اے ، دا آغاز 2017 وچ ہويا۔ اس وچ آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی جداں ریلوے ، سڑکاں ، ہوائی اڈے تے بحری بندرگاہاں شامل نيں ہور ہور انفراسٹرکچر جداں آبپاشی تے سیلاب کنٹرول منصوبےآں د‏‏ی ترقی وی شامل ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا مقصد ملک د‏‏ی معاشی نمو نو‏‏ں برقرار رکھنا تے غربت وچ کمی نو‏‏ں تیز کرنا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/|title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers|publisher=[[Department of Finance (Philippines)|Department of Finance]]|date=August 28, 2017|accessdate=December 27, 2017|archivedate=August 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/}}&lt;/ref&gt; اس پروگرام نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی تعمیرا‏تی صنعت نو‏‏ں ہور 20 لکھ کارکناں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بلڈ ، بلڈ ، بلڈ پروگرام 75 پروجیکٹس اُتے مشتمل اے ، جس وچ چھ ہوائی آوا جائی دے منصوبے ، 12 ریل ٹرانسپورٹ منصوبے ، تے آبی آوا جائی دے چار منصوبے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ سیلابی انتظام دے چار وڈے منصوبے ، 11 پانی د‏‏ی فراہمی تے آب پاشی دے منصوبے ، چار بجلی منصوبے ، تے تن ہور عوامی انفراسٹرکچر پروجیکٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ انفرااسٹرکچر وچ عوامی سرمایہ کاری دے لئی 2022 تک ملک نو‏‏ں 160 بلین تو‏ں 180 بلین ڈالر خرچ کرن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines|title=Making &quot;Build, Build, Build&quot; Work in the Philippines|publisher=[[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]]|date=October 30, 2017|accessdate=December 26, 2017}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، ڈوورٹے نے کوالٹی ٹریٹری ایجوکیشن ایکٹ دے یونیورسل رس دستی اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت فلپائنی طلباء دے لئی سرکاری یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ مفت ٹیوشن تے ہور فیساں تو‏ں مستثنیات دے نال نال نجی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ داخلہ لینے والےآں دے لئی سبسڈی فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نے 20 نويں قوانین اُتے وی دستخط کیتے ، جنہاں وچ یونیورسل ہیلتھ کیئر ایکٹ ، محکمہ انسانی آبادکاری تے شہری ترقی ، اک کینسر کنٹرول پروگرام قائم کرنا ، تے صارفین نو‏‏ں اپنے موبائل نمبر زندگی بھر رکھنے د‏‏ی اجازت دینے سمیت شامل ني‏‏‏‏ں۔

ان د‏‏ی صدارت وچ ، بنگسمورو نامیاندی قانون نو‏‏ں قانون بنایا گیا۔ بعد وچ کسی مباحثے دے انعقاد دے بعد اس د‏ی توثیق کردتی گئی۔ بنگسمورو د‏‏ی منتقلی د‏‏ی مدت شروع ہوئی ، جس تو‏ں [[بانگسامورا (سیاسی وجود)|بنگسمورو اے آر ایم ایم دی]] باضابطہ تخلیق کيتی راہ ہموار ہوئی۔

== ہور ویکھو ==
{{Div col|colwidth=20em}}
* [[Ancient Filipino diet and health]]
* [[Archaeology of the Philippines]]
* [[Battle of Manila (1570)|Battles of Manila]]
* [[Philippines Campaign (1941–1942)|Battles of the Philippines]]
* [[Dambana]]
* [[Filipino nationalism]]
* [[Filipino Repatriation Act of 1935]]
* [[ایشیا د‏‏ی تریخ]]
* [[جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی تریخ]]
* [[List of disasters in the Philippines]]
* [[List of Philippine historic sites]]
* [[List of Presidents of the Philippines]]
* [[List of sovereign state leaders in the Philippines]]
* [[Military history of the Philippines]]
* [[National hero of the Philippines]]
* [[Politics of the Philippines]]
* [[Resident Commissioner of the Philippines]]
* [[Sovereignty of the Philippines]]
* [[Suyat]]
* [[Timeline of Philippine history]]
* [[Timeline of Philippine sovereignty]]
{{Div col end}}

== حواشی ==
{{حوالے}}

== حوالے ==
{{Country study|country=Philippines|author=Dolan, Ronald E.|date=1993}}

{{refbegin|30em}}
* {{cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050737699;view=1up;seq=293|title=Annual report of the Secretary of War|date=1903|publisher=US Army|location=Washington GPO|ref={{harvid|Annual report of the Secretary of War|1903}}}}
* {{Cite book|title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education|year=2009|isbn=978-99917-2-372-3|ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|title=History of the Filipino People|last1=Agoncillo|first1=Teodoro A.|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|edition=8th|location=Quezon City|ref=harv|authorlink=Teodoro Agoncillo|origyear=1960|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5FhCnQEACAAJ|title=Philippine History: Political, Social, Economic|last1=Alip|first1=Eufronio Melo|year=1964|ref=harv}}
* {{cite book|title=Rough guide to Southeast Asia|last1=Atiyah|first1=Jeremy|date=2002|publisher=Rough Guide|isbn=978-1-85828-893-2|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Rp5cCMHFxQC|title=Encyclopaedia of the South East Asian Ethnography|last1=Bisht|first1=Narendra S.|last2=Bankoti|first2=T. S.|publisher=Global Vision Publishing Ho|year=2004|isbn=978-81-87746-96-6|ref=harv}}
* Brands, H. W. ''Bound to Empire: The United States and the Philippines'' (1992) [https://www.amazon.com/Bound-Empire-United-States-Philippines/dp/0195071042/ excerpt]
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7oiTkrg9tfUC|title=The Firars in the Philippines|last1=Coleman|first1=Ambrose|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-113-71989-8|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Deady|first1=Timothy K.|title=Lessons from a Successful Counterinsurgency: The Philippines, 1899–1902|journal=Parameters|volume=35|issue=1|pages=53–68|publisher=United States Army War College|location=Carlisle, Pennsylvania|year=2005|url=http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|ref=harv|accessdate=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|archive-date=December 10, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf |date=December 10, 2016 }}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Early History|ref={{harvid|Dolan|1991-3}}harv|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/3.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Early Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-4}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/4.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Decline of Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-5}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/5.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Spanish American War|ref={{harvid|Dolan|1991-13}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/13.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=War of Resistance|ref={{harvid|Dolan|1991-15}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/15.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=United States Rule|ref={{harvid|Dolan|1991-16}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/16.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=A Collaborative Philippine Leadership|ref={{harvid|Dolan|1991-17}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/17.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Commonwealth Politics|ref={{harvid|Dolan|1991-20}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/20.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=World War II|ref={{harvid|Dolan|1991-21}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/21.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Economic Relations with the United States|ref={{harvid|Dolan|1991-23}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/23.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Magsaysay, Garcia, and Macapagal Administrations|ref={{harvid|Dolan|1991-26}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/26.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Marcos and the Road to Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-27}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/27.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Proclamation 1081 and Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-28}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/28.htm}}
** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=From Aquino's Assassination to People Power|ref={{harvid|Dolan|1991-29}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|last1=Duka|first1=Cecilio D.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2008|isbn=978-971-23-5045-0|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=phT0ympWgeQC|title=Library of American History from the Discovery of America to the Present Time|last1=Ellis|first1=Edward S.|publisher=READ BOOKS|year=2008|isbn=978-1-4437-7649-3|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=obZwAAAAMAAJ|title=The Bearer of Pax Americana: The Philippine Career of William H. Taft, 1900–1903|last1=Escalante|first1=Rene R.|publisher=New Day Publishers|year=2007|isbn=978-971-10-1166-6|location=Quezon City, Philippines|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8NBc_QT26ZoC|title=Handbook of Bureaucracy|last1=Riggs|first1=Fred W.|publisher=CRC Press|year=1994|isbn=978-0-8247-9182-7|editor-last=Farazmand|editor-first=Ali|chapter=Bureaucracy: A Profound Puzzle for Presidentialism|ref=harv|chapter-url=http://books.google.com.ph/books?id=8NBc_QT26ZoC&amp;pg=PA97}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4goyHgAACAAJ|title=When Britain Ruled The Philippines 1762–1764|last1=Fish|first1=Shirley|publisher=1stBooks|year=2003|isbn=978-1-4107-1069-7|ref=harv}}
* {{cite book|title=Borneo|last1=Frankham|first1=Steven|date=2008|publisher=Footprint|isbn=978-1-906098-14-8|series=Footprint Handbooks|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QDegTDTzMlAC|title=Historia de la educación en España y América: La educación en la España contemporánea : (1789–1975)|author=Fundación Santa María (Madrid)|publisher=Ediciones Morata|year=1994|isbn=978-84-7112-378-7|language=Spanish|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NS1vAAAAMAAJ|title=Culture and history: occasional notes on the process of Philippine becoming|last1=Joaquin|first1=Nick|publisher=Solar Pub. Corp.|year=1988|isbn=978-971-17-0633-3|ref=harv}}
* Karnow, Stanley. '' In Our Image: America's Empire in the Philippines'' (1990) [https://www.amazon.com/Our-Image-Americas-Empire-Philippines/dp/0345328167/ excerpt]
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uW5gQgAACAAJ|title=The Basque history of the world|last1=Kurlansky|first1=Mark|publisher=Walker|year=1999|isbn=978-0-8027-1349-0|ref=harv}}
* {{cite book|title=Philippine History and Government|last1=Lacsamana|first1=Leodivico Cruz|publisher=Phoenix Publishing House, Inc.|year=1990|isbn=978-971-06-1894-1|edition=Second|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last1=Linn|first1=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|ref=harv|authorlink=Brian McAllister Linn}}
* {{cite book|title=Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia|last1=McAmis|first1=Robert Day|date=2002|publisher=Eerdmans|isbn=978-0-8028-4945-8|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SSwuOAAACAAJ|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|last1=Munoz|first1=Paul Michel|publisher=Editions Didier Millet|year=2006|isbn=978-981-4155-67-0|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xL-JoQYiwykC|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|last1=Norling|first1=Bernard|publisher=University Press of Kentucky|year=2005|isbn=978-0-8131-9134-8|ref=harv}}
* {{cite book|title=A History of Brunei|last1=Saunders|first1=Graham|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-1698-2|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi|title=The Philippines Reader: A History of Colonialism, Neocolonialism, Dictatorship, and Resistance|last1=Schirmer|first1=Daniel B.|last2=Shalom|first2=Stephen Rosskamm|publisher=South End Press|year=1987|isbn=978-0-89608-275-5|ref=harv|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ|title=Prehispanic source materials for the study of Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1984|isbn=978-971-10-0227-5|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKvtAAAAMAAJ|title=Cracks in the parchment curtain and other essays in Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1985|isbn=978-971-10-0073-8|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/economicsocietie0000shaf|title=The economic societies in the Spanish world, 1763–1821|last1=Shafer|first1=Robert Jones|publisher=Syracuse University Press|year=1958|ref=harv|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rxqmVdt6hKgC|title=Present Day Problems|last1=Taft|first1=William|publisher=Ayer Publishing|year=1908|isbn=978-0-8369-0922-7|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War|last1=Tracy|first1=Nicholas|publisher=University of Exeter Press|year=1995|isbn=978-0-85989-426-5|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ|title=Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy|last1=Wionzek|first1=Karl-Heinz|publisher=National Historical Institute|year=2000|isbn=9789715381406|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2Z-n_kDTxf0C|title=The Philippines|last1=Woods|first1=Ayon kay Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-675-6|ref=harv}}
* {{cite book|title=The Philippines: A Unique Nation|last1=Zaide|first1=Sonia M.|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|ref=harv}}
{{refend}}

== ہور پڑھو ==
{{refbegin}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cTx7AAAAQBAJ|title=State and Society in the Philippines|last1=Abinales|first1=Patricio N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|year=2005|isbn=978-0-7425-6872-3}}
* {{cite encyclopedia|last=Columbia University Press|encyclopedia=[[Columbia Encyclopedia]]|title=Philippines, The|url=http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080728061705/http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archivedate=July 28, 2008|edition=6th|year=2001|publisher=[[Bartleby.com]]}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n8MYAAAAYAAJ|title=A History of the Philippines ..|last1=Barrows|first1=David Prescott|publisher=Amer. Bk. Company|year=1905}}
* {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.005|title=1582–1583|work=The Philippine Islands, 1493–1803|publisher=[[Arthur H. Clark Company]]|others=Historical introduction and additional notes by [[Edward Gaylord Bourne]]|year=1903|editor1-last=Blair|editor1-first=Emma Helen|editor1-link=Emma Helen Blair|volume=5|location=Cleveland, Ohio|quote=Explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations.|ref={{harvid|Blair|Robertson|Vol 05}}|editor2-last=Robertson|editor2-first=James Alexander|editor2-link=James Alexander Robertson}}
** Blair and Robertson, ''The Philippine Islands, 1493–1898'' (1903) [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.007 vol 7 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.008 vol 8 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.009 vol 9 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.013 vol 13 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.024 vol 24 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.025 vol 25 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.036 vol 36 online]
** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.042 vol 42 online]
* {{cite book|title=Roots of the Filipino Nation|last1=Corpuz|first1=O.D.|publisher=University of the Philippines Press|year=2005|isbn=978-971-542-461-5}}
* {{cite book|url=http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf|title=The Philippines : To the End of the Military Régime|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1916}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903122437/http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf |date=2021-09-03 }}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/afj2336.0001.001.umich.edu|title=The Philippines: To the End of the Commission Government, a Study in Tropical Democracy|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1917|format=PDF}}
* {{cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm|title=The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago|last1=Foreman|first1=John|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1906}} ([https://www.gutenberg.org/ebooks/22815 other formats available])
* {{cite book|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Union Square Publications|year=1976|ref=harv}} Republished as {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4UwqtAEACAAJ|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2017|isbn=978-971-550-781-3}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dJkuAAAAIAAJ|title=The Martial Spirit|last1=Millis|first1=Walter|publisher=Houghton Mifflin Company|year=1931|isbn=978-0-929587-07-3|authorlink=Walter Millis}}
* {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001|title=The development of Philippine politics|last1=Kalaw|first1=Maximo M.|publisher=Oriental commercial|year=1927|page=1|chapter=Early Political Life in the Philippines|accessdate=January 21, 2008|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afj2233.0001.001&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=21}}
* {{cite journal|last1=Nieva|first1=Gregorio|date=September 28, 1921|title=Now Is The Time To Solve The Philippine Problem: The View Of A Representative Filipino|journal=[[The Outlook (New York)|The Outlook]]|volume=129|pages=135–137|url=https://books.google.com/books?id=sVroBrOJL64C&amp;pg=PA135|accessdate=July 30, 2009|publisher=Outlook Publishing Company, Inc.|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z6ZwAAAAMAAJ|title=Looking for the Prehispanic Filipino: And Other Essays in Philippine History|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1992|isbn=978-971-10-0524-5}}
* {{cite book|url=http://www.gutenberg.org/etext/12077|title=The Philippines: Past and Present|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=The Macmillan company|year=1913|location=New York|authorlink=Dean Conant Worcester}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/philippineislan00goog|title=The Philippine Islands and Their People|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=Macmillan &amp; co.|year=1898}}
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/ جمہوریہ فلپائن دا سرکاری سرکاری پورٹل] ۔
* [https://web.archive.org/web/20120224035104/http://www.nhi.gov.ph//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=3 قومی تاریخی انسٹی ٹیوٹ] ۔
* [http://www.hti.umich.edu/p/philamer/ ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے علاقےآں 1870–1925: سامراج دا دور] ۔
* [[gutenberg:7001|فلپائنی جزیراں د‏‏ی تریخ مورگا دے مطابق ، انتونیو ڈی]] 55 جلداں وچ ، [[منصوبہ گوٹن برک|پروجیکٹ گوٹن برگ سے]] ۔ انگریزی وچ ترجمہ کيتا ، ای ایچ بلیئر تے جے اے روبرٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ تے انکاوٹ کيتا۔ بلیئر ، ایما ہیلن دے [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 ماتحت حجم 1–14 تے 15-25] ۔
* [https://web.archive.org/web/20101109070959/http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e%3Bpage%3D01 فلپائن سوسائٹی تے انقلاب] ( [http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e;page=01 اصل] تو‏ں 2010-01-10 نو‏‏ں آرکائو کيتا گیا سی)۔
* [http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml یورپی ہیریٹیج لائبریری۔ بیلنس پیراڈائز اینڈ پانڈیمیم: فلپائن دا مقابلہ باقی دنیا دے نال اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112103938/http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml |date=2011-11-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ فلپائنیانا ، فلپائن د‏‏ی پریمیر ڈیجیٹل لائبریری]
* [http://www.philippine-history.org/ فلپائن د‏‏ی تریخ]

{{Philippines topics}}
{{History of Asia}}
{{Spanish Empire}}
[[گٹھ:فلپائن د‏‏ی تریخ| ]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>2x8tjoe3wcmil9f6jky9ld452p7hbz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلسطین دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90422</id>
    <revision>
      <id>706869</id>
      <parentid>706316</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339982" sha1="flg4j4szkukljz5ygm6ae1k48grss3n" xml:space="preserve"> {{multiple images|image1=Modern Palestine, Illustrated atlas, and modern history of the World, 1851.jpg|image2=Palestine with the Hauran and the adjacent districts, William Hughes 1843.jpg|width1=180|width2=195|footer=[[عثمانی فلسطین]] دے نقشے [[کازا]] ذیلی تقسیم نو‏‏ں دکھا رہے نيں۔}}

{{تریخ فلسطین}}
'''فلسطین د‏‏ی تریخ ، فلسطین''' دے [[فلسطین|خطے]] وچ ماضی دا مطالعہ اے ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[بحیرہ روم]] تے [[دریائے اردن]] (جتھ‏ے [[اسرائیل]] تے [[دولت فلسطین|فلسطین]] اج موجود اے ) تے مختلف ملحقہ زمیناں دے درمیان واقع جنوبی جغرافیائی خطے دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[یورپ|یوروپ]] ، [[ایشیا]]ء تے [[افریقا|افریقہ]] تے [[یہودیت]] تے [[مسیحیت|عیسائیت دی]] جائے پیدائش دے وچکار اک تزویراندی نقطہ اُتے واقع ، &lt;ref&gt;van Seters, John (1997), ''Abraham in History and Tradition'' (Yale University Press)&lt;/ref&gt; اس خطے د‏‏ی مذہب ، سبھیاچار ، تجارت تے سیاست دے سنگم دے طور اُتے اک لمبی تے ہنگامہ خیز تریخ ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، فلسطین اُتے وقفے وقفے تو‏ں متعدد آزاد سلطنتاں تے متعدد عظیم طاقتاں دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا سی ، بشمول [[جدید مملکت مصر|قدیم مصر]] ، [[ہخامنشی سلطنت|فارس]] ، [[سکندر اعظم]] تے اس دے جانشین ، [[رومی سلطنت|رومن سلطنت]] ، متعدد مسلم خانداناں تے [[مملکت یروشلم|صلیبی جنگاں نے]] ۔ جدید دور وچ ، اس علاقے اُتے [[سلطنت عثمانیہ]] ، تب [[انتداب فلسطین|برطانیہ]] دا راج سی۔ 1948 تو‏ں ، فلسطین [[اسرائیل]] ، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ منقسم ا‏‏ے۔ تقریبا ايس‏ے جغرافیائی علاقے د‏‏ی ہور شرائط وچ [[کنعان|کنان]] ، صہیون ، [[ارض اسرائیل|سرزمین اسرائیل]] ، جنوبی شام ، [[صلیبی ریاستاں|آؤٹمر]] تے [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] شامل ني‏‏‏‏ں۔

یہ خطہ انسانی آبادی ، زرعی برادریاں تے [[رہتل]] نو‏‏ں دیکھنے دے لئی دنیا دے قدیم ترین لوکاں وچ شامل سی۔ ابتدائی تے مشرق وسطی [[برنجی دور|کانسی دے دور دے]] دوران ، [[کنعان|کنیانا دے]] شہر آزاد ریاستاں قائم ہوئیاں تے اوہ [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، [[مینوسی رہتل|مینوئن]] کریٹ ، شام تے قدیم مصر د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر ہوئیاں ، جنھاں نے [[برنجی دور|دیر پیتل دے دور]] (1550–1200 [[عام زمانہ|بی سی ای]] ) وچ اس علاقے اُتے راج کيتا۔ اگلے دور وچ اسرائیلیاں دا ظہور ہويا ، جنہاں نے متنازع بائبل د‏‏ی روایت دے مطابق ، 1020 ق م وچ [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|برطانیہ اسرائیل]] قائم کيتا ، جو [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|اسرائیل]] تے [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دی]] ریاستاں دے وچکار تقسیم ہويا۔ [[جدید آشوری سلطنت|نو اشور سلطنت]] نے خطے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ 740 ق م ، فیر [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل د‏‏ی سلطنت]] تقریبا۔ 627 ق م۔ مؤخر الذکر نے 6 586 ق م وچ [[بیت المقدس|بیت المقدس نو‏‏ں]] تباہ کيتا تے یہودی رہنماواں [[اسیری بابل|کو بابل بھیج]] دتا۔ انہاں نو‏ں صرف [[ہخامنشی سلطنت|اچیمینیڈ شہنشاہ]] [[کورش اعظم|سائرس عظیم]] دے ذریعہ 539 ق م وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت سی۔ 330 د‏‏ی دہائی ق م وچ ، [[سکندر اعظم|سکندر اعظم نے]] فلسطین سمیت ہخامنشی سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا ، جس نے اس دے جانشیناں دیاں جنگاں دے دوران متعدد بار ہتھ بدلے ، ایتھ‏ے تک کہ [[سلوقی سلطنت|سیلیوسیڈ سلطنت]] نے 219 تے 200 ق م دے درمیان اپنا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ 116 ق م وچ ، یہودی [[حشمونی سلطنت|ہسمونیاں]] نے [[حشمونی سلطنت|سیلیوڈس]] تو‏ں آزادی حاصل کرلئی ، لیکن انہاں د‏‏ی بادشاہت آہستہ آہستہ روم د‏‏ی اک باضابطہ حیثیت اختیار کر گئی ، جو بالآخر فلسطین تو‏ں منسلک ہوئے گئی تے [[یہودا (رومی صوبہ)|6]] ق م وچ [[یہودا (رومی صوبہ)|یہودیہ صوبہ]] تشکیل دتا۔ اس دے باوجود رومی حکمرانی کئی یہودی بغاوتاں تو‏ں پریشان سی ، جس دا جواب روم نے بیت المقدس د‏‏ی بوری ، ہیکل د‏‏ی دوسری تباہی تو‏ں دتا۔ آخری [[بر کوخبا بغاوت|بر کوخبا د‏‏ی بغاوت دے بعد]] ہیڈرین نے یہودیہ تے [[شام (رومی صوبہ)|شام دے]] صوبےآں وچ شمولیت اختیار ک‏ر ک‏ے [[شام فلسطین|شام پلسٹینا]] تشکیل [[شام فلسطین|دتا]] ۔ بعد وچ ، رومن سلطنت د‏‏ی عیسائیت دے نال ہی فلسطین [[مسیحیت|عیسائیت دا]] اک مرکز بن گیا ، جس وچ متعدد راہباں تے مذہبی اسکالراں نو‏‏ں راغب کيتا گیا۔

[[شام د‏‏ی اسلامی فتح|شام د‏‏ی مسلم فتح دے]] دوران 636 عیسوی [[جنگ یرموک|یرموک دی]] [[جنگ یرموک|جنگ دے]] بعد [[دولت امویہ|امویاں]] نے فلسطین دا علاقہ فتح کيتا سی تے اسنو‏ں [[بلاد الشام|بلد الشام]] وچ [[جند اردن|اردون]] تے [[جند فلسطین|فلاستن دے]] فوجی ضلعے دے طور اُتے شامل کيتا سی۔ سن 661 عیسوی وچ ، [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] نے [[یروشلم]] وچ [[دولت امویہ|اموی خلافت دی]] بنیاد رکھی۔ اس دے جانشیناں نے اوتھ‏ے خاص طور اُتے اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم تے [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ دا]] [[قبۃ الصخرہ|گنبد ، چٹان دا گنبد]] تعمیر کيتا۔ [[خلافت عباسیہ|عباسیاں]] نے انہاں د‏‏ی جگہ 750 وچ لے لی ، لیکن 878 تو‏ں ہی فلسطین اُتے مصر تو‏ں نیم خود مختار حکمراناں نے حکومت کیت‏‏ی: [[طولون شاہی سلسلہ|تولیونڈ]] ، فیر [[اخشید شاہی سلسلہ|اخلاصیڈ]] ۔ [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] نے 969 وچ ایہ خطہ فتح ک‏ر ليا ، لیکن اسنو‏ں 1073 وچ [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] تو‏ں شکست ہوئی تے 1098 وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اُتے ، اگلے ہی سال صلیبیاں نے فلسطین وچ [[مملکت یروشلم|یروشلم بادشاہت]] قائم کيتی ، جو [[ایوبی سلطنت]] دے بانی [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی اس د‏ی فتح تک تقریبا اک صدی تک جاری رہی۔ ہور ست [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں دے]] باوجود ، صلیبی فوجی خطے وچ اپنی طاقت بحال نئيں کرسک‏‏ے۔ 1260 وچ [[جنگ عین جالوت|عین جلوت د‏‏ی کلیدی لڑائی دے]] بعد مصری [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطانی]] نے فلسطین نو‏‏ں [[منگول سلطنت|منگولاں]] (جس نے ایوبیڈ سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا سی) تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ [[عثمانی ترک]]اں نے 1516 وچ مملوک فلسطین تے شام اُتے قبضہ کيتا۔ 1832 وچ [[محمد علی پاشا|محمد علی]] دے مصر د‏‏ی فتح تک اس ملک اُتے [[عثمانی شام|عثمانی حکمرانی]] تن صدیاں تک بغیر کسی مداخلت دے چلدی رہی۔ اٹھ سال بعد ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے مداخلت د‏‏ی تے فلسطین وچ بسنے والے یورپی باشندےآں دے ماورائے حقوق دے بدلے وچ عثمانیاں نو‏‏ں لیوینٹ دا کنٹرول واپس کر دتا۔ 19 ويں صدی دے دوران تے [[دروز|ڈروز]] ، [[ادیگی قوم|سرکیسیاں]] تے [[بدو|بیڈوین]] قبیلے د‏‏ی علاقائی نقل مکانی دے نال ہی آبادیات‏ی آبادی وچ کافی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ [[صہیونیت|صیہونیت دے]] ظہور تو‏ں یوروپ تو‏ں بوہت سارے یہودی تارکین وطن تے عبرانی بولی د‏‏ی بحالی ہوئی ۔ &lt;ref&gt;Parfitt, Tudor (1987) &quot;The Jews in Palestine, 1800–1882.&quot; ''Royal Historical Society Studies in History'' (52). Woodbridge: Published for the Royal Historical Society by Boydell.&lt;/ref&gt;

[[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران برطانوی حکومت نے [[اعلانِ بالفور|1917 دا بالفور اعلامیہ]] جاری کيتا ، جس وچ فلسطین وچ یہودی عوام دے لئی قومی گھر دے قیام د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ انگریزاں نے اک ماہ بعد عثمانیاں تو‏ں یروشلم اُتے قبضہ کيتا۔ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے باضابطہ طور اُتے برطانیہ نو‏‏ں 1922 وچ فلسطین اُتے اک [[انتداب فلسطین|مینڈیٹ]] دتا۔ مستقل یہودی امیگریشن تے برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے نتیجے وچ یہودیاں تے عرباں دے وچکار فرقہ وارانہ تشدد ہويا جس دے نتیجے وچ برطانوی حکومت نے 1947 وچ مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی]] نے فلسطین نو‏‏ں آزاد عرب تے یہودی ریاستاں وچ تقسیم کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اُتے ، فلسطین د‏‏ی صورت حال عرباں تے یہودیاں دے وچکار خانہ جنگی وچ بگڑ گئی سی۔ سابقہ نے پارٹیشن پلان نو‏‏ں مسترد کر دتا ، مؤخر الذکر نے مئی 1948 وچ برطانوی مینڈیٹ دے خاتمے اُتے [[اسرائیل|ریاست اسرائیل دی]] آزادی دا اعلان کردے ہوئے اسنو‏ں واضح طور اُتے قبول ک‏ر ليا ۔ آس پاس دے عرب ملکاں نے فورا. ہی اسرائیل اُتے حملہ کر دتا ، جو نہ صرف غالب ہويا بلکہ پارٹیشن پلان دے تصور تو‏ں کدرے زیادہ مینڈیٹ دا بہت زیادہ علاقہ وی فتح ک‏ر ليا۔ جنگ دے دوران ، 700،000 یا تمام فلسطینیاں وچو‏ں 80٪ فرار ہوئے گئے یا اسرائیل نے فتح د‏‏ی اس علاقے تو‏ں ہٹادتا گیا تے انھاں واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، جو فلسطینیاں دے لئی ''نقبہ'' (&quot;تباہ کن&quot;) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ شروع ہويا تے اس دے بعد کئی دہائیاں تک جاری رہیا ، عرب دنیا تو‏ں لگ بھگ 850،000 یہودی (&quot; [[علیا|عالیہ]] بنایا&quot;) اسرائیل چلے گئے۔

جنگ دے بعد ، فلسطین دے صرف دو خطے عرب دے کنٹرول وچ رہ‏ے: [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] (اور [[مشرقی یروشلم|مشرقی بیت المقدس]] ) ، اردن دے نال ملحقہ تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] ( مصر اُتے قابض ) ، جسنو‏ں اسرائیل نے [[6 روزہ جنگ|چھ دن د‏‏ی جنگ دے]] دوران فتح کيتا سی۔ 1967۔ بین الاقوامی اعتراضات دے باوجود ، اسرائیل نے انہاں مقبوضہ علاقےآں وچ [[اسرائیلی آباد کاری|بستیاں]] قائم کرنا شروع کر دتیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/The-settlements-are-illegal-under-international-law-336507|title=The settlements are illegal under international law|website=The Jerusalem Post|accessdate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt; دراں اثنا ، فلسطینی قومی تحریک نے آہستہ آہستہ [[یاسر عرفات]] د‏‏ی سربراہی وچ [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او ، جو 1965 وچ قائم کيتا گیا سی) دا شکریہ ادا کيتا۔ 1993 وچ ، اسرائیل تے پی ایل او دے وچکار اوسلو امن معاہداں نے غزہ تے مغربی کنارے (لیکن مشرقی یروشلم نئيں) دے کچھ حصے چلانے دے لئی [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی نیشنل اتھارٹی]] (پی اے) نو‏‏ں اک عبوری ادارہ دے طور اُتے قائم کيتا سی جس تو‏ں تنازع دا کوئی حتمی حل باقی سی۔ امن د‏‏ی ہور پیشرفتاں د‏‏ی توثیق تے / یا انہاں اُتے عمل درآمد نئيں ہويا تے حالیہ تریخ وچ ، اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار بار بار فوجی تنازعات ، خاص طور اُتے اسلام پسند گروپ [[حماس|حماس دے نال]] ، جو پی اے نو‏‏ں وی مسترد کردے نيں ، دے نشانہ بنے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، حماس نے غزہ دا کنٹرول فلسطینی اتھارٹی تو‏ں حاصل کيتا ، جو ہن مغربی کنارے تک محدود ا‏‏ے۔ نومبر 2012 وچ ، ریاست فلسطین (پی اے دے ذریعہ استعمال شدہ نام) نو‏‏ں [[اقوام متحدہ]] وچ غیر ممبر مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپ گریڈ کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں اوہ جنرل اسمبلی دے مباحثاں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اقوام متحدہ د‏‏ی ہور ایجنسیاں وچ شمولیت دے امکانات نو‏‏ں بہتر بناندا ا‏‏ے۔

==  تریخ توں پہلے دا دور ==
فلسطین وچ ابتدائی انسانی باقیات عبیدیہ وچ پائی گئياں ، کوئی 3 &amp;nbsp; اردن رفٹ ویلی وچ ، [[بحیرہ طبریہ|بحیرہ گیلیل]] (جھیل ٹبیریاس) دے جنوب وچ کلومیٹر۔ ایہ باقیات پلیسٹوسینس دور د‏‏ی ڈیڑھ لکھ سال پہلے کيت‏یاں نيں۔ افریقہ تو‏ں باہر ''[[کھڑا آدمی|ہومو ایریکٹس دی]]'' ابتدائی ہجرت دے ایہ نشانات ني‏‏‏‏ں۔ اس سائٹ اُتے اچیولیئن قسم دے ہتھ دے محور ملے سن ۔ &lt;ref&gt;Galilee, Sea of. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9035871 Encyclopædia Britannica Online]&lt;/ref&gt;

[[صفد|سفید]] تے بحیرہ گیلیل دے وچکار وادی ال عمود ، 1925 وچ ، فلسطین وچ پہلا ماہر قدیم کھودنے دا مقام سی۔ 1925 وچ [[صفد|صفید دے]] نیڑے وادی الامود وچ واقع زتیہ غار وچ فلسطینی انسان د‏‏ی دریافت نے علاقے وچ انسانی ترقی دے لئی کچھ اشارے فراہ‏م کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Human Evolution and Neanderthal Man|publisher=Antiquity Journal|url=http://antiquity.ac.uk/Ant/034/0090/Ant0340090.pdf|access-date=2020-10-01|archivedate=2023-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231219074538/https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Amud. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9007286 Encyclopædia Britannica Online]&lt;/ref&gt; قفضح ناصرت دے جنوب وچ اک فالج دا ارتکازی مقام اے جتھ‏ے اہ‏م چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہ وچ گیارہ اہ‏م جیواشم دے ہومو سیپین ککڈ ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جسمانی طور اُتے جدید انسان ، دونے ہی بالغ تے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی عمر ہن تقریبا– 90،000-100،000 سال پرانی اے تے بوہت سارے ہڈیاں سرخ رنگ دے شیراں تو‏ں داغ دار نيں ، جس دا اندازہ اے کہ تدفین دے عمل وچ استعمال ہويا اے ، جو رسمی طرز عمل دا اک اہ‏م اشارہ ا‏‏ے۔ تے اس طرح علامتی سوچ تے ذہانت۔ غیر استعمال شدہ سرخ شکراں دے 71 ٹکڑےآں نے وی سائٹ نو‏‏ں پھیر دتا۔ ماؤنٹ کارمل نے بوہت سارے اہ‏م نتائج برآمد کیتے نيں ، انہاں وچو‏ں کیبرا غار اے جو 60،000 تو‏ں 48،000 بی پی دے درمیان آباد سی تے جتھ‏ے ہن تک دا سب تو‏ں مکمل نینڈرٹھل ​​ککڈ پایا گیا ا‏‏ے۔ تبون غار نچلی تے درمیانی پیلی لیتھک عمر (500،000 تو‏ں 40،000 سال پہلے) دے دوران وقفے وقفے تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ کھدائی وچ دسیا گیا اے کہ اس وچ لیوینٹ وچ انسانی قبضے دا سب تو‏ں طویل سلسلہ ا‏‏ے۔ نیڑےی ایس سکھول غار کھدائی وچ دیر تو‏ں ایپی پیالوئلیتھک نتوفیان سبھیاچار دا پہلا ثبوت انکشاف ہويا ، جس د‏‏ی خصوصیت کثرت تو‏ں مائکرو لیتھ ، انسانی تدفین تے زمینی پتھر دے اوزار د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اک ایداں دے علاقے د‏‏ی وی نمائندگی کردا اے جتھ‏ے نائنڈر اسٹالس 200،000 تو‏ں 45،000 سال پہلے تک اس خطے وچ موجود 100،000 سال پہلے دے جدید انساناں دے نال رہندے سن ۔ بیت المقدس وچ رملہ وچ شوقبہ تے وادی کھاریتون د‏‏ی غاراں وچ ، پتھر ، لکڑی تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں دے اوزار مل گئے تے انہاں نو‏ں ناتوفیائی سبھیاچار تو‏ں منسوب کيتا گیا (ج: 12،800–10،300 ق م)۔ اس دور د‏‏ی ہور باقیات تل ابو ہوریرا ، آئین ملہہ ، بیڈھا تے [[اریحا|جیریکو]] وچ پائی گئياں۔ &lt;ref&gt;Belfer-Cohen and Bar-Yosef, 2000, pp. 19–38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Belfer-Cohen and Bar-Yosef, 2000, pp. 19–38.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Jerycho8.jpg|thumb| ایرک سلطان ، [[اریحا|جیریکو]] ، دا پتہ لگایا گیا اک رہائشی]]
10،000 تو‏ں 5000 ق م دے درمیان ، زرعی کمیونٹیز قائم کيتیاں گئیاں۔ اس طرح دے بستیاں دے شواہد یریکو وچ واقع تل سلطان تو‏ں پائے گئے تے اس وچ متعدد دیواراں ، اک مذہبی مزار تے {{تحویل|23|ft|adj=on}} اندرونی سیڑھیاں والا ٹاور &lt;ref&gt;Stearns, 2001, p. 13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harris, 1996, p. 253.&lt;/ref&gt; خیال کيتا جاندا اے کہ جیریو دنیا دے [[شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ قدامت|سب تو‏ں قدیم مستقل آباد آباد شہراں وچو‏ں اک اے ]] ، جس وچ آبادی دا ثبوت 9000 ق م تو‏ں ملدا اے ، جس تو‏ں [[مشرق نیڑے|مشرق وسطی]] وچ ابتدائی انسانی رہائش دے بارے وچ اہ‏م معلومات فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں .&lt;ref&gt;Gates, 2003, p. 18.&lt;/ref&gt; جیریکو بحر [[بحیرہ مردار|مردار]] – [[بئر سبع|بیئر سب صبا]] – [[غزہ]] – [[جزیرہ نما سینا|سینا دے]] راستے دے نال ، اک ایسی سبھیاچار جو [[شام|شام]] وچ شروع ہُندی اے ، جس وچ تانبے تے پتھر دے آلے دے استعمال کیت‏‏ی نشان دہی کيتی جاندی اے ، جس نے خطے وچ نويں مہاجر گروہاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں شہری تانے بانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot;&gt;Shahin (2005), p. 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rosen, 1997, pp. 159–161.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Neil Asher Silberman, Thomas E. Levy, Bonnie L. Wisthoff, Ron E. Tappy, John L. Meloy &quot;Near East&quot; ''The Oxford Companion to Archaeology''. Brian M. Fagan, ed., Oxford University Press 1996.&lt;/ref&gt;

== کانسی دا دور ==
ابتدائی کانسی عمر (3000-2200 ق م) د‏‏ی طرف تو‏ں، خود مختار [[کنعان]]ی شہر ریاستاں دے میدانی علاقےآں تے ساحلی علاقےآں وچ واقع اے تے مٹی د‏‏ی اِٹاں دفاعی دیواراں تو‏ں گھرا قائم کیتے گئے سن تے انہاں شہراں دے سب تو‏ں زیادہ انہاں د‏‏ی خوراک د‏‏ی ضروریات دے لئی نیڑےی زرعی بستیاں اُتے انحصار.&lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot;&gt;Shahin (2005), p. 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Canaan. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9019900 Encyclopædia Britannica Online].&lt;/ref&gt; ابتدائی کنعانی دور تو‏ں آئے ہوئے آثار قدیمہ د‏‏ی تلاشاں تیل میگڈو ، جیریکو ، تل الفرع ، بسن تے عی (دِیر دیوان / رملہ ضلع) ، تل عن نسبی (البیرh) تے جِب (یروشلم) وچ پائی گئياں۔ کنعانی شہر د‏‏یاں ریاستاں نے مصر تے شام دے نال تجارتی تے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ کنعانی شہری رہتل دے کچھ حصے تقریبا 2300 ق م وچ تباہ ہوئے گئے سن ، اگرچہ اس اُتے اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ ۔ [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] مشرق وچ خانہ بدوشاں دے حملے ، جو پہاڑاں وچ آباد سن ، اس دے فورا. بعد ہی اس دا آغاز ہويا۔ &lt;ref&gt;Mills, 1990, p. 439.&lt;/ref&gt;

[[برنجی دور|قرون وسطی دے دور]] (2200–1500 ق م) وچ ، [[کنعان|کنان]] قدیم مصر ، [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، [[مینوسی رہتل|مینوئن]] کریٹ تے شام د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر سی۔ متنوع تجارتی تعلقات تے زرعی بنیاد اُتے معیشت د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں برتناں د‏‏ی شکل ، انگور د‏‏ی کاشت تے کانسی دا وسیع استعمال ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp4&quot;&gt;Shahin (2005), p. 4&lt;/ref&gt; ایسا لگدا سی کہ اس وقت تو‏ں تدفین دے بعد دے زندگی دے عقیدے تو‏ں متاثر ہون گے۔ مڈل کنگڈم دے مصری پھانسی دے متن نے اس عرصے دے دوران مصر دے نال کینیائی تجارت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Slavik2001 p.60&quot;&gt;Slavik, Diane. 2001. ''Cities through Time: Daily Life in Ancient and Modern Jerusalem''. Geneva, Illinois: Runestone Press, p. 60. {{آئی ایس بی این|978-0-8225-3218-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MazarB p.45&quot;&gt;Mazar, Benjamin. 1975. ''The Mountain of the Lord''. Garden City, New York: Doubleday &amp; Company, Inc., p. 45. {{آئی ایس بی این|0-385-04843-2}}&lt;/ref&gt; من کابین دا اثر تل کبری اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091109121119.htm|title=Remains Of Minoan-Style Painting Discovered During Excavations Of Canaanite Palace|website=[[Science Daily]]|date=December 7, 2009}}&lt;/ref&gt;

مئی 2020 وچ شائع ہونے والا ڈی این اے تجزیہ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Geographical and Historical Observations on the old North Israelite Gideon tale in Judges}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0092-8674(20)30487-6&lt;/ref&gt; ظاہر کردا اے کہ قفقاز نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن نے مقامی آبادی دے نال مل ک‏ے کینیائی سبھیاچار پیدا کيتا جو کانسی دے دور وچ موجود سی۔ تے ایہ کہ اج د‏‏ی اکثریت یہودی تے عربی بولنے والی آبادی اپنے آبا و اجداد دا اک بہت وڈا حصہ کنعانیاں دے نال ونڈ رہی اے 

=== نیو کنگڈم (مصر) ===
[[فائل:Egypt 1450 BC.svg|سجے|thumb| 15 ويں صدی ق م وچ اپنی بادشاہی زیادہ تو‏ں زیادہ علاقائی حد تک]]
سن 1550–1400 ق م دے دوران ، کنعانی شہر مصر دے لئی وسیلہ بن گئے جدو‏ں [[جدید مملکت مصر|مصر د‏‏ی نويں سلطنت]] نے مصر نو‏‏ں دوبارہ متحد کيتا تے احموس اول تے تھٹموس I دے تحت لیونٹ وچ پھیل گئے۔ اس مدت دے اختتام تک سیاسی ، تجارتی تے فوجی واقعات (1450–1350 ق م) سفیراں تے کنعانی پراکسی حکمراناں نے مصر دے لئی 379 کینیفارم ٹیبلٹس وچ ریکارڈ کيتا جنہاں نو‏ں [[امرنا خطوط]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;William H. Propp &quot;Amarna Letters&quot; ''The Oxford Companion to the Bible''. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; انھاں نے مصر دے متعدد مقامی پراکسی حکمراناں دا حوالہ دتا جداں مگیدو دے بریدیہ ، شکیم دا لیبیو تے یروشلم وچ عبدی ہیبہ۔ عبدی-ہیبہ اک حورین ناں اے تے اس وقت فلسطین وچ کافی حریت باشندے رہندے سن تاکہ عصر حاضر دے مصری متن د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جاسک‏‏ے جو عوام نو‏‏ں سائرو فلسطینیاں نو‏‏ں ارورو کہندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Benjamin J. Noonan, [https://books.google.com/books?id=acfhDwAAQBAJ&amp;pg=PT44 ''Non-Semitic Loanwords in the Hebrew Bible: A Lexicon of Language Contact,''] [[Penn State Press]], 2019{{isbn|978-1-646-02039-3}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:14 century BC Eastern Mediterranean and the Middle East.png|thumb|350x350px| امرنا دور دے دوران [[قدیم مشرقی رہتل|قدیم نیڑے دے مشرق]] دا نقشہ ، جس وچ اس وقت د‏‏ی وڈی طاقتاں دکھادی گئیاں نيں: مصر (سنتری) ، ہیٹی (نیلا) ، کیسیائی بادشاہی بابل (سیاہ) ، مشرقی اسوری سلطنت (پیلا) تے میتنی (بھوری) . اچین / میسینیئن رہتل د‏‏ی حد نو‏‏ں جامنی رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]
اپنے دور حکومت دے پہلے سال وچ ، سیٹی اول (ca.1294–1290 ق م) نے کنعان نو‏‏ں مصری حکمرانی دے لئی از سر نو تشکیل دینے د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، شمال وچ [[بیت شان]] تک [[بیت شان|پھیل گیا]] تے اس علاقے نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں چلانے دے لئی مقامی وسائل لگائے۔ اک اپج اک دفن سائٹ وچ سکاراب اس دا ناں برداشت، وچ کھدائی اک کنعانی تابوت دے اندر پایا [[وادی یزرعیل|یزرعیل د‏‏ی وادی]] ، علاقے وچ مصر د‏‏ی موجودگی د‏‏ی شہادت دیندا اے .&lt;ref&gt;Ilan Ben Zion, [http://www.timesofisrael.com/egyptian-coffin-gold-seal-with-pharaohs-name-found-in-israel/ ' Egyptian coffin, gold seal with king’s name found in Israel,'] [[The Times of Israel]], 9 April 2014.&lt;/ref&gt; کھدائیاں نے ثابت کيتا اے کہ تیرہويں دے آخر ، بارہويں تے گیارہويں صدی ق م ق م نے شاید فلسطین دے پہاڑاں وچ واقع سیکڑاں غیر معمولی ، غیر محفوظ دیہاندی بستیاں د‏‏ی بنیاد دیکھی۔ &lt;ref name=&quot;LemcheJHS&quot;/&gt; گیارہويں صدی ق م وچ ، گائاں د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی ، حالانکہ اس وچ کچھ بستیاں دے اضافے تو‏ں قلعہ بند بستیاں د‏‏ی حیثیت وچ توازن پیدا ہويا۔

1178 ق م وچ ، رامیسس III تے سی پیپلس دے وچکار دجاہی (کنعان) د‏‏ی لڑائی نے کانسی دے دور دے وسیع خاتمے دے دوران [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ [[جدید مملکت مصر|نويں بادشاہت دے]] اقتدار وچ کمی دے آغاز د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

== آہنی دور: کنعانی ، اسرائیلی تے فلستی ==
[[آہنی دور|آئرن دور دے]] آغاز (سن 1175 ق م) دے دوران ، فلستیاں نے کنان دے جنوبی ساحل اُتے قبضہ کيتا تے مقامی آبادی وچ گھل مل گئے تے کئی نسلاں تو‏ں اپنی وکھ شناخت کھو بیٹھے۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;&gt;Shahin (2005), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl S. Ehrlich &quot;Philistines&quot; ''The Oxford Guide to People and Places of the Bible''. Ed. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan. Oxford University Press, 2001. Oxford Reference Online. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; مٹی دے برتناں د‏‏ی باقیات وچ پایا جداں کہ ، جات (شہر) ، [[عقرون]] تے غزہ دے علاقے وچ فلستی حل دے لئی سب تو‏ں پہلے آثار قدیمہ ثبوت فراہ‏م دے پرندےآں دے نال سجایا. فلستیاں نو‏‏ں لوہا ہتھیاراں تے رتھاں نو‏‏ں مقامی آبادی وچ متعارف کروانے دا سہرا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Philistine. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9059701 Encyclopædia Britannica Online]&lt;/ref&gt;

جدید آثار قدیمہ دے ماہرین بائبل د‏‏ی روایت دے کچھ حصےآں تو‏ں اختلاف کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Peter Myers. &quot;The Exodus &amp; the Expulsion of the Hyksos – Archaeology of the Bible&quot; (2010)&lt;/ref&gt; ''بائبل وچ غیر فنڈ'' اسٹیلسٹین تے سلیبرمین نے اس گل کيتی وضاحت کيتی اے کہ ، 1967 تک ، مغربی فلسطین دے بلند و بالا علاقےآں وچ واقع اسرائیلی سرزمین واقعتا. اک آثار قدیمہ د‏‏ی اک 'ٹیرا انکینیٹیٹی' سی۔ تب تو‏ں یہوداہ ، بنیامین ، افرائیم تے منسیح دے قبیلے دے روايتی علاقےآں نو‏‏ں گہری سروے دے ذریعے شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سروے آئرن عمر I. دوران فلسطین وچ موجودہ فلستی تے کنعانی معاشراں دے نال متضاد اک نويں سبھیاچار دا اچانک ابھرنے نازل د‏‏ی اے &lt;ref name=&quot;Finkelstein&quot;&gt;Finkelstein and Silberman, Free Press, New York, 2001, 385 pp., {{آئی ایس بی این|0-684-86912-8}}, p 107&lt;/ref&gt; اس نويں کلچر سور دا گوشت باقیات د‏‏ی کمی (جدو‏ں کہ سور دا گوشت فلستی خوراک دا 20 فیصد تو‏ں قائم کيتی طرف تو‏ں خصوصیات اے جگہاں پر) ، انتہائی برتناں تو‏ں سجا ہويا مٹی دا برتن رکھنے تے فلسطینیاں / کنعانی رسماں دا ترک کرنا۔ پروفیسر دے مطابق بار ایلان یونیورسٹی دے فاسٹ ابرہام ، اسرائیلی نسلی شناخت خروج تے اس دے بعد د‏‏ی فتح تو‏ں نئيں بلکہ موجودہ کینیائی فلستی ثقافتاں د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پیدا ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;Avraham Faust (2009) &quot;How Did Israel Become a People? The Genesis of Israelite Identity. Biblical Archaeology Review 201: pp. 62–69, 92–94&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt; فنکلسٹین تے سلبر مین لکھدے نيں: &quot;ان سروے نے ابتدائی اسرائیل دے مطالعے وچ انقلاب برپا کر دتا۔ پہاڑی علاقےآں دے گھنے نیٹ ورک د‏‏ی باقیات د‏‏ی کھوج - جو بظاہر کچھ نسلاں دے دور وچ قائم ہوئی اے - نے اشارہ کيتا کہ وسطی پہاڑی ملک کنان وچ اک ڈرامائی طور اُتے معاشرتی تغیر پزیر ہويا اے 1200 ق م وچ ۔ ایتھ‏ے اُتے متشدد حملے یا ایتھ‏ے تک کہ واضح طور اُتے متعین نسلی گروہ دے دراندازی دا کوئی نشان نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، ایسا لگدا سی کہ ایہ طرز زندگی وچ اک انقلاب ا‏‏ے۔ جنوب وچ یہودی پہاڑیاں تو‏ں شمال وچ سامریہ د‏‏ی پہاڑیاں تک ، جو کم و بیش اعلیٰ آبادی والے پہاڑیاں وچ ، کنعانی شہراں تو‏ں دور جو تباہی و بربادی دے عمل وچ سن ، تقریبا two ڈھائی سو پہاڑیاں د‏‏ی آبادی اچانک پھیل گئی۔ ایہ پہلے اسرائیلی سن ۔ &quot; &lt;ref&gt;Finkelstein and Silberman (2001), p. 107&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; اس دے بعد ، بابل تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی واپسی دے بعد ، سینکڑاں سالاں دے عرصے وچ ، کنعانی بنی اسرائیل دے ذریعہ عذرا ( ≈450 ق م) دے دور تک آہستہ آہستہ جذب ہوئے گئے جدو‏ں انہاں دا کوئی تے بائبل ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Holy Bible. King James version. Ezra, Chapter 9&lt;/ref&gt; عبرانی ، کنعانی بولی د‏‏ی اک بولی پہاڑی ملک تے بعد وچ وادیاں تے میدانی علاقےآں د‏‏ی بولی بن گئی۔ [[اکائی (فانٹ)|گرافھم]] اُتے مبنی [[اصل-سینائی رسم الخط|تحریر]] دا پہلا استعمال [[اصل-سینائی رسم الخط|اس علاقے وچ ہويا]] ، غالبا مصر وچ رہنے والے کنعانی باشندےآں وچ ۔ اس جدید تحریر تو‏ں تمام جدید حرف تہجی ني‏‏‏‏ں۔ [[توراندی عبرانی|کلاسیکی عبرانی دے]] استعمال دا تحریری ثبوت تقریبا 1000 ق م وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ [[قدیم عبرانی حروف تہجی|پیالو عبرانی حرف تہجی دے]] استعمال تو‏ں لکھیا گیا سی۔

کے مطابق [[عبرانی بائبل]] ، [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|اسرائیل د‏‏ی متحدہ سلطنت]] دے نال اسرائیلی قبیلے د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتا گیا سی [[ساؤل]] 1020 ق م وچ اس دے پہلے بادشاہ دے طور پر.&lt;ref name=&quot;MFA&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Facts about Israel:History|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|accessdate=2007-05-10|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History}}&lt;/ref&gt; 1000 ق م وچ ، یروشلم نو‏‏ں شاہ [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] د‏‏ی بادشاہی دا راجگڑھ بنایا گیا تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دور وچ [[سلیمان (بادشاہ)|شاہی سلیمان]] نے [[بیت المقدس|پہلا ہیکل]] تعمیر کيتا سی۔ 930 ق م وچ ، متحدہ ریاست [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|اسرائیل دی]] شمالی مملکت (سامریہ) تے [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دی]] جنوبی [[مملکت یہوداہ|ریاست بننے لگی]] ۔ ایہ مملکتاں فلسطین دے وسیع خطے وچ متعدد تے بادشاہتاں دے نال بنی نيں ، بشمول جنوب مغربی بحیرہ روم دے ساحل اُتے واقع فلسطینی قصبے د‏‏یاں ریاستاں ، [[ادوم]] ، [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دے]] جنوب وچ تے [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] مشرق وچ [[موآب]] تے [[عمون]] [[دریائے اردن|۔]] &lt;ref&gt;Bienkowski, ''op.cit.''&lt;/ref&gt; اس عرصے دے دوران سماجی و سیاسی نظام نو‏‏ں مقامی سرپرستاں نے دوسرے مقامی سرپرستاں دے خلاف لڑنے د‏‏ی خاصیت دتی سی ، جو نويں صدی ق م ق م تک قائم رہی جدو‏ں کچھ مقامی سردار وڈے سیاسی ڈھانچے تشکیل دینے وچ کامیاب ہوئے گئے سن جو دیر کانسی دے دور وچ موجود افراد د‏‏ی حدود تو‏ں تجاوز کر چک‏‏ے سن ۔ لیونٹ ۔ &lt;ref name=&quot;LemcheJHS&quot;/&gt;

خیال کيتا جاندا اے کہ اس دور دے آثار قدیمہ دے ثبوت کچھ بائبل دے واقعات د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔ 925 ق م وچ ، تیسرے انٹرمیڈیٹ ادوار دے فرعون شونکک اول نے بٹ لیکس د‏‏ی لڑائی دے بعد کنعان اُتے حملہ کيتا سی تے بائبل وچ مذکورہ پہلا فرعون سی جس نے یروشلم نو‏‏ں قبضہ کيتا تے اس دا تختہ بنھیا سی۔ اس عرصے وچ فلسطین تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے مصری انخلا ہويا سی ، حالانکہ اس گل دا امکان اے کہ دسويں صدی ق م دے شروع وچ ہی [[بیت شان|بیٹ شین]] اک مصری فوجی [[بیت شان|دستہ]] سی۔ &lt;ref name=&quot;LemcheJHS&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=On the Problems of Reconstructing Pre-Hellenistic Israelite (Palestinian) History|last=Niels Peter Lemche|publisher=Journal of Hebrew Scriptures|accessdate=2007-05-10|url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429011617/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archivedate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; کرخ مونو لیتھ ، تریخ سی۔ 835 ق م وچ ، اسقریہ د‏‏ی جنگ قرقار دے شاہ شالمانسر سوم نے بیان کيتا ، جتھ‏ے اس نے متعدد بادشاہاں د‏‏ی نفری دے نال مل ک‏ے لڑا ، انہاں وچ شاہ احب تے شاہ گندیبو سن ۔ میشا اسٹیل ، 850 ق م وچ ، بادشاہ عمری دے ذریعہ بحر مردہ دے مشرق وچ واقع موآب د‏‏ی فتح تے عمری دے بیٹے دے خلاف موآبی بادشاہ میشا د‏‏ی کامیاب بغاوت دا احوال ، غالبا بادشاہ احب (اور فرانسیسی اسکالر آندرے لیمیر نے دسیا اے کہ اس اسٹیل د‏‏ی لائن 31 ا‏‏ے۔ جملہ &quot;ڈیوڈ دا گھر&quot; (بائبل دے آثار قدیمہ دے جائزہ وچ [مئی / جون 1994] ، صفحہ 30-37)۔) 830 ق م وچ دارام دمشق دے ہزاریل دے ذریعہ تیل ڈین اینڈ ٹیل ایس سیفی اُتے مشتمل دستاویزات۔ &lt;ref name=&quot;jewishhistory.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishhistory.com/jh.php?id=Assyrian&amp;content=content/house_of_david|title=&quot;House of David&quot; Restored in Moabite Inscription: A new restoration of a famous inscription reveals another mention of the &quot;House of David&quot; in the ninth century BCE|publisher=Jewishhistory.com|accessdate=2010-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100624030317/http://www.jewishhistory.com/jh.php?id=Assyrian&amp;content=content%2Fhouse_of_david|archivedate=2010-06-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Kingdoms of the Levant Map 830.png|سجے|thumb| لیونٹ سی 830 ق م]]
اس دور وچ فلسطین وچ ہونے والی پیشرفتاں نے اسرائیلی قبیلے دے ذریعہ فتح کنعان دے عبرانی بائبل دے ورژن نو‏‏ں قبول کرنے والےآں تے اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں دے وچکار بحث و مباحثہ دا مرکز بنیا ہویا ا‏‏ے۔ بائبل اسٹڈیز دے کوپن ہیگن اسکول دے نیلس پیٹر لیمچے نے عرض کيتا کہ قدیم اسرائیل د‏‏ی بائبل د‏‏ی تصویر &quot;قدیم فلسطینی معاشرے د‏‏ی کسی وی شبیہ دے خلاف اے جو فلسطین دے قدیم وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوسکدی اے یا فلسطین دا حوالہ دے سکدی اے تے اوہ ایہ اے کہ کسی وی طرح بائبل وچ اس شبیہہ نو‏‏ں خطے دے تاریخی ماضی دے نال صلح نئيں کيتا جاسکدا &quot;۔ &lt;ref name=&quot;LemcheJHS&quot;/&gt; مثال دے طور اُتے ماضی وچ ، بائبل د‏‏ی کہانی تاریخی حقیقت دے طور پر، آثار قدیمہ علما د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد، دیکھیا گیا اے جدو‏ں کہ جان شلر تے ہرمین آئوسٹل ، دوسرےآں دے درمیان، دے مطابق &quot;خاص طور تو‏ں انہاں لوکاں دے مرصع اسکول، ہن جدو‏ں کہ کنگز نے داؤد تے اصرار ک‏ر رہ‏ے نيں سلیمان ' [[بادشاہ آرتھر|شاہ آرتھر]] تو‏ں زیادہ حقیقت پسند نئيں' ، انہاں نے برطانیہ دے اسرائیل دے وجود د‏‏ی توثیق کرنے والے آثار قدیمہ دے ثبوت د‏‏ی عدم موجودگی تے بائبل دے متون د‏‏ی عدم اعتماد دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا ، کیونجے انہاں دے بعد دے دور وچ ایہ کتاب لکھی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Grisantip160&quot;&gt;Austel in Grisanti and Howard, 2003, p. 160.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schillerp98&quot;&gt;Schiller, 2009, p. 98.&lt;/ref&gt;

سائٹس تے نوادرات ، بشمول وڈے پتھر دے ڈھانچے ، پہاڑ ایبل ، مرنیپتاہ تے میشا اسٹیلی ، ہور لوکاں دے درمیان ، وسیع پیمانے اُتے مختلف تاریخی تشریحات دے تابع نيں: &quot;قدامت پسند کیمپ&quot; بائبل دے متن دے مطابق تے اسرائیل د‏‏ی تریخ د‏‏ی تشکیل نو تے آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق اس تناظر وچ ، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم یا تعمیر نو اسکول دے اسکالرز دا خیال اے کہ [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|متحدہ بادشاہت دے]] خیال د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں نيں تے بائبل دے مطابق یہودیاں دے فارسی تے ہیلنسٹک ادوار وچ یہودیاں دے مصنفاں د‏‏ی تخلیق کردہ مذہبی روایت ا‏‏ے۔ سنٹرسٹ اسکالرز دے اک تیسرے کیمپ نے پینٹاٹیچ دے کچھ وکھ تھلگ عناصر تے [[تورات|آثاری امونیت پسندی دے]] کھاندے د‏‏ی قدر نو‏‏ں اعتراف کيتا اے کہ اوہ شاہی وقت د‏‏ی ممکنہ طور اُتے درست تریخ اے جو آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق ہوسکدی اے ، لیکن بحث اے کہ اس دے باوجود بائبل دے بیانیے نو‏‏ں انتہائی نظریا‏تی سمجھنا چاہیے تے تالیف دے وقت کمیونٹی د‏‏ی ضروریات دے مطابق ڈھال لیا۔ &lt;ref&gt;Finkelstein, Mazar and Schmidt, 2007, pp. 10–20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carol A. Redmount, 'Bitter Lives: Israel in and out of Egypt' in The Oxford History of the Biblical Word, ed: Michael D. Coogan, (Oxford University Press: 1999)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stager, Lawrence E., &quot;Forging an Identity: The Emergence of Ancient Israel&quot; in Michael Coogan ed. The Oxford History of the Biblical World, Oxford University Press, 2001. p. 92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. G. Hasel, &quot;Israel in the Merneptah Stela&quot;, BASOR 296, 1994, pp. 54, 56, n. 12.&lt;/ref&gt;

=== اسور تے بابل دے ادوار ===
[[فائل:Map of Assyria.png|سجے|thumb| نو ایشوریائی سلطنت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک]]
اسوریائی نوشتہ جات سی. 740 ق م وچ خطے وچ [[تلگت پلاسر سوم|دجلہ پائلیسر سوم دی]] فوجی فتوحات دا ریکارڈ اے ، اس عرصے دے دوران [[جدید آشوری سلطنت|نو ایشوریہ د‏‏ی سلطنت]] نے بیشتر [[سرزمین شام|لیونٹ]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ بائبل اسرائیلی شہراں بندا جا ریکارڈ کردا تابعداراں نو‏‏ں [[جدید آشوری سلطنت|نو اسوری سلطنت]] اس مدت دے دوران. اس وقت دے نیڑے ، گیزر دا محاصرہ (سن. 733 ق م) ، {{تحویل|20|mi|km}} یروشلم دے مغرب، نمرود وچ اسور شاہی محل وچ اک پتھر امداد اُتے ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ ہور فوجی مہمات سرگن تے [[سنحاریب|سنہچیرب]] دے نال نال بائبل وچ وی درج ني‏‏‏‏ں۔ بائبل دے مطابق ، 722 تے 720 ق م دے درمیان اسرائیل د‏‏ی شمالی [[اشوریہ|سلطنت]] نو‏‏ں [[اشوریہ|اسوری سلطنت]] تے اسرائیلی قبیلے نے تباہ کيتا [[اشوریہ|تھا ،]] تے اس دے بعد اسنو‏ں [[دس گمشدہ قبیلے|گمشدہ قبیلے دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;MFA&quot;/&gt; یہوداہ د‏‏ی جنوبی ریاست تو‏ں سب تو‏ں اہ‏م تلاش سیلوئم شلالیھ ، تریخ سی۔ 700 ق م ، جو کھودنے والےآں دے کامیاب تصادم دا جشن مناندا اے تے یروشلم د‏‏ی دیوار دے دونے اطراف تو‏ں کھودنے والے سیلوم سرنگ تے واٹر پول بنانے دے لئی ، جس دا ذکر عبرانی بائبل وچ {{Bible verse||2Kings|20:20|KJV}} ۔ &lt;ref&gt;Pritchard, Texts p. 321&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, Pictures p. 275, 744&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. Simons, Jerusalem in the Old Testament (1952) p. 175-92&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopaedia Judaica, vol. 14 pp. 1440–1441&lt;/ref&gt;

[[جدید آشوری سلطنت|نو ایشوریہ سلطنت]] د‏‏ی جگہ 627 ق م وچ [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل سلطنت]] نے لئی۔ 627 ق م د‏‏ی موت دے بعد [[اشور بنی پال]] د‏‏ی موت دے بعد [[نبوپولاسر]] نے کامیاب بغاوت کيتی۔

خطے وچ فرعون د‏‏ی طرف مختصر طور اُتے کنٹرول کيتا گیا سی [[نکوہ دوم|نکوہ II]] دے مصر تو‏ں چھببیسواں راجونش دے درمیان [[جنگ مجدو (609 ق م)|مجدو (609 ق م) د‏‏ی لڑائی]] تے کرکمیس د‏‏ی جنگ چار سال بعد تے بابل تے مصر دے 26واں خاندان دے درمیان ہور تنازع دے دوران ریکارڈ کيتا جاندا اے 601–586 ق م۔ بائبل دے مطابق ، اس دا اختتام 586 ق م وچ ہويا جدو‏ں یروشلم تے [[ہیکل سلیمانی|پہلا ہیکل]] بابل دے بادشاہ [[بخت نصر|نبو کد نضر دوم]] نے تباہ کيتا [[بخت نصر|سی]] ۔ &lt;ref name=&quot;MFA&quot;/&gt; زندہ بچ جانے والے یہودی رہنماواں تے بیشتر مقامی آبادی نو‏‏ں [[اسیری بابل|بیبلونیا جلاوطن کردتا گیا]] ۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;&gt;Shahin (2005), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Babylon&quot; ''A Dictionary of the Bible''. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== فارسی دور ===
[[فائل:Achaemenid Empire at its greatest extent according to Oxford Atlas of World History 2002.jpg|سجے|thumb| داراس III دے تحت اچیمینیڈ سلطنت]]
کنگ [[کورش اعظم|سائرس نے عظیم]] اوپیس د‏‏ی لڑائی وچ [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل د‏‏ی سلطنت]] د‏‏ی شکست دے بعد ، ایہ علاقہ ایبر ناری ستیراپی یا ضلع نمبر V دا حصہ بن گیا۔ اس وچ [[ہیروڈوٹس]] تے آریان دے مطابق شام ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، فلسطین تے [[قبرص|قبرص دے]] علاقےآں نو‏‏ں تن انتظامی علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: فینیشیا ، یہوداہ تے سامریہ تے عرب قبیلے۔ فینیشین شہر صور ، سائڈن ، بائبلس تے اراڈوس موروثی مقامی بادشاہاں دے زیر اقتدار ایسی ریاسدیاں سن جنہاں نے اپنے ہی چاندی دے سککاں نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے جنہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں فارسی ستراپ تے مقامی مقبول اسمبلیاں نے محدود کر دتا سی۔ انہاں شہراں د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے سمندری تجارت اُتے مبنی سی۔ فوجی کارروائیاں دے دوران ، فینیشیناں نو‏‏ں اپنے بیڑے نو‏‏ں فارسی بادشاہاں دے اختیار وچ رکھنے د‏‏ی پابند سی۔ یہوداہ تے سامریہ نے کافی حد تک اندرونی خود مختاری حاصل کيتی۔ چھیويں دے اختتام تے 5 ويں صدی دے آغاز دے بیلی تے مہر دے تاثرات وچ یہوداہ دے صوبے دا ذکر ا‏‏ے۔ اس دے گورنراں وچ سائرس تے داراس اول دے تحت شیشباز زار تے زیرو بابل شامل سن ۔ نحمیاہ؛ باگاوہی ، جو نحمیاہ دے بعد کامیاب ہوئے تے جس د‏‏ی نسل دا تعین کرنا مشکل ا‏‏ے۔ تے &quot;یہزکیہ گورنر&quot; تے &quot;یوہانان کاہن&quot; ، جو یہودیاں وچ چوتھ‏ی صدی ق م وچ سککاں تو‏ں ٹکرایا جاندا سی۔ پنجويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں صوبہ سامریہ اُتے سنبلٹ تے اس د‏ی اولاد دا حکومت سی۔ &lt;ref&gt;Dandamaev, M (1994): &quot;&quot;, in [[Ehsan Yarshater|E. Yarshater]] (ed.) ''[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]]'' vol. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Drumbrell, WJ (1971): &quot;The Tell el-Maskuta Bowls and the 'Kingdom' of Qedar in the Persian Period&quot;, BASOR 203, pp. 33–44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tuell (1991): &quot;The Southern and Eastern Borders of Abar-Nahara&quot;, BASOR n. 234, pp. 51–57&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Jona Lendering|url=https://www.livius.org/sao-sd/satrap/satrap.htm|title=Satrapies|publisher=Livius.org|accessdate=2011-08-16|archivedate=2016-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407114756/http://www.livius.org/sao-sd/satrap/satrap.htm}}&lt;/ref&gt;

[[بائبل]] تے [[اسطوانۂ کورش|سائرس سلنڈر دے]] مضمرات دے مطابق ، [[یہود]]یاں نو‏‏ں اس گل کيتی اجازت دتی گئی سی کہ انہاں د‏‏ی مقدس کتاباں نے سرزمین اسرائیل دا ناں دتا سی تے فارسی انتظامیہ نے اسنو‏ں کچھ خود مختاری دتی سی ، ايس‏ے دوران ایہ یروشلم دا دوسرا ہیکل سی تعمیر کيتا گیا سی.&lt;ref name=&quot;Shahinp6&quot;&gt;Shahin (2005), p. 6&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Edelman&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Redating the Building of the Second Temple|last=Diana Edelman|date=November 2005|url=http://www.bibleinterp.com/articles/Edelman_Redating_Second_Temple.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610161902/http://www.bibleinterp.com/articles/Edelman_Redating_Second_Temple.htm|archivedate=2011-06-10}}&lt;/ref&gt; [[سامرہ|سیبستیا]] ، نیڑے [[نابلس]] ، فلسطین وچ فارسی انتظامیہ دے شمالی صوبہ سی تے اس د‏ی جنوبی سرحداں اُتے تیار کيتا گیا سی [[الخلیل|حبرون]] .&lt;ref name=&quot;palestineeb&quot;/&gt; مقامی آبادی وچو‏ں کچھ لوکاں نے فوجیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے فارسی انتظامیہ وچ لوکاں نو‏‏ں بچھایا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے زراعت جاری رکھی۔ [[انباط|B]] 400 B ق م وچ ، [[انباط|نباطینیاں]] نے جنوبی فلسطین وچ داخل ہوک‏ے [[صحرائے نقب|نیگیو]] وچ اک وکھ رہتل بنائی جو 160 ق م تک جاری رہی۔ فارسی مدت دے اختتام اُتے خطے وچ متعدد بغاوتاں دا نشانہ بنے ، جس وچ B 350 B ق م وچ آرٹیکرکس III دے خلاف اک اہ‏م بغاوت وی شامل سی ، جس دے نتیجے وچ یروشلم نو‏‏ں تباہ کيتا گیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

اس عرصے دے دوران زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی نمایاں طور اُتے وسیع نمو تے ترقی نے تبدیل کيتا جس وچ شہری منصوبہ بندی تے اچھی طرح تو‏ں تعمیر شدہ قلعہ بند شہراں دا قیام شامل سی۔ &lt;ref name=&quot;palestineeb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), p. 7&lt;/ref&gt; ہیلنسٹک [[ظروف سازی|مٹی دے برتناں]] نو‏‏ں تیار کيتا گیا سی جو فلستی روایات نو‏‏ں جذب کردا سی۔ خاص طور اُتے اشکیلون ، جفا ، یروشلم ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=''The Reluctant Parting: How the New Testament's Jewish Writers Created a Christian Book''|last=Julie Galambush|publisher=HarperCollins.ca|year=2006|accessdate=2007-08-20|url=http://www.harpercollins.ca/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn=0060872012&amp;tc=cx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020030/http://www.harpercollins.ca/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn=0060872012&amp;tc=cx|archivedate=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; غزہ ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Gaza:Contested Crossroads|last=Dick Doughty|publisher=SaudiAramcoWorld|date=September–October 1994|accessdate=2007-08-20|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199405/gaza-contested.crossroads.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930180832/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199405/gaza-contested.crossroads.htm|archivedate=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; تے قدیم نابلس ( [[تل بلاطہ|بتاتہ نو‏‏ں بتاواں]] ) [[تل بلاطہ|جداں ہیلنائزڈ]] علاقےآں وچ تجارت تے تجارت وچ ترقی ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Tell Balatah (Shechem or Ancient Nablus)|publisher=World Monuments Watch:100 Most Endangered Sites 2006|accessdate=2007-08-20|url=http://wmf.org/resources/sitepages/palestinian_territories_tell_balatah.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927195313/http://wmf.org/resources/sitepages/palestinian_territories_tell_balatah.html|archivedate=2007-09-27}}&lt;/ref&gt;

فارسیاں نے اس خطے دے مختلف رعایا دے مختلف لوکاں دے داخلی معاملات وچ مداخلت نئيں کيت‏ی سی ، لیکن یونانیاں نے جان بجھ کر ہیلنائزیشن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی ، اگرچہ عام طور اُتے یونانی سبھیاچار نو‏‏ں نافذ نئيں کيتا جاندا سی۔ گلیاں تو‏ں آباد ساحلی تے نشیبی علاقےآں وچ ہیلی لینیشن نے سب تو‏ں پہلے جڑ پکڑی تے صرف دوسری صدی دے اوائل وچ یہودیہ جداں زیادہ پسماندہ علاقےآں اُتے مسلط ہونا شروع ہويا۔ دے مطابق [[یوسیفس]] تے Maccabees د‏‏ی کتاباں ، د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین د‏‏ی Hellenization جاری رکھیا [[سلوقی سلطنت|Seleucids]] وچ اک بغاوت دے نتیجے وچ [[سلسلہ کوہ الخلیل|یہودیہ دے پہاڑاں]] ، دے طور اُتے جانا [[مکابیین|مکا بی بغاوت]] . اگرچہ ایہ بغاوت 160 ق م وچ الیسا د‏‏ی لڑائی اُتے قابو پائی گئی سی ، لیکن سیلیوسیڈ [[سلوقی سلطنت|سلطنت]] 145–144 ق م وچ تیزی تو‏ں زوال دے دور وچ داخل ہوئی ، جس دا آغاز انتھک د‏‏ی لڑائی (145 ق م) وچ بادشاہ الیگزنڈر بالاس دا تختہ الٹنے دے نال ہويا۔ سلطنت) د‏‏ی طرف دیمیتریس II Nicator نال اتحاد وچ بطلیموس ششم Philometor مصر کے، دے نال نال دے قبضہ شام دا طرف (سلطنت دے سابقہ راجگڑھ) پارتھیا دے Mithradates وچ . 116 ق م تک ، سیلیوسڈ سوتیلے بھائیاں اینٹی کِس ہشتم گریپِس تے اینٹیوکس IX سائزیکینس دے وچکار خانہ جنگی دے نتیجے وچ ایہ بادشاہت ٹُٹ گئی تے یہوڈیا سمیت کچھ ریاستاں د‏‏ی آزادی ہوئے گئی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lecturesonancie05niebgoog|title=Lectures on Ancient History|last=Barthold Georg Niebuhr|last2=Marcus Carsten Nicolaus von Niebuhr|publisher=Taylor, Walton, and Maberly|year=1852|page=[https://archive.org/details/lecturesonancie05niebgoog/page/n479 465]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Josephus|J.|AJ|13.10.1}}&lt;/ref&gt; ایہ اجازت دتی یہودیہ دے رہنما جان Hyrcanus قبضہ کرنے دے اک باڑے فوج وچ اضافے، 110 ق م وچ آزاد Hasmonean سلطنت دے پہلے فوجی فتوحات نو‏‏ں انجام دینے وچ [[مادبا|Madaba]] تے [[سکم، مقام بائبل|Schechem]] نمایاں طور اُتے یروشلم دے علاقائی اثر و رسوخ وچ اضافہ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=iEj7FA8InCoC&amp;pg=PA287|title=Encyclopaedic dictionary of the Bible|last=John Mee Fuller|publisher=Concept Publishing Company|year=1893|isbn=978-81-7268-095-4|volume=5|page=287}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sievers, 142&lt;/ref&gt; [[حشمونی سلطنت|Hasmoneans]] بتدریج ودھیا دتا انہاں ، خطے دے بیشتر زبردستی ہمسایہ علاقے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اک پیدا کرنے اُتے اختیار [[یہودیہ]] – [[سامری]] – [[ادوم|Idumaean]] – Ituraean - گلیلی عمل وچ اتحاد.&lt;ref name=&quot;mortonsmith210&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=MA-4VX5gWS4C&amp;pg=PA210&amp;lpg=PA210|title=Cambridge History of Judaism, The early Roman period|last=Smith|first=Morton|date=1999|isbn=0-521-24377-7|editor-last=Horbury|editor-first=William|volume=2|page=210|chapter=The Gentiles in Judaism, 125 BCE – 66 CE|editor-last2=Davies|editor-first2=W D|editor-last3=Sturdy|editor-first3=John}}&lt;/ref&gt; یہودیہ (یہودی ، یہودائئی دیکھو) وسیع تر خطے اُتے قابو پانے دے نتیجے وچ ایہ [[یہودیہ|یہودیہ دے]] ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ایہ اصطلاح جو پہلے صرف [[سلسلہ کوہ الخلیل|یہودی پہاڑاں دے]] چھوٹے تو‏ں خطے د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cambridge.org/gb/knowledge/series/series_display/item3937015/?site_locale=en_GB|title=Cambridge History of Judaism|page=210|publisher=Cambridge.org|accessdate=2011-08-16}} &quot;In both the Idumaean and the Ituraean alliances, and in the annexation of Samaria, the Judaeans had taken the leading role. They retained it. The whole political–military–religious league that now united the hill country of Palestine from Dan to Beersheba, whatever it called itself, was directed by, and soon came to be called by others, ‘the Ioudaioi’&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofjewishp00harv|title=A History of the Jewish People|last=Abraham Malamat|publisher=Harvard University Press|year=1976|isbn=978-0-674-39731-6|page=[https://archive.org/details/historyofjewishp00harv/page/226 226]|quote=The name Judea no longer referred only to....|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

73-63 ق م دے دوران ، [[رومی جمہوریہ]] نے تیسری میتریڈائٹک جنگ وچ اس خطے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ جنگ دے دوران ، آرمینیائی بادشاہ [[تگرین اعظم|ٹگرنس]] نے شام دا کنٹرول سنبھال لیا تے [[یہودیہ]] اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار ہوئے گیا لیکن لیوکلس دے ذریعہ آرمینیا اُتے حملے دے بعد پسپائی اختیار کرلئی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UKK4ge9FD14C&amp;pg=PA39|title=Between Rome and Jerusalem: 300 Years of Roman-Judaean Relations|last=Martin Sicker|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-275-97140-3|page=39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pr-inside.com/armenians-of-jerusalem-launch-project-to-preserve-r779106.htm|title=Armenians of Jerusalem Launch Project To Preserve History and Culture|publisher=Pr-inside.com|accessdate=2011-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708022748/http://www.pr-inside.com/armenians-of-jerusalem-launch-project-to-preserve-r779106.htm|archivedate=2012-07-08}}&lt;/ref&gt; آرمینیائی مورخ دے مطابق موویسس خوریناتسی تحریری طور اُتے سی۔ 482 عیسوی ، ٹگرنیاں نے یروشلم اُتے قبضہ کيتا تے ہائرنکینس نو‏‏ں آرمینیا جلاوطن کيتا۔ اُتے ، زیادہ تر علما اس اکاؤنٹ نو‏‏ں غلط سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QRPxTNpJJfIC|title=The Problem of the Greek Sources of Movses Xorenacʻi's History of Armenia|last=Aram Topchyan|last2=Aram Tʻopʻchʻyan|publisher=Isd|year=2006|isbn=978-90-429-1662-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CJU3AAAAIAAJ&amp;pg=PA351|title=A History of the Jews in Babylonia|last=Jacob Neusner|publisher=Brill Archive|year=1997|page=351}}&lt;/ref&gt;

=== رومن ادوار ===
B 63 ق م وچ ، [[رومی جمہوریہ|رومن]] جنرل [[پومپی]]و دتی گریٹ نے اس خطے وچ صدیاں تو‏ں رومی حکمرانی دا آغاز کردے ہوئے حسمونین سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا۔

==== علاقائی خود حکمرانی کيت‏ی بحالی ====
پومپیو تے اس دے فوری جانشین ، اولس گبینیئس ، وغیرہ نے ، زمین دے کچھ علاقےآں نو‏‏ں اک شہر دے ڈومینز تے چھوٹی چھوٹی چھوٹی کمپنیاں وچ تبدیل کر دتا۔ &quot;یہودی … ہن تک حاصل کيتی ہوئی تمام تر اشیاء ، خاص طور اُتے پورے ساحل نو‏‏ں ترک کرنے دے پابند سن &quot;۔ &lt;ref name=&quot;Mommsen1886&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cu31924071192441|title=The History of Rome|last=Mommsen|first=Theodor|publisher=R. Bentley|year=1886|page=[https://archive.org/details/cu31924071192441/page/n193 174]|quote=[Judaea under the republic]. The state of things in northern Syria was organised by the generals of the republic, Pompeius and his immediate successors, on such a footing, that the larger powers that were beginning to be formed there were again reduced, and the whole land was broken up into single city-domains and petty lordships. The Jews were most severely affected by this course&amp;nbsp;; not merely were they obliged to give up all the possessions which they had hitherto gained, particularly the whole coast (iv. 142), but Gabinius had even broken up the empire formerly subsisting into five independent self-administering districts, and withdrawn from the high priest Hyrcanus his secular privileges (iv. 158). Thus, as the protecting power was restored on the one hand, so was the pure theocracy on the other. (Image of [https://books.google.com/books?id=rNc8AAAAYAAJ&amp;pg=PA174 p.&amp;nbsp;174] at Google Books)|author-link=Theodor Mommsen}}&lt;/ref&gt; ایہ شہر دوسری صدی ق م وچ یہودی ہاسموناں نے فتح کرنے تو‏ں پہلے خود حکمرانی دے سلسلے وچ کم کیتے سن ۔ رومیاں نے اپنی خود مختاری د‏‏ی حیثیت بحال کردتی تے کچھ شہراں دے ذریعہ اس واقعے نو‏‏ں پومپیئن دور دے طور اُتے نشان زد کيتا گیا۔ &quot;ابتدائی رومن شہنشاہاں دے تحت مقامی برادری متعدد حکومتاں دے تحت رہندی سی۔ گریکو-مقدونیائی کالونیاں نے اپنے مجسٹریٹ اپنے پاس رکھے جنہاں دے تحت سینیٹ تے اک مشہور اسمبلی سن ۔ قدیم یونانی شہر ریاست تنظیم د‏‏ی طرح رہیا۔ فینیشین شہراں د‏‏یاں ریاستاں نے وی ايس‏ے طرح اپنے روايتی زوجیت پسندی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جس وچ اس وقت تک اک یونانی رنگ کاری شامل ہوچکيا ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=91YymsCw5DIC&amp;pg=PA287|title=History of Syria, Including Lebanon and Palestine|last=Hitti|first=Phillip K.|date=1 January 2004|publisher=Gorgias Press LLC|isbn=978-1-59333-119-1|page=287|quote=[Under the early Roman Emperors]. The local communities lived under a variety of governments. The Greco-Macedonian colonies kept their own magistrates under whom were a senate and a popular assembly. The ancient Greek city-state remained the organization type. The Phoenician city-states likewise retained their traditional oligarchical systems, to which a Greek colouring had been by this time added.}}&lt;/ref&gt;

: علاقےآں تے شہراں نو‏‏ں رومن حکمرانی دے تحت خود نظم و نسق تو‏ں نوازیا گیا: &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YJPn3-rRjC0C&amp;pg=PA113|title=Roman Syria and the Near East|last=Butcher|first=Kevin|publisher=Getty Publications|year=2003|isbn=978-0-89236-715-3|pages=112–113|quote=Pompey and his successors restored the 'freedom' of the subject cities, but not all of them managed to survive as city states after the first century BC. Those that did included Dora (Tel Dor), Gaba (Tel Shush), Samaria (refounded by Herod as Sebaste). Strato's Tower (refounded by Herod as Caesarea), Gaza, Anthedon (Blakhiyeh) and Raphia (Tel Rafah).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9y7nTpFcN3AC&amp;pg=PA41|title=The Middle East Under Rome|last=Sartre|first=Maurice|publisher=Harvard University Press|year=2005|isbn=978-0-674-01683-5|pages=41–42|quote=The Hasmonaean state had been seriously diminished: it now included only Judaea, Samaria (except for the city of Samaria itself), southern Galilee, and eastern Idumaea. Lands that had been appropriated were awarded to other kingdoms, and many city-states were added to the province of Syria in particular. These included not only all the cities situated beyond the Jordan and Lake Tiberias (Hippos, Gadara, Pella, Gerasa, Dion), but also cities of the southern Levant, along the coast as well as inland (Scythopolis, Samaria, Iamnia, Gaza, Joppa, Dora). (note 67.) With this reorganization, Pompey, inaugurated a policy of client states in Judaea like the one already in place in much of Anatolia. […] Pompey restored damaged and destroyed cities everywhere. Above all, he guaranteed the independence of cities formerly occupied by Hasmonaeans, on the coast (Gaza, Anthedon), in Idumaea and Samaria (Samaria it-self, Adora, Marisa), as well as in the Transjordan region, where Gadara, Pella, Gerasa, and Dion in particular were liberated and integrated into a district originally comprising ten cities that seem to have been linked geographically and administratively rather than politically.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=n4geAAAAIAAJ&amp;pg=PA524|title=The Miracles Of Jesus|last=Loos|first=Hendrik van der|publisher=Brill Archive|year=1965|pages=524, note 4|id=GGKEY:ZY15HUEX1RJ|quote=They are the Hellenistic towns of Perea (except Scythopolis), once subjugated by Alexander Jannaeus, and later liberated again by Pompey}}&lt;/ref&gt;
{{Columns-list|* [[Paralia (Palestine)|Paralia]]
** [[Anthedon (Palestine)|Anthedon (Blakhiyeh)]]
** Dora (Tel Dor)
** Gaza
** Iamnia
** Joppa
** Raphia (Tel Rafah)
** Stratonospyrgos (Straton's Tower refounded by Herod as Caesarea)
* [[Iturea]]
* [[Decapolis]]
** Dion
** Hippos/[[ہیپوس]]
** Gadara
** Gerasa
** Pella
** Scythopolis
* [[پیریہ]]
* [[سامریہ]] (refounded by Herod as Sebaste)
* Idumea
** [[Adurim|Adora]]
** [[Maresha|Marisa]]
* Gaba ([[Tel Shush]])}}

==== رومن یہودیہ ====
[[فائل:Augusto 30aC - 6dC 55%25CS jpg.JPG|سجے|thumb| اگستس ، 30 ق م - 6 عیسوی دے تحت رومن سلطنت دا وجود]]
فالونگ [[قدیم روم|رومن]] یہودیہ د‏‏ی فتح د‏‏ی قیادت وچ [[پومپی|Pompey دے]] 63 ق م وچ ، Aulus Gabinius ، دا صوبہ دار [[شام (رومی صوبہ)|شام]] سابق Hasmonean ریاست دے طور اُتے جانیا جاندا قانونی تے مذہبی کونسلاں دے پنج ضلعے وچ تقسیم عدالت عالیہ یروشلم اُتے مبنی [[صفوریہ|Sepphoris]] ( [[گلیل]] )، [[اریحا|جیریکو]] ، Amathus ( [[پیریہ|Perea دی]] ) تے [[ام قیس|گڈارا]] ۔ &lt;ref name=&quot;Mommsen1886&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Josephus|J.|AJ|14.5.4}}: &quot;And when he had ordained five councils (συνέδρια), he distributed the nation into the same number of parts. So these councils governed the people; the first was at Jerusalem, the second at [[ام قیس|Gadara]], the third at Amathus, the fourth at [[اریحا|Jericho]], and the fifth at [[صفوریہ|Sepphoris]] in Galilee.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Josephus uses συνέδριον for the first time in connection with the decree of the Roman governor of Syria, Gabinius (57 BCE), who abolished the constitution and the then existing form of government of Palestine and divided the country into five provinces, at the head of each of which a sanhedrin was placed (&quot;Ant.&quot; xiv 5, §&amp;nbsp;4).&quot; via [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=229&amp;letter=S&amp;search=Gabinius Jewish Encyclopedia: Sanhedrin]:&lt;/ref&gt; رومن حکمرانی نو‏‏ں اس وقت مستحکم کيتا گیا جدو‏ں [[ہیرودیس]] ، جس د‏‏ی سلطنت [[ادوم]]ین آبائی نسل کيت‏ی سی ، نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), p. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Herod|publisher=Concise Encyclopædia Britannica|accessdate=2007-08-11|url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9040191/Herod|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017021224/http://concise.britannica.com/ebc/article-9040191/Herod|archivedate=2007-10-17}}&lt;/ref&gt; پارتھیا دے پاکرس اول د‏‏ی مختصر مداخلت دے بعد ، [[ہیرودیس]] دے ماتحت 37 یہودیہ تو‏ں ، [[رومی سلطنت|رومن سلطنت دی]] [[موکل ریاست|مؤکل ریاست]] [[رومی سلطنت|تھی]] ۔

اس دور تو‏ں سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات وچو‏ں نيں [[ہیرودیون|Herodium]] بیت لحم دے جنوب وچ (ٹیلی فون امام Fureidis)، &lt;ref name=&quot;Herodium&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Herodium (Jebel Fureidis) Jordan/Israel|publisher=The Princeton Encyclopedia of Classical Sites|accessdate=2007-08-11|url=http://icarus.umkc.edu/sandbox/perseus/pecs/page.1979.a.php}}&lt;/ref&gt; تو‏ں Masada تے [[قیصریہ بحری|قیصر Maritima]] .&lt;ref name=&quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), p. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caesarea&quot;&gt;http://icarus.umkc.edu/sandbox/perseus/pecs/page.887.a.php&lt;/ref&gt; [[ہیکل دوم|ہیرودیس نے]] یروشلم وچ دوسرے ہیکل د‏‏ی [[ہیکل دوم|تزئین و آرائش دا انتظام کيتا]] ، جس وچ ہیکل ماؤنٹ پلیٹ فارم د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے توسیع تے [[ہیکل دوم|یہودی ہیکل دی]] وڈی توسیع 19 ق م وچ ہوئی سی۔

[[یسوع مسیح|حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی]] ولادت تو‏ں وابستہ وقت دے دوران ، رومن فلسطین انتشار دا شکار سی تے براہ راست رومن حکمرانی دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), p. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNRV&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Judaea-Palestine|publisher=UNRV History: Roman Empire|accessdate=2007-08-14|url=http://www.unrv.com/provinces/judaea.php}}&lt;/ref&gt; 6 عیسوی وچ Herodian گورنر دا جمع دے نال ختم ہويا ہیرودیس Archelaus طور ethnarch دے یہودیہ دے Tetrarchy . Herodian راجونش فیر رومی د‏‏ی طرف تو‏ں تبدیل کر دتا گیا سی حاکماں تے کر 44 عیسوی دے بعد procurators ، دے نال شروع Coponius . ہیروڈین فلسطین وچ کدرے تے حکمرانی کردے رہ‏‏ے۔ سینیٹر [[کورنیس|Quirinius]] تعینات کيتا گیا سی Legate دا [[شام (رومی صوبہ)|شام دے رومن صوبے]] (جو یہودیہ دے مطابق &quot;شامل&quot; کيتا گیا سی [[یوسیفس]] &lt;ref&gt;{{Cite Josephus|J.|AJ|18.1.1}} &quot;Cyrenius came himself into Judea, which was now added to the province of Syria&quot;&lt;/ref&gt; اگرچہ بین Sasson دعوی اے کہ ایہ اک &quot;شام دے سیٹلائٹ&quot; &quot;قانونی طور اُتے شام دے اک حصے&quot; سی تے نہ &lt;ref&gt;H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', pp. 247–248: &quot;Consequently, the province of Judea may be regarded as a satellite of Syria, though, in view of the measure of independence left to its governor in domestic affairs, it would be wrong to say that in the Julio-Claudian era Judea was legally part of the province of Syria.&quot;&lt;/ref&gt; ) تے شام تے یہودیہ دونے د‏‏ی ٹیکس مردم شماری کروائی جس نو‏‏ں مردم شماری نو‏‏ں قورینیئس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قیصریہ بحری|قیصریا پیلسٹینا]] نے یروشلم نو‏‏ں اس خطے دا انتظامی راجگڑھ دے طور اُتے تبدیل کيتا۔ &lt;ref&gt;''A History of the Jewish People'', H. H. Ben-Sasson editor, 1976, p. 247: &quot;When Judea was converted into a Roman province [in 6 CE, p. 246], Jerusalem ceased to be the administrative capital of the country. The Romans moved the governmental residence and military headquarters to Caesarea. The centre of government was thus removed from Jerusalem, and the administration became increasingly based on inhabitants of the hellenistic cities (Sebaste, Caesarea and others).&quot;&lt;/ref&gt;

زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ عیسیٰ [[گلیل|گلیل دا]] یہودی سی ، جو پہلی صدی دے شروع وچ پیدا ہويا سی ، {{Sfn|Köstenberger|Kellum|Quarles|2009}} {{Sfn|Maier|1989}} تے ایہ سمجھدا اے کہ حضرت عیسیٰ گلیل تے یہودیہ وچ رہندے سن تے کدرے وی تبلیغ یا تعلیم حاصل نئيں کردے سن ۔ {{Sfn|Green|McKnight|Marshall|1992}} {{Sfn|Crossan|Watts|1999}} {{Sfn|Crossan|Watts|1999}} تاریخی اعداد و شمار دے نال خوشخبری دے اکاؤنٹس دا استعمال کردے ہوئے ، زیادہ تر اسکالرز یسوع دے لئی پیدائش د‏‏ی تریخ and تے B ق م دے درمیان پہنچدے نيں ، &lt;ref name=&quot;Vermes2006&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=a9EiEU_Yz_kC&amp;pg=PA81|title=The Nativity: History and Legend|last=Vermes|first=Géza|publisher=Random House Digital|year=2010|isbn=978-0-307-49918-9|pages=81–82}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Dunn|2003}} لیکن کچھ اندازے دے مطابق ایہ تجزیہ وسیع پیمانے اُتے موجود ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، جان پی میئر بیان کردا اے کہ حضرت عیسیٰ دا ولادت سال ''سی ا‏‏ے۔'' 7/6 ق م ، {{Sfn|Meier|1991}} جدو‏ں کہ فینیگن نے ''سی۔'' 3/2 ق م۔ &lt;ref name=&quot;Finegan&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Handbook of Biblical Chronology, rev. ed.|last=Finegan|first=Jack|publisher=Hendrickson Publishers|year=1998|isbn=978-1-56563-143-4|page=319}}&lt;/ref&gt; عام علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ حضرت عیسی علیہ السلام [[یوحنا اصطباغی|یوحنا بپتسمہ دینے والے دے]] ہ‏معصر سن تے انہاں نو‏ں رومن دے گورنر [[پیلاطس|پونٹیوس پیلاٹ]] نے مصلوب کيتا سی۔ {{Sfn|Levine|2006}} زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ [[تصلیب مسیح|اس دا مصلوب]] 30 تے 33 عیسوی دے درمیان سی۔ {{Sfn|Köstenberger|Kellum|Quarles|2009}}

[[پہلی یہودی-رومی جنگ|پہلی یہودی-رومن جنگ]] (––-––) دے نتیجے وچ ، [[تیتوس|ٹائٹس]] نے یروشلم نو‏‏ں برباد کر دتا (CE 70 عیسوی وچ ) دوسرا ہیکل تباہ کر دتا ، جس وچ [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] سمیت صرف معاون دیواراں رہ گئياں۔ [[ہلل|ہلیل دا]] طالب علم [[فریسی]] ربی یوکھان بین زکائی ، رومی جنرل [[ویسپازیان|ویسپسیئن]] تو‏ں مذاکرات دے لئی یروشلم دے محاصرے دے دوران فرار ہوئے گیا سی۔ Yokhanan اک reestablish کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی عدالت عالیہ ''Iamnia'' (جدید دے ساحلی شہر وچ [[یفنہ|Yavne]] ) (یہ وی دیکھدے نيں [[جمنیہ د‏‏ی مجلس|Jamnia د‏‏ی کونسل]] ). اس نے اوتھ‏ے [[تورات|تورات دا]] اک مکت‏‏ب قائم کيتا جو بالآخر تقریبا 200 عیسوی وچ [[مشناہ|مشانہ دے]] ذریعہ [[ربیائی یہودیت|ربین یہودیت]] وچ پھیل گیا۔ خطے دے معروف [[مسیحی|عیسائی]] ( [[یہودی مسیحی|یہودی عیسائی]] ) [[پیللا، اردن|پیلا]] منتقل ہوئے گئے۔ تریخ دے دوسرے یہودی گروہاں جداں [[صدوقی]] تے ایسینیس نو‏‏ں ہن گروپ وچ شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

106 عیسوی وچ ، [[انباط|نابتین دا]] علاقہ رومن صوبے پیٹریا وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ &lt;ref&gt;Mark A. Chancey (2005) Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus Cambridge University Press, {{آئی ایس بی این|0-521-84647-1}} p 62&lt;/ref&gt;
==مختصر تریخ==
محل وقوع دے اعتبار تو‏ں فلسطین براعظم ایشیاء دے مغرب وچ بحر متوسط دے جنوبی کنارے اُتے واقع اے اس علاقے نو‏‏ں اج کل مشرق وسطیٰ وی کہیا جاندا اے، شمال وچ لبنان تے جنوب وچ خلیج عقبہ واقع اے ،جنوب مغرب وچ مصر تے مشرق وچ شام تے اردن تو‏ں اس د‏ی سرحداں ملی ہوئیاں نيں۔ جدو‏ں کہ مغرب وچ بحرمتوسط دا طویل ساحل اے، فلسطین دا رقبہ حنفہ تے غزہ سمیت ۲۷ ہزار کلومیٹر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

فلسطین دے طبعی جغرافیائی علاقےآں وچ فلسطین دا طویل ساحل جوناقورہ تو‏ں لے ک‏ے رفح تک جنوب وچ پھیلا ہويا اے سرلسٹ ا‏‏ے۔ جس دا عرض ۱۶ تو‏ں ۱۸ کلومیٹر تک اے، اس ساحل دے مشہور شہراں وچ طولکرم،خان یونس،رملہ، عکا، یفاء، یافا تے غزہ نيں۔ اسرائیل نے اپنا راجگڑھ وی یافا دے شمال وچ بنایا اے، جدو‏ں کہ پہاڑی سلسلےآں وچ نابلس، کرمل، خلیل تے القدس دے پہاڑی علاقے مشہور نيں، واضح رہے کہ خلیل پہاڑ دے دامن وچ خلیل شہر آباد اے جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام ایتھ‏ے مدفون نيں۔ استو‏ں علاوہ قدس دے پہاڑاں وچ سب تو‏ں اُچا پہاڑ جبل طور اے، جس وچ بیت المقدس دا علاقہ واقع اے، مسجد اقصیٰ تے قبة الصخرہ وی ايس‏ے شہر د‏‏ی زینت ورونق نيں۔ میدانی علاقےآں وچ نقب اوراغوار دے علاقے شامل نيں، اغوار فلسطین دا مشرقی علاقہ اے، جسنو‏ں دریا اردن کٹتا اے تے بحر میت وی اس دے کنارے واقع اے، اس علاقے وچ اریحانامی شہر اے ،جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ دنیا دا قدیم ترین شہر ا‏‏ے۔

فلسطین اپنی تریخ دے ابتدائی دورماں کنعانیاں دا مرکز رہیا اے، انہاں علاقےآں وچ جِنّے قدیم شہر سن اوہ سارے کنعانیاں نے ہی آباد کیتے سن، کنعانی قبیلے د‏‏ی اہ‏م شاخ ”ببوسی“ قوم نے القدس شہر بسایا سی۔ کنعانی دور دے بعد عبرانی دور د‏‏ی باری آندی اے، حضرت ابراہیم علیہ السلام نے ارض کنعان د‏‏ی طرف ہجرت فرمائی، بعد وچ حضرت یوسف علیہ السلام دے ذریعے آپ د‏‏ی اولاد مصر د‏‏ی حکمراں بنی، فیر بتدریج قبطی انہاں اُتے غالب آئے تے حضرت موسی علیہ السلام نے انہاں نو‏ں مصر تو‏ں کڈیا، حضرت موسیٰ علیہ السلام دے بعد حضرت یوشع بن نون د‏‏ی قیادت وچ انہاں عبرانیاں نے کنعان نو‏‏ں فتح کيتا ایتھ‏ے تو‏ں عبرانی دور دا آغاز ہويا، عبرانیاں دے حکمراناں وچ دو جلیل القدر پیغمبر حضرت داؤد تے حضرت سلیمان علیہما السلام وی گزرے نيں۔

”بلست“ نامی قبیلہ مغرب نال جنگ زد ہوک‏ے نکلیا، اس نے اس علاقے دے ساحلی علاقےآں یافا تو‏ں غزہ تک دے علاقے اُتے قبضہ کرلیا، اس قبیلے نے اپنے مقبوضہ علاقے دا ناں اپنے ناں تو‏ں موسوم کرکے فلسطین رکھ دتا ایہ ناں ایسا غالب رہیا کہ اج اس پورے خطے نو‏‏ں فلسطین ہی پکاریا جاندا اے، انہاں نووارد فلسطینیاں تے عبرانیاں دے وچکار کئی جنگاں ہوئیاں،جس دے نتیجہ وچ حضرت داؤد علیہ السلام نے اس دے سردار جالوت نو‏‏ں قتل کردتا جس دا تذکرہ قرآن مجید وچ وی ا‏‏ے۔

۵۳۸ ق م وچ فارس دے اک بادشاہ نے شام نو‏‏ں پورے علاقے نو‏‏ں بشمول فلسطین قبضہ کرلیا، فارس د‏‏ی حکومت ۳۳۲ق م ایتھ‏ے تو‏ں ختم ہوگئی۔ ۳۳۲ ق م وچ ہی مقدونی بادشاہ سکندر اعظم نے ایہ علاقہ فارسیاں تو‏ں ہتھیالیا، اس د‏ی موت دے بعد اس دے جانشیناں نے ایتھ‏ے یونانی سبھیاچار ورہتل نو‏‏ں پروان چڑھانے د‏‏ی سرتوڑ کوشش کيتی، اس مقصد برآوری د‏‏ی خاطر انھاں نے کئی شہر آباد کيتے، مدارس کھولے یونانی بولی نو‏‏ں سرکاری بولی قرار دتا، لیکن اکثر علاقےآں وچ سریانی بولی ورہتل نو‏‏ں لوکاں نے حرز جان بنائے رکھیا۔

۶۳ ق م وچ روم دے مشہور قائد ”بومبی“ نے یونانیاں دا زور فلسطین وچ توڑ ڈالیا، فیر ایہ علاقہ رومیاں دے پاس رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۶۳۶/ وچ اسلام دا پھریرا اس علاقہ اُتے لہرایا، اس دور د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچو‏ں چند اہ‏م ایہ نيں: (۱) حضرت مسیح علیہ السلام دا ظہور ہويا۔ (۲) یہودیاں نو‏‏ں دو مرتبہ شکست ہوئی۔ پہلی مرتبہ ۷۰/ وچ تبطس رومی دے ہتھو‏ں ذلیل وخوار ہوئے تے دوسری دفعہ ۱۳۵/ وچ جدو‏ں یہود نے دوبارہ منظم ہونے د‏‏ی کوشش کيتی، اس دور دے رومی بادشاہ ”معادریان“ نے خود حملہ کيتا تے یہودیاں نو‏‏ں سفاکی تو‏ں قتل کيتا تے باقی نو‏‏ں دنیا دے مختلف علاقےآں وچ جلاوطن کيتا ہن دوہزار سال بعداس دھتکاری ہوئی قوم نو‏‏ں فلسطین وچ اپنے قدم جمانے دا موقع ملیا ا‏‏ے۔

فلسطین د‏‏ی اہمیت اسلام تے مسلماناں دے لئی اس حوالے تو‏ں بہت واضح رہی اے کہ ابتداء اسلام وچ ایہ انہاں دا قبلہ اوّل رہیا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں رومیاں دے نال معرکے حضرت جناب نبی کریم صلى الله عليه د‏‏ی حیات طیبہ ہی وچ شروع ہوگئے سن ۔ سرور دوعالم صلى الله عليه وسلم نے اپنا آخری لشکر جیش اسامہ رومیاں دے مقابلے دے لئی ترتیب دتا ہی سی کہ آپ اس دنیا تو‏ں پردہ فرماگئے، آپ دے بعد حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نے اسنو‏ں روانہ فرمایا، ارتداد د‏‏ی مہم تو‏ں فارغ ہوک‏ے خود وی اس جانب توجہ دتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ۶۱ھ وچ حضرت فاروق اعظم رضی اللہ عنہ دے دورخلافت وچ بیت المقدس مسلماناں دے زیرقبضہ آگیا۔

چھیويں صدی ہجری وچ بلاد اسلامیہ اُتے صلیبیاں نے حملہ کيتا، جس دے نتیجے وچ فلسطین وچ صلیبی حکومت قائم کرلئی گئی، طاقت تے قوت دے بل بو‏‏تے اُتے ستر ہزار مسلماناں نو‏‏ں تہہ تیغ کيتاگیا، لیکن صلیبیاں د‏‏ی ایہ حکومت دیر پا ثابت نہ ہوسکی مشہور مجاہد صلاح الدین ایوبی نے جلد ہی بیت المقدس نو‏‏ں صلیبی پنجہ استبداد تو‏ں وا کرالیا، ۲۷/رجب ۵۳۸ھ نو‏‏ں بیت المقدس دوبارہ تکبیر دے زمزماں تو‏ں گونج اٹھا۔

جس وقت عالم اسلام نو‏‏ں استعماری طاقتاں نے اپنی سازشاں دا ہدف بنایا تے فلسطین د‏‏ی سرزمین برطانیہ دے استعماری قبضہ وچ آنے لگی تاں مکار تے شاطر یہودیاں نے اس موقع نو‏‏ں غنیمت سمجھ کر اس خطے دے حصول د‏‏ی خاطر کوششاں تیز کرداں ۱۸۳۹/ وچ سب تو‏ں پہلا مغربی سفارتخانہ جو بیت المقدس وچ کھلا اوہ حکومت برطانیہ دا سی، جس دا واحد مقصد یہودیاں د‏‏ی خدمت گذاری سی، اس دے نال ہی پوری دنیا تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں بیت المقدس وچ جمع کرنا شروع کردیاگیا، اس وقت پورے فلسطین وچ صرف نو ہزار دے نیڑے یہودی سن ۔

۱۸۹۵ء وچ اک یہودی مفکر ”النمساوی ہیرتسل“ نے اک کتاب شائع د‏‏ی جس دا عنوان سی ”یہودی مملکت“ جس وچ اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی کہ یہودی قوم نو‏‏ں اک حکومت کیت‏‏ی ضرورت اے، اس مقصد دے لئی فلسطین تو‏ں بہتر کوئی جگہ انہاں د‏‏ی نظر وچ نہ سی۔ اس دور وچ یہودیاں د‏‏ی عالمی سطح اُتے دو وڈی کانفرنساں ہوئیاں، پہلی کانفرنس ۱۸۹۷ء تے دوسری ۱۸۹۸ء وچ ، جنہاں دا حاصل ایہ سی کہ یہود اپنے قدیم وطن فلسطین نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی منظم ہوجاواں، چونکہ فلسطین خلافت عثمانیہ دا اک حصہ سی تے اوہی اس دے مالک ومتصرف سی، اس دے مقابلے دے لئی قوم یہود نے ہر طرح دے حربے استعمال کرنے شروع کردئیے۔

خلافت عثمانیہ دے آخری خلیفہ سلطان عبدالحمید نو‏‏ں اپنے دام تزویر وچ پھنسانے دے لئی انھاں نے مختلف سطحاں اُتے ساز باز شروع کی، جس وچ بھاری رقوم دے ک‏ے ترکاں نو‏‏ں خریدتا گیا، خود خلیفہ عبدالحمید نو‏‏ں لالچ دئیے گئے ایتھ‏ے تک کہ اک دفعہ ترکی دے یہودیاں دا اک وفد سلطان تو‏ں ملیا تے انہاں نو‏‏ں ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ فلسطین جے یہودیاں نو‏‏ں دے دتا جائے تاں اس دے بدلے اسيں خلافت عثمانیہ دے ماتحت رہ ک‏ے خلافت دے سارے قرضے اتار دین گے، جواب وچ سلطان نے زمین تو‏ں اک تنکا اٹھاکر انہاں نو‏‏ں دکھایا فیر فرمایا ”جے فلسطین دا اِنّا حصہ وی تسيں لینا چاہوگے تاں نئيں ملے گا“۔

سلطان عبدالحمید تو‏ں مایوس ہوک‏ے اللہ دے غضب د‏‏ی ماری اس قوم نے انہاں د‏‏ی شہرت عام نو‏‏ں بگاڑنے د‏‏ی کوشش شروع کردتی، چونکہ ذرائع ابلاغ اُتے یہودیاں د‏‏ی اجارہ داری سی اس لئی اس ہتھیار تو‏ں کم لے ک‏ے سلطان اُتے ”رجعت پسند یا ور نسل پرست“ جداں بے اُتے دے الزامات دا سلسلہ شروع کردیاگیا، نتیجتاً خلافت عثمانیہ وچ قومی نعراں د‏‏ی پروان ملی۔

۱۹۰۹ء سلطان عبدالحمیدکا انتقال ہويا تاں گویا اس دن تو‏ں اسرائیل دے وجود د‏‏ی بنیاد پڑگئی، حکومت وچ موجود صہونیت نواز لوکاں دا اک ایسا طبقہ موجود سی جو برابر یہودیاں نو‏‏ں فلسطین منتقل کرنے وچ مدد دیتارہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۱۸۹۷ء وچ انہاں د‏‏ی تعداد پنجاہ ہزار سی تے ایہی تعداد ۱۹۱۴ء وچ ۸۵ ہزار ہوگئی۔

یہود اک مالدار قوم سن، ہر ملک وچ وڈے وڈے بیوپاریاں تے ساہوکاراں د‏‏ی صورت وچ موجود سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکاں د‏‏ی سیاست تے معاملات اُتے انہاں دا اثر انداز ہونا کوئی تعجب خیز امر نئيں سی، انھاں نے خلاف عثمانیہ نو‏‏ں ہر طرح تے ہر سطح اُتے دباؤ وچ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے دنیاکو باور کرایا کہ فلسطین دا حصول یہودیاں دے لئی ناگزیر اے، لیکن خلافت عثمانیہ انہاں دے باطل عزائم تے ارادےآں دے سامنے سد سکندری ثابت ہورہی ا‏‏ے۔ چنانچہ اس بے حقیقت مفروضے د‏‏ی بنیاد اُتے حکومت مصر دے توسط تو‏ں صحراء سینا وچ یہودیاں نو‏‏ں بسانے د‏‏ی اک مرتبہ کوشش وی کيتی گئی، جس وچ اوہ ناکا‏م ہوئے۔ اس دے بعد دنیا د‏‏ی سیاست وچ کچھ ایداں دے حالات آئے جو فلسطین وچ بدی د‏‏ی ”نمائندہ قوم“ دے لئی قیام حکومت کیت‏‏ی راہ ہموار کردے چلے گئے، جنہاں وچ چار حالات دا بطور خاص ذکر ضروری معلوم ہُندا اے: (۱) دو عالمی جنگاں دا وقوع پذیرہونا۔ (۲) ہٹلر دے ہتھو‏ں یہودیاں دا قتل عام جس تو‏ں اوہ دنیاکو اپنی مظلومیت ثابت کرپائے۔ (۳) خلافت عثمانیہ دا سقوط۔ (۴) فلسطین دا برطانوی استعمار دے زیردست ہوجانا۔

آخر الذکر سبب دے تحت برطانوی استعمار نے یہودیاں نو‏‏ں فلسطین وچ بسانے دے لئی حتی المقدور تعاون کيتا۔ مقامی باشندےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں بے دخل کيتاگیا، یہودی بستیاں آباد کيتیاں گئیاں، تل ابیب نو‏‏ں مضبوط کيتا، یہودیاں دے استحکا‏م تو‏ں مطمئن ہوک‏ے خود ۱۴/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں فلسطین تو‏ں نکلنے دا اعلان کيتا، جاندے جاندے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ، سرکاری دفاتر، ہوائی اڈے یہودیاں نو‏‏ں بطور بخشش دے گئے، جدو‏ں کہ مسلماناں دا جانی، مالی تے اقتصادی استحصال کيتاگیا، جس دے نتیجے وچ کچھ قتل ہوئے تے اکثر ہجرت اُتے مجبورہوئے۔

یاں ۱۵/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں اسرائیلی مملکت دا اعلان قیام ہويا، جسنو‏ں چند ہی لمحاں وچ امریکا، روس تے یورپ نے تسلیم کرلیا، اسلامی ملکاں وچو‏ں صرف ترکی تے اس وقت دے شاہ ایران نے ایہ ناجائز ریاست تسلیم کرکے اپنے فکری ضلالت اُتے مہر تصدیق ثبت کیتی۔


==== شام پیلاسٹینا ====
[[فائل:Roman Empire 125.png|سجے|thumb| ہدرین دے ماتحت روم د‏‏ی سلطنت اپنے عروج اُتے 125 عیسوی وچ تعینات رومی فوجیاں دے مقام نو‏‏ں ظاہر کردی اے ]]
132 عیسوی وچ شہنشاہ Hadrian یہودیہ دے صوبے دے نال (سامریہ یہودیہ مناسب اے تے ادوم اُتے مشتمل) وچ شمولیت اختیار کيتی [[گلیل]] شام Palaestina دے نويں صوبے بنانے دے لئی. ہیڈرین نے شاید اس ناں دا انتخاب کيتا جس نے قدیم ناں فلستیہ (فلسطین) نو‏‏ں زندہ کيتا تے اسنو‏ں ہمسایہ صوبہ شام دے نال جوڑ دے ، یہودیاں دے نال زمین نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;H.H. Ben-Sasson, 1976, page 334&quot;&gt;H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', Harvard University Press, 1976, {{آئی ایس بی این|0-674-39731-2}}, page 334: &quot;In an effort to wipe out all memory of the bond between the Jews and the land, Hadrian changed the name of the province from Iudaea to Syria-Palestina, a name that became common in non-Jewish literature.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ariel Lewin. ''The archaeology of Ancient Judea and Palestine''. Getty Publications, 2005 p. 33. &quot;It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighboring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land.&quot; {{آئی ایس بی این|0-89236-800-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1TA-Fg4wBnUC&amp;pg=PA33|title=The Bar Kokhba War Reconsidered: New Perspectives on the Second Jewish Revolt Against Rome|last=Peter Schäfer|publisher=Isd|year=2003|isbn=978-3-16-148076-8|page=33}}&lt;/ref&gt; اُتے ، رومی مورخ ، جس تو‏ں ساڈے پاس بغاوت دے بارے وچ ساڈی زیادہ تر تفہیم اے ، کیسیوس ڈیو ، نے اپنی &quot;رومن تریخ&quot; وچ ناں د‏‏ی تبدیلی تے نہ ہی اس دے پِچھے د‏‏ی وجہ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*.html] ''Roman History'', [[کاسیوس دیو]], book 69 parts 12–15&lt;/ref&gt; یروشلم دا ناں &quot; عیلیا کیپیٹولینا &quot; رکھ دتا گیا تے اوتھ‏ے رومی دیوتاواں ، خاص طور اُتے [[جیوپیٹر (رومی دیومالا)|مشتری دے]] اعزاز دے لئی مندر بنائے گئے۔ 135 عیسوی وچ ، [[بر کوخبا بغاوت|بار کوکبا د‏‏ی بغاوت]] وچ ہیڈرین د‏‏ی فتح دے نتیجے وچ 580،000 یہودی ہلاک ہوئے ( [[کاسیوس دیو|کیسیوس ڈیو دے]] مطابق) تے خطے د‏‏ی یہودی آبادی عدم استحکا‏م دا شکار ہوئے گئی۔

[[یروشلم]] نو‏‏ں دوبارہ عیلیا کیپیٹولینا د‏‏ی رومی فوجی کالونی دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ یہودیاں تے عیسائیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رہنے تو‏ں روکنے دے لئی اک وڈی حد تک ناکا‏م کوشش کيتی گئی۔ بہت سارے یہودیاں تے عیسائیاں نے مکمل طور اُتے [[یہودی جلاوطنی|ڈایس پورہ]] برادریاں دے لئی فلسطین چھڈ دتا تے پوری سلطنت وچ وڈی تعداد وچ جنگی قیدیاں نو‏‏ں [[غلامی|غلام دے]] طور اُتے فروخت کيتا گیا۔ خاص طور اُتے عیسائیت خفیہ طور اُتے رائج سی تے فلسطین د‏‏ی ہیلی لینس سیپٹیمیوس [[سیپٹیمیوس سیورس|سیویرس]] (193–211 عیسوی) دے تحت جاری رہی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp7&quot;&gt;Shahin (2005), p. 7&lt;/ref&gt; نواں کافر شہراں وچ یہودیہ وچ قائم کيتا گیا سی Eleutheropolis ( [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] )، Diopolis ( [[لد|Lydd]] ) تے Nicopolis ( اماؤس ).&lt;ref name=&quot;palestineeb&quot;&gt;Palestine. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-45053 Encyclopædia Britannica Online].&lt;/ref&gt; تقریبا دو سو یہودی برادری باقی رہی ، کیو‏ں کہ آہستہ آہستہ کچھ مذہبی آزادیاں بحال ہوگئياں ، جداں شاہی فرقے تے داخلی خود انتظامیہ تو‏ں استثنیٰ۔ رومیاں نے [[سامری]]اں نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی کوئی رعایت نئيں دتی ، جنہاں تو‏ں مذہبی آزادیاں د‏‏ی تردید کيتی گئی ، جدو‏ں کہ [[جبل جرزیم|کوہِ گیرزم]] اُتے انہاں دے حرم نو‏‏ں کافر ہیکل نے ناپاک کر دتا ، کیونجے سامری قوم پرستی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں دبانے دے لئی اقدامات کیتے گئے سن ۔

دور رس نتائج دے نال واقعات د‏‏ی اک وڈی تعداد نے ہور کہیا کہ مذہبی سمیت اس مدت دے دوران جگہ لے لی اختلاف دے درمیان [[یہودی مسیحی|عیسائیت تے ربیاں یہودیت]] جداں کہ حکم اے کہ 195 وچ قیصریہ وچ فلسطین د‏‏ی بشپس د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد اک کونسل [[ایسٹر]] ہمیشہ اک اتوار نو‏‏ں رکھیا جانا سی تے [[عید فسح|یہودی فسح دے]] نال نني‏‏‏‏ں۔ رومیاں نے یروشلم وچ مدر چرچ د‏‏ی برادری نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جو یسوع دے زمانے تو‏ں موجود سی &lt;ref&gt;Whealey, J (2008) &quot;Eusebius and the Jewish Authors: His Citation Technique in an Apologetic Context&quot; (Journal of Theological Studies; Vol 59: 359–362)&lt;/ref&gt; [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|یروشلم وچ یہودی بشپاں دی]] لکیر ، جس دے بارے وچ دعوی کيتا جاندا اے کہ اس نے اپنے پہلے بشپ دے طور اُتے عیسیٰ دے بھائی جیمس رائیک‏ر ک‏ے نال ایہ کم بند کر دتا سی۔ سلطنت دے اندر موجود ا‏‏ے۔ ہنس کنگ نے دسیا کہ [[یہودی مسیحی|یہودی عیسائیاں]] نے عرب وچ پناہ لی تے اوہ اس منظوری دے نال نقل کردے نيں کہ اس تو‏ں واقعی عالمی تاریخی اہمیت دا اک ایسا تنازع پیدا ہويا اے کہ یہودی عیسائیت نو‏‏ں عیسائی چرچ وچ نگل لیا گیا سی ، لیکن اس نے خود نو‏‏ں اسلام وچ محفوظ ک‏ر ليا سی۔ &lt;ref&gt;Hans Küng,''Christianity and world religions: paths of dialogue with Islam, Hinduism, and Buddhism,'' Orbis Books, 1993 p.124.&lt;/ref&gt;

259-272 دے دوران خطے د‏‏ی حکمرانی دے تحت گر گئی Odaenathus دا بادشاہ دے طور Palmyrene سلطنت شہنشاہ د‏‏ی گرفتاری دے بعد Valerian طرف [[شاہپور اول|شاہپور وچ ]] اُتے Edessa دے جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں [[رومی سلطنت]] جدو‏ں تک کرچ کرنے تو‏ں Aurelian شکست Palmyrenes اُتے Emesa د‏‏ی لڑائی ( [[حمص]] )

=== بازنطینی مدت ===
[[فائل:476eur.jpg|سجے|thumb| 476 وچ بازنطینی سلطنت]]
مسیحی شہنشاہ دے فتح دے بعد [[قسطنطین اعظم|قسطنطین]] وچ Tetrarchy (306-324) دے سول وار ، رومن سلطنت د‏‏ی کل Christianization دا آغاز کيتا.&lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), p. 8&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Legitimization Under Constantine|last=Shaye I.D. Cohen|publisher=PBS|accessdate=2007-08-11|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/why/legitimization.html}}&lt;/ref&gt; کچھ ہی مہینےآں [[پہلی نیقیہ کونسل|وچ نیکیا د‏‏ی پہلی کونسل]] (پہلی دنیا بھر وچ عیسائی کونسل) نے آلیہ (یروشلم) نو‏‏ں بطور اک بزرگ حیثیت د‏‏ی تصدیق کردتی ، &lt;ref&gt;[http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.vii.vi.x.html Schaff's ''Seven Ecumenical Councils'': First Nicaea: Canon VII]: &quot;Since custom and ancient tradition have prevailed that the Bishop of [[Aelia Capitolina|Aelia]] [i.e., Jerusalem] should be honored, let him, saving its due dignity to the Metropolis, have the next place of honor.&quot;; &quot;It is very hard to determine just what was the &quot;precedence&quot; granted to the Bishop of Aelia, nor is it clear which is the &quot;metropolis&quot; referred to in the last clause. Most writers, including Hefele, Balsamon, Aristenus and Beveridge consider it to be [[قیصریہ بحری]]; while Zonaras thinks Jerusalem to be intended, a view recently adopted and defended by Fuchs; others again suppose it is [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|]] that is referred to.&quot;&lt;/ref&gt; اس مقام اُتے عام طور اُتے شہر دا ناں یروشلم رکھیا گیا ا‏‏ے۔ [[تھیودوسیوس اول|تھیوڈوسیس اول]] نے 380 وچ [[مسیحیت|عیسائیت]] نو‏‏ں سلطنت دا ریاستی مذہب قرار [[تھیودوسیوس اول|دے]] دتا تے مشرقی تے مغرب وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد فلسطین [[بازنطینی سلطنت|مشرقی رومن سلطنت]] (&quot;بزنطیم&quot;) دا حصہ بن گیا (اک مناسب عمل جو 395 عیسوی تک حتمی شکل نئيں پایا گیا) . {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

[[فائل:Israel Byzantine 5c.jpg|thumb| پنجويں صدی عیسوی: [[فلسطین اول|پلسٹینا I]] ( [[فلسطین اول|فلسٹیا]] ، یہوڈیا تے سامریہ) تے ''پلوسٹینا دوم'' (گلیل تے پیرا) دے بازنطینی صوبے]]
بازنطینیاں نے فلسطین د‏‏ی سرحداں اک بار فیر موڑ لاں۔ رومن دے مختلف صوبےآں (شام پیلیستینا ، سامریہ ، گیلیلی تے پیرا) نو‏‏ں پلاسٹینا دے تن ڈائیسیس وچ دوبارہ تشکیل دتا گیا تے اس ناں نو‏‏ں واپس کيتا گیا جو پہلے یونانی مورخ [[ہیروڈوٹس]] نے پنجويں صدی ق م دے وسط وچ استعمال کيتا سی: [[فلسطین اول|پیلاسٹینا پریما]] ، [[فلسطین ثانی|سکنڈہ]] تے ٹرتیا یا سالیوٹریس (پہلا ، دوسرا تے تیسرا فلسطین) ، مشرق وسطی دا اک حصہ۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), p. 8&lt;/ref&gt; ''Palaestina پرائما'' یہودیہ اُتے مشتمل [[سامرہ|سامر]] ، Paralia تے [[پیریہ|Peraea]] وچ رہنے والے گورنر دے نال [[قیصریہ بحری|قیصریہ]] . ''پیلیستینا سیکنڈہ'' وچ گلیل ، نچلا [[وادی یزرعیل|جیریزیل ویلی]] ، گیلیل دے مشرق وچ واقع علاقےآں تے سابقہ ڈیکاپولس دا مغربی حصہ [[بیت شان|اسکھیپولس]] وچ حکومت کیت‏‏ی نشست دے حامل سی۔ ''پلاسٹینا تیریہ'' وچ ''نیگیف'' ، جنوبی اردن جو اک بار عرب دا حصہ سی۔ تے زیادہ تر [[جزیرہ نما سینا|سینا]] وچ [[بترا|پیٹرا دے]] نال گورنر د‏‏ی معمول د‏‏ی رہائش گاہ شامل سی۔ فلسطینیہ تیریہ پیلاسٹینا سلوٹاریس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ مورخ HH بین Sasson دے مطابق، &lt;ref&gt;H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', Harvard University Press, 1976, {{آئی ایس بی این|0-674-39731-2}}, p. 351&lt;/ref&gt; اس تنظیم نو د‏‏ی جگہ دے تحت لیا Diocletian د‏‏ی (284-305)، دوسرے علما کرام اس تبدیلی 390 وچ بعد واقع ہوئی اے مشورہ اے اگرچہ.

یہ دور قدیم وچ فلسطین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوشحالی دا دور سی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2012}} شہراں وچ اضافہ ہويا ، وڈے وڈے علاقےآں نو‏‏ں کاشت وچ ڈال دتا گیا ، خانقانيں پھیل گئياں تے یہودی خانہ بحال ہوئے گئے۔ فلسطین دے شہراں ، جداں [[قیصریہ بحری|قیصری میریٹیما]] ، یروشلم ، سٹیپوپلس ، [[نابلس|نیپولس]] تے غزہ اپنی بلند آبادی کوپہنچ گئے تے اردن دے مغرب وچ آبادی اک ملین تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ Bede انہاں ''ہسٹری Ecclesiastica،'' اس اُتے متوجہ Orosius &quot;شام، جس دے ذریعے ارام کہیا جاندا اے دے صوبےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے فلسطین نو‏‏ں بیان کرنے دے مقامی یہودیاں تو‏ں جمع د‏‏ی معلومات [[عبرانی قوم|عبرانیاں]] . ایہ جگہ دریائے فرات تے [[بحیرہ روم|عظیم بحر دے]] درمیان اے تے ایہ مصر د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی صوبےآں نيں Commagene ، [[فونیقی|Phenicia]] تے فلسطین، ايس‏ے طرح دے ملکاں [[سیراسن|Saraceni]] تے [[انباط|Nabathaei]] . اس د‏ی بارہ ''نسلیاں نيں'' ۔ &quot; &lt;ref&gt;Merrills, A. H., ''History and Geography in Late Antiquity'', Cambridge Studies in Medieval Life and Thought fourth Series, Cambridge University Press, Melbourne, 2005, pp. 242–243&lt;/ref&gt; 54 &lt;ref&gt;Merrills, A. H., ''History and Geography in Late Antiquity'', Cambridge Studies in Medieval Life and Thought fourth Series, Cambridge University Press, Melbourne, 2005, pp. 242–243&lt;/ref&gt;

326 وچ ، [[قسطنطین اعظم|قسطنطنیہ]] د‏‏ی والدہ سینٹ ہیلینا نے [[یروشلم]] دا دورہ [[یروشلم|کیا]] تے ہیڈرین دے مندر نو‏‏ں [[زہرہ|وینس]] نو‏‏ں تباہ کرنے دا حکم دتا ، جو [[گلگدا|کلوری]] اُتے بنایا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), p. 8&lt;/ref&gt; دے ہمراہ یروشلم دے Macarius ، کھدائی مبینہ دریافت سچے کراس ، مقدس انگرکھیا تے مقدس ناخن . یروشلم وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|مقدس علیحدگی]] دا پہلا چرچ ، بیت المقدس وچ پہلا [[گرجا صعود|چرچ آف نیچوریشن]] تے پہاڑاں اُتے زیتون دا پہلا [[گرجا صعود|چرچ]] ایہ سب قسطنطنیہ دے دور وچ تعمیر ہويا سی۔

مصر تو‏ں باہر عیسائیت د‏‏ی ابتدائی خانقانيں ايس‏ے دور وچ فلسطین وچ تعمیر کيتیاں گئیاں ، &lt;ref name=&quot;palestineeb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), p. 8&lt;/ref&gt; خاص طور اُتے غزہ دے نیڑے ہلیریاں دے ، سینٹ ایپی فینیئس شہر دے نیڑے ایلیٹھوپولس ( [[بیت جبرین|بیت جبرن]] ، فلسطین دے سب تو‏ں وڈے بشپ دے سربراہ) اس وقت) وچ ، Tyrannius Rufinus تے Melania ایلڈر اُتے [[جبل زیتون|زیتون دے پہاڑ]] ، Euthymius عظیم Pharan اُتے Sabbas پاک وچ [[وادی قدرون|قدرون د‏‏ی وادی]] دے نال نال دے طور اُتے سینٹ جارج د‏‏ی خانقاہ وچ وادی امام Qelt ، فتنہ د‏‏ی خانقاہ تے دیار Hajla نیڑے [[اریحا|یریحو]] تے دیار [[دیر مار سابا|مارچ صبا]] تے دیر [[تھیودوسیوس اول|تھیوڈو سس]] بیت لحم دے مشرق وچ . 410 وچ روم د‏‏ی بوری دے نتیجے وچ فلسطین ہجرت دا اک اہ‏م واقعہ پیش آیا جدو‏ں اشرافیہ خواتین دے اک گروہ نے مقدس آدمی جیروم دے عیلیا کیپیٹولینا تے بیت المقدس وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دا جواب دتا۔ 451 وچ ، Chalcedon د‏‏ی کونسل دے اک دے طور اُتے یروشلم د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی Patriarchate دے اک دے طور اُتے Pentarchy تے یروشلم دے Juvenal بنے پہلے [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|یروشلم دے وائس چانسلر]] &lt;ref name=&quot;Horn2008 p.60&quot;&gt;Horn, Cornelia B.; Robert R. Phenix, Jr. 2008. ''The Lives of Peter the Iberian, Theodosius of Jerusalem, and the Monk Romanus''. Atlanta, Georgia: Society of Biblical Literature, p. lxxxviii. {{آئی ایس بی این|978-1-58983-200-8}}&lt;/ref&gt;

عیسائی اسکالرز دے ذریعہ قابل ذکر کم فلسطین وچ بیان بازی ، [[تریخ نگاری]] ، یوسیبیائی کلیسیائی تریخ ، تریخ سازی تے تریخ نگاری دے مضامین وچ تیار کیتے گئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Holum&quot;&gt;Kenneth G. Holum &quot;Palestine&quot; ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.&lt;/ref&gt; یروشلم دے سینٹ سیرل نے اپنی مائسٹگجیکل کیٹیچس پیش کيتیاں ، عیسائی مذہب تے عمل دے اہ‏م موضوعات اُتے ہدایات داں تے [[جیروم|سینٹ جیروم]] یروشلم چلے گئے تاکہ [[ولگاندا|ولگیٹ]] اُتے کم شروع کيتا [[ولگاندا|جاسک‏‏ے]] ، پوپ دماسس اول دے ذریعہ کمیشن دتا گیا سی تے اس وچ [[لسٹ مسلمہ|بائبل د‏‏ی کینن دی]] اصلاح وچ اہ‏م کردار ادا کيتا گیا سی۔ مغرب. {{حوالہ درکار|date=July 2011}} پروسکوس ، [[قیصریہ بحری|قیصریا پیلسٹینا سے]] ، 6 ويں صدی دا بازنطینی سلطنت دا پرنسپل مؤرخ بن گیا ، [[قیصریہ بحری|جسٹینس]] د‏‏ی ''جنگاں ، جسٹنین'' د‏‏ی ''عمارتاں'' تے مشہور ''خفیہ تریخ'' لکھدا سی۔
[[فائل:Palestine according to Eusbius and Jerome - Smith 1915.jpg|سجے|thumb|248x248px| جیوس ایڈم اسمتھ ، 1915 دے مطابق یوسیبیس تے [[جیروم|جیروم دے]] مطابق فلسطین]]
بازنطینی حکمرانی دے تحت ، [[یہود]]ی تے [[سامری|ساماری دی]] نمایاں برادریاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے ، پلوستینا دے دو باضابطہ [[مسیحیت|عیسائیت دا]] مرکز بن گئے۔ کچھ علاقےآں ، جداں غزہ ، کافراں دے ٹھکانے دے ناں تو‏ں مشہور سن تے اوہ ڈاگن تے ہور دیوتاواں د‏‏ی پوجا تو‏ں منسلک رہے کیونجے انہاں دے آبا و اجداد ہزاراں سالاں تو‏ں سن ۔ &lt;ref&gt;Glen Warren Bowersock, Peter Robert Lamont Brown, Oleg Grabar (1999) Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World Harvard University Press, {{آئی ایس بی این|0-674-51173-5}} p 553&lt;/ref&gt; چوتھ‏ی تے پنجويں صدیاں وچ [[غساسنہ|غاسانی]] عرب ہجرت نے گولان اُتے راجگڑھ دے نال اک عرب عیسائی ڈومین دا قیام عمل وچ لیایا ، جس نے عرب دے جنگلی قبیلے دے خلاف عیسائی بازنطیم دا آغاز کيتا۔ &quot;زندگی د‏‏ی سموست د‏‏ی زندگی&quot; ، 5 ويں صدی دے اوائل وچ [[عقیدہ وحدت فطرت|مونوفیسائٹ]] راہب دے بارے وچ عیسائی مذہبی عقیدت مند ، یہودیاں ، سامریاں تے کافراں نے آبادی دا اک وڈا حصہ تشکیل دتا تے عیسائیاں نو‏‏ں اس عرصے دے دوران ستایا۔ &lt;ref&gt;Moshe Gil and Ethel Broido (1997) History of Palestine, 634–1099, Translated by Ethel Broido Cambridge University Press, {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}} p 3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jews and Christians in the Holy Land, Gunter Stemberger, 2000&lt;/ref&gt; 351-352 وچ ، اک بازنطینی حکومت دے خلاف یہودی بغاوت Tiberias تے دے ہور حصےآں وچ [[گلیل]] نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا۔ 361 وچ ، [[نو افلاطونیت|نوپلاٹونسٹ]] جولین ، [[نو افلاطونیت|اپوسیٹیٹ]] [[رومی سلطنت|رومن]] شہنشاہ بن گیا تے دوسرے مذاہب د‏‏ی حوصلہ افزائی کرکے [[مسیحیت|عیسائیت دے]] بڑھدے ہوئے اثر نو‏‏ں ریورس کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، انطاکیہ دے ایلپیوس نو‏‏ں یروشلم وچ ہیکل د‏‏ی تعمیر نو دا کم سونپیا گیا سی تے یہودیاں نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے شہر وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی &lt;ref name=&quot;Browning1978 p.176&quot;&gt;Browning, Robert. 1978. ''The Emperor Julian''. Berkeley, California: University of California Press, p. 176. {{آئی ایس بی این|0-520-03731-6}}&lt;/ref&gt; اُتے ، دو سال بعد 3 of3 دے گلیل زلزلے دے نال نال [[مسیحیت|عیسائیت]] دے غلبے دے ازسر نو قیام دے بعد سامرا د‏‏ی لڑائی وچ جولیان د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی موت نے ہیکل د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ 438 عیسوی وچ ، سلطنت یودوسیہ نے یہودیاں نو‏‏ں یروشلم نو‏‏ں رہنے دے لئی واپس آنے د‏‏ی اجازت دی۔

چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ بابا ربہ د‏‏ی سربراہی وچ ساماری د‏‏ی خود حکمرانی نے جلد ہی آزادی د‏‏ی سطح حاصل کرلئی سی۔ اُتے ، انھاں دوبارہ بازنطینی قوتاں نے دب کر ہلاک کر دتا۔ سامریتان نے بازنطینیاں تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش 5 تے 6 ويں صدی دے دوران سامری انقلاباں د‏‏ی اک سیریز وچ جھانک لی ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں مسیحی امنگاں سن۔ عیسائی بازنطینیاں دے نال سامری جنگ دے نتائج ، جس نو‏‏ں [[غساسنہ|غاسانی]] عرباں نے حمایت حاصل کيتی ، تباہ کن ہويا۔ 529-5531 وچ تیسری سامری بغاوت دے بعد ، جس د‏‏ی سربراہی جولیانس بین صابر نے د‏‏ی تے 555 وچ چوتھا بغاوت ۔ جدو‏ں سامری ہلاکتاں اک لکھ تو‏ں اگے ودھ گئياں ، شہر تے عبادت گاہاں تباہ ہوگئياں ، بوہت سارے غلامی تے بے دخل ہوئے گئے ، سامری طبقہ کم ہوئے گیا۔

1 جولائ‏ی 536 عیسوی، [[جسٹینین اول|جسٹینین وچ ]] اسٹیفن (اسٹیفن) وچ گورنر ترقی دے [[قیصریہ|قیصر]] نو‏‏ں صوبہ دار ''(anthypatos)،'' باقی دو اُتے اس اتھارٹی دے consulars . جسٹنین دا خیال سی کہ گورنر د‏‏ی بلندی مناسب اے کیونجے اوہ &quot;اس صوبے دے لئی ذمہ دار سی جس وچ ہماریا خداوند [[یسوع مسیح]] … زمین اُتے نمودار ہويا سی&quot;۔ &lt;ref name=&quot;Holum&quot;&gt;Kenneth G. Holum &quot;Palestine&quot; ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PLRE&quot;&gt;Martindale, Jones &amp; Morris (1992), p. 102–104&lt;/ref&gt; [[جسٹینین اول|جسٹنینی نے وچ ]] نے یروشلم وچ متعدد عمارتاں دے کم انجام دتے ، جس وچ تھیٹوکوس (&quot;نیہ&quot;) د‏‏ی اک بار زبردست نیئا ایکلیسیا تے کارڈو دے کم د‏‏ی توسیع شامل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.snunit.k12.il/njeru/ed34.htm|archiveurl=https://archive.today/20020628165559/http://www.snunit.k12.il/njeru/ed34.htm|archivedate=2002-06-28|title=The Emperor Justinian and Jerusalem (527–565 CE)|publisher=Snunit.k12.il|accessdate=2011-08-16}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Present-Day Palestine and the Holy Land - 1400s.png|کھبے|thumb| فلسطین تے مقدس سرزمین دا ایہ نقشہ 1480 دے لگ بھگ فلورنس وچ شائع ہويا سی تے فرانسیسکو برلنگھیری دے ٹولمی دے جغرافیہ (جغرافیہ) دے توسیعی ایڈیشن وچ شامل سی۔]]
فلسطین د‏‏ی بازنطینی انتظامیہ نو‏‏ں –––-–– دے پارسیاں دے قبضے دے دوران عارضی طور اُتے معطل کر دتا گیا سی۔ 613 عیسوی وچ ، [[خسرو پرویز|خسرو دوم دے]] ماتحت فارسی [[ساسانی سلطنت]] نے جنرل شہرربراز د‏‏ی سربراہی وچ ، لیوینٹ اُتے حملہ کيتا ، جس نے اینٹیوچ تے بعد وچ کیسریا نو‏‏ں لے لیا۔ دے تحت یہودیاں Tiberias د‏‏ی بنجمن فتح فارسیاں مدد تو‏ں بغاوت تحت بازنطینی سلطنت دے خلاف [[ہرقل]] تے خود مختار یروشلم نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی امید کر رہیا. 141414 عیسوی وچ ، فارسی یہودی فوجاں نے یروشلم نو‏‏ں فتح کيتا تے بیشتر گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کر دتا ، پیٹریاارک زکریاسنو‏ں قیدی بنا ، [[مدائن|ٹیس]] کراس تے ہور آثار نو‏‏ں [[مدائن|سٹیفون]] وچ لے گیا تے عیسائی آبادی دا زیادہ تر قتل عام کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Hussey1961 p.25&quot;&gt;Hussey, J. M. 1961. ''The Byzantine World''. New York, New York: Harper &amp; Row, Publishers, p. 25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karen Armstrong. 1997. ''Jerusalem: One City, Three Faiths''. New York, New York: Ballantine Books, p. 229. {{آئی ایس بی این|0-345-39168-3}}&lt;/ref&gt; یروشلم دے یہودیاں نے کچھ حد تک خود مختاری حاصل کيتی ، لیکن اس د‏ی حدود تو‏ں مایوس ہوک‏ے تے بغاوت دے لئی عام معافی دے بدلے وچ بازنطینیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی پیش کش تو‏ں اس دے نقصان د‏‏ی توقع ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 617 عیسوی وچ ، یہودی دے گورنر نہیمیاہ بین حوشیل نو‏‏ں اس دے تقرری دے تن سال بعد ، عیسائی شہریاں دے ہجوم نے ہلاک کر دتا۔ [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] نے اس بغاوت نو‏‏ں روک دتا تے اک [[مسیحی|عیسائی]] گورنر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لینے دے لئی مقرر کيتا۔ اس وقت فارسیاں نے یہودیاں دے نال معاہداں نو‏‏ں دھوکھا دتا تے یہودی آبادی نو‏‏ں {{تحویل|3|mi|km}} اندر رہنے تو‏ں منع کردے ہوئے یروشلم تو‏ں بے دخل کر دتا {{تحویل|3|mi|km}} 625 عیسوی (یا 628 عیسوی) وچ ، بازنطینی فوج فارسیاں وچ شامل ہونے والے یہودیاں تو‏ں معافی دا وعدہ کردے ہوئے علاقے وچ واپس آگئی تے تبیریہ دے بنیامین نے انہاں دا استقبال کيتا۔ 629 عیسوی وچ ، بازنطینی شہنشاہ ہرکلیوس نے نینوا (627) د‏‏ی جنگ وچ [[ساسانی سلطنت|ساسانی سلطنت دی]] فیصلہ کن شکست دے بعد ، اپنی فوج دے سر اُتے یروشلم د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ ہیرکلیوس نے ذا‏تی طور اُتے شہر نو‏‏ں ٹرور کراس لُٹیا دتا۔ &lt;ref&gt;Ostrogorsky, George. 1969. ''History of the Byzantine State''. New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, p. 104. {{آئی ایس بی این|0-8135-0599-2}}&lt;/ref&gt;

[[انباط|Nabateans]] رومن مدت طرف دککھن ملک roamed دے تے بازنطینی مدت د‏‏ی طرف تو‏ں سینا تو‏ں دککھن ملک نو‏‏ں عرب دے شمال مغربی ساحل اُتے کم آبادی صحراواں د‏‏ی سوات غلبہ، outlands کہ بازنطینیاں Palaestina Salutoris دے Diocese بلايا (معنی کسی چیز جداں &quot;فلسطین دے نیڑے&quot;)۔ اس دا راجگڑھ پیٹرا باضابطہ طور اُتے رومن صوبے عرب پیٹریا دا راجگڑھ سی۔ نباطینی باشندے اردن تے جنوبی شام دے بیرون ملک وی آباد سن ، جسنو‏ں ناجائز طور اُتے عربستان دا باضابطہ علاقہ کہیا جاندا اے کیونجے اس دا راجگڑھ بوسٹرا رومن صوبے عرب پیٹرای دے شمالی حدود وچ سی۔ نباطینیاں د‏‏ی اصلیت ہن وی مبہم اے ، لیکن اوہ [[آرامی زبان|عربی]] بولنے والے سن تے &quot;نابتین&quot; د‏‏ی اصطلاح عربی بولی شام تے عراق دے اک ارایمانی ناں دے لئی سی۔ تیسری صدی دے آخر وچ ، رومی عہد دے آخر وچ ، نابتیاں نے ارمائک وچ لکھنا چھڈ دتا تے [[یونانی زبان]] وچ لکھنا شروع کيتا تے بازنطینی دور دے ذریعہ انہاں نے عیسائیت اختیار کرلئی- &lt;ref&gt;Paul Johnson, ''A History of the Jews'' (London 1987)&lt;/ref&gt;

فلسطین دے شہراں تے [[حجاز|حجاز دے]] عرب قبیلے دے وچکار تجارتی تعلقات خاص طور اُتے [[بترا|پیٹرا]] تے [[غزہ|غزہ دے]] جنوبی شہراں دے نال موجود سن ۔ [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] ، انہاں دے والد ( [[عبد اللہ بن عبد المطلب|عبد اللہ]] ) تے اس دے دادا ( [[ہاشم بن عبد مناف|ہاشم]] ، جو [[غزہ]] وچ وفات پا گئے) سب نے چھیويں صدی وچ اس خطے دے راستے تجارتی رستےآں اُتے سفر کيتا ، &lt;ref&gt;A History of Palestine, 634–1099, Moshe Gil, pp. 16–17&lt;/ref&gt; تے کہیا جاندا اے کہ hammed 583 وچ محمد نے [[کلیسیائے مشرق|نیسٹوریائی]] راہب [[بحیرا راہب|بہیرا]] نال ملاقات کيتی۔ [[بصریٰ|بوسرا وچ ]] {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

101010 وچ [[اسلام|اسلام دے]] آغاز تو‏ں ، &lt;ref&gt;See [[Muhammad's first revelation]]&lt;/ref&gt; یروشلم چودہ سال تک [[قبلہ]] ( [[مسلما‏ن|مسلماناں دی]] نمازاں دا محور مرکز) بن گیا ایتھ‏ے تک کہ [[ہجرت مدینہ|حجرہ]] ( [[محمد بن عبد اللہ|محمد Muhammad]] د‏‏ی [[مدینہ منورہ|مدینہ]] ہجرت) دے 18 ماہ بعد ، 624 وچ ، [[مکہ]] نے اس د‏ی جگہ لے لئی۔ [[صحیح بخاری|صحیح بخاری دے]] مطابق ، [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] نے فیر [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصی]] نو‏‏ں اسلام د‏‏ی تن مقدس مسیتاں وچو‏ں اک دے طور اُتے مقرر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.islamicity.com/mosque/sunnah/bukhari/021.sbt.html|title=Translation of Sahih Bukhari, Book 21, Number 281: &quot;Do not set out on a journey except for three Mosques i.e. Al-Masjid-Al-Haram, the Mosque of Allah's Apostle, and the Mosque of Al-Aqsa, (Mosque of Jerusalem).&quot;|publisher=Islamicity.com|accessdate=2011-08-16}}&lt;/ref&gt; اک عشرے دے بعد ، بزنطیم نے [[شام د‏‏ی اسلامی فتح|لیونت د‏‏ی مسلم فتح دے]] دوران اس خطے دا کنٹرول کھو دتا ، اس دوران سلطنت د‏‏ی افواج نے فیصلہ کن کامیابی دے نال 636 وچ [[جنگ یرموک|یرموک د‏‏ی لڑائی]] وچ شکست کھادی یروشلم نو‏‏ں 640 تے 642 دے درمیان 638 تے قیصریا وچ راجگڑھ بنایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Holum&quot;&gt;Kenneth G. Holum &quot;Palestine&quot; ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ [[خلفائے راشدین|راشدون]] تے [[دولت امویہ|اموی خلیفہ]] نے اک وسیع [[مسلما‏ن|مسلم]] [[خلافت|عرب سلطنت دی]] شکل وچ جزیرہ نما عرب تو‏ں ماوراء [[عرب قوم|عرب]] طاقت د‏‏ی تیزی تو‏ں توسیع د‏‏ی اک صدی دیکھی۔

== نصف صدی ==

=== راشدون ، اموی تے عباسی ادوار ===
[[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|سجے|thumb| امویاں دے تحت خلافت د‏‏ی توسیع۔ {{نقشاں دا حاشیہ|#a1584e|Expansion under Muhammad, 622–632}}]]
638 وچ ، درج ذیل یروشلم دا محاصرہ ، خلیفہ [[عمر بن خطاب|عمر ابن الخطاب]] تے [[سوفرونیئس|Safforonius]] ، [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|پیٹرآرک]] یروشلم کی، اُتے دستخط کیتے ''امام Uhda امام'Omariyya'' ( Umariyya عہد )، تمام غیر دے حقوق تے ذمہ داریاں مقررہ کہ اک معاہدے فلسطین وچ مسلما‏ن۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp8&quot;&gt;Shahin (2005), p. 8&lt;/ref&gt; عیسائی تے یہودی [[اہل کتاب|لوک اہل کتاب]] سمجھ‏‏ے جاندے سن ، انہاں نو‏ں کچھ [[ذمی|حفاظت حاصل سی (ذمی)]] لیکن اس تحفظ دے بدلے وچ [[جزیہ]] (&quot; خراج تحسین &quot;) دے ناں تو‏ں اک خاص پول ٹیکس ادا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/jewinmedievalwor00marc/page/13|title=The Jew in the Medieval World: A Source Book, 315-1791|last=Marcus|first=Jacob Rader|date=March 2000|publisher=Hebrew Union College Press|isbn=0-87820-217-X|edition=Revised|pages=[https://archive.org/details/jewinmedievalwor00marc/page/13 13–15]}}&lt;/ref&gt; [[ابن جریر طبری|محمد ابن جریر ال طبری دے مطابق]] ، اس عہد وچ عیسائیاں نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی لیکن یہودیاں نو‏‏ں یروشلم وچ رہنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ اُتے ، اس شہر اُتے مسلم کنٹرول دے ابتدائی سالاں دے دوران ، یہودیاں د‏‏ی تھوڑی جہی آبادی 500 سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد یروشلم واپس آگئی۔ &lt;ref&gt;Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 68–71. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.&lt;/ref&gt;

ابتدائی چار [[خلفائے راشدین|راشدین]] خلیفہ وچو‏ں دوسرا [[عمر بن خطاب|عمر]] ، پیدل ہی شہر وچ داخل ہونے والا یروشلم دا پہلا فاتح سی تے جدو‏ں اس جگہ دا دورہ کيتا جاندا اے جس وچ ہن [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف آباد اے ]] ، تاں بعد د‏‏ی صدیاں تو‏ں اک مشہور بیان ایہ اے کہ [[خلافت راشدہ|راشدون]] [[خلافت|خلیفہ]] [[عمر بن خطاب|عمر]] مسیحی بزرگ [[سوفرونیئس|سوفریونیس]] نے ہچکچاندے ہوئے اس جگہ د‏‏ی راہنمائی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;PetersJ&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/jerusalemholycit00pete|title=Jerusalem|last=F. E. Peters|publisher=Princeton University Press|year=1985|pages=[https://archive.org/details/jerusalemholycit00pete/page/186 186–192]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; اسنو‏ں ایہ کچرے تو‏ں ڈھکا ہويا مل گیا ، لیکن مقدس چٹان نو‏‏ں تبدیل شدہ یہودی [[کعب احبار|کعب الاحبار دی]] مدد تو‏ں پایا گیا۔ الاحبر نے عمر Umar نو‏‏ں چٹان دے شمال وچ اک مسجد بنانے دا مشورہ دتا ، تاکہ نمازی چٹان تے مکہ دونے دا سامنا کرن ، لیکن اس د‏ی بجائے عمر Umar نے اس پتھر دے جنوب وچ اس د‏ی تعمیر دا انتخاب کيتا۔ ایہ مسجد اقصیٰ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ عینی شاہدین د‏‏ی پہلی گواہی اس حاجی آرکلف د‏‏ی اے جو 670 دے نیڑے تشریف لیائے ۔ آرکولف دے اکاؤنٹ دے مطابق جداں کہ ایڈومن نے ریکارڈ کيتا اے ، اس نے دیکھیا کہ اک لکڑی دا مستطیل لکڑی دا گھر کچھ کھنڈر اُتے بنایا گیا اے ، جس وچ 3،000 افراد رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;BahatAtlas&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Illustrated Atlas of Jerusalem|last=Dan Bahat|publisher=Simon &amp; Schuster|year=1990|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Jerusalem Pilgrims before the Crusades|last=John Wilkinson|year=2002|page=170}}&lt;/ref&gt; ، نويں حکمراناں نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا اے کہ، سن وقت تو‏ں رجسٹرارز وچ ریکارڈ دے طور اُتے شہراں یروشلم، نابلس، [[جنین، مغربی کنارہ|جنین]] ، [[عکا]] ، Tiberias، [[بیت شان|Bisan]] ، قیصر، [[اللجون|Lajjun]] ، [[لد|Lydd]] ، جافا، Imwas ، [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] ، غزہ، [[رفح|رفاہ]] ، حبرون [[یبنیٰ|Yubna]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، سفید تے اشکلون۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot;&gt;Shahin, 2005, p. 10.&lt;/ref&gt;

عربی وچ ، جنوب وچ پلاسٹینا I دے بازنطینی ڈائیسیسی دے نیڑے لگے ہوئے علاقے (تقریبا یہودیہ ، [[جند فلسطین|فلسٹیا]] تے جنوبی اردن) نو‏‏ں [[جند فلسطین|جند فلسٹین]] (جس دا مطلب &quot; [[جند فلسطین|فلسطین]] دا فوجی ضلع&quot; ، اک ٹیکس انتظامی علاقہ دے طور اُتے کہیا جاندا سی) ، &lt;ref&gt;http://www.mideastweb.org/caliph2m.gif {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527200653/http://www.mideastweb.org/caliph2m.gif |date=2008-05-27 }}&lt;/ref&gt; تے شمال وچ پلاسٹینا دوم دا باضابطہ حصہ (تقریبا Sama سامریہ ، گیلیل ، گولن تے شمالی اردن) [[جند اردن|جند ال اردوان]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

66 661 وچ ، [[علی ابن ابی طالب|علی دے]] قتل دے نال ہی ، راشدین خلیفہ دے آخری ، [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] ، عالم اسلام دا غیر منتخب شدہ خلیفہ بن گئے۔ [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] نو‏‏ں [[یروشلم]] وچ [[خلافت|خلیفہ]] مقرر کيتا گیا ، پہلے فتنہ دا اختتام ہويا تے [[دولت امویہ|اموی]] سلطنت دا آغاز ہويا۔

[[دولت امویہ|امویہ]] حکمرانی دے تحت ، بازنطینی صوبہ پلوسٹینا پریما ، [[جند فلسطین|فلسطین]] دا انتظامی تے فوجی ذیلی صوبہ ( ''جند'' ) بن گیا جو [[جند فلسطین|فلسطین دا]] عربی ناں سی۔ &lt;ref name=&quot;WKhalidi27&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Before Their Diaspora|last=Walid Khalidi|publisher=Institute for Palestine Studies, Washington DC|year=1984|isbn=0-88728-144-3|pages=27–28}}&lt;/ref&gt; اس نے وڈے صوبے ''راھ شمش'' دے پنج ذیلی حصےآں وچو‏ں اک (عربی دے لئی [[بلاد الشام|عظیم تر شام]] ) تشکیل دتا۔ ''[[جند فلسطین|جند]]'' فلسٹین (عربی ''[[جند فلسطین]]'' ، لفظی طور اُتے &quot;فلسطین د‏‏ی فوج&quot;) اک خطہ سی جو سینا تو‏ں لے ک‏ے ایکڑ دے میدان تک سی۔ وڈے شہراں وچ [[رفح|رفاہ]] ، [[قیصریہ]] ، [[غزہ]] ، [[یافا|جفا]] ، [[نابلس]] تے [[اریحا|جیریکو]] شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;Parkes&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Palestine Under the Caliphs|last=James Parkes|publisher=MidEastWeb|accessdate=2007-08-20|url=http://www.mideastweb.org/palcaliph1.htm|تاريخ-الأرشيف=2008-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080516212119/http://mideastweb.org/palcaliph1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[لد|لوڈ]] نے صوبہ فلاستین دے صدر مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے راجگڑھ بعد وچ [[رملہ|رملا]] منتقل ہوئے گیا۔ ''[[جند اردن|جند اللہ تعالی Urdunn]]'' (لفظی &quot;اردن د‏‏ی فوج&quot;) شمال وچ اک ایداں دے خطے سی تے Filastin دے شہراں جنہاں وچو‏ں مشرق د‏‏ی [[عکا]] ، [[بیت شان|Bisan]] تے [[طبریہ|Tiberias]] .
[[فائل:Dome of the Rock1.jpg|کھبے|thumb| [[قبۃ الصخرہ|پتھر]] دا [[قبۃ الصخرہ|گنبد]]]]
– 68– during–– ،–– the وچ ، دوسرے فتنے دے دوران ، [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] خلیفہ [[عبد الملک بن مروان|عبد الملک ابن مروان دے]] تحت تعمیر کيتا گیا ، جو اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم بن گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Slavik2001 p.60&quot;&gt;Slavik, Diane. 2001. ''Cities through Time: Daily Life in Ancient and Modern Jerusalem''. Geneva, Illinois: Runestone Press, p. 60. {{آئی ایس بی این|978-0-8225-3218-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&amp;nbsp;[[خاص:BookSources/978-0-8225-3218-7|978-0-8225-3218-7]]&lt;/ref&gt; [[حرم قدسی شریف|ٹیمپل ماؤنٹ]] (جسنو‏ں [[اسلام]]ی دنیا وچ [[حرم قدسی شریف|حرم شریف دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے اس جگہ اُتے جتھ‏ے اسلامی نبی [[محمد بن عبد اللہ|محمد دے]] بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اپنے جنت دا سفر شروع کرچکے نيں) ، عیسوی دے لئی غیر منقسم رہیا۔ 70 وچ [[تیتوس|ٹائٹس]] دے [[ہیکل دوم|ہیرودیس دے ہیکل]] د‏‏ی تباہی دے 600 سال بعد تاں۔

تقریبا اک دہائی دے بعد ، خلیفہ [[ولید بن عبد الملک|الولید اول]] نے [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ]] تعمیر کروائی۔ &lt;ref name=&quot;Faizer&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=The Shape of the Holy: Early Islamic Jerusalem|last=Rizwi Faizer|publisher=Rizwi's Bibliography for Medieval Islam|year=1998|accessdate=2007-07-14|url=http://us.geocities.com/rfaizer/reviews/book9.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609095128/http://us.geocities.com/rfaizer/reviews/book9.html|archivedate=2007-06-09}}&lt;/ref&gt;

یہ اموی حکمرانی دے تحت سی کہ عیسائیاں تے یہودیاں نو‏‏ں اسلام دے نال مشترکہ توحید د‏‏ی جڑاں د‏‏ی نشان دہی کرنے دے لئی &quot; [[اہل کتاب|پیپل آف کتاب]] &quot; دا سرکاری عنوان دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot;&gt;Shahin, 2005, p. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ahl al-Kitab. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9004124 Encyclopædia Britannica Online]&lt;/ref&gt; عیسائی عازمین نے یروشلم تے بیت المقدس وچ عیسائی مقدس تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے فراخدلی تو‏ں عطیات دتے ، &lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), p. 11&lt;/ref&gt; تے یروشلم وچ عازمین حج دے قیام نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی تے رسائ د‏‏ی اجازت دینے دے بشپ دے سوفرنئس تو‏ں عمر دے عہد د‏‏ی تکمیل دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ عیسائی زائرین دے لئی یروشلم جانا۔ &lt;ref name=&quot;MEI&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Islamic Civilization: An Overview|last=M. Cherif Bassiouni|publisher=Middle East Institute: The George Camp Keiser Library|year=2004|accessdate=2007-08-14|url=http://www.mideasti.org/indepth/islam/civilization.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928035435/http://www.mideasti.org/indepth/islam/civilization.html|archivedate=2007-09-28}}&lt;/ref&gt; پورے خطے وچ عیسائی خانقاہاں کم کرنے دے لئی جاری رکھیا تے 730-749 دے درمیان [[یوحنا دمشقی|دمشق دے جان]] ، خلیفہ نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے چیف ایڈوائزر [[ہشام بن عبدالملک]] ، وچ منتقل کر دتا [[خانقاہ]] [[دیر مار سابا|مارچ صبا]] یروشلم دے باہر تے دے وڈے مخالف بن گیا [[بازنطینی شبیہ شکنی|پہلا Iconoclasm]] ذریعے انہاں مذہبی تحریراں۔

فلسطین تے یورپ دے وچکار تجارتی تعلقات مضبوط سن تے ہر سال 15 ستمبر نو‏‏ں یروشلم وچ تجارتی میلہ ہُندا سی جتھ‏ے [[پیسا (اطالیہ)|پیسا]] ، [[جینوا (اٹلی)|جینوا]] ، [[وینس]] تے [[مارسئی|مارسیلز دے]] تاجراں نے اس دے بدلے وچ مصالحہ ، صابن ، ریشم ، زیتون دا تیل ، چینی تے شیشے دے سامان حاصل کرنے دے لئی جمع کيتا۔ یورپی مصنوعات۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), p. 11&lt;/ref&gt;

744 وچ [[مروان الثانی|مروان دوم دے]] دور وچ فلسطین تے شام دے وڈے شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے 745–6 وچ اس اُتے قابو پالیا گیا۔ انہاں بغاوتاں دے بعد سلطنت دے مشرق وچ ہور بغاوتاں ہوئیاں ، جو جنگ عظیم وچ 750 وچ [[دولت امویہ|اموی]] فوج د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ پہنچی ۔ [[خلافت عباسیہ|عباسیاں]] نے فلسطین سمیت پوری سلطنت دا کنٹرول سنبھال لیا تے [[مروان الثانی|مروان II]] نو‏‏ں [[غزہ|غزہ دے]] راستے تو‏ں مصر فرار ہونے اُتے مجبور کيتا ، جتھ‏ے اسنو‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

[[بغداد|بغداد وچ ]] مقیم [[خلافت عباسیہ|عباسی]] خلیفہ نے یروشلم وچ واقع مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے مقدست د‏‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی تے اس دا جائزہ لیا ، [[ابو جعفر المنصور|المنصور]] نے 758 وچ [[قبۃ الصخرہ|گنبد چٹان دی]] تزئین و آرائش دا اہتمام کيتا جو زلزلے وچ گر گیا سی &lt;ref&gt;Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 297–298. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.&lt;/ref&gt; تے [[مامون الرشید|المومن]] نے ہور تزئین و آرائش دا انتظام کيتا۔ 813 وچ [[یروشلم|یروشلم دے]] دورے دے بعد۔ عباسیاں نے [[رملہ|راملے دی]] تعمیر جاری رکھی ، جو [[جند فلسطین|جند فلاستن دا]] راجگڑھ بن چکيا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp10&quot;&gt;Shahin, 2005, p. 10.&lt;/ref&gt; ساحلی علاقےآں نو‏‏ں مضبوط تے ترقی یافتہ بنایا گیا سی تے بندرگاہی شہراں جداں ایکڑ ، [[حیفا|ہیفا]] ، قیصریہ ، ارسوف ، جفا تے [[عسقلان|اشکلون]] نو‏‏ں سرکاری خزانے تو‏ں رقم ملی سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), p. 11&lt;/ref&gt; اُتے ، عباسی خلفاء نے امویاں دے مقابلہ وچ اس خطے دا بوہت گھٹ دورہ کيتا کیونجے [[بغداد]] وچ انہاں دا راجگڑھ ہور {{تحویل|500|mi|km}} مشرق۔

[[خلافت عباسیہ|عباسی]] دور دے آغاز دا نشان لگیا [[اسلامی عہد زريں|اسلامی سنہری دور]] اے، جس وچ اس طرح دے طور اُتے فلسطین تو‏ں علما کرام د‏‏ی اک وڈی تعداد [[غزہ]] د‏‏ی نژاد قانون دان تے بانی [[شافعی]] دے اسکول [[فقہ]] [[محمد بن ادریس شافعی|محمد بن ادریس راھ Shafi`i]] تے [[یروشلم|Jerusalemite]] جغرافیہ [[شمس الدین مقدسی|المقدادی نے]] ، اک لازمی کردار ادا کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

عباسی دور دے دوران عرب قبیلے دے اثر و رسوخ وچ کمی واقع ہوئی اے تے صرف اک ہی سیاق و سباق دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ مرکزی اتھارٹی دے خلاف بغاوت وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Gil283&quot;&gt;Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 279–281. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.&lt;/ref&gt; اُتے ، [[جند اردن|جند ال]] [[مضر بن نزار|اردوان]] وچ قیسی [[مضر بن نزار|مدھر]] تے یامانی قبیلے دے وچکار اک تنازع 8 ويں صدی دے آخر تک پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قیصی - یمانی د‏‏ی جنگ 793–96 د‏‏ی جنگ دا سبب بنی۔ ہارون الرشید نے اس قبائلی تنازع نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا تے جعفر ابن یحیی البرماکی دے تحت بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک وڈی فوج بھیجی۔ مورخ موشے گل دے مطابق ، &quot;اس نے لوہے دے ہتھ تو‏ں باغیاں نو‏‏ں تھلے ڈالیا تے بہت زیادہ خون بہایا گیا۔&quot; دے شہراں [[غزہ]] ، [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] ، [[عسقلان|Ascalon]] جند Filastin وچ تے وچ شہر Sariphaea [[جند اردن|جند اللہ تعالی Urdunn]] مکمل طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں متصادم تباہ ہوئے [[بدو]] قبیلےآں. مغربی فلسطین دے متعدد شہراں تے دیہاتاں نو‏‏ں وی برطرف کر دتا گیا۔ &lt;ref&gt;Palestine Exploration Fund, 1872, p. 167.&lt;/ref&gt; سینٹ چیریٹن ، سینٹ سائیریاکس ، سینٹ سباس ، سینٹ تھیوڈوسیس تے سینٹ ایتھیمیوس د‏‏ی خانقاہاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Patrich65&quot;&gt;Patrich, 2001, p. 65.&lt;/ref&gt; قبائلی فیڈریشناں د‏‏ی مشترکہ ہلاکتاں تقریبا 1، 1200 سن۔ &lt;ref name=&quot;SERK22&quot;&gt;Shagrir, Ellenblum, Riley-Smith, and Kedar, 2007, p. 22.&lt;/ref&gt;

دوران [[ہارون الرشید]] د‏‏ی (786-809) دے نال پہلی رسمی رابطےآں سلطنت کر [[فرانکیا|اوتھ‏ے Frankish سلطنت]] دے [[شارلیمین]] ، واقع ہوئی اقدام دے حصے دے طور عباسی-Carolingian اتحاد &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/charlemagneearly0000gree|title=Charlemagne and the Early Middle Ages|last=Miriam Greenblatt|publisher=Benchmark Books|year=2002|isbn=978-0-7614-1487-2|page=[https://archive.org/details/charlemagneearly0000gree/page/29 29]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 797 وچ ، [[ہارون الرشید]] د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی اے نو‏‏ں رپورٹ کيتا جاندا اے چارلیمان نے تعمیر تے بہتری دے ل money پیسہ بھیجنے دے بدلے وچ [[یروشلم]] وچ عیسائی مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت Charlemagne نو‏‏ں کيتی۔ &lt;ref&gt;Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 159 and 285–289. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سلیپرچر]] نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے لاطینی اسپتال نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا تے اسنو‏ں بینیڈکٹائن دے ماتحت کر دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5qNgiv-ZOEAC&amp;pg=PA179|title=Charlemagne, Muhammad, and the Arab roots of capitalism|last=Heck|first=Gene W.|year=2006|isbn=978-3-11-019229-2|page=172}}&lt;/ref&gt; دو سال بعد [[شارلیمین|چارلمگن]] نے [[یروشلم|یروشلم دے]] پیٹریاارک جارج نو‏‏ں اک ہور مشن بھیجیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UHWd6gLZsFIC&amp;pg=PA247|title=War and Peace in the Law of Islam|last=Majid Khadduri|publisher=The Lawbook Exchange, Ltd.|year=2006|isbn=978-1-58477-695-6|page=247}}&lt;/ref&gt;

نويں صدی دے آخر تک ، بغداد وچ مقیم عباسیاں نے اپنے مغربی صوبےآں دا کنٹرول ختم کرنا شروع کر دتا۔ 78 From78 تو‏ں فلسطین اُتے تقریبا [[احمد بن طولون|aut]] اک صدی تک نیم خود مختار حکمراناں نے مصر اُتے حکومت کیت‏‏ی ، اس دا آغاز مصر دے حکمران تے [[طولون شاہی سلسلہ|تلونیڈ]] خاندان دے بانی ، [[احمد بن طولون|احمد ابن ٹلن تو‏ں ہويا]] ، جس نے [[خلافت عباسیہ|عباسی]] عدالت تو‏ں مصر د‏‏ی آزادی دے اعلان دے چار سال بعد فلسطین تے بیشتر [[شام|شام]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ [[بغداد]] وچ 4 in4 وچ عباسیاں نے فلسطین دا براہ راست کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ، جدو‏ں انہاں دے حملے دے بعد تلونیڈ امیر ہارون د‏‏ی فوج نو‏‏ں مصر واپس جانا پيا ، جتھ‏ے اگلے ہی سال تولیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

بغداد تو‏ں براہ راست کنٹرول 939 جدو‏ں تک برقرار رکھیا گیا سی محمد بن Tughj امام Ikhshid دے گورنر [[خلافت عباسیہ|عباسی]] مصر تے فلسطین، اپنے ڈومین تے عباسی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں عنوان امام Ikhshid (شہزادہ) زیادہ آزاد کنٹرول دتی گئی [[الراضی باللہ|رضی]] . تلونیاں د‏‏ی طرح ، اخدشید راجگڑھ فلسطین تو‏ں نسبتہ قربت دے نتیجے وچ اس خطے اُتے زیادہ توجہ مرکوز ہوئے گئی ، ایويں کہ دونے اخشید حکمران ، محمد بن تغج الاخشید تے ابو المسک کافر یروشلم وچ دفن ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

968 وچ ابو المسمک کافر د‏‏ی ہلاکت دے نتیجے وچ [[اخشید شاہی سلسلہ|اخلاصید]] حکومت کیت‏‏ی مہلک تقسیم ہوئے گئی کیونجے انہاں نے [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں دے]] متوقع حملے د‏‏ی تیاری [[دولت فاطمیہ|کرلئی]] ۔

=== فاطمہ مدت ===
[[فائل:Fatimid Caliphate.PNG|سجے|thumb| فاطمid خلافت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک]]
ماں اپنے اڈے تو‏ں [[تونس|تیونس]] ، جنرل Gawhar امام Siqilli د‏‏ی [[اسماعیلی]] [[اہل تشیع|شیعہ]] [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] ، جنہاں نے انہاں د‏‏ی بیٹی دے ذریعے محمد د‏‏ی اولاد ہونے دا دعوی کيتا [[فاطمہ زہرا|فاطمہ]] ، فتح کيتا [[اخشید شاہی سلسلہ|Ikhshidid]] 969 وچ فلسطین تے مصر دے ڈومینز، مقامی ضمانت اک معاہدے اُتے مندرجہ ذیل [[اہل سنت|سنیاں]] آزادی مذہب د‏‏ی &lt;ref name=&quot;Arabnet&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Egypt: The Fatimid Period 969–1771|publisher=Arab Net|year=2002|accessdate=2007-08-14|url=http://www.arab.net/egypt/et_fatimid.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070617112914/http://www.arab.net/Egypt/et_fatimid.htm|archivedate=June 17, 2007}}&lt;/ref&gt; انہاں نے نويں شہر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ منتقل کر دتا [[قاہرہ]] ، صرف شمال [[اخشید شاہی سلسلہ|Ikhshidid]] دے راجگڑھ [[فسطاط|Fustat]] . {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

فاطمیاں نے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت دی]] حدود تک اپنی توسیع جاری رکھی تے [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|717171]] وچ اینٹیوک اُتے اک ناکا‏م حملے دے بعد امیڈا دے باہر بازنطینی شکست ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Norwich|1997}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بازنطینیاں نے دوبارہ جنگ لڑی تے 975 وچ شہنشاہ جان اول تیمسکیس د‏‏ی دوسری ماساں شام تے شمالی فلسطین دے بیشتر حصےآں ، بشمول [[طبریہ|ٹبیریاس]] ، [[ناصرہ|ناصرت]] تے [[قیصریہ بحری|قیصریہ پیلیستینا اُتے قبضہ کيتا]] ، لیکن یروشلم جاندے ہوئے اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ شہنشاہ بیمار ہوئے گیا تے مہم تو‏ں واپسی اُتے 97 976 وچ اچانک دم توڑ گیا تے بازنطینیاں نے اس د‏ی سلطنت دے شمال وچ بلغاری خطرہ دا سامنا کرنے دے فورا بعد ہی پِچھے ہٹ گئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Norwich|1997}}&lt;/ref&gt;

یروشلم ، نابلس تے اسسکان نو‏‏ں فاطمid حکمرانی دے تحت توسیع تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), p. 11&lt;/ref&gt; اُتے ، 1009 وچ ، فاطمid خلیفہ [[حاکم بامراللہ|الحکیم]] نے سلطنت دے تمام گرجا گھراں تے عبادت خاناں نو‏‏ں ختم کرنے دا حکم دتا ، جس وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] شامل سی۔ اُتے ، ویہہ سال بعد اسنو‏ں ال Hakحکیم دے جانشین نے خلیفہ دے طور اُتے تبدیل کيتا ، [[علی الظاہر|علی ا -ظاہر]] ، جس نے بازنطینی شہنشاہ رومانوس III ارگیرس دے نال معاہدے وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] تے ہور مسیحی گرجا گھراں د‏‏ی از سر نو تعمیر دا اختیار دتا۔ رومانوس دے جانشین کانسٹیٹائن IX مونوموس نے اس بحالی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تے اس دوران [[مورستان]] اسپتال ، چرچ تے خانقاہ سمیت متعدد ہور عیسائی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ ازظہر نے اپنے دور حکومت وچ [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان دی]] اک وڈی تزئین و آرائش دا کم وی کيتا۔ دسويں صدی دے بعد ، فلسطین دا ''جھنڈاں'' وچ ''تقسیم'' ہونے لگا۔

11 ويں صدی دے اوائل دے دوران ، [[سلجوق خاندان|سیلجوک ترکاں]] نے مغربی ایشیا دے وڈے حصے اُتے حملہ کيتا تے [[دولت فاطمیہ|فاطمیڈ]] تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینیاں]] دوناں نو‏ں اس لڑائی دا سامنا کرنا پيا۔ فاطمیڈ تے سلجوق دے وچکار جنگ نے مقامی آبادی تے مغربی عازمین حج دے لئی زبردست خلل پیدا کيتا۔ 1073 وچ فلسطین د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا سی [[ملک شاہ اول|، رحمان ملک، شاہ وچ ]] د‏‏ی [[اصفہان]] د‏‏ی بنیاد اُتے [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] &lt;ref&gt;Moshe Gil, ''A History of Palestine'' (Cambridge, 1992) p. 410; p. 411 n. 61&lt;/ref&gt; امیر دے زیر Atsiz ابن Uvaq ، جنہاں نے کمزور، وچ جنوبی پیش قدمی کر رہیا سی [[دولت فاطمیہ|فاطمی سلطنت]] دے اُتے فیصلہ کن شکست دے بعد [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] فوج [[جنگ ملازکرد|Manzikert د‏‏ی لڑائی]] دو سال پہلے تے 1067 تو‏ں 1072 دے درمیان مصر وچ چھ سالہ تباہ کن قحط سالی۔ &lt;ref name=&quot;Singh2002 p.455&quot;&gt;Singh, Nagendra. 2002. &quot;International Encyclopedia of Islamic Dynasties&quot;&lt;/ref&gt; سلجوق د‏‏ی حکمرانی غیر مقبول سی تے 1077 وچ یروشلم نے انہاں د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت کر دتی جدو‏ں کہ امیر عاطiz ابن اووق مصر وچ [[دولت فاطمیہ|فاطمی سلطنت دا]] مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ یروشلم واپسی اُتے ، اٹز نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ کيتا تے مقامی آبادی دا قتل عام کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Bosworth2007 p. 234&quot;&gt;Bosworth, Clifford Edmund. 2007. &quot;Historic Cities of the Islamic World&lt;/ref&gt; نتیجتا Atsiz دے گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں پھانسی دے دتی گئی [[شام|شام]] Tutush وچ ، دے بھائی [[سلجوق خاندان|سلجوق]] رہنما [[ملک شاہ اول|رحمان ملک، شاہ وچ ]] . توتوش اول نے آرتوق بن ایکسیب ، بعد وچ آرتوقید خاندان دے بانی ، نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ آرتوق بن عقب 1091 وچ فوت ہويا تے اس دے بعد انہاں دے بیٹے الغازی تے سوکمین ، جو آرتوقید خاندان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت تو‏ں گورنر بن گیا۔ [[ملک شاہ اول|ملک شاہ دا]] انتقال 1092 وچ ہويا تے [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] چھوٹی متحارب ریاستاں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ 1095 وچ اپنے والد توتوش اول د‏‏ی موت دے بعد ، ڈوق تے ردوان دے درمیان فلسطین اُتے قابو پانا تنازع پیدا ہوئے گیا۔ جاری دشمنی نے شام نو‏‏ں کمزور کر دتا اے تے فاطمی ریجنٹ العفدال شاہان شاہ نے صلیبیاں د‏‏ی آمد تو‏ں عین پہلے 1098 وچ آرتوکیڈس تو‏ں اس علاقے اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref&gt;Holt, pp. 11–14.&lt;/ref&gt;

1054 وچ ، [[تفرقۂ عظیم|عظیم الزم]] نے عیسائی چرچ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مشرق تے مغرب وچ تقسیم کر دتا ، جس دے نتیجے وچ فلسطین دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] دائرہ اختیار وچ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آگئے]] ۔ اُتے ، 1090 وچ ، بازنطینی شہنشاہ الیکسیوس I کومنینوس نے سلجوقاں دے خلاف مغربی حمایت حاصل کرنے دے ارادے تو‏ں ، [[پوپ|پاپسی]] &lt;ref&gt;Norwich, pg. 30&lt;/ref&gt; د‏‏ی طرف مفاہمت دے اقدامات کرنا شروع کیتے۔ 1095 وچ انہاں دے سفیر [[اربن دوم|پوپ اربن II دے]] سامنے پیانوزا کونسل وچ حاضر ہوئے ، {{حوالہ درکار|date=August 2018}} کرائے د‏‏ی فوجاں تو‏ں درخواست کرنے دے ل تے ايس‏ے سال دے آخر وچ کونسل آف کلرمونٹ پوپ [[اربن دوم|اربن II]] وچ [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دا]] مطالبہ کيتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

=== صلیبی جنگ: یروشلم د‏‏ی بادشاہی ===
[[فائل:Map Crusader states 1135-en.svg|thumb| یروشلم تے ہور صلیبی ریاست 1135 وچ اپنے عروج اُتے اے ]]
[[فائل:The Byzantine Empire, c.1180.PNG|سجے|thumb| صلیبی ریاستاں نے 1180 وچ انہاں دے زوال تو‏ں کچھ پہلے ہی کہیا]]
[[مملکت یروشلم|یروشلم دی]] بادشاہی اک [[مسیحیت|عیسائی]] بادشاہی سی جو [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دے]] نتیجے وچ 1099 وچ [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ قائم ہوئی سی۔ یروشلم تے بیشتر فلسطین اُتے اس دا کنٹرول 1187 وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی افواج دے ہتھو‏ں شکست تک نیڑے اک صدی تک جاری رہیا ، جس دے بعد بیشتر فلسطین نو‏‏ں ایوبیڈس نے کنٹرول کيتا۔

فلسطین وچ صلیبی حکمرانی قائم ہونے دے فورا بعد بعد ، بولن دے گاڈفری نے وعدہ کيتا سی کہ صلیبیاں نے مصر اُتے قبضہ کرلینے دے بعد اس خطے د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں پاپسی دے حوالے ک‏ے دتا سی۔ اُتے ، مصر اُتے حملہ نئيں ہويا کیو‏ں کہ اس دے فورا بعد ہی گوڈفری د‏‏ی موت ہوئے گئی تے سیاسی طور اُتے پیسا دے ڈاگبرٹ نو‏‏ں باہر لے جانے دے بعد بالڈون نو‏‏ں یروشلم دا پہلا بادشاہ قرار دتا گیا جو اس تو‏ں پہلے لاطینی سرپرست مقرر ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;Runciman, Steven. 1951. ''A History of the Crusades: Volume 1 The First Crusade and the Foundation of the Kingdom of Jerusalem''. New York, New York: Cambridge University Press, pp. 279–290. {{آئی ایس بی این|0-521-06161-X}}&lt;/ref&gt;

پہلے صلیبی بادشاہت [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دے]] دوران قبضہ کیتے گئے شہراں تے شہراں دے ڈھیلے ذخیرے تو‏ں تھوڑی زیادہ سی۔ عروج اُتے ، مملکت نے جدید دور دے اسرائیل تے ریاست فلسطین دا علاقہ تقریبا. گھیر لیا سی۔ ایہ شمال وچ لبنان تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ [[جزیرہ نما سینا|صحرائے سیناء تک]] تے مشرق وچ جدید اردن تے شام تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ [[دولت فاطمیہ|فاطمid]] مصر وچ مملکت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی وی کوششاں ہوئیاں۔ اس دے بادشاہاں نے شمال وچ دوسری [[صلیبی ریاستاں|صلیبی ریاستاں]] اُتے اک خاص مقدار دا اختیار حاصل کيتا سی: کاؤنٹی آف طرابلس ، [[امارت انطاکیہ|انٹیوچ دا راج]] تے ایڈیسہ کاؤنٹی ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

بہت سارے رسم و رواج تے ادارے مغربی یورپ دے انہاں علاقےآں تو‏ں درآمد کیتے گئے سن جتھ‏ے تو‏ں صلیبی حملہ آور آئے سن تے ریاست دے وجود وچ مغرب دے نال نیڑےی خاندانی تے سیاسی روابط سن ۔ اُتے ، اس دے مقابلے وچ ایہ اک نسبتا minor معمولی سلطنت سی تے اس وچ اکثر یورپ د‏‏ی مالی تے فوجی مدد کيت‏ی کمی سی۔ اس خلا نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی مملکت وچ مقامی سطح اُتے قائم فوجی احکامات قائم کیتے گئے سن ۔ د‏‏ی بنیاد شورویراں Hospitaller طرف جیرارڈ Thom دے اُتے [[مورستان|Muristan]] یروشلم وچ مسیحی ہسپتال د‏‏ی اک د‏‏ی طرف تو‏ں تصدیق کيتی گئی سی پوپ دے بل تو‏ں پوپ ایسٹر II 1113 وچ تے د‏‏ی طرف تو‏ں بانی Hugues ڈی Payens تے Godfrey د‏‏ی ڈی سینٹ عمر دے [[فرسان الہیکل|شورویراں Templar]] 1119 وچ منعقد ہوئی [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ وچ ]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

یہ سلطنت ہمسایہ آرمینی بادشاہی سیلیکیا تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت دے]] نیڑے ہوئے گئی ، جتھ‏ے تو‏ں اسنو‏ں &quot;مشرقی&quot; خصوصیات وراثت وچ مل گئياں تے مملکت وی پہلے تو‏ں موجود مسلم ادارےآں تو‏ں متاثر سی۔ اُتے ، جدو‏ں 1112 وچ دوسری مرتبہ چوکس دے آرنولف نو‏‏ں لاطینی سرپرست مقرر کيتا گیا تاں ، اس نے [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] وچ غیر کیتھولک عبادت اُتے پابندی عائد کردتی۔ معاشرتی طور اُتے ، مغربی یورپ نال تعلق رکھنے والے &quot;لاطینی&quot; باشندےآں دا مسلماناں تے مشرقی عیسائیاں تو‏ں تقریبا almost کوئی رابطہ نئيں سی جنہاں اُتے اوہ حکومت کردے سن ۔

سلطنت دا شاہی محل [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصی وچ قائم سی]] تے [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] نو‏‏ں چرچ وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ صلیبی حکمرانی دے تحت ، کلی طور اُتے قلعے ، قلعے ، ٹاورز تے قلعے دیہات وڈے پیمانے اُتے پینڈو علاقےآں وچ فلسطین بھر وچ تعمیر ، دوبارہ تعمیر تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp11&quot;&gt;Shahin (2005), p. 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicolle&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.ospreypublishing.com/title_detail.php/title=S8278~per=41|title=Crusader Castles in the Holy Land 1192–1302|last=[[David Nicolle]]|date=July 2005|publisher=Osprey|isbn=978-1-84176-827-4|access-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927003055/http://www.ospreypublishing.com/title_detail.php/title=S8278~per=41|archive-date=2007-09-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس زمانے دے صلیبی فن تعمیر دا اک قابل ذکر شہری باقی ایکرا دے پرانے شہر &lt;ref name=&quot;IsraelAntiquities&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Projects:The Old City of Akko (Acre)|publisher=Israeli Antiquities Authority|accessdate=2007-08-14|url=http://www.iaa-conservation.org.il/Projects_Item_eng.asp?subject_id=11&amp;site_id=5&amp;id=22}}&lt;/ref&gt; تے جزیرہ ارود وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔

اس عرصے دے دوران متعدد مسلما‏ن خانداناں نے فلسطین ہجرت د‏‏ی ، جنہاں وچ مشہور اسلامی اسکالرز [[ابن قدامہ]] تے [[ضیاء الدین مقدسی|دیاالدین المقدی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔

صلیبی کنٹرول دے دور دے دوران ، ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ فلسطین وچ صرف اک ہزار غریب یہودی خاندان سن ۔ &lt;ref&gt;Frank Heynick, ''Jews and medicine, An Epic Saga,'' KTAV Publishing House, Inc., 2002 p. 103, commenting on Maimonidies' decision not to settle there a century later.&lt;/ref&gt; یہودی 1099 وچ [[یروشلم]] تے 1100 وچ [[حیفا|ہیفا]] وچ صلیبیاں دے خلاف مسلماناں دے نال مل ک‏ے لڑے۔ یورپ دے کچھ یہودی اس ملک دے دورے اُتے آئے سن ، جداں توڈیلہ دے بینجمن جس نے اس دے بارے وچ لکھیا سی۔ [[موسی بن میمون|Maimonides]] تو‏ں فرار دے بعد فلسطین دا دورہ کيتا [[دولت موحدین|Almohads]] 1165 وچ اور، عکا، یروشلم تے حبرون دا دورہ کيتا آخر وچ حل کرنے دا انتخاب کر [[فسطاط|Fostat]] مصر وچ .&lt;ref&gt;Sefer HaCharedim Mitzvat Tshuva Chapter 3&lt;/ref&gt;

جولائ‏ی 1187 وچ ، [[قاہرہ]] اُتے مبنی [[کردستان|کرد]] جنرل [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] نے اپنی فوجاں نو‏‏ں [[جنگ حطین|ہاتن د‏‏ی جنگ]] وچ فتح دا حکم دتا ، &lt;ref name=&quot;Setton&quot;&gt;Kenneth Setton, ed. ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusOne A History of the Crusades, vol. I.]'' [[University of Pennsylvania]] Press, 1958&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), p. 12.&lt;/ref&gt; جلد ہی اس دے بعد [[فتح بیت المقدس|یروشلم دا محاصرہ (1187)]] جس وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] نے یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

=== ایوبیڈ تے مملوک ادوار ===
[[فائل:Ayyubid Dynasty.svg|سجے|thumb| 1193 ، صلاح الدین د‏‏ی موت دے بعد ایوبیڈ خاندان دے تحت یروشلم]]
[[فائل:Bahri Dynasty 1250 - 1382 (AD).PNG|سجے|thumb| بحری مملوک خاندان 1250–1382]]
[[فائل:White Tower, Ramla (Dez. 2006).jpg|thumb| ٹاور جو رملہ ، 1318 وچ تعمیر کيتا گیا سی]]
1187 وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی فوجاں دے ذریعہ صلیبی شکست دے بعد ، فلسطین دا بیشتر حصہ [[ایوبی سلطنت|ایوبیڈس دے]] زیر کنٹرول سی۔ ایکور د‏‏ی [[مملکت یروشلم|بادشاہی دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا شمالی ساحلی شہراں وچ اک صلیبی صلیبی ریاست ، ایوبیڈ دور وچ تے مملوک دور تک ، اس علاقے وچ 1291 تک 12 سو سال تک باقی رہیا۔ اُتے ، یورپ تو‏ں ہور ست صلیبی جنگاں دے باوجود ، صلیبی ریاست 1187 وچ [[یروشلم|یروشلم دے]] زوال دے بعد اس خطے وچ ہن اک خاص طاقت نئيں رہی سی۔

ایوبیڈس نے اس خطے وچ یہودی تے آرتھوڈوکس عیسائی آبادکاری د‏‏ی اجازت دتی تے [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] نو‏‏ں اک [[اسلام]]ی عبادت گاہ وچ تبدیل کر دتا گیا {{حوالہ درکار|date=January 2016}} ۔ [[مسجد عمر (یروشلم)|عمر د‏‏ی مسجد]] دے باہر صلاح الدین ایوبی دے تحت بنایا گیا سی [[کلیسائے مقبرہ مقدس|حضور Sepulchre دے چرچ]] د‏‏ی یاد وچ ، [[عمر بن خطاب|عمر نے]] اک مثال قائم کيتی اے تے اس طرح اک دے طور اُتے چرچ د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں خطرے وچ ڈال کرنے دے طور اُتے نئيں چرچ دے باہر نماز ادا کرنا عظیم دے فیصلے [[مسیحیت|عیسائی]] سائٹ. صلاح الدین د‏‏ی فتح دے تقریبا ايس‏ے ايس‏ے سال بعد ، کاتالان دے [[موسی بن نحمان|ربیحی ناہانیاں]] نے بارسلونا دے تنازع دے بعد یورپ چھڈ دتا ، &lt;ref&gt;p. 73 in Jonathan Sachs (2005) ''To heal a fractured world: the ethics of responsibility''. London: Continuum ({{آئی ایس بی این|978-0-8264-8039-2}})&lt;/ref&gt; تے انہاں نے اپنی زندگی دے آخری تن سال فلسطین وچ صرف ایکر وچ گزارے۔ اس نے [[قدیم شہر (یروشلم)|یروشلم دے پرانے شہر]] وچ ریمن عبادت خانہ قائم کيتا تے اس طرح اس وقت اس شہر وچ صرف دو یہودی آباد کار پائے گئے ، انہاں نے یروشلم وچ یہودی فرقہ وارانہ زندگی نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

یوروپین د‏‏ی شکست نے سائز تے کامیابی دے لحاظ تو‏ں مختلف یوروپ تو‏ں ہور صلیبی جنگاں نو‏‏ں اکسایا۔ 1192 وچ ، [[رچرڈ اول شاہ انگلستان|رچرڈ لائنر ہارٹ دے]] تحت [[تیسری صلیبی جنگ]] نو‏‏ں یروشلم اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنے دے بعد ، صلاح الدین رملہ معاہدہ کيتا جس وچ اس نے اتفاق کيتا کہ مغربی عیسائی زائرین یروشلم وچ آزادانہ طور اُتے عبادت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایہ خطرہ باقی رہیا تے [[ایوبی سلطنت|ایوبیڈ]] امیر [[المعظم عیسی شرف الدین|المعظم]] نے 1219 وچ یروشلم دے شہر د‏‏ی دیواراں تباہ کر دیؤ تاکہ [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] نو‏‏ں اک مضبوط شہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ چھیويں صلیبی جنگ دے خاتمے دے لئی ، [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم ، مقدس رومن شہنشاہ]] تے ایوبیڈ [[سلطان]] [[الملک الکامل ناصر الدین محمد|الکامل دے]] وچکار اک 10 سالہ معاہدہ طے پایا ، جس دے تحت عیسائیاں نو‏‏ں غیر مصدقہ یروشلم ، ہور [[ناصرہ|نارتھ]] تے بیت المقدس وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، حالانکہ ایوبیڈس نے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ [[مسلما‏ن]] مقدس تھ‏‏اںو‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;Setton&quot;/&gt;

1239 وچ امن معاہدے د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد انہاں علاقےآں نو‏‏ں ایوبیڈ کنٹرول وچ واپس کر دتا گیا سی تے [[الکرک|کیرک دے ایوبیڈ]] امیر ، ناصر داؤد نے شہراں اُتے قبضہ کيتا سی۔ اگلے چار سالاں دے لئی ، انہاں ناصر داؤد تے اس دے چچا زاد بھائی صالح ایوب دے درمیان شہراں اُتے کنٹرول لڑا گیا سی ، جس نے صلیبیاں دے نال اتحاد کيتا سی ، جسنو‏ں شیمپین دے تھیباٹ چہارم د‏‏ی سفارتی کوششاں د‏‏ی مدد تو‏ں مدد ملی سی۔ مستقل طور اُتے حریف علیحدگی حکمراناں صلیبیاں دے نال اتحاد کيتا سی جو تو‏ں شہر لینا کرنے دے طور اُتے صالح ایوب دے اک باڑے فوج نو‏‏ں طلب واسطے Khwarezmians ، جنہاں نے شکست دے بعد کرایہ دے لئی دستیاب سن خوارزم شاہ منگولاں دس سال پہلے د‏‏ی طرف تو‏ں راجونش.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/08364a.htm|title=Catholic Encyclopedia: Jerusalem (After 1291)|publisher=Newadvent.org|accessdate=2011-08-16}}&lt;/ref&gt; خوارزمینیاں کوصالح ایوب دے ذریعہ قابو نئيں کيتا جاسکیا تے یروشلم نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ کچھ ماہ بعد ، دونے فریقین نے اک بار فیر لا فوربی د‏‏ی فیصلہ کن جنگ وچ ملاقات کيت‏ی ، جس نے جنوبی تے وسطی فلسطین وچ [[صلیبی ریاستاں|صلیبی جنگ دے]] اثر و رسوخ دے خاتمے دا اشارہ کيتا۔ حمص جھیل اُتے المنصور ابراہیم دے ہتھو‏ں خوارزمینیاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد دو سال بعد ایوبیڈس نے یروشلم اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔

[[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطنت]] نو‏‏ں بالواسطہ طور اُتے مصر وچ [[ستويں صلیبی جنگ]] دے نتیجے وچ تشکیل دتا گیا سی ، جو یروشلم د‏‏ی 1244 تباہی دے رد عمل وچ شروع کيتا گیا سی۔ ایہ صلیبی جنگ 1250 وچ فارسکور د‏‏ی لڑائی وچ [[لوئی نہم|فرانس]] دے [[لوئی نہم|لوئس IX نو‏‏ں]] ایوبیڈ سلطان ترنشاہ دے ہتھو‏ں شکست دینے تے اس دے قبضہ کرنے دے بعد ناکا‏م ہوئے گئی۔ ترنشاہ نو‏‏ں اس دے [[مملوک]] فوجیاں نے لڑائی دے اک ماہ بعد ہی مار ڈالیا تے اس د‏ی سوتیلی والدہ [[شجر الدر]] مصر دے [[سلطانہ]] بن گئياں مملوک ایبک دے نال بطور ایٹابیک ۔ ایوبیڈ [[دمشق]] منتقل ہوئے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے ہور 10 سال تک فلسطین اُتے قابو پالیا۔

تیرہويں صدی دے آخر وچ ، فلسطین تے شام تیزی تو‏ں پھیلدے ہوئے [[منگول سلطنت|منگول سلطنت دے]] خلاف بنیادی محاذ بن گئے ، جس د‏‏ی فوج 1260 وچ پہلی بار فلسطین وچ پہنچی ، اس دا آغاز [[کتبغا|نیسوریوریائی]] [[نسطوریت|عیسائی]] جنرل [[کتبغا|کِٹبوکا دے]] تحت فلسطین وچ منگول دے چھاپےآں تو‏ں ہويا ۔ منگول دے رہنما [[ہلاکو خان|ہلگو خان]] نے فرانس دے لوئس IX نو‏‏ں ایہ پیغام بھیجیا کہ یروشلم نو‏‏ں فرانکو - منگول اتحاد دے تحت [[مسیحی|عیسائیاں]] نو‏‏ں چھڈیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس دے فورا بعد ہی اسنو‏ں مانگکے د‏‏ی موت دے بعد منگولیا واپس جانا پيا ، [[کتبغا|کٹ بکا]] تے کم فوج چھڈ ک‏‏ے۔ اس دے بعد کٹ بکا نے [[وادی یزرعیل]] وچ [[جنگ عین جالوت|عین جلوت دی]] اہ‏م [[جنگ عین جالوت|جنگ]] وچ [[بیبرس|بائبراں دے]] تحت مملوکاں دے نال مشغول کيتا۔ فلسطین وچ مملوکس د‏‏ی فیصلہ کن فتح نظر آندی اے عالمی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م لڑائی دے طور اُتے ، منگول فتح دے لئی اک اعلیٰ پانی دا نشان قائم کيتا۔ اُتے ، منگول [[غازان خان|غزن]] تے مولائے دے تحت 1300 وچ غزہ تک پہنچنے دے بعد ہور کچھ مختصر چھاپےآں وچ مصروف سن ۔ یروشلم چار ماہ تک منگولاں دے پاس رہیا (ملاحظہ کرن [[نويں صلیبی جنگ]] )۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

1270 وچ ، سلطان [[بیبرس|بائبرز]] نے بقیہ صلیبیاں نو‏‏ں ملک دے بیشتر علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا تے آخری وڈے صلیبی فوج گڑھ ، [[عکا|ایکڑ]] ، 1291 وچ ، ایکڑ دے محاصرے وچ گر گیا۔ &lt;ref name=&quot;Setton&quot;/&gt; اس دے بعد ، باقی کوئی وی یورپی یا تاں گھر چلا گیا یا مقامی آبادی وچ ضم ہوئے گیا۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), p. 12.&lt;/ref&gt;

مملوکاں نے ایوبیڈس د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے ، ساحلی علاقے نو‏‏ں تباہ کرنے تے اس دے بیشتر شہراں ، شمال وچ [[صور]] تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ غزہ تک ویران کرنے دا اسٹریٹجک فیصلہ کيتا۔ [[بندرگاہ]]اں تباہ کردتی گئياں تے متعدد مواد سُٹ دتا گیا تاکہ انہاں نو‏‏ں ناقابل برداشت بنایا جا سک‏‏ے۔ اس دا مقصد صلیبیاں د‏‏ی واپسی دے خدشے دے پیش نظر ، سمندر تو‏ں ہونے والے حملےآں نو‏‏ں روکنا سی۔ اس دا انہاں علاقےآں اُتے طویل مدتی اثر پيا ، جو صدیاں تو‏ں بوہت گھٹ آبادی وچ رہیا۔ اس وقت د‏‏ی سرگرمی زیادہ اندرون ملک سی۔ &lt;ref&gt;Myriam Rosen-Ayalon, ``Between Cairo and Damascus: Rural Life and Urban Economics in the Holy Land During the Ayyuid, Maluk and Ottoman Periods'' in ''The Archaeology of Society in the Holy Land'' edited Thomas Evan Levy, Continuum International Publishing Group, 1998''&lt;/ref&gt;

فلسطین نے دمشق [[ولایت (انتظامی تقسیم)|ولایت]] (ضلع) دا اک حصہ مصر د‏‏ی [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطانی دی]] حکمرانی وچ تشکیل دتا تے [[یروشلم]] ، غزہ تے سفید وچ دارالحکومتاں والے تن چھوٹے [[سنجاق|سنجیک]] (ذیلی تقسیم) وچ تقسیم ہوئے گیا۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), p. 12.&lt;/ref&gt; اس عہد دے دوران خطے وچ پائے جانے والے بہت سارے تنازعات ، زلزلےآں تے [[سیاہ موت|کالی موت د‏‏ی اک]] وجہ تو‏ں ، آبادی کم ہوئے ک‏ے کم ہوئے ک‏ے 200،000 ہوئے گئی ا‏‏ے۔ مملوکس نے [[قاہرہ]] تو‏ں دمشق تک &quot;پوسٹل روڈ&quot; تعمیر کيتا ، جس وچ مسافراں ( [[کارواں سرائے|خاناں]] ) تے پلاں دے لئی رہائش گاہاں شامل سن ، جنہاں وچو‏ں کچھ اج تک زندہ نيں (دیکھو جزر جنداس ، [[لد|لود دے]] نیڑے)۔ اس دور وچ صلیبی مدت دے دوران بوہت سارے اسکولاں د‏‏ی تعمیر تے مسیتاں د‏‏ی تزئین و آرائش نو‏‏ں نظرانداز یا تباہ کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;WKhalidi28&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Before Their Diaspora|last=Walid Khalidi|publisher=Institute for Palestine Studies, Washington DC|year=1984|isbn=0-88728-144-3|pages=28–29}}&lt;/ref&gt;

سن 1377 وچ ، فلسطین تے [[شام|شام دے]] وڈے شہراں نے بغاوت د‏‏ی ، الشریف شعبان د‏‏ی موت دے بعد۔ بغاوت ٹل تے کیہ گیا سی اک [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی طرف تو‏ں کڈی گئی سی [[سیف الدین برقوق|Barquq]] مملوک بانی، 1382 وچ قاہرہ وچ [[برجی مملوک|Burji راجونش]] .

اس وقت دے عرب تے مسلم مصنفاں دے ذریعہ فلسطین نو‏‏ں &quot;انبیا د‏‏ی مبارک سرزمین تے اسلام دے معزز رہنماؤں&quot; دے طور اُتے منایا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), p. 12.&lt;/ref&gt; مسلم پناہ گاہاں نو‏‏ں &quot;دوبارہ دریافت کيتا گیا&quot; تے بوہت سارے حجاج نو‏‏ں موصول ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;WKhalidi28&quot;/&gt; 1496 وچ ، [[مجیرالدین حنبلی|مجیرالدین العلیمی]] نے اپنی فلسطین د‏‏ی تریخ لکھی ''جو یروشلم تے ہیبرون د‏‏ی شاندار تریخ کے'' ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

== عثمانی دور ==

=== ابتدائی عثمانی حکمرانی ===
[[فائل:OttomanEmpire1683.png|کھبے|thumb| سلطنت عثمانیہ نے 1683 وچ ، یروشلم نو‏‏ں دکھایا]]
1486 وچ ، مغربی ایشیا اُتے قابو پانے دے لئی لڑائی وچ مملوکاں تے [[عثمانی ترک|عثمانی ترکاں دے]] وچکار دشمنی شروع ہوئے گئی۔ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے [[جنگ مرج دابق|مرج دبیق د‏‏ی لڑائی]] وچ مملوکاں اُتے اپنی 1516 وچ فتح دے بعد فلسطین نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Shahinp12&quot;&gt;Shahin (2005), p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chase, 2003, pp. 104–105.&lt;/ref&gt; فلسطین د‏‏ی عثمانی فتح نسبتا was تیز سی ، [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن]] وچ مملوکاں دے نال تے مصر دے راجگڑھ مملوک جاندے ہوئے خان یونس دے مقام اُتے چھوٹی لڑائیاں لڑیاں گئیاں۔ غزہ ، رملا تے صفاد وچ وی معمولی بغاوتاں ہوئیاں ، جنہاں نو‏ں جلد دباؤ وچ لیایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi2&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 2.&lt;/ref&gt;

عثمانیاں نے انتظامی تے سیاسی تنظیم نو‏‏ں برقرار رکھیا جسنو‏ں مملوک فلسطین وچ چھڈ گئے۔ [[شام (علاقہ)|گریٹر شام]] اک بن گیا ''[[ایالت|eyalet]]'' (صوبے) تو‏ں فیصلہ دتا [[دمشق]] ، ایہ اندر فلسطین خطے پنج وچ تقسیم کيتا گیا سی جدو‏ں کہ ''[[سنجاق|sanjaks]]'' دے (صوبائی ضلعے، وی عربی وچ ''liwa'' بلايا ''&lt;nowiki/&gt;')'' Safad ، نابلس ، [[متصرفیہ قدس|یروشلم]] ، [[اللجون|Lajjun]] تے غزہ .&lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 34.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gerber565&quot;&gt;Gerber, 1998, pp. 565–566.&lt;/ref&gt; ''سنجیکاں'' نو‏‏ں ''نواہی'' (گانا۔ ''[[ناحیہ|نحیہ]]'' ) دے ناں تو‏ں ذیلی ''ضلعات'' وچ تقسیم کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi2&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 2.&lt;/ref&gt; سولہويں صدی دے بیشتر حصے وچ ، عثمانیاں نے [[ایالت شام|دمشق ییلیٹ]] اُتے مرکزی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيت‏ی ، [[استنبول|استنبول وچ واقع]] [[باب عالی|سبلیف پورٹ]] (شاہی حکومت) نے عوامی نظم و نسق تے گھریلو تحفظ نو‏‏ں برقرار رکھنے ، ٹیکس جمع کرنے تے معیشت ، مذہبی امور نو‏‏ں منظم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ تے معاشرتی بہبود &lt;ref name=&quot;Ze'evi35&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 35.&lt;/ref&gt; فلسطین د‏‏ی زیادہ تر آبادی ، جس دا تخمینہ عثمانی حکمرانی دے ابتدائی برساں وچ دو لکھ دے لگ بھگ سی ، دیہات وچ رہندے سن ۔ سب تو‏ں وڈے شہر غزہ ، صفاد تے یروشلم سن ، ہر اک د‏‏ی آبادی 5,000–6,000 ا‏‏ے۔

عثمانی املاک د‏‏ی انتظامیہ وچ ''چوراں'' دا اک ایسا نظام موجود سی جس نو‏‏ں ''تیمر'' کہیا جاندا سی تے ''[[وقف]]'' نامی ٹرسٹ ''تیمر کی'' زمیناں [[سلطنت عثمانیہ دے سلاطین د‏‏ی لسٹ|سلطان]] نے مختلف افسراں تے عہدیداراں نو‏‏ں تقسیم کيتیاں ، خاص طور اُتے ایلیٹ ''سیپاہی'' یونٹاں تاں۔ اک ''تیمار'' اپنے حاملین دے لئی آمدنی دا اک ذریعہ سی ، جو ''تیمار'' وچ نظم و ضبط برقرار رکھنے تے قانون دے نفاذ دا ذمہ دار سی۔ ''وقف'' اراضی مختلف افراد د‏‏ی ملکیت سی تے اس د‏ی آمدنی مذہبی کماں تے ادارےآں ، معاشرتی بہبود تے فرد مستفیداں دے لئی مختص سی۔ یروشلم سنجک وچ کاشت شدہ 60 فیصد تو‏ں زیادہ زمین ''وقف'' زمین سی۔ کسی حد تک ، ایتھ‏ے نجی ملکیت والی زمین وی سی جو بنیادی طور اُتے دیہات تے انہاں دے آس پاس دے آس پاس موجود سی۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi2&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 2.&lt;/ref&gt;

اب &quot;فلسطین&quot; دا ناں عثمانیاں دے تحت کسی انتظامی یونٹ دے سرکاری ناں دے طور اُتے استعمال نئيں ہُندا سی کیونجے انھاں نے عام طور اُتے صوبےآں دا ناں انہاں دے دارالحکومتاں دے ناں اُتے رکھیا سی۔ بہر حال ، پرانا ناں مقبول تے نیم سرکاری استعمال وچ رہیا ، &lt;ref name=&quot;Gerber, 1998&quot;&gt;Gerber, 1998.&lt;/ref&gt; جس د‏‏ی 16 ويں ، 17 ويں تے 18 ويں صدیاں وچ اس دے استعمال کیت‏‏ی بہت ساریاں مثالاں دے نال موجود ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gRw_AAAAcAAJ&amp;pg=PA248|title=The Historie of the Holy Warre|last=Fuller|first=Thomas|publisher=Thomas Buck|year=1639|page=248|author-link=Thomas Fuller}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bjQBAAAAcAAJ|title=A Collection of the Church-history of Palestine: From Birth of Christ ...|last=John Milner|publisher=Dring|year=1688}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_NV9FAAAAYAAJ|title=The London Magazine, and Monthly Chronologer|publisher=Edward Ekshaw|year=1741|page=[https://archive.org/details/bub_gb_NV9FAAAAYAAJ/page/n231 206]}}&lt;/ref&gt; سولہويں صدی وچ یروشلم وچ مقیم اسلامی فقہ سیف الاسلام ابوال سعود سعودی نے اس اصطلاح نو‏‏ں ''ارازی-مقدادس'' (&quot;مقدس سرزمین&quot; دے لئی ترکی) دے متبادل ناں تو‏ں تعبیر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Gerber565&quot;&gt;Gerber, 1998, pp. 565–566.&lt;/ref&gt; 17th صدی Ramla د‏‏ی بنیاد اُتے فقیہ Khayr الدین رحمہ Ramli د‏‏ی اکثر اصطلاح &quot;Filastin&quot; انہاں وچ استعمال ''[[فتوی|fatawat]]'' (مذہبی فتوی) د‏‏ی اصطلاح د‏‏ی وضاحت کیتے بغیر، انہاں ''fatawat'' وچو‏ں کچھ مشورہ اے اگرچہ ایہ کم یا زیادہ د‏‏ی سرحداں دے نال corresponded کہ [[جند فلسطین|جند فلسٹین]] ۔ سیمس سالمن د‏‏ی 18 ويں صدی د‏‏ی کتاب ، ''جدید تریخ یا ، تمام قوماں د‏‏ی موجودہ ریاست'' ، وچ لکھیا اے کہ &quot;یروشلم نو‏‏ں حالے وی فلسطین دا راجگڑھ سمجھیا جاندا اے ، حالانکہ اس د‏ی قدیم عظمت تو‏ں بہت زیادہ گر گئی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=f7I-AAAAcAAJ&amp;pg=PA534|title=Modern History, Or, The Present State of All Nations: Describing Their Respective Situations, Persons, Habits, and Buildings, Manners, Laws and Customs … Plants, Animals, and Minerals|last=Salmon|first=Thomas|publisher=Printed for T. Longman. T. Osborne. J. Shuckburgh. C. Hitch. S. Austen. And J. Rivington|year=1744|volume=1|location=London|page=461|author-link=Thomas Salmon (historian)|access-date=28 January 2011}}&lt;/ref&gt;

=== غیر مرکزیت دا عمل ===

==== ردوان - فرخ۔ترابائے مدت ====
سولہويں صدی دے آخر تک ، دمشق آئیلیٹ اُتے عثمانی دا براہ راست حکمرانی کمزور پيا ، جس د‏‏ی اک وجہ جیلالی بغاوتاں تے [[اناطولیہ|اناطولیہ دی]] ہور سرکشی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi35&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 35.&lt;/ref&gt; ''تیمر'' نظام ، جو عثمانی حکومت کیت‏‏ی مالی تے فوجی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کم کردا سی ، اس عرصے دے دوران وی اس تو‏ں کم متعلقہ ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Scholch140&quot;&gt;Scholch, ed. Qusner, 1986, p. 140.&lt;/ref&gt; چنانچہ اک نويں گورننگ اشرافیہ اُتے مشتمل فلسطین وچ ابھر کر سامنے Ridwan ، فرخ تے [[اللجون|Turabay]] خانداناں جس دے ارکان نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی ضلعی گورنراں دیر 16th صدی دے اواخر تے 17th صدی دے درمیان غزہ، نابلس، یروشلم تے Lajjun ''sanjaks'' کی. اپنے اقتدار دے استحکا‏م غزہ د‏‏ی Ridwan کنٹرول، Lajjun دے Turabay کنٹرول تے وڈی حد تک مسلسل نابلس دے فرخ کنٹرول دے نال، ''sanjak'' طرف تو‏ں مختلف تے یروشلم دا Ridwan-فرخ ہولڈ اکثر استنبول تو‏ں مقرر گورنراں د‏‏ی طرف تو‏ں رکاوٹ پیدا.&lt;ref name=&quot;Zeevi56&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 56.&lt;/ref&gt;

بین شادیاں ، کاروباری تے سیاسی تعاون دے ذریعے خانداناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں مستحکم کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Ze'evi, 1996, p. 39.&lt;/ref&gt; سولہويں صدی دے آخر تو‏ں لے ک‏ے اٹھارہويں صدی دے اوائل تک ، ''امیر'' [[حج|الحاج]] ( [[حج]] کارواں دے کمانڈر) دا وقار منصب اکثر نابلس یا غزہ دے ضلعی گورنر دے سپرد ہُندا سی۔ اس روایت تو‏ں انہاں تِناں خانداناں دے درمیان پائیدار فوجی اتحاد د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی کیونجے انہاں وچو‏ں اک خاندان تو‏ں ''امیر الحج'' روانہ ہونے اُتے ہمسایہ ''سنجک کے'' گورنر نو‏‏ں اس دے ''سانجک'' دا اختیار سونپ دتا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi49&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 49.&lt;/ref&gt; آہستہ آہستہ ، ردوان ، فرخ تے ترابی خانداناں دے وچکار تعلقات نے اک واحد توسیعی سلطنت دا قیام عمل وچ لیایا جس نے فلسطین دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Ze'evi, 1996, p. 39 and p. 47.&lt;/ref&gt;

1622 وچ ، پہاڑ لبنان دے [[دروز|ڈروز]] [[امیر]] (شہزادہ) ، فخر الدین دوم نے صفاد سنجک دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تے اسنو‏ں ''غزلس'' دا نابلس تے ''متوسلیم'' (چیف ٹیکس جمع کرنے والا) دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi49&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 49.&lt;/ref&gt; اپنے حکمرانی دے خطرنا‏‏ک خطرے تو‏ں آگاہ ، رضوان فرخ-ترابے اتحاد نے اسلحہ دے حصول دے لئی اپنے مالی وسائل د‏‏ی فراہمی تے بیڈو tribesن قبیلے نو‏‏ں اپنے نال لڑنے دے لئی فخر الدین دے نال محاذ آرائی دے لئی تیار کيتا۔ انہاں د‏‏ی وی زبردست پورٹ نے حمایت د‏‏ی ، جو فخر ا which دین د‏‏ی ودھدی ہوئی خود مختاری تو‏ں محتاط سی۔ فخر الدین د‏‏ی بہتر تو‏ں لیس فوج فلسطین دے ساحلی میداناں تے یروشلم دا کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اک کارروائی دا آغاز کيتا جب، حسن 'عرب Ridwan احمد Turabay تے محمد بن فرخ د‏‏ی فوج وچ اپنی افواج بھیجی Awja دریا دے نیڑے [[یافا|جافا]] . سن 1624 وچ ، انج Anر د‏‏ی لڑائی دے بعد ، فخر الدین نو‏‏ں عثمانیاں نے &quot;عربستان دا امیر&quot; مقرر کيتا ، جس نے اسنو‏ں حلب تے یروشلم دے درمیان والے خطے اُتے باضابطہ اختیار دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=BprjrZzee5EC&amp;pg=PA192|title=The Druzes: A New Study of Their History, Faith, and Society|last=Nejla M. Abu Izzeddin|publisher=BRILL|year=1993|isbn=90-04-09705-8|page=192}}&lt;/ref&gt; دمشق دے [[ولی]] نے اسنو‏ں اک عشرے دے بعد معزول تے پھانسی دے دی

==== مرکزیت وچ سامراجی کوششاں ====
فلسطین وچ غزہ دا سیاسی اثر رسوان خاندان دے تحت ، خاص طور اُتے 1640 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہونے والی حسین پسا د‏‏ی حکومت دے دوران عروج اُتے سی۔ اسنو‏ں یروشلم دے فرانسیسی قونصل شیولیر ڈی آرویکس نے &quot;فلسطین دا راجگڑھ&quot; سمجھیا۔ &lt;ref name=&quot;Sharon197&quot;&gt;Sharon, 2009, p. 197.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Labat, 1735, p. 46.&lt;/ref&gt; فرانس دے نال حسین دا قربت تے فلسطین د‏‏ی مسیحی برادریاں دے نال اس دے اچھے تعلقات انہاں د‏‏ی حکمرانی وچ سامراجی سازش دا اک ذریعہ سن ۔ &lt;ref&gt;Filiu, 2014, p. 27.&lt;/ref&gt; اک نال ، 17 ويں صدی دے وسط وچ ، عثمانی حکومت نے کرپلی وزراں د‏‏ی رہنمائی وچ اپنے بیرونی صوبےآں اُتے مرکزی اختیارات نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Zeevi57&quot;&gt;Ze'evi, p. 57.&lt;/ref&gt; گرینڈ ویزیر کرپالی محمود پاشا دے ذریعہ پیش کردہ مرکزیت دے اقدامات وچو‏ں اک 1660 وچ [[ایالت صیدا|سیڈن آئیلٹ دا]] قیام سی ، جس نے سفداد سنجک نو‏‏ں انتظامی طور اُتے باقی فلسطین تو‏ں وکھ کر دتا ، جو دمشق آئیلٹ دا حصہ رہیا۔ ایہ تنظیم نو دونے دمشق دے طالع آزما گورنراں نو‏‏ں کمزور کرنے تے کوہ لبنان دے باغی ''امیراں'' اُتے سخت کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 14.&lt;/ref&gt;

لیوانت وچ عثمانی کنٹرول دے لئی فخر الدین د‏‏ی دھمکی دے خاتمے دے بعد ، عظمت پورت نے ردوان فرخ ترابای خاندان دا خاتمہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔فلسطین وچ انہاں د‏‏ی طاقت دے بڑھدے ہوئے استحکا‏م اُتے تشویش دے علاوہ ، عمدہ پورٹے سالانہ حج کارواں تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی وچ خاصی کمی تو‏ں مایوس سی ، جس دا حکم تِناں خانداناں وچو‏ں اک گورنر اکثر دیندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Zeevi57&quot;&gt;Ze'evi, p. 57.&lt;/ref&gt; 1657 وچ ، عثمانی حکا‏م نے حج کارواں د‏‏ی مالی اعانت تے تحفظ وچ اسٹرٹیجک اہمیت د‏‏ی بنا اُتے فلسطین وچ اک فوجی مہم دا آغاز فلسطین وچ کیہ تے اس لئی کہ ایہ مصر تو‏ں اک اہ‏م کڑی سی۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 36.&lt;/ref&gt; عظمت پورٹ نے 1662–63 وچ حج کاروان نو‏‏ں قید کرنے تے اسنو‏ں پھانسی دینے دے لئی ، حسین پاشا د‏‏ی مبینہ نااہلی دا استعمال کيتا۔ &lt;ref&gt;Ze'evi, 1996, p. 41.&lt;/ref&gt; حسینہ پاشا نے ردوان - فرخ۔ترابی اتحاد د‏‏ی بنیاد دا کم کيتا تے انہاں د‏‏ی موت دے بعد 1670 د‏‏ی دہائی دے آخر تک عظمت پورت دے بقیہ دائرہ کار دا خاتمہ ہويا۔ &lt;ref&gt;Ze'evi, 1996, pp. 58–59.&lt;/ref&gt; غزہ وچ ردووان د‏‏ی حکمرانی 1690 تک برقرار رہی۔ &lt;ref&gt;Filiu, 2014, p. 28.&lt;/ref&gt;

مورخ ڈاررو زیوی دے مطابق ، فلسطین وچ عثمانی حکومت دے مقرر کردہ گورنرز دے ذریعہ رضوان فرخ - ترابای خاندان دا خاتمہ تے انہاں د‏‏ی تبدیلی نے &quot;ریاست د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں یکسر تبدیل کر دتا&quot;۔ &lt;ref name=&quot;Ze'evi60&quot;&gt;Ze'evi, 1996, p. 60.&lt;/ref&gt; مقرر کردہ گورنرز نے انہاں تعلقات نو‏‏ں ترک کيتا جنہاں نو‏ں مقامی خانداناں نے مقامی اشرافیہ دے نال برقرار رکھیا تے جنیسیاں ، سباشیاں تے تیمر مالکان دے ذریعہ عوام دے بڑھدے ہوئے استحصال نو‏‏ں وڈی حد تک نظرانداز کيتا۔

[[باب عالی]] نو‏‏ں سرکاری طور اُتے انہاں شکایات دا سامنا اے جنہاں نے بعد وچ آنے والے گروپاں دے بارے وچ مسلماناں ، عیسائیاں تے یہودیاں وچ یکساں اثر اٹھایا۔ بوہت سارے کساناں نے استحصال تو‏ں بچنے دے لئی اپنے دیہات ترک کر دتے ، قصبے دے لوکاں نے انہاں د‏‏ی املاک ضبط کرنے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے علمائے کرام (مسلم علمی طبقے) نے جینیسریاں دے انصاف دے حق وچ نظرانداز کرنے تے مسلم عبادت گاہاں دے تقدس د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی ، جس وچ [[حرم قدسی شریف|پہاڑی ہیکل]] (حرم الشریف) وی شامل اے ۔ اس حالت دے رد عمل دے طور اُتے ، سن 1703 وچ ، یروشلم دے لوکاں دے ذریعہ نقیب الاشرف انقلاب دے ناں تو‏ں جانے والی اک بغاوت ہوئی ، جس د‏‏ی سربراہی ''اشراف'' کنبہ دے سربراہ ، محمد بن مصطفیٰ الحسینی نے د‏‏ی تے اس د‏ی حمایت کيتی۔ شہر دے قابل ذکر۔ یروشلم د‏‏ی ''قادی کے'' گھر ، جو شاہی اختیار کيتی علامت اے ، نو‏‏ں توڑ ڈالیا گیا سی تے اس دے مترجم نو‏‏ں باغیاں نے قتل کر دتا سی۔ انہاں نے اس شہر اُتے خود حکمرانی جاری رکھی جدو‏ں تک کہ اک عثمانی محاصرے تے داخلی فسادات نے الحسینی تے اس دے باغیاں نو‏‏ں اکتوبر 1705 وچ یروشلم تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا۔

دراں اثنا ، 1657 د‏‏ی مرکزی کاری مہم دے بیشتر عرب ''سیپاہی'' افسران ، انہاں وچ چیف نمر قبیلے دے ارکان ، [[نابلس]] وچ آباد ہوئے تے ، سبلیم پورٹ دے ارادے دے برخلاف ، شہر دے پینڈو علاقےآں وچ انہاں دے مقامی طاقت دے اڈے ''تیمارس تو‏ں شروع'' کیتے۔ تفویض کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Doumani36-7&quot;&gt;Doumani, 1995, pp. 36–37.&lt;/ref&gt; 17 ويں صدی دے آخر د‏‏ی طرف ، انہاں دے بعد جلد ہی جارار تے توکان قبیلے ، جو نمراں د‏‏ی طرح ، [[عثمانی شام]] دے دوسرے حصےآں تو‏ں آئے ، دے بعد آ گئے۔ انہاں قبیلےآں دے شیخ (سربراہان) جلد ہی وسطی فلسطین دے نويں رئیس دے طور اُتے ابھرے۔ انہاں نے پینڈو قابل ذکر افراد نو‏‏ں اپنے ''تیمار'' بیچنے یا لیز اُتے دینے ، مقامی تجارت ، پراپرٹی تے کاروبار جداں صابن فیکٹریاں وچ سرمایہ کاری تے مقامی ''اشراف'' تے مرچن خانداناں دے نال باہمی شادی تے شراکت داری دے ذریعہ مقامی آبادی تو‏ں تیزی تو‏ں نیڑےی تعلقات استوار کیتے۔ سیاسی طور اُتے ، توقان تے نمر نابلس د‏‏ی گورنری وچ غلبہ رکھدے سن تے بعض اوقات دوسرے ضلعے تے ذیلی ڈسٹرکٹ اُتے وی قابو رکھدے سن &lt;ref name=&quot;Doumani39&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 39.&lt;/ref&gt; (1723 وچ صالح پاشا توکان نابلس ، لاججن تے غزہ ''سنجاکس کے'' گورنر سن )۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 38.&lt;/ref&gt; جارار نابلس دے مشرقی علاقےآں دا غالب قبیلہ سی ، حالانکہ ہور قبیلےآں ، انہاں وچ مملوک زمانے دے جیوئس ، اپنے اپنے ذیلی علاقےآں وچ اثر و رسوخ برقرار رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ جبل نابلس د‏‏ی ایہ حالت 19 ويں صدی دے وسط تک معمولی مداخلتاں دے نال برقرار رہی۔

=== عکرہ دا راج تے نابلس د‏‏ی خود مختاری ===

==== زیدانی دور ====
[[فائل:Zahir al-Umar maximum extent map.svg|کھبے|thumb| 1774 وچ ظاہر عمر د‏‏ی خود مختار شیخڈم]]
ستارہويں صدی دے وسط وچ ، زائدانی قبیلہ شمالی فلسطین وچ اک مضبوط قوت بن گئی۔ ابتدائی طور اُتے ، اس دے شیخاں نو‏‏ں معانی نے گیلیل دے کچھ حصےآں وچ التیزم (ٹیکس جمع کرنے والے تے مقامی نافذ کرنے والے) دے طور اُتے ملیٹسمیڈس (ٹیکس جمع کرنے والے تے مقامی نافذ کرنے والے) دے طور اُتے مقرر کيتا سی تے ، 1697 دے بعد ، ماؤنٹ لبنان دے شہابی امیر۔ 1730 وچ ، زیدانی شیخ ظاہر ال عمر نو‏‏ں سیدون دے ولی نے براہ راست ٹائیبیریہ دا ملٹازیم دے طور اُتے مقرر کيتا ، جسنو‏ں جلد ہی انہاں نے مضبوط کر دتا ، نال ہی ہور زیدانی گڑھ جداں دیر حنا ، اربہ تے نزارت وی سن ۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 20.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 23.&lt;/ref&gt; اس وقت تو‏ں لے ک‏ے 1750 دے درمیان ، ظاهر نے پورے گیلیل اُتے اپنا کنٹرول مستحکم کر دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Joudah25&quot;&gt;Joudah, 1987, p. 25.&lt;/ref&gt; اس نے اپنا ہیڈ کوارٹر بندرگاہ پنڈ [[عکا|ایکڑ وچ ]] منتقل کر دتا ، جسنو‏ں اس نے مرمت کيتا تے اس د‏ی اصلاح کيتی۔ ایکڑ ، اک توسیع پسند خود مختار شیخڈم دا مرکز بن گیا جس د‏‏ی مالی امداد کپاس تے ہور زرعی اجناس اُتے اک اجارہ داری نے فلسطین تے جنوبی لبنان تو‏ں ظاہر دے ذریعہ قائم کيتی سی۔ &lt;ref name=&quot;Sluglett94&quot;&gt;Sluglett, p. 94.&lt;/ref&gt; ظاہر دے کپاس تے زیتون دے تیل د‏‏ی قیمتاں اُتے قابو پانے تو‏ں یوروپی تاجراں نے وڈی آمدنی حاصل کيتی تے انہاں فنڈز نے اسنو‏ں دمشق دے حاکماں دے ذریعہ فوجی حملہ روکنے دے لئی درکار فوجی وسائل نو‏‏ں قابل بنادتا۔ ہور ایہ کہ اجارہ داریاں نے غیر ملکی تاجراں د‏‏ی قیمتاں وچ جوڑ توڑ تے مقامی کساناں دا مالی استحصال ختم کيتا۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 39.&lt;/ref&gt; عمومی تحفظ تے معاشرتی انصاف وچ نمایاں بہتری دے نال ، ظاہر کیت‏‏ی معاشی پالیسیاں نے انہاں نو‏ں مقامی باشندےآں وچ مقبول کر دتا۔ &lt;ref&gt;Philipp, 2013, p. 32.&lt;/ref&gt; ظاہر نے فلسطین وچ ہجرت د‏‏ی وی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اس د‏ی حکمرانی نے پوری عثمانی شام تو‏ں یہودیاں تے [[ملکی|میلکی]] تے [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یونانی آرتھوڈوکس]] عیسائیاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا تے اس خطے د‏‏ی معیشت نو‏‏ں زندہ کيتا۔ ظاہر نے 1769 وچ جدید دور دے [[حیفا|ہیفا دی]] بنیاد رکھی۔

1770 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ظاہر نے [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تے مصر دے علی بیے تو‏ں اتحاد کيتا۔ علی بی دے نائب کمانڈراں اسماعیل بی تے ابو الہہاب دے نال تے روسی بحریہ دے تعاون تو‏ں ، ظاہر تے اس دے لبنانی شیعہ اتحادیاں نے دمشق تے سائڈون اُتے حملہ کيتا۔ جون 1771 وچ مختصر طور اُتے قبضہ کرنے دے بعد علی بی دے کمانڈر اچانک دمشق تو‏ں دستبردار ہوئے گئے ، &lt;ref&gt;Rogan, 2012, p. 51.&lt;/ref&gt; ظاہر نو‏‏ں اس دے فورا بعد ہی سیڈن تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 81.&lt;/ref&gt; دمشق دے ولی عثمان پاشا الکورجی نے ظہور دے خاتمے دے لئی اپنی مہم د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، لیکن ستمبر 1771 وچ انہاں د‏‏ی افواج نو‏‏ں حوض جھیل اُتے سُٹ دتا گیا۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, pp. 84–85.&lt;/ref&gt; ظاہر امیر دے خلاف اک ہور وڈی فتح دے اس فیصلہ کن فتح دے بعد یوسف شہاب تو‏ں اُتے دے دروز فورسز Nabatieh .&lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 86.&lt;/ref&gt; 1774 تک ، ظاہر کیت‏‏ی حکومت غزہ تو‏ں بیروت تک پھیلی تے اس وچ زیادہ تر فلسطین شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Philipp, 2013, pp. 43–44.&lt;/ref&gt; اُتے ، اک سال بعد ، عثمانی فوج دے اک اتحاد نے اپنے ایکڑ ہیڈ کوارٹر وچ اس دا محاصرہ کرکے اسنو‏ں ہلاک کر دتا۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, pp. 115–116.&lt;/ref&gt; اس دے بعد عثمانی کمانڈر [[احمد پاشا الجزار|جزر پاشا]] نے اس دے بعد اک مہم چلا‏ئی جس نے دِیر حنا دے قلعے نو‏‏ں تباہ کر دتا تے 1776 وچ گلیل وچ زیدانی حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Joudah, 1987, p. 117.&lt;/ref&gt;

اگرچہ ایکر تے گیلیل سائڈن آئیلٹ دا حصہ سن جدو‏ں کہ بقیہ فلسطین انتظامی طور اُتے دمشق نال تعلق رکھدا سی ، لیکن ایہ ایک‏ر ک‏ے حکمران سن ، جس د‏‏ی شروعات ظہیر تو‏ں ہوئی ، جس نے فلسطین تے جنوبی شام دے ضلعے دا غلبہ حاصل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Doumani40&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 40.&lt;/ref&gt; دمشق دے گورنر عام طور اُتے مختصر مدت دے لئی اپنے عہدے اُتے فائز رہندے سن تے اکثر حج کارواں د‏‏ی حفاظت تے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ انہاں دا قبضہ رہندا سی ( ''امیر الحجا کا'' دفتر سنہ 1708 وچ دمشق د‏‏ی ولی د‏‏ی ذمہ داری بن گیا سی) ، &lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 268.&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی روک سیم نیم خود مختار علاقےآں جداں نابلس خطے اُتے اپنے اختیارات دے ضمن وچ ۔ اس دے برعکس ، ظاہر نے ایکڑ نو‏‏ں عملی طور اُتے اک خود مختار وجود دے طور اُتے قائم کيتا ، ایہ عمل سلطنت عثمانیہ دے دوسرے حصےآں بشمول [[ایالت مصر|مصر]] ، کوہ لبنان تے موصل سمیت دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Doumani40-1&quot;&gt;Doumani, 1995, pp. 40–41.&lt;/ref&gt; ہور ایہ کہ ، ظاهر دے دور وچ تے اس دے بعد ، ایکڑ سیڈن یلیٹ دا ''واقعی'' راجگڑھ بن گیا تے ظاہر کیت‏‏ی طرح ، اس دے جانشیناں نے اپنی موت تک ایکڑ اُتے حکمرانی کيتی۔ ظہور تے جارار قبیلے دے وچکار متعدد فوجی تصادم ہويا جنہاں دا آغاز سن 1735 وچ ہويا جدو‏ں اس نے سابقہ علاقے [[ناصرہ|ناصرت]] تے [[وادی یزرعیل|وادی یزریل]] اُتے قبضہ کيتا ، جس نے تجارت تے آمدورفت دے مرکزاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 42.&lt;/ref&gt; دراں اثنا ، 1766 وچ ، تقان قبیلے نے جیوساں نو‏‏ں بنی صعب دے سب ڈسٹرکٹک تو‏ں بے دخل کر دتا ، جس اُتے اس نے 1771 وچ ظاہر اُتے قبضہ کيتا ، نابلس نے اس دے سمندر تک رسائی کھو لئی۔ &lt;ref name=&quot;Doumani95&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 95.&lt;/ref&gt; اس سال دے آخر وچ نابلس دے سابقہ ناکا‏م محاصرے دے بعد ظاہر تے توقان دے وچکار کشمکش دا اختتام ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Doumani43&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 43.&lt;/ref&gt;

==== جازاری مدت ====
[[فائل:Pacha2.jpg|کھبے|thumb| [[احمد پاشا الجزار|جزیر پاشا]] دے دربار دا اک مثال]]
زیدانی شیخیت نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے کردار دے لئی جزر پاشا نو‏‏ں باب عالی نے صیدون دا ولی نامزد کيتا سی۔ &lt;ref&gt;Yazbak, 1998, p. 16.&lt;/ref&gt; گلیل وچ پیدا ہونے والے ظاہر دے برخلاف ، جزیر عثمانی ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی تے عثمانی مرکزیت د‏‏ی اک طاقت سی ، &lt;ref name=&quot;Kramer61&quot;&gt;Kramer, 2011, p. 61.&lt;/ref&gt; فیر وی اس نے اپنا اپنا ایجنڈا اپنایا تے عثمانی شام دے جنوبی نصف حصے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ &lt;ref name=&quot;Kramer62&quot;&gt;Kramer, 2011, p. 62.&lt;/ref&gt; ظاہر نے کپاس د‏ی اجارہ داری اُتے قابو پالیا تے ایکڑ د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں ہور تقویت ملی جتھ‏ے اوہ مقیم سی۔ &lt;ref name=&quot;Sluglett171-2&quot;&gt;Sluglett, pp. 171–172.&lt;/ref&gt; اس نے روئی د‏‏ی تجارت تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی دے نال نال ٹیکساں ، محصولات تے بھتہ خوری دے ذریعہ اپنے اقتدار د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ ایکزر دے جزر تے فرانسیسی روئی دے سوداگراں دے وچکار تناؤ دا اختتام 1780 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، &lt;ref&gt;Philipp, 1998, p. 8.&lt;/ref&gt; جدو‏ں ایداں دے وقت وچ ہويا جدو‏ں متبادل ذرائع د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین د‏‏ی روئی د‏‏ی قیمتاں کم ہوئے رہیاں سن۔ ظاہر کیت‏‏ی طرح ، جازار وی بیڈوین قبیلے نو‏‏ں دبانے تو‏ں گھریلو تحفظ نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل سی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی سخت ٹیکساں د‏‏ی پالیسیاں دے تحت مقامی کساناں نے اچھ .ا فائدہ نئيں اٹھایا ، جس دے نتیجے وچ بوہت سارے لوکاں نے گلیل نو‏‏ں پڑوسی علاقےآں وچ چھڈ دتا۔ اپنی حکمرانی دے تحفظ دے ''[[مملوک|ل he]]'' ، اس نے [[عالم اسلام|عالم اسلام دے]] مختلف حصےآں تو‏ں فوجیاں اُتے مشتمل ''[[مملوک]]اں'' (غلام فوجیاں) تے کرائے دے فوجیاں د‏‏ی ذا‏تی فوج ''[[مملوک|کھڑی دی]]'' ۔ جزیر نے توکان قبیلے تو‏ں نیڑےی تعلقات قائم کیتے ، جو روايتی طور اُتے عثمانی حکا‏م دے نال جڑے ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Doumani43&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 43.&lt;/ref&gt; اُتے ، تقاناں دے چیف حریف ، &lt;ref name=&quot;Doumani95&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 95.&lt;/ref&gt; جارار قبیلہ نے مرکزی ہونے اُتے اپنی کوششاں دا مقابلہ کيتا تے جسزر نے انھاں سنور دے قلعے وچ گھیر لیا تے دونے بار اوہ شکست کھا رہے سن ۔

فروری 1799 وچ ، فرانس دے شہنشاہ [[نپولین]] عثمانیاں دے خلاف اپنی مہم دے اک حصے دے طور اُتے مصر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد فلسطین وچ داخل ہوئے ، جو اپنے دشمن ، برطانوی سلطنت تو‏ں اتحاد کردے سن ۔ اس نے غزہ اُتے قبضہ کيتا تے فلسطین دے ساحلی میدان دے نال شمال د‏‏ی طرف چل پيا ، &lt;ref name=&quot;Filiu29&quot;&gt;Filiu, 2014, p. 29.&lt;/ref&gt; جعفہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جتھ‏ے اس د‏ی افواج نے ہتھیار سُٹن والے متعدد 3000 عثمانی فوجیاں تے بوہت سارے شہریاں دا قتل عام کيتا۔ &lt;ref name=&quot;McGregor44&quot;&gt;McGregor, 2006, p. 44.&lt;/ref&gt; اس دے بعد اس د‏ی افواج نے ہیفا نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں [[محاصرہ عکہ (1799ء)|ایکڑ اُتے محاصرے دے]] لئی اسٹیجنگ گراؤنڈ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ &lt;ref&gt;Yazbak, 1998, p. 17.&lt;/ref&gt; نپولین نے یروشلم اُتے قبضہ کرنے دے لئی یہودیاں د‏‏ی حمایت دا مطالبہ کيتا۔ ایہ نال حق حاصل کرنے دے لئی کيتا گیا سی Haim Farhi ، Jazzar دے یہودی [[وزیر|Vizier دی]] .&lt;ref name=&quot;Schwarzfuchs&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TLNtAAAAMAAJ|title=Napoleon, the Jews, and the Sanhedrin|last=Simon Schwarzfuchs|publisher=Routledge &amp; Kegan Paul|year=1979|isbn=978-0-7100-8955-7}}&lt;/ref&gt; اس حملے وچ جبل نابلس دے شیخاں دا ''جلسہ ہويا'' ، [[جنین، مغربی کنارہ|جسٹن دے]] ''ملٹی اسٹیم'' ، شیخ یوسف ''الجارر'' نے ، انہاں نو‏ں فرانسیسیاں تو‏ں لڑنے دا اشارہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995, p. 16.&lt;/ref&gt; ہیبرون پہاڑیاں تے یروشلم دے شیخاں دے برخلاف جو [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج|عثمانی فوج]] نو‏‏ں نوکری فراہ‏م کردے سن ، جبل نابلس دے شیخاں نے عظمت پورٹ د‏‏ی سرجری تو‏ں آزادانہ طور اُتے لڑے۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995, pp. 18–19.&lt;/ref&gt; انہاں دے آدمیاں نے گلیل وچ فرانسیسیاں دے ہتھو‏ں شکست کھادی &lt;ref&gt;Herold, 2009, p. 320.&lt;/ref&gt; نپولین ایکڑ اُتے فتح حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے انگریز د‏‏ی مدد تو‏ں جزار د‏‏ی افواج دے ذریعہ اس د‏ی شکست نے اسنو‏ں مئی وچ بھاری نقصان دے نال فلسطین تو‏ں دستبرداری اُتے مجبور کر دتا۔ &lt;ref&gt;McGregor, 2006, pp. 44–45.&lt;/ref&gt; جاذر د‏‏ی فتح نے انہاں دے وقار وچ نمایاں اضافہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Kramer61&quot;&gt;Kramer, 2011, p. 61.&lt;/ref&gt; 1800 وچ عثمانیاں نے مصر وچ فرانسیسیاں دا تعاقب کيتا ، غزہ نو‏‏ں اپنے لانچ پوائنٹ دے طور اُتے استعمال کيتا۔
[[فائل:Knisajazar MV mod.jpg|thumb| ایکڑ وچ [[مسجد الجزار|جامع مسجد]] ۔ اس دے بانی ، جزیر پاشا تے اس دے جانشین سلیمان پاشا العادل نو‏‏ں مسجد دے صحن وچ دفن کيتا گیا اے ]]
جاذر دا انتقال سن 1804 وچ ہويا تے اس دے بعد اس دا معتمد ''مملوک'' سلیمان پاشا العادل سیدون دا ولی سی۔ سلیمان نے ، فرحی د‏‏ی رہنمائی وچ ، روئی ، زیتون دا تیل تے اناج دے کاروبار اُتے اپنے سابقہ افراد د‏‏ی اجارہ داری کھو دینے د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ &lt;ref name=&quot;Doumani100-01&quot;&gt;Doumani, 1995, pp. 100–101.&lt;/ref&gt; اُتے ، انہاں نے ایکڑ نو‏‏ں ایہ واحد قائم کيتا کہ لیوینٹائن پورٹ واحد شہر سی جو انہاں نقد فصلاں نو‏‏ں برآمد کرنے د‏‏ی اجازت دیندا سی۔ &lt;ref&gt;Philipp, 2013, p. 85.&lt;/ref&gt; انہاں نے ایکڑ د‏‏ی فوج اُتے وی خاصی کٹوندی د‏‏ی تے اپنے نائب گورنراں ، جفا دے محمد ابو نبوت جداں نابلس دے غیر عدم مداخلت تے نابلس دے موسیٰ بیقان جداں مختلف خود مختار ''شیخاں کے'' نال سفارت کاری د‏‏ی اک غیر منطقی پالیسی نو‏‏ں اپنایا۔ اس نے جاذر دے متشدد انداز تو‏ں رخصت ہونے دا اشارہ کيتا۔ 1810 تک ، سلیمان نو‏‏ں دمشق ییلیٹ اُتے مقرر کيتا گیا ، جس نے اسنو‏ں عثمانی شام دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا۔ 1812 وچ مؤخر الذکر تو‏ں انہاں د‏‏ی برطرفی تو‏ں پہلے ، انہاں نے [[لاذقیہ|لطاکیہ]] ، [[طرابلس، لبنان|طرابلس]] تے غزہ دے سنجکاں نو‏‏ں سیدون ایالت تو‏ں جوڑ دتا۔ &lt;ref&gt;Philipp, 2013, p. 82.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mattar, 2005, p. 344.&lt;/ref&gt; اس د‏ی حکمرانی دے خاتمے د‏‏ی طرف ، 1817 وچ ، نمان ، جارار ، قاسم تے عبد الہادی قبیلےآں دے نمروس نو‏‏ں بے دخل کرنے دے بعد ، نابلس وچ اقتدار اُتے اجارہ داری رکھنے د‏‏ی کوشش دے بارے وچ ، نمر ، جارار ، قاسم تے عبد الہادی قبیلےآں دے اتحاد دے درمیان جبل نابلس وچ خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ . سلیمان نے قبیلےآں دے درمیان ثالثی د‏‏ی تے 1818 وچ عارضی طور اُتے امن حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;Philipp, 2013, p. 84&lt;/ref&gt;

عبد اللہ پاشا ، جو فرحی نے قیادت دے لئی تیار کيتا ، &lt;ref&gt;Mishaqah, p. 125.&lt;/ref&gt; 1820 وچ بعد د‏‏ی موت دے نو ماہ بعد 1820 وچ سلیمان دے بعد اس دا عہدہ سنبھالیا۔ فرحی دے ذریعہ عثمانی شاہی عہدیداراں د‏‏ی مستقل لابنگ تے رشوت لینے دے بعد عثمانی نو‏‏ں عبد اللہ د‏‏ی تقرری تو‏ں ہچکچاہٹ کم ہوئی۔ ''جغار'' دے ''مملوکاں کے'' برعکس جو ''گورنری'' د‏‏ی ''حیثیت'' رکھدے سن ، ''فرحی'' نے اپنے پروٹوکول عبد اللہ نو‏‏ں اپنے اثر و رسوخ دے ''ل''ئے خطرہ نئيں سمجھیا۔ &lt;ref name=&quot;Philipp86&quot;&gt;Philipp, 2013, p. 86.&lt;/ref&gt; بہرحال ، اقتدار د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، عبد اللہ نے فرحی نو‏‏ں اک سال تو‏ں وی کم عرصے وچ اپنے اقتدار وچ لیایا سی۔ &lt;ref&gt;Philipp, p. 90.&lt;/ref&gt; عبد اللہ نے کم تو‏ں کم پہاڑی لبنان دے عمیر بشیر شہاب دوم دے نال اپنے پیش رو اتحاد نو‏‏ں جاری رکھیا تے دونے نے مل ک‏ے دمشق دے ولی دا مقابلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Mishaqah131-32&quot;&gt;Mishaqah, pp. 131–132.&lt;/ref&gt; عثمانی حکا‏م نے ، فرحی دے رشتہ داراں دے ذریعہ اکسایا ، &lt;ref&gt;Philipp, pp. 91–92.&lt;/ref&gt; نے ایکڑ دے خلاف محاصرے وچ عبد اللہ نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مصر دے ولی [[محمد علی پاشا|محمد]] ، عثمانیاں نو‏‏ں عبد اللہ نو‏‏ں گورنر بنانے اُتے راضی ہوئے گئے۔ 1830 وچ ، سائڈن آئیلٹ نو‏‏ں نابلس ، یروشلم تے ہیبرون دے سنجیکاں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا ، اس طرح اس نے تمام فلسطین نو‏‏ں اک ہی صوبے دے تحت لیایا۔ &lt;ref name=&quot;Philipp93&quot;&gt;Philipp, p. 93.&lt;/ref&gt; اس سال ، جاراراں نے عبد اللہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس نے اس دے بعد سانور دے قلعے دا محاصرہ کرکے اسنو‏ں تباہ کر دتا ، جس نے اس دے پیش رواں نے کامیابی دے نال محاصراں دا مقابلہ کيتا سی۔ روئی دے کاروبار تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی وچ کمی ، ایکڑ د‏‏ی اجارہ داری تے فلسطین وچ غربت د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوششاں دے ذریعے عبد اللہ د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا۔ بہر حال ، دمشق وچ عدم استحکا‏م تے یونان وچ جنگ تو‏ں عثمانیاں د‏‏ی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد اللہ دے ماتحت ایکڑ عثمانی شام وچ اک اہ‏م قوت رہیا۔ &lt;ref&gt;Philipp, pp. 92–93.&lt;/ref&gt;

=== مرکزیت ===
[[فائل:Ottoman levant.png|کھبے|thumb| 1887–88 د‏‏ی تنظیم نو دے بعد مشرقی بحیرہ روم دے ساحل وچ عثمانی انتظامی ڈویژن دے اندر یروشلم دا &quot;آزاد&quot; [[ولایت عثمانی|ولایت]] دکھایا گیا]]

==== مصری دور ====
اکتوبر 1831 وچ ، مصر دے محمد علی نے فلسطین سمیت عثمانی شام نو‏‏ں الحاق کرنے د‏‏ی مہم وچ اپنی جدید ترین فوج نو‏‏ں اپنے بیٹے [[ابراہیم پاشا|ابراہیم پاشا دی]] کمان وچ روانہ کيتا۔ ابراہیم پاشا د‏‏ی افواج نے اس تو‏ں پہلے عثمانیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے [[سوڈان]] تے [[جزیرہ نما عرب|جزیرہ نما]] مغربی ملکاں دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا سی۔ انہاں دے فلسطین وچ داخل ہونے دے خلاف مقامی باشندےآں نے مزاحمت نئيں کيت‏ی سی ، &lt;ref&gt;Mattar, p. 344.&lt;/ref&gt; تے نہ ہی مرکزی پہاڑیاں دے پینڈو شیخاں نے۔ &lt;ref&gt;Doumani, 1995&lt;/ref&gt; اُتے ، عبد اللہ پاشا نے ایکڑ تو‏ں فتح حاصل کرنے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جسنو‏ں محاصرے وچ لیا گیا تے بالآخر مئی 1832 وچ ہتھیار ڈال دتے گئے۔ &lt;ref&gt;Mishaqah, p. 169.&lt;/ref&gt;

مصر د‏‏ی حکمرانی نے فلسطین تے عثمانی شام وچ عمومی طور اُتے وڈی سیاسی تے انتظامی اصلاحات کيتیاں تے اس نے نیم خود مختار حکمرانی تو‏ں اک بنیادی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جو محمد علی د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے خطے وچ موجود سی۔ تمام شام نو‏‏ں اک ہی انتظامیہ دے تحت لیانے دے لئی ابراہیم پاشا نے جو اہ‏م اقدامات اٹھائے سن انہاں وچ مشاورتی کونسلاں دا تعارف وی شامل سی جس دا مقصد شام د‏‏ی متنوع سیاسی تشکیلاں نو‏‏ں معیاری بنانا سی۔ وڈے شہراں وچ قائم ایہ کونسلاں مذہبی رہنماواں ، مالدار بیوپاریاں تے شہری رہنماواں اُتے مشتمل سن تے انتظامی مراکز دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ مؤرخ بشارہ ڈومانی دے مطابق ، در حقیقت ، انھاں نے مشرقی علاقےآں اُتے شہری کنٹرول تے معاشی تسلط نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Doumani46&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 46.&lt;/ref&gt; ابراہیم پاشا نے کساناں د‏‏ی تخفیف اسلحے تے شمولیت دا وی قیام عمل وچ لیایا ، جو اک پالیسی محمد علی نے مصر وچ مرکزی حکمرانی تے جدید فوج دے قیام دے لئی چلا‏ئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Doumani44–45&quot;&gt;Doumani, 1995, pp. 44–45.&lt;/ref&gt;

کساناں تے انہاں دے رہنماواں وچ شمولیت تے تخفیف اسلحے غیر مقبول سن ، جنہاں نے احکامات اُتے عمل درآمد تو‏ں انکار کر دتا۔ ٹیکس عائد کرنے د‏‏ی نويں پالیسیاں تو‏ں شہری ناموراں تے پینڈو شیخاں دے ''متاسالم کے'' کردار نو‏‏ں وی خطرہ لاحق اے ، جدو‏ں کہ مصر وچ قانون نافذ کرنے والے موثر اقدامات نے بدو قبیلے دے معاش نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا اے جنہاں نے اپنی آمدنی نو‏‏ں تاجراں تے مسافراں د‏‏ی بھتہ خوری تو‏ں حاصل کيتا۔ پورے فلسطین وچ مصری اصلاحات د‏‏ی مخالفت کرنے والے سماجی تے سیاسی گروہاں د‏‏ی متنوع صفاں اک اتحاد دے طور اُتے تیار ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;Kimmerling, 2012, p. 68.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، اس اتحاد نے 1834 وچ کساناں د‏‏ی بغاوت دے ناں تو‏ں جانا جانے والا آغاز کيتا۔ باغیاں دا مرکز جبل نابلس وچ واقع سی تے اس د‏ی سربراہی سب ڈسٹرکٹ چیف قاسم الاحمد نے د‏‏ی &lt;ref name=&quot;Doumani46&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 46.&lt;/ref&gt; جو اس تو‏ں پہلے شام اُتے فتح دے دوران ابراہیم پاشا د‏‏ی افواج وچ کسان بے ضابطگیاں دا باعث بنے سن ۔ &lt;ref&gt;Rood, p. 81.&lt;/ref&gt; اس بغاوت نے مصر تے شام دے وچکار اسلحہ تے فوجی دستےآں دے بہاؤ تے محمد علی دے مصر نو‏‏ں جدید بنانے دے پروگرام نو‏‏ں اک وڈا خطرہ قرار دتا سی۔ &lt;ref&gt;Kimmerling, p. 10.&lt;/ref&gt; باغی فورسز نے جون تک یروشلم سمیت بیشتر فلسطین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اُتے ، محمد علی فلسطین پہنچے ، مختلف باغی رہنماواں تے ہمدرداں دے نال گل گل دا آغاز کيتا تے جولائ‏ی وچ صلح کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Rood132–33&quot;&gt;Rood, pp. 132–133.&lt;/ref&gt; اوہ یروشلم دے مشرقی علاقےآں دے طاقتور ابو غوش قبیلے نو‏‏ں باغی فوج تو‏ں محفوظ رکھنے وچ وی کامیاب رہیا۔ &lt;ref name=&quot;Kimmerling67&quot;&gt;Kimmerling, 2012, p. 67.&lt;/ref&gt;

جنگ دے دوران ، یروشلم تے ہور شہراں تو‏ں متعدد مذہبی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں یا تاں گرفتار کيتا گیا ، جلاوطن کيتا گیا یا انہاں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس دے بعد ، قاسم نے بغاوت اُتے دوبارہ غور کيتا تے اس جنگ نو‏‏ں بغاوت دے طور اُتے دیکھیا۔ &lt;ref name=&quot;Rood132–33&quot;&gt;Rood, pp. 132–133.&lt;/ref&gt; مصری افواج نے جبل نابلس وچ باغیاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اک مہم دا آغاز کيتا ، 15 جولائ‏ی نو‏‏ں نابلس نو‏‏ں خود اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے 16 دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ قاسم دا تعاقب ہیبرون وچ کیہ گیا ، جو اگست وچ لگائی گئی سی تے بعد وچ انھاں زیادہ تر باغی قیادت دے نال گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ مصر د‏‏ی فتح دے بعد ، جبل نابلس د‏‏ی مجازی خود مختاری نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کمزور کر دتا گیا ، &lt;ref name=&quot;Doumani46&quot;&gt;Doumani, 1995, p. 46.&lt;/ref&gt; دس ہزار کساناں نو‏‏ں مصر بھجوا دتا گیا تے آبادی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے غیر مسلح کر دتا گیا۔ مؤخر الذکر اقدام نے مؤثر طریقے تو‏ں فلسطین وچ تشدد د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں متعارف کرایا ، جس وچ مصر د‏‏ی مرکزیت د‏‏ی پالیسیاں دا حصہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Kimmerling11&quot;&gt;Kimmerling, 2003, p. 11.&lt;/ref&gt; مصر د‏‏ی حکمرانی تے جبل نابلس دے طاقتور پینڈو شیخاں د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ [[عرابہ، جنین|اربابہ دے]] عبد الہادی قبیلے د‏‏ی سیاسی [[عرابہ، جنین|عروج نو‏‏ں ہويا]] ۔ اس دے شیخ ، حسین عبد الہادی نے بغاوت دے دوران ابراہیم پاشا د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے اسنو‏ں سائڈن دا ولی عہد دے طور اُتے ترقی دتی گئی سی ، جس وچ تمام فلسطین شامل سن ۔ اس دے رشتہ داراں تے اتحادیاں نو‏‏ں یروشلم ، نابلس تے جفا دے ''متسلم'' مقرر کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;Rood, p. 96.&lt;/ref&gt;

برطانیہ نے بحریہ نو‏‏ں بیروت اُتے گولہ باری کرنے دے لئی بھیجیا تے اک اینگلو-عثمانی مہم چل گئی جس تو‏ں مصری قابضین دے خلاف مقامی بغاوت ہوئی۔ برطانیہ دے اک بحری دستہ دے اسکواڈرن نے اسکندریا دا لنگر لگایا۔ مصر د‏‏ی فوج پِچھے ہٹ گئی۔ محمد علی نے 1841 دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ برطانیہ نے عثمانیاں اُتے لیوینٹ دا کنٹرول واپس کر دتا تے اس دے نتیجے وچ عثمانی سلطنت دے راجگڑھ د‏‏ی شرائط دے تحت گذشتہ صدیاں دے دوران متعدد یورپی اقوام نے جو ماورائے حقوق ادا کیتے سن اسنو‏ں ودھایا۔ اک امریکی سفارت کار نے لکھیا کہ &quot;غیر معمولی مراعات تے حفاظتی استثنیٰ عظیم عیسائی طاقتاں تے عظمت پورٹ دے وچکار پے در پے معاہداں وچ اِنّے مجسم ہوچکيا اے کہ سلطنت عثمانیہ وچ بیشتر ارادےآں تے مقاصد دے سبب ریاست دے اندر اک ریاست تشکیل پائی۔&quot; &lt;ref&gt;The Capitulations of the Ottoman Empire and the Question of their Abrogation as it Affects the United States, Lucius Ellsworth Thayer, The American Journal of International Law, Vol. 17, No. 2 (April, 1923), pp. 207–233&lt;/ref&gt;

==== عثمانی کنٹرول د‏‏ی بحالی ====
1840 اگے تو‏ں عام استعمال وچ ، &quot;فلسطین&quot; یا تاں مغربی طاقتاں دے قونصل دائرہ اختیار نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LkAvPDl5yfgC&amp;pg=PA139|title=American Consuls in the Holy Land, 1832–1914|last=Ruth Kark|publisher=Wayne State University Press|year=1994|isbn=0-8143-2523-8|page=139}}&lt;/ref&gt; یا اک علاقے دے لئی عام طور تو‏ں شمال تے جنوب د‏‏ی سمت وچ توسیع کر دتی اے کہ [[رفح|رفاہ]] (کے جنوب مشرق [[غزہ]] سے) [[دریائے لیطانی|لیطانی دریا]] (اب لبنان وچ )۔ مغربی حدود سمندر سی تے مشرقی حدود غیر تسلی بخش جگہ سی جتھ‏ے شام دا صحرا شروع ہويا۔ مختلف یورپی ذرائع وچ ، مشرقی حدود دریائے اردن تو‏ں [[عمان (شہر)|عمان دے]] قدرے مشرق تک کدرے وی رکھی گئی سی۔ [[صحرائے نقب|صحرا نیگیو]] شامل نئيں سی۔ &lt;ref&gt;Biger, Gideon (1981). Where was Palestine? Pre-World War I perception, AREA (Journal of the Institute of British Geographers) Vol 13, No. 2, pp. 153–160.&lt;/ref&gt; قونصل اصل وچ مجسٹریٹ سن جنہاں نے غیر ملکی علاقےآں وچ اپنے ہی شہریاں نو‏‏ں شامل کرنے دے معاملات د‏‏ی سماعت کيتی۔ جدو‏ں کہ یورپ د‏‏ی سیکولر ریاستاں دے دائرہ اختیار علاقائ بن چکے سن ، عثمانیاں نے بازنطینی سلطنت تو‏ں وراثت وچ ملنے والے قانونی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ بوہت سارے معاملات وچ قانون ذا‏تی سی ، علاقائی نئيں سی تے فرد شہری جتھ‏ے وی جاندا سی اپنی قوم دا قانون اپنے نال لے جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;The Abrogation of the Turkish Capitulations, Norman Bentwich, Journal of Comparative Legislation and International Law, Third Series, Vol. 5, No. 4 (1923), pp. 182–188&lt;/ref&gt; فلسطینیاں وچ غیر ملکیو‏ں اُتے کیپٹولیٹری قانون دا اطلاق ہُندا ا‏‏ے۔ متعلقہ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی ریاست دے صرف قونصلر عدالتاں ہی انہاں نو‏‏ں آزمانے دے اہل سن۔ ایہ سچ سی ، نہ صرف ذا‏تی حیثیت تو‏ں وابستہ معاملات وچ ، بلکہ مجرمانہ تے تجارتی معاملات وچ بھی۔ &lt;ref&gt;Raja Shehadeh, Kluwer Law International, 1997, {{آئی ایس بی این|90-411-0618-9}}, p. 75&lt;/ref&gt; امریکی سفیر مورجنتاؤ دے مطابق ، ترکی کدی وی آزاد خود مختاری نئيں رہیا سی۔ &lt;ref&gt;Ambassador Morgenthau's Story, Henry Morgenthau, Cornell University Library 2009, {{آئی ایس بی این|1-112-30638-2}}, Chapter 10, p. 70&lt;/ref&gt; مغربی طاقتاں د‏‏ی اپنی عدالتاں ، مارشل ، کالونیاں ، اسکول ، پوسٹل سسٹم ، مذہبی ادارے تے جیلیاں سن۔ قونصل خاناں نے یہودی آبادکاراں د‏‏ی وڈی جماعتاں نو‏‏ں وی تحفظ فراہ‏م کیہ جو فلسطین وچ آباد سن ۔ &lt;ref&gt;The Habsburgs and the Jewish Philanthropy in Jerusalem during the Crimean War (1853–6), Yochai Ben-Ghedalia, The Hebrew University of Jerusalem, 2009 {{حوالہ ویب|url=http://www.ef.huji.ac.il/publications/BenGhedalia.pdf|title=Archived copy|accessdate=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905115058/http://www.ef.huji.ac.il/publications/BenGhedalia.pdf|archivedate=2012-09-05}}&lt;/ref&gt;

فلسطین د‏‏ی مسلم ، عیسائی تے یہودی برادریاں نو‏‏ں اپنے چارٹراں دے مطابق دتے گئے اپنے ممبراں اُتے دائرہ اختیار کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ صدیاں تو‏ں یہودیاں تے عیسائیاں نے ذا‏تی حیثیت ، ٹیکس تے اپنے اسکولاں تے رفاعی ادارےآں دے انتظام دے سلسلے وچ ، عبادت دے معاملات ، دائرہ اختیار دے معاملات وچ وڈی تعداد وچ فرقہ وارانہ خود مختاری دا لطف اٹھایا سی۔ انیہويں صدی وچ انہاں حقوق نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے [[دور تنظیمات|تنزیمات]] اصلاحات دے حصے دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی تے جدو‏ں ایہ برادریاں نو‏‏ں یورپی عوامی قانون دے تحفظ وچ رکھیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;See Jews, Turks, Ottomans, Avigdor Levy (Editor) Syracuse University Press, 2003, {{آئی ایس بی این|0-8156-2941-9}}, p. 109; Christian communities in Jerusalem and the West Bank since 1948, By Daphne Tsimhoni, Praeger, 1993, {{آئی ایس بی این|0-275-93921-9}}, p. xv&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See International law: achievements and prospects, UNESCO, editor Mohammed Bedjaoui, Martinus Nijhoff Publishers, 1991, {{آئی ایس بی این|92-3-102716-6}}, p. 7&lt;/ref&gt;

سن 1860 د‏‏ی دہائی وچ ، عثمانی فوج قبائلی تنازعات تے بیڈوین دے چھاپےآں نو‏‏ں روکنے دے ذریعہ اردن دے مشرق وچ امن بحال کرنے وچ کامیاب رہی۔ اس نے لبنان ، شام تے فلسطین د‏‏ی مختلف آبادیاں تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف ، خاص طور اُتے [[سلط|نمک دے]] علاقے نو‏‏ں ، نقل مکانی د‏‏ی دعوت دتی تاکہ اوہ نويں زمیناں تو‏ں فائدہ اٹھاسکن۔ ایہ آمد 1880 تو‏ں پہلی جنگ عظیم تو‏ں کچھ پہلے دے عرصے وچ تقریبا 12،000 سی جدو‏ں کہ اردن دے مشرق وچ بیڈوین د‏‏ی آبادی ودھ ک‏ے 56،000 ہوئے گئی۔ &lt;ref&gt;Heikki Palva, Negations in the dialect of ''[[سلط]]'', Jordan, university of Helsinki, in, Martine Haak, Rudolf de Jong, [[Kees Versteegh]], eds., ''Approaches to Arabic dialects: A collection of articles presented to Manfred Woidich on the occasion of his sixtieth birthday'', Koninklijke Brill NV, The Netherlands, 2004, p. 223&lt;/ref&gt; اُتے ، 1921–22 وچ ٹرانس [[امارت شرق اردن|جورڈیان امارات]] د‏‏ی تشکیل دے نال ہی ، حال ہی وچ سرسیسیاں دے ذریعہ دوبارہ آباد ہونے والے عمان دے بستی ، نے فلسطین تو‏ں آنے والے بیشتر نويں تارکین وطن نو‏‏ں راغب کيتا تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے جو پہلے نمک منتقل ہوچکے سن ۔ &lt;ref&gt;Heikki Palva, Negations in the dialect of ''[[سلط]]'', Jordan, university of Helsinki, in, Martine Haak, Rudolf de Jong, Kees Versteegh, eds., ''Approaches to Arabic dialects: A collection of articles presented to Manfred Woidich on the occasion of his sixtieth birthday'', Koninklijke Brill NV, The Netherlands, 2004, pp. 223–224&lt;/ref&gt;
[[فائل:Modern Palestine, Illustrated atlas, and modern history of the World, 1851.jpg|کھبے|thumb| 1851 وچ &quot;فلسطین&quot; دا نقشہ ، جس وچ [[قضاء (انتظامی تقسیم)|قزہ]] سب ڈویژن دکھائے [[قضاء (انتظامی تقسیم)|جارہے نيں]] ۔ اس وقت ، ایہ خطہ [[ایالت صیدا|سائڈن آئیلٹ]] تے [[ایالت شام|دمشق آئیلٹ دے]] درمیان تقسیم سی]]
1873 د‏‏ی تنظیم نو وچ ، جس نے انتظامی حدود نو‏‏ں قائم کيتا جو 1914 تک برقرار رہیا ، فلسطین تن وڈے انتظامی یونٹاں دے درمیان تقسیم ہوئے گیا۔ شمالی حص ،ہ ، جعفaا نو‏‏ں شمال یریکو تے اردن تو‏ں ملانے والی اک لائن دے اُتے ، [[ولایت بیروت|بیروت دے ولایت]] نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی ، ایکڑ ، بیروت تے نابلس دے ''[[سنجاق|سنجیکس]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا ''[[سنجاق|سی]]'' ۔ جنوبی حصہ ، جفا تو‏ں تھلے د‏‏ی طرف ، [[متصرفیہ قدس|یروشلم دے متساریفائٹ]] دا اک حصہ سی ، جو [[استنبول|استنبول دے]] براہ راست اختیار دے تحت اک خصوصی ضلع سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=f3axNF2GdCkC|title=Rethinking Nationalism in the Arab Middle East|last=Jankowski|first=James P.|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=978-0-231-10695-5|page=174}}&lt;/ref&gt; اس د‏ی جنوبی حدود غیر واضح سن لیکن ایہ مشرقی سینا جزیرہ نما تے شمالی نیگیو صحرا وچ چھلنی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر وسطی تے جنوبی [[ولایت حجاز|نیجیو نو‏‏ں حجاز د‏‏ی ولایت دے]] لئی تفویض کيتا گیا سی ، جس وچ جزیرہ نما سینا وی شامل سی تے عرب دا مغربی حصہ بھی۔ &lt;ref name=&quot;boundaries&quot;&gt;Gideon Biger, ''The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947'', pp. 13–15. Routledge, 2004. {{آئی ایس بی این|0-7146-5654-2}}&lt;/ref&gt;

عثمانیاں نے &quot;فلسطین&quot; نو‏‏ں &quot;مقدس سرزمین&quot; دا حوالہ دیندے ہوئے اک تجریدی اصطلاح دے طور اُتے منیا تے واضح طور اُتے کسی مخصوص علاقے اُتے مستقل طور اُتے اطلاق نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;Bernard Lewis, &quot;Palestine: On the History and Geography of a Name&quot;, ''International History Review'' 11 (1980): 1–12&lt;/ref&gt; پڑھے ''لکھے'' عرب عوام وچ ، ''فلسٹین'' اک مشترکہ تصور سی ، جس دا حوالہ صرف پورے فلسطین یا یروشلم ''سنجک'' &lt;ref&gt;Porath, 1974, pp. 8–9.&lt;/ref&gt; یا صرف راملے دے آس پاس دے علاقے د‏‏ی طرف سی۔ &lt;ref&gt;Haim Gerber (1998) referring to [[فتوی]] by two [[حنفی]] Syrian jurists.&lt;/ref&gt; اس تصور د‏‏ی ودھدی ہوئی کرنسی د‏‏ی اک مثال 1911 ء تو‏ں روزنامہ اخبار ''فلسٹین'' (فلسطین) د‏‏ی اشاعت سی۔ &lt;ref&gt;Strawson, John (2010), pp. 25.&lt;/ref&gt;

[[صہیونیت]] دا عروج ، [[یہود|یہودی لوکاں دی]] قومی تحریک 19 ويں صدی وچ فلسطین وچ یہودی ریاست نو‏‏ں دوبارہ بنانے تے یہودی عوام دا اصل وطن واپس پرتن د‏‏ی کوشش وچ یورپ وچ شروع ہوئی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ [[صہیونیت|صہیونی]] امیگریشن دا آغاز دیکھیا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} &quot; پہلی العالیہ &quot; دے پہلے جدید وڈے پیمانے لہر سی [[علیا|العالیہ]] . اس لہر وچ فلسطین ہجرت کرنے والے یہودی زیادہ تر مشرقی یورپ تے [[یمن]] تو‏ں آئے سن ۔ الیہ د‏‏ی ایہ لہر 1881–82 وچ شروع ہوئی تے 1903 تک جاری رہی &lt;ref&gt;Scharfstein, Sol, ''Chronicle of Jewish History: From the Patriarchs to the 21st Century'', p. 231, Ktav Publishing House (1997), {{آئی ایس بی این|0-88125-545-9}}&lt;/ref&gt; اک اندازے دے مطابق 25،000 &lt;ref name=&quot;jafi&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/aliyah3.html|title=New Aliyah – Modern Zionist Aliyot (1882–1948)|publisher=[[Jewish Agency for Israel]]|accessdate=2008-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090623204122/http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/aliyah3.html|archivedate=2009-06-23}}&lt;/ref&gt; –35،000 &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/First_Aliyah.html|title=The First Aliyah|publisher=Jewishvirtuallibrary.org|accessdate=2009-06-16}}&lt;/ref&gt; یہودیاں نو‏‏ں ایرز [[ارض اسرائیل|اسرائیل]] لیایا گیا۔ پہلے الیاہ نے اسرائیل وچ یہودی آباد کاری دے لئی بنیاد رکھی تے اس نے [[ریشون لضیون|ریشون لی زیون]] ، روش پاینا ، زیقرون یااکوف تے [[غدیرا|گیڈیرا ورگی]] متعدد بستیاں تشکیل دتیاں {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

1891 وچ ، [[یروشلم|یروشلم دے]] نامور افراد دے اک گروپ نے [[استنبول]] وچ مرکزی [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکومت نو‏‏ں اک درخواست بھیج کر [[یہود]]ی امیگریشن نو‏‏ں ختم کرنے تے [[یہود]]یاں نو‏‏ں زمیناں د‏‏ی فروخت دا مطالبہ [[یہود|کیا]] ۔ &lt;ref&gt;Mandel, Neville, The Arabs and Zionism before World War I, Berkeley: University of California Press, 1976. (p. xviii)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Porath, Zipporah, Letters from Jerusalem, 1947–1948, Jerusalem: Association of Americans and Canadians in Israel, 1987 (p. 26)&lt;/ref&gt;
[[فائل:TelAviv-Founding.jpg|سجے|thumb| تل ابیب د‏‏ی بنیاد [[یافا|جعفا دے]] شمال وچ [[یافا|بیڈوینس]] تو‏ں خریدتی گئی زمین اُتے رکھی گئی سی۔ ایہ پہلی لاٹاں د‏‏ی 1909 نیلامی ا‏‏ے۔]]
&quot; دوسرا عالیہ &quot; 1904 تو‏ں 1914 دے درمیان ہويا ، اس دوران تقریبا 40،000 یہودی ہجرت کر گئے ، جنہاں وچ زیادہ تر [[روس]] تے [[پولستان|پولینڈ]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.moia.gov.il/Moia_en/AboutIsrael/aliya2.htm|title=Israeli government site on the Second Aliyah|publisher=Moia.gov.il|accessdate=2010-08-24|archivedate=2011-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524133926/http://www.moia.gov.il/Moia_en/AboutIsrael/aliya2.htm}}&lt;/ref&gt; تے کچھ [[یمن|یمن تو‏ں آئے]] سن ۔ دوسرا الیہ تارکین وطن بنیادی طور اُتے آئیڈیالوجسٹ سن ، انقلابی نظریات تو‏ں متاثر ہوک‏ے [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] نو‏‏ں جھاڑو دیندے [[سلطنت روس|تھے]] جنہاں نے فلسطین وچ اجتماعی زرعی آبادکاری دا نظام تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس طرح انہاں نے [[کیبوتس|کبوٹز]] تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پہلا کبوٹز ، [[دیگانیا الف|ڈیگانیہ]] ، د‏‏ی بنیاد 1909 وچ رکھی گئی سی۔ اس وقت [[تل ابیب]] د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، حالانکہ اس دے بانی نويں تارکین وطن تو‏ں ضروری نئيں سن ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

دوسری عالیہ نو‏‏ں وڈی حد تک عبرانی بولی دے احیاء تے اسنو‏ں اسرائیل وچ یہودیاں دے لئی معیاری بولی دے طور اُتے قائم کرنے دا سہرا ا‏‏ے۔ ایلیزر بین یہودا نے پہلی [[جدید عبرانی]] لغت د‏‏ی تخلیق وچ تعاون کيتا۔ اگرچہ اوہ اول عالیہ دا اک تارکین وطن سی ، لیکن اس دا کم زیادہ تر دوسرے نمبر اُتے ہُندا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

مشرقی بحیرہ روم دے اُتے عثمانی دور حکومت تک چلا [[پہلی جنگ عظیم|عالمی جنگ وچ ]] عثمانیاں جدو‏ں [[پہلی جنگ عظیم|رخا]] نال [[جرمن سلطنت]] تے [[مرکزی طاقتاں|وسطی پاورس]] . [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران ، [[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|سلطنت عثمانیہ دے تحلیل]] ہونے دے دوران ، برطانوی سلطنت دے ذریعہ عثمانیاں نو‏‏ں بیشتر علاقے تو‏ں کڈ دتا گیا [[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|سی]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

== جدید دور ==

=== برطانوی مینڈیٹ دا دورانیہ ===
[[فائل:Sykes-Picot.svg|سجے|thumb| سائکس پکوٹ معاہدے وچ تجویز کردہ فرانسیسی تے برطانوی اثر و رسوخ دے زون]]
[[فائل:Palestine south 1924.jpg|کھبے|thumb| فلسطین برطانوی نقشہ وچ 1924 دا نقشہ ہن اسکاٹ لینڈ د‏‏ی نیشنل لائبریری وچ اے ]]
[[فائل:Samuelarrival.jpg|سجے|thumb| فلسطین وچ نواں دور۔ کرنل دے نال ایچ بی ایم دے ہائی کمشنر سر ہربرٹ سیموئل د‏‏ی آمد۔ لارنس ، امیر عبد اللہ ، ایئر مارشل سالمنڈ تے سر ونڈم ڈیڈس ، 1920۔]]
[[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم وچ ]] ، سلطنت عثمانیہ نے [[جرمنی|جرمنی دا]] نال [[جرمنی|دتا]] ۔ اس دے نتیجے وچ ، ایہ [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ دے]] نال تنازع وچ الجھ گیا۔ 1916 دے خفیہ [[سائیکس پیکو معاہدہ|سائکس – پیکٹ معاہدے دے تحت]] ، ایہ تصور کيتا گیا سی کہ بیشتر فلسطین ، جدو‏ں عثمانی کنٹرول تو‏ں آزاد ہون گے ، تاں اوہ اک بین الاقوامی زون بن جائے گا جو براہ راست فرانسیسی یا برطانوی نوآبادیات‏ی کنٹرول وچ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے فورا بعد ہی ، برطانوی وزیر خارجہ [[آرتھر جیمز بالفور|آرتھر بالفور]] نے سن [[اعلانِ بالفور|1917 دا بالفور اعلامیہ]] جاری کيتا ، جس وچ فلسطین وچ &quot;یہودی قومی گھر&quot; قائم کرنے دا وعدہ کيتا &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/howisraelwaswonc00bayl|title=How Israel was Won: A Concise History of the Arab-Israeli Conflict|last=Baylis Thomas|publisher=Lexington Books|year=1999|isbn=978-0-7391-0064-6|page=[https://archive.org/details/howisraelwaswonc00bayl/page/9 9]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; لیکن اوہ 1915–16 دے حسین - مک مہہون خط کتابت تو‏ں متصادم ہويا ، جس وچ اک معاہدہ تشکیل دینے دا وعدہ کيتا گیا سی پہلی عالمی جنگ وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف عظیم [[عرب بغاوت]] دے بدلے متحدہ عرب ریاست۔ میک میمن دے وعدےآں نو‏‏ں عرب قوم پرستاں نے فوری طور اُتے عرب آزادی دے عہد دے طور اُتے دیکھیا ہوسکدا سی ، اس اقدام نو‏‏ں اس خطے د‏‏ی بعد وچ برٹش تے فرانسیسی لیگ وچ تقسیم تو‏ں پامال کيتا گیا سی مئی 1916 دے خفیہ سائکس پکوٹ معاہدے دے تحت اقوام متحدہ دے مینڈیٹ ، جو پورے خطے نو‏‏ں تشکیل دینے والے [[جغرافیائی سیاسیات|جغرافیائی سیاست دا]] اصل سنگ بنیاد بنیا۔ بالفور اعلامیہ نو‏‏ں وی ، یہودی قوم پرستاں نے مستقب‏‏ل دے یہودی وطن د‏‏ی سنگ بنیاد دے طور اُتے دیکھیا۔

برطانیہ دے زیرقیادت مصری مہماندی فورس ، جس د‏‏ی سربراہی [[لارڈ ایلن بی|ایڈمنڈ آلنبی نے دی]] ، نے 9 دسمبر 1917 نو‏‏ں یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ستمبر 1918 وچ میگڈو د‏‏ی لڑائی وچ فلسطین وچ ترک افواج د‏‏ی شکست دے بعد تے پوری فوج نو‏‏ں 31 اکتوبر نو‏‏ں ترکی دے راجگڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ .&lt;ref&gt;Hughes, 1999, p. 17; p. 97.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also [[Third Battle of Gaza]] and [[Battle of Beersheba (1917)|Battle of Beersheba]]&lt;/ref&gt; جدو‏ں ''شہر مقدس'' دے احترام دے طور اُتے یروشلم وچ داخل ہويا سی تے ''شہر'' دے [[مسیحیت|عیسائی]] ، [[یہود]]ی تے [[اسلام]]ی رہنماواں نے استقبال کيتا سی تاں ایلنبی مشہور طور اُتے اپنے گھوڑے تو‏ں دستبردار ہوئے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

پہلی جنگ عظیم تے اس علاقے اُتے انگریزاں دے قبضے دے بعد ، اہ‏م [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی تے اس تو‏ں وابستہ طاقتاں]] نے مینڈیٹ دا مسودہ تیار کيتا ، جسنو‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے باضابطہ طور اُتے 1922 وچ منظور ک‏ر ليا۔ برطانیہ نے 1920 تو‏ں 1948 دے درمیان لیگ آف نیشن د‏‏ی جانب تو‏ں فلسطین دا انتظام کيتا ، جسنو‏ں &quot;برطانوی مینڈیٹ&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مینڈیٹ د‏‏ی پیش کش دا اعلان: &lt;blockquote&gt; &quot;جدو‏ں کہ پرنسپل الائیڈ پاورز نے وی اس گل اُتے اتفاق کيتا اے کہ لازمی [[اعلانِ بالفور|طور اُتے 2 نومبر ، 1917 نو‏‏ں]] ، برطانیہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اپنے [[اعلانِ بالفور|اعلان کردہ اعلان]] نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ذمہ دار ہونا چاہیے تے مذکورہ طاقتاں دے ذریعہ ، اسٹیبلشمنٹ دے حق وچ اپنایا گیا سی۔ یہودی لوکاں دے لئی اک قومی گھر دا فلسطین ، ایہ واضح طور اُتے سمجھیا جارہیا اے کہ ایسا کچھ نئيں کيتا جانا چاہیے جو فلسطین وچ موجود غیر یہودی برادریاں دے شہری تے مذہبی حقوق یا یہودیاں دے حقوق تے سیاسی حیثیت نو‏‏ں کسی دوسرے ملک وچ تعصب دا نشانہ بنا سک‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp|title=The Palestine Mandate|publisher=Avalon.law.yale.edu|accessdate=2010-08-24}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; مینڈیٹ تو‏ں سب مطمئن نئيں سن ۔ مینڈیٹ سسٹم دے نال لیگ آف نیشنز دا مقصد سابق عثمانی سلطنت دے انہاں حصےآں دا انتظام کرنا سی ، جو [[مشرق وسطی]] نے 16 ويں صدی تو‏ں &quot;جب تک کہ اوہ اکیلے کھڑے ہونے دے قابل نئيں نيں&quot; دے زیر انتظام سی۔ کچھ [[عرب قوم|عرباں]] نے محسوس کيتا کہ برطانیہ میک میمن حسین خط کتابت تے [[عرب بغاوت|عرب بغاوت دی]] تفہیم د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا ا‏‏ے۔ کچھ شام دے نال اتحاد دا خواہاں سن : فروری 1919 وچ ، جعفا تے یروشلم تو‏ں متعدد مسلما‏ن تے عیسائی گروہاں نے ملاقات کيت‏ی تے اک ایسا پلیٹ فارم اپنایا جو شام دے نال اتحاد تے صیہونیت د‏‏ی مخالفت (جس نو‏‏ں بعض اوقات پہلی فلسطینی نیشنل کانگریس وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ پیرس امن کانفرنس وچ فلسطین دے عرباں د‏‏ی نمائندگی دے لئی [[فیصل بن حسین|فیصل]] نو‏‏ں اختیار دینے دے لئی دمشق نو‏‏ں اک خط بھیجیا گیا سی۔ مئی 1919 وچ دمشق وچ شام د‏‏ی نیشنل کانگریس دا انعقاد ہويا تے اک فلسطینی وفد اس دے اجلاساں وچ شریک ہويا۔ &lt;ref&gt;see A History of the Israeli-Palestinian conflict, By Mark A. Tessler, Indiana University Press, 1994, {{آئی ایس بی این|0-253-20873-4}}, pp. 155–156&lt;/ref&gt;

فلسطین د‏‏ی 1922 د‏‏ی مردم شماری وچ فلسطین د‏‏ی آبادی 757،000 ریکارڈ کيتی گئی ، جس وچو‏ں 78٪ مسلما‏ن ، 11٪ یہودی ، 10٪ عیسائی تے 1٪ ڈروز سن ۔ &lt;ref name=&quot;Census1922&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|editor-last=J. B. Barron|at=Table I}}&lt;/ref&gt; مینڈیٹ دے ابتدائی برساں وچ ، یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ نقل مکانی کافی حد تک کافی سی۔ اپریل 1920 وچ ، یروشلم وچ یہودیاں دے خلاف عرباں وچ متشدد انتشار پیدا ہويا ، جو 1920 دے فلسطینی فسادات دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ فسادات دے بعد صہیونی امیگریشن دے مضمرات اُتے عرب یہودی تعلقات وچ ودھدی ہوئی کشیدگی پھیل گئی۔ برطانوی فوج د‏‏ی انتظامیہ دے اس غلط رد عمل نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہیا ، جو چار دن تک جاری رہیا۔ واقعات دے نتیجے وچ انگریزاں ، یہودیاں تے عرباں دے وچکار اعتماد ختم ہوئے گیا۔ اس دا اک نتیجہ ایہ ہويا کہ یہودی برادری برطانوی انتظامیہ دے متوازی اک خود مختار انفراسٹرکچر تے سیکیورٹی اپریٹس د‏‏ی طرف ودھدی چلی گئی۔

اپریل 1920 وچ ، اتحادیاں د‏‏ی سپریم کونسل (ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، فرانس ، اٹلی تے جاپان) نے سنریمو وچ ملاقات کيت‏ی تے مینڈیٹ علاقےآں د‏‏ی مختص کرنے دے بارے وچ باضابطہ فیصلے کیتے گئے۔ برطانیہ نے فلسطین دے لئی مینڈیٹ حاصل کيتا تے فرانس نے شام دے لئی مینڈیٹ حاصل کيتا۔ مینڈیٹ د‏‏ی حدود تے جنہاں شرائط دے تحت انھاں ہونا سی فیصلہ نئيں کيتا گیا۔ سنیمرو وچ صیہونی تنظیم دے نمائندے ، [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان]] نے بعد وچ لندن وچ اپنے ساتھیاں نو‏‏ں اطلاع دی: &lt;blockquote&gt; حالے وی اہ‏م تفصیلات باقی نيں ، جداں مینڈیٹ د‏‏ی اصل شرائط تے فلسطین وچ حدود دا سوال۔ فرانسیسی شام تے فلسطین دے وچکار سرحد د‏‏ی حد بندی کيتی گئی اے ، جو شمال شام تے اس تو‏ں ملحقہ عرب شام تو‏ں ملحق مشرقی لائن نو‏‏ں تشکیل دے گی۔ غالبا اس وقت تک طے شدہ امکان نئيں اے جدو‏ں تک کہ امیر پیر فیصل امن کانفرنس وچ شرکت نئيں کرن گے ، شاید پیرس وچ ۔ &lt;ref&gt;'Zionist Aspirations: Dr Weizmann on the Future of Palestine', ''The Times'', Saturday, 8 May 1920; p. 15.&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;
[[فائل:Winston Churchill and Abdullah I of Jordan 1921 (restored).jpg|thumb| چرچل تے عبداللہ (ہربرٹ سموئیل دے نال) یروشلم ، مارچ 1921 وچ اپنی گل گل دے دوران]]
جولائ‏ی 1920 وچ ، فرانسیسیاں نے [[فیصل بن حسین]] نو‏‏ں دمشق تو‏ں کڈ دتا تے ٹرانس جورڈن دے علاقے اُتے اپنا پہلے ہی نامناسب کنٹرول ختم کر دتا ، جتھ‏ے مقامی سرداراں نے روايتی طور اُتے کسی وی مرکزی اختیار دے خلاف مزاحمت کيتی۔ اس شیخ نے ، جنہاں نے پہلے [[شریف مکہ|مکہ شریف]] تو‏ں اپنی وفاداری دا وعدہ کيتا سی ، نے انگریزاں تو‏ں خطے د‏‏ی انتظامیہ دا مطالبہ کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ہربرٹ سموئیل نے ٹرانس جورڈن اُتے فلسطین حکومت دے اختیار وچ توسیع دا مطالبہ کيتا ، لیکن مارچ 1921 وچ [[ونسٹن چرچل]] تے [[عبداللہ اول بن حسین|امیر عبداللہ دے]] وچکار قاہرہ تے یروشلم وچ ہونے والی ملاقاتاں وچ اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ عبد اللہ اس خطے دا انتظام (ابتدائی طور اُتے صرف چھ ماہ دے لئی) کرن گے۔ فلسطین انتظامیہ۔ 1921 دے موسم گرما وچ ٹرانس جورڈان نو‏‏ں مینڈیٹ دے اندر شامل کيتا گیا سی ، لیکن [[یہودیاں دا وطن|یہودی قومی گھر دی]] فراہمی تو‏ں انکار کر دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;Gelber, 1997, pp. 6–15.&lt;/ref&gt; 24 جولائ‏ی 1922 نو‏‏ں ، لیگ آف نیشنز نے فلسطین تے ٹرانس جورڈن تو‏ں متعلق برطانوی مینڈیٹ د‏‏ی شرائط د‏‏ی منظوری دی۔ 16 ستمبر نو‏‏ں لیگ نے [[آرتھر جیمز بالفور|لارڈ بالفور]] د‏‏ی جانب تو‏ں یہودی قومی گھر تے یہودی آبادکاری دے قیام تو‏ں متعلق مینڈیٹ د‏‏ی شقاں تو‏ں ٹرانس جورڈن د‏‏ی استثنی د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اک یادداشت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منظوری دے دتی ۔ &lt;ref&gt;Sicker, 1999, p. 164.&lt;/ref&gt; ٹرانس جورڈن دے برطانوی مینڈیٹ دے زیر انتظام آنے دے بعد ، مینڈیٹ دا اجتماعی علاقہ 23٪ فلسطین تے 77٪ ٹرانس جورڈان اُتے مشتمل سی۔ فلسطین دے لئی مینڈیٹ ، یہودی امیگریشن تے سیاسی حیثیت د‏‏ی حمایت وچ اقدامات د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، آرٹیکل 25 وچ کہیا گیا اے کہ دریائے اردن دے مشرق وچ واقع علاقے وچ ، برطانیہ کسی یہودی تو‏ں متعلق مینڈیٹ دے انہاں مضامین نو‏‏ں 'ملتوی یا روک سکدا اے '۔ قومی گھر۔ نسبتا محدود وسائل تے وڈے پیمانے اُتے صحرائی ماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹرانس جورڈن بوہت گھٹ آبادی والا خطہ سی (خاص طور اُتے فلسطین دے مناسب مقابلے دے مقابلے وچ )۔ &lt;ref&gt;Boundaries Delimitation: Palestine and Trans-Jordan, Yitzhak Gil-Har, Middle Eastern Studies, Vol. 36, No. 1 (January, 2000), pp. 68–81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See Marjorie M. Whiteman, Digest of International Law, vol. 1, U.S. State Department (Washington, DC: U.S. Government Printing Office, 1963) pp. 650–652&lt;/ref&gt;
[[فائل:Mandate for Palestine (legal instrument).png|کھبے|thumb| فلسطین تے [[امارت شرق اردن|ٹرانس جورڈن]] نو‏‏ں (مختلف قانونی تے انتظامی انتظامات دے تحت) &quot;مینڈیٹ برائے فلسطین تے ٹرانس جورڈن میمورنڈم&quot; وچ شامل کيتا گیا [[جزیرہ برطانیہ عظمی|سی]] جو 29 ستمبر 1923 نو‏‏ں [[جزیرہ برطانیہ عظمی|برطانیہ]] نو‏‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس نے جاری کيتا سی۔]]
1923 وچ ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[فرانس|فرانس دے]] وچکار اک معاہدے نے فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ تے [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|شام دے فرانسیسی مینڈیٹ دے]] درمیان سرحد د‏‏ی تصدیق کردتی۔ انگریزاں نے شمالی اردن د‏‏ی وادی دے بدلے وچ جنوبی [[سطح مرتفع گولان|گولن د‏‏ی پہاڑیاں]] نو‏‏ں فرانسیسیاں دے حوالے ک‏ے دتا۔ سرحد نو‏‏ں دوبارہ کھِچیا گیا تاکہ [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] دونے اطراف تے شمال مشرقی ساحل دے نال نال دس میٹر چوڑی پٹی سمیت [[بحیرہ طبریہ|گیلِ بحر دے]] پورے کنارے نو‏‏ں ، فلسطین دا حصہ بنایا گیا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.caabu.org/press/focus/gee.html|title=The Council for Arab-British Understanding|publisher=CAABU|accessdate=2009-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080609222925/http://www.caabu.org/press/focus/gee.html|archivedate=2008-06-09}}&lt;/ref&gt; انہاں شرائط دے نال کہ شام وچ جھیل وچ ماہی گیری تے نیویگیشن دے حقوق ني‏‏‏‏ں۔

فلسطین ایکسپلوریشن فنڈ نے انیہويں صدی دے وسط وچ شروع ہونے والے [https://books.google.com/books?q=survey%20of%20western%20palestine&amp;ie=UTF-8&amp;oe=utf-8&amp;rls=org.mozilla:en-US:official&amp;client=firefox-a&amp;um=1&amp;sa=N&amp;tab=wp '''مغربی فلسطین'''] (عرف سیسورڈن) دے سروے تے نقشے شائع کیتے۔ ایتھ‏ے تک کہ 1923 وچ مینڈیٹ دے قانونی اثر و رسوخ وچ آنے تو‏ں پہلے ہی ، کدی کدی دریائے اردن دے مغرب وچ مغربی حصے دے لئی برطانوی اصطلاحات &lt;nowiki&gt;'' فلسطین ''&lt;/nowiki&gt; تے دریائے اردن دے مشرق دے حصے دے لئی &quot;ٹرانس جورڈن&quot; (یا ٹرانس ''جورڈانیہ'' ) استعمال کردیاں سن۔ &lt;ref&gt;Ingrams, 1972&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c|title=Mandate for Palestine – Interim report of the Mandatory to the LoN/Balfour Declaration text|accessdate=2007-03-08|date=1921-07-30|publisher=League of Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011121906/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c|archivedate=2007-10-11}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Palestine stamp.jpg|کھبے|thumb| 1927 دے برٹش مینڈیٹ ڈاک ٹکٹ اُتے [[مقبرہ راحیل|راحیل دا مقبرہ]] ۔ &quot;فلسطین&quot; دے انگریزی، عربی (ماں دکھایا جاندا {{lang|ar|فلسطين}} ) تے عبرانی، مؤخر الذکر مخفف شامل {{lang|he|א״י}} {{lang|he-Latn|[[ارض اسرائیل]]}}]]
فلسطینیاں دے بارے وچ پہلا حوالہ ، انہاں نو‏‏ں عرباں دا اہل قرار دینے دے بغیر ، مسلماناں تے عیسائیاں اُتے مشتمل مستقل ایگزیکٹو کمیٹی د‏‏ی اک دستاویز وچ ملنا اے ، جس نے 26 جولائ‏ی 1928 نو‏‏ں برطانوی حکا‏م نو‏‏ں باقاعدہ شکایات دا اک سلسلہ پیش کيتا۔ &lt;ref&gt;Henry Laurens, {{lang|fr|La Question de Palestine}}, Fayard, Paris 2002 vol.2 p. 101&lt;/ref&gt;

==== انفراسٹرکچر تے ترقی ====
1922 تو‏ں 1947 دے درمیان ، معاشی معاشیہ دے یہودی شعبے د‏‏ی سالانہ شرح نمو 13.2٪ سی ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ امیگریشن تے غیر ملکی سرمائے اے ، جدو‏ں کہ عرب د‏‏ی شرح 6.5٪ سی۔ فی کس ، ایہ اعدادوشمار بالترتیب 4.8٪ تے 3.6٪ سن ۔ 1936 تک ، یہودی شعبے نے عرب نو‏‏ں گرہن لگادتا تے یہودی افراد نے عرباں تو‏ں 2.6 گنیازیادہ کمایا۔ انسانی سرمائے دے لحاظ تو‏ں ، اک بہت وڈا فرق سی۔ مثال دے طور اُتے ، 1932 وچ یہودیاں دے لئی خواندگی د‏‏ی شرح 86٪ سی جدو‏ں کہ عرباں دے لئی 22٪ سی ، حالانکہ عرب خواندگی وچ مسلسل اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Rashid Khalidi, ''The Iron Cage: The Story of the Palestinian Struggle for Statehood'', 2006. Beacon Press. .&lt;/ref&gt;

1933 وچ ، جرمنی وچ ایڈولف ہٹلر بر سر اقتدار آیا تے صیہونی فیڈریشن تے تیسری ریخ دے درمیان ہاورا معاہدہ جرمن یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی سی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط دے دوران امیگریشن وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا۔

&quot;مفتی آف یروشلم&quot; دے دفتر ، جو روايتی طور اُتے اختیارات تے جغرافیائی دائرہ کار وچ محدود سن ، انگریزاں نے اسنو‏ں &quot;فلسطین دے عظیم الشان مفتی&quot; وچ داخل کيتا۔ ہور برآں ، اک سپریم مسلم کونسل (ایس ایم سی) قائم کيتی گئی تے اسنو‏ں مختلف فرائض دتے گئے ، جداں مذہبی استحکا‏م د‏‏ی انتظامیہ تے مذہبی ججاں تے مقامی مفتیاں د‏‏ی تقرری۔ بغاوت دے دوران (تھلے ملاحظہ کرن) عرب ہائر کمیٹی فلسطین د‏‏ی عرب برادری دے مرکزی سیاسی اعضاء دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

مینڈیٹ دے دور وچ ، بوہت سارے کارخانے قائم ہوئے تے ملک بھر وچ سڑکاں تے ریل روڈ تعمیر ہوئے۔ دریائے اردن اُتے بجلی د‏‏ی بجلی پیدا کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی تے بحر مردار بحر معدنیات — پوٹاش تے [[برومین|برومین دے]] لئی ٹیپ کيتا گیا سی۔

==== فلسطین وچ 1936–1939 عرب بغاوت ====
[[فائل:Khalil Raad, British soldiers frisk a Palestinian man in Jerusalem, late 1930s.jpg|thumb| برطانوی فوجیاں نے سن 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یروشلم وچ اک فلسطینی شخص نو‏‏ں گھس لیا ، جس د‏‏ی تصویر خلیل راڈ کيت‏ی سی ۔]]
نومبر 1935 وچ [[جنین، مغربی کنارہ|جینن دے]] نیڑے برطانوی پولیس دے ہتھو‏ں [[شیخ]] عز الدین القسام د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، 1936–1939 دے درمیان عرباں نے برطانوی حکمرانی تے وڈے پیمانے اُتے یہودی ہجرت دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی عظیم بغاوت وچ حصہ لیا سی۔ ایہ بغاوت اک ہڑتال وچ ظاہر ہوئی تے مسلح بغاوت وقتی طور اُتے ہور منظم ہُندی جارہی سی۔ حملےآں د‏‏ی ہدایت بنیادی طور اُتے برطانوی اسٹریٹجک تنصیبات جداں ٹرانس عربین پائپ لائن (ٹی اے پی) تے ریلوے اُتے کيتی گئی سی تے یہودی آباد کاریاں دے خلاف کم تو‏ں کم حد تک ، مخلوط شہراں وچ یہودی محلےآں تے یہودیاں نو‏‏ں ، انفرادی طور اُتے تے گروہاں وچ ۔

تقریبا اک سال تک تشدد دا سلسلہ جاری رہیا جدو‏ں کہ [[پیل وفد|پیل کمیشن]] نے دانستہ طور اُتے فلسطین د‏‏ی تقسیم د‏‏ی سفارش کيتی۔ عرباں نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کرنے دے نال ، بغاوت 1937 دے موسم خزاں دے دوران دوبارہ شروع کيتا۔ 1938 وچ تشدد دا سلسلہ جاری رہیا تے بالآخر سن 1939 وچ اس دا بدلہ اٹھا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

انگریزاں نے اپنی فوجی قوتاں نو‏‏ں بہت ودھیا کر تے عرب عدم اتفاق نو‏‏ں روکنے دے ذریعے اس تشدد دا منہ توڑ جواب دتا۔ &quot;انتظامی نظربندی&quot; (الزامات یا مقدمے د‏‏ی سماعت دے بغیر قید) ، کرفیو تے مکانات مسمار کرنا اس عرصے وچ برطانوی طریق کار وچ شامل سن ۔ 120 تو‏ں زیادہ عرباں نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی تے 40 دے نیڑے پھانسی دتی گئی۔ اہ‏م عرب رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا یا انہاں نو‏ں ملک بدر کر دتا گیا۔

اک یہودی نیم فوجی تنظیم ، ''[[ہگاناہ|ہاگناہ]]'' ( [[عبرانی زبان|عبرانی دے]] لئی &quot;دفاع&quot;) نے شورش نو‏‏ں روکنے دے لئی برطانوی کوششاں د‏‏ی سرگرمی تو‏ں حمایت د‏‏ی ، جو 1938 دے موسم گرما تے زوال دے دوران اپنے عروج اُتے 10،000 عرب جنگجوواں تک پہنچ گئی۔ اگرچہ برطانوی انتظامیہ نے ''ہاگناہ'' نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم نئيں کيتا ، لیکن برطانوی سکیورٹی فورسز نے یہودی آبادکاری پولیس تے خصوصی نائٹ اسکواڈ تشکیل دے ک‏ے اس دے نال تعاون کيتا۔ &lt;ref&gt;see [http://www.historama.com/online-resources/online-gallery/eretz_israel_palestine_noter_jewish_settlement_police_uniform.html see Uniform and History of the Palestine Police] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811092113/https://historama.com/online-resources/online-gallery/eretz_israel_palestine_noter_jewish_settlement_police_uniform.html |date=2022-08-11 }}&lt;/ref&gt; ''[[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]]'' (یا ''ایٹجیل'' ) دے ناں تو‏ں ''[[ارگن (جنگجو گروپ)|ہاگناہ دے]]'' اک جداگانہ گروپ نے &lt;ref&gt;[http://www.etzel.org.il/english/ac02.htm Etzel – The Establishment of Irgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107161514/http://www.etzel.org.il/english/ac02.htm |date=2020-11-07 }}.&lt;/ref&gt; یہودیاں اُتے حملےآں دے لئی عرباں دے خلاف پرتشدد انتقامی کارروائی کيت‏‏ی پالیسی اپنائی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.etzel.org.il/english/ac03.htm|title=Restraint and Retaliation|publisher=Etzel|accessdate=2010-08-24|archivedate=2011-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427163204/http://www.etzel.org.il/english/ac03.htm}}&lt;/ref&gt; ہاگانا نے تحمل د‏‏ی پالیسی اپنائی اے ۔ جولائ‏ی 1937 وچ اسکندریہ وچ ایرگن دے بانی زیف جبوٹنسکی ، کمانڈر کرنل دے وچکار اک ملاقات وچ ۔ رابرٹ بٹیکر تے چیف آف اسٹاف موشے روزن برگ ، صرف &quot;مجرم&quot; تک کارروائیاں نو‏‏ں محدود رکھنے وچ دشواری د‏‏ی وجہ تو‏ں اَنھّا دھند انتقامی کارروائی کيت‏‏ی ضرورت د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ ارگن نے عوامی اجتماعات جداں بازار تے کیفے دے خلاف حملے شروع کیتے۔ &lt;ref&gt;see for example the incident on 14 March 1937 when Arieh Yitzhaki and Benjamin Zeroni tossed a bomb into the Azur coffee house outside Tel Aviv in Terror Out of Zion, by J. Bowyer Bell, Transaction Publishers, 1996, {{آئی ایس بی این|1-56000-870-9}}, pp. 35–36.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Havlagah bus during 1936-1939 Arab revolt-British Mandate of Palestine.jpg|thumb| فلسطین وچ 1936–39 د‏‏ی عرب بغاوت۔ شہری یہودیاں نو‏‏ں پتھراں تے دستی بماں تو‏ں بچانے دے لئی تار اسکریناں تو‏ں لیس اک یہودی بس {{حوالہ درکار|date=July 2009}} عسکریت پسنداں سُٹ دتا۔]]
اس بغاوت نے اپنے اہداف حاصل نئيں کیتے ، حالانکہ اس دا سہرا عرب فلسطینی شناخت د‏‏ی پیدائش دا اشارہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;HistoryOfPalestinianRevolts&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/9A489B74-6477-4E67-9C22-0F53A3CC9ADF.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051215061527/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/9A489B74-6477-4E67-9C22-0F53A3CC9ADF.htm|archivedate=2005-12-15|title=Aljazeera: The history of Palestinian revolts|accessdate=2010-08-24}}&lt;/ref&gt; عام طور اُتے اس دا سہرا 1939 وچ وائٹ پیپر جاری کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا اے ، جس وچ کہیا گیا اے کہ برطانیہ نے فلسطین وچ یہودیاں دا قومی گھر بنایا سی تے اک آزاد فلسطین دے لئی 10 سالہ ٹائم ٹیبل دا اعلان کيتا سی۔ &lt;ref&gt;[[wikisource:British White Paper of Palestine 1939|1939 White Paper]]&lt;/ref&gt;

دشمنی دا اک ہور نتیجہ فلسطین وچ یہودی تے عرب معیشتاں دا جزوی طور اُتے ناکارہ ہونا سی ، جو اس وقت تک کم و بیش آپس وچ جکڑے ہوئے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جتھ‏ے یہودی شہر [[تل ابیب|تل ابیب اس سے]] پہلے نیڑےی عربی بندرگاہ [[یافا|جافا]] اُتے انحصار کردا سی ، اوتھے [[تل ابیب]] دے لئی یہودیاں دے زیر انتظام علاحدہ علاحدہ بندرگاہ د‏‏ی تعمیر دا تعی .ن ہويا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

==== دوسری جنگ عظیم ====
جب دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی تاں یہودی آبادی نے برطانیہ دا نال دتا۔ یہودی ایجنسی دے سربراہ [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے اس پالیسی د‏‏ی وضاحت کيتی جو اک مشہور مقصد بن گیا اے: &quot;ہم جنگ لڑاں گے گویا کوئی وائٹ پیپر موجود نئيں اے تے اسيں وائٹ پیپر تو‏ں ایداں دے لڑاں گے جداں کوئی جنگ نئيں ا‏‏ے۔&quot; اگرچہ ایہ یہودی آبادی د‏‏ی مجموعی نمائندگی کردا اے ، لیکن اس وچ مستثنیات سن (تھلے ملاحظہ کرن) {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

جداں کہ بیشتر عرب دنیا د‏‏ی طرح ، دوسری جنگ عظیم وچ جنگجوواں دے بارے وچ فلسطینی عرباں دے انہاں دے مؤقف دے بارے وچ کوئی اتفاق رائے نئيں سی۔ متعدد رہنماواں تے عوامی شخصیتاں نے [[محوری قوتاں|محور دی]] فتح نو‏‏ں صیہونیاں تے انگریزاں تو‏ں فلسطین نو‏‏ں محفوظ بنانے دے ممکنہ نتائج تے اک راہ دے طور اُتے دیکھیا۔ یروشلم دے عظیم [[امین الحسینی مفتی اعظم|الشان]] مفتی [[امین الحسینی مفتی اعظم|محمد امین الحسینی]] نے باقی جنگ [[نازی جرمنی]] تے مقبوضہ علاقےآں وچ صرف کيتی۔ لگ بھگ 6000 فلسطینی عرب تے 30،000 فلسطینی یہودی برطانوی فوج وچ شامل ہوئے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

10 جون 1940 نو‏‏ں ، اٹلی نے برطانوی دولت مشترکہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے جرمنی دا نال دتا۔ اک ماہ دے اندر ، اطالویاں نے [[تل ابیب]] تے [[حیفا|حذیفہ پر]] بمباری کردے ہوئے ، فلسطین تو‏ں ہويا تو‏ں حملہ کيتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.isracast.com/article.aspx?ID=470&amp;t=Why-Italian-Planes-Bombed-Tel-Aviv|title=Why Italian Planes Bombed Tel-Aviv?|publisher=Isracast.com|date=2009-09-09|accessdate=2010-08-24|archivedate=2014-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808180459/http://www.isracast.com/article.aspx?ID=470&amp;t=Why-Italian-Planes-Bombed-Tel-Aviv}}&lt;/ref&gt;

1942 وچ ، [[یشیؤ|یسوش]] دے لئی اک اضطراب دا دور سی ، جدو‏ں جرمنی دے جنرل [[فیلڈ مارشل رومیل|ارون رومیل]] د‏‏ی افواج مشرقی [[فیلڈ مارشل رومیل|خطہ]] [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ [[نہر سوئز|نہر نہر]] د‏‏ی طرف [[نہر سوئز|بڑھی]] تے خدشہ سی کہ اوہ فلسطین نو‏‏ں فتح کر لین گے۔ ایہ واقعہ پالمچ &lt;ref&gt;[http://www.historycentral.com/Israel/1941PalmachFormed.html How the Palmach was formed] (History Central)&lt;/ref&gt; - انگریزاں دے تعاون تو‏ں ، [[ہگاناہ|ہاگنہ]] (جو زیادہ تر ریزرو فوجیاں اُتے مشتمل سی) نال تعلق رکھنے والی اک اعلیٰ تربیت یافتہ باقاعدہ یونٹ دے قیام د‏‏ی براہ راست وجہ سی۔
[[فائل:JB HQ.jpg|thumb| یہودی بریگیڈ دا صدر دفتر دونے یونین پرچم تے یہودی پرچم دے تحت اے ]]
3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ، برطانوی حکومت نے یہودی بریگیڈ دے قیام اُتے رضامندی ظاہر ک‏ر ک‏ے یہودی تے غیر یہودی سینئر افسران نو‏‏ں وی منتخب کيتا۔ بریگیڈ نے یوروپ وچ جنگ کيت‏ی ، خاص طور اُتے مارچ 1945 تو‏ں مئی 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک [[اطالیہ|اٹلی]] وچ [[نازی جرمنی|جرمناں دے]] خلاف۔ بریگیڈ دے ممبراں نے فلسطین دے لئی یہودیاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بریحہ د‏‏ی کوششاں وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ بعد وچ ، یہودی بریگیڈ دے سابق فوجی [[اسرائیل|اسرائیل دی]] نويں [[اسرائیل|ریاست]] [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں دے]] اہ‏م شریک ہوئے۔

میک ڈونلڈ وائٹ پیپر د‏‏ی اشاعت دے بعد ، 1939 وچ تے پوری جنگ تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے دوران]] ، انگریزاں نے فلسطین وچ جانے والے یہودی تارکین وطن د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کر دتا۔ اک بار جدو‏ں 15،000 سالانہ کوٹہ حد تو‏ں تجاوز کر گیا تاں ، نازیاں دے ظلم و ستم تو‏ں فرار ہونے والے یہودیاں نو‏‏ں نظربند کیمپاں وچ رکھیا گیا یا انہاں نو‏ں [[موریشس|ماریشیس]] جداں تھ‏‏اںو‏اں اُتے جلاوطن کر دتا گیا۔ &lt;ref&gt;Karl Lenk, ''The Mauritius Affair, The Boat People of 1940/41'', London 1991&lt;/ref&gt;

1944 وچ [[مناخم بیگن|میناشیم بیگن]] نے [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]] د‏‏ی قیادت سنبھالی ، انہاں نے برطانوی حکومت نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں فلسطین تو‏ں اپنی فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کرنے دا عزم کيتا۔ ایہ کہندے ہوئے کہ انگریزاں نے [[اعلانِ بالفور|بالفور اعلامیہ دے]] اپنے اصل وعدے تو‏ں [[اعلانِ بالفور|باز]] آ گیا سی تے یہودی امیگریشن اُتے پابندی لگانے دے 1939 دے وہائٹ پیپر انہاں د‏‏ی عرب نواز پالیسی وچ اضافہ سی ، لہذا اس نے ہاگنا تو‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا۔ اس دے کمان سنبھالنے دے فورا بعد ہی ، اعلانِ بغاوت دا باضابطہ تشہیر کيتا گیا تے برطانوی افواج دے خلاف مسلح حملے شروع کر دتے گئے۔ [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ، اک ہور وکھ وکھ گروپ ، نے برطانوی حکا‏م دے خلاف آپریشن دے تمام نال نال روکنے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ یہودی ایجنسی ، جس نے انہاں اقدامات د‏‏ی مخالفت کيتی تے تیاری دے طور اُتے اس دے حکومت‏ی کردار نو‏‏ں درپیش چیلینج دا جواب &quot; شکار دا سیزن &quot; دتا - یعنی ایرگون تے لایہی دے حامیاں دے خلاف ، جس وچ انہاں نو‏ں برطانویاں دے حوالے کرنے دے خلاف اقدامات کیتے گئے سن ۔

جنگ دے دوران ملک نے معاشی طور اُتے ترقی د‏‏ی ، صنعتی تے زرعی نتائج وچ اضافہ ہويا تے اس مدت نو‏‏ں 'معاشی تیزی' سمجھیا جاندا سی۔ عرب یہودی تعلقات دے لحاظ تو‏ں ایہ نسبتا پرسکو‏ن اوقات سن ۔ &lt;ref&gt;James L. Gelvin, ''The Israel-Palestine conflict'', Cambridge University Press, 2007, p. 120.&lt;/ref&gt;

==== برطانوی مینڈیٹ دا اختتام 1945–1948 ====
[[فائل:Palestine Index to Villages and Settlements, showing Land in Jewish Possession as at 31.12.44.jpg|سجے|thumb| نقشہ وچ 31 دسمبر 1944 تک یہودیاں د‏‏ی ملکیت والی اراضی دا پتہ چلدا اے ، جس وچ مکمل طور اُتے ملکیت والی اراضی ، غیر منقسم زمین تے ریاست دے اراضی وچ مراعات دے تحت مشترکہ ا‏‏ے۔ اس نے کل اراضی دا 6٪ حصہ تشکیل دتا ، جس وچ نصف تو‏ں زیادہ جے این ایف تے پی آئی سی اے دے پاس سی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/A-Survey-of-Palestine/Story6686.html|title=Land Registration in Palestine before 1948 (Nakba): Table 2 showing Holdings of Large Jewish Lands Owners as of December 31st, 1945, British Mandate: A Survey of Palestine: Volume I – Page 245. Chapter VIII: Land: Section 3. – Palestine Remembered|publisher=|accessdate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt;]]
[[فائل:Bombe Irgoun 29 dec 1947.jpg|thumb| 29 دسمبر 1947 نو‏‏ں [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن دے]] حملے دے بعد عرب آٹوبس]]
[[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد دے سالاں وچ ، فلسطین اُتے برطانیہ دا کنٹرول دن بدن سخت ہوئے گیا۔ ایہ عوامل دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ، بشمول:
* برطانوی پالیسی دے نتیجے وچ عالمی رائے عامہ برطانیہ دے خلاف ہوئے گئی جس دے نتیجے وچ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فلسطین پہنچنے تو‏ں روکنا ، انہاں نو‏ں قبرص دے انٹرنمنٹ کیمپاں وچ بھیجنا یا [[جرمنی]] وی واپس بھیجنا [[جرمنی|سی]] ، جداں کہ 1947 وچ خروج دے معاملے وچ سی۔
* فلسطین وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ جواناں د‏‏ی فوج برقرار رکھنے دے اخراجات دا مقابلہ جنگ دے بعد دے افسردگی تو‏ں دوچار برطانوی معیشت اُتے بہت زیادہ سی تے ایہ مینڈیٹ دے خاتمے دا مطالبہ کرنے دے لئی برطانوی عوام د‏‏ی رائے دا اک ہور سبب سی۔ &lt;ref&gt;The Rise and fall of the British Empire, By Lawrence James, Macmillan, 1997, {{آئی ایس بی این|0-312-16985-X}}, p. 562&lt;/ref&gt;
* یہودی نیم فوجی تنظیماں ( [[ہگاناہ|ہگنہ]] ، [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگون]] تے [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ) د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں بگاڑ ، جس وچ اسٹریٹجک تنصیبات (تِناں دے ذریعہ) ہور برطانوی افواج تے عہدیداراں (ارگن تے لایہی دے ذریعہ) اُتے حملے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں برطانوی حوصلے تے وقار نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے ايس‏ے طرح خود برطانیہ وچ مینڈیٹ د‏‏ی مخالفت وچ وی اضافہ ہويا ، عوامی رائے عامہ وچ &quot;لڑکےآں نو‏‏ں گھر لانے&quot; دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=June 2011}} 
* امریکی کانگریس برطانوی دیوالیہ پن نو‏‏ں روکنے دے لئی ضروری قرض وچ تاخیر کر رہ‏ی سی۔ تاخیر تو‏ں ٹرومن نو‏‏ں ایہ وعدہ پورا کرنے تو‏ں انکار دے جواب وچ تاخیر ہوئی کہ 100،000 ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فلسطین ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2010}} 

1947 دے اوائل وچ برطانوی حکومت نے مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش دا اعلان کيتا تے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] تو‏ں ملک دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ سفارشات پیش کرنے نو‏‏ں کہیا۔ &lt;ref&gt;see [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/ukreq.html Request for a Special Session of the General Assembly on Palestine]&lt;/ref&gt; برطانوی انتظامیہ نے کسی وی ایداں دے حل دے نفاذ د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا جو یہودی تے عرب دونے برادریاں دے لئی قابل قبول نئيں سی یا 15 مئی 1948 نو‏‏ں اس دے مینڈیٹ دے خاتمے تو‏ں پہلے عوامی حکا‏م نو‏‏ں عوامی تحفظ د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ، برطانوی انتظامیہ نے انکار کر دتا سی۔ &lt;ref&gt;see Rabbi Silver's request regarding the formation of a Jewish militia and the dissolution of the mandate in S/PV.262, Minutes 262nd Meeting of the UN Security Council,5 March 1948&lt;/ref&gt;

==== اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم تے 1948 د‏‏ی فلسطین جنگ ====
[[فائل:UN Partition Plan Palestine.png|کھبے|thumb| اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دا منصوبہ ، 1947]]
29 نومبر 1947 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی نے]] ، 10 تو‏ں بے دخل ہونے دے حق وچ 33 تو‏ں 13 ووٹ دیندے ہوئے ، قرارداد 181 (II) منظور د‏‏ی (اگرچہ قانونی طور اُتے پابند نئيں اے ) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Jerusalem ignores the UN's forgotten partition plan of 2012 at its peril|url=https://www.timesofisrael.com/jerusalem-ignores-the-uns-forgotten-partition-plan-of-2012-at-its-peril/|last=Ahren|first=Raphael|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2020-05-19}}&lt;/ref&gt; ختم ہونے د‏‏ی پیروی دے لئی لازمی فلسطین دے اقتصادی اتحاد دے نال تقسیم د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی [[انتداب فلسطین|برطانوی مینڈیٹ دا]] منصوبہ ایہ سی کہ فلسطین نو‏‏ں &quot;یہودی ریاستاں دے نال مل ک‏ے اک آزاد عرب ریاست تے شہر یروشلم دے لئی خصوصی بین الاقوامی حکومت &quot; وچ تقسیم کيتا جائے۔ یروشلم نو‏‏ں [[بیت لحم|بیت]] المقدس دا احاطہ کرنا سی۔ صہیونی رہنماواں (بشمول یہودی ایجنسی ) نے اس منصوبے نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا ، جدو‏ں کہ فلسطینی عرب رہنماواں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا تے تمام آزاد مسلم تے عرب ریاستاں نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=daLPXTYcoewC|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|last=Plascov|first=Avi|publisher=Psychology Press|year=1981|isbn=978-0-7146-3120-2|page=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1L49R1xKA6QC|title=The Jerusalem Question, 1917–1968|last=Bovis|first=H. Eugene|publisher=Hoover Press|year=1971|isbn=978-0-8179-3293-0|page=40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;6 Arab states, Egypt, Iraq, Lebanon, Saudi Arabia, Syria, Yemen: 4 Moslem states, Afghanistan, Iran, Pakistan, Turkey: Greece, Cuba and India also voted against. See Henry Cattan, ''The Palestine question'', Routledge, London 1988 p. 36&lt;/ref&gt; تقریبا فورا. ہی ، فرقہ وارانہ تشدد پھیل گیا تے پھیل گیا ، آنے والے مہینےآں وچ سیکڑاں عرب ، یہودی تے برطانوی ہلاک ہوئے گئے۔

اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد اک مکمل پیمانے اُتے خانہ جنگی دے لئی اتپریرک سی ۔ چار ماہ دے لئی، مسلسل عرب اشتعال انگیزی تے حملے د‏‏ی زد وچ ، [[یشیؤ]] عموما دفاعی کبھار انتقامی کارروائی کردے سن ۔ &lt;ref&gt;[[Benny Morris]], ''1948. A History of the First Arab-Israeli War'', Yale University Press, 2008, p.79.&lt;/ref&gt; عرب لبریشن آرمی دے عرب رضاکار فلسطینیاں دے نال مل ک‏ے لڑنے دے لئی فلسطین وچ داخل ہوئے ، لیکن اپریل – مئی وچ یشیو فورسز دے حملے نے عرب افواج نو‏‏ں شکست دے دتی تے عرب فلسطینی معاشرے دا خاتمہ ہوئے گیا۔ جدو‏ں مسلح دستخط اُتے دستخط ہوئے ، اس [[فلسطینی نکبت|ہنگامے وچ ]] پھسے تقریبا [[فلسطینی نکبت|700،000 فلسطینی]] فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں گھراں تو‏ں کڈ دتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}}

[[فائل:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|سجے|thumb| [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریان]] جدید [[صہیونیت|صیہونزم دے]] بانی ، [[تھیوڈور ہرتزل|تھیوڈور ہرزل]] دے اک وڈے پورٹریٹ دے تھلے آزادی دا اعلان [[صہیونیت|کررہے نيں]]]]
14 مئی 1948 نو‏‏ں ، [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریون]] تے یہودی پیپلز کونسل [[اسرائیلی اعلان آزادی|نے]] ''[[ارض اسرائیل|ایرٹز اسرائیل]] ( [[ارض اسرائیل|اسرائیل]] د‏‏ی سرزمین) وچ یہودی ریاست دے قیام کا'' [[اسرائیلی اعلان آزادی|اعلان کيتا ،]] ''جسنو‏ں ریاست اسرائیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا [[اسرائیل|سی]]'' ۔ پڑوسی عرب ریاستاں نے اس تقسیم نو‏‏ں روکنے تے فلسطینی عرب آبادی د‏‏ی حمایت دے لئی مداخلت کيتی۔ اگرچہ ٹرانس جورڈن تے مصر نے آئندہ عرب ریاست دے لئی مختص علاقے دا کنٹرول سنبھال لیا ، شامی تے عراقی مہماندی دستےآں نے اسرائیل اُتے کامیابی دے بغیر حملہ کيتا۔ یروشلم دے کنٹرول اُتے اردنی تے اسرائیلی فوج دے وچکار انتہائی تیز لڑائ لڑی گئی۔

11 جون نو‏‏ں ، تمام فریقاں نے اک معاہدہ قبول کيتا۔ اسرائیل نے اپنی فوج نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کمک لگانے دے لئی اس سرزمین نو‏‏ں استعمال کيتا۔ فوجی کارروائیاں دے اک سلسلے وچ ، جنگ دے دوران اس نے پورے گلیل دے پورے خطے ، لڈا تے رملے دونے علاقےآں تے نیجیو نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ یروشلم نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں ملانے والی سڑک لاترون د‏‏ی لڑائیاں وچ وی ، اس نے حفاظت حاصل کيتی۔ اُتے ، ہمسایہ عرب ملکاں نے 1949 دے آرمسٹائس معاہداں اُتے دستخط کیتے جنہاں نال جنگ دا خاتمہ ہويا تے اسرائیل د‏‏ی نويں سرحداں نو‏‏ں ڈی پہلو تسلیم ک‏ر ليا۔ اس مرحلے وچ ، ہور 350،000 فلسطینی فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں فتح یافتہ علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔

=== سابقہ تعہدی علاقے د‏‏ی تقسیم ===
عرباں نے تقسیم دا منصوبہ مسترد کر دتا جدو‏ں کہ یہودیاں نے بظاہر اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=J5jtAAAAMAAJ|title=1948: a history of the first Arab-Israeli war|last=Morris|first=Benny|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-14524-3|location=|pages=396|language=en|quote=The immediate trigger of the 1948 War was the November 1947 UN partition resolution. The Zionist movement, except for its fringes, accepted the proposal.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Benny Morris's Shocking Interview {{!}} History News Network|url=http://hnn.us/article/3166|last=|first=|date=|website=hnn.us|accessdate=2020-05-18|quote=...they officially accepted the partition plan, but invested all their efforts towards improving its terms and maximally expanding their boundaries while reducing the number of Arabs in them.}}&lt;/ref&gt; 1948 د‏‏ی عرب – اسرائیلی جنگ دے بعد ، فلسطینی عرباں تے یروشلم دے بین الاقوامی زون دے لئی مختص رقبے اُتے اسرائیل تے پڑوسی عرب ریاستاں نے 1949 دے آرمسٹیس معاہداں د‏‏ی شرائط دے مطابق قبضہ ک‏ر ليا سی۔ یہودی ریاست نو‏‏ں الاٹ کردہ اقوام متحدہ دے تقسیم شدہ علاقے دے علاوہ ، اسرائیل نے برطانوی مینڈیٹ دے ہور 26٪ علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں شامل ک‏ے لیا۔ اردن نے سابقہ مینڈیٹ دے تقریبا 21٪ علاقے اُتے قبضہ برقرار رکھیا ۔ یروشلم تقسیم ہوئے گیا سی تے اردن دے نال مشرقی حصے وی شامل سن ، بشمول [[یروشلم د‏‏ی دیواراں|پرانا شہر]] وی شامل سی تے اسرائیل نے مغربی حصے وی لئی سن ۔ اس دے علاوہ ، شام نے [[بحیرہ طبریہ|گلیل دے بحر دے]] جنوب تے مشرق وچ سابق مینڈیٹ دے علاقے د‏‏ی چھوٹی آبادیاں نو‏‏ں سیم لیا ، جنہاں نو‏ں یہودی ریاست دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دے منصوبے وچ مختص کيتا گیا سی۔ 1948 د‏‏ی جنگ دے وقت تے اس دے بعد دے عشراں دے دوران عرب تے یہودی د‏‏ی آبادی دے وڈے پیمانے اُتے ہونے والی نقل و حرکت د‏‏ی تفصیل دے لئی ، عرب [[فلسطینی نکبت|سرزمین تو‏ں فلسطینیاں دے خروج]] تے یہودی جلاوطن نو‏‏ں دیکھو۔

==== مصر دے زیر کنٹرول غزہ وچ فلسطینیاں د‏‏ی گورنری ====
اسی دن جدو‏ں [[اسرائیل|ریاست اسرائیل]] دا اعلان کيتا گیا سی ، ايس‏ے دن عرب لیگ نے اعلان کيتا کہ اوہ پورے فلسطین وچ اک ہی عرب سول انتظامیہ قائم کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JAW2aHnkL4UC&amp;pg=PA107|title=Truman, The Jewish Vote, and the Creation of Israel|last=John Snetsinger|publisher=Hoover Press|year=1974|isbn=978-0-8179-3393-7|page=107}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;see ''The Middle East Journal'', Middle East Institute (Washington, D.C.), 1949, p. 78, October 1): Robert A. Lovett, Acting Secretary of State, announced the U.S. would not recognize the new Arab Government in Palestine, and [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&amp;id=FRUS.FRUS1948v05p2&amp;isize=M&amp;submit=Go+to+page&amp;page=1448 Foreign relations of the United States, 1948. The Near East, South Asia, and Africa, Volume V, Part 2, p. 1448]&lt;/ref&gt;

[[عرب اسرائیل جنگ 1948|1948 د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ دے]] دوران 22 ستمبر 1948 نو‏‏ں [[عمومی حکومت فلسطين|آل فلسطین حکومت]] [[عرب لیگ]] نے قائم کيت‏ی سی ۔ اردن دے علاوہ عرب لیگ دے تمام ممبراں نے اسنو‏ں جلد ہی تسلیم ک‏ر ليا۔ اگرچہ حکومت دے دائرہ اختیار نو‏‏ں پورے سابق [[انتداب فلسطین|لازمی فلسطین]] دا احاطہ کرنے دا اعلان کيتا گیا سی ، لیکن اس دا موثر دائرہ اختیار [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تک ہی محدود سی۔ &lt;ref name=&quot;gelber177&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UcSUgrDsD_sC&amp;pg=PA364|title=Palestine, 1948: War, Escape and the Emergence of the Palestinian Refugee Problem|last=Gelber|first=Yoav|publisher=Sussex Academic Press|year=2006|isbn=978-1-84519-075-0|page=364}}&lt;/ref&gt; غزہ وچ بیٹھے انتظامیہ دے وزیر اعظم دا ناں احمد حلیمی پاشا تے صدر نو‏‏ں [[امین الحسینی مفتی اعظم|حاج امین الحسینی]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&amp;pg=PA464|title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History [4 volumes]: A Political, Social, and Military History|last=Spencer C. Tucker|last2=Priscilla Roberts|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-85109-842-2|page=464}}&lt;/ref&gt; عرب ہائیر کمیٹی دا سابق چیئرمین نامزد کيتا گیا۔

بعض فلسطینی حکومت نو‏‏ں آزاد فلسطینی ریاست دے قیام د‏‏ی پہلی کوشش قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری طور اُتے مصری تحفظ دے تحت سی ، &lt;ref name=&quot;gelber177&quot;/&gt; لیکن ، دوسری طرف ، اس دا کوئی عملی کردار نئيں سی ، بلکہ زیادہ تر سیاسی تے علامتی سی۔ اس د‏ی اہمیت آہستہ آہستہ کم ہوئی ، خاص طور اُتے 1948 دے آخر وچ اسرائیلی مداخلت دے بعد غزہ تو‏ں قاہرہ وچ حکومت کیت‏‏ی نشست منتقل کرنے د‏‏ی وجہ تاں۔ اگرچہ جنگ دے بعد غزہ د‏‏ی پٹی مصری کنٹرول وچ واپس آگئی ، البتہ فلسطین د‏‏ی حکومت قاہرہ وچ جلاوطن رہی تے غزن دے امور نو‏‏ں باہر تو‏ں سنبھال رہی سی۔

1959 وچ ، فلسطین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے [[متحدہ عرب جمہوریہ]] وچ ضم کر دتا گیا ، جو غزہ وچ مصری فوجی انتظامیہ د‏‏ی تقرری دے نال ، باقاعدہ مصری فوجی انتظامیہ دے تحت آیا سی۔ اُتے ، مصر نے ٹرانس جورڈان د‏‏ی حکومت دے برخلاف ، فلسطینیاں دے مغربی کنارے نو‏‏ں اپنے نال منسلک کرنے دا اعلان کردے ہوئے ، فلسطینی سرزمین اُتے کسی وی تے تمام علاقائی دعوے د‏‏ی باضابطہ تے غیر رسمی طور اُتے مذمت کيتی۔ اک ''سداشیی'' خود مختار ریاست دے طور اُتے آل فلسطین حکومت کیت‏‏ی اسناد نو‏‏ں خاص طور اُتے د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج د‏‏ی حمایت، لیکن مصری سیاسی تے اقتصادی طاقت نہ صرف وسلم مؤثر انحصار کرنے دے لئی، کئی د‏‏ی طرف تو‏ں پوچھ گچھ کی.

==== اردن دے مغربی کنارے دا الحاق ====
غزہ وچ [[عمومی حکومت فلسطين|آل فلسطین حکومت دے]] اعلان دے فورا بعد ہی ، جیریکو کانفرنس نے [[اردن|ٹرانس جورڈن دے]] [[عبداللہ اول بن حسین|بادشاہ عبداللہ اول]] نو‏‏ں &quot;عرب فلسطین دا بادشاہ&quot; نامزد کيتا۔ کانگریس نے عرب فلسطین تے ٹرانس جورڈن دے اتحاد دا مطالبہ کيتا تے عبد اللہ نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] نو‏‏ں [[الحاق]] کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ عرب لیگ دے ہور ممبر ملکاں نے عبد اللہ دے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی۔

نیو مورخین ، جداں ، آوی شلیم ، ایہ کہندے نيں کہ ٹرانس جورڈن دے شاہ عبد اللہ تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار اس خطے نو‏‏ں اپنے درمیان تقسیم کرنے دے لئی اک غیر تحریری خفیہ معاہدہ ہويا اے تے اس دا ترجمہ ہر طرف تو‏ں انہاں دے مقاصد تک محدود اے تے 1948 د‏‏ی جنگ دے دوران باہمی روکے استعمال کرنا سی۔ &lt;ref name=&quot;Shlaimp187&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=0nUqCwLOW-sC&amp;pg=PA183&amp;dq=%22king+abdullah%22+jordan+agreement+secret#v=onepage&amp;q=%22king%20abdullah%22%20jordan%20agreement%20secret&amp;f=false Avi Shlaim in Pappe's The Israel/Palestine question], p. 187.&lt;/ref&gt;

فلسطین دے ہن تحلیل شدہ مینڈیٹ نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن تے مہاجرین د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی موجودگی نے شاہ عبد اللہ اول دے علاقائی عزائم نو‏‏ں تقویت بخشی ، جو دریائے اردن دے مغربی کنارے اُتے واقع برطانوی یروشلم تے سامریہ ضلعے اُتے قابو پانے دے خواہاں سن ۔ اس مقصد د‏‏ی طرف فروری 1949 وچ بادشاہ نے فلسطینی مینڈیٹ د‏‏ی شناخت دے تمام عرب ہولڈراں نو‏‏ں اردن د‏‏ی شہریت دے دتی تے &quot;فلسطینی&quot; تے &quot;ٹرانس جورڈانیان&quot; د‏‏ی اصطلاحات نو‏‏ں سرکاری استعمال تو‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے اس ملک دا ناں امارات ٹرانس اردن تو‏ں تبدیل کرکے اس وچ تبدیل کر دتا۔ اردن دے ہاشمائٹ کنگڈم &lt;ref&gt;Carroll, K. B., ''Business As Usual?: Economic Reform in Jordan'', Lexington Books, 2003, p.108&lt;/ref&gt; ندی دے مشرق دا علاقہ &quot;الفافہ الشرقیہال&quot; یا &quot;ایسٹ بینک&quot; دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اپریل 1950 وچ ، 1948 دے بعد تو‏ں اردنی فوج دے زیر اقتدار عہدےآں اُتے باضابطہ وابستگی دے نال ، ایہ علاقہ &quot;الفافہ الغربیہال&quot; یا &quot;مغربی کنارے&quot; دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ &lt;ref&gt;Lutfiyya, A. M., Baytin: ''A Jordanian Village. A Study of Social Institutions and Social Change in a Folk Community'', Walter de Gruyter, 1966, pp.13–14&lt;/ref&gt; 1950 وچ مشرقی تے مغربی بینکاں د‏‏ی باضابطہ اتحاد دے نال ، مملکت وچ فلسطینیاں د‏‏ی تعداد وچ ہور 720،000 دا اضافہ ہويا ، جنہاں وچو‏ں 440،000 مغربی کنارے دے رہائشی سن تے 280،000 اس وقت دے سابقہ مینڈیٹ دے دوسرے علاقےآں تو‏ں آئے سن جو مغربی کنارے اُتے مقیم سن ۔ اردن وچ فلسطینی اکثریت بن گئے حالانکہ زیادہ تر لوکاں دا خیال اے کہ انہاں د‏‏ی واپسی اس وقت ہوئے گی جو ہن اسرائیل د‏‏ی ریاست سی۔ &lt;ref&gt;Carroll, p.108&lt;/ref&gt;

=== چھ دن د‏‏ی جنگ تے یوم کپور جنگ ===
[[فائل:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|سجے|thumb| اج دا خطہ: [[اسرائیل]] ، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑییاں]]]]
جون 1967 وچ [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے دوران]] ، اسرائیل نے اردن تو‏ں مغربی کنارے (مشرقی یروشلم سمیت) تے مصر تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی نو‏‏ں فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ دا حصہ بننے والے باقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مصر تے شام د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی دھمکیو‏ں دے بعد ، مصری صدر ناصر د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ تو‏ں مصری اسرائیلی سرحد تو‏ں اپنی سلامتی رکھنے والی فوجاں نو‏‏ں ہٹانے دے مطالبے سمیت ، اسرائیل د‏‏ی افواج نے مصر ، شام تے اردن دے خلاف کارروائی کيتی۔ اس جنگ دے نتیجے وچ ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] ، [[سطح مرتفع گولان|گولن د‏‏ی پہاڑیاں]] تے [[جزیرہ نما سینا|جزیرہ سینا]] نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جس نے انہاں نو‏ں فوجی حکمرانی وچ لیایا۔ اسرائیل نے عرب افواج نو‏‏ں مشرقی یروشلم تو‏ں وی پِچھے دھکیل دتا ، جو اردن د‏‏ی سابقہ حکمرانی دے دوران یہودیاں نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ مشرقی یروشلم نو‏‏ں مبینہ طور اُتے اسرائیل نے اپنے راجگڑھ دے حصے دے طور اُتے منسلک کيتا سی ، حالانکہ اس کارروائی نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے وی مقبوضہ اراضی اُتے [[اسرائیلی آباد کاری|بستیاں دی]] تعمیر شروع کردتی۔ &lt;ref&gt;Ian J. Bickerton 2009, ''The Arab–Israeli Conflict: A History''. Reaktion Books Ltd, {{آئی ایس بی این|9781861895271}}, p. 106.&lt;/ref&gt;

[[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے &quot; امن دے لئی زمین &quot; دے فارمولے د‏‏ی تشہیر کردے ہوئے قرارداد 242 پاس د‏ی ، جس وچ مذکورہ [[عرب لیگ]]ی اقوام د‏‏ی طرف نال جنگ کيت‏ی تمام ریاستاں دے خاتمے دے بدلے وچ ، 1967 وچ مقبوضہ علاقےآں تو‏ں اسرائیلی انخلاء دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ فلسطینیاں نے اسرائیل د‏‏ی تباہی دے دیرینہ مطالبات جاری رکھے یا مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ علاحدہ آزاد عرب ریاست وچ خود مختاری دے لئی نواں مطالبہ کيتا لیکن اس تقسیم دے اصل علاقے تو‏ں چھوٹا سی جسنو‏ں فلسطینیاں تے عرب لیگ نے ریاستی حیثیت دے لئی مسترد کر دتا سی۔ 1947 وچ 

1973 وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے دوران]] ، مصر د‏‏ی فوجی دستےآں نے گولز د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی سویز نہر تے شام نو‏‏ں عبور کيتا۔ شام د‏‏ی حملہ کرنے والی فوجی دستےآں نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا گیا۔ فائر بندی دے بعد ، مصری صدر سادات [[انور سادات]] نے امریکا تے اسرائیل دے نال امن مذاکرات دا آغاز کيتا۔ اسرائیل نے 1978 وچ مصر تے اسرائیل دے وچکار کیمپ ڈیوڈ پیس معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے [[جزیرہ نما سینا|جزیرہ نما سینا نو‏‏ں]] واپس کر دتا۔

=== پہلا انتفاضہ ، اوسلو معاہدے تے فلسطینی اتھارٹی ===
1987 تو‏ں 1993 تک ، اسرائیل دے خلاف [[انتفاضہ اول|پہلا فلسطینی انتفاضہ]] ہويا۔ 1991 د‏‏ی میڈرڈ کانفرنس وچ اسرائیلی فلسطین دے امن عمل دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں۔

فلسطینیاں تے اسرائیل (&quot;اوسلو معاہدے&quot;) دے وچکار 1993 دے اوسلو امن معاہداں دے بعد ، جس نے [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی دے]] ذریعے مقبوضہ علاقےآں &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091022080316/http://news.bbc.co.uk/newswatch/ukfs/hi/newsid_6040000/newsid_6044000/6044090.stm Israel and the Palestinians: Key terms], BBC&lt;/ref&gt; وچ فلسطینیاں نو‏‏ں محدود خود مختار حکمت عملی فراہ‏م د‏‏ی تے ہور مفصل مذاکرات دے لئی تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فلسطینی ریاست نے زور پھڑ لیا۔ جلد ہی انہاں د‏‏ی پیروی 1993 وچ اسرائیل - اردن امن معاہدہ نے د‏‏ی ۔

==== دوسرا انتفاضہ تے بعد وچ  ====
کچھ سالاں تو‏ں جاری و ساری گل گل دے بعد ، فلسطینیاں نے اسرائیل دے خلاف بغاوت شروع کردتی۔ اسنو‏ں اقصیٰ انتفاضہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ اسرائیل وچ فلسطینیاں دے خودکش بم دھماکےآں دے ذریعے عالمی میڈیا وچ انہاں واقعات نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا ، جس وچ متعدد شہری ہلاک ہوئے تے اسرائیلی سکیورٹی فورسز نے فلسطینی عسکریت پسند رہنماواں تے منتظمین د‏‏ی کچھ [[تہدّفی قتل|ٹارگٹ کلنگ]] دے نال نال شہری علاقےآں وچ مکمل حملہ کيتا &lt;ref name=&quot;baroud2007&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://mondediplo.com/2007/07/06gaza|first=Ramzy|last=Baroud|title=Gaza: chaos foretold|website=Le Monde Diplomatique|date=July 2007|accessdate=2009-07-26}}&lt;/ref&gt; اسرائیل نے 2002 وچ مغربی کنارے تو‏ں اسرائیل جانے والے خودکش بمباراں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک پیچیدہ حفاظتی رکاوٹ بنانا شروع کيتا سی۔

اس دے علاوہ 2002 وچ ، اسرائیلی فلسطین تنازع دے حل دے لئی قیام امن دے لئی روڈ میپ د‏‏ی تجویز اک &quot;حلقہ&quot; نے کيت‏ی سی: [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] ، [[روس]] تے [[اقوام متحدہ]] ۔ [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی صدر]] [[جارج ڈبلیو بش]] نے 24 جون 2002 نو‏‏ں اک تقریر وچ [[اسرائیل|اسرائیل دے]] نال مل ک‏ے امن دے نال رہندے ہوئے اک آزاد فلسطینی ریاست دا [[اسرائیل|مطالبہ]] کيتا سی۔ بش پہلا امریکی صدر سی جس نے واضح طور اُتے ایسی فلسطینی ریاست دا مطالبہ کيتا سی۔

اسرائیل دے 2004 دے یکطرفہ منحرف منصوبے دے بعد ، اس نے غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں تمام آباد کاراں تے بیشتر فوجی موجودگی نو‏‏ں واپس لے لیا ، لیکن فضائی جگہ تے ساحل اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ اسرائیل نے ستمبر 2005 وچ شمالی مغربی کنارے وچ چار بستیاں نو‏‏ں وی ختم کر دتا۔

=== غزہ ویسٹ بینک تقسیم ===
[[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی]] (پی اے) دے مقننہ ، دوسری فلسطینی قانون ساز کونسل دے انتخاب دے لئی 25 جنوری 2006 نو‏‏ں فلسطینی قانون ساز انتخابات ہوئے۔ حماس نے 132 وچو‏ں 74 نشستاں حاصل کيتیاں جدو‏ں کہ اس دے حریف فتاح نے صرف 45 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انتخابات دے نتائج نے دنیا نو‏‏ں حیران کر دتا تے اس دا مطلب ایہ ہويا کہ حماس PA دے بیشتر ادارےآں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دے گی۔ &lt;ref name=&quot;Charrett2019&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_jOoDwAAQBAJ&amp;pg=PT237|title=The EU, Hamas and the 2006 Palestinian Elections: A Performance in Politics|last=Catherine Charrett|date=8 August 2019|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-351-61179-4|pages=237–}}&lt;/ref&gt; حماس نے فتح دے نال اتحاد حکومت بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس پیش کش نو‏‏ں رد کر دتا گیا۔ دراں اثنا ، اسرائیل تے امریکا نے فلسطینی حکومت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے دے لئی پی اے اُتے پابندیاں عائد کيتیاں تاکہ اوہ ناکا‏م ہوجائے تے نويں انتخابات بلائے جاواں۔ ایہ کوششاں بالآخر ناکا‏م رہی لیکن حماس تے فتح دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔

جون 2006 وچ ، حماس تو‏ں وابستہ فلسطینی عسکریت پسنداں نے اسرائیل اُتے حملہ کرنے دے مقصد دے لئی کھودتی گئی اک سرنگ دے ذریعے غزہ تو‏ں اسرائیل وچ سرحد پار چھاپہ ماریا۔ اک اسرائیلی فوجی ، گیلاد شالٹ ، نو‏‏ں عسکریت پسنداں نے پھڑ کر غزہ لے جایا۔ انھاں پنج سال تک قید رکھیا جائے گا جدو‏ں تک کہ اوہ 2011 وچ اسرائیل دے زیر قید اک ہزار فلسطینی قیدیاں دے بدلے رہیا نہ ہويا ۔ &lt;ref name=&quot;Kumaraswamy2015&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hPN1CgAAQBAJ&amp;pg=PA368|title=Historical Dictionary of the Arab-Israeli Conflict|last=P R Kumaraswamy|date=8 October 2015|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-5170-0|page=368}}&lt;/ref&gt; اس چھاپے دے نتیجے وچ 2006 دے موسم گرما تے خزاں وچ اسرائیل نے غزہ اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے کیتے سن تے اپنے گرفتار فوجی نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ دشمنی دے دوران 500 تو‏ں زیادہ فلسطینی تے 11 اسرائیلی ہلاک ہوئے گئے سن لیکن بالآخر اوہ شالیت نو‏‏ں بازیافت کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Saleh2014&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZZNTDwAAQBAJ&amp;pg=PA135|title=The Palestinian Issue: Historical Background &amp; Contemporary Developments: القضية الفلسطينية: خلفياتها التاريخية وتطوراتها المعاصرة|last=Dr. Mohsen M. Saleh|date=3 March 2014|publisher=مركز الزيتونة للدراست والاستشارات|isbn=978-9953-572-25-3|pages=135}}&lt;/ref&gt;

حماس تے فتح دے وچکار تعلقات ہور خراب ہوئے جدو‏ں فلسطینی صدر محمود عباس نے جون 2007 وچ حماس د‏ی زیرقیادت مخلوط حکومت نو‏‏ں برخاست کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ حماس نے اس اقدام نو‏‏ں غیر قانونی ہونے اُتے اعتراض کيتا تے حماس تے فتح دے ممبراں دے درمیان اسٹریٹ لڑائیاں شروع ہوئیاں جس دے نتیجے وچ 2007 د‏‏ی غزہ د‏‏ی لڑائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ حماس فاتحانہ طور اُتے ابھریا تے اس نے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref name=&quot;baroud2007&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IA09Ak03.html|title=No-goodniks and the Palestinian shootout|website=Asia Times|date=2007-01-09|accessdate=2009-07-26|archivedate=2009-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624074216/http://atimes.com/atimes/Middle_East/IA09Ak03.html}}&lt;/ref&gt;

اس وقت تو‏ں ، فلسطینی علاقےآں د‏‏ی حکمرانی حماس تے فتح دے وچکار تقسیم ہوئے گئی۔ حماس ، جسنو‏ں یورپی یونین تے متعدد مغربی ملکاں نے اک اسلامی دہشت گرد تنظیم دا ناں دتا سی ، غزہ تے فتح دے مغربی کنارے دے کنٹرول وچ سی۔

جولائ‏ی 2009 تک ، تقریبا 305،000 اسرائیلی مغربی کنارے وچ 121 بستیاں وچ مقیم سن ۔ &lt;ref name=&quot;haaretz-27July2009&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1103125.html|title=IDF: More than 300,000 settlers live in West Bank|website=Haaretz|accessdate=9 May 2010|archivedate=3 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091203121551/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1103125.html}}&lt;/ref&gt; 2.4 ملین مغربی کنارے دے فلسطینی (فلسطینی تشخیص دے مطابق) بنیادی طور اُتے چار گروپاں وچ رہندے نيں جو مرکز [[الخلیل|ہیبرون]] ، [[رام اللہ]] ، [[نابلس]] تے [[اریحا|جیریکو وچ واقع نيں]] ۔

==== فلسطین د‏‏ی غیر ممبر د‏‏ی حیثیت ====
23 ستمبر 2011 نو‏‏ں ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن د‏‏ی جانب تو‏ں صدر [[محمود عباس]] نے اقوام متحدہ وچ فلسطین د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست جمع کروائی۔ &quot;فلسطین 194&quot; کہلانے والی اس مسانو‏ں ، عرب لیگ نے مئی وچ باضابطہ طور اُتے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے 26 جون نو‏‏ں پی ایل او نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے اک یکطرفہ قدم قرار دتا سی ، جدو‏ں کہ فلسطینی حکومت نے جواب دتا کہ موجودہ تعطل اُتے قابو پانا ضروری ا‏‏ے۔ [[جرمنی]] تے [[کینیڈا]] جداں متعدد ہور ملکاں نے وی اس فیصلے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے مذاکرات وچ فوری واپسی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے ، جداں کہ [[ناروے]] تے [[روس]] نے ، اس منصوبے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جداں کہ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سکریٹری جنرل]] [[بان د‏‏ی مون]] نے وی کہیا اے ، &quot;اقوام متحدہ دے ارکان اقوام متحدہ وچ فلسطینی ریاست د‏‏ی شناخت نو‏‏ں ووٹ دینے یا اس دے خلاف ووٹ دینے دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔&quot;

جولائ‏ی 2012 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ غزہ وچ حماس حکومت مصر د‏‏ی مدد تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی آزادی دے اعلان اُتے غور کررہی ا‏‏ے۔ اگست 2012 وچ ، پی این اے دے وزیر خارجہ ریاض المالکی نے رام اللہ وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ پی این اے 27 ستمبر ، 2012 نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ فلسطینیاں (پی ایل او) د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں &quot;مکمل رکن ریاست&quot; بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تجدید کرے گی۔ ستمبر 2012 تک ، سلامتی کونسل دے ممبراں د‏‏ی &quot;متفقہ سفارش&quot; کرنے تو‏ں قاصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل رکنیت دے لئی انہاں د‏‏ی درخواست موقوف ہونے دے بعد ، فلسطین نے &quot;مبصر وجود&quot; تو‏ں &quot;غیر ممبر مبصر ریاست&quot; د‏‏ی حیثیت وچ اپ گریڈ کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ 27 نومبر نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا سی کہ ایہ اپیل سرکاری طور اُتے کيتی گئی اے تے 29 نومبر نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ ووٹ ڈالاں گے ، جتھ‏ے توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ریاست د‏‏ی اکثریت دے ذریعہ انہاں د‏‏ی حیثیت اپ گریڈ د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے گی۔ فلسطین نو‏‏ں &quot;غیر ممبر مبصر ریاست دا درجہ&quot; دینے دے علاوہ ، مسودہ &quot;اس امید دا اظہار کردا اے کہ سلامتی کونسل 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ مکمل رکنیت وچ داخلے دے لئی ریاست فلسطین دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانے والی درخواست اُتے مثبت غور کرے گی ، 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے مبنی دو ریاستی حل د‏‏ی حمایت کردے نيں تے دونے فریقاں دے وچکار مذاکرات نو‏‏ں فوری طور اُتے دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندے نيں &quot;۔

29 نومبر ، 2012 نو‏‏ں ، 138–9 ووٹاں وچ (41 پرہیز دے نال) ، جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 منظور ہوئی ، جس دے تحت فلسطین نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ &quot;غیر ممبر مبصر ریاست&quot; دا درجہ دے دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;unispal1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|title=A/67/L.28 of 26 November 2012 and A/RES/67/19 of 29 November 2012|publisher=Unispal.un.org|accessdate=2012-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210160010/http://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|archivedate=10 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html|title=Palestine: What is in a name (change)?|last=Inside Story|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt; نويں حیثیت فلسطین نو‏‏ں [[مقدس کرسی|ہولی]] سیو دے مترادف ا‏‏ے۔ حیثیت وچ ہونے والی تبدیلی نو‏‏ں ''آزاد'' نے &quot;خود مختار ریاست فلسطین د‏‏ی شناخت&quot; دے طور اُتے بیان کيتا سی۔

اقوام متحدہ نے فلسطین نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ اپنے نمائندے دے دفتر دا عنوان &quot;اقوام متحدہ وچ ریاست فلسطین دا مستقل آبزرور مشن&quot; دے عنوان تو‏ں دینے د‏‏ی اجازت دتی اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|title=Permanent Observer Mission of the State of Palestine to the United Nations|accessdate=12 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archivedate=31 January 2013}}&lt;/ref&gt; تے فلسطین نے ڈاک ٹکٹاں ، سرکاری دستاویزات اُتے ايس‏ے دے مطابق اس دا ناں دوبارہ بنانا شروع کر دتا ا‏‏ے۔ تے پاسپورٹ ، &lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/palestinian-authority-officially-changes-name-to-state-of-palestine.premium-1.492065|title=Palestinian Authority officially changes name to 'State of Palestine'|date=5 January 2013|website=Haaretz.com|accessdate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ اس نے اپنے سفارتکاراں نو‏‏ں &quot; [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطین قومی اتھارٹی]] &quot; دے [[فلسطینی قومی عملداری|برخلاف]] سرکاری طور اُتے &quot; [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] &quot; د‏‏ی نمائندگی کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ &quot;ریاستہائے فلسطین&quot; دا ناں سکریٹریٹ دے ذریعہ اقوام متحدہ دے تمام سرکاری دستاویزات وچ استعمال کيتا جائے گا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: &quot;State of Palestine&quot;|last=Gharib|first=Ali|date=2012-12-20|accessdate=2013-01-10|website=[[The Daily Beast]]}}&lt;/ref&gt; اس طرح پی ایل او دے ذریعے اعلان کردہ ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ چونکہ بین الاقوامی قانون دے تحت فلسطین تے اس دے شہریاں دے علاقےآں اُتے خود مختار ہونا۔

فروری 2013 تک ، اقوام متحدہ دے 193 ممبر ملکاں وچو‏ں 131 (67.9٪) ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے ملکاں جو ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں اس دے باوجود پی ایل او نو‏‏ں 'فلسطینی عوام دا نمائندہ' تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔

== فلسطین د‏‏ی تاریخی خود مختار طاقتاں دا تصویری جائزہ ==
{{Timeline of Palestine Sovereign Powers}}

== ہور ویکھو ==
* [[فلسطین د‏‏ی آبادیات‏ی تریخ (خطہ)]]
* [[قدیم اسرائیل تے یہوداہ د‏‏ی تریخ]]
* [[اسرائیل د‏‏ی تریخ]]
* [[لیونٹ د‏‏ی تریخ]]
* [[شام (علاقہ)|شام]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
== کتابیات ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |author=Gerber, Haim |title='Palestine' and other Territorial Concepts in the 17th Century |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=30 |issue=4 |year=1998 |pages=563–572 |doi=10.1017/s0020743800052569}}
* {{cite book |title=Gaza: A History |url=https://books.google.com/books?id=4fhzBAAAQBAJ&amp;pg=PA27&amp;lpg=PA27&amp;dq=hussein+pasha+gaza#v=onepage |last=Filiu |first=Jean-Pierre |year=2014 |publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-020189-0}}
* {{cite book|first=J. Christopher|last=Herold|title=Bonaparte in Egypt|url=https://books.google.com/books?id=2pX2c6gbgcIC&amp;pg=PA320&amp;dq=Junot+Nablus#v=onepage|publisher=Fireship Press|year=2009|isbn=978-1-934757-76-5}}
* {{cite book|last=Joudah|first=Ahmad Hasan|url=https://books.google.com/books?id=zQAdAAAAMAAJ&amp;dq=Darwish+Pasha+Sayda+1771&amp;q=dayr+hanna|title=Revolt in Palestine in the Eighteenth Century: The Era of Shaykh Zahir Al-ʻUmar|year=1987|publisher=Kingston Press|isbn=978-0-940670-11-2}}
* {{cite book|last=Krämer|first=Gudrun|date=2011|title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel|publisher=Princeton University Press|isbn= 978-0-691-15007-9 |ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=tWrW_CKODdQC}}
* {{cite book|last1=Labat|first1=Jean Baptiste|title=Mémoires du Chevalier d'Arvieux|date=1735|publisher=Charles Jean Baptiste Delespine|url=https://books.google.com/books?id=DfFaAAAAQAAJ&amp;pg=PA46&amp;dq=Chevalier+D%27Arvieux+capital+of+Palestine#v=onepage|language=French}}
* {{cite book|first=Andrew James|last=McGregor|title=A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War|url=https://books.google.com/books?id=WrbCziCWJPEC&amp;pg=PA35&amp;dq=Napoleon+inauthor:McGregor#v=onepage|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2006|isbn=978-0-275-98601-8}}
* {{cite book|first=Thomas|last=Philipp|title=The Syrian Land: Processes of Integration and Fragmentation : Bilād Al-Shām from the 18th to the 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=B-iDgNPVuhAC&amp;pg=PA6&amp;dq=Jazzar+Acre#v=onepage|publisher=Franz Steiner Verlag|year=1998|isbn=978-3-515-07309-7}}
* {{cite book|first=Thomas|last=Philipp|title=Acre: The Rise and Fall of a Palestinian City, 1730–1831|url=https://books.google.com/books?id=95I5QVdp4_gC&amp;pg=PA242&amp;dq=Zahir+Umar#v=onepage|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-50603-8}}
* {{cite book|title=Palestine: A Guide|first=Mariam|last=Shahin|publisher=Interlink Books|year=2005|isbn=1-56656-557-X|url=https://archive.org/details/palestine00mari}}
* {{cite book|title=Handbook of Oriental Studies: The Near and Middle East. Corpus inscriptionum Arabicarum Palaestinae|url=https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&amp;dq=Sanjar+Jawli|first1=Moshe|last1=Sharon|year=2009|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-17085-8}}
* {{cite book|editor=Sluglett, Peter|title=The Urban Social History of the Middle East, 1750–1950|url=https://books.google.com/books?id=eYqiAgAAQBAJ&amp;pg=PA94&amp;dq=Zahir+Umar+cotton#v=onepage|publisher=Syracuse University Press|year=2014|isbn=978-0-8156-5063-8}}
* {{cite book |title=An Ottoman century: the district of Jerusalem in the 1600s|last=Ze'evi |first=Dror |year=1996 |publisher=SUNY Press|isbn=0-7914-2915-6}}
{{refend}}
== باہرلے جوڑ ==
* [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=108764 خوبصورت فلسطین ، سینا تے مصر دے] ذریعہ کرنل سر چارلس ولیم ولسن ، ایڈ۔ نیو یارک پبلک لائبریری وچ تصویری گیلری
* [[الجزیرہ]] [http://interactive.aljazeera.com/aje/PalestineRemix/timeline_main.html دی] طرف تو‏ں [http://interactive.aljazeera.com/aje/PalestineRemix/timeline_main.html فلسطین د‏‏ی جدید تریخ دے سنگ میل د‏‏ی تریخ]
* [https://web.archive.org/web/20090822042539/http://www.jnul.huji.ac.il/dl/maps/pal/html/ مقدس سرزمین دے نقشے]
* ابراہیم جے براویر تے شمعون گبسن ، [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0015_0_15342.html فلسطین] ، ''انسائیکلوپیڈیا جوڈیکا''
* [http://www.wdl.org/en/item/2893 1475 تو‏ں فلسطین دا نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019190837/https://www.wdl.org/en/item/2893/ |date=2020-10-19 }} ، اسنو‏ں قدیم ترین طباعت شدہ نقشاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
* 1920 ء تو‏ں [http://www.wdl.org/en/item/11774/ شام تے فلسطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211119073322/https://www.wdl.org/en/item/11774/ |date=2021-11-19 }}
{{Jewish nationalism and the region of Palestine}}
{{Palestinian nationalism}}
{{Palestine (historic region) topics}}
{{History of Asia}}

[[گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ| ]]
[[گٹھ:تریخ سرزمین شام]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]]</text>
      <sha1>flg4j4szkukljz5ygm6ae1k48grss3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حکومت تبدیلی وچ روسی شمولیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90526</id>
    <revision>
      <id>706860</id>
      <parentid>699437</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T16:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269405" sha1="t7w39vajsnrn9mswij5bn3hi71i5s71" xml:space="preserve">'''حکومت دی تبدیلی وچ روس دا ملوث ہونا''' غیر واضح تے خفیہ دونے اقدامات د‏‏ی زد وچ آچکيا اے جس دا مقصد غیر ملکی حکومتاں نو‏‏ں تبدیل کرنا ، یا اس دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔

[[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے دوران]] ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے [[مشرقی ایشیا|مشرقی ایشیاء]] تے بیشتر [[یورپ]] سمیت متعدد [[نازی جرمنی]] یا [[سلطنت جاپان|سامراجی جاپانی]] [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومتاں دا]] تختہ الٹنے وچ مدد کيتی۔ [[جرمنی]] اُتے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر دی]] حکمرانی دے خاتمے وچ سوویت افواج دا وی اہ‏م کردار سی۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد ، سوویت حکومت نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] تناظر وچ عالمی قیادت تے اثر و رسوخ دے لئی امریکا تو‏ں جدوجہد کيتی۔ اس نے اپنے عمل دے جغرافیائی دائرہ کار نو‏‏ں اس دے روايتی عمل تو‏ں زیادہ ودھیا دتا۔ اس دے علاوہ ، سوویت یونین تے روس نے متعدد ملکاں دے قومی انتخابات وچ مداخلت د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک تحقیق وچ اشارہ کيتا گیا کہ سوویت یونین تے روس 1946 تو‏ں لے ک‏ے 2000 تک غیر ملکی انتخابات وچ 36 مداخلتاں وچ ملوث رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Levin|first=Dov H.|date=June 2016|title=When the Great Power Gets a Vote: The Effects of Great Power Electoral Interventions on Election Results|url=http://isq.oxfordjournals.org/content/60/2/189|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=60|issue=2|pages=189–202|doi=10.1093/isq/sqv016|quote=For example, the U.S. and the USSR/Russia have intervened in one of every nine competitive national level executive elections between 1946 and 2000.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LevinISQ2016&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Levin|first=Dov H.|date=June 2016|title=When the Great Power Gets a Vote: The Effects of Great Power Electoral Interventions on Election Results|url=http://isq.oxfordjournals.org/content/60/2/189|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=60|issue=2|pages=189–202|doi=10.1093/isq/sqv016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wapodov&quot;&gt;Levin, Dov H. (7 September 2016). [https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/09/07/sure-the-u-s-and-russia-often-meddle-in-foreign-elections-does-it-matter/?tid=a_inl &quot;Sure, the U.S. and Russia often meddle in foreign elections. Does it matter?&quot;]. ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]''. Retrieved 21 May 2019.&lt;/ref&gt;

سوویت یونین نے 1945 وچ [[اقوام متحدہ دا چارٹر|اقوام متحدہ دے چارٹر]] د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، جو بین الاقوامی قانون د‏‏ی اک اولین دستاویز اے ، &lt;ref&gt;Mansell, Wade and Openshaw, Karen, &quot;International Law: A Critical Introduction,&quot; Chapter 5, Hart Publishing, 2014, https://books.google.com/booksid=XYrqAwAAQBAJ&amp;pg=PT140 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308021449/https://books.google.com/booksid%3DXYrqAwAAQBAJ%26pg%3DPT140 |date=2021-03-08 }}&lt;/ref&gt; جس نے سوویت حکومت نو‏‏ں قانونی طور اُتے چارٹر د‏‏ی دفعات اُتے پابند کيتا ، جس وچ آرٹیکل 2 (4) شامل اے ، جس وچ بین الاقوامی تعلقات وچ خطرے یا طاقت دے استعمال اُتے پابندی اے ، سوائے اس کے۔ بہت محدود حالات وچ ۔&lt;ref&gt;&quot;All Members shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state.&quot; United Nations, &quot;Charter of the United Nations,&quot; Article 2(4), http://www.un.org/en/sections/un-charter/chapter-i/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028091648/http://www.un.org/en/sections/un-charter/chapter-i/index.html|date=October 28, 2017}}&lt;/ref&gt; لہذا ، غیر ملکی طاقت دے ذریعہ حکومت کیت‏‏ی تبدیلی نو‏‏ں جواز فراہ‏م کرنے دے لئی پیش آنے والے کسی وی قانونی دعوے اُتے خاصا بہت زیادہ بجھ پڑدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Fox, Gregory, &quot;[http://opil.ouplaw.com/view/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e1707 Regime Change],&quot; 2013, Oxford Public International Law, Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Sections C(12) and G(53)–(55), {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104030130/http://opil.ouplaw.com/view/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e1707|date=November 4, 2016}}&lt;/ref&gt;

سن 1991 وچ [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد]] ، روس نے متعدد ملکاں د‏‏ی حکمرانی دے تعین دے لئی آپریشنز د‏‏ی قیادت یا حمایت د‏‏ی اے ، چاہے اوہ 2010 تے 2020 د‏‏ی [[شامی خانہ جنگی|شام]] وچ [[شامی خانہ جنگی|خانہ جنگیاں وچ ]] ملوث ہونا ہوئے یا 2004 تے 2014 وچ یوکرین وچ انتخابی مداخلت ہوئے ۔

== 1914–1941: پہلی جنگ عظیم ، انقلاب ، خانہ جنگی ، تے [[بین جنگ دور]] ==

=== 1910 د‏‏ی دہائی ===

==== 1918: فن لینڈ ====
فن لینڈ اک صدی تو‏ں روسی سلطنت دا اک خودمختار حصہ رہیا ا‏‏ے۔ اوہ آہستہ آہستہ انہاں دے تحت اپنی خودمختاری کھو رہے سن ، اُتے اس دا خاتمہ 1917 وچ [[انقلاب فروری|فروری انقلاب دے]] نال ہويا۔ اس تو‏ں فن لینڈ نے سوال اٹھایا کہ ہن اس دا کردار کيتا ہونا چاہیدا تے جے فن لینڈ آزاد ہونا چاہیدا۔ فن لینڈ وچ قدامت پسنداں تے سوشلسٹاں نے سیاسی طور اُتے لڑائی شروع کردتی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Upton|1980}}, {{Harvard citation no brackets|Alapuro|1988}}, {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|1995}}, {{Harvard citation no brackets|Klinge|1997}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008b}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008c}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|2014}}, {{Harvard citation no brackets|Siltala|2014}}&lt;/ref&gt; سوشل ڈیموکریٹس نے &quot;لا آف پاور آف پاور&quot; دے نال کچھ طاقت حاصل کيتی جدو‏ں کہ کھبے بازوواں نے بغاوت شروع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو ناکا‏م رہی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|1995}}, {{Harvard citation no brackets|Klinge|1997}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008b}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008c}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|2014}}, {{Harvard citation no brackets|Jyränki|2014}}&lt;/ref&gt; اکتوبر 1917 دے فینیش الیکشن ہارنے دے بعد اعتدال پسند سیاست دے خلاف مزدور تحریک نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی بنیاد اُتے کھڑا کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Upton|1980}}, {{Harvard citation no brackets|Kettunen|1986}}, {{Harvard citation no brackets|Alapuro|1988}}, {{Harvard citation no brackets|Alapuro|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|1995}}, {{Harvard citation no brackets|Klinge|1997}}, {{Harvard citation no brackets|Haapala|2008}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008b}}, {{Harvard citation no brackets|Kalela|2008c}}, {{Harvard citation no brackets|Siltala|2014}}&lt;/ref&gt; [[انقلاب اکتوبر|اکتوبر دے انقلاب دے]] بعد بالشویکاں نے روس دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کرلیا تے 7 دسمبر 1917 نو‏‏ں دستخط کرکے اسلحہ سازی کيتی۔ &lt;ref&gt;The Bolsheviks received 15 million marks from Berlin after the October Revolution, but Lenin's authority was weak and Russia became embroiled in a civil war which turned the focus of all the major Russian military, political and economic activities inwards. {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Pipes|1996}}, {{Harvard citation no brackets|Lackman|2000}}, {{Harvard citation no brackets|Lackman|2009}}, {{Harvard citation no brackets|McMeekin|2017}}&lt;/ref&gt; جداں کہ ایہ ہورہیا سی فن لینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ آزادی دے لئی احتجاج کررہی سی۔ 4 دسمبر 1917 نو‏‏ں سینیٹ نے فن لینڈ د‏‏ی آزادی دا اعلامیہ پیش کيتا تے جلد ہی 6 دسمبر 1917 نو‏‏ں پارلیمنٹ نے اسنو‏ں منظور کرلیا۔ ملک وچ سوشیل ڈیموکریٹس تے سوشلسٹاں نے مخالفت کيتی کیونجے اوہ اپنا اعلامیہ پیش کرنا چاہندے سن ۔ آخر وچ اوہ لینن دے نال اس دے نال جانے د‏‏ی اجازت طلب کرنے گئے۔&lt;ref&gt;Svinhufvud's initial vision was that the Senate would lead Finland and the independence process with a call for a [[Regent]]; there would be no talks with the Bolsheviks, who it was believed would not set a non-socialist Finland free. The vision of the socialists was that Parliament should lead Finland and that independence would be achieved more easily through negotiations with a weak Bolshevik government than with other parties of the [[Russian Constituent Assembly]], {{Harvnb|Upton|1980|pp=343–382}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=73, 78}}, {{Harvnb|Manninen|1993c}}, {{Harvnb|Jutikkala|1995|pp=11–20}}, {{Harvnb|Haapala|2014|pp=21–50}}, {{Harvnb|Jyränki|2014|pp=18–38}}&lt;/ref&gt; لینن نے سوچیا سی کہ آزاد اقوام د‏‏ی اپنی پرولتاری انقلابات ہاں گی تے بعد وچ روس دے نال اتحاد کرن گے۔ [[بالشویک پارٹی|بالشویکاں]] د‏‏ی توجہ [[روسی خانہ جنگی|روس د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ وائٹ آرمی نو‏‏ں شکست دینے اُتے مرکوز [[روسی خانہ جنگی|تھی]] ، اُتے اوہ انہاں سابقہ علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن چاہے انہاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے منسلک کيتا جائے ، یا انہاں ملکاں وچ دوسرے کھبے بازوواں نو‏‏ں لینے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيت‏ی جائے تے شاید بعد وچ اوہ روس دے نال اتحاد کرن۔ &lt;ref&gt;The [[بالشویک پارٹی]] [[Council of People's Commissars]] ratified the recognition on 4 January 1918. {{Harvnb|Upton|1980|pp=343–382}}, {{Harvnb|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992|pp=79, 81}}, {{Harvnb|Keskisarja|2017|pp=13–74}}&lt;/ref&gt; فن لینڈ د‏‏ی قلیل خانہ جنگی اس دے بعد د‏‏ی مثال بن جائے گی۔

فن لینڈ دے اعلان دے بعد کھبے تے سجے دے وچکار آزادی دے تناؤ وچ اضافہ ہی ہويا۔ جنوری 1918 وچ دونے گروہاں نے دفاعی تحریکاں بنانا تے اک دوسرے دا مقابلہ کرنا شروع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Upton|1980}}, {{Harvard citation no brackets|Lappalainen|1981a}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen*|1993c}}, {{Harvard citation no brackets|Hoppu|2009a}}, {{Harvard citation no brackets|Siltala|2014}}, {{Harvard citation no brackets|Tikka|2014}}&lt;/ref&gt; 12 جنوری ، 1918 نو‏‏ں فینیش د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک قانون پاس کيتا جس وچ سینیٹ نو‏‏ں سابق فینیش روسی جنرل کارل گوسٹاف ایمل مینر ہیم د‏‏ی زیر قیادت فوج دے نال امن قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Upton|1980}}, {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1993b}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen*|1993c}}, {{Harvard citation no brackets|Westerlund|2004b}}, {{Harvard citation no brackets|Tikka|2014}}&lt;/ref&gt; 27 جنوری 1918 نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں نے اپنی افواج نو‏‏ں متحرک کرنے تک تناؤ بڑھدا گیا تے ایويں خانہ جنگی دا آغاز ہويا۔ &lt;ref&gt;The Reds won the battle and gained 20,000 rifles, 30 machine guns, 10 cannons and 2 armoured vehicles. In total, the Russians delivered 20,000 rifles from the Helsinki and Tampere depots to the Reds. The Whites captured 14,500 rifles, 90 machine guns, 40 cannons and 4 mortars from the Russian garrisons. Some Russian army officers sold their unit's weapons both to the Reds and the Whites. {{Harvard citation no brackets|Upton|1980}}, {{Harvard citation no brackets|Lappalainen|1981a}}, {{Harvard citation no brackets|Klemettilä|1989}}, {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1993b}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen*|1993c}}, {{Harvard citation no brackets|Tikka|2014}}&lt;/ref&gt; اس وچ جلد ہی کھبے فوج د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ، تے سجے د‏‏ی نمائندگی کرنے والی [[وائٹ گارڈ (فن لینڈ)|وائٹ آرمی د‏‏ی تشکیل ہوئی]] ۔ وائٹ آرمی نو‏‏ں جرمن سلطنت د‏‏ی حمایت حاصل اے ، جو فینیش کٹھ پتلی بادشاہت قائم کرنا چاہندے سن ۔ &lt;ref&gt;The fall of the Russian Empire, the October revolt and Finnish Germanism had placed Gustaf Mannerheim in a controversial position. He opposed the Finnish and Russian Reds, as well as Germany, through alliance with Russian White officers who, in turn, did not support independence of Finland. {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1995}}, {{Harvard citation no brackets|Klinge|1997}}, {{Harvard citation no brackets|Lackman|2000}}, {{Harvard citation no brackets|Westerlund|2004b}}, {{Harvard citation no brackets|Meinander|2012}}, {{Harvard citation no brackets|Roselius|2014}}&lt;/ref&gt; ریڈ آرمی نے فینیش سوشلسٹ ورکرز ریپبلک تشکیل دتا تے بالشویکاں نے انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ جدو‏ں اوہ کھبے بازو سن تاں ریڈ آرمی نظریا‏تی طور اُتے ڈیموکریٹک سوشلسٹ سن بلشویک نئيں ، حالانکہ ایتھ‏ے کچھ فینیش بولشیوک سن جو الحاق چاہندے سن ۔ &lt;ref&gt;After the [[روسی خانہ جنگی|Russian Civil War]], a gradually resurgent Russia recaptured many of the nations that had become independent in 1918. {{Harvard citation no brackets|Upton|1981}}, {{Harvard citation no brackets|Klemettilä|1989}}, {{Harvard citation no brackets|Keränen|Tiainen|Ahola|Ahola|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Pietiäinen|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1993c}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1995}}, {{Harvard citation no brackets|Jussila|2007}}&lt;/ref&gt; اس دے نال نال فننش د‏‏ی ریڈ آرمی روس تو‏ں دوبارہ اتحاد دے خلاف سی جدو‏ں اوہ جیت گیا سی تے اس وجہ تو‏ں انہاں دونے دے وچکار تنازعہ پیدا ہويا سی۔ [[بریسٹ، بیلاروس|ہور]] جرمنی تے بالشویک مشرقی محاذ دے خلاف جنگ دے خاتمے دے لئی فی الحال [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ-لیوٹوسک]] وچ گل گل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ بالشویکاں نو‏‏ں جنگ وچ کم شامل ہونے دے ل The جرمنی نے اس مذاکرات دا فائدہ اٹھایا۔ [[پہلی جنگ عظیم]] تو‏ں نکلنے دے لئی جدو‏ں اقتدار وچ آئے تاں بالشویکاں نے وعدہ کيتا سی۔ بالآخر اوہ اس وچ کامیاب ہوگئے تے 3 مارچ 1918 [[بریسٹ لیتھوسک دا معاہدہ|کو بریسٹ-لیوٹوسک دے معاہدے پر]] جرمن سلطنت دے وچکار دستخط ہوئے جتھ‏ے بولشییکاں نے پہلی جنگ عظیم تو‏ں باہر نکلیا سی جدو‏ں کہ انہاں نے فن لینڈ سمیت سابق روسی سلطنت دا بیشتر مشرقی علاقہ حوالے کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Upton|1981}}, {{Harvard citation no brackets|Pietiäinen|1992}}, {{Harvard citation no brackets|Manninen|1995}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ کچھ مدد گوراں نے 15 مئی 1918 نو‏‏ں خانہ جنگی دا خاتمہ کيتا۔ اس دے باوجود جرمن پہلی جنگ عظیم تو‏ں ہارنے دے بعد فن لینڈ اُتے حکمرانی ختم کردین گے۔

=== 1920 د‏‏ی دہائی ===

==== 1921–1924: منگولیا ====
[[File:Mongolia map projection.png|thumb| منگولیا دا محل وقوع]]
[[منگولیا]]&lt;nowiki/&gt;ماں 1911 دے انقلاب نے بوگد خان دے زیر اقتدار چین وچ [[چنگ خاندان|چنگ راج]] تو‏ں آزادی دا اعلان کردے دیکھیا ۔ 1912 وچ ، [[چنگ خاندان|چنگ راج]] [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] وچ زوال پزیر ہوگیا۔ 1915 وچ ، روس تے چین نے کيتاتھا معاہدے اُتے دستخط کیتے ، تے اسنو‏ں خود مختار بنا دتا۔ اُتے ، جدو‏ں [[روسی خانہ جنگی|روسی خانہ جنگی دا آغاز]] ہويا تاں ، منگولیا دے اشرافیہ دے نال مل ک‏ے کم کرنے والے چین نے 1919 وچ منگولیا تو‏ں پِچھے ہٹ لیا۔ ايس‏ے دوران روسی خانہ جنگی دا آغاز ہويا تے [[سفید تحریک|وائٹ آرمی]] ، 1921 ء وچ ، [[سرخ فوج]] تو‏ں ہارنا شروع ہوگئی۔ اک کمانڈر ، [[رومن وان انگرن اسٹرنبرگ|رومن انگرن وان اسٹرن برگ]] نے ، ایہ دیکھیا تے اوہ اپنی فوج دے نال مل ک‏ے وائٹ آرمی نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے سن 1920 وچ اپنی فوج نو‏‏ں منگولیا پہنچایا ، تے فروری 1921 تک اس نے پوری طرح تو‏ں فتح کرلیا ، تے بوغ خان نو‏‏ں دوبارہ اقتدار وچ لیایا۔ &lt;ref&gt;{{in lang|ru}} [https://www.academia.edu/9071366/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%80_%D0%91._2011-2012._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D1%85_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D0%BB%D3%A9%D3%A9_%D1%82%D1%8D%D0%BC%D1%86%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%B9%D0%BB_%D1%8F%D0%B2%D0%B4%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D1%8D%D0%B3_%D0%BC%D3%A9%D0%BD_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._Bayar_B._2011-2012._The_battle_at_Ulaankhad_one_of_the_main_events_in_the_fight_for_independence_of_Mongolia_ Kuzmin, S. L., Oyuunchimeg, J. and Bayar, B. ''The battle at Ulaankhad, one of the main events in the fight for independence of Mongolia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180221091442/http://www.academia.edu/9071366/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%80_%D0%91._2011-2012._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D1%85_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D0%BB%D3%A9%D3%A9_%D1%82%D1%8D%D0%BC%D1%86%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%B9%D0%BB_%D1%8F%D0%B2%D0%B4%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D1%8D%D0%B3_%D0%BC%D3%A9%D0%BD_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._Bayar_B._2011-2012._The_battle_at_Ulaankhad_one_of_the_main_events_in_the_fight_for_independence_of_Mongolia_|date=21 February 2018}}, Studia Historica Instituti Historiae Academiae Scientiarum Mongoli, 2011–12, vol. 41–42, no 14, pp. 182–217&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|ru}} [https://www.academia.edu/13846151/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%80_%D0%91._2015._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B8_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._Bayar_B._2015._The_Ulaan_Khad_reconstruction_of_a_forgotten_battle_for_independence_of_Mongolia_ Kuzmin, S.L., Oyuunchimeg, J. and Bayar, B. ''The Ulaan Khad: reconstruction of a forgotten battle for independence of Mongolia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180221091442/http://www.academia.edu/13846151/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._%D0%9E%D1%8E%D1%83%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%BC%D1%8D%D0%B3_%D0%96._%D0%91%D0%B0%D1%8F%D1%80_%D0%91._2015._%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B2_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B8_Kuzmin_S.L._Oyuunchimeg_J._Bayar_B._2015._The_Ulaan_Khad_reconstruction_of_a_forgotten_battle_for_independence_of_Mongolia_|date=21 February 2018}}, Rossiya i Mongoliya: Novyi Vzglyad na Istoriyu (Diplomatiya, Ekonomika, Kultura), 2015, vol. 4. Irkutsk, pp. 103–14.&lt;/ref&gt;

[[بالشویک پارٹی|بالشویک]] اسٹرن برگ دے بارے وچ پریشان سن تے ، منگولیا پیپلز پارٹی د‏‏ی درخواست اُتے ، اگست 1921 وچ منگولیا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے 1921 دے منگول انقلاب وچ مدد کيت‏ی۔روس بوہت سارے سمتاں تو‏ں چلا گیا تے ملک وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اسٹرن برگ نے جنگ لڑی تے یو ایس ایس آر وچ مارچ کيتا لیکن اوہ 15 ستمبر 1921 نو‏‏ں سوویتاں دے ہتھو‏ں پھڑیا گیا تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ روس نے بگڈ خان نو‏‏ں اک [[آئینی بادشاہت|آئینی بادشاہ د‏‏ی حیثیت سے]] اقتدار وچ رکھیا ، تے ایہ امید کردے ہوئے کہ اوہ اس ملک اُتے قبضہ کردے رہیاں ، چین دے نال اچھے تعلقات برقرار رکھن گے۔ اُتے ، جدو‏ں بوگڈ خان د‏‏ی وفات 1924 وچ ہوئی ، منگول د‏‏ی انقلابی حکومت نے اعلان کيتا کہ کوئی اوتار قبول نئيں کيتا جائے گا تے عوامی جمہوریہ منگولیا دا قیام عمل وچ لیایا جائے گا جو 1992 تک اقتدار وچ موجود رہے گا۔ &lt;ref&gt;Докумэнты внэшнэй политики СССР [Foreign political events involving the Soviet Union], (Moscow, 1957), v. 3, no. 192, pp. 55-56.&lt;/ref&gt;

==== 1924: رومانیہ ====
پہلی جنگ عظیم دے بعد ، [[رومانیہ]] تے سوویت یونین دے وچکار تعلقات کافی کشیدہ سن ۔ جنگ دے دوران ، رومانیہ نے [[بیسارابیہ]] نو‏‏ں الحاق کرلیا تے اعلان کردہ [[بیسربین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] نو‏‏ں کچل دتا۔ رومانیہ دے [[اشتمالیت|کمیونسٹاں دے]] نال مل ک‏ے ، سوویت یونین نے ملک اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کيتا۔ جدو‏ں کہ یو ایس ایس آر تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ بغاوت دے آغاز وچ براہ راست ملوث نہ ہاں انہاں نے سرحد پار انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ۔ &lt;ref&gt;Ioan Scurtu, ''Istoria Basarabiei de la inceputuri'' 2003, p. 296-297&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles Upson Clark. ''Bessarabia, Russia and Roumania on the Black Sea'' Chapter 18&lt;/ref&gt; اک بار جدو‏ں بغاوت جاری اے تاں انھاں نے اس وچ شامل ہونے دا منصوبہ بنایا۔ &lt;ref name=&quot;Ludmila Rotari 1924, p. 240&quot;&gt;Ludmila Rotari, Miscarea Subversiva in Basarabia 1918–1924, Editura Enciclopedica, 2004, p. 240&lt;/ref&gt; اس منصوبے وچ ایہ ہوئے گا کہ اوہ تمام جہتاں تو‏ں ملکاں اُتے حملہ کرے ، یلغار نو‏‏ں پنج زون وچ تقسیم کيتا جائے گا: شمالی زون ، بیسارابیہ ، جنوب مشرقی زون ، [[بانات|بنات]] تے مشرقی ہنگری۔ &lt;ref&gt;Mircea Musat. ''România dupa Marea Unire'' Editura Stiintifica si Enciclopedica, 1986. p. 781-782&lt;/ref&gt;

یہ بغاوت 11 ستمبر نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئے گی جدو‏ں کشتیاں اُتے سوار افراد نے نیکولائفا اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Scurtu, p. 297, Rotari, p. 241, Tătărescu&lt;/ref&gt; اس بغاوت وچ تیزی اس وقت آئی جدو‏ں ، 15 ستمبر نو‏‏ں باغیاں نے تارتربونری وچ واقع سٹی ہال اُتے قبضہ کرلیا تے مالدیوی سوویت جمہوریہ نو‏‏ں [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائنی ایس ایس آر دا]] حصہ قرار دینے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;Enciclopedia Sovietica Moldoveneasca, vol. 6, Chisinau, 1976, p. 352&lt;/ref&gt; رومانیہ د‏‏ی حکومت نے فوج بھیج کر جواب دتا۔ 18 ستمبر نو‏‏ں ، فوجاں نے ٹارٹربونری نو‏‏ں واپس لے لیا ، تے بہت سارے باغیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ کچھ قائدین چھپ چھپ کر فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ &lt;ref&gt;Charles Upson Clark: Bessarabia, Russia and Roumania on the Black Sea, chapter 18&lt;/ref&gt; اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا جائے گا تے بوہت سارے رہنماواں نو‏‏ں عدالت وچ لے جا ک‏ے مقدمہ چلایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Ludmila Rotari 1924, p. 240&quot;&gt;Ludmila Rotari, Miscarea Subversiva in Basarabia 1918–1924, Editura Enciclopedica, 2004, p. 240&lt;/ref&gt;

==== 1929: تاننو تووا ====
[[فائل:Tuva map.png|thumb|250x250px| [[تووائی عوامی جمہوریہ|عوامی تووائی جمہوریہ دا مقام]] (جدید حدود) ]]
چنگ راج دے خاتمے دے بعد ، ایہ صوبہ [[تانو اوریانخائی|تانو اروانکھادی]] آزاد ہويا ، تے فیر اسنو‏ں روسی سلطنت دا [[محمیہ|محافظ]] بنایا گیا۔ روسی خانہ جنگی دے دوران ، ریڈ آرمی نے [[تووائی عوامی جمہوریہ|تووان عوامی جمہوریہ تشکیل دتا]] ۔ ایہ منگولیا تے یو ایس ایس آر دے وچکار واقع سی تے دونے ملکاں دے ذریعہ ہی اسنو‏ں پہچانا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldstatesmen.org/Russia.htm#Tannu|title=Tannu Tuva|last=Cahoon|first=Ben|date=|website=worldstatesmen.org|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; انہاں دے وزیر اعظم ڈنڈوک کولر سن ، اک سابقہ لامہ جس وچ ملک وچ موجود لاماں تو‏ں بوہت سارے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=QwquCgAAQBAJ&amp;pg=PA1197#v=onepage&amp;q&amp;f=false Jonathan D. Smele: ''Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916–1926'', 2015, Lanham (Maryland) 2015, p. 1197.]&lt;/ref&gt; اس نے اپنے ملک نو‏‏ں اک [[مذہبی آمریت|مذہبی]] تے [[قوم پرستی|قوم]] پرستی دے راستے اُتے گامزن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، منگولیا دے نال نیڑےی تعلقات بونے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے [[بدھ مت]] نو‏‏ں ریاستی مذہب بنا دتا۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=akouCwAAQBAJ&amp;pg=PT69#v=onepage&amp;q&amp;f=false Frank Stocker: ''Als Vampire die Mark eroberten: Eine faszinierende Reise durch die rätselhafte Welt der Banknoten in 80 kurzen Geschichten'', (online) 2015, p. 69.]&lt;/ref&gt; اوہ سوویت یونین د‏‏ی اجتماعی پالیسیاں دے خلاف وی سی۔ ایہ سوویت یونین دے رہنما [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نو‏‏ں تشویشناک تے پریشان کن سی۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=wtY_AwAAQBAJ&amp;pg=PT114#v=onepage&amp;q&amp;f=false Indjin Bayart: ''An Russland, das kein Russland ist'', Hamburg 2014, p. 114.]&lt;/ref&gt;

سوویت یونین بغاوت د‏‏ی بنیاد رکھے گی۔ انہاں نے &quot;انقلابی یونین آف یوتھ&quot; د‏‏ی تحریک د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں مشرق د‏‏ی ٹیلرز د‏‏ی کمیونسٹ یونیورسٹی وچ تعلیم دی۔ جنوری 1929 وچ ، اسکول وچ تعلیم یافتہ پنج نوجوان سوویت د‏‏ی حمایت دے نال بغاوت دا آغاز کرن گے تے کولر نو‏‏ں معزول کردین گے ، تے بعد وچ اسنو‏ں پھانسی دے دین گے۔ سالک توکا ملک دا نواں سربراہ بن جائے گا۔ نويں حکومت دے تحت ، اجتماعی پالیسیاں نافذ کيتیاں گئیاں۔ ملک وچ اشرافیہ ، بدھسٹاں ، دانشوراں تے ہور سیاسی ناگواراں دے خلاف صفائی دا آغاز کيتا گیا سی ، جس وچ بوہت سارے [[خانقاہ|خانقاہاں دی]] تباہی وی ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of the Peoples of Siberia: Russia's North Asian Colony 1581–1990|last=Forsyth|first=James|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1994|isbn=0-521-47771-9|location=[[کیمبرج]]|pages=281}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia|last=Li|first=Narangoa|last2=Cribb|first2=Robert|date=2014-09-02|publisher=2014|isbn=978-0-231-53716-2|location=|page=175}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Aspects of Altaic Civilization III|last=|first=|date=1990|publisher=[[Taylor &amp; Francis|Psychology Press]]|isbn=0-7007-0380-2|editor-last=Sinor|editor-first=Denis|location=[[لندن]]|page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Europas tungomål II|last=Lando|first=Steve|publisher=|year=2010|isbn=978-917-465-076-1|location=[[سویڈن]]|pages=710|language=Swedish}}&lt;/ref&gt;

==== 1929: افغانستان ====
[[تیسری اینگلو-افغان جنگ|تیسری اینگلو-افغان جنگ دے بعد]] ، [[افغانستان]] نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] تو‏ں مکمل آزادی حاصل [[سلطنت برطانیہ|تھی]] ، تے اوہ اپنے خارجہ تعلقات بناسکدے سن ۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newstatesman.com/200607170060|title=The Third Afghan War|last=Sidebotham|first=Herbert|date=16 August 1919|work=New Statesman|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; افغانستان دے بادشاہ ، [[امان اللہ خان|امان اللہ خان نے]] ، غیر جانبداری دے معاہدے اُتے دستخط کرنے جداں متعدد ہور ملکاں دے وچکار ، یو ایس ایس آر دے نال تعلقات استوار کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=1932|title=Soviet Treaties of Neutrality and Non-Aggression, 1931–32|url=|journal=Bulletin of International News|volume=8|pages=3–6|last=H. L|issue=20}}&lt;/ref&gt; اک ہور معاہدے اُتے دستخط وی ہوئے جس نے افغانستان نو‏‏ں اس شرط اُتے علاقہ دتا کہ اوہ سوویت یونین اُتے [[بسماچی تحریک|باسماچی]] چھاپےآں نو‏‏ں روک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;Ritter, William S (1990). &quot;Revolt in the Mountains: Fuzail Maksum and the Occupation of Garm, Spring 1929&quot;. Journal of Contemporary History 25: 547. {{DOI|10.1177/002200949002500408}}.&lt;/ref&gt; جدو‏ں اس دا دور جاری رہیا تاں ، امان اللہ خان کم مقبول ہوئے ، تے نومبر 1928 وچ ملک دے مشرق وچ باغی اٹھیا کھڑے ہوئے۔ سقاو پسنداں نے اقتدار وچ آنے دے بعد سوویت یونین دے سقاوی باغیاں نو‏‏ں ملک دے اندر کم کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Ritter|first=William|date=1990|title=Revolt in the Mountains: Fuzail Maksum and the Occupation of Garm, Spring 1929|url=|journal=Journal of Contemporary History|volume=25|issue=4|pages=547–580|doi=10.1177/002200949002500408}}&lt;/ref&gt; سوویت یونین نے امان اللہ خان د‏‏ی مدد دے لئی اک ہزار فوجی افغانستان بھیجے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.russiamatters.org/analysis/lessons-leaders-what-afghanistan-taught-russian-and-soviet-strategists|title=Lessons for Leaders: What Afghanistan Taught Russian and Soviet Strategists {{!}} Russia Matters|last=|first=|date=|website=www.russiamatters.org|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2019-12-24|quote=In 1929 Stalin sent 1,000 Red Army soldiers into Afghanistan disguised as Afghan soldiers to operate jointly with some of Khan’s loyalists, according to Lyakhovsky’s book and a 1999 article in Rodina by Pavel Aptekar. The joint Soviet-Afghan unit took Mazar-i-Sharif in April 1929, but Stalin then had to recall his troops after learning that Khan had fled to India.}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں امان اللہ ملک تو‏ں فرار ہوگیا تاں ، ریڈ آرمی افغانستان تو‏ں وکھ ہوگئی۔ سوویت فوج دے انخلا دے باوجود ، 1929 وچ ، بعد وچ ، سقاویاں نو‏‏ں شکست ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qJpXJXOno9IC|title=Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising|last=Muhammad|first=Fayz|last2=Hazārah|first2=Fayz̤ Muḥammad Kātib|date=1999|publisher=Markus Wiener Publishers|isbn=978-1-55876-155-1|location=|pages=274}}&lt;/ref&gt;

=== 1930 د‏‏ی دہائی ===

==== 1934: سنکیانگ ====
1934 وچ ، [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دی]] [[کومنتانگ|کوومنٹیانگ]] حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ ما زونگینگ دیاں فوجاں [[کمول بغاوت]] وچ [[ارامیکی د‏‏ی لڑائی (1933–34)|ارامیکی (1933–34) د‏‏ی لڑائی دے]] دوران سوویت مؤکل شینگ شیکائی نو‏‏ں شکست دینے دے راستے اُتے سن۔ [[حوئی قوم|ھوئی]] ( [[چین وچ اسلام|چینی مسلما‏ن]] ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس تو‏ں پہلے انھاں نے سن 1929 وچ [[نانجنگ]] وچ واقع ویمپوا ملٹری اکیڈمی وچ شرکت کيت‏ی سی ، جدو‏ں اسنو‏ں [[چیانگ کائی شیک]] نے چلایا سی ، جو چین دے کومنتینگ دے سربراہ تے رہنما وی سن ۔ اس دے بعد اسنو‏ں اکیڈمی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد [[گانسو]] واپس بھیج دتا گیا تے کمول بغاوت وچ لڑی جتھ‏ے چین د‏‏ی کوومنتانگ حکومت کیت‏‏ی سراسر حمایت تو‏ں ، اس نے پہلے سوویت نواز د‏‏ی صوبائی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ گورنر جنہاں شورین ، تے فیر شینگ شکائی۔ ما نے [[کمول خانت|کمول خانت دے]] وفادارےآں د‏‏ی حمایت وچ [[سنکیانگ]] اُتے حملہ کيتا تے 36 ويں ڈویژن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کوومنتاانگ تو‏ں سرکاری منظوری تے عہدہ حاصل کيتا۔
[[فائل:Xinjiang in China (de-facto).svg|thumb|306x306px| چین وچ سنکیانگ]]
سن 1933 دے آخر وچ ، ہان چینی صوبائی کمانڈر جنرل ژانگ پیئن تے اس د‏ی فوج صوبائی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں زونگونگ د‏‏ی طرف چلی گئی تے جنہاں شورن د‏‏ی صوبائی حکومت دے خلاف جنگ وچ اس وچ شامل ہوگئی۔

سن 1934 وچ ، تقریبا 7,000 سوویت جی پی یو فوجیاں د‏‏ی دو بریگیڈ ، جنہاں نو‏ں ٹینکاں ، ہوائی جہازاں تے توپ خاناں د‏‏ی مدد حاصل سی ، سنکیانگ اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ شینگ شوئی د‏‏ی مدد دے لئی سرحد عبور کرلئی- بریگیڈاں دا ناں &quot;الٹائیسکیئ&quot; تے &quot;ترباخاتیسکی&quot; رکھیا گیا سی۔ شینگ د‏‏ی منچوریائی فوج نو‏‏ں [[ہان چینی]] فوج دے اتحاد ، جنرل ژانگ پیئیان د‏‏ی سربراہی وچ ، تے ژونگینگ د‏‏ی سربراہی وچ 36 ويں ڈویژن نے ، جنہاں نے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] د‏‏ی حکومت [[کومنتانگ|کوومنٹیانگ]] دے تحت لڑی سی ، نو‏‏ں شدید شکست دتی۔ مشترکہ سوویت-سفید روسی فورس نو‏‏ں &quot;دی الٹائی رضاکار&quot; کہیا گیا۔ سوویت فوجیاں نے نشانات د‏‏ی کمی د‏‏ی وردی وچ خود نو‏‏ں بھیس وچ ڈھالیا ، تے اوہ سفید فام روسیاں وچ منتشر ہوگئے۔

اس د‏ی ابتدائی کامیابیاں دے باوجود ، زانگ د‏‏ی افواج [[یینینگ شہر|کلجا]] تے [[تاچینگ|چگوچوک اُتے چھا گئی]] ، تے اس نے گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی [[تاچینگ|مزارٹ]] پاس وچ لڑائی دے بعد [[خود کشی|خود]] [[تاچینگ|کشی کرلئی]] ۔

اگرچہ سوویت افرادی قوت تے [[ٹیکنالوجی|ٹکنالوجی]] دونے لحاظ تو‏ں 36 ويں ڈویژن تو‏ں برتر سن ، لیکن انھاں ہفتےآں دے لئی بند رکھیا گیا تے شدید جانی نقصان ہويا۔ 36 واں ڈویژن سوویت فوجاں نو‏‏ں شینگ د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں فوجی سازوسامان تو‏ں روکنے وچ کامیاب رہیا۔ ما شاھ منگ د‏‏ی سربراہی وچ چینی مسلم فوجیاں نے تقریبا 30 دن تک [[مشین گن|مشین گناں]] ، ٹینکاں تے طیارےآں تو‏ں لیس ریڈ آرمی دے اعلیٰ دستےآں نو‏‏ں روک لیا۔ &lt;sup&gt;[9]&lt;/sup&gt;

جب رپورٹاں کہ چینی افواج نو‏‏ں شکست دتی تے سوویت یونین وچ چینی قیدیاں نو‏‏ں پہنچ مار ڈالیا سی [[ارومچی|ارمکی]] ، اوہ مبینہ اِنّا خوش کہ اوہ اپنے خلیات وچ دے ارد گرد کود گیا کہ سن . &lt;sup&gt;[10]&lt;/sup&gt;

36 ويں ڈویژن دے ڈپٹی ڈویژنل کمانڈر ما ہوشن حملے دے دوران روسی افواج اُتے فتوحات دے لئی مشہور ہوئے۔ &lt;sup&gt;[11]&lt;/sup&gt;

[[چیانگ کائی شیک|چیانگ کِائی شیک]] ہوانگ شاہونگ تے اپنی مہم جوئی نو‏‏ں بھیجنے دے لئی تیار سی جو اوہ شینگ دے خلاف ژونگینگ د‏‏ی مدد دے لئی اکٹھا ہويا سی ، لیکن جدو‏ں چیانگ نے سوویت حملے دے بارے وچ سنیا تاں ، اس نے بین الاقوامی واقعے تو‏ں بچنے دے لئی پسپائی اختیار کرنے دا فیصلہ کيتا جے اس د‏ی فوج نے براہ راست سوویت فوجاں نو‏‏ں ملوث کرلیا۔ &lt;sup&gt;[12]&lt;/sup&gt;

==== 1936–1939: سپین ====
[[ہسپانوی جمہوریہ دوم|جمہوریہ]] دا نو تشکیل شدہ [[دایاں بازو|سجے]] تے [[بایاں بازو|کھبے بازو د‏‏ی سیاست دے]] وچکار سیاسی تقسیم دے بعد تناؤ دا [[بایاں بازو|شکار ہوگئے]] ۔ 1936 وچ ہونے والے ہسپانوی عام انتخابات وچ کھبے بازو دے اتحاد نو‏‏ں ، جس نو‏‏ں پاپولر فرنٹ کہیا جاندا اے ، نو‏‏ں تنگ اکثریت حاصل ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;Preston (2006). pp. 82–83.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، سجے بازو ، جسنو‏ں فلانج دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نے جمہوریہ دے خلاف بغاوت دا آغاز کيتا ، تے جدو‏ں اوہ بہت زیادہ علاقہ حاصل کرلاں گے ، تاں اوہ [[ہسپانوی خانہ جنگی|ہسپانوی خانہ جنگی دا]] آغاز کردے ہوئے ، اسپین نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے قبضے وچ لینے وچ ناکا‏م ہوجاواں گے۔ &lt;ref&gt;Preston (2006). p.&amp;nbsp;102.&lt;/ref&gt; جنگ وچ دو دھڑے سن : سجے بازو دے نیشنلسٹ ، جنہاں وچ [[فسطائیت|فاشسٹ]] فالج ، بادشاہت پسند ، روایت پسند ، دولت مند زمیندار تے [[قدامت پرستی|کنزرویٹو شامل سن ]] ، جو بالآخر فرانسسکو فرانکو ، &lt;ref&gt;Howson (1998). pp.&amp;nbsp;1–2.&lt;/ref&gt; تے کھبے بازو دے ریپبلکن د‏‏ی سربراہی وچ آئیاں گے۔ [[نراج|انارکیسٹ]] ، [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] ، [[آزاد خیالی|لبرلز]] ، تے [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Beevor (2006). pp. 30–33.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Spain on the globe (Spain centered).svg|thumb|300x300px| اسپین دا محل وقوع]]
خانہ جنگی نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے زیادہ توجہ حاصل ہوئے گی تے دونے فریقین رضاکاراں تے براہ راست شمولیت دے ذریعہ غیر ملکی حمایت حاصل کرن گے۔ [[نازی جرمنی]] تے فاشسٹ اٹلی دونے نے نیشنلسٹاں نو‏‏ں بھر پور مدد دی۔ اس وقت ، یو ایس ایس آر د‏‏ی عدم مداخلت د‏‏ی اک سرکاری پالیسی سی ، لیکن اوہ جرمنی تے اٹلی دا مقابلہ کرنا چاہندا سی۔ اسٹالن نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن دے]] پابندیاں دے گرد کم کيتا تے ری پبلکناں نو‏‏ں [[اسلحہ]] فراہ‏م [[اسلحہ|کیا]] تے جرمنی تے اٹلی دے برعکس ، چھپ چھپ کر ایہ کم کيتا۔ &lt;ref&gt;Howson (1998). p. 125.&lt;/ref&gt; ہتھیاراں د‏‏ی کھیپ عام طور اُتے آہستہ تے غیر موثر ہُندی سی تے بوہت سارے ہتھیار ضائع ہوئے جاندے سن ، &lt;ref&gt;Howson (1998). pp. 126–129.&lt;/ref&gt; لیکن سوویت جھوٹھے جھنڈاں دا استعمال کرکے قوم پرستاں دا پتہ لگانے دا کم ختم کردین گے۔ &lt;ref&gt;Howson (1998). p. 134.&lt;/ref&gt; اسٹالن د‏‏ی ری پبلیکنز د‏‏ی مدد وچ دلچسپی دے باوجود ، اسلحہ دا معیار متضاد سی۔ فراہ‏م کردہ بہت ساریاں رائفلاں تے فیلڈ گن پرانی سن ، متروک سن یا کسی حد تک محدود استعمال کيت‏یاں سن ، (کچھ 1860 د‏‏ی تریخ وچ سن) لیکن T-26 تے BT-5 ٹینک جنگی لحاظ تو‏ں جدید تے موثر سن ۔ &lt;ref name=&quot;payne20041567&quot;&gt;Payne (2004). pp.&amp;nbsp;156–157.&lt;/ref&gt; سوویت یونین نے ایداں دے طیارے فراہ‏م کیتے جو موجودہ فورس وچ اپنی اپنی افواج دے نال سن لیکن جرمنی نے نیشنلسٹاں نو‏‏ں فراہ‏م کیہ ہويا طیارہ جنگ دے اختتام تک بہتر ثابت ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Beevor152&quot;&gt;Beevor (2006). pp. 152–153.&lt;/ref&gt; یو ایس ایس آر نے 2،3،3،000 فوجی مشیراں نو‏‏ں اسپین بھیجیا ، تے جدو‏ں فوج د‏‏ی سوویت عزم اک وقت وچ 500 جواناں تو‏ں وی کم سی ، سوویت رضاکار اکثر سوویت ساختہ ٹینک تے ہوائی جہاز خاص طور اُتے جنگ دے آغاز وچ ہی چلاندے سن ۔ &lt;ref&gt;Beevor (2006). p. 163.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Graham (2005). p. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thomas (2003). p. 944.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thomas637&quot;&gt;Thomas (1961). p. 637.&lt;/ref&gt; جمہوریہ نے سوویت باضابطہ بینک آف اسپین سونے دے ذخائر دے نال سوویت اسلحے د‏‏ی ادائیگی کيت‏ی سی ، جنہاں وچو‏ں 176 ٹن فرانس دے راستے تے 510 براہ راست روس منتقل کيتا گیا سی جسنو‏ں ماسکو سونا کہیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;Beevor (2006). pp. 153–154.&lt;/ref&gt; ايس‏ے دوران ، سوویت یونین نے دنیا بھر د‏‏ی کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں بین الاقوامی بریگیڈ نو‏‏ں منظم کرنے تے بھرتی کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ &lt;ref&gt;Richardson (2015). pp. 31–40&lt;/ref&gt;

اسی وقت ، اسٹالن نے ریپبلکن دے اندر اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ری پبلیکنز وچ بہت سارے اسٹالین تے سوویت مخالف دھڑے سن ، جداں انارکیسٹ تے ٹراٹ سکیسٹ۔ اسٹالن نے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|ری]] پبلکنز تے اسپین دے اندر [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|NKVD (پیپلز کامرسریٹ برائے داخلی امور) دی]] سرگرمی [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|کی]] حوصلہ افزائی کيتی۔

کٹالان دے کمیونسٹ آندرس نین پیریز ، سوشلسٹ صحافی مارک رین ، کھبے بازو دے ماہر تعلیم جوس روبلز ، تے ہور نو‏‏ں وٹوریو وپائی (&quot; کومانڈنٹ کونٹریراس &quot;) ، آئوسیف گریگولیویچ ، میخائل کولتسوف تے ، جداں ، بوہت سارے جاسوساں تے اسٹالنسٹاں د‏‏ی سربراہی وچ اسپین وچ آپریشناں وچ قتل کيتا گیا سی۔ سب تو‏ں نمایاں طور اُتے ، الیگزینڈر میخائلوچ اولوف ۔ این دے وی ڈی نے وی قوم پرستاں تے ہور افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا جنھاں اوہ اپنے مقاصد دے لئی سیاسی طور اُتے پریشان کن سمجھدے سن ۔ &lt;ref&gt;Beevor (2006). pp. 273, 246.&lt;/ref&gt;

ریپبلکن آخر کار کمیونسٹاں تے انارجسٹاں دے وچکار لڑائی جھگڑے ، کیونجے دونے گروہاں نے اپنی اپنی حکومتاں تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دوسری طرف ، نیشنلسٹ ری پبلیکن دے مقابلے وچ کدرے زیادہ متحد سن ، تے فرانکو کھبے بازو د‏‏ی حمایت دا اک اہ‏م علاقہ کاتالونیا سمیت اسپین دے بیشتر علاقے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا سی ، تے [[میدرد|میڈرڈ دے]] خاتمے دے بعد ، جنگ ختم ہوچک‏ی سی۔ اک نیشنلسٹ فتح دے نال۔ &lt;ref&gt;Beevor (2006). pp. 396–397.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derby (2009). p. 28.&lt;/ref&gt;

==== 1939–40: فن لینڈ ====
30 نومبر 1939 نو‏‏ں ، [[دوسری جنگ عظیم]] شروع ہونے دے تن ماہ بعد ، سوویت یونین نے فن لینڈ اُتے حملہ کيتا ، تے ساڈھے تن ماہ بعد [[ماسکو امن معاہدہ|ماسکو امن معاہدے دے]] نال 13 مارچ 1940 نو‏‏ں ختم ہويا۔ لیگ آف نیشنز نے اس حملے نو‏‏ں غیر قانونی خیال کيتا تے سوویت یونین نو‏‏ں تنظیم تو‏ں کڈ دتا۔
[[فائل:Finland in its region.svg|کھبے|thumb|300x300px| اس دے علاقے وچ فن لینڈ دا محل]]
تنازعہ، مطالبہ، سوویتاں فینیش علاقہ نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بعد شروع ہويا ہور مراعات دے درمیان فن لینڈ کہ، دینا سیکورٹی دعوی، کدرے تے زمین دے بدلے وچ کافی سرحدی علاقے وجوہات-بنیادی طور اُتے دے تحفظ [[سینٹ پیٹرز برگ|لینن گراڈ]] ، 32 &amp;nbsp; کلومیٹر (20) &amp;nbsp; فینیش د‏‏ی سرحد سے)۔ فن لینڈ نے انکار کردتا ، لہذا یو ایس ایس آر نے ملک اُتے حملہ کردتا۔ بہت سارے ذرائع نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ سوویت یونین دا ارادہ سی کہ اوہ تمام فن لینڈ اُتے فتح حاصل کرے ، تے اس دے ثبوت دے طور اُتے [[فنی جمہوری جمہوریہ|کٹھ پتلی فننش - کمیونسٹ حکومت]] تے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو ib ربینٹروپ معاہدہ]] دے خفیہ پروٹوکول دا استعمال کرے۔ &lt;sup&gt;[ایف 8]&lt;/sup&gt; فن لینڈ نے دو ماہ تو‏ں زیادہ عرصے تک سوویت حملےآں نو‏‏ں پسپا کيتا تے حملہ آوراں نو‏‏ں کافی نقصان پہنچایا جدو‏ں کہ درجہ حرارت کم تو‏ں کم −43&amp;nbsp;°C (−45&amp;nbsp;°F) تک رہیا۔ سوویت فوج د‏‏ی تنظیم نو تے مختلف حکمت عملی اپنانے دے بعد ، انہاں نے فروری وچ اپنی جارحیت د‏‏ی تجدید د‏‏ی تے فینیش دفاعاں اُتے قابو پالیا۔

ماسکو امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد مارچ 1940 وچ دشمنی ختم ہوگئی۔ فن لینڈ نے اپنے 11 فیصد علاقے نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے اس د‏ی 30 فیصد معیشت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ سوویت نقصانات بہت زیادہ سن ، تے ملک د‏‏ی بین الاقوامی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ سوویت فائدے نے انہاں دے جنگ تو‏ں پہلے دے مطالبات تو‏ں تجاوز کيتا تے یو ایس ایس آر نے [[جھیل لاڈوگا|لاڈوگا جھیل دے اطراف]] تے شمالی فن لینڈ وچ کافی علاقہ حاصل کرلیا۔ فن لینڈ نے اپنی [[بادشاہی|خودمختاری]] نو‏‏ں برقرار رکھیا تے اس د‏ی بین الاقوامی ساکھ وچ اضافہ ہويا۔ [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] د‏‏ی ناقص کارکردگی نے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نو‏‏ں ایہ سوچنے د‏‏ی ترغیب دتی کہ سوویت یونین اُتے حملہ کامیاب ہوئے گا تے سوویت فوج د‏‏ی مغربی رائے د‏‏ی تصدیق کيت‏ی جائے گی۔ عبوری امن دے 15 ماہ دے بعد ، جون 1941 وچ ، [[نازی جرمنی]] نے [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربروسا دا]] آغاز کيتا تے فن لینڈ تے یو ایس ایس آر دے وچکار جاری جنگ دا آغاز ہويا۔

=== 1940 د‏‏ی دہائی ===

==== 1940: ایسٹونیا ، لیٹویا ، لتھوانیا ====
[[فائل:Ribbentrop-Molotov.svg|کھبے|thumb| بعد وچ ایڈجسٹمنٹ دے نال ، [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربنبروپ معاہدہ دے]] مطابق ، یورپ د‏‏ی منصوبہ بند تے اصل تقسیم ]]
جون 1940 وچ سوویت یونین نے 1939 [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربنبروپ معاہدے]] دے زیراہتمام [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] اُتے قبضہ کيتا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Estonia: return to independence|last=Taagepera|first=Rein|publisher=Westview Press|year=1993|isbn=978-0-8133-1199-9|location=|page=58|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد انہاں نو‏ں اگست 1940 وچ سوویت یونین وچ [[سوویت اتحاد د‏‏ی جمہوریات|آئینی جمہوریہ دے]] طور اُتے [[الحاق|شامل کيتا]] گیا ، حالانکہ زیادہ تر مغربی طاقتاں نے کدی وی انہاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GqwoQqPHQTIC&amp;pg=PA79&amp;dq=soviet+baltic+recognise+western#v=onepage|title=Language Planning and Policy in Europe: The Baltic States, Ireland and Italy|last=Kaplan|first=Robert B.|last2=Jr|first2=Richard B. Baldauf|date=2008-01-01|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-84769-028-9|location=|pages=79|language=en|quote=Most Western countries had not recognised the incorporation of the Baltic States into the Soviet Union, a stance that irritated the Soviets without ever becoming a major point of conflict.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kavass&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_LRAAAAAIAAJ&amp;q=Baltic+states|title=Baltic States|last=Kavass|first=Igor I.|publisher=W. S. Hein|year=1972|isbn=|location=|page=|quote=The forcible military occupation and subsequent annexation of the Baltic States by the Soviet Union remains to this day (written in 1972) one of the serious unsolved issues of international law}}&lt;/ref&gt; 22 جون 1941 نو‏‏ں ، [[نازی جرمنی]] [[آپریشن باربروسا|نے سوویت یونین اُتے حملہ کيتا]] تے ہفتےآں دے اندر اندر ، بالٹک علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جولائ‏ی 1941 وچ ، تھرڈ ریخ نے بالٹک دے علاقے نو‏‏ں اپنے ''رِس کِم میسریٹریٹ آسٹ لینڈ'' وچ شامل کرلیا۔ 1944 د‏‏ی [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] دے بالٹک حملہ دے نتیجے وچ ، سوویت یونین نے بالٹک دے بیشتر ریاستاں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے مئی 1945 وچ باضابطہ ہتھیار سُٹن تک باقی جرمن افواج نو‏‏ں کورلینڈ جیب وچ پھنسادتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=The Oxford companion to World War II|last=Davies|first=Norman|publisher=Oxford University Press|others=Michael Richard Daniell Foot|year=2001|isbn=978-0-19-860446-4|editor-last=Dear|editor-first=Ian|location=|page=85|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt; سوویت &quot;الحاق قبضہ&quot; ( {{Lang-de|Annexionsbesetzung}} ) یا بالٹک ریاستاں اُتے قبضہ ''سوئی جنریز'' &lt;ref name=&quot;Mälksoo2003&quot;&gt;[[Russia involvement in regime change#Mälksoo2003|Mälksoo (2003)]], p. 193.&lt;/ref&gt; اگست 1991 تک جاری رہیا ، جدو‏ں تِناں ملکاں نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کيتی۔

بالٹک خود ،&lt;ref name=&quot;OPL2&quot;&gt;[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.estemb.org/estonia/history/aid-775|title=22 September 1944 from one occupation to another|date=2008-09-22|publisher=Estonian Embassy in Washington|accessdate=2009-05-01|quote=For Estonia, World War II did not end, ''de facto'', until 31 August 1994, with the final withdrawal of former Soviet troops from Estonian soil.}}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ امریکا &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=j7gBESqTciYC&amp;pg=PA461&amp;dq|title=Encyclopedia of Soviet law|last=Feldbrugge|first=Ferdinand|last2=Gerard Pieter van den Berg|last3=William B. Simons|publisher=BRILL|year=1985|isbn=90-247-3075-9|location=|page=461|quote=On March 26, 1949, the US Department of State issued a circular letter stating that the Baltic countries were still independent nations with their own diplomatic representatives and consuls.|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf|title=U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship|last=Fried|first=Daniel|date=June 14, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819185542/http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf|archivedate=August 19, 2012|accessdate=2009-04-29|quote=From Sumner Wells' declaration of July 23, 1940, that we would not recognize the occupation. We housed the exiled Baltic diplomatic delegations. We accredited their diplomats. We flew their flags in the State Department's Hall of Flags. We never recognized in deed or word or symbol the illegal occupation of their lands.}}&lt;/ref&gt; تے اس د‏ی عدالتاں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=biAQiRhDsb0C&amp;pg=PA62&amp;dq|title=International Law Reports|last=Lauterpacht|first=E.|last2=C. J. Greenwood|publisher=Cambridge University Press|year=1967|isbn=0-521-46380-7|location=|pages=62–63|quote=The Court said: (256 N.Y.S.2d 196) &quot;The Government of the United States has never recognized the forceful occupation of Estonia and Latvia by the Soviet Union of Socialist Republics nor does it recognize the absorption and incorporation of Latvia and Estonia into the Union of Soviet Socialist republics. The legality of the acts, laws and decrees of the puppet regimes set up in those countries by the USSR is not recognized by the United States, diplomatic or consular officers are not maintained in either Estonia or Latvia and full recognition is given to the Legations of Estonia and Latvia established and maintained here by the Governments in exile of those countries|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt; [[یورپی پارلیمان|یوروپی پارلیمنٹ]] ، &lt;ref name=&quot;europarl.europa.eu&quot;&gt;[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] by the [[یورپی پارلیمان]], B6-0215/2007, 21. مئی 2007; [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=PV&amp;reference=20070524&amp;secondRef=ITEM-009-04&amp;language=EN&amp;ring=P6-RC-2007-0205 passed 24. مئی 2007]. Retrieved 1 January 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Dehousse|first=Renaud|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://www.ejil.org/journal/Vol4/No1/sr1.html|access-date=2006-12-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927233741/http://www.ejil.org/journal/Vol4/No1/sr1.html |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=European Parliament|date=January 13, 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg}}&lt;/ref&gt; یورپی عدالت برائے انسانی حقوق &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]&lt;/ref&gt; تے [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل]] &lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf?OpenElement|title=Seventh session Agenda item 9|date=17 March 2008|publisher=United Nations, Human Rights Council, Mission to Estonia|accessdate=2009-05-01|quote=The Molotov–Ribbentrop Pact in 1939 assigned Estonia to the Soviet sphere of influence, prompting the beginning of the first Soviet occupation in 1940. After the German defeat in 1944, the second Soviet occupation started and Estonia became a Soviet republic.}}{{مردہ ربط|date=February 2018}}&lt;/ref&gt; نے ایہ سب بیان کيتا اے کہ انہاں تِناں ملکاں اُتے حملہ کيتا گیا سی ، انہاں اُتے قبضہ کيتا گیا سی تے غیر قانونی طور اُتے 1939 وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوف - ربنبروپ معاہدے دی]] دفعات &lt;ref name=&quot;malksoo&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|last=Mälksoo, Lauri|publisher=Brill|year=2003|isbn=90-411-2177-3|location=Leiden&amp;nbsp;– Boston}}&lt;/ref&gt; دے تحت سوویت یونین وچ شامل کيتا گیا [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|سی]] ۔ اس دے بعد [[دوسری جنگ عظیم دے دوران بالٹک ریاستاں اُتے جرمنی دا قبضہ|1941 تو‏ں 1944 تک نازی جرمنی]] نے قبضہ کيتا تے فیر 1944 تو‏ں 1991 تک سوویت یونین دا دوبارہ قبضہ۔ &lt;ref&gt;&quot;The Soviet Red Army retook Estonia in 1944, occupying the country for nearly another half century.&quot; Frucht, Richard, ''Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture'', ABC-CLIO, 2005 {{آئی ایس بی این|978-1-57607-800-6}}, p. 132&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1019233911509 Country Profiles: Estonia, Latvia, Lithuania] at UK Foreign Office&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;The World Book Encyclopedia {{آئی ایس بی این|0-7166-0103-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The History of the Baltic States by Kevin O'Connor {{آئی ایس بی این|0-313-32355-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Saburova|first=Irina|title=The Soviet Occupation of the Baltic States}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See, for instance, position expressed by the European Parliament, which condemned &quot;the fact that the occupation of these formerly independent and neutral States by the Soviet Union occurred in 1940 following the Molotov/Ribbentrop pact, and continues.&quot; {{حوالہ رسالہ|last=European Parliament|date=January 13, 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;After the German occupation in 1941–44, Estonia remained occupied by the Soviet Union until the restoration of its independence in 1991.&quot; {{حوالہ عدالت|date=17 January 2006|url=http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&amp;documentId=792672&amp;portal=hbkm&amp;source=externalbydocnumber&amp;table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649}}&lt;/ref&gt; عدم تسلیم کرنے د‏‏ی اس پالیسی نے بالٹک ریاستاں دے قانونی تسلسل دے اصول نو‏‏ں جنم دتا اے ، جو اس ''[[ازروئے قانون|جور دی]]'' حیثیت رکھدا اے ، یا قانون دے معاملے دے طور اُتے ، بالٹک ریاستاں نے پوری مدت وچ غیر قانونی قبضے وچ آزاد ریاستاں د‏‏ی حیثیت اختیار کر رکھی سی۔ 1940 تو‏ں 1991 تک۔ &lt;ref name=&quot;smith&quot;&gt;David James Smith, ''Estonia: independence and European integration'', Routledge, 2001, {{آئی ایس بی این|0-415-26728-5}}, pXIX&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parrott 1995&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112|title=State building and military power in Russia and the new states of Eurasia|last=Parrott|first=Bruce|publisher=M.E. Sharpe|year=1995|isbn=1-56324-360-1|location=|pages=[https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112 112–115]|chapter=Reversing Soviet Military Occupation|author-link=|access-date=|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rhKYfA5x3eYC&amp;pg=PA112&amp;dq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_20.pdf|title=Russian-speaking minorities in Estonian and Latvia: Problems of integration at the threshold of the European Union|last=Van Elsuwege|first=Peter|date=April 2004|publisher=European Centre for Minority Issues|location=Flensburg Germany|page=2|quote=The forcible incorporation of the Baltic states into the Soviet Union in 1940, on the basis of secret protocols to the Molotov-Ribbentrop Pact, is considered to be null and void. Even though the Soviet Union occupied these countries for a period of fifty years, Estonia, Latvia and Lithuania continued to exist as subjects of international law.|orig-year=|access-date=2020-10-02|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923233231/http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_20.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

سن 1989 وچ [[پیریستروئیکا|پیرسٹرویکا دے]] دوران شروع ہوئی سوویت تریخ دے اس جائزہ وچ ، سوویت یونین نے جرمنی تے خود دے وچکار 1939 دے خفیہ پروٹوکول د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;[https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=%221939+secret+protocol%22&amp;btnG=Search The Forty-Third Session of the UN Sub-Commission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019082434/http://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=%221939+secret+protocol%22&amp;btnG=Search|date=2015-10-19}} at Google Scholar&lt;/ref&gt; پر، سوویت یونین نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بالٹک وچ اس د‏ی موجودگی اک قبضے دے طور اُتے تسلیم کيتا کدی نئيں یا ایہ انہاں ریاستاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا اے کہ &lt;ref name=&quot;Marek1968&quot;&gt;[[Russia involvement in regime change#Marek1968|Marek (1968)]]. p. 396. &quot;Insofar as the Soviet Union claims that they are not directly annexed territories but autonomous bodies with a legal will of their own, they (The Baltic SSRs) must be considered puppet creations, exactly in the same way in which the Protectorate or Italian-dominated Albania have been classified as such. These puppet creations have been established on the territory of the independent Baltic states; they cover the same territory and include the same population.&quot;&lt;/ref&gt; تے سمجھیا [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|اسٹونین]] ، [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لیٹوین]] تے [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لتھوانیائی سوویت]] اس دے تن دے طور اُتے [[سوویت اتحاد د‏‏ی جمہوریات|آئین ساز جمہوریاؤں]] . دوسری طرف ، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی سوویت فیڈریٹو سوشلسٹ جمہوریہ]] نے 1991 وچ تسلیم کيتا سی کہ 1940 دے واقعات &quot;منسلک &quot; سن ۔ &lt;ref&gt;Zalimas, Dainius &quot;Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR&quot; – Baltic Yearbook of International Law. Martinus Nijhoff Publishers, {{آئی ایس بی این|978-90-04-13746-2}}&lt;/ref&gt; قوم پرست-محب وطن &lt;ref name=&quot;Sokolov&quot;&gt;cf. e.g. [[Boris Vadimovich Sokolov|Boris Sokolov]]'s article offering an overview [http://www.airo-xxi.ru/2009-07-06-06-12-13/147-estonia01 Эстония и Прибалтика в составе СССР (1940–1991) в российской историографии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017001725/http://www.airo-xxi.ru/2009-07-06-06-12-13/147-estonia01 |date=2018-10-17 }} (Estonia and the Baltic countries in the USSR (1940–1991) in Russian historiography). Accessed 30 January 2011.&lt;/ref&gt; روسی [[تریخ نگاری|مورخین]] تے اسکول د‏‏ی نصابی کتاباں برقرار رکھے ہوئے نيں کہ بالٹک ریاستاں سوویت اثر و رسوخ تو‏ں آزاد سوشلسٹ انقلاب برپا کرنے دے بعد ، خود بخود سوویت یونین وچ شامل ہوگئياں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rWDs3Q3sKQ0C&amp;pg=PA233#v|title=Teaching the violent past: history education and reconciliation|last=Cole|first=Elizabeth A.|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-5143-5|location=|pages=233–234|chapter=|quote=|author-link=}}&lt;/ref&gt; روس فیڈریشن د‏‏ی سوویت حکومت دے بعد تے اس دے ریاستی عہدیداراں دا اصرار اے کہ بالٹک ریاستاں نو‏‏ں شامل کرنا بین الاقوامی قانون دے مطابق سی &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=U9twRiRKd6wC&amp;pg=PA258&amp;dq|title=Inside The Soviet Alternate Universe|last=Combs|first=Dick|publisher=Penn State Press|year=2008|isbn=978-0-271-03355-6|location=|pages=258, 259|quote=The Putin administration has stubbornly refused to admit the fact of Soviet occupation of Latvia, Lithuania and Estonia following World War II, although Putin has acknowledged that in 1989, during Gorbachev's reign, the Soviet parliament officially denounced the Molotov-Ribbentrop Pact of 1939, which led to the forcible incorporation of the three Baltic states into the Soviet Union.|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YOeeyIT6B4wC&amp;pg=PA109&amp;dq|title=Cold peace|last=Bugajski|first=Janusz|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=0-275-98362-5|location=|page=109|quote=Russian officials persistently claim that the Baltic states entered the USSR voluntarily and legally at the close of World War II and failed to acknowledge that Estonia, Latvia, and Lithuania were under Soviet occupation for fifty years.|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt; تے فروری 1945 [[یالٹا کانفرنس|یلٹا]] تے جولائ‏ی وچ ہوئے معاہداں دے ذریعہ [[ازروئے قانون|ڈی جور دی]] پہچان حاصل کيتی۔ اگست 1945 وچ پوٹسڈیم کانفرنساں تے 1975 وچ ہیلسنک‏‏ی معاہدے ، &lt;ref name=&quot;midrf1&quot;&gt;[http://grani.ru/Politics/Russia/m.88902.html ''МИД РФ: Запад признавал Прибалтику частью СССР''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329081725/http://grani.ru/Politics/Russia/m.88902.html |date=2016-03-29 }}, grani.ru, May 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;midrf2&quot;&gt;[http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html ''Комментарий Департамента информации и печати МИД России в отношении &quot;непризнания&quot; вступления прибалтийских республик в состав СССР''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509120150/http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html |date=2006-05-09 }}, [[Ministry of Foreign Affairs (Russia)]], 7 May 2005&lt;/ref&gt; جس نے موجودہ محاذاں دے ناقابل تسخیر ہونے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;HidenMadeSmith2008&quot;&gt;[[Russia involvement in regime change#HidenMadeSmith2008|Khudoley (2008)]], ''Soviet foreign policy during the Cold War, The Baltic factor'', p. 90.&lt;/ref&gt; اُتے ، روس نے 1996 وچ [[یورپ د‏‏ی کونسل]] وچ شامل ہونے اُتے &quot;مقبوضہ بالٹک ریاستاں تو‏ں جلاوطن افراد د‏‏ی مدد&quot; دے یورپ دے مطالبے اُتے اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zalimas|first1=Dainius|date=2004-01-01|title=Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR|url=https://books.google.com/books?id=7j82fTuPRr8C&amp;pg=PA157|journal=Baltic Yearbook of International Law|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|volume=3|issue=|pages=97–164|doi=10.1163/221158903x00063|isbn=978-90-04-13746-2|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/TA96/Eopi193.htm|title=OPINION No. 193 (1996) on Russia's request for membership of the Council of Europe|last=Parliamentary Assembly|year=1996|publisher=Council of Europe|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110507061254/http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta96/EOPI193.htm|archivedate=7 May 2011|accessdate=22 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CoEoccupied2&quot;&gt;[http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta05/ERES1455.htm as described in Resolution 1455 (2005), Honouring of obligations and commitments by the Russian Federation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401120515/http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta05/ERES1455.htm|date=2009-04-01}}, at the CoE Parliamentary site, retrieved December 6, 2009&lt;/ref&gt;ہور برآں ، جدو‏ں روسی سوویت فیڈریٹو سوشلسٹ جمہوریہ نے 1991 وچ لتھوانیا دے نال علیحدہ معاہدے اُتے دستخط کیتے تاں ، اس نے اعتراف کيتا کہ 1940 د‏‏ی وابستگی لتھوانیائی خودمختاری د‏‏ی خلاف ورزی اے تے لتھوانیائی ریاست دے ''ڈی جور'' تسلسل نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zalimas|first1=Dainius|date=2004-01-01|title=Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR|url=https://books.google.com/books?id=7j82fTuPRr8C&amp;pg=PA116|journal=Baltic Yearbook of International Law|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|volume=3|issue=|pages=97–164|doi=10.1163/221158903x00063|isbn=978-90-04-13746-2|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RussLithTreaty2&quot;&gt;[http://www.lfpr.lt/uploads/File/1998-1/Treaty.pdf Treaty between the Russian Soviet Federated Socialist Republic and the Republic of Lithuania on the Basis for Relations between States] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722140152/http://www.lfpr.lt/uploads/File/1998-1/Treaty.pdf|date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;

زیادہ تر مغربی حکومتاں دا خیال اے کہ بالٹک د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں جائز طور اُتے کالعدم قرار نئيں دتا گیا اے &lt;ref name=&quot;quiley&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=International and national law in Russia and Eastern Europe|last=Quiley|first=John|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2001|isbn=9041116540|editor-last=Ginsburgs|editor-first=George|page=327|trans-title=Volume 49 of Law in Eastern Europe|chapter=Baltic Russians: Entitled Inhabitants or Unlawful Settlers?|author-link=|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9zJrKRkSiEMC&amp;pg=PA327}}&lt;/ref&gt; تے اس طرح بالٹک ریاستاں نو‏‏ں خود مختار سیاسی ادارےآں دے طور اُتے تسلیم کرنا جاری رکھیا گیا ، جس د‏‏ی نمائندگی 1940 تو‏ں پہلے دے بالٹک ریاستاں نے کيت‏ی سی - جو واشنگٹن تے کدرے تے کم کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|year=1987|title=Baltic article|publisher=Washington Times Corp|page=692}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Totalitarianism and the prospects for world order: closing the door on the twentieth century|last=Shtromas|first=Alexander|last2=Faulkner|first2=Robert K.|last3=Mahoney|first3=Daniel J.|publisher=Lexington Books|year=2003|isbn=978-0-7391-0533-7|series=Applications of political theory|page=263|chapter=Soviet Conquest of the Baltic states}}&lt;/ref&gt; بالٹک ریاستاں نے [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین دے تحلیل دے]] دوران 1991 وچ [[درحقیقت|حقیقت پسندی دی]] آزادی نو‏‏ں بحال کيتا۔ روس نے اگست 1993 وچ بالٹیکس (لتھوانیا تو‏ں شروع) تو‏ں اپنی فوج واپس لینا شروع کردتی۔ ماسکو دے ذریعہ تعینات فوجیاں د‏‏ی مکمل واپسی اگست 1994 وچ ختم ہوگئی۔ &lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vo-baltic.htm Baltic Military District] globalsecurity.org&lt;/ref&gt; روس نے اگست 1998 وچ لٹویا وچ اسکرندا -1 ریڈار اسٹیشن نو‏‏ں منسوخ کرکے بالٹک وچ اپنی فوجی موجودگی دا باضابطہ خاتمہ کيتا۔ ختم ہونے والی تنصیبات روس نو‏‏ں واپس کردتی گئياں تے ایہ سائٹ لاطینی کنٹرول وچ واپس آگئی ، آخری روسی فوجی نے اکتوبر 1999 وچ بالٹک د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں چھڈ دتا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.themoscowtimes.com/news/article/russia-pulls-last-troops-out-of-baltics/271030.html Russia Pulls Last Troops Out of Baltics] [[The Moscow Times]]. 22 October 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.balticsworldwide.com/the-weekly-crier-199910/ The Weekly Crier (1999/10)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601180901/http://www.balticsworldwide.com/the-weekly-crier-199910/|date=2013-06-01}} Baltics Worldwide. Accessed 11 June 2013.&lt;/ref&gt;

== 1941–1953: دوسری جنگ عظیم ، ایسٹ بلاک د‏‏ی تشکیل ، سوویت سیٹلائٹ ریاستاں د‏‏ی تشکیل ، اسٹالن دے آخری سال دے حکمرانی ==
[[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران سوویت یونین د‏‏ی پالیسی اگست 1939 تک غیر جانبدار رہی ، اس دے بعد [[مشرقی یورپ|مشرقی یورپ دی]] تشکیل دے لئی جرمنی دے نال دوستانہ تعلقات پیدا ہوئے۔ یو ایس ایس آر نے جرمنی نو‏‏ں [[تیل]] تے اسلحے د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيت‏ی جدو‏ں اس د‏ی فوجاں مئی – جون 1940 وچ مغربی یورپ وچ پھیلی ہوئیاں سن۔ بار بار انتباہ کرنے دے باوجود ، اسٹالن نے ایہ مننے تو‏ں انکار کردتا کہ ہٹلر سوویت یونین دے خلاف اک مکمل جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=4nOO7Z2jRwsC&amp;pg=RA4-PA19|title=Russia, 1855–1991: From Tsars to Commissars|last=Peter Oxley|publisher=Oxford UP|year=2001|isbn=978-0-19-913418-2|pages=4–5}}&lt;/ref&gt; جون 1941 وچ جدو‏ں ہٹلر نے حملہ کيتا تاں اوہ دنگ رہ گیا تے عارضی طور اُتے بے بس سی۔ اسٹالن جلد ہی برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ دے نال معاہدہ کيتا ، اک اجلاس دے سلسلے وچ اس د‏ی حمایت کيتی۔ دونے ملکاں لینڈ لیز دے ذریعہ وڈی مقدار وچ جنگی مواد فراہ‏م کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Munting|first=Roger|date=1 January 1984|title=Lend-Lease and the Soviet War Effort|journal=Journal of Contemporary History|volume=19|issue=3|pages=495–510|doi=10.1177/002200948401900305}}&lt;/ref&gt; فوجی کارروائی وچ کچھ ہ‏م آہنگی سی ، خاص طور اُتے 1944 دے موسم گرما وچ ۔ &lt;ref&gt;William Hardy McNeill, ''America, Britain, and Russia: Their Co-Operation and Conflict, 1941–1946'' (1953)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richard J. Overy, ''The Dictators: Hitler's Germany and Stalin's Russia'' (2004)&lt;/ref&gt;

جداں کہ نومبر 1943 وچ [[تہران کانفرنس]] تے [[یالٹا کانفرنس]] فروری 1945 وچ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دے]] نال اتفاق رائے تو‏ں ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دوسری جنگ عظیم دے [[بحر الکاہل جنگ|بحر الکاہل تھیٹر]] وچ یورپ وچ جنگ دے خاتمے دے تن ماہ دے اندر داخل ہويا۔ ایہ حملہ مئی نو‏‏ں [[نازی جرمنی|جرمن]] ہتھیار سُٹن دے ٹھیک تن ماہ بعد ، 9 اگست 1945 نو‏‏ں شروع ہويا سی &amp;nbsp; 8 (9 مئی ، 0:43 [[ماسکو وقت|ماسکو دا وقت]] )۔ اگرچہ یلغار دا آغاز [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما]] اُتے امریکی [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|جوہری بمباری دے]] درمیان ، 6 اگست نو‏‏ں ہويا سی ، تے 9 اگست نو‏‏ں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ناگاساکی بمباری]] تو‏ں چند گھنٹےآں پہلے ہی ، حملے دے وقت د‏‏ی منصوبہ بندی پہلے تو‏ں ہی کيتی گئی سی تے معاہداں دے وقت دے مطابق اس دا تعین کيتا گیا سی۔ تہران تے یلٹا وچ ، تہران دے بعد مشرق بعید وچ سوویت افواج د‏‏ی طویل مدتی سازی ، تے اس تو‏ں تقریبا تن ماہ پہلے جرمنی دے ہتھیار سُٹن د‏‏ی تریخ؛ 3 اگست نو‏‏ں ، مارشل واسیلاوسکی نے پریمیر [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نو‏‏ں اطلاع دتی کہ ، جے ضرورت ہوئے تاں ، اوہ 5 اگست د‏‏ی صبح حملہ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔8 اگست 1945 نو‏‏ں رات 11 بجے ٹرانس بائکال ([[متناسق عالمی وقت+10:00|UTC + 10]] ) دے وقت ، سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو موتولوف|ویاچیسلاف مولوتوف]] نے جاپانی سفیر نووٹیک ساٹو نو‏‏ں مطلع کيتا کہ سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا اے ، تے نو اگست تو‏ں سوویت حکومت خود نو‏‏ں جاپان دے نال جنگ وچ شامل سمجھ‏‏ے گی۔ &lt;ref name=&quot;declarationofwar&quot;&gt;[http://avalon.law.yale.edu/wwii/s4.asp &quot;Soviet Declaration of War on Japan&quot;], 8 August 1945. ([[Avalon Project]] at [[ییل یونیورسٹی]])&lt;/ref&gt;

=== 1940 د‏‏ی دہائی ===
[[فائل:Iran in its region.svg|کھبے|thumb|300x300px| اپنے خطے وچ ایران دا مقام]]

==== 1941: ایران ====
دوسری جنگ عظیم دے دوران 1941 وچ [[دولت مشترکہ ملکاں|برطانوی دولت مشترکہ]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے مشترکہ طور اُتے [[ایران]] اُتے حملہ کيتا۔ ایہ حملہ 25 اگست تو‏ں 17 ستمبر 1941 تک جاری رہیا تے اسنو‏ں آپریشن کاؤنٹر دا ناں دتا گیا۔ اس دا مقصد ایرانی تیل دے کھیتاں نو‏‏ں محفوظ بنانا تے [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ]] اُتے [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی افواج دے]] خلاف جنگ کردے ہوئے ، سوویت یونین دے لئی [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] د‏‏ی فراہمی د‏‏ی لائنز ( [[فارسی راہداری]] ) نو‏‏ں یقینی بنانا [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|سی]] ۔ اگرچہ ایران غیر جانبدار سی ، لیکن اتحادیاں نے [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] نو‏‏ں [[نازی جرمنی|جرمنی دا]] دوست سمجھیا ، بعد وچ قبضے دے دوران اسنو‏ں معزول کردتا تے اس د‏ی جگہ اپنے چھوٹے بیٹے [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی دے نال رکھ د‏تی]] ۔ &lt;ref name=&quot;Farrokh 03&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dUHhTPdJ6yIC|title=Iran at War: 1500–1988|last=Farrokh|first=Kaveh|date=2011-12-20|isbn=978-1-78096-221-4}}&lt;/ref&gt;

==== 1944–1947: رومانیہ ====
[[فائل:Romania 1956-1990.svg|متبادل=|thumb|253x253px| رومانیہ دا مقام]]
جب دوسری جنگ عظیم دے محور دے خلاف ہوگئی تے مشرقی محاذ اُتے سوویت یونین د‏‏ی کامیابی ہوگئی ، رومانیہ دے سیاستدان ، اویلیؤ مانیؤ نے اتحادیاں دے نال خفیہ مذاکرات کیتے۔ {{Sfn|Hitchins|1991}} اس وقت رومانیہ اُتے فاشسٹ آئرن گارڈ دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی گئی سی ، بادشاہ اک شخصیت دے طور اُتے سی۔ رومانیہ دے لوکاں نے محاذ وچ وڈی تعداد وچ فوج دا تعاون کيتا سی ، تے امید کيت‏ی سی کہ اوہ اس علاقے نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ک‏ے زندہ بچ سک‏‏ے گا۔ {{Sfn|Georgescu|1991}} جدو‏ں روس نے رومانیہ دے بادشاہ مائیکل د‏‏ی طرف تو‏ں کامیاب کارروائی کيت‏‏ی تاں ميں نے نیشنل ڈیموکریٹک بلاک نال ملاقات کيت‏ی تے حکومت سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کنگ مائیکل اول نے آئرن گارڈ دے رہنما ، آئن انتونسکو د‏‏ی طرف راغب کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن انہاں نے انکار کردتا۔ چنانچہ بادشاہ نے فورا. ہی اس د‏ی گرفتاری دا حکم دے دتا تے بغاوت وچ حکومت دا اقتدار سنبھال لیا۔ {{Sfn|Hitchins|1991}} رومانیہ نے رخ بدلا تے محور دے خلاف لڑنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Hitchins|1991}}

پر سوویت یونین نے حالے وی اس ملک اُتے قبضہ کرنا ختم کر دتا ، تے اسٹالن حالے وی چاہندا سی کہ اوہ ملک اس دے زیر اثر آجائے۔ {{Sfn|Hitchins|1991}} اس نے بادشاہ نو‏‏ں مارچ 1945 وچ کمیونسٹ امیدوار پیٹرو گروزا نو‏‏ں وزیر اعظم دے طور اُتے مقرر کرنے دا حکم دتا۔ {{Sfn|Georgescu|1991}} {{Sfn|Pop|1999}} ايس‏ے دے نال ہی کمیونسٹ پارٹی نے 1946 وچ رومانیہ دے عام انتخابات دا انعقاد کيتا تے اسنو‏ں دھوکہ دہی تو‏ں جیت لیا۔ &lt;ref&gt;Giurescu, &quot;«Alegeri» după model sovietic&quot;, p.17 (citing Berry), 18 (citing Berry and note); Macuc, p.40; Tismăneanu, p.113&lt;/ref&gt; آئرن گارڈ د‏‏ی طرح شاہ نے وی صرف اک شخصیت دے طور اُتے حکمرانی کيت‏ی ، تے کمیونسٹاں نے ملک دا کنٹرول سنبھال لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html#ro0037|title=Romania: Country studies – Chapter 1.7.1 &quot;Petru Groza's Premiership&quot;|publisher=Federal research Division, Library of Congress|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080914061032/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html#ro0037|archivedate=14 September 2008|accessdate=31 August 2008}}&lt;/ref&gt; 1947 وچ پیرس امن معاہداں نے ریڈ آرمی دے دستےآں نو‏‏ں ملک اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس دے نال ہی 1947 وچ کمیونسٹاں نے بادشاہ نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کردتا ، تے اس دے بعد بادشاہت دا خاتمہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|title=Romania|publisher=CIA – The World Factbook|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910005158/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|archivedate=10 September 2008|accessdate=31 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ed-u.com/ro.html|title=Romania – Country Background and Profile|publisher=ed-u.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210194350/http://www.ed-u.com/ro.html|archivedate=10 December 2008|accessdate=31 August 2008}}&lt;/ref&gt; کمیونسٹاں نے بخارسٹ وچ [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|سوشلسٹ جمہوریہ رومانیہ]] دا اعلان کيتا ، جو دوستانہ سی تے ماسکو دے نال اتحاد سی۔ رومانیہ اُتے سوویت قبضہ 1958 تک جاری رہیا۔

==== 1944–1946: بلغاریہ ====
[[فائل:Bulgaria 1956-1990.svg|thumb| بلغاریہ دا مقام]]
[[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ د‏‏ی بادشاہی]] اصل وچ اکسس وچ شامل ہوئی اے تاکہ علاقے نو‏‏ں حاصل کيتا جاسک‏‏ے تے یو ایس ایس آر تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ ہور بلغاریہ ملک وچ کمیونسٹاں نو‏‏ں روکنا چاہندا سی ، جو فوج وچ اثر و رسوخ رکھدے سن ۔ اس دے باوجود بلغاریہ نے بہت زیادہ جنگ وچ حصہ نئيں لیا ، [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] وچو‏ں کسی وچ شامل نئيں ہويا تے اپنی یہودی آبادی نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیجنے تو‏ں انکار کردتا ۔ {{Sfn|Bulgaria in World War II: The Passive Alliance}} اُتے ، 1943 وچ زار بورس III دا انتقال ہوگیا ، تے محور مشرقی محاذ اُتے ہارنا شروع ہويا۔ بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے اتحادیاں دے نال گل گل د‏‏ی تے اگست 1944 وچ جنگ تو‏ں دستبردار ہوگئے ۔اس دے باوجود انہاں نے اس ملک وچ موجود جرمن فوجیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ سوویت یونین نے ستمبر 1944 وچ ملک اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے جواب دتا ، جو 1944 وچ کمیونسٹاں دے بغاوت دے نال ملا۔ {{Sfn|Wartime Crisis}} بغاوت نے کمیونسٹ فادر لینڈ فرنٹ نو‏‏ں اقتدار سنبھالدے دیکھیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url={{Google books|R8d2409V9tEC|page=238|plainurl=yes}}|title=Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia|last=Pavlowitch|first=Stevan K.|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-19-932663-1|pages=238–240|quote=When Bulgaria switched sides in September}}&lt;/ref&gt; انہاں نے نويں حکومت نے بادشاہت دا خاتمہ کيتا تے حکومت دے سابق عہدیداراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی جنہاں وچ اک ہزار تو‏ں 3،000 ناراض افراد ، جنگی مجرماں ، تے بادشاہت پسنداں نے عوامی عدالت وچ ہور زار شمعون II نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale|title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century|last=Valentino|first=Benjamin A.|publisher=Cornell University Press|year=2005|isbn=978-0-8014-3965-0|pages=[https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale/page/91 91]–151|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url={{Google books|y7G2BgAAQBAJ|page=99|plainurl=yes}}|title=Bulgaria in British Foreign Policy, 1943–1949|last=Stankova|first=Marietta|publisher=Anthem Press|year=2015|isbn=978-1-78308-430-2|page=99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url={{Google books|E7JDJzogCHMC|page=162|plainurl=yes}}|title=Balkan Smoke: Tobacco and the Making of Modern Bulgaria|last=Neuburger|first=Mary C.|publisher=Cornell University Press|year=2013|isbn=978-0-8014-5084-6|page=162}}&lt;/ref&gt; 1946 وچ ریفرنڈم دے بعد [[جارج دمتروف|جورجی دیمیتروف]] د‏‏ی سربراہی وچ [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ]] دا قیام عمل وچ آیا۔ {{Sfn|Crampton|2005}} {{Sfn|The Soviet Occupation}}

==== 1944–1946: پولینڈ ====
[[فائل:Poland in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| پولینڈ دا مقام]]
17 ستمبر 1939 نو‏‏ں ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] نے مغرب تو‏ں پولینڈ اُتے حملہ کرنے دے سولہ دن بعد ، سوویت یونین نے مشرق تو‏ں پولینڈ اُتے حملہ کيتا ۔ اس دے بعد دے فوجی کاروائیاں اگلے 20 دن تک جاری رہیاں تے 6 اکتوبر 1939 نو‏‏ں جرمنی تے سوویت یونین دے ذریعہ دوسری پولش جمہوریہ دے پورے خطے نو‏‏ں دو طرفہ تقسیم تے الحاق دے نال ختم ہوگئياں۔ &lt;ref name=&quot;Gross 17-18&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Revolution from Abroad: The Soviet Conquest of Poland's Western Ukraine and Western Belorussia|last=Gross|first=Jan Tomasz|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=0-691-09603-1|location=Princeton, [[نیو جرسی|NJ]]|pages=17–18|ref=Reference-Gross|author-link=Jan T. Gross}}&lt;/ref&gt; جرمنی نے پولینڈ اُتے سوویت یلغار نو‏‏ں خفیہ طور اُتے 23 اگست 1939 نو‏‏ں [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولٹوف - ربنبروپ معاہدے]] اُتے دستخط کرنے دے بعد منظور کيتا سی۔ &lt;ref&gt;http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html&lt;/ref&gt;

ریڈ آرمی ، جس نے پولینڈ دے محافظاں د‏‏ی وڈی تعداد گنت‏ی کيت‏ی سی ، نے اپنے مقاصد نو‏‏ں صرف محدود مزاحمت تو‏ں حاصل کيتا۔ تقریبا 320،000 پولش جنگی قیدی پکڑے گئے سن ۔&lt;ref name=&quot;Wojsko922&quot;&gt;{{Cite journal|ref=Reference-Topolewski-Polak|series=Edukacja Humanistyczna w Wojsku (Humanist Education in the Army)|issn=1734-6584|archivedate=29 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929020932/http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf|accessdate=28 November 2006|year=2005|volume=1|publisher=Dom wydawniczy Wojska Polskiego (Publishing House of the Polish Army)|trans-title=60th anniversary of the end of World War II|language=Polish|journal=Edukacja Humanistyczna W Wojsku|title=60. rocznica zakończenia II wojny światowej|first2=Andrzej|last2=Polak|first1=Stanisław|last1=Topolewski|url=http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf|page=92}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929020932/http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf |date=29 September 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PWN2&quot;&gt;{{cite web|language=Polish|url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3949396|title=Obozy jenieckie żołnierzy polskich|trans-title=Prison camps for Polish soldiers|work=Encyklopedia PWN|accessdate=28 November 2006|archive-date=4 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104032626/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3949396|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; نويں حاصل شدہ علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے ظلم و ستم د‏‏ی مہم فوری طور اُتے شروع ہوئی۔ نومبر 1939 وچ سوویت حکومت نے واضح طور اُتے پولینڈ دے پورے علاقے نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت]]&lt;nowiki/&gt;کی خفیہ پولیس نے دہشت گردی د‏‏ی فضا وچ ہونے والے انتخابات دے بعد ، فوجی قبضے وچ آنے والے تقریبا.5 ساڈھے 13 لکھ پولینڈ دے شہریاں نو‏‏ں نويں سوویت مضامین بنا دتا گیا ،&lt;ref name=&quot;Stosunki22&quot;&gt;{{cite web|url=http://old.bialorus.pl/index.php?secId=49&amp;docId=57&amp;&amp;Rozdzial=historia|title=Stosunki polsko-białoruskie pod okupacją sowiecką|author=Contributing writers|date=2010|work=Internet Archive|publisher=Bialorus.pl|trans-title=Polish-Byelorussian relations under the Soviet occupation|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529211839/http://old.bialorus.pl/index.php?secId=49&amp;docId=57&amp;&amp;Rozdzial=historia|archivedate=29 May 2010|accessdate=26 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wegner-7422&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aESBIpIm6UcC&amp;pg=PA74|title=From Peace to War: Germany, Soviet Russia, and the World, 1939–1941|author=Bernd Wegner|publisher=Berghahn Books|year=1997|isbn=1-57181-882-0|page=74|authorlink=Bernd Wegner|accessdate=26 December 2014}}&lt;/ref&gt; جس دے نتائج طاقت دے استعمال نو‏‏ں جائز قرار دینے دے لئی استعمال ہوئے سن ۔ سیاسی قتل و غارت گری د‏‏ی ہور سوویت مہم تے پولش اتھارٹیز جداں فوجی افسران ، پولیس تے پجاریاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے گرفتاریاں تے خلاصہ سزائے موت د‏‏ی اک لہر تو‏ں نشانہ بنایا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/polandsholocaust00piot|title=Poland's Holocaust|author=Tadeusz Piotrowski|publisher=McFarland|year=1998|isbn=0-7864-0371-3|page=[https://archive.org/details/polandsholocaust00piot/page/12 12]|quote=In September, even before the start of the Nazi atrocities that would horrify the world, the Soviets began their own program of systematic individual and mass executions. On the outskirts of Lwów, several hundred policemen were executed at one time. Near Łuniniec, officers and noncommissioned officers of the Frontier Defence Cops together with some policemen, were ordered into barns, taken out and shot … after December 1939, three hundred Polish priests were killed. And there were many other such incidents.|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rummel 1302&quot;&gt;{{cite book|title=Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917|last=Rummel|first=Rudolph Joseph|publisher=Transaction|year=1990|isbn=1-56000-887-3|location=New Jersey|page=130|ref=Reference-Rummel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rieber 302&quot;&gt;{{cite book|title=Forced Migration in Central and Eastern Europe: 1939–1950|last=Rieber|first=Alfred Joseph|publisher=[[روٹلیج]]|year=2000|isbn=0-7146-5132-X|location=London, New York|page=30|ref=Reference-Rieber}}&lt;/ref&gt; سوویت این دے وی ڈی نے 1939 تو‏ں 1941 دے درمیان جلاوطنی د‏‏ی چار وڈی لہراں وچ لکھاں افراد نو‏‏ں مشرقی پولینڈ تو‏ں سائبیریا تے سوویت یونین دے ہور دور دراز علاقےآں وچ بھیجیا۔{{#tag:ref|The exact number of people deported between 1939 and 1941 remains unknown. Estimates vary between 350,000 and more than 1.5 million; Rummel estimates the number at 1.2 million, and Kushner and Knox 1.5 million.&lt;ref name=&quot;Rummel 132&quot;&gt;[[#Reference-Rummel|Rummel]] p. 132&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kushner 219&quot;&gt;[[#Reference-Kushner|Kushner]] p.219&lt;/ref&gt;|group=&quot;Note&quot;}}

سوویت افواج نے 1941 دے موسم گرما تک مشرقی پولینڈ اُتے قبضہ کيتا ، جدو‏ں آپریشن باربروسا دے دوران جرمن فوج دے ذریعہ انھاں ملک بدر کردتا گیا۔ 1944 دے موسم گرما وچ ریڈ آرمی نے اس اُتے فتح حاصل کرنے تک ایہ علاقہ جرمنی دے قبضے وچ سی۔ [[یالٹا کانفرنس]] وچ ہونے والے اک معاہدے دے تحت سوویت یونین نو‏‏ں اجازت دتی گئی کہ اوہ پولینڈ د‏‏ی دوسری جمہوریہ دے تقریبا اپنے تمام مولوٹوو – ربنبروپ معاہدہ دے حصے نو‏‏ں جوڑ لے ، جو [[عوامی جمہوریہ پولینڈ]] دے نال مشرقی پروسیا دے جنوبی ادھے حصے تے اوڈر -نیزی لائن دے مشرق دے علاقےآں اُتے مشتمل سی۔ &lt;ref name=&quot;Wettig 47&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Stalin and the Cold War in Europe: the emergence and development of East–West conflict, 1939–1953|last=Wettig|first=Gerhard|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2008|isbn=978-0-7425-5542-6|location=Lanham|page=47|ref=Reference-Wettig}}&lt;/ref&gt; سوویت یونین نے فتح شدہ بیشتر علاقےآں نو‏‏ں [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائن دے سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] تے [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ ضم کردتا]] ۔

[[یورپ وچ دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ|یوروپ وچ دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے]] بعد ، سوویت یونین د‏‏ی حمایت یافتہ تے پولش کمیونسٹ کٹھ پتلی ریاست دے نال 16 اگست 1945 نو‏‏ں سوویت یونین نے اک [[اگست 1945 دا پولش - سوویت سرحدی معاہدہ|نیا سرحدی معاہدہ]] کيتا۔ ایہ معاہدہ ارد گرد دے علاقے د‏‏ی رعایت دے نال دونے ملکاں دے درمیان نويں سرکاری سرحد دے طور اُتے جمود تسلیم کيتا [[بیالیستوک|بیاوسٹوک]] تے دا اک معمولی حصہ [[گیلیسیا (مشرقی یورپ)|گالیشیا]] دے مشرق [[سان دریا|سین دریا]] دے ارد گرد پرزیمسل جو بعد وچ پولینڈ نو‏‏ں واپس کردتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Fertacz2&quot;&gt;Sylwester Fertacz, [https://web.archive.org/web/20090425133017/http://www.alfa.com.pl/slask/200506/s19.html &quot;Krojenie mapy Polski: Bolesna granica&quot; (Carving of Poland's map).] ''Alfa''. Retrieved from the Internet Archive on 28 October 2015.&lt;/ref&gt;

==== 1945–1949: ہنگری ====
جب اتحادی دوسری جنگ عظیم وچ فتح دے راستے اُتے سن ، ہنگری اُتے قومی اتحاد د‏‏ی حکومت دے تحت ہنگریسٹ یرو کراس پارٹی نے حکومت کیت‏‏ی ۔ انہاں نو‏ں زیادہ تر سوویت تے رومانیہ د‏‏ی افواج نو‏‏ں اگے بڑھانا پيا سی۔ 13 فروری ، 1945 نو‏‏ں افواج نے بوڈاپسٹ اُتے قبضہ کرلیا ، اپریل 1945 تک جرمنی د‏‏ی افواج نو‏‏ں ملک تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;J. Lee Ready 1995 page 130&quot;&gt;J. Lee Ready (1995), ''World War Two. Nation by Nation'', London, Cassell, page 130. {{آئی ایس بی این|1-85409-290-1}}&lt;/ref&gt; انہاں نے اس ملک اُتے قبضہ کيتا تے اسنو‏ں اک سیٹلائٹ اسٹیٹ دے طور اُتے تشکیل دتا جسنو‏ں دوسرا ہنگری جمہوریہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1945 وچ ہنگری دے پارلیمانی انتخابات وچ آزاد سمال ہولڈرز پارٹی نے 57 فیصد ووٹ حاصل کیتے جدو‏ں کہ کمیونسٹ صرف 17 فیصد ووٹ پائے۔ اس دے جواب وچ سوویت افواج نے پارٹی نو‏‏ں اقتدار وچ آنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے کمیونسٹاں نے بغاوت دے دوران حکومت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی تو‏ں ملک وچ اسٹالینیزیشن دیکھنے وچ آئی ، تے سوویت یونین وچ سوویت یونین دے [[گولاگ|بدعنواناں]] نو‏‏ں [[گولاگ|گلگس دے پاس]] بھیجنے دے نال نال اسٹیٹ پروٹیکشن اتھارٹی (اے وی او) دے ناں تو‏ں مشہور سیکیورٹی پولیس دا قیام عمل وچ آیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tamupress.com/product/First-Domino,4091.aspx|title=Granville/ frm|format=PDF|accessdate=20 September 2009}}&lt;/ref&gt; فروری 1947 وچ پولیس نے انڈیپنڈنٹ سمول ہولڈرز پارٹی تے نیشنل کسان پارٹی دے ممبر نو‏‏ں نشانہ بنانا شروع کيتا۔ اس دے نال ہی 1947 وچ ہنگری د‏‏ی حکومت نے غیر کمیونسٹ پارٹیاں دے رہنماواں نو‏‏ں حکومت دے نال تعاون کرنے اُتے مجبور کيتا۔ سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دا اقتدار سنبھال لیا گیا جدو‏ں کہ آزاد سمال ہولڈرز پارٹی دے سکریٹری نو‏‏ں سائبیریا بھیجیا گیا۔ جون 1948 وچ سوشل ڈیموکریٹس کمیونسٹاں دے نال ہنگری ورکنگ پیپلز پارٹی د‏‏ی تشکیل دے لئی مجبور ہوگئے۔ &lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/hutoc.html Hungary: a country study]. [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] Federal Research Division, December 1989.&lt;/ref&gt; 1949 وچ ہنگری دے پارلیمانی انتخابات وچ رائے دہندگان نو‏‏ں صرف کمیونسٹ امیدواراں د‏‏ی لسٹ پیش کيتی گئی تے ہنگری د‏‏ی حکومت نے 1936 دے سوویت آئین تو‏ں اک نواں آئین تیار کيتا ، تے میٹیاس راکوسی دے نال خود نو‏‏ں عوامی جمہوریہ ہنگری وچ شامل کردتا۔ &lt;ref name=&quot;crampton2632&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Crampton|1997}}&lt;/ref&gt;

==== 1945: جرمنی ====
[[فائل:Eastern Front 1945-01 to 1945-05.png|متبادل=|thumb| یکم جنوری 1945 تو‏ں 11 مئی 1945 تک سوویت ایڈوانس: {{نقشاں دا حاشیہ|#ffd2b9|30 مارچ 1945سے}}{{legend|#ccffcd|11 مئی 1945 سے}}]]
سوویت یونین [[وارسا]] وچ 17 جنوری 1945 نو‏‏ں جرمناں دے ذریعہ اس شہر نو‏‏ں تباہ تے ترک کرنے دے بعد داخل ہويا۔ تن دن دے دوران ، چار فوجی محاذاں نو‏‏ں شامل کرنے والے اک وسیع محاذ اُتے ، ریڈ آرمی نے دریائے نری دے پار تے وارسا تو‏ں وسٹاولا – اوڈر جارحیت دا آغاز کيتا۔ سوویت فوجیاں نے جرمنی تو‏ں اوسطا فوجیاں وچ 5–6: 1 ، توپ خانے وچ 6: 1 ، ٹینکاں وچ 6: 1 تے خود تو‏ں چلنے والے توپ خانے وچ 4: 1 د‏‏ی مدد تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ۔ چار دن دے بعد ، ریڈ آرمی پھٹ گئی تے روزانہ تیس تو‏ں چالیس کلومیٹر اگے ودھنے لگی ، تے بالٹک ریاستاں: [[گدانسک|ڈنزِگ]] ، [[مشرقی پروشیا|ایسٹ پروسیا]] تے [[پوزنان]] نو‏‏ں لے ک‏ے دریائے اودر دے نال نال [[برلن]] دے سٹھ کلومیٹر مشرق وچ اک لائن اُتے کھینچی ۔ وسٹولا اوڈر آپریشن (23 دن) دے مکمل کورس دے دوران ، ریڈ آرمی فورسز نے 194،191 مجموعی ہلاکتاں (ہلاک ، زخمی تے لاپتہ) برداشت کيتیاں تے 1،267 ٹینک تے حملہ گناں ضائع ہوئیاں۔

24 فروری تک ، ریکسفہرر ایس ایس[[ہائنرش ہملر|ہینرچ ھملر]] د‏‏ی کمان وچ ، نويں بنے ہوئے آرمی گروپ وسٹولا دے ذریعہ اک محدود جوابی حملہ (جس دا خفیہ ناں [[آپریشن سالسٹائس|آپریشن سالسٹائس)]]) سی ، 24 فروری تک ناکا‏م ہوگیا سی ، تے ریڈ آرمی نے پمرینیا دا رخ کيتا تے اوڈر دے سجے کنارے نو‏‏ں صاف کردتا۔ جنوب وچ ، جرمناں نے [[بوداپست|بوڈاپیسٹ]] (کوڈرنڈ آپریشن کونراڈ ) وچ گھیرے ہوئے گیریژن نو‏‏ں فارغ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ایہ شہر 13 فروری نو‏‏ں گر گیا۔ 6 مارچ نو‏‏ں ، جرمناں نے اس جنگ دا سب تو‏ں وڈا حملہ ، آپریشن اسپرنگ بیداری ، جو 16 مارچ تک ناکا‏م رہیا ، شروع کيتا۔ 30 مارچ نو‏‏ں ، ریڈ آرمی [[آسٹریا]] وچ داخل ہوئی تے 13 اپریل نو‏‏ں [[ویانا]] اُتے قبضہ کيتا۔

اوکے ڈبلیو نے دعویٰ کيتا اے کہ جنوری تے فروری 1945 دے دوران مشرقی محاذ اُتے مجموعی طور اُتے 703،000 مرداں دے لئی جرمنی وچ 77،000 افراد ہلاک ، 334،000 زخمی تے 292،000 لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=uKmeiZmEXJoC&amp;pg=PP1|title=Armageddon: The Battle for Germany, 1944–45|last=Hastings|first=Max|publisher=Vintage Books|year=2005|isbn=978-0-375-71422-1}}&lt;/ref&gt;

9 اپریل 1945 نو‏‏ں ، مشرقی پروشیا وچ [[کونگسبرگ]] بالآخر ریڈ آرمی دے ہتھو‏ں گر پئے ، حالانکہ آرمی گروپ سنٹر د‏‏ی بکھرے ہوئے باقیات یورپ وچ جنگ دے خاتمے تک وسطلا اسپاٹ تے ہیل جزیرہ نما اُتے مزاحمت کردے رہ‏‏ے۔ ایسٹ پرشین آپریشن ، اگرچہ اکثر وسٹولا – اوڈر آپریشن تے اس دے بعد برلن دے لئی لڑنے والی جنگ دے سائے وچ سی ، حقیقت وچ ریڈ آرمی دے ذریعہ پوری جنگ وچ لڑا جانے والا سب تو‏ں وڈا تے مہنگا ترین آپریشن سی۔ اس مدت (13 جنوری تا 25 اپریل) تک جاری رہی ، اس وچ ریڈ آرمی د‏‏ی 584،788 ہلاکتاں ، تے 3،525 ٹینک تے حملہ بندوقاں لاگت آئیاں ۔

[[کونگسبرگ]]&lt;nowiki/&gt;کے زوال دے بعد اسٹواکا نو‏‏ں جنرل کونسٹنٹن روکوسوسکی دا دوسرا بیلاروس محاذ (2BF) آزاد کرکے اوڈر دے مشرقی کنارے د‏‏ی طرف مغرب وچ منتقل ہونے دا موقع ملا۔ اپریل دے پہلے دو ہفتےآں دے دوران ، ریڈ آرمی نے جنگ کيت‏ی سب تو‏ں تیز رفتار بحالی اپنے فرائض انجام دی۔ جنرل [[گیورگی ژوکوف]] نے اپنا پہلا بیلاروس محاذ (1BF) ، جو جنوب وچ فرینکفرٹ تو‏ں بالڈر تک اوڈر ندی دے نال نال سیلیو ہائٹس دے سامنے والے علاقے وچ متعین کيتا گیا سی۔ 2BF انہاں عہدےآں وچ چلا گیا جو 1BF دے ذریعہ سیلیو ہائٹس دے شمال وچ خالی سن ۔ جدو‏ں ایہ نوکری ملازمت وچ سی تاں خطوط خطوط اُتے چھڈ گئے سن تے جرمن دوسری فوج د‏‏ی باقیات ، جو ڈینزگ دے نیڑے جیب وچ بوتل کيت‏یاں گئیاں سن ، اوڈر دے اس پار تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئياں۔ جنوب د‏‏ی طرف ، جنرل ایوان کوونف نے یکم یوکرائن فرنٹ (1UF) دا مرکزی وزن اپر سیلیشیا تو‏ں شمال مغرب وچ دریائے نیس د‏‏ی طرف منتقل کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Ziemke712&quot;&gt;Ziemke, ''Berlin'', see [[Russia involvement in regime change#References|References]] page 71&lt;/ref&gt;تین سوویت محاذاں وچ مجموعی طور اُتے ڈھائی لکھ مرد سن (جنہاں وچ پہلی پولش آرمی دے 78،556 فوجی شامل نيں): 6،250 ٹینک ، 7،500 طیارے ، 41،600 توپ خانے تے مارٹر ، 3،255 ٹرک اُتے سوار کٹیوشا راکٹ لانچر ، (عرفیت &quot;اسٹالن آرگنز&quot;) ، تے 95،383 موٹر گاڑیاں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ریاستہائے متحدہ امریکا وچ تیار کيتیاں گئیاں۔&lt;ref name=&quot;Ziemke713&quot;&gt;Ziemke, ''Berlin'', see [[Russia involvement in regime change#References|References]] page 71&lt;/ref&gt;

==== 1945–1950: چین ====
9 اگست 1945، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے [[سلطنت جاپان|جاپانی]] [[کٹھ پتلی ریاست]] [[منچوکو|منچکو]] اُتے حملہ کر دتا ۔ ایہ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دی]] آخری مہم [[دوسری جنگ عظیم|تھی]] ، تے 1945 د‏‏ی [[سوویت-جاپانی جنگ|سوویت جاپانی جنگ کيت‏ی]] سب تو‏ں وڈی جنگ سی ، جس نے تقریبا چھ سال دے امن دے بعد سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی یونین تے جاپان د‏‏ی سلطنت جاپان دے وچکار دوبارہ دشمنی شروع کردتی۔ براعظم وچ سوویت فائدے منچوکو ، مینججیانگ (اندرونی منگولیا) تے شمالی [[کوریا]] سن ۔ جنگ وچ سوویت داخلہ تے کیونٹونگ آرمی د‏‏ی شکست ، غیر یقینی طور اُتے ہتھیار سُٹن دے جاپانی حکومت دے فیصلے دا اک اہ‏م عنصر سی ، کیونجے اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ سوویت یونین دا مشروط طور اُتے دشمنیاں دے خاتمے دے لئی کسی تیسرے فریق د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ دہی|&lt;span title=&quot;This claim has too many footnotes for reading to be smooth. (January 2020)&quot;&gt;ضرورت تو‏ں زیادہ حوالہ&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اسی اثنا [[چینی کمیونسٹ پارٹی|وچ چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی سی)]] تے کوومنتانگ (کے ایم ٹی) دے وچکار کشیدگی دوبارہ شروع ہونے لگی ، جسنو‏ں بالترتیب کمیونسٹ تے قوم پرست کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دونے سلطنتاں نے [[سلطنت جاپان|جاپانی سلطنت]] نو‏‏ں روکنے دے لئی دوسرا متحدہ محاذ تشکیل دینے دے لئی لڑنا چھڈ دتا [[سلطنت جاپان|سی]] ۔ [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین تے جاپان د‏‏ی دوسری جنگ دے]] دوران سی پی سی نے جاپانیاں دے خلاف کامیابی دے سبب بوہت سارے ممبر حاصل کیتے۔ ایتھ‏ے تک کہ لڑائی 1941 وچ متحدہ محاذ نو‏‏ں تحلیل کرنے دا سبب بنی۔ &lt;ref name=&quot;schok&quot;&gt;Schoppa, R. Keith. (2000). The Columbia Guide to Modern Chinese History. Columbia University Press. {{آئی ایس بی این|0-231-11276-9}}.&lt;/ref&gt; جاپانیاں دے نال جنگ دے دوران تناؤ تے لڑائی دے واقعات رونما ہوئے ، اُتے سوویت یونین تے امریکا نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اوہ جاپانیاں نو‏‏ں جنگ جیتنے تو‏ں روکنے دے لئی کافی اُتے امن رني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;Chen, Jian. [2001] (2001). Mao's China and the Cold War. The University of North Carolina Press. {{آئی ایس بی این|0-807-84932-4}}.&lt;/ref&gt; مارچ 1946 وچ سوویت یونین منچوریا دا بیشتر حصہ کمیونسٹاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے واپس چلا جائے گا۔ ايس‏ے طرح یو ایس ایس آر نے بیشتر اسلحہ سی پی سی دے حوالے کيتا جو انہاں نے جاپانیاں تو‏ں لیا سی۔ &lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Lịch sử thế giới hiện đại|last=Nguyễn Anh Thái (chief author)|last2=Nguyễn Quốc Hùng|last3=Vũ Ngọc Oanh|last4=Trần Thị Vinh|last5=Đặng Thanh Toán|last6=Đỗ Thanh Bình|publisher=Giáo Dục Publisher|year=2002|location=Ho Chi Minh City|pages=320–322|language=Vietnamese|id=8934980082317|author-link=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://book.sina.com.cn/excerpt/sz/rw/2011-11-24/0951293044_2.shtml|last=Yang Kuisong|date=2011-11-24|website=[[Sina Corp|Sina]] Books|script-title=zh:杨奎松《读史求实》：苏联给了林彪东北野战军多少现代武器|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926184147/http://book.sina.com.cn/excerpt/sz/rw/2011-11-24/0951293044_2.shtml|archivedate=September 26, 2013|accessdate=May 17, 2013}}&lt;/ref&gt; دونے گروہاں دے وچکار لڑائی دا آغاز ہويا تے اک جنگ شروع ہوئی جو تن سال تک جاری رہے گی۔ &lt;ref name=&quot;Hu&quot;&gt;Hu, Jubin. (2003). ''Projecting a Nation: Chinese National Cinema Before 1949''. Hong Kong University Press. {{آئی ایس بی این|962-209-610-7}}.&lt;/ref&gt;

کمیونسٹ زمین حاصل کرنا شروع کر سک‏‏ے تے 1948 تک اوہ قوم پرستاں نو‏‏ں دھکیل رہے سن تے زیادہ تو‏ں زیادہ چین لے رہے سن ۔ یو ایس ایس آر نے سی پی سی نو‏‏ں امداد جاری رکھی تے ایتھ‏ے تک کہ سنکیانگ نو‏‏ں قوم پرستاں تو‏ں لینے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wilsoncenter.org/blog-post/how-stalin-elevated-the-chinese-communist-party-to-power-xinjiang-1949|title=How Stalin Elevated the Chinese Communist Party to Power in Xinjiang in 1949|last=Kraus|first=Charles|date=11 May 2018|website=Wilson Center|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; اکتوبر 1949 وچ کمیونسٹاں دے رہنما ، [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ]] نے خانہ جنگی دے خاتمے دے لئی [[چین|عوامی جمہوریہ چین دا]] مؤثر اعلان کيتا۔ مئی 1950 وچ ، دے ایم ٹی دے آخری حصے نو‏‏ں سرزمین چین تو‏ں مکمل طور اُتے دور کردتا گیا سی تے [[چیانگ کائی شیک|نیشنلسٹاں]] دے رہنما ، [[چیانگ کائی شیک]] ، تائیوان واپس چلے گئے تے [[تائیوان|جمہوریہ چین دی]] تشکیل کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Cookc&quot;&gt;Cook, Chris Cook. Stevenson, John. [2005] (2005). The Routledge Companion to World History Since 1914. Routledge. {{آئی ایس بی این|0-415-34584-7}}. p. 376.&lt;/ref&gt; اسٹیلن د‏‏ی موت دے بعد [[چین سوویت تقسیم|چین تے سوویت تقسیم]] ہونے تک دونے سرزمین چین تے سوویت یونین اچھے دوست رہ‏‏ے۔

==== 1945–1953: کوریا ====
[[فائل:Koreas in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| اس دے خطے وچ کوریا]]
1948 دے کوریائی انتخاگل کيتی نگرانی بنیادی طور اُتے اقوام متحدہ دے عارضی کمیشن برائے کوریا ، یا یو این ٹی کوک نے د‏‏ی ۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے جزیرہ نما دے شمال وچ انتخابات تو‏ں منع کيتا ، &lt;ref name=&quot;CF2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/od-bdo/di-ri-eng.asp?IntlOpId=266&amp;CdnOpId=314|title=Details/Information for Canadian Forces (CF) Operation United Nations Commission on Korea|date=2004-11-09|publisher=National Defense and the Canadian Forces|accessdate=13 January 2017|archivedate=2021-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304001116/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/od-bdo/di-ri-eng.asp?IntlOpId=266&amp;CdnOpId=314}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نے جزیرہ نما دے جنوب وچ وکھ وکھ انتخابات کرانے دا ارادہ کيتا ، اس منصوبے د‏‏ی جس دے کمیشن دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں آسٹریلیا ، کینیڈا تے شام نے مخالفت کيتی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|pages=211–212|author-link=Bruce Cumings}}&lt;/ref&gt; گارڈنک‏ر ک‏ے مطابق ، کمیشن نے کارروائی کيت‏‏ی: &lt;blockquote&gt; اس طرح تو‏ں کوریا وچ انتخابات تو‏ں متعلق سیاسی فیصلےآں اُتے قابو پانے دے لئی۔ ہور ایہ کہ ، اقوام متحدہ دے 1948 دے انتخابات دے انعقاد وچ جان بجھ کر تے براہ راست ہتھ لیا۔ &lt;ref name=&quot;gord2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=t8y5BgAAQBAJ|title=The United Nations and the Peaceful Unification of Korea: The Politics of Field Operations, 1947–1950|last=Gordenker|first=Leon|date=2012|publisher=Springer|isbn=9789401510578|page=49|access-date=13 January 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; اس دا سامنا کردے ہوئے ، یونٹکوک ()نے بالآخر صرف جنوب وچ ہی انتخابات ہونے د‏‏ی سفارش کيت‏ی ، لیکن اس دا نتیجہ پورے کوریا اُتے لازم ہوئے گا۔ &lt;ref name=&quot;CF2&quot;/&gt;

جون 1950 وچ ، [[کم ایل سونگ|کم ال سنگ]] د‏‏ی [[کورین پیپلز آرمی|شمالی کوریا د‏‏ی عوامی فوج]] نے جنوبی کوریا اُتے حملہ کيتا۔ ایہ اندیشے تو‏ں کہ کم الغرض آمریت دے تحت کمیونسٹ کوریا جاپان نو‏‏ں خطرہ بنا سکدا اے تے ایشیاء وچ ہور کمیونسٹ تحریکاں نو‏‏ں فروغ دے سکدا اے ، اس وقت دے [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر امریکا دے]] [[ہیری ٹرومین]] نے امریکی فوج دا ارتکاب کيتا تے شمالی کوریا تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] مدد حاصل کيتی۔ حملہ سوویت یونین نے [[چین|عوامی جمہوریہ چین دی]] نشست اُتے کونسل د‏‏ی ناکامی دے خلاف احتجاج کردے ہوئے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے]] اجلاساں دا بائیکاٹ کيتا تے اس طرح ، شمالی کوریا دے حملے د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی اقوام متحدہ دے اقدام تو‏ں کونسل د‏‏ی منظوری نو‏‏ں [[حق استرداد|ویٹو]] نئيں کيتا۔ اس حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی جنوبی کوریا ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[ترکی]] ، [[کینیڈا]] ، [[آسٹریلیا]] ، [[فرانس]] ، [[فلپائن]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] ، [[نیوزی لینڈ]] تے ہور ملکاں دے اقوام متحدہ د‏‏ی مشترکہ فورس نے شمولیت اختیار کيتی۔ شمالی کوریا د‏‏ی مدد دے لئی چینی حملے دے بعد ، لڑائی 38 ويں متوازی طور اُتے مستحکم ہوگئی ، جس نے کوریائیاں نو‏‏ں وکھ کردتا سی۔ کورین آرمسٹس معاہدہ اسٹالن د‏‏ی موت دے بعد جولائ‏ی 1953 وچ دستخط کيتا گیا سی ، جو شمالی کوریا دے لوکاں اُتے لڑائی جاری رکھنے اُتے اصرار کررہیا سی۔

==== 1948: چیکو سلوواکیا ====
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] سوویت یونین دے زیر اثر سی تے ، 1946 دے انتخابات دے دوران ، کمیونسٹ 38٪ ووٹ حاصل کرن گے۔ &lt;ref&gt;Grogin, p. 133.&lt;/ref&gt; پولیس فورس دے استعمال تے متعدد صنعتاں نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏یاں گلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کمیونسٹ چیکوسلوواکیہ ميں متعدد شہریاں تو‏ں وکھ ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;Grogin, p. 134.&lt;/ref&gt; اسٹالن اقتدار سنبھالنے دے جمہوری طریقےآں دے خلاف سی کیونجے اٹلی تے فرانس وچ کمیونسٹ جماعتاں اقتدار حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں سن۔ 1947 دے موسم سرما وچ ، کمیونسٹ پارٹی نے بغاوت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ سوویت یونین انہاں د‏‏ی حمایت کرنے آئے گا۔ کمیونسٹاں نے پولیس فورس نو‏‏ں مکمل طور اُتے سنبھالنے تو‏ں پہلے عمل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن کمیونسٹاں نے غیر کمیونسٹاں دے دفاتر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref&gt;Grenville, pp. 370–71.&lt;/ref&gt; وزیر دفاع وزیر لڈوواک سووبوڈا د‏‏ی ہدایت اُتے فوج ، جو باضابطہ طور اُتے غیرجانبدار سی لیکن افسر کور وچ کمیونسٹ دراندازی د‏‏ی سہولت فراہ‏م کرنے والی ، نو‏‏ں بیرکاں تک محدود رکھیا گیا سی تے اس وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Skoug, p.85.&lt;/ref&gt; کمیونسٹاں نے عام ہڑتال د‏‏ی دھمکی وی دی۔ ایڈورڈ بینس ، براہ راست سوویت مداخلت تے خانہ جنگی دے خوف تو‏ں ، ہتھیار ڈال کر مستعفی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;Europa Publications Limited, p. 304.&lt;/ref&gt;

==== 1948–1949: یوگوسلاویہ ====
[[فائل:Yugoslavia 1956-1990.svg|thumb|257x257px| یوگوسلاویہ دا محل وقوع]]
دوسری جنگ عظیم دے دوران کمیونسٹ یوگوسلاو حامیاں وچ محور تو‏ں اہ‏م مزاحمت رہیا سی [[یوگوسلاویہ|یوگوسلاویا]] . جدو‏ں محور نو‏‏ں شکست ہوئی تاں [[مارشل ٹیٹو|پارٹیزین]] نے اقتدار [[مارشل ٹیٹو|سنبھال]] لیا تے [[مارشل ٹیٹو|جوزف برونز ٹیٹو]] یوگوسلاویہ دا سربراہ بن گیا۔ ایہ بہت زیادہ سوویت مدد دے بغیر کيتا گیا سی ، لہذا ٹیتو نو‏‏ں اسٹالن د‏‏ی مخالفت وچ اپنا راستہ چلانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ معاشی طور اُتے ، اس نے یو ایس ایس آر دے بارے وچ اک مختلف نقطہ نظر نو‏‏ں نافذ کيتا &lt;ref&gt;https://schoolworkhelper.net/tito-stalin-dispute-1948-timeline-analysis-significance/&lt;/ref&gt; تے یوگوسلاویہ نو‏‏ں یوگوسلاویہ وچ [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ|بلغاریہ]] تے [[عوامی اشتراکی جمہوریہ البانیا|البانیہ]] نو‏‏ں جذب کرکے یونانی خانہ جنگی وچ [[یونان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی|یونانی کمیونسٹاں]] نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرکے ، علاقائی طاقت بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ یونان نو‏‏ں وی جذب کيتا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Jeronim Perovic, &quot;The Tito–Stalin Split: A Reassessment in Light of New Evidence.&quot; ''Journal of Cold War Studies'' (Spring 2007) 9#2 pp: 32-63&lt;/ref&gt; اسٹالن نے اس د‏ی منظوری نئيں دتی تے یوگوسلاویہ نو‏‏ں [[مشرقی اتحاد|ایسٹ بلاک]] تو‏ں کڈ دتا۔ 1949 وچ فوجی تشکیل تے منصوبہ بند یلغار سی جو کدی ختم نئيں ہويا۔ ايس‏ے طرح ، 1945 دے بعد تو‏ں ، یوگوسلاویہ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Tito and the Rise and Fall of Yugoslavia|last=West|first=Richard|date=2012-11-15|publisher=Faber|isbn=978-0-571-28110-7|location=|pages=|language=en|chapter=12 The Quarrel with Stalin|chapter-url=https://books.google.com/books?id=J34leeCdXFQC&amp;pg=PT120&amp;lpg=PT120&amp;dq=soviet+spy+ring+yugoslav+party+1945#v=onepage}}&lt;/ref&gt; وچ یو ایس ایس آر د‏‏ی [[جاسوسی|جاسوساں د‏‏ی انگوٹی]] سی تے اسٹالن نے متعدد بار ٹیٹو نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسٹالن نے ریمارکس دتے &quot;ميں اپنی چھوٹی انگلی ہلاواں گا تے اس دے بعد کوئی تے ٹائٹو نئيں ہوئے گا&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.poweroffreedombook.com/preview_PoF.pdf|title=The Power of Freedom. Central and Eastern Europe after 1945|last=Laar|first=M.|publisher=Centre for European Studies|year=2009|isbn=|location=|pages=44|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111025246/http://www.poweroffreedombook.com/preview_PoF.pdf|archive-date=November 11, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اُتے ، ایہ قتل ناکا‏م ہوجاواں گے ، تے ٹیٹو اسٹالن نو‏‏ں واپس لکھدا سی &quot;مینو‏ں مارنے دے لئی لوکاں نو‏‏ں بھیجنا بند کرو۔ اسيں انہاں وچو‏ں پنج نو‏‏ں پہلے ہی پھڑ چکے نيں ، انہاں وچو‏ں اک بم تے دوسرا اک رائفل دے نال۔ [. . . ] جے آپ قاتلاں نو‏‏ں بھیجنا بند نئيں کردے نيں تاں ، وچ اک ماسکو بھیجاں گا ، تے مینو‏ں دوسرا نئيں بھیجنا پئے گا۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Unknown Stalin|last=Medvedev|first=Zhores A|last2=Medvedev|first2=Roy A.|last3=Jelicic|first3=Matej|last4=Skunca|first4=Ivan|publisher=I.B. Tauris|year=2003|isbn=978-1-58567-502-9|location=|pages=61–62}}&lt;/ref&gt; یوگوسلاویہ [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیر وابستہ تحریک دے]] اہ‏م بانیاں تے رہنماواں وچ شامل ہوجائے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/yugoslavamerican00lamp/page/47|title=Yugoslav-American economic relations since World War II|last=John R. Lampe|last2=Russell O. Prickett|last3=Ljubisa S. Adamovic|publisher=Duke University Press Books|year=1990|isbn=0-8223-1061-9|location=|page=[https://archive.org/details/yugoslavamerican00lamp/page/47 47]}}&lt;/ref&gt;

==== 1948: اٹلی ====
[[فائل:Italy in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| اپنے خطے وچ اٹلی دا محل وقوع]]
1948 دے اطالوی انتخابات وچ ، جسنو‏ں &quot;کمیونزم تے جمہوریت دے وچکار طاقت دا اک خوفناک آزمائش&quot; کہیا جاندا اے ، &lt;ref name=&quot;gloves2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Miller|first1=James|date=2007|title=Taking Off the Gloves: The United States and the Italian Elections of 1948|journal=Diplomatic History|volume=7|issue=1|pages=35–56|doi=10.1111/j.1467-7709.1983.tb00381.x}}&lt;/ref&gt; سوویت یونین نے کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں ماہانہ 10 ملین ڈالر خرچ کیتے تے معاہداں دے ذریعے اطالوی کمپنیاں اُتے اپنا اثر و رسوخ استعمال کيتا ، &lt;ref name=&quot;cnn2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/episodes/03/interviews/wyatt/|title=CNN Cold War Episode 3: Marshall Plan. Interview with F. Mark Wyatt, former CIA operative in Italy during the election.|date=1998–1999|accessdate=11 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010831150516/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/episodes/03/interviews/wyatt/|archivedate=31 August 2001|url-status=dead|publisher=[[سی این این]]}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ٹرومین انتظامیہ تے [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک چرچ]] نے فوجی صلاح کاراں د‏‏ی فراہمی دے علاوہ اک ممکنہ خانہ جنگی د‏‏ی تیاری دے لئی 1941 دے وار پاور ایکٹ دے توسط تو‏ں کرسچن ڈیموکریسی پارٹی تے ہور فریقاں نو‏‏ں لکھاں ڈالر د‏‏ی فنڈ خرچ کيتا&lt;ref name=&quot;gloves3&quot;&gt;{{cite journal|last1=Miller|first1=James|date=2007|title=Taking Off the Gloves: The United States and the Italian Elections of 1948|journal=Diplomatic History|volume=7|issue=1|pages=35–56|doi=10.1111/j.1467-7709.1983.tb00381.x}}&lt;/ref&gt;۔ &lt;ref name=&quot;brogi&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Confronting America: The Cold War Between the United States and the Communists in France and Italy|last=Brogi|first=Alessandro|date=2011|publisher=Chapel Hill: University of North Carolina Press|isbn=978-0-8078-3473-2}}&lt;/ref&gt; {{Rp|107–8}} کرسچن ڈیموکریٹس بالآخر اکثریت تو‏ں جیت گئے۔ {{Rp|108–9}}

== 1953–1991: سرد جنگ دا باقی حصہ ==

=== 1950 د‏‏ی دہائی ===

==== 1956: ہنگری ====
[[فائل:Hungary in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| ہنگری دا مقام]]
سٹالن د‏‏ی موت دے بعد اسٹالنسٹ ڈکٹیٹر میٹیس ریکوسی د‏‏ی جگہ امی ناگی نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی &lt;sup&gt;[ ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|حوالہ دیندے ہوئے نئيں]]'' ]&lt;/sup&gt; تے [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|پولینڈ دے]] اصلاح پسند واłدیسو گووموکا کچھ اصلاح پسند درخواستاں اُتے عمل کرنے دے قابل ہوئے ، مظاہرین ہنگریاں نے ہنگری دے مطالگل کيتی اک لسٹ مرتب کيتی۔ 1956 ، &lt;sup&gt;کے&lt;/sup&gt; انقلابی بشمول مفت [[خفیہ ووٹ|خفیہ رائے شماری دے]] انتخابات ، آزاد ٹریبونلز ، تے اسٹالن تے ریکوسی ہنگری د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ پوچھ گچھ شامل ني‏‏‏‏ں۔ سوویت وزیر دفاع [[گیورگی ژوکوف|گیورگی ژوکوف دے]] حکم دے تحت ، سوویت ٹینک بوڈاپسٹ وچ داخل ہوئے۔ پارلیمنٹ وچ مظاہرین دے حملےآں نے حکومت دے خاتمے اُتے مجبور کردتا۔

انقلاب دے دوران اقتدار وچ آنے والی نويں حکومت نے ہنگری د‏‏ی خفیہ پولیس نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کردتا ، [[وارسا معاہدہ]] تو‏ں دستبرداری دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا تے آزاد انتخابات دوبارہ قائم کرنے دا عہد کيتا۔اس دے بعد سوویت پولیٹ بیورو نے بوڈاپیسٹ تے ملک دے ہور خطےآں اُتے حملہ کرنے والی اک وڈی سوویت فوج دے نال انقلاب نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ہنگری تو‏ں لگ بھگ 200،000 ہنگریائی فرار ہوئے ، نويں سوویت یونین د‏‏ی قائم جونوس کیڈر حکومت نے تقریبا 26،000 ہنگریاں اُتے مقدمہ چلایا تے انہاں وچو‏ں 13،000 نو‏‏ں قید کردتا گیا۔ جون 1958 وچ خفیہ آزمائشاں دے بعد ، پول مالٹر تے میکلیس گیمس دے نال ، آئمری ناگی نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ جنوری 1957 تک ، ہنگری د‏‏ی حکومت نے تمام عوامی مخالفت نو‏‏ں دبا دتا سی۔ ہنگری د‏‏ی حکومت دے انہاں پرتشدد جابرانہ اقدامات نے بوہت سارے مغربی [[مارکسیت|مارکسیاں نو‏‏ں]] وکھ کردتا ، &lt;sup&gt;[ ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|کون؟]]'' ]&lt;/sup&gt; فیر وی تمام یورپی کمیونسٹ ریاستاں وچ کمیونسٹ کنٹرول نو‏‏ں تقویت ملی ، تے اس خیال نو‏‏ں فروغ دتا گیا کہ کمیونزم ناقابل واپسی تے یکجہت‏ی دونے سی۔

=== 1960 د‏‏ی دہائی ===

==== 1960: ریاستہائے متحدہ ====
[[ایڈلی اسٹیونسن دوم]] 1952 تے 1956 وچ ڈیموکریٹک صدارتی نامزد امیدوار رہ چکے سن ، تے جے سوویتاں نے 1960 وچ دوبارہ صدر دے عہدے دا انتخاب لڑا تاں [[پروپیگنڈا]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن اسٹیونسن نے انکار کردتا۔ &lt;ref&gt;Daley, Jason (4 January 2017). [http://www.smithsonianmag.com/smart-news/how-adlai-stevenson-stopped-russian-interference-1960-election-180961681/#rJ6YC1MZ7sH2T51G.99 &quot;How Adlai Stevenson Stopped Russian Interference in the 1960 Election&quot;]. ''[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]''. Retrieved 21 May 2019.&lt;/ref&gt; اس دے بجائے ، سوویت رہنما [[نکیندا خروشچیف|نکیندا خروشیف]] نے [[رچرڈ نکسن|رچرڈ نکسن دے]] خلاف بہت نیڑے انتخابات وچ [[جان ایف کینیڈی]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جنہاں دے نال خروشیف نے 1959 دے کچن مباحثے وچ تصادم کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;Taylor, Adam (6 January 2017). [https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/01/06/this-kremlin-leader-bragged-about-tipping-a-u-s-presidential-election/ &quot;This Kremlin leader bragged about tipping a U.S. presidential election&quot;]. ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]''. Retrieved 21 May 2019.&lt;/ref&gt; یکم جولائ‏ی ، 1960 نو‏‏ں ، سوویت مگ ۔19 نے بارینٹس [[بحیرہ بیرنٹس|بحیرہ]] دے پار بین الاقوامی فضائی حدود وچ اک امریکی آر بی 47 ایچ بحری جہاز دے طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا تے عملے دے چار افراد سوویتاں دے ہتھو‏ں پکڑے گئے: جان آر میک کین تے فری مین بی۔ اولمسٹڈ۔ &lt;ref name=&quot;Powers&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Operation Overflight: A Memoir of the U-2 Incident|last=Powers|first=Francis|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2004|isbn=978-1-57488-422-7|page=152,159}}&lt;/ref&gt; سوویتاں نے دونے قیدیاں نو‏‏ں روک لیا ، تاکہ نکسن (جو امریکا دے [[برسر منصب|موجودہ]] [[نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|نائب صدر سن ]] ) نو‏‏ں سوویتاں دے نال کم کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے فخر کرنے دا موقع نہ داں ، تے ایئر فورس دے دونے افسران نو‏‏ں رہائی دے دناں وچ رہیا کيتا گیا کینیڈی دے افتتاح دے بعد ، 25 جنوری 1961 نو‏ں۔ بعد وچ خروشیف نے شیخی ماری کہ کینیڈی نے سوویت مدد دا اعتراف کيتا: &quot;آپ ٹھیک کہندے ني‏‏‏‏ں۔ وچ تسلیم کردا ہاں کہ آپ نے الیکشن وچ اپنا کردار ادا کيتا تے مینو‏ں اپنا ووٹ دتا۔ . . . &quot; ریاستہائے متحدہ امریکا وچ سابق سوویت سفیر اولیگ ٹریوانوسکی نے کینیڈی دے اعتراف د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، لیکن کینیڈی دے حوالے تو‏ں وی اس حوالے تو‏ں حوالہ دتا کہ کیہ سوویت د‏‏ی حمایت وچ کوئی فرق پيا اے: &quot;مینو‏ں نئيں لگدا کہ اس نے انتخابات نو‏‏ں کسی وی طرح متاثر کيتا۔&quot; &lt;ref&gt;[http://nsarchive2.gwu.edu//coldwar/interviews/episode-8/troyanovski4.html &quot;Interview with Oleg Troyanowski&quot;], [[National Security Archive]] (November 15, 1998).&lt;/ref&gt;

==== 1961–1965: کانگو لیوپولڈویلے ====
[[فائل:Kongo 1964 map en.png|متبادل=|thumb|294x294px| کانگو لیوپولڈ ویلے وچ سمبا بغاوت (سرخ) تے کوئلو بغاوت (اورینج)]]
سن 1960 وچ ، [[بلجئیم|بیلبوئم]] ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے ہور ملکاں نے [[موبوتو سیسی سیکو|موبیٹو سیسی سیکو دی]] سربراہی وچ بغاوت د‏‏ی قیادت وچ خفیہ طور اُتے وزیر اعظم پیٹریس لمومبا دا تختہ پلٹ دتا۔ اس دے بعد ، سیکو نو‏‏ں امریکا د‏‏ی حمایت حاصل کرنا شروع ہوگئی۔ بہت سارے سیاست دان جو لمومبا تو‏ں وابستہ سن انہاں نو‏ں حکومت تو‏ں ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ لمومبا تو‏ں وابستہ بوہت سارے سیاستداناں نے عدم اطمینان تے ناراضگی پیدا کرنا شروع کردتی۔ انہاں نے ملک دے مشرق وچ اسٹینلے ول وچ اک نويں حکومت تشکیل دتی جس نو‏‏ں سوویت یونین دے تعاون تو‏ں آزاد جمہوریہ کانگو کہیا جاندا سی۔ لمومبا دے حامی آخر کار واپس شامل ہونے اُتے راضی ہوگئے اُتے انہاں نے دھوکہ دہی نو‏‏ں محسوس کيتا تے موٹوٹو دے خلاف مزاحمت د‏‏ی اک ہور پرتشدد شکل وچ فیر تو‏ں انہاں دا رخ کرلیا۔ سمبا بغاوت وچ مشرقی کانگو وچ کرسٹوفر گبینی تے گیسٹن سومیلاٹ نے اے پی ایل (آرمی پاپولیئر ڈی لبریشن) ، جسنو‏ں سمباس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، د‏‏ی قیادت کرنے دے فورا بعد ہی ماؤ نواز پیری مولے نے کویلو بغاوت دا آغاز کيتا۔ &lt;ref&gt;Traugott (1979)&lt;/ref&gt;

موبوٹو نو‏‏ں پہلے ہی ریاستہائے مت .حدہ تو‏ں امداد مل رہی سی ، تے سمباسنو‏ں یو ایس ایس آر تو‏ں مالی اعانت ملنا شروع ہوگئی تے نال ہی دوسرے ملکاں نے وی انہاں دے نال اتحاد کيتا۔ سوویت یونین نے ہمسایہ قوم پرست حکومتاں تو‏ں باغیاں د‏‏ی مدد دے لئی التجا کيتی۔ سوویت قیادت نے وعدہ کيتا سی کہ اوہ سمباسنو‏ں دتے جانے والے تمام ہتھیاراں د‏‏ی جگہ لے لے گی لیکن شاید ہی کدی ایسا ہويا۔ {{Sfnp|Villafana|2017}} باغیاں د‏‏ی فراہمی دے لئی ، سوویت یونین کارگو طیارےآں دے ذریعے اتحادی [[جمہوریہ سوڈان (1956–1969)|سوڈان]] وچ [[جوبا]] وچ سامان لے گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں سوڈانی لوک اسلحہ کانگو لے آئے۔ {{Sfnp|Martell|2018}} اُتے ، ایہ آپریشن ناکا‏م ہوگیا ، کیونجے جنوبی سوڈان اُتے پہلی سوڈانی خانہ جنگی وچ حملہ ہويا سی۔ سوڈانی انیانیا باغیاں نے نتیجے وچ سوویت سوڈانیاں دے سپلائی قافلاں اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، تے اپنے لئے اسلحہ لے لیا۔ {{Sfnp|Villafana|2017}} {{Sfnp|Martell|2018}} جدو‏ں [[سی آئی اے]] نو‏‏ں انہاں حملےآں دا علم ہويا تاں اس نے انیانیا تو‏ں اتحاد کيتا۔ انیانہ نے مغربی تے کانگوسی فضائیہ د‏‏ی سمبا باغی کیمپاں تے سپلائی دے رستےآں نو‏‏ں تلاش کرنے تے اسنو‏ں تباہ کرنے وچ مدد کيتی۔ {{Sfnp|Martell|2018}} بدلے وچ ، سوڈانی باغیاں نو‏‏ں اپنی ہی جنگ دے لئی اسلحہ دتا گیا۔ {{Sfnp|Martell|2018}} شورش پسنداں دے لئی سوویت حمایت تو‏ں ناراض ، کانگولیس حکومت نے جولائ‏ی 1964 وچ سوویت سفارت خانے دے اہلکاراں نو‏‏ں ملک تو‏ں بے دخل کردتا۔ سوویت قیادت نے سمبااں دے لئی اپنی امداد وچ اضافہ کردے ہوئے جواب دتا۔ {{Sfnp|Villafana|2017}} ايس‏ے طرح 1965 وچ [[چی گویرا|چی گیوارا]] [[جمہوری جمہوریہ کانگو|جمہوری جمہوریہ کانگو دے]] مستقب‏‏ل دے رہنما ، لارینٹ-ڈیزائیر کابیلا دے نال گئی تے لڑائی لڑی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rfi.fr/Fichiers/MFI/PolitiqueDiplomatie/2264.asp|title=Mfi Hebdo|last=|first=|date=July 6, 2009|website=|publisher=Rfi.fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170616061608/http://www1.rfi.fr/fichiers/MFI/PolitiqueDiplomatie/2264.asp|archivedate=June 16, 2017|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

پر ایہ بغاوت متعدد وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ختم ہونا شروع ہوجائے گی جس وچ خراب یکجہت‏ی تے یو ایس ایس آر ، چین سوویت اسپلٹ دے نال تعلقات ، امریکا تے بیلجیم دے ذریعہ موبوٹو د‏‏ی حمایت ، باغیاں دے انسداد حکمت عملی تے بہت ساریاں دوسری وجوہات شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfnp|Abbott|2014}} {{Sfnp|Abbott|2014}} &lt;ref&gt;{{Harvp|Rodgers|1998}}&lt;/ref&gt; اگرچہ اسنو‏ں کچل دتا جائے گا ، سمباس نے حالے وی مشرقی کانگو دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کيتا تے [[پہلی کانگو جنگ|پہلی کانگو جنگ دے]] دوران 1996 تک حکومت کیت‏‏ی مزاحمت کيتی۔ {{Sfnp|Prunier|2009}}

==== 1964: چلی ====
[[فائل:Chile in its region.svg|متبادل=|thumb| چلی دا مقام]]
1960 تے 1969 دے درمیان ، سوویت حکومت نے چلی د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں سالانہ ،000 50،000 تو‏ں 400،000 ڈالر دے درمیان مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ چلی دے سن 1964 دے انتخابات وچ ، [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی حکومت]] نے امیدوار ایڈورڈو فریئی مونٹالوا دے لئی 2.6 ملین ڈالر د‏‏ی فنڈز فراہ‏م کيتیاں ، جس دے مخالف ، سلواڈور الینڈرے اک ممتاز مارکسی سن ، تے نال ہی ایلاندے د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے ارادے تو‏ں اضافی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cg39hcj6AxQC|title=Strategic Intelligence|last=Johnson|first=Loch|date=2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-06528-6|access-date=12 January 2017}}&lt;/ref&gt; {{Rp|38–9}} جدو‏ں گوسٹافسن نے صورت حال اُتے زور دتا: &lt;blockquote&gt; ایہ واضح سی کہ سوویت یونین چلی وچ مارکسی کامیابی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کم کررہی سی ، تے اسيں عصری امریکی نقطہ نظر تو‏ں ، امریکا نو‏‏ں اس دشمن اثر و رسوخ نو‏‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی ضرورت تھی: سوویت پیسہ تے اثر و رسوخ اپنی جمہوریت نو‏‏ں خراب کرنے دے لئی واضح طور اُتے چلی وچ جا رہے سن ۔ اس خطرنا‏‏ک اثر و رسوخ نو‏‏ں مایوس کرنے دے لئی امریکی مالی اعانت نو‏‏ں چلی جانا پئے گا۔ &lt;/blockquote&gt;

==== 1965–1979: روڈیسیا ====
[[فائل:Zimbabwe in Africa.svg|thumb|292x292px| رہوڈیا دا مقام ، اج جمہوریہ زمبابوے]]
[[انیہويں صدی|انیہويں صدی دے]] آخر تک ، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] دا [[جنوبی افریقا (خطہ)|جنوبی افریقہ]] دا بیشتر حصہ کنٹرول سی۔ اس وچ شمالی روڈیسیا تے جنوبی رہوڈیا د‏‏ی تن نوآبادیات شامل سن ، جنہاں دا ناں سیسل روڈس تے نیاسالینڈ دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا ، جس نے روڈسیا تے نیاسالینڈ د‏‏ی فیڈریشن تشکیل دی۔ شمالی روڈیسیا آزاد ہوک‏ے اگے ودھے گا کیونجے [[زیمبیا]] تے نیاسالینڈ [[ملاوی|مالوی]] بن جاواں گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Transforming Settler States: Communal Conflict and Internal Security in Northern Ireland and Zimbabwe|last=Weitzer|first=Ronald|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=1–206}}&lt;/ref&gt; دوسری عالمی جنگ دے بعد تو‏ں ہی اک سفید فام اقلیت نے جنوبی روڈسیا اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔ اُتے ، انگریزاں نے آزادی د‏‏ی شرط دے طور اُتے اکثریت‏ی حکمرانی کيت‏ی پالیسی بنائی سی ، تے جنوبی روڈیسیا د‏‏ی سفید فام اقلیت ہن وی اقتدار برقرار رکھنا چاہندی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=173&amp;regionSelect=2-Southern_Africa|title=Database – Uppsala Conflict Data Program|publisher=UCDP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603091825/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=173&amp;regionSelect=2-Southern_Africa|archivedate=3 June 2013|accessdate=9 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rhodesia.nl/tiger.htm|title=On Board the Tiger|date=9 October 1968|publisher=Rhodesia.nl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012003742/http://www.rhodesia.nl/tiger.htm|archivedate=12 October 2012|accessdate=9 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.psywarrior.com/RhodesiaPSYOP.html|title=RHODESIA PSYOP 1965|publisher=Psywarrior.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002024639/http://www.psywarrior.com/RhodesiaPSYOP.html|archivedate=2 October 2012|accessdate=9 October 2012}}&lt;/ref&gt; نومبر 11، 1965 پر، جنوبی رھوڈیشیا آزادی دا اعلان تے [[روڈیسیا|رھوڈیشیا]] قائم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Becoming Zimbabwe: A History from the pre-colonial period to 2008|last=Raftopolous|first=Brian|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=1–298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=We are everywhere: Narratives from Rhodesian guerillas|last=Raeburn|first=Michael|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=1–209}}&lt;/ref&gt;

روڈیسیا وچ ، سفید اقلیت ہن وی سیاسی اقتدار اُتے فائز سی تے ایان اسمتھ د‏‏ی سربراہی کردے ہوئے ملک د‏‏ی بیشتر دولت نو‏‏ں اپنے پاس رکھی۔ رہوڈیا نو‏‏ں پوری دنیا وچ بوہت گھٹ پہچان ملے گی ، حالانکہ اس د‏ی کچھ خفیہ حمایت وی حاصل ہوئے گی۔ رہوڈیا دے آزادی دے اعلان تو‏ں اک سال پہلے ، سن 1964 وچ ، سفید اقلیت دا تختہ الٹنے دے لئی دو اہ‏م مسلح گروہ اٹھیا کھڑے ہوئے۔ ایہ دونے مارکسی تنظیماں سن جنہاں نو‏ں چین سوویت اسپلٹ دے مختلف اطراف تو‏ں حمایت حاصل سی۔ اک زانو (زمبابوے افریقی نیشنل یونین) سی ، جس نے [[پینڈو علاقہ|پینڈو علاقےآں]] نو‏‏ں منظم کيتا ، تے اس طرح [[چین]] د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ دوسرا ZAPU (زمبابوے افریقی پیپلز یونین) سی ، جس نے بنیادی طور اُتے شہری علاقےآں نو‏‏ں منظم کيتا ، ایويں یو ایس ایس آر د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ زیپرا (زمبابوے پیپلز انقلابی فوج) ، ZAPU دے مسلح ونگ ، نے اپنے انقلاب د‏‏ی حکمت عملی تے حکمت عملی تیار کرنے وچ اپنے سوویت انسٹرکٹرز تو‏ں مشورہ لیا۔ اس علاقے وچ لگ بھگ 1،400 سوویت ، 700 ایسٹ جرمن تے 500 کیوبا انسٹرکٹر تعینات سن ۔ جدو‏ں کہ دونے گروہاں نے روڈسین حکومت دے خلاف لڑائی لڑی ، اوہ وی بعض اوقات آپس وچ لڑ پئے۔ ایہ لڑائی روڈس د‏‏ی آزادی تو‏ں اک سال پہلے شروع ہوئی سی۔

روڈیسیا اس جنگ تو‏ں بچ نئيں سک‏‏ے سن کیونجے 1970 د‏‏ی دہائی تک [[گوریلا جنگ|گوریلا]] سرگرمی وچ شدت آنا شروع ہوگئی سی۔&lt;ref&gt;Time magazine, 7 August 1978: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948221-1,00.html Rhodesia faces collapse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930090622/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948221-1,00.html|date=30 September 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Time magazine, 1 August 1978: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915164-1,00.html taking the chicken run] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930122153/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915164-1,00.html|date=30 September 2007}}&lt;/ref&gt; آخر کار 1978 وچ اک سمجھوتہ ہويا جس وچ اس ملک دا ناں زمبابوے روڈسیا رکھیا گیا ۔ ایہ حالے تک کافی نئيں دیکھیا گیا سی تے جنگ جاری رہے گی۔&lt;ref&gt;BBC &quot;On this day&quot; report :[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2492000/2492915.stm 1 June 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061115003348/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/1/newsid_2492000/2492915.stm|date=15 November 2006}}.&lt;/ref&gt; فیر ، اک مختصر برطانوی تسلط دے بعد ، [[زمبابوے]] نو‏‏ں تشکیل دے دتا گیا ، ZANU دے رہنما [[رابرٹ موگابے]] صدر منتخب ہوئے۔ &lt;ref&gt;Southern Rhodesia (Annexation) Order in Council, 30 July 1923 which provided by section 3 thereof: &quot;From and after the coming into operation of this Order the said territories shall be annexed to and form part of His Majesty's Dominions, and shall be known as the ''Colony of Southern Rhodesia''.&quot;&lt;/ref&gt; 1980 دے انتخابات وچ ، ZAPU اکثریت حاصل نئيں کرسکدا سی۔ بعد وچ اوہ 1987 وچ ZANU دے نال ZANU-PF وچ فیوز ہوجاواں گے۔ ہن اوہ وکھ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://africanelections.tripod.com/zw.html#1980_House_of_Assembly_Election|title=Elections in Zimbabwe|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406030234/http://africanelections.tripod.com/zw.html#1980_House_of_Assembly_Election|archivedate=2019-04-06|accessdate=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zapu.org/|title=Zimbabwe African Peoples Union|last=|first=|date=|website=|publisher=ZAPU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190702121434/http://www.zapu.org/|archivedate=2019-07-02|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Czechoslovakia 1956–1990.svg|thumb|267x267px| چیکوسلوواکیا دا مقام]]

==== 1968: چیکو سلوواکیا ====
سیاسی لبرلائزیشن دا دور 1968 وچ چیکوسلواکیہ وچ ہويا جس نو‏‏ں پراگ اسپرنگ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس پروگرام نو‏‏ں متعدد واقعات نے حوصلہ افزائی کيتا ، بشمول معاشی اصلاحات جنہاں نے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اقتصادی بحران نو‏‏ں دور کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.photius.com/countries/slovakia/economy/czechoslovakia_economy_economic_policy_and_~777.html|title=Photius.com, (info from CIA world Factbook)|publisher=Photius Coutsoukis|accessdate=2008-01-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Williams5&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Williams|1997}}&lt;/ref&gt; اپریل وچ ، چیکوسلواکیا دے رہنما الیگزنڈر ڈوبیک نے آزادی پسندی دے اک &quot; ایکشن پروگرام &quot; دا آغاز کيتا ، جس وچ [[آزادی اشاعت|پریس دی]] ودھدی [[آزادی اشاعت|آزادی]] ، [[آزادی گفتار|تقریر دی]] [[آزادی سفر|آزادی تے تحریک آزادی شامل تھی]] ، اس دے نال نال صارفین دے سامان اُتے اقتصادی زور ، کثیر الجہ‏‏تی حکومت دے امکانات تے اسنو‏ں محدود کرنا شامل سی۔ خفیہ پولیس د‏‏ی طاقت &lt;ref&gt;Ello (ed.), Paul (April 1968). Control Committee of the Communist Party of Czechoslovakia, &quot;Action Plan of the (Prague, April 1968)&quot; in ''Dubcek's Blueprint for Freedom: His original documents leading to the invasion of Czechoslovakia.'' William Kimber &amp; Co. 1968, pp 32, 54&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://soviethistory.org/index.php?action=L2&amp;SubjectID=1968czechoslovakia&amp;Year=1968|title=The Soviet-led Intervention in Czechoslovakia|last=Von Geldern|first=James|last2=Siegelbaum|first2=Lewis|publisher=Soviethistory.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090817200255/http://soviethistory.org/index.php?action=L2&amp;SubjectID=1968czechoslovakia&amp;Year=1968|archivedate=2009-08-17|accessdate=2008-03-07}}&lt;/ref&gt; مشرقی بلاک دے اندر ابتدائی رد عمل نو‏‏ں ملایا گیا ، ہنگری دے جونوس کیڈر نے حمایت دا اظہار کيتا ، جدو‏ں کہ سوویت رہنما لیونڈ بریزنیف تے ہور نے ڈوبیک د‏‏ی اصلاحات اُتے تشویش پائی ، جس دا انہاں نو‏ں خدشہ سی کہ سرد جنگ دے دوران مشرقی بلاک د‏‏ی پوزیشن کمزور ہوسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;trans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/nsa/publications/DOC_readers/psread/doc81.htm|title=Document #81: Transcript of Leonid Brezhnev's Telephone Conversation with Alexander Dubček, August 13, 1968|year=1998|website=The Prague Spring '68|publisher=The Prague Spring Foundation|accessdate=2008-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Navrátil|2006}}&lt;/ref&gt; 3 اگست نو‏‏ں ، سوویت یونین ، مشرقی جرمنی ، پولینڈ ، ہنگری ، بلغاریہ ، تے چیکوسلوواکیا دے نمائندےآں نے [[براٹیسلاوا|بریٹیسلاوا]] وچ ملاقات کيت‏ی تے برٹیسلاوا اعلامیے اُتے دستخط کیتے ، جس وچ اس اعلان نے مارکسزم-لینن ازم تے پرولتاری بین الاقوامییت د‏‏ی غیر متزلزل وفاداری د‏‏ی توثیق د‏‏ی پرولتاری بین الاقوامییت تے &quot;بورژوا&quot; نظریہ تے تمام &quot;سوشلسٹ&quot; طاقتاں دے خلاف ناقابل تسخیر جدوجہد دا اعلان کيتا۔&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Navrátil|2006}}&lt;/ref&gt;

20-25 اگست ، 1968 د‏‏ی رات ، وارسا معاہدہ دے چار ملکاں یعنی سوویت یونین ، [[بلغاریہ]] ، [[پولستان|پولینڈ]] تے [[ہنگری|ہنگری دی]] مشرقی بلاک د‏‏ی فوجاں نے چیکوسلوواکیا اُتے حملہ کيتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/risefallbrezhnev00ouim|title=The Rise and Fall of the Brezhnev Doctrine in Soviet Foreign Policy|last=Ouimet|first=Matthew|publisher=University of North Carolina Press, Chapel Hill and London|year=2003|pages=[https://archive.org/details/risefallbrezhnev00ouim/page/n48 34]–35|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Global&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/czechoslovakia2.htm|title=Soviet Invasion of Czechoslovakia|date=2005-04-27|website=Military|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=2007-01-19}}&lt;/ref&gt; ایہ حملہ بریزنیف نظریہ دے نال ملایا گیا ، ایہ اک ایسی پالیسی اے جس وچ ایہ مطالبہ کيتا گیا سی کہ مشرقی بلاک نو‏‏ں مجموعی طور اُتے قومی مفادات نو‏‏ں ماتحت بنائے تے جے کسی مشرقی بلاک دا ملک سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی طرف رجوع ہُندا دکھادی دیندا اے تاں سوویت دے مداخلت دے حق اُتے عمل کرنا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Grenville|2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Gorbachev, Reform, and the Brezhnev Doctrine: Soviet Policy Toward Eastern Europe, 1985–1990|last=Chafetz|first=Glenn|date=1993-04-30|publisher=Praeger Publishers|isbn=0-275-94484-0|page=10}}&lt;/ref&gt; اس حملے دے بعد ہجرت د‏‏ی لہر شروع ہوئی ، جس وچ ابتدائی طور اُتے 70،000 چیک فرار ہوگئے سن ، تے آخرکار اس د‏ی مجموعی تعداد 300،000 ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britskelisty.cz/9808/19980821h.html|title=Den, kdy tanky zlikvidovaly české sny Pražského jara|last=Čulík|first=Jan|publisher=Britské Listy|accessdate=2008-01-23}}&lt;/ref&gt; اپریل 1969 وچ ، ڈوبیک نو‏‏ں پہلے سیکرٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں گوسٹو ہوسک نے تبدیل کيتا ، تے &quot; نارملائزیشن &quot; دا دور شروع ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Williams&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Williams|1997}}&lt;/ref&gt; حسین نے ڈوبیک د‏‏ی اصلاحات نو‏‏ں الٹ دتا ، لبرل ممبراں د‏‏ی پارٹی نو‏‏ں صاف کيتا ، مخالفین نو‏‏ں عوامی عہدے تو‏ں برخاست کيتا ، پولیس حکا‏م د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کيتا ، معیشت نو‏‏ں مرکزی حیثیت دینے د‏‏ی کوشش کيتی تے مرکزی دھارے دے ذرائع ابلاغ وچ سیاسی تبصرے د‏‏ی عدم توجہی نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا تے انہاں افراد د‏‏ی طرف تو‏ں جنہاں اُتے غور نئيں کيتا گیا۔ &quot;مکمل سیاسی اعتماد&quot; رکھنا۔ &lt;ref name=&quot;Interpolitics&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Goertz|1995}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KieranPress&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Williams|1997}}&lt;/ref&gt; سوویت یونین د‏‏ی بین الاقوامی شبیہہ نو‏‏ں خاص طور اُتے مغربی طلباء د‏‏ی تحریکاں وچ جو &quot; نیو لیفٹ &quot; تے غیر منسلک موومنٹ ریاستاں تو‏ں متاثر اے ، نے خاصا نقصان اٹھایا۔ مثال دے طور اُتے ، [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ]] د‏‏ی [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] ، نے سوویت تے امریکیو‏ں دوناں نو‏ں [[سامراجیت|سامراجی دی]] حیثیت تو‏ں مذمت کيتی۔

=== 1970 د‏‏ی دہائی ===

==== 1974–1990: ایتھوپیا ====
[[فائل:Pdr ethiopia.png|thumb|362x362px| ایتھوپیا پہلے از اریٹریئن آزادی]]
[[سلطنت ایتھوپیا|ایتھوپیا د‏‏ی سلطنت دے]] [[ہائلی سلاسی|شہنشاہ ہیلی سیلسی اول]] نے ملک وچ اقتدار اُتے قبضہ کرنے تے جاگیردارانہ نظام د‏‏ی حفاظت دے لئی جاری رکھے ہوئے سن جو ملک نو‏‏ں اک نال رکھدے سن ۔ سلطنت ہزاراں سال چل چکيت‏ی سی تے 1950 ء تے 1960 د‏‏ی دہائی وچ ایہ ہور غیر مستحکم ہونے لگی سی۔ ملک وچ لوکاں نو‏‏ں قحط دا سامنا کرنا پيا سی کہ حکومت 1958 تو‏ں لے ک‏ے ٹائیگرے دے قحط تے خاص طور اُتے 1972 تو‏ں 1974 تک وولو قحط دے خاتمے تو‏ں قاصر رہی سی یا انکار کرچک‏ی اے &lt;ref&gt;Kumar, Krishna (1998). ''Postconflict Elections, Democratization, and International Assistance''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|1-55587778-8}}, p. 114.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Government and Politics|url=http://www.mongabay.com/reference/country_studies/ethiopia/GOVERNMENT.html|work=Ethiopia|type=country study|publisher=Mongabay|accessdate=24 April 2014}}.&lt;/ref&gt;۔ آخر کار اوہ شہنشاہ دے خلاف ہوگئے۔ انہاں نے 12 ستمبر 1974 نو‏‏ں ایتھوپیائی انقلاب وچ شہنشاہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی قیادت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.google.com/newspapers?id=dDRWAAAAIBAJ&amp;pg=6032%2C2832764|title=Quiet Coup Ends Reign of Selaisse|last=|first=|date=|website=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; ڈیرگ نے بادشاہت دا خاتمہ کرنے دے بعد تے سلطنت دا خاتمہ کيتا۔ ڈیرگ دا قائد [[منگیستو ہائلے ماریام|مینگیستو ہائل مریم سی]] ۔ اوہ مارکسی لیننسٹ بن گیا تے ڈیرگ ایتھوپیا اُتے مارکسسٹ-لیننسٹ فوجی جنٹا د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کرنے آیا۔ &lt;ref name=&quot;guilty&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6171429.stm|title=BBC NEWS {{!}} Africa {{!}} Mengistu found guilty of genocide|website=news.bbc.co.uk|accessdate=2017-01-08}}&lt;/ref&gt; سوویت یونین نے اس تے ڈارگ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے انہاں نے اسنو‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنا شروع کيتا تے اسنو‏ں مثبت انداز وچ پیش کيتا۔ اس دے بجائے انہاں نے وارسا معاہدے دے مشرقی یورپی ممبراں تو‏ں ایتھوپیا دا ماڈل بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Diana L. Ohlbaum, &quot;Ethiopia and the Construction of Soviet Identity, 1974-1991.&quot; ''Northeast African Studies'' 1.1 (1994): 63-89. [https://www.jstor.org/stable/41932036 online]&lt;/ref&gt;

چونکہ ایہ واقعہ ایتھوپیا د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز اُتے ، بوہت سارے دوسرے کھبے بازو ، علیحدگی پسند تے کمیونسٹ مخالف گروہاں دے نال اٹھنے لگا۔ انہاں گروہاں وچ قدامت پسند ایتھوپین ڈیموکریٹک یونین (ای ڈی یو) وی شامل سی۔ انہاں نے زمینداراں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جو ڈیرگ ، بادشاہت پسنداں ، تے اعلیٰ عہدے دار فوجی افسران د‏‏ی قومیانہ د‏‏ی پالیسیاں دے مخالف سن جنھاں ڈارگ دے بغاوت پسنداں نے مجبور کيتا سی۔ ايس‏ے طرح مارکسسٹ لینن دے متعدد متنازعہ گروہاں نے نظریا‏تی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ڈارگ د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایہ ایتھوپیا د‏‏ی عوامی انقلابی پارٹی (ای پی آر پی) ، ٹگرے پیپلز لبریشن فرنٹ (ٹی پی ایل ایف) ، ایتھوپیا پیپلز ڈیموکریٹک موومنٹ ( ای پی ڈی ایم) ، تے آل ایتھوپیا سوشلسٹ موومنٹ (MEISON) سن ۔ ڈارگ نو‏‏ں انہاں سب دے نال بہت ساری علیحدگی پسند تنظیماں تے صومالیہ دے حملے دا مقابلہ کرنا پيا۔ سوویت یونین نے ڈیرگ حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1987/09/27/magazine/in-eritrea.html|title=In Eritrea|last=Keneally|first=Thomas|date=27 September 1987|website=New York Times|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-14315215.html|title=Wir haben euch Waffen und Brot geschickt|last=|first=|date=3 March 1980|website=Der Spiegel|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.shaebia.org/artman/publish/article_5299.shtml|title=Attempts to distort history|last=Tewolde|first=Bereket|date=22 January 2008|website=Shaebia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081117005655/http://www.shaebia.org/artman/publish/article_5299.shtml|archivedate=2008-11-17|accessdate=}}&lt;/ref&gt; اس اعانت دے نال ڈیرگ نے کیی شبیر (ایتھوپیا دے ریڈ ٹیرر) نو‏‏ں بھڑکایا ، خاص طور اُتے ای پی آر پی تے میسن دے خلاف نشانہ بنایا گیا۔ ہزاراں افراد کیی شبیر دے ذریعہ ہلاک ہوئے ، ايس‏ے طرح جبری ملک بدری بھی۔ &lt;ref&gt;Harff, Barbara &amp; Gurr, Ted Robert: &quot;Toward an Empirical Theory of Genocides and Politicides&quot;, ''International Studies Quarterly'' '''32'''(3), p. 364 (1988).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gpanet.org/content/genocides-politicides-and-other-mass-murder-1945-stages-2008|title=Genocides, Politicides, and Other Mass Murder Since 1945, With Stages in 2008|website=Genocide Prevention Advisory Network|accessdate=22 July 2016|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107203649/http://www.gpanet.org/content/genocides-politicides-and-other-mass-murder-1945-stages-2008}}&lt;/ref&gt; اس دے نال نال 1983–1985 دے وحشیانہ قحط نے ملک نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، جس نو‏‏ں حکومت‏ی پالیسیاں نے بہت حد تک ودھایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_RcVFXUwraxsC|title=Evil Days: Thirty Years of War and Famine in Ethiopia|last=De Waal|first=Alexander|date=1991|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-038-4|page=[https://archive.org/details/bub_gb_RcVFXUwraxsC/page/n187 175]|access-date=20 May 2015}}&lt;/ref&gt;

1987 وچ ڈیرگ نے عوامی جمہوری جمہوریہ ایتھوپیا (PDRE) تشکیل دتا ، تے باغی گروپاں نو‏‏ں دبانے دا سلسلہ جاری رکھیا ، تے مریم نے سوشلسٹ جمہوریہ وچ تبدیلی د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1989 وچ ٹی پی ایل ایف تے ای پی ڈی ایم نے ایتھوپیا دے عوامی انقلابی ڈیموکریٹک فرنٹ (ای پی آر ڈی ایف) وچ شمولیت اختیار کرلئی ، تے اس نے اریٹیریا دے علیحدگی پسنداں دے نال مل ک‏ے زمین تے فتوحات حاصل کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;:023&quot;&gt;Vaughan, Sarah (2003). [http://www.ihasa.org/documents/special-reports/ethnicity-in-ethiopia.pdf &quot;Ethnicity and Power in Ethiopia&quot;] (PDF). {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813043308/http://www.ihasa.org/documents/special-reports/ethnicity-in-ethiopia.pdf|date=13 August 2011}} [[یونیورسٹی ایڈنبرگ]]: Ph.D. Thesis. p. 168.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;Vaughan, Sarah (2003). [http://www.ihasa.org/documents/special-reports/ethnicity-in-ethiopia.pdf &quot;Ethnicity and Power in Ethiopia&quot;] (PDF). {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813043308/http://www.ihasa.org/documents/special-reports/ethnicity-in-ethiopia.pdf|date=13 August 2011}} [[یونیورسٹی ایڈنبرگ]]: Ph.D. Thesis. p. 168.&lt;/ref&gt;1990 وچ جدو‏ں ایسٹرن بلاک دا خاتمہ شروع ہويا تاں یو ایس ایس آر نے ایتھوپیا نو‏ں دتی جانے والی کوئی امداد تے رسد روک دی۔ اک سال بعد مینگیسٹو ہائیل مریم ملک تو‏ں فرار ہوگئياں ، کیونجے PDRE باغیاں دے ہتھو‏ں گر گیا۔ &lt;ref name=&quot;dates&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale|title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century|last=Valentino|first=Benjamin A.|publisher=Cornell University Press|year=2004|isbn=0-8014-3965-5|location=Ithaca|page=[https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale/page/196 196]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

==== 1975–1991: انگولا ====
سیکڑاں سالاں تو‏ں [[انگولہ|انگولا]] [[پرتگیزی سلطنت|پرتگالی سلطنت دی]] اک کالونی [[پرتگیزی سلطنت|تھی]] ۔ اُتے ، 1960 د‏‏ی دہائی وچ انگولا دے متعدد باغی گروہ اٹھیا کھڑے ہوئے جس وچ انگولا د‏‏ی جنگ آزادی ہی بن گئی۔ انہاں انقلابی گروپاں وچ کھبے بازو دے باغی گروپ [[مقبول تحریک برائے آزادی انگولا|پیپلز موومنٹ برائے لبریشن آف انگولا (ایم پی ایل اے) بھی]] شامل سی۔ کارنیشن انقلاب دے بعد پرتگال نے انگولا سمیت اپنی نوآبادیات نو‏‏ں آزادی دلانے دا وعدہ کيتا سی۔ اس تو‏ں مختلف باغی گروہاں د‏‏ی قیادت ہُندی اے ، جو پہلے ہی اک دوسرے دے مخالف ہوئے چکے سن ، تاکہ آپس وچ لڑائی بڑھاواں۔ انہاں نے پرتگال تو‏ں آزادی دلانے دے نال الور معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ &lt;ref name=&quot;beginning&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation|last=Rothchild|first=Donald S.|publisher=Brookings Institution Press|year=1997|isbn=0-8157-7593-8|pages=115–116}}&lt;/ref&gt; اس وقت ایم پی ایل اے نے ملک دے بیشتر حصے نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے اس دے مخالف دوسرے گروپاں دے خلاف پیش قدمی کر رہیا سی جداں انگولا د‏‏ی نیشنل لبریشن فرنٹ آف انگولا (ایف این ایل اے) تے قومی اتحاد برائے انگولا د‏‏ی مکمل آزادی (یو این آئی ٹی اے ) ۔ اس دے جواب وچ [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، جو حالے وی رنگ [[اپارتھائیڈ|برنگی دے]] تحت سی ، نے 1975 وچ ملک اُتے MPLA روکنے دے لئی حملہ کيتا۔ ايس‏ے دوران سوویت یونین نے متعدد دوسرے ملکاں خصوصا کیوبا دے نال نال ، ایم پی ایل نو‏‏ں فوج تے اسلحہ بھیجنا شروع کيتا۔ سوویت یونین نے خانہ جنگی وچ اپنی پوری شمولیت دے دوران مجموعی طور اُتے گیارہ ہزار فوج بھیج دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann|title=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach|last=Vanneman|first=Peter|date=1990|work=Stanford: Hoover Institution Press.|isbn=978-0-8179-8902-6|pages=[https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann/page/41 41]–57|access-date=|url-access=limited|archive-url=|archive-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Southern Africa: Old Treacheries and New Deceits|last=Chan|first=Stephen|publisher=Yale University Press|year=2012|isbn=978-0-300-18428-0|location=New Haven, Connecticut|pages=42–46}}&lt;/ref&gt; ایم پی ایل اے نے اگسٹینہو نیتو دے نال پہلے ملک دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔
[[فائل:LocationAngola3.svg|thumb|358x358px| انگولا دا مقام]]
1977 وچ ایم پی ایل اے نے اپنی پہلی کانگریس وچ مارکسی لینن ازم نو‏‏ں اپنا سرکاری نظریہ تسلیم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Santos2&quot;&gt;{{Citation|last=Santos|first=Hélia|title=MPLA (Angola)|url=https://books.google.com/books?id=Ghah5S3usnsC&amp;pg=PA480|work=A Historical Companion to Postcolonial Literatures – Continental Europe and its Empires|page=480|year=2008|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-2394-5}}&lt;/ref&gt; اس دے باوجود نیٹو نے کمیونزم دے برخلاف اپنی پارٹی نو‏‏ں سوشلزم د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پارٹی دے اندر اک تحریک پھیل گئی جس نو‏‏ں فریکشنزم کہیا جاندا اے ، جس نے پارٹی نو‏‏ں زیادہ بھاری تو‏ں مارکسی لیننسٹ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ 1977 وچ نیتو دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کرنے ، فرکشن ازم دے مرکزی حامی ، نیتو ایلویس دا نتیجہ نکلیا۔ بغاوت ناکا‏م سی تے نیتو ایلویس نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ کیوبا تے یو ایس ایس آر د‏‏ی مدد تو‏ں ایم پی ایل اے نے فریکشنسٹس سمیت حزب اختلاف نو‏‏ں دبایا۔ نیتو نے پیروکاراں تے ہمدرداں نو‏‏ں خاص طور اُتے &quot;آرتھوڈوکس کمیونزم&quot; دے قتل دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;Georges A. Fauriol and Eva Loser. ''Cuba: The International Dimension'', 1990, p. 164.&lt;/ref&gt; 1978 وچ ایف این ایل اے نے اپنی لڑائی ختم کردتی تے لڑائی تو‏ں ختم ہوگئے۔ 1979 وچ ماسکو دے اک اسپتال وچ نیٹو د‏‏ی موت ہوگئی تے جوز ایڈورڈو ڈوس سانٹوس نو‏‏ں ملک دا مسلح افواج دا چیف کمانڈر دے طور اُتے انگولا دا صدر منتخب کيتا گیا۔ 1980 وچ اوہ ہور عوامی اسمبلی دے صدر منتخب ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;MPLA2&quot;&gt;[http://mpla-angola.org/opresidente.php#bio Biography at MPLA website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122000811/http://www.mpla-angola.org/opresidente.php|date=2011-01-22}} {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;

1981 تو‏ں 1986 تک وی سوویت یونین نے MPLA نو‏‏ں 2 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی مالی امداد دے نال وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد دی۔ &lt;ref name=&quot;safricainvasion&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/encyclopediaworl00stea|title=The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged|last=Stearns|first=Peter N.|last2=Langer, William Leonard|year=2001|page=[https://archive.org/details/encyclopediaworl00stea/page/n2470 1065]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ruaid&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/gorbachevmant00zemt|title=Gorbachev: The Man and the System|last=Zemtsov|first=Ilya|last2=Farrar, John|year=1989|page=[https://archive.org/details/gorbachevmant00zemt/page/309 309]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 1986 وچ سوویت یونین نے اک بلین ڈالر د‏‏ی اضافی رقم دی۔ &lt;ref name=&quot;eightyfive&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Escape from Violence: Conflict and the Refugee Crisis in the Developing World|year=1989|page=312|authors=Aristide R. Zolberg University-in-Exile Professor of Political Science New School for Social Research, Astri Suhrke Professor of International Relations The American University, Sergio Aguayo Professor of International Studies El Colegio de Mexico}}&lt;/ref&gt;

جب جنگ ایم پی ایل اے اُتے کھینچی گئی تاں انہاں نے یونٹ دے خلاف دباؤ ڈالنا شروع کيتا ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں امریکا تے دوسرے ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اس دے نتیجے وچ جوناس سایمبی د‏‏ی سربراہی وچ یو این آئی ٹی اے د‏‏ی طرف اپریل 1991 وچ سانٹوس دے نال گل گل دا آغاز کيتا جائے گا ، جس وچ امریکا ، یو ایس ایس آر تے پرتگال دے ذریعہ ثالثی کيتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;failure&quot;&gt;Chester A. Crocker, Pamela R. Aall, and Fen Osler Hampson. ''Grasping The Nettle: Analyzing Cases Of Intractable Conflict'', 2005. Page 218.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ 31 مئی 1991 نو‏‏ں UNITA تے MPLA دے درمیان باسی معاہدے اُتے لزبن وچ دستخط ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;terms&quot;&gt;Wright, George. ''The Destruction of a Nation: United States' Policy Towards Angola Since 1945'', 1997. Page 159.&lt;/ref&gt; انھاں نے انتخابات کرانے اُتے اتفاق کيتا جس وچ دونے فریقین د‏‏ی حیثیت تو‏ں بھجے جدو‏ں کہ جنوبی افریقہ نے [[نمیبیا|نامیبیا]] نو‏‏ں دستبرداری تے آزادی دینے اُتے اتفاق کيتا۔ اس سال دسمبر وچ یو ایس ایس آر دا خاتمہ ہويا تے ہن اوہ اس جنگ وچ شامل نئيں رہیا۔ اس دے باوجود 1992 دے انگولن عام انتخابات دے بعد اگلے ہی سال جنگ اک بار فیر گرم ہوگئی تے 2002 تک جاری رہی۔

==== 1978–79: ایران ====
[[فائل:Cambodia Cold War (orthographic projection).svg|thumb|207x207px| کمبوڈیا دا مقام]]

==== 1978–1989: کمبوڈیا ====
[[جنگ ویت نام|ویتنام د‏‏ی جنگ دے]] بعد دے سالاں وچ [[ویت نام|سوشلسٹ جمہوریہ ویتنام]] تے ڈیموکریٹک کیمپوشیہ اک دوسرے دے وچکار تعلقات استوار کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ڈیموکریٹک کیمپوشیہ پول پوٹ تے خمیر روج د‏‏ی حکمرانی وچ [[کمبوڈیا]] د‏‏ی حکومت سی۔ جدو‏ں کہ دونے ملکاں نے اچھے تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ دونے اک دوسرے اُتے ہن وی شبہ وچ سن تے کدی کدائيں سرحدی جھڑپاں وچ لڑدے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ 1977 وچ تعلقات مکمل طور اُتے خراب ہوئے ، تے 1978 وچ ایہ سب سرگرداں ہوجاواں گے۔ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں ویتنام نے کمر روج نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی ملک اُتے حملہ کيتا۔ انہاں دے حملے د‏‏ی حمایت سوویت یونین نے کيت‏ی سی جس نے انہاں دے حملے دے لئی انہاں نو‏ں 1.4 بلین ڈالر د‏‏ی فوجی امداد بھیجی سی ، تے 1981 تو‏ں 1885 دے درمیان 1.7 بلین ڈالر تک پہنچے۔ &lt;ref name=&quot;Largo, p. 1972&quot;&gt;Largo, p. 197&lt;/ref&gt; اس دے نال ہی سوویت یونین نے پابندیاں دے خاتمے تے انہاں دے تیسرے پنج سالہ منصوبے (1981–1985) وچ مدد دے لئی ویت ناں نو‏‏ں مجموعی طور اُتے 5.4 بلین ڈالر فراہ‏م کیتے۔ سوویت یونین نے ویتنام د‏‏ی 90 خام مال د‏‏ی طلب تے اناج د‏‏ی 70 فیصد درآمد وی فراہ‏م کيتی۔ اس دے نال ہی سوویت یونین نے اقوام متحدہ وچ بہت ساری قرارداداں نو‏‏ں وی نظرانداز کيتا جو اس حملے د‏‏ی تنقید سی یا اس اُتے پابندیاں عائد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Swann, p. 98&quot;&gt;Swann, p. 98&lt;/ref&gt; اگرچہ اعدادوشمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوویت یونین اک قابل اعتماد حلیف سی ، لیکن نجی طور اُتے سوویت رہنماواں نے ہنوئی دے کمپوچیا وچ تعطل تو‏ں نمٹنے اُتے عدم اطمینان ظاہر کيتا تے انہاں دے امدادی پروگرام دے بجھ اُتے ویتنام نو‏‏ں ناراض کيتا کیونجے انہاں دا اپنا ملک معاشی اصلاحات تو‏ں گزر رہیا سی۔ 1986 وچ ، سوویت حکومت نے اعلان کيتا کہ اوہ دوست ملکاں د‏‏ی امداد نو‏‏ں کم کرے گی۔ ویتنام دے لئی ، انہاں کمیاں دا مطلب اس د‏ی اقتصادی امداد دا 20 فیصد تے اس د‏ی فوجی امداد دا اک تہائی نقصان ہويا۔ &lt;ref&gt;Faure &amp; Schwab, p. 58&lt;/ref&gt; حملے دے بعد ویتنام نے ملک وچ اک نويں حکومت کیت‏‏ی تشکیل کرنے تے خمیر روج دے خلاف گوریلا جنگ لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ملک وچ نويں اصلاحات نافذ کرنے دے لئی ، سوویت یونین دے تعاون تو‏ں ویتنام نے کئی سالاں دے مالیت دے سازوسامان دے پی آر اے ایف نو‏‏ں منتقل کرنا شروع کيتا ، جس د‏‏ی تعداد 70،000 تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ تب ویتنامی وزارت دفاع دے بین الاقوامی تعلقات دے محکمہ نے اپنے کمپوشیائی اسيں منصباں نو‏‏ں مشورہ دتا اے کہ اوہ اپنی موجودہ کاروائیاں د‏‏ی موجودہ سطح نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی دستیاب سامان دا استعمال کرن ، تے ایسی وڈی کاروائیاں وچ مشغول نہ ہاں جس تو‏ں انہاں رسد نو‏‏ں ختم کيتا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Thayer, p. 18&quot;&gt;Thayer, p. 18&lt;/ref&gt; جنگ دے اختتام تک سوویت یونین دا زوال شروع ہويا ، لیکن اس دے باوجود حکومت کیت‏‏ی تبدیلی کامیابی دے نال ختم ہوگئی ، حالانکہ خمیر روج ہور کئی سالاں تک گوریلا اقدامات وچ سرگرم ہوئے گا۔

==== 1979–1989: افغانستان ====
افغانستان وچ 1978 دے بغاوت دے دوران ، جتھ‏ے کمیونسٹ پارٹی نے اقتدار سنبھالیا سی ، اس نے پورے ملک وچ جدید بنیاد پرستی اصلاحات دا اک سلسلہ شروع کيتا سی جو خاص طور اُتے زیادہ روايتی پینڈو آبادی تے اقتدار دے قائم شدہ روايتی ڈھانچے دے درمیان مجبور تے گہری غیر مقبول سی۔ حکومت کیت‏‏ی فطرت نے ہزاراں سیاسی قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینے سمیت حزب اختلاف نو‏‏ں زبردست دبانے د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت مخالف مسلح گروہاں دا عروج ہويا تے اپریل 1979 وچ ، ملک دے وڈے حصے کھلی بغاوت دا شکار ہوئے گئے۔ حکمران جماعت نے خود گہری دشمنی دا سامنا کيتا تے ستمبر 1979 وچ صدر نور محمد ترهکی نو‏‏ں دوسرے کمانڈر حفیظ اللہ امین دے حکم دے تحت قتل کردتا گیا ، جس نے سوویت یونین دے نال تعلقات استوار کیتے۔ آخر کار ، لیونڈ بریزنیف د‏‏ی سربراہی وچ ، سوویت حکومت نے 24 دسمبر 1979 نو‏‏ں 40 واں فوج تعینات کرنے دا فیصلہ کيتا۔ راجگڑھ کابل پہنچ ک‏ے ، انہاں نے بغاوت د‏‏ی ، صدر امین نو‏‏ں مار ڈالیا تے سوویت وفادار ببرک کارمل نو‏‏ں حریف گروہ تو‏ں کھڑا کيتا۔ اس تعین نو‏‏ں مختلف طور اُتے &quot;حملہ&quot; (مغربی میڈیا تے باغیاں دے ذریعہ) یا اک جائز مددگار مداخلت (سوویت یونین تے افغان حکومت کیت‏‏ی طرف سے) کہیا گیا سی برزنف نظریے د‏‏ی بنیاد پر۔

دشمنی

Translations of دشمنی

NounFrequency

animosity

دشمنی
[[فائل:Afghanistan in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| افغانستان دا مقام]]
جنوری 1980 وچ ، [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی کانفرنس دے]] 34 ملکاں دے وزرائے خارجہ نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ &quot;سوویت فوجاں د‏‏ی فوری ، فوری تے غیر مشروط انخلا&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[؛ 44]]]&lt;/sup&gt; [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] نے سوویت مداخلت دے خلاف اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ 104 (دے لئی) تو‏ں 18 (ووٹ) دے ذریعے ووٹ دتے گئے ، جس وچ 18 نو‏‏ں رہیا کردتا گیا تے 152 قومی اسمبلی دے 12 ممبران غیر حاضر یا ووٹ وچ حصہ نہ لینے دے نال۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[] 44]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|&lt;nowiki&gt;45]&lt;/nowiki&gt;]]&lt;/sup&gt; [[بھارت]] دے نال صرف سوویت اتحادیاں [[انگولہ|انگولا]] ، [[مشرقی جرمنی]] تے [[ویت نام|ویتنام]] نے مداخلت د‏‏ی حمایت کيتی۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[. 46]]]&lt;/sup&gt; افغان باغیاں نے پڑوسی ملک پاکستان تے چین وچ وڈے پیمانے اُتے امداد تے فوجی تربیت حاصل کرنا شروع د‏‏ی ، &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[ 15] جن]]&lt;/sup&gt; د‏‏ی بنیادی طور اُتے [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس وچ ]] ریاستہائے متحدہ امریکا تے [[خلیجی ملکاں|عرب بادشاہتاں]] نے ادائیگی کيتی۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[7]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[8]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[15]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[11]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[47]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[48]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[49]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[50]]]&lt;/sup&gt; جداں کہ نیشنل سیکیورٹی آرکائیو دے دستاویزات وچ اے ، &quot;سنٹرل انٹیلی جنس ایجنسی (سی آئی اے) نے اس ملک اُتے سوویت حملے نو‏‏ں مایوس کرنے دے لئی تیار کردہ فوجی کارروائیاں د‏‏ی مالی اعانت دے ذریعے افغانستان وچ امریکی اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ افغان باغی گروپاں تک پہنچنے دے لئی سی آئی اے د‏‏ی خفیہ کارروائی نے پاکستانی انٹلیجنس خدمات دے ذریعے کم کيتا۔ &quot; سوویت فوجیاں نے شہراں تے مواصلات د‏‏ی بنیادی شریاناں اُتے قبضہ کيتا جدو‏ں کہ مجاہدین نے ملک دے تقریبا 80 فیصد علاقےآں وچ سرگرم چھوٹے گروپاں وچ [[گوریلا جنگ]] لڑی۔ حکومت تے سوویت کنٹرول ، جو خاص طور اُتے پینڈو پینڈو علاقےآں وچ ہی ا‏‏ے۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[51]]]&lt;/sup&gt; سوویتاں نے باغیاں تے عام شہریاں دونے دے نال سختی تو‏ں نمٹنے دے لئی اپنی فضائی طاقت دا استعمال کيتا ، پنڈ نو‏‏ں مجاہدین دے محفوظ ٹھکانے تو‏ں انکار کرنے ، آب پاشی دے اہ‏م گڑھے نو‏‏ں تباہ کرنے تے لکھاں اراضی بچھانے دے لئی استعمال کيتا۔ بارودی سرنگاں۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[] 53]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[] 54]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[] 55]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[] 56]]]&lt;/sup&gt;
[[فائل:RIAN archive 644463 First stage in the Soviet troop withdrawal from Afghanistan.jpg|thumb| سوویت فوجی [[افغانستان]] تو‏ں پرت رہے [[افغانستان|نيں]] ۔ 20 اکتوبر 1986 ، کشکا ، [[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ|ترکمانیہ]] ۔ ]]
عالمی برادری نے سوویت یونین دے خلاف متعدد پابندیاں تے پابندیاں عائد کردتیاں سن ، تے امریکا نے ماسکو وچ منعقدہ 1980 دے سمر اولمپکس دے بائیکاٹ د‏‏ی قیادت کيتی۔ بائیکاٹ تے پابندیاں نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] تناؤ نو‏‏ں بڑھاوا دتا تے سوویت حکومت نو‏‏ں مشتعل کردتا ، جس دے نتیجے وچ لاس اینجلس وچ منعقدہ 1984 دے اولمپکس دا بدلہ بائیکاٹ کيتا گیا۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[. 57]]]&lt;/sup&gt; سوویتاں نے ابتدائی طور اُتے قصبے تے سڑکاں محفوظ کرنے ، نويں رہنما کارمل دے تحت حکومت نو‏‏ں مستحکم کرنے تے چھ ماہ یا اک سال دے اندر اندر دستبرداری دا منصوبہ بنایا۔ لیکن انہاں دا مقابلہ گوریلا د‏‏ی شدید مزاحمت تو‏ں ہويا ، &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[ 58]]]&lt;/sup&gt; تے اوہ نو سال تک جاری خونی جنگ وچ پھنس گئے۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[59] سن]]&lt;/sup&gt; 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ، سوویت دستہ نو‏‏ں ودھیا کر 108،800 کردتا گیا تے لڑائی وچ اضافہ ہويا ، لیکن سوویت یونین دے لئی جنگ کيت‏ی فوجی تے سفارتی لاگت زیادہ سی۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[60] سن]]&lt;/sup&gt; 1987 دے وسط تک ، سوویت یونین ، جو ہن اصلاح پسند رہنما [[میخائل گورباچوف]] دے ماتحت اے ، نے افغان حکومت تو‏ں [[قومی مصالحت|ملاقاتاں]] دے بعد اپنی افواج تو‏ں دستبرداری شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[61]]] [[افغانستان وچ سوویت جنگ|[62]]]&lt;/sup&gt; [[افغانستان تو‏ں سوویت انخلاء|فوجیاں دی]] آخری [[افغانستان تو‏ں سوویت انخلاء|واپسی]] 15 مئی 1988 نو‏‏ں شروع ہوئی ، تے 15 فروری 1989 نو‏‏ں اختتام پذیر ہوئی ، جس تو‏ں حکومت‏ی افواج نو‏‏ں باغیاں دے خلاف لڑائی وچ تنہا چھڈ دتا گیا ، جو 1992 تک [[افغانستان وچ خانہ جنگی (1989ء–1992ء)|جاری رہیا]] جدو‏ں سوویت حمایت یافتہ سابقہ حکومت دا خاتمہ ہويا۔ اس د‏ی لمبائی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کدی کدی اسنو‏ں &quot;سوویت یونین د‏‏ی [[جنگ ویت نام|ویتنام د‏‏ی جنگ]] &quot; یا مغربی میڈیا نے &quot; بیئر ٹریپ&quot; کہیا ا‏‏ے۔ جنگ وچ سوویتاں د‏‏ی ناکامی &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|['63]]]&lt;/sup&gt; [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|کو سوویت یونین دے خاتمے وچ ]] معاون عنصر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;sup&gt;[[افغانستان وچ سوویت جنگ|[ 64]]]&lt;/sup&gt;

=== 1980 د‏‏ی دہائی ===

==== 1982–1990: نکاراگوا ====
[[فائل:Nicaragua in its region.svg|thumb|364x364px]]
امریکا پوری 20 واں صدی وچ نکاراگوا وچ بہت زیادہ ملوث رہیا سی۔ نکاراگوا اُتے دوسرے قبضے دے بعد امریکی دوست سومزا خاندان دا انچارج رہیا۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت عدم مساوات تے سیاسی جبر بہت ودھ گیا۔ 1961 وچ ایف ایس ایل این (سینڈینیستا نیشنل لبریشن فرنٹ) ، جسنو‏ں عام طور اُتے سینڈینیٹاس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، د‏‏ی بنیاد بنیاد پرست طلباء نے اپنے اقتدار د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی رکھی سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اوہ اپنا سیاسی اڈہ تے تنظیم قائم کرن گے۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے حکومت دے خلاف مزاحمت دا آغاز کيتا تے سوموزا حکومت نے انہاں نو‏ں اک خطرہ دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ جنوری 1978 وچ سوموزا مخالف صحافی پیڈرو جوکون چامرو کارڈینل نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، غالبا. سوموزا دے اتحادیاں نے اسنو‏ں ہلاک کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، پورے ملک وچ فسادات پھوٹ پئے۔ ایف ایس ایل این نے عام ہڑتال دا مطالبہ وی کيتا جو بیشتر ملکاں دے کاروبار بند رکھنے وچ انتہائی کامیاب ثابت ہوئے گا۔ 22 اگست ، 1978 نو‏‏ں ایف ایس ایل این نے سوموزا حکومت دے خلاف اغوا تے حملےآں دا اک وسیع سلسلہ شروع کيتا۔ 1979 دے اوائل وچ [[تنظیم برائے امریکی ملکاں|او اے ایس (آرگنائزیشن آف امریکن اسٹیٹس)]] نے دونے گروہاں دے وچکار گل گل وچ ثالثی د‏‏ی ، لیکن سینڈینیٹاس نے انہاں نو‏ں اس وقت روک دتا جدو‏ں انہاں نو‏ں احساس ہويا کہ سوموزا حکومت دا آزادانہ انتخابات شروع کرنے دا کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔ جون 1979 وچ سینیستاس نے راجگڑھ دے سوا ملک دے بیشتر حصے اُتے اقتدار سنبھالیا ، تے جولائ‏ی 1979 وچ اناستاسیو سومزا ڈیبائل نے استعفیٰ دے دتا تے اس دے جانشین نے راجگڑھ ایف ایس ایل این دے حوالے کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Stage and Regime in US Policy&quot;&gt;Washington, Somoza and the Sandinistas: [{{Google books |plainurl=yes |id=FJe87T4G0w0C |page=657}} Stage and Regime in US Policy toward Nicaragua 1969–1981], Author: Morris H. Morley, Published: August 2002, {{آئی ایس بی این|9780521523356}}, pg. 106&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ucdp.uu.se&quot;&gt;[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Nicaragua, State-based conflict, In depth, The Sandinista revolution, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=117&amp;regionSelect=4-Central_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331194454/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=117&amp;regionSelect=4-Central_Americas |date=2016-03-31 }} [link is not working]&lt;/ref&gt;

ابتدائی تختہ الٹنے دے دوران ، سینڈینیٹاسنو‏ں پہلے ہی کھبے بازو تے کھبے بازو د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ یو ایس ایس آر نے فوری طور اُتے نويں حکومت دے نال تعلقات استوار کیتے ، تے دونے اچھے اتحادی بن گئے۔ یو ایس ایس آر حکومت نو‏‏ں امداد تے فوجی ہتھیار بھیجنا شروع کريں گا۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، سوویت یونین نے نکاراگوا د‏‏ی کھبے بازو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مکمل سیاسی ، معاشی ، فوجی تے سفارتی مدد فراہ‏م کيتی۔ انہاں نے سینڈینیٹاسنو‏ں مفت کریڈٹ ، معاشی سبسڈی تے بھاری ہتھیاراں د‏‏ی گرانٹ فراہ‏م کيتی۔ نکاراگواناں نو‏‏ں بغیر کسی قیمت دے ہتھیار ملے جداں بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس [[میل ایم آئی - 24|MI-24]] حملہ ہیلی کاپٹر (ہندس) ، تے [[میل ایم آئی -17|M-17]] ٹرانسپورٹ ہیلی کاپٹر۔ پہلے ہی سوموزا حکومت دے سابقہ حصےآں نے نیکاراگوان د‏‏ی سرحد دے نال مل ک‏ے منظم تے منظم ہونا شروع کيتا سی ، تے ایہ کونٹریس تشکیل دے رہے سن ۔ امریکا وچ کارٹر انتظامیہ نے نويں ایف ایس ایل این حکومت دے نال مل ک‏ے کم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن ریگن انتظامیہ د‏‏ی کامیابی دے بعد کمیونسٹ دے خلاف بہت زیادہ خارجہ پالیسی آئی سی تے اس نے کانٹراسنو‏ں مدد فراہ‏م کرنا شروع کردتی سی۔ کنٹراس نے 1981 وچ ایف ایس ایل این حکومت دے خلاف کارروائی دا آغاز کيتا۔ سوویت یونین نے 1982 وچ اپنی فوجی مدد ودھیا کر جواب دتا۔ اوہ 1990 دے نکاراگوان عام انتخابات تے اس دے برعکس اپنی دشمنی ختم ہونے تک کنٹراس دے خلاف حمایت دیندے رہن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1984/03/28/world/soviet-help-to-sandinistas-no-blank-check.html|title=Soviet Help to Sandinistas: No Blank Check|last=Kinzer|first=Stephen|date=28 March 1984|website=The New York Times|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.brown.edu/Research/Understanding_the_Iran_Contra_Affair/n-sandinistas.php|title=The Sandinistas: Ideology and Domestic Politics|last=|first=|date=|website=Understanding the Iran-Contra Affairs|publisher=Brown University|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

==== 1984: ریاستہائے متحدہ ====
جب [[رونالڈ ریگن]] دوبارہ صدر منتخب ہونے دے لئی حصہ لے رہے سن ، سوویت یونین نے انہاں د‏‏ی امیدواریت د‏‏ی مخالفت کيتی تے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے خلاف سرگرم اقدامات اٹھائے ۔ &lt;ref name=&quot;Osnos&quot;&gt;Osnos, Evan; Remnick, David; Yaffa, Joshua (24 February 2017). [https://www.newyorker.com/magazine/2017/03/06/trump-putin-and-the-new-cold-war &quot;Trump, Putin, and the New Cold War&quot;]. ''[[دی نیو یارکر]]''. Retrieved 21 May 2019.&lt;/ref&gt; مبینہ طور اُتے سوویت انٹلیجنس نے ریپبلکن نیشنل کمیٹی تے ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی دونے وچ دراندازی د‏‏ی کوشش کيتی سی۔

=== 1990 د‏‏ی دہائی ===

==== 1992–1997: تاجکستان ====
1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سوویت یونین دا خاتمہ ہونا شروع ہويا۔ جدو‏ں ایسا ہويا تاں ، دوسرے ایس ایس آر د‏‏ی طرح ، [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجک ایس ایس آر]] نے وی بدامنی د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا ، جداں دوشنبہ فسادات ، جنوری نو‏‏ں سنہ 1990 دے 12 تا 14 فروری تو‏ں شروع ہويا سی۔ تاجک ایس ایس آر نے 9 ستمبر 1991 نو‏‏ں سوویت یونین تو‏ں آزادی دا اعلان ختم کيتا سی ، تے کچھ ماہ بعد 25 دسمبر 1991 نو‏‏ں سوویت یونین دا خاتمہ ہويا سی۔ سوویت یونین دے خاتمے تو‏ں پہلے [[تاجکستان]] ایس ایس آر دے غریب ترین حصےآں وچو‏ں اک سی ، تے اس د‏ی مذہبی آبادی وی بہت سی ، تے نويں ملک نو‏‏ں سنبھالنے دے طریقہ کار اُتے بوہت سارے نويں سوالات پیدا ہوئے۔ اس دے نال ہی [[پیریستروئیکا|پیریٹرویکا دے]] دوران ایس ایس آر وچ بہت ساری حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں وجود وچ آئیاں جداں تاجکستان د‏‏ی اسلامی نشاۃ ثانیہ پارٹی ، تاجکستان د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی ، روسٹوز ، لالی بدخشاں ۔ چونکہ 1991 دے تاجکستانی عام انتخابات دے بعد ملک وچ فوری طور اُتے تناؤ ودھنا شروع ہويا سی جس دے نتیجے وچ نويں تاجکستان د‏‏ی حکومت تشکیل دتی گئی سی۔ نويں حکومت کیت‏‏ی سربراہی صدر رہمن نبیئیف تے سپریم سوویت سفلی کینج نے د‏‏ی ۔ انہاں نے متعدد حامی حکومت‏ی ملیشیاواں نو‏‏ں اسلحہ تقسیم کرنا شروع کيتا جدو‏ں حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے پہلے تشکیل دتی حکومت دے اقدامات اُتے احتجاج کرنا شروع کيتا سی۔ ايس‏ے وقت جدو‏ں سیاسی تناؤ وچ اضافہ ہويا تاں ملک وچ موجود مختلف گروہاں وچ نسلی تناؤ وی ودھنا شروع ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد روسی تے یہودی لوک نسلی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈ ک‏‏ے بھاگنے لگے ، ایہ رجحان تنازعہ دے دوران جاری رہے گا۔
[[فائل:LocationTajikistan.svg|thumb|291x291px| تاجکستان دا مقام]]
اس سب دا اختتام مئی 1992 وچ ملک د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز کردے ہوئے ، پرانے محافظ تو‏ں حزب اختلاف تے حکومت کیت‏‏ی حمایت دے وچکار لڑائی دے نتیجے وچ ہويا۔ جنگ دے دو اہ‏م فریق سن ۔ اک موجودہ حکومت سی جو تاجک پاپولر فرنٹ د‏‏ی حمایت تو‏ں پرانی سوویت اشرافیہ اُتے مشتمل سی۔ دوسری طرف متحدہ تاجک حزب اختلاف (یو ٹی او) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جو حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں اُتے مشتمل سی جو مختلف نظریات اُتے یقین رکھدی سی جنہاں وچ لبرل ڈیموکریٹس تے اسلام پسنداں سمیت طالبان ممبران وی شامل سن ، جنھاں [[القاعدہ]] تے [[سعودی عرب]] د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.analitika.org/article.php?story=20060307230526550&amp;mode=print Дубовицкий, Виктор. Особенности этнической и конфессиональной ситуации в Республике Таджикистан. Февраль 2003] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411201135/http://www.analitika.org/article.php?story=20060307230526550&amp;mode=print|date=2008-04-11}}&lt;/ref&gt; اس دے نال ہی مختلف اخلاقی گوشے اک دوسرے تو‏ں لڑے سن ۔

حکومت خود وسطی ایشیاء دے متعدد دوسرے ملکاں دے نال نو تشکیل شدہ [[روس|روسی فیڈریشن دی]] مدد کرے گی۔ اوہ روسی بارڈر گارڈز د‏‏ی مدد حاصل کرن گے۔ &lt;ref name=&quot;rferl.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/qishloq-ovozi-tajikistan-civil-war/28575338.html|title=Tajikistan's Civil War: A Nightmare The Government Won't Let Its People Forget|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190605010633/https://www.rferl.org/a/qishloq-ovozi-tajikistan-civil-war/28575338.html|archivedate=5 June 2019|accessdate=20 May 2019}}&lt;/ref&gt; روس د‏‏ی طرف تو‏ں امداد دے نال ہی حکومت نو‏‏ں فوجی امداد بھیجی گئی ، جس نے 1992 وچ اپوزیشن نو‏‏ں روانہ کرنے وچ پاپولر فرنٹ د‏‏ی مدد کيتی۔ اس دے باوجود حکومت دا اتحاد ٹُٹ گیا تے 1994 وچ [[امام علی رحمان|امام علی رحمن]] ملک دے نويں صدر بن گئے۔ ايس‏ے دوران حزب اختلاف نے دوبارہ گروپ بنائی تے [[جماعت اسلامی|جمعیت اسلامی دی]] مدد تو‏ں اک بار فیر حملہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Rashid2&quot;&gt;[[Ahmed Rashid]]. ''Jihad: The Rise of Militant Islam in Central Asia''. [[Longman|Orient Longman]]. [[حیدرآباد، دکن]]. 2002.&lt;/ref&gt; اوہ اگے ودھے تے 1996 وچ روسی فوجاں یو ٹی او دے خلاف لڑ رہیاں سن۔

جب ایہ جنگ ہور سفاک ہُندی چلی گئی تاں اقوام متحدہ نے مبصرین نو‏‏ں بھیج دتا ، تے دونے فریقین نے 1997 وچ گل گل شروع کيتی۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی حمایت یافتہ آرمسٹائس تو‏ں اتفاق کيتا۔ انہاں نے ماسکو وچ گل گل د‏‏ی تے جنگ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ماسکو وچ 27 جون 1997 نو‏‏ں &quot; ''تاجکستان وچ امن تے قومی معاہدے دے قیام تو‏ں متعلق جنرل معاہدہ'' &quot; تے &quot; ''ماسکو پروٹوکول&quot;'' اُتے دستخط کیتے۔

=== 2000 د‏‏ی دہائی ===

==== 2004: یوکرین ====
روسی حکومت نے 2004 وچ یوکرائن دے صدارتی انتخابات نو‏‏ں عوامی طور اُتے متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;SS&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Shulman|first1=Stephen|date=2012|title=The legitimacy of foreign intervention in elections: the Ukrainian response|url=https://www.law.upenn.edu/live/files/6454-1-schulman-and-bloompdf|accessdate=12 January 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129151857/https://www.law.upenn.edu/live/files/6454-1-schulman-and-bloompdf |date=29 November 2018 }}&lt;/ref&gt; روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے امیدوار وکٹر یانوکووچ د‏‏ی عوامی حمایت د‏‏ی تے اپنی طرف تو‏ں [[یوکرین|یوکرائن دے]] عوامی دورے کیتے۔ کیمپے تے سولونینکو دے مطابق ، &quot;روسی اشرافیہ د‏‏ی مجموعی دلچسپی یوکرین نو‏‏ں قابل اعتماد پڑوسی تے شراکت دار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھنا سی۔&quot; اس کم نو‏‏ں روسی اعانت تے مہارت نو‏‏ں براہ راست یانکووچ یا حکومت یوکرین د‏‏ی مہم وچ شامل کرکے ، &quot;ننگے طور اُتے تعصب پسند&quot; دے طور اُتے بیان کرنے د‏‏ی کوشش وچ انجام دتا گیا۔

=== 2010 د‏‏ی دہائی ===

==== 2014: یوکرین ====
[[فائل:Ukraine in its region.svg|متبادل=|thumb|300x300px| یوکرائن دا مقام]]
2014 وچ یوکرین وچ انقلاب آیا تے وکٹر یانوکووچ دا تختہ پلٹ دتا۔ 6 مارچ 2014 ء نو‏‏ں کریمیا د‏‏ی پارلیمنٹ &quot;روسی فیڈریشن دے اک موضوع دے حقوق دے نال روسی فیڈریشن وچ داخل&quot; نو‏‏ں ووٹ دتا تے بعد وچ اک منعقد ریفرنڈم انہاں علاقےآں دے لوکاں نو‏‏ں اوہ اک دے طور اُتے روس وچ شامل ہونا چاہندے نيں کہ آیا پوچھ [[روس د‏‏ی وفاقی اکائیاں|وفاقی مشروط]] اے، یا جے اوہ یوکرائن دے اک حصے دے طور اُتے 1992 دے کریمین آئین تے کریمیا د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26465962|title=Ukraine crisis: Crimea parliament asks to join Russia|website=BBC News|accessdate=27 June 2015}}&lt;/ref&gt; اگرچہ بھاری اکثریت دے نال منظور کيتا گیا ، اس دے نتائج کچھ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.osce.org/cio/116313|title=OSCE|publisher=|accessdate=27 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15April2014.doc|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 April 2014|publisher=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.businessinsider.co.id/un-hints-russia-may-have-rigged-crimea-vote-2014-4/#.U2CVCPl_v38|title=The UN's Scathing Crimea Report Suggests Russia May Have Rigged Secession Vote|last=Jacobs|first=Harrison|date=11 April 2014|website=[[Business Insider]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502032433/http://www.businessinsider.co.id/un-hints-russia-may-have-rigged-crimea-vote-2014-4/#.U2CVCPl_v38|archivedate=2 May 2014}}&lt;/ref&gt; ذریعہ لڑے گئے تے دوسرےآں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hungarianambiance.com/2014/03/jobbik-mep-bela-kovacs-crimean.html|title=Hungarian Ambiance: Jobbik MEP Béla Kovács: The Crimean referendum is perfectly legitimate|publisher=|accessdate=27 June 2015|archivedate=17 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317184718/http://www.hungarianambiance.com/2014/03/jobbik-mep-bela-kovacs-crimean.html}}&lt;/ref&gt; کریمیا تے [[سواستوپول|سیواستوپول]] نے باقاعدہ طور اُتے جمہوریہ کریمیا دے طور اُتے آزادی دا اعلان کيتا تے درخواست کيتی کہ اوہ روسی فیڈریشن دے حلقہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہون۔ &lt;ref&gt;16 March 2014, David Herszenhornmarch, ''The New York Times'', &quot;Crimea Votes to Secede From Ukraine as Russian Troops Keep Watch.&quot;&lt;/ref&gt; 18 مارچ 2014 نو‏‏ں ، روس تے کریمیا نے روسی فیڈریشن وچ جمہوریہ کریمیا تے سیواستوپول دے الحاق دے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے جزیرہ نما روس دے الحاق د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی غیر پابند بیان دے حق وچ ووٹ دتا۔ &lt;ref&gt;&quot;Backing Ukraine’s territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid&quot;. UN News Centre. 27 March 2014. Retrieved 28 March 2014.&lt;/ref&gt;

روس دے حامی ہیکرز نے مئی 2014 دے یوکرائنی صدارتی انتخابات وچ خلل ڈالنے ، ہیک ای میلز جاری کرنے ، ووٹاں د‏‏ی تعداد وچ تبدیلی لیانے د‏‏ی کوشش کرنے ، تے تقسیم تو‏ں متعلق انکار-خدمت حملےآں دے حتمی نتیجے وچ تاخیر دے ل. کئی دناں دے دوران سائبر حملےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Wanton Destruction&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Clayton|first=Mark|title=Ukraine election narrowly avoided 'wanton destruction' from hackers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Obama Warned&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.politico.com/story/2017/08/14/obama-russia-election-interference-241547|title=Obama team was warned in 2014 about Russian interference|last=Watkins|first=Ali|date=14 August 2017|website=[[Politico]]|accessdate=16 August 2017}}&lt;/ref&gt; میلویئر جس نے اک گرافک دکھایا سی جس وچ سجے بازو دے امیدوار ڈیمیترو یاروش نو‏‏ں انتخابی فاتح قرار دینے دا اعلان کيتا سی ، اوہ انتخابات نو‏‏ں بند ہونے تو‏ں اک گھنٹہ تو‏ں وی کم وقت دے بعد یوکرائن دے مرکزی الیکشن کمیشن تو‏ں ہٹادتا گیا سی۔ اس دے باوجود ، چینل ون روس &quot;نے اطلاع دتی اے کہ مسٹر یاروش نے انتخابی کمیشن د‏‏ی ویب سائٹ دا حوالہ دیندے ہوئے ، جعلی گرافک جیت کر نشر کيتا سی ، حالانکہ اوہ اوتھ‏ے پہلے کدی پیش نئيں ہويا سی۔&quot; پیٹر آرڈشوک دے مطابق: &quot;یہ جعلی نتائج مخصوص سامعین دے لئی تیار کیتے گئے تاکہ روسی داستان نو‏‏ں کھلایا جاسک‏‏ے جس نے شروع ہی تو‏ں ایہ دعوی کيتا اے کہ یوکرائن وچ انقلاب دے پِچھے انتہائی قوم پرست تے [[نازیت|نازی]] دا ہتھ سی۔&quot;

ان تمام واقعات نے [[دونباس وچ جنگ|دونباس جنگ دا آغاز کيتا]] ۔

==== 2015-موجودہ: شام ====
دسمبر 2010 تو‏ں [[عرب بہار|عرب بہار دا]] آغاز ہويا ، ايس‏ے طرح مشرق وسطی وچ انہاں ملکاں وچ موجود عوام اپنے حاکم آمراں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ لوک وڈی حد تک اس خوفناک غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں اٹھیا کھڑے ہوئے سن جس دا انھاں سامنا سی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر بغاوتاں تے احتجاج بالآخر سفاکانہ خانہ جنگی وچ بدل گئے۔ شام د‏‏ی سربراہی آمر [[بشار الاسد|بشار الاسد نے دی]] ۔ احتجاج دے آخر وچ ایہ کیہ شروع ہويا جو آخر کار [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ بدل گیا۔ خانہ جنگی دے دوران متعدد مختلف عسکریت پسند گروپاں نے [[آزاد شامی فوج|آزاد شام د‏‏ی فوج (ایف ایس اے)]] ، شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) ، [[داعش|دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش)]] ، النصرہ فرنٹ ، فتح د‏‏ی فوج شامل بشارالاسد د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ، تے کئی دوسرے.&lt;ref name=&quot;The New York Times2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/10/10/us/politics/ap-us-cia-syrian-rebels.html|title=Officials: CIA-Backed Syrian Rebels Under Russian Blitz|date=10 October 2015|work=The New York Times|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;U.S. News &amp; World Report2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2015/10/08/syrian-general-russian-strikes-helping-ground-offensive|title=Clashes between Syrian troops, insurgents intensify in Russian-backed offensive|date=8 October 2015|work=U.S. News &amp; World Report|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے وقت امریکا ، [[ترکی]] ، برطانیہ ، تے فرانس سمیت بوہت سارے ملکاں وچ اسد دے خلاف سن ۔
[[فائل:LocationSyria.png|thumb|250x250px| شام دا مقام]]
شام روس دا اتحادی سی تے جدو‏ں تو‏ں خانہ جنگی دا آغاز ہويا روس نے سفارتی تے اقوام متحدہ وچ شام د‏‏ی حمایت کيتی۔ 2015 وچ جدو‏ں شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا جارہیا سی اسد نے روس د‏‏ی مداخلت د‏‏ی درخواست کيتی تے ستمبر 2015 وچ روس نے شام دے علاقےآں اُتے ایہ دعویٰ کرنا شروع کيتا کہ اوہ داعش تو‏ں لڑ رہے نيں ، جو کہ اک بین الاقوامی سطح اُتے ناپسند سی ، اُتے شواہد تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ انہاں نے ایف ایس اے ، ال اُتے وی حملہ کيتا ا‏‏ے۔ -نصرہ ، تے دوسرے باغی گروپ&lt;ref name=&quot;auto22&quot;&gt;{{cite news|author=Manal|url=http://sana.sy/en/?p=56454|title=Syria's ambassador to Russia urges all countries to join Syria and Russia against terrorism|accessdate=28 October 2015|agency=Syrian Arab News Agency}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;U.S. News &amp; World Report3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2015/10/08/syrian-general-russian-strikes-helping-ground-offensive|title=Clashes between Syrian troops, insurgents intensify in Russian-backed offensive|date=8 October 2015|work=U.S. News &amp; World Report|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;plot2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-soleimani-insigh-idUSKCN0S02BV20151006|title=How Iranian general plotted out Syrian assault in Moscow|date=6 October 2015|accessdate=14 October 2015|agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The New York Times3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/10/10/us/politics/ap-us-cia-syrian-rebels.html|title=Officials: CIA-Backed Syrian Rebels Under Russian Blitz|date=10 October 2015|work=The New York Times|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dearden3&quot;&gt;{{cite news|last=Dearden|first=Lizzie|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syrian-army-general-says-new-ground-offensive-backed-by-russian-air-strikes-will-eliminate-a6686086.html|title=Syrian army general says new ground offensive backed by Russian air strikes will 'eliminate terrorists'|date=8 October 2015|work=The Independent|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt; روسی حکومت نے وی اس د‏ی منظوری دتی تے شام وچ استحکا‏م برقرار رکھنے دے جواز دا جواز پیش کيتا۔&lt;ref name=&quot;goalstabilis2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.interfax.ru/russia/472593|date=11 October 2015|publisher=[[Interfax]]|language=ru|script-title=ru:Путин назвал основную задачу российских военных в Сирии}}&lt;/ref&gt; اس دے نال ہی روسی فوج ترکی دے نال اکثر جھڑپاں وچ پڑ جاندی اے جداں کسی روسی جیٹ نو‏‏ں گولی مار دینا یا 2020 وچ شروع ہونے والے ادلیب وچ انہاں دونے دے وچکار لڑائی۔ اس دے نال نال مداخلت نے شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں [[حلب]] تے [[دیر الزور|دیر ایزور]] نو‏‏ں واپس لینے سمیت بوہت سارے فائدے حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2016/03/29/how-russian-special-forces-are-shaping-the-fight-in-syria/|title=How Russian special forces are shaping the fight in Syria|date=29 March 2016|agency=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/11/world/middleeast/russian-intervention-in-syrian-war-has-sharply-reduced-us-options.html|title=Russian Intervention in Syrian War Has Sharply Reduced U.S. Options|date=10 February 2016|agency=New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/11/21/world/middleeast/assad-putin-russia-syria.html|title=Assad and Putin Meet, as Russia Pushes to End Syrian War|date=21 November 2017|newspaper=New York Times}}&lt;/ref&gt; جنوری 2017 دے اوائل وچ ، روسی مسلح افواج دے چیف آف جنرل اسٹاف ویلری گیریسموف نے کہیا کہ ، مجموعی طور اُتے ، [[روسی فضائيہ|روسی فضائیہ]] نے 19،160 جنگی مشن انجام دتے تے &quot;دہشت گرداں دے بنیادی ڈھانچے&quot; اُتے 71،000 حملے کیتے۔ &lt;ref&gt;[https://rg.ru/2017/01/10/amerikanskij-b-52-razbombil-mirnuiu-derevniu.html Американский Б-52 разбомбил сирийскую деревню] ''[[Rossiyskaya Gazeta]]'', 10 January 2017.&lt;/ref&gt; دسمبر 2017 دے آخر وچ ، روسی حکومت نے کہیا کہ اس د‏ی فوج مستقل طور اُتے شام وچ مقیم ہوئے گی۔ &lt;ref name=&quot;reutersestablperm2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-russia-bases/russia-establishing-permanent-presence-at-its-syria-bases-ria-cites-minister-idUSKBN1EK0HD|title=Russia establishing permanent presence at its Syria bases: RIA|date=26 December 2017|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

==== 2016: جرمنی ====
شبہ اے کہ اگست 2016 وچ بنڈسٹیگ دے ممبراں تے متعدد سیاسی جماعتاں جداں لنکین دھڑے د‏‏ی رہنما سہرہ واگنکنیچٹ ، جنگ یونین تے [[سارلینڈ]] د‏‏ی سی ڈی یو اُتے فینسی بیئر گروپ دا نیزہ فشنگ حملے دے پِچھے سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/bundesregierung-ist-alarmiert-hackerangriff-aufdeutsche-parteien-1.3170347|title=Hackerangriff auf deutsche Parteien|newspaper=Süddeutsche Zeitung|accessdate=21 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dw1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/hackers-lurking-parliamentarians-told/a-19564630|title=Hackers lurking, parliamentarians told|publisher=Deutsche Welle|accessdate=21 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Angeblich-versuchter-Hackerangriff-auf-Bundestag-und-Parteien-3328265.html|title=Angeblich versuchter Hackerangriff auf Bundestag und Parteien|last=Holland|first=Martin|publisher=Heise|accessdate=21 September 2016}}&lt;/ref&gt; حکا‏م نے خدشہ ظاہر کيتا کہ ہیکرز دے ذریعہ بعد وچ جرمنی دے اگلے وفاقی انتخابات جداں ستمبر 2017 وچ ہونے والے انتخابات تو‏ں پہلے عوام وچ جوڑ توڑ دے لئی حساس معلومات اکٹھا کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔

==== 2016: مونٹی نیگرو ====
16 اکتوبر 2016 دے موقع اُتے ، مونٹی نیگرو وچ پارلیمانی انتخابات دے روز ، سربیا دے گیندرمری بریٹیسلاو دیکیچ دے سابق سربراہ سمیت ، 20 سربین تے مونٹینیگرین شہریاں دے اک گروپ نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/tema.php?yyyy=2016&amp;mm=10&amp;nav_id=1193328|title=Slučaj &quot;državni udar&quot; i Đukanovićev &quot;stari recept&quot;}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/06/montenegro-prosecutor-milivoje-katnic-russian-nationalists-behind-alleged-coup-plot|title=Montenegrin prosecutor says Russian nationalists behind alleged coup plot}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں کچھ ، دو روسی شہریاں سمیت ہور افراد دے نال ، بعد وچ مونٹینیگرو دے حکا‏م نے باضابطہ طور اُتے بغاوت د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔ نومبر 2016 دے اوائل وچ ، منظم جرائم تے بدعنوانی دے لئی مونٹینیگرو دے خصوصی پراسیکیوٹر ، ملیوجے کٹنیć نے الزام لگایا کہ &quot;طاقتور تنظیم&quot; جس وچ روس ، سربیا تے مانٹینیگرو نال تعلق رکھنے والے 500 افراد بغاوت د‏‏ی سازش دے پِچھے سن ۔ &lt;ref&gt;[http://www.balkaninsight.com/en/article/djukanovic-accuses-pro-russian-opposition-over-plot-to-kill-him--11-10-2016 Montenegro PM Accuses Opposition Over 'Plot to Kill Him'] Balkan Insight, 10 November 2016.&lt;/ref&gt; فروری 2017 وچ ، مونٹینیگرین عہدیداراں نے روسی 'ریاستی ڈھانچاں' اُتے اس بغاوت د‏‏ی کوشش دے پِچھے ہونے دا الزام عائد کيتا ، جس نے مبینہ طور اُتے ملکی پارلیمنٹ اُتے حملے تے وزیر اعظم میلو اوکانوویچ دے قتل دا تصور کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Farmer|first1=Ben|title=Russia plotted to overthrow Montenegro's government by assassinating Prime Minister Milo Djukanovic last year, according to senior Whitehall sources|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/18/russias-deadly-plot-overthrow-montenegros-government-assassinating/|accessdate=21 February 2017|work=The Telegraph|date=19 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kremlin rejects claims Russia had role in Montenegro coup plot|url=https://www.theguardian.com/world/2017/feb/20/russian-state-bodies-attempted-a-coup-in-montenegro-says-prosecutor|accessdate=21 February 2017|work=The Guardian|date=20 February 2017}}&lt;/ref&gt;

اس بغاوت دے منصوبے دے بارے وچ تفصیلات سب تو‏ں پہلے اکتوبر 2016 دے آخر وچ سربیا دے وزیر اعظم ایلیکسندر ووئسی نے منظر عام اُتے لاواں ، جنہاں دے معاملے اُتے عوامی بیان وچ سربیا دے قانون نافذ کرنے والےآں خصوصا سربیا د‏‏ی سیکیورٹی انٹلیجنس ایجنسی دے کردار نو‏‏ں زور دینے اُتے زور دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;dzukanpokus&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3127397 Совбезными усилиями: Осложнение российско-сербских отношений потребовало вмешательства Николая Патрушева] [[Kommersant|КоммерсантЪ]], 28 October 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.telegram.hr/politika-kriminal/crnu-goru-trese-suluda-prica-o-pucu-ruskim-spijunima-cetnicima-putinu-i-vucicu-nas-reporter-objasnjava-sve/|title=Crnu Goru trese suluda priča o puču, ruskim špijunima, četnicima, Putinu i Vučiću. Naš reporter analizira sve|date=27 November 2016|publisher=|accessdate=21 February 2018}}&lt;/ref&gt; اس بیان دے بعد فوری طور اُتے روس د‏‏ی سلامتی کونسل دے سکریٹری نیکولائی پٹروشیف دے [[بلغراد]] دا غیر متوقع دورہ ہويا۔

فروری 2017 وچ دتے گئے وزیر اعظم ڈوکو مارکوویچ دے بیانات دے مطابق ، حکومت نو‏‏ں 12 اکتوبر 2016 نو‏‏ں اس بغاوت د‏‏ی تیاری دے بارے وچ قطعی معلومات موصول ہوئیاں سن ، جدو‏ں اس منصوبے وچ شامل اک شخص نے اپنے روسی ذہناں دے فال بیک منظر نو‏‏ں دور کردتا سی۔ اس معلومات نو‏‏ں [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دے]] ممبر ملکاں د‏‏ی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی وی تائید کيت‏ی گئی ، جنھاں نے مونٹینیگرین حکومت نو‏‏ں پلاٹ د‏‏ی تحقیقات وچ مدد کيتی۔ &lt;ref&gt;[http://time.com/4673038/dusko-markovic-montenegro-russia-nato/ Q&amp;A: Duško Marković, the Prime Minister Stuck Between Putin and Trump in the Balkans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208134002/http://time.com/4673038/dusko-markovic-montenegro-russia-nato/ |date=2019-02-08 }} [[ٹائم (رسالہ)|Time]], 16 February 2017.&lt;/ref&gt; الزام لگانے والےآں وچو‏ں اک ، پیراڈگ بوگیینیویć ، جو رگنا گورا موومنٹ دے اک تجربہ کار تے رہنما ، کرگجویوک تو‏ں نيں ، نے دسیا کہ ساشا سندیلیچ نے انہاں نو‏ں 16 اکتوبر دے احتجاج وچ حصہ لینے والے سرباں اُتے ممکنہ حملے د‏‏ی اطلاع دی۔ سربیا د‏‏ی حراست وچ ، بوگییوویć نے اپنے وکیل دے توسط تو‏ں کہیا کہ بغاوت اُتے کسی وی طرح د‏‏ی کوئی گل گل نئيں ہوئی اے تے نہ ہی اوکانوویچ دا کوئی ذکر ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:651773-Predrag-Bogicevic-o-pucu-u-Crnoj-Gori-Isao-da-stiti-Srbe-ne-da-rusi-rezim|title=Predrag Bogićević o puču u Crnoj Gori: Išao da štiti Srbe, ne da ruši režim|website=www.novosti.rs|accessdate=21 February 2018}}&lt;/ref&gt;

ماسکو وچ قائم روسی انسٹی ٹیوٹ برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز (آر آئی ایس ایس) ، جس دا روسی غیر ملکی انٹلیجنس سروس (ایس وی آر) تو‏ں نیڑےی تعلق اے ، دا میڈیا میڈیا نے ذکر کيتا {{کون|date=January 2020}} بغاوت دے منصوبے وضع کرنے وچ ملوث تنظیماں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تاں۔ نومبر 2017 دے اوائل وچ ، روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے ، آر آئی ایس ایس دے ڈائریکٹر ، لیونڈ پی ریشٹنیکو نو‏‏ں ، برطرف کردتا۔&lt;ref&gt;[https://theins.ru/politika/49316 Кремлевский спрут. Часть 2. Как ГРУ пыталось организовать переворот в Черногории] theins.ru, 24 March 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://korrespondent.net/world/3777194-orhanyzatory-perevorota-v-chernohoryy-uchastvovaly-v-anneksyy-kryma-smy Организаторы переворота в Черногории участвовали в аннексии Крыма – СМИ] Корреспондент.net, 21 November 2016.&lt;/ref&gt;

==== 2016: برطانیہ ====
برطانیہ انتخابی کمیشن ، برطانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی سبھیاچار منتخب کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں تحقیقات جاری اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.standard.co.uk/news/politics/election-watchdog-launches-probe-into-russian-meddling-in-brexit-vote-a3674251.html|title=Electoral Commission launches probe into Russian meddling in Brexit vote using Twitter and Facebook|last=Gillett|first=Francesca|date=2 November 2017|website=Evening Standard}}&lt;/ref&gt; ، تے [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|امریکی سینیٹ]] وچ مبینہ روسی مداخلت اُتے [[بریگزٹ]] 23 جون 2016 دا سروے &lt;ref&gt;'UK investigates Brexit campaign funding amid speculation of Russian meddling' (1 November 2017) [https://www.reuters.com/article/us-britain-eu-investigation/uk-investigates-brexit-campaign-funding-amid-speculation-of-russian-meddling-idUSKBN1D157I Reuters]. 'The UK's election watchdog has now questioned Google over Russian meddling in Brexit' (28 November 2017) [http://www.businessinsider.de/electoral-commission-probe-google-over-russian-meddling-in-brexit-2017-11?r=UK&amp;IR=T Business Insider] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403185658/http://www.businessinsider.de/electoral-commission-probe-google-over-russian-meddling-in-brexit-2017-11?r=UK&amp;IR=T |date=2019-04-03 }}. P Wintour, 'Russian bid to influence Brexit vote detailed in new US Senate report' (10 January 2018) [https://www.theguardian.com/world/2018/jan/10/russian-influence-brexit-vote-detailed-us-senate-report Guardian]&lt;/ref&gt;

==== 2016: ریاستہائے متحدہ ====
اکتوبر 2016 وچ ، امریکی حکومت نے روس اُتے الزام لگایا کہ اوہ 2016 د‏‏ی ریاستہائے متحدہ دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک نیشنل کمیٹی (ڈی این سی) د‏‏ی ہیکنگ تے [[ویکی لیکس|وکی لیکس]] نو‏‏ں اس دے دستاویزات لیک کرنے سمیت متعدد حکمت عملیاں دا استعمال کردے ہوئے مداخلت کررہیا اے ، جس دے بعد انہاں نے میڈیا اُتے ایہ گل فاش کردتی۔ &lt;ref name=&quot;Ackerman_Thielman&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/oct/07/us-russia-dnc-hack-interfering-presidential-election|title=US officially accuses Russia of hacking DNC and interfering with election|last=Ackerman|first=Spencer|last2=Thielman|first2=Sam|accessdate=7 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perezschleifer&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cnn.com/2016/10/07/politics/us-blames-russia-for-targeting-election-systems/index.html|title=US accuses Russia of trying to interfere with 2016 election|last=Perez|first=Evan|last2=Schleifer|first2=Theodore|date=18 October 2016|publisher=[[سی این این]]|accessdate=2019-05-21}}&lt;/ref&gt; روس نے کسی وی طرح د‏‏ی شمولیت تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/obama-administration-announces-measures-to-punish-russia-for-2016-election-interference/2016/12/29/311db9d6-cdde-11e6-a87f-b917067331bb_story.html|title=Obama administration announces measures to punish Russia for 2016 election interference|last1=Ryan|first1=Missy|date=29 December 2016|newspaper=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|accessdate=30 December 2016|last2=Nakashima|first2=Ellen|last3=DeYoung|first3=Karen}}&lt;/ref&gt;

اس دے جواب وچ ، 29 دسمبر 2016 نو‏‏ں ، صدر [[بارک اوباما|براک اوباما]] نے 35 روسی سفارت کاراں نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا تے روسی ادارےآں تے افراد اُتے پابندیاں ودھیا دتیاں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-punishes-russia-over-election-hacking-with-sanctions-1483039178|title=U.S. Sanctions Russia Over Election Hacking; Moscow Threatens to Retaliate|last=Lee|first=Carol E.|last2=Sonne|first2=Paul|date=29 December 2016|accessdate=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;

جنوری 2017 وچ ، برطانوی انٹیلیجنس ٹپ آف دے بعد &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/07/russia-us-election-hacking-uk-intelligence|title=UK intelligence gave US key tipoff about Russian hacking, report says|last=Borger|first=Julian|date=7 January 2017|newspaper=[[دی گارڈین]]|accessdate=2019-05-21}}&lt;/ref&gt;، &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/06/vladimir-putin-accused-us-intelligence-report-ordering-broadinfluencecampaign/|title=US concludes Vladimir Putin ordered campaign to influence US election 'after British intelligence tip-off'|last=Lawler|first=David|date=7 January 2017|newspaper=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=2019-05-21}}&lt;/ref&gt; امریکی انٹلیجنس کمیونٹی نے &quot; اعلیٰ اعتماد &quot; دا اظہار کيتا کہ روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے 2016 دے امریکی انتخابات وچ مداخلت دے لئی تیار کردہ اثرورسوخ مہم دا حکم دتا ، جس تو‏ں امریکا وچ اعتماد نو‏‏ں کم کيتا جائے ۔ جمہوری عمل ، سکریٹری [[ہیلری کلنٹن|ہلیری کلنٹن]] دے امکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ نو‏‏ں]] جیتنے وچ مدد فراہ‏م کرن۔ &lt;ref name=&quot;Declassified Report2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/01/06/us/politics/document-russia-hacking-report-intelligence-agencies.html|title=Intelligence Report on Russian Hacking|date=6 January 2017|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=8 January 2017|page=11|quote=We assess Russian President Vladimir Putin ordered an influence campaign in 2016 aimed at the U.S. presidential election. Russia’s goals were to undermine public faith in the U.S. democratic process, denigrate Secretary Clinton, and harm her electability and potential presidency. We further assess Putin and the Russian Government developed a clear preference for President-elect Trump. We have high confidence in these judgments.}}&lt;/ref&gt;

==== 2017: فرانس ، جرمنی ====
ٹرینڈ مائیکرو تو‏ں متعلق محققاں نے 2017 وچ اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ فینسی بیئر د‏‏ی [[امینیول میکخواں|ایمانوئل میکرون]] تے [[انگیلا میرکل|اینجلا مرکل دی]] انتخابی مہم تو‏ں متعلق گروپاں نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوششاں دا خاکہ پیش کيتا گیا۔ رپورٹ دے مطابق ، انہاں نے اپنی سائٹ اُتے فشینگ تے میلویئر انسٹال کرنے د‏‏ی کوشش دے نال میکرون مسانو‏ں نشانہ بنایا۔ فرانسیسی سرکاری سائبر سیکیورٹی ایجنسی اے این ایس آئی نے تصدیق د‏‏ی اے کہ ایہ حملے ہوئے ، لیکن اے پی ٹی 28 د‏‏ی ذمہ داری د‏‏ی تصدیق نئيں ہوسکی&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-election-macron-cyber-idUSKBN17Q200|title=Macron campaign was target of cyber attacks by spy-linked group|author=Eric Auchard|date=24 April 2017|accessdate=27 April 2017|website=Reuters.com}}&lt;/ref&gt;۔ اے پی ٹی گروپ نے [[مارین لوپاں|میرین لی پین نو‏‏ں]] نشانہ نئيں بنایا ، جس نے فرانسیسی انتخابات وچ روس د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں ہور ظاہر کيتا ، چونکہ پوتن نے سیاسی تے مالی دونے طرح دے فائدے دے لئی میرین لی پین د‏‏ی فتح وچ اپنی دلچسپی تے امیداں دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/010eec62-30b5-11e7-9555-23ef563ecf9a|title=Putin awaits return on Le Pen investment|date=May 4, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505120813/https://www.ft.com/content/010eec62-30b5-11e7-9555-23ef563ecf9a|archivedate=May 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ اس دے بعد انہاں نے جرمن کونراڈ ایڈنور فاؤنڈیشن تے فریڈرک ایبرٹ فاؤنڈیشن نو‏‏ں نشانہ بنایا ، انہاں گروپاں نو‏‏ں جو بالترتیب انجیلا مرکل دے کرسچن ڈیموکریٹک یونین تے حزب اختلاف د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ فینسی بیئر نے میلویئر دے لنکس دے نال فشنگ ای میلز بھیجنے دے لئی 2016 دے آخر وچ جعلی ای میل سرور مرتب کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://global.handelsblatt.com/politics/russia-linked-hackers-target-german-political-foundations-755236|title=Russia-linked Hackers Target German Political Foundations|date=26 April 2017|publisher=Handelsblatt|accessdate=2 October 2020|archivedate=12 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180812110552/https://global.handelsblatt.com/politics/russia-linked-hackers-target-german-political-foundations-755236}}&lt;/ref&gt;

==== 2019 – موجودہ: وینزویلا ====
[[فائل:Venezuela in its region.svg|کھبے|300x300px]]
سنہ 2019 وچ وینزویلا دے صدارتی بحران دے دوران ، روس نے [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سفارتی ، منطقی تے فوجی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔

[[روئٹرز|خبر]] رساں ادارے [[روئٹرز]] نے دسیا اے کہ واگنر گروپ تو‏ں وابستہ روسی باڑے فوجی مادورو د‏‏ی حکومت دا دفاع کرنے دے لئی وینزویلا وچ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/russia-linked-military-contractors-in-venezuela-to-protect-maduro-2019-1?r=US&amp;IR=T|title=Private military contractors linked to Russia are reportedly in Venezuela to protect Maduro|website=Business Insider|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ آرمی وار کالج دے پروفیسر رابرٹ ایلس نے روس د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م کردہ 400 ویگنر گروپ دے فوجیاں نو‏‏ں &quot;نیکلس مادورو دا محل محافظ&quot; قرار دتا۔ &lt;ref name=&quot;ComoSeria&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.elmundo.es/internacional/2019/02/04/5c56e08b21efa0380b8b4665.html|title=¿Cómo sería una invasión de Estados Unidos en Venezuela?|last=Pardo, Paul|date=4 February 2019|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|accessdate=5 February 2019}}&lt;/ref&gt; کریملن دے ترجمان دمتری پیسکوف نے روسی فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی د‏‏ی تردید کردے ہوئے اسنو‏ں &quot;جعلی خبر&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.scmp.com/news/world/americas/article/2183898/russia-denies-sending-mercenaries-protect-venezuela-president|title=Russia denies sending mercenaries to protect Venezuela's president|date=28 January 2019|website=South China Morning Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/politics/russia-warns-against-foreign-interference-in-venezuela/1377041|title=Russia warns against foreign interference in Venezuela|date=28 January 2019|website=[[Anadolu Agency]]}}&lt;/ref&gt; دسمبر 2018 وچ جوہری ہتھیاراں تو‏ں بھرپور دو روسی طیارے وینزویلا وچ اترے سن جس وچ ''رائٹرز'' نے &quot;میڈورو د‏‏ی سوشلسٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت دا مظاہرہ&quot; کہیا سی۔ &lt;ref name=&quot;RussianPlanes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics/russian-air-force-planes-land-in-venezuela-carrying-troops-report-idUSKCN1R50NB|title=Russian air force planes land in Venezuela carrying troops: report|date=24 March 2019|work=Reuters|accessdate=24 March 2019}}&lt;/ref&gt;

23 مارچ 2019 نو‏‏ں ، دو روسی طیارے 99 فوجی تے 35 دے نال وینزویلا وچ داخل ہوئے &amp;nbsp; ٹن مٹیریل &lt;ref name=&quot;RussianPlanes3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics/russian-air-force-planes-land-in-venezuela-carrying-troops-report-idUSKCN1R50NB|title=Russian air force planes land in Venezuela carrying troops: report|date=24 March 2019|work=Reuters|accessdate=24 March 2019}}&lt;/ref&gt;۔ [[کاراکاس]] وچ روسی سفارت خانے نال تعلق رکھنے والی الیکسی سیریڈین نے کہیا کہ ایہ دونے طیارے &quot;مادورو دے دفاعی سازوسامان نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش دا حصہ سن ، جس وچ روس تو‏ں خریدتا گیا سوکھئی لڑاکا طیارے تے اینٹی ایرکرافٹ سسٹم وی شامل نيں&quot;۔&lt;ref name=&quot;Footprint3&quot;&gt;{{cite news|title=As Maduro confronts a crisis, Russia's footprint in Venezuela grows: Moscow is seizing an opportunity to stick a finger in Washington's eye, experts say|author=Zuñiga, Mariana and Anthony Faiola|date=30 March 2019|work=The Washington Post|via=ProQuest}}&lt;/ref&gt; 29 مارچ نو‏‏ں ، روسی ہیلی کاپٹراں دے لئی اک فلائٹ سمیلیٹر سنٹر وینزویلا وچ لانچ کيتا گیا &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.msn.com/es-pe/noticias/otras/rusia-abre-centro-de-formación-militar-para-pilotos-de-helicópteros-en-venezuela/ar-BBVptdA|title=Rusia abre centro de formación militar para pilotos de helicópteros en Venezuela|date=29 March 2019|work=MSN|accessdate=30 March 2019|language=es}}&lt;/ref&gt;، تے اک ہور فلائٹ سمیلیٹر سینٹر د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی اے ، ايس‏ے طرح روسی اسلحہ تیار کرنے دے لئی اک پلانٹ وی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Footprint2&quot;&gt;{{cite news|title=As Maduro confronts a crisis, Russia's footprint in Venezuela grows: Moscow is seizing an opportunity to stick a finger in Washington's eye, experts say|author=Zuñiga, Mariana and Anthony Faiola|date=30 March 2019|work=The Washington Post|via=ProQuest}}&lt;/ref&gt; روس وینزویلا نو‏‏ں اسلحہ ، خصوصی دستے تے فوجی مشیر فراہ‏م کردا اے ، تے وینزویلا دے جزیرے اُتے سائبر جنگ دے لئی اک اڈہ زیر تعمیر ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;AtOdds2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/us-eu-at-odds-over-new-sanctions-against-venezuela/4869617.html|title=US, EU at odds over Venezuela sanctions|author=Arostegui, Martin|date=10 April 2019|accessdate=10 April 2019|publisher=VOA News}}&lt;/ref&gt; ڈیوسدادو کابیلو نے کہیا کہ طیارےآں د‏‏ی آمد نو‏‏ں میڈورو دے ذریعہ منظور تے اختیار دتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;DeputyConfirms2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-planes/venezuelan-socialist-party-deputy-confirms-two-planes-landed-from-russia-idUSKCN1R62RA|title=Venezuelan Socialist Party deputy confirms two planes landed from Russia|date=25 March 2019|work=Reuters|accessdate=26 March 2019}}&lt;/ref&gt; روسی امور خارجہ د‏‏ی ترجمان ماریا زاخارووا نے وی وینزویلا وچ فوجی جواناں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے ایہ دلیل پیش د‏‏ی کہ دونے ملکاں نے مئی 2001 وچ صدور پوتن تے شاویز دے ذریعے فوجی تعاون تو‏ں متعلق دو طرفہ معاہدہ کيتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-confirms-its-military-personnel-arrived-in-venezuela/2019/03/27/253df080-5069-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html|title=Russia confirms its military personnel arrived in Venezuela|date=27 March 2019|access-date=27 March 2019|agency=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/41368|title=President Vladimir Putin had talks with Venezuelan President Hugo Chavez in the Kremlin|date=14 May 2001|website=Kremlin.ru|accessdate=28 March 2019|quote=The Presidents were present at the ceremony of signing inter-governmental documents: an agreement on military-technical cooperation, on cooperation in fighting illegal drug trafficking and a protocol on creating a mechanism of political dialogue and cooperation between Russia and the Andes Community.}}&lt;/ref&gt;

قومی اسمبلی دے صدر [[خوآن گوائیڈو|جوآن گائڈے]] نے اعلان کيتا کہ غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں &quot;درآمد&quot; کيتا گیا اے کیونجے مادورو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی مسلح افواج اُتے اعتماد نئيں اے &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://efectococuyo.com/principales/guaido-sobre-nuevo-megaapagon-hablan-de-sabotaje-pero-tienen-militarizadas-instalaciones-electricas/|title=Guaidó sobre nuevo megaapagón: Hablan de sabotaje pero tienen militarizadas instalaciones eléctricas|date=26 March 2019|accessdate=26 March 2019|agency=Efecto Cocuyo|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;۔ قومی اسمبلی دے نائب ولیمز ڈیویلہ نے کہیا کہ قومی اسمبلی &quot;وینزویلا وچ غیر ملکی افواج دے دخول&quot; د‏‏ی تحقیقات کرے گی ، کیونجے وینزویلا دے آئین دا تقاضا اے کہ مقننہ غیر ملکی فوجی مشناں نو‏‏ں مجاز بنائے تے روسی فوج د‏‏ی آمد &quot;وینزویلا د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی خلاف ورزی&quot; سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20190324/461210616315/militares-rusos-copan-la-escena-en-jornada-libre-para-maduro-y-guaido.html|title=Militares rusos copan la escena en jornada libre para Maduro y Guaidó|author=González, Ron|date=24 March 2019|work=[[La Vanguardia]]|access-date=24 March 2019|language=Spanish|trans-title=Russian military take over the stage on a free day for Maduro and Guaidó}}&lt;/ref&gt; [[تنظیم برائے امریکی ملکاں|امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی تنظیم]] نے روس د‏‏ی فوج د‏‏ی تعینا‏‏تی نو‏‏ں &quot;وینزویلا د‏‏ی خودمختاری دے لئی نقصان دہ فعل&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/03/26/russias-deployment-of-military-planes-to-venezuela-sparks-us-backlash-a64962|title=Russia's Deployment of Military Planes to Venezuela Sparks U.S. Backlash|date=26 March 2019|work=[[The Moscow Times]]|access-date=26 March 2019}}&lt;/ref&gt;

اپریل 2019 وچ ، [[مالٹا]] نے روسی طیارےآں نو‏‏ں مدورو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی فراہمی دے لئی اپنی فضائی حدود استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے [[مالٹا|سے]] انکار کردتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.el-nacional.com/noticias/mundo/malta-niega-permiso-paso-aviones-militares-rusos_279753|title=Malta niega permiso de paso a aviones militares rusos|date=19 April 2019|work=El Nacional|accessdate=20 April 2019|language=es}}&lt;/ref&gt; روس نے مالٹا دے اقدامات نو‏‏ں &quot;غیر دوستانہ&quot; قرار دیندے ہوئے متنبہ کيتا اے کہ اوہ دونے ملکاں دے وچکار دوطرفہ تعلقات وچ اسنو‏ں مدنظر رکھے گا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.com.mt/articles/2019-04-22/local-news/Russia-describes-Malta-s-refusal-to-allow-planes-to-overfly-air-space-as-unfriendly-6736207051|title=Russia describes Malta's refusal to allow planes to overfly air space as 'unfriendly'|last=|first=|date=22 April 2019|work=The Independent Malta|access-date=25 April 2019}}&lt;/ref&gt;

[[وال اسٹریٹ جرنل|وال اسٹریٹ جرنل دے]] اک مضمون وچ دسیا گیا اے کہ روس دے ریاستی دفاعی ٹھیکیدار نے جون وچ وینزویلا وچ روسٹیک عملے وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں &quot;اس قبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ مسٹر مادورو د‏‏ی حکومت دے پاس پچھلے معاہداں تو‏ں وابستہ ہور روسٹیک خدمات دے لئی ادائیگی جاری رکھنے دا نقد نئيں اے &quot;۔&lt;ref name=&quot;wsjRostecdozens2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/in-a-blow-to-maduro-russia-withdraws-key-defense-support-to-venezuela-11559486826|title=In a Blow to Maduro, Russia Withdraws Key Defense Support to Venezuela|last=Grove|first=Thomas|date=2 June 2019|work=Wall Street Journal|access-date=9 June 2019|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; نامعلوم ذرائع دے مطابق ، روسی کارکناں د‏‏ی تعداد &quot;کئی سال پہلے ماسکو تے کاراکاس دے وچکار تعاون دے عروج پر&quot; اک ہزار تو‏ں محض چند درجن رہ گئی سی &quot;۔&lt;ref name=&quot;wsjRostecdozens3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/in-a-blow-to-maduro-russia-withdraws-key-defense-support-to-venezuela-11559486826|title=In a Blow to Maduro, Russia Withdraws Key Defense Support to Venezuela|last=Grove|first=Thomas|date=2 June 2019|work=Wall Street Journal|access-date=9 June 2019|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; ڈونلڈ ٹرمپ نے [[ٹویٹر]] اُتے اعلان کيتا: &quot;روس نے سانو‏ں آگاہ کيتا اے کہ انہاں نے اپنے بیشتر لوکاں نو‏‏ں وینزویلا تو‏ں ہٹا دتا اے &quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-trump-idUSKCN1T42FY|title=Trump: Russia told U.S. 'most of their people' have left Venezuela|date=3 June 2019|work=Reuters|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt;۔ روزٹک نے اطلاع دتی اے کہ اخبار دے ذریعہ شائع ہونے والی تعداد نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کيتا گیا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://efectococuyo.com/internacionales/rostec-niega-retirada-de-especialistas-militares-rusos-de-venezuela/|title=Rostec niega retirada de especialistas militares rusos de Venezuela|date=3 June 2019|website=Efecto Cocuyo|language=es|accessdate=9 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reutersKemlindismisses2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-trump-kremlin-idUSKCN1T511S|title=Kremlin dismisses Trump tweet on alleged Venezuela withdrawal|date=4 June 2019|work=Reuters|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt; تے روسی ترجمان دمتری پیسکوف ، نے پریس دے سامنے اظہار خیال کيتا کہ اوہ ٹرمپ دے نال رابطے وچ نئيں رہے نيں: &quot;یہ اخباری ذرائع تو‏ں متعلق معلومات دے اک حالاندی حوالہ اے ، کیونجے اوتھ‏ے روسی طرف تو‏ں اس بارے وچ کوئی سرکاری پیغام نئيں سی &quot;۔&lt;ref name=&quot;reutersKemlindismisses3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-trump-kremlin-idUSKCN1T511S|title=Kremlin dismisses Trump tweet on alleged Venezuela withdrawal|date=4 June 2019|work=Reuters|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt; خبر رساں ادارے آر آئی اے دے مطابق ، روس د‏‏ی وزارت خارجہ نے کچھ اظہار کيتا روز بعد انہاں دے ملک د‏‏ی ضرورت سی تاں ہور فوجی ماہر بھیجنے دے لئی تیار اے، اک ہور روسی پریس، تاس وزارت کہہ روس وینزویلا وچ فوجی د‏‏ی تعداد وچ اضافہ نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا کہ حوالے تو‏ں دسیا.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-venezuela-military-idUSKCN1T80IF|title=Moscow ready to send more military specialists to Venezuela if needed: RIA|date=7 June 2019|work=Reuters|access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt;

26 جون نو‏‏ں ، روس نے اپنے فوجی ٹیکنیشناں نو‏‏ں واپس لینے دا اعلان کيتا جو مارچ تو‏ں وینزویلا وچ سن ۔ کراکس وچ روسی سفارت خانے دے مطابق ، &quot;روس نے وینزویلا دے اعلیٰ سطح دے سامان نو‏‏ں پہنچایا جس وچ باقاعدگی تو‏ں دیکھ بھال د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ روسی ماہرین نے وینزویلا دے عملے نو‏‏ں تکنیکی تربیت فراہ‏م کيتی۔ اطلاع دے برعکس ، ایہ روسی فوج د‏‏ی موجودگی نئيں سی بلکہ بحالی دے معاہداں د‏‏ی تکمیل سی۔ &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/20190626-russia-withdraw-military-technicians-venezuela-wednesday-embassy|title=Russia to withdraw military 'technicians' from Venezuela on Wednesday: embassy|date=26 June 2019|work=France 24}}&lt;/ref&gt;

ستمبر وچ ، دو روسی طیارے جنہاں دے بارے وچ کہیا گیا سی کہ تکنیکی ماہرین نو‏‏ں لے ک‏ے وینزویلا پہنچے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-venezuela-specialists-idUSKBN1WA2FJ|title=Russian military specialists arrive in Venezuela to service equipment: Interfax|date=25 September 2019|work=Reuters|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

10 دسمبر نو‏‏ں ، نیڑے چالیس روسی فوجیاں دا اک گروہ شانسی Y-8 طیارے اُتے رن وے اُتے لینڈنگ دے دوران ، [[بولیبار (ریاست)|بولیور دے]] کینیما پہنچیا ، جو نیشنل پارک وچ داخلے دا کم کردا ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں نے یقین دلایا کہ فوجیاں نے وینزویلا د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی وردی پہن رکھی اے تے انہاں نے مائکروویو سازوسامان ، سیٹلائٹ اینٹینا ، سگنل روکنے والے تے ہور آلات دے نال خانے وی اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.infobae.com/america/venezuela/2019/12/16/los-rusos-instalaron-equipos-y-drones-en-venezuela-con-ayuda-de-un-jefe-indigena-y-la-complicidad-de-militares-chavistas/|title=Los rusos instalaron equipos y drones en Venezuela con ayuda de un jefe indígena y la complicidad de militares chavistas|last1=Barráez|first1=Sebastiana|date=16 December 2019|accessdate=23 December 2019|agency=[[Infobae]]|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;

2020 وچ وینزویلا د‏‏ی قومی اسمبلی دے وفد کمیٹی دے انتخاب دے دوران ، روس نے قومی اسمبلی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں لوئس پاررا د‏‏ی تقرری دا خیرمقدم کيتا۔ روسی وزارت خارجہ نے کہیا کہ اس تقرری تو‏ں وینزویلا د‏‏ی سیاسی جدوجہد نو‏‏ں آئینی میدان وچ واپس آنے وچ معاون ثابت ہوئے گا جس تو‏ں جاری بحران دا پرامن راستہ مل سک‏‏ے گا&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/russia-praises-election-of-venezuelan-parliament-chief/1694472|title=Russia praises election of Venezuelan parliament chief|last=Teslova|first=Elena|date=7 January 2020|work=[[Anadolu Agency]]|access-date=7 January 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔ حزب اختلاف دے نمائندےآں نے اس د‏ی مذمت کيتی کہ روس نے وینزویلا وچ اپنے کاروبار وچ بہتری لیانے دے لئی پیرا د‏‏ی مدد کيت‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جس وچ تیل دے معاہداں تے کان کنی د‏‏ی ہور مراعات وچ روسی حصص یافتگان د‏‏ی شرکت وچ اضافہ کرنا اے جس نو‏‏ں قومی اسمبلی تو‏ں منظوری درکار اے تے ایہ گیوڈ دے نال نئيں ہوئے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.abc.es/internacional/abci-rusia-intenta-negociar-contratos-petroleros-parlamento-controlado-maduro-202001110223_noticia.html|title=Rusia intenta negociar contratos petroleros con el parlamento controlado por Maduro|last=|first=|date=2020-01-11|website=[[ABC (newspaper)|ABC]]|language=es|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-01-11}}&lt;/ref&gt;

وینزویلا دے میڈیا نے 7 مئی نو‏‏ں میکوٹو بے چھاپے دے بعد اطلاع دتی سی کہ روسی اسپیشل آپریشن فورسز مڈورو د‏‏ی بغیر پائلٹ فضائی گڈیاں د‏‏ی نگرانی وچ مدد کر رہیاں نيں۔

=== 2020 ===

==== 2020: ریاستہائے متحدہ ====
13 فروری 2020 نو‏‏ں امریکی انٹلیجنس عہدیداراں نے ہاؤس انٹیلیجنس کمیٹی دے ممبراں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ ٹرمپ نو‏‏ں دوبارہ منتخب کرنے دے لئی روس 2020 دے انتخابات وچ مداخلت کر رہیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/a55930e0a02d2e21d8ed2be7bc496a6f|title=FBI official: Russia wants to see US 'tear ourselves apart'|work=[[Associated Press]]|date=2020-02-24|accessdate=2020-02-26|last=Tucker|first=Eric|quote=One intelligence official said lawmakers were not told that Russia was working directly to aid Trump. But other people familiar with the meeting said they were told the Kremlin was looking to help Trump's candidacy. The people spoke on condition of anonymity to discussed the classified briefing.}}&lt;/ref&gt; انٹیلی جنس برادری دے اعلیٰ سکیورٹی اہلکار تے قومی انٹلیجنس دے قائم مقام ڈائریکٹر جوزف مگویر دے معاون شیلبی پیئرسن نے بریفنگ دی۔ کمیٹی تو‏ں متعلق ٹرمپ دے اتحادیاں نے انہاں نتائج نو‏‏ں چیلنج کيتا ، تے ٹرمپ بریفنگ دے بارے وچ جاننے اُتے ناراض ہوئے کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ ڈیموکریٹس اپنے خلاف معلومات نو‏‏ں &quot;ہتھیار سُٹ سکدے نيں&quot;۔ اس نے بریفنگ آنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی اس نے میگویئر نو‏‏ں سزا دتی تے کچھ دن بعد اس نے رچرڈ گرینل نو‏‏ں میگویر د‏‏ی جگہ لینے دے لئی مقرر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Goldman_Barnes_Haberman_Fandos_2/20/2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Goldman|first=Adam|last2=Barnes|first2=Julian E.|last3=Haberman|first3=Maggie|last4=Fandos|first4=Nicholas|title=Lawmakers Are Warned That Russia Is Meddling to Re-elect Trump|website=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=February 20, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/us/politics/russian-interference-trump-democrats.html|accessdate=February 26, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Acosta_Cohen_Bash_Herb_2/20/2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Acosta|first=Jim|last2=Cohen|first2=Zachary|last3=Bash|first3=Dana|last4=Herb|first4=Jeremy|title=Russia is looking to help Trump win in 2020, election security official told lawmakers|publisher=[[سی این این]]|date=February 20, 2020|url=https://www.cnn.com/2020/02/20/politics/trump-russia-intelligence-2020/index.html|accessdate=February 26, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nakashima_Harris_Dawsey_Gearan_2/20/2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Nakashima|first=Ellen|last2=Harris|first2=Shane|last3=Dawsey|first3=Josh|last4=Gearan|first4=Anne|title=Senior intelligence official told lawmakers that Russia wants to see Trump reelected|website=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|date=February 20, 2020|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/after-a-congressional-briefing-on-election-threats-trump-soured-on-acting-spy-chief/2020/02/20/1ed2b4ec-53f1-11ea-b119-4faabac6674f_story.html|accessdate=February 26, 2020}}&lt;/ref&gt;

''بلومبرگ نیوز'' نے جنوری 2020 وچ رپورٹ کيتا سی کہ امریکی انٹلیجنس تے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی جا رہی اے کہ کیہ روس 2020 دے انتخابات وچ خلل ڈالنے د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے جو بائیڈن نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی نامعلوم معلومات نو‏‏ں فروغ دینے وچ ملوث سی۔ &lt;ref name=&quot;bloomberg-jan20202&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-01-10/u-s-probes-if-russia-targeting-biden-in-2020-election-meddling|title=U.S. Probes If Russia Is Targeting Biden in 2020 Election Meddling|first=Chris|last=Strohm|date=January 10, 2020|accessdate=January 10, 2020|work=[[بلومبرگ نیوز]]}}&lt;/ref&gt; اگلے مہینے ، اسٹونین د‏‏ی خارجہ انٹلیجنس سروس نے متنبہ کيتا کہ روس اکتوبر 2020 وچ [[جارجیا|جارجیائی]] پارلیمانی انتخابات دے نال نال نومبر وچ امریکی انتخابات وچ وی مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کريں گا&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/russia-will-try-meddle-2020-u-s-election-intelligence-report-n1134446|title=Russia will try to meddle in 2020 U.S. election, intelligence report says|work=[[NBC News]]|date=February 12, 2020|accessdate=February 12, 2020|last=Kube|first=Courtney}}&lt;/ref&gt;۔

21 فروری 2020 نو‏‏ں ، ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' نے اطلاع دتی کہ ، نامعلوم امریکی عہدیداراں دے مطابق ، روس سینیٹر برنی سینڈرس د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوشش وچ ڈیموکریٹک پرائمری وچ مداخلت کر رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;wapo-2020-02-212&quot;&gt;{{cite news|title=Bernie Sanders briefed by U.S. officials that Russia is trying to help his presidential campaign|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/bernie-sanders-briefed-by-us-officials-that-russia-is-trying-to-help-his-presidential-campaign/2020/02/21/5ad396a6-54bd-11ea-929a-64efa7482a77_story.html|work=The Washington Post|date=February 21, 2020}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[حکومت وچ تبدیلی]]
* [[غیر ملکی انتخابی مداخلت]]
* [[سوویت یونین دے ذریعہ غیر ملکی مداخلت]]
* [[سوویت یونین د‏‏ی فوجی تریخ]]
* [[حکومت کیت‏‏ی تبدیلی وچ امریکا د‏‏ی شمولیت]]
* [[حکومت کیت‏‏ی تبدیلی وچ وینزویلا د‏‏ی شمولیت|وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تبدیلی وچ شمولیت]]
* [[ریاستہائے متحدہ وچ روسی جاسوس]]
* [[ریاستہائے متحدہ وچ سوویت جاسوس]]
* [[بالٹک ریاستاں اُتے سوویت قبضہ (1940)|بالٹک ریاستاں دا سوویت قبضہ]]

== نوٹ ==
{{حوالے|group=Note}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:سیاسی طاقت وچ تغیر]]
[[گٹھ:روس د‏‏ی سیاست]]
[[گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>t7w39vajsnrn9mswij5bn3hi71i5s71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمر بلوغت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91691</id>
    <revision>
      <id>706868</id>
      <parentid>682900</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T03:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33806" sha1="j9s14pf7q40hkwq8y9vffsllg44gbjt" xml:space="preserve">'''عمر بلوغت''' (Age of majority) عمر بلوغت د‏‏ی دہلیز اے جو نظریہ دے مطابق قانون (تسلیم شدہ اے یا اعلان کردہ) وچ درج ہوئے۔

== ملکاں تے ذیلی تقسیم ==

=== عمر 8 ===
* {{flagicon|ایران}} [[ایران]] (خواتین)&lt;ref name=&quot;ایران&quot;&gt;[http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219204825/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html |date=2016-12-19 }} ایران HRDC Legal Commentary&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سعودی عرب}} [[سعودی عرب]] (خواتین) &lt;ref name=&quot;سعودی عرب&quot;&gt;{{Cite web |title=The Law of Procedure Before Shari'ah Courts |url=http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/Law_of_Procedure_before_Shariah_Courts.aspx |access-date=2020-10-21 |archive-date=2014-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224191259/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/Law_of_Procedure_before_Shariah_Courts.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; {{efn|group=note|name=note01|Age is defined or interpreted by the age of maturity in Shari'ah law. Specifically, 9 lunar years for women and 15 lunar years for men, with discretion based on physical/mental maturity.&lt;ref name= Campbell&gt;{{cite book|title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East|last=Campbell|first=Christian|year=2007|isbn=978-1-4303-1914-6|page=265}}&lt;/ref&gt;}}

=== عمر 14 ===
* {{flagicon|ایران}} [[ایران]] (مرد)&lt;ref name=&quot;ایران&quot; /&gt;
* {{flagicon|سعودی عرب}} [[سعودی عرب]] (مرد) &lt;ref name=&quot;سعودی عرب&quot; /&gt; {{efn|group=note|name=note01}}

=== عمر 16 ===
* {{flagicon|بولیویا}} [[بولیویا]]
* {{flagicon|کیوبا}} [[کیوبا]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.cubanet.org/ref/dis/const_92_e.htm |title= Constitution of the Republic of کیوبا 1992 |accessdate= 26 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225222901/https://www.cubanet.org/ref/dis/const_92_e.htm |archivedate= 2018-12-25 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.everyculture.com/Cr-Ga/کیوبا.html |title= Culture of کیوبا - traditional, history, people, clothing, women, beliefs, food, customs, family, social, marriage, men, life, population, religion, rituals, Cultural name |accessdate= 26 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225222948/https://www.everyculture.com/Cr-Ga/%da%a9%db%8c%d9%88%d8%a8%d8%a7.html |archivedate= 2018-12-25 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|گوئٹے مالا}} [[گواتیمالا]]
* {{flagicon|گنی بساؤ}} [[گنی بساؤ]]
* {{flagicon|کرغیزستان}} [[کرغیزستان]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaکرغیزستان۔pdf Interpol report on کرغیزستان]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ازبکستان}} [[ازبکستان]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaازبکستان۔pdf Interpol report on ازبکستان law]&lt;/ref&gt;

=== عمر 17 ===
* {{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] &lt;ref&gt;[http://www.child-soldiers.org/user_uploads/koreademocraticpeoplesrepublicof2639438.pdf Child Soldiers Report 2008]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|تاجکستان}} [[تاجکستان]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:0ZqVqYxtZPUJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaتاجکستان.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESguMZsKFjtCuaKRCeZ3B9Q4GsEZMHJvVIzFRjhNBJsFn3Ify1OqWG4PcS3M4MaHf4mmEV76aAOPPfaKw4A1RgyX3u0XdJ4jsUASQdKiZvVcc6_RWYY1ry4tfF2xsoScSAZK1fbx&amp;sig=AHIEtbSia6nBQWeBJrwkzXmqjLL2ytmjgg&amp;pli=1 |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|جبل الطارق}} [[جبل الطارق]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot;&gt;[https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/default.asp Sexual Offences Laws – Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514160022/https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Default.asp |date=2012-05-14 }}. Interpol.int (2011-01-31). Retrieved on 11 April 2012.&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|مشرقی تیمور}} [[مشرقی تیمور]]

=== عمر 18 ===
{{div col}}
* {{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]]
* {{flagicon|البانیہ}} [[البانیہ]]&lt;ref&gt;[http://ligjet.info/kodicivil/pjesa_i/titulli_i/kreu_i/c._zotësia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312021930/http://ligjet.info/kodicivil/pjesa_i/titulli_i/kreu_i/c._zot%C3%ABsia |date=2014-03-12 }} Civil Code of the Republic of البانیہ&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|امریکی سمووا}} [[امریکی سمووا]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=امریکی سمووا Bar Association Annotated General Provisions of the Juvenile Justice |url=http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=714&amp;Itemid=172 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827061144/http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=714&amp;Itemid=172 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|انڈورہ}} [[انڈورہ]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaانڈورہ۔pdf Interpol report on انڈورہ law]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaانڈورہ.pdf}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Se redujo la mayoría de edad de 21 a 18 años {{!}} Sociedad {{!}} W Radio Colombia&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.wradio.com.co/noticias/sociedad/se-redujo-la-mayoria-de-edad-de-21-a-18-anos/20091202/nota/918949.aspx |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108095705/http://www.wradio.com.co/noticias/sociedad/se-redujo-la-mayoria-de-edad-de-21-a-18-anos/20091202/nota/918949.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|انگولا}} [[انگولا]]
* {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.loc.gov/law/help/child-rights/آسٹریلیا.php#t2|at=Section: [http://www.loc.gov/law/help/child-rights/آسٹریلیا.php#t2 Who is a Child?]|title=Children’s Rights: آسٹریلیا|publisher=U.S. Library of congress|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222937/http://www.loc.gov/law/help/child-rights/%D8%A2%D8%B3%D9%B9%D8%B1%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7.php#t2|archivedate=2018-12-25|access-date=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|آسٹریا}} [[آسٹریا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:fTeCQGc2zd8J:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaآسٹریا.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESiXQpDp192EEiZnn2_iJqwe2TQqv69K9iN_KdsVPNv-Mf3hZ9HR4fPqTNn8_WI_7Zf9QjwT0A9e0bSXDlb271nVxcQs7vH9cjwk7_tkY_GqIJR2yKFycbj1LSbD8es55e1AAEA9&amp;sig=AHIEtbQiTECIyZC79q958LMc5WQbmiL4ag |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبہاماس۔asp Interpol report on بہاماس]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبہاماس.asp}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بنگلہ دیش}} [[بنگلہ دیش]]
* {{flagicon|بارباڈوس}} [[بارباڈوس]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaبارباڈوس۔asp Interpol report on بارباڈوس] {{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaبارباڈوس.asp}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بیلاروس}} [[بیلاروس]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبیلاروس۔asp Interpol report on بیلاروس]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبیلاروس.asp}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بیلجیم}} [[بیلجیم]] &lt;ref&gt;Article 476 Civil code of بیلجیم۔&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بھوٹان}} [[بھوٹان]]
* {{flagicon|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaBosniaHerzegovina.asp |title=Interpol report on بوسنیا تے ہرزیگووینا |access-date=2014-12-11 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629031326/http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaBosniaHerzegovina.asp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.otac.ba/usr/101/files/FBiH_porodicni_zakon.pdf |title=clan:158 |format=PDF |accessdate=29 September 2011 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325140053/http://www.otac.ba/usr/101/files/FBiH_porodicni_zakon.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|برازیل}} [[برازیل]]
* {{flagicon|برونائی}} [[برونائی]]
* {{flagicon|بلغاریہ}} [[بلغاریہ]]
* {{flagicon|برونڈی}} [[برونڈی]]
* {{flagicon|کمبوڈیا}} [[کمبوڈیا]]&lt;ref&gt;[http://www.tpf-کمبوڈیا۔com/کمبوڈیاs-law---age-of-consent/index.php کمبوڈیا's Law]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ageofconsent.com/کمبوڈیا۔htm کمبوڈیا -- Age of Consent]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|کیمرون}} [[کیمرون]]
* {{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]&lt;ref name=&quot;canada&quot; /&gt;
** {{flagicon|Alberta}} [[البرٹا]]
** {{flagicon|Manitoba}} [[مانیٹوبا]]
** {{flagicon|Ontario}} [[انٹاریو]]
** {{flagicon|Prince Edward Island}} [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ]]
** {{flagicon|Quebec}} [[کیوبیک]]
** {{flagicon|Saskatchewan}} [[ساسکچیوان]]
* {{flagicon|چلی}} [[چلی]]
* {{flagicon|چین}} [[چین]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.loc.gov/law/help/child-rights/چین.php#f74 |title=Children's Rights: چین |publisher=Library of Congress |date= |accessdate=2013-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222821/http://www.loc.gov/law/help/child-rights/%DA%86%DB%8C%D9%86.php#f74 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|کولمبیا}} [[کولمبیا]] &lt;ref&gt;http://www.corteconstitucional.gov.co/sentencias/1994/T-015-94.rtf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=4965 Consulta de la Norma:&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|کوسٹاریکا}} [[کوسٹاریکا]]
* {{flagicon|آئیوری کوسٹ}} [[آئیوری کوسٹ]]
* {{flagicon|کروشیا}} [[کرویئشا]]
* {{flagicon|قبرص}} [[قبرص]]
* {{flagicon|چیک جمہوریہ}} [[چیک جمہوریہ]]
* {{flagicon|ڈنمارک}} [[ڈنمارک]] (بشمول [[فارو جزیرے]] تے گرین لینڈ)&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaڈنمارک۔asp Interpol report on ڈنمارک]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaڈنمارک.asp}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|جبوتی}} [[جبوندی]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaجبوندی۔asp Interpol report on جبوندی] (in French){{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaجبوندی.asp}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ڈومینیکا}} [[ڈومینیکا]]
* {{flagicon|جمہوریہ ڈومینیکن}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Code for the Protection of the Rights of Children and Adolescents |url=http://www.youthpolicy.org/library/wp-content/uploads/library/2003_Code_Protection_Rights_Children_Adolescents_Spa.pdf |access-date=2020-10-21 |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723055337/https://www.youthpolicy.org/library/wp-content/uploads/library/2003_Code_Protection_Rights_Children_Adolescents_Spa.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|مشرقی تیمور}} [[مشرقی تیمور]] &lt;ref&gt;[http://www.jornal.gov.tl/lawsTL/RDTL-Law/RDTL-Laws/Law%2010-2011.pdf Civil Code of مشرقی تیمور]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ایکواڈور}} [[ایکواڈور]]
* {{flagicon|ایل سیلواڈور}} [[ایل سیلواڈور]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldlawdirect.com/forum/law-wiki/27181-age-majority.html |title=World Law Direct, Age of Majority list |publisher=Worldlawdirect.com |accessdate=29 September 2011 |archive-date=21 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921085032/http://www.worldlawdirect.com/forum/law-wiki/27181-age-majority.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|فجی}} [[فجی]]
* {{flagicon|فنلینڈ}} [[فنلینڈ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:FdyiD913TSgJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaفنلینڈ.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESiM5O297LY4D79uFXrQMqXcX7o1-k0B2AGxjTpy23XVsMb97RP6fPzLlvDuVI-URVe7o7Xntf2-WaejJs3N1BiDFLEmurm371duxnuv6stcy0h1TSWS-OHKMdRgv1xzSWl1C3Hx&amp;sig=AHIEtbR6Cn86H4yQ5qy2RvsBbkkcBOrO8A |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|فرانس}} [[فرانس]]
* {{flagicon|گیبون}} [[گیبون]]
* {{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]]
* {{flagicon|جارجیا}} [[جارجیا]]
* {{flagicon|گھانا}} [[گھانا]]
* {{flagicon|یونان}} [[یونان]]
* {{flagicon|گوئٹے مالا}} [[گواتیمالا]]
* {{flagicon|جمہوریہ گنی}} [[جمہوریہ گنی]]
* {{flagicon|گیانا}} [[گیانا]]
* {{flagicon|ہیٹی}} [[ہیٹی]]
* {{flagicon|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]]
* {{flagicon|ہنگری}} [[ہنگری]]
* {{flagicon|آئس لینڈ}} [[آئس لینڈ]]
* {{flagicon|بھارت}} [[بھارت]]&lt;ref&gt;[[بھارتn Majority Act]]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|عراق}} [[عراق]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=عراقi Civil Law: Its Sources, Substance, and Sundering |url=http://www.law.fsu.edu/journals/transnational/vol16_1/stigall.pdf |access-date=2020-10-21 |archive-date=2014-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140610230907/http://www.law.fsu.edu/journals/transnational/vol16_1/Stigall.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;{{efn|group=note|name=note02|عراق's Civil Code defines the age of majority as 18, however, due to the عراقi constitution and instability {{efn|group=note|name=note01}} may apply as courts choose between Shari'ah law and the Civil Code}}
* {{IRL}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/act/pub/0002/print.html|title=Age of Majority Act, 1985|work=Irish Statute Book|publisher=Oireachtas|accessdate=3 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222823/http://www.irishstatutebook.ie/eli/1985/act/2/enacted/en/print|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|اسرائیل}} [[اسرائیل]]
* {{flagicon|اطالیہ}} [[اطالیہ]]
* {{flagicon|جمیکا}} [[جمیکا]]
* {{flagicon|اردن}} [[اردن]]
* {{flagicon|کینیا}} [[کینیا]]
* {{flagicon|لاؤس}} [[لاؤس]]
* {{flagicon|لٹویا}} [[لٹویا]]
* {{flagicon|لبنان}} [[لبنان]]
* {{flagicon|لیختینستائن}} [[لیختینستائن]]
* {{flagicon|لتھووینیا}} [[لتھووینیا]]
* {{flagicon|لکسمبرگ}} [[لکسمبرگ]]
* {{flagicon|مکاؤ}} [[مکاؤ]]
* {{flagicon|مقدونیہ}} [[مقدونیہ]]
* {{flagicon|ملاوی}} [[ملاوی]]&lt;ref name=&quot;chigunta3&quot;&gt;{{cite web|last=Chigunta, Schnurr, James-Wilson and Torres|title=Being &quot;Real&quot; about Youth Entrepreneurship in Eastern and جنوبی افریقہ (خطہ): Implications for Adults, Institutions and Sector Structures|url=http://www.uneca.org/itca/youth/Documents/Being%20“Real”%20about%20Youth%20Entrepreneurship%20in%20Eastern%20and%20Southern%20Africa.pdf|publisher=International Labour Office|accessdate=2 March 2012|page=3, Table 1.1|year=2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222944/https://www.uneca.org/itca/youth/Documents/Being%20%e2%80%9cReal%e2%80%9d%20about%20Youth%20Entrepreneurship%20in%20Eastern%20and%20Southern%20Africa.pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]]
* {{flagicon|مالٹا}} [[مالٹا]] &lt;ref&gt;[http://r2e.gn.apc.org/country-node/463/country-minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150604221045/http://r2e.gn.apc.org/country-node/463/country-minimum |date=2015-06-04 }} APC.org [http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&amp;itemid=8580] مالٹا Civil Code Section 157&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|موریتانیہ}} [[موریتانیہ]]
* {{flagicon|موریشس}} [[موریشس]]
* {{flagicon|میکسیکو}} [[میکسیکو]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/1/659.htm?s= |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050734/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/1/659.htm?s= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|مالدووا}} [[مالدووا]]
* {{flagicon|موناکو}} [[موناکو]]
* {{flagicon|منگولیا}} [[منگولیا]]
* {{flagicon|مونٹینیگرو}} [[مونٹینیگرو]]
* {{flagicon|نیپال}} [[نیپال]]
* {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]]
* {{flagicon|ناروے}} [[ناروے]]
* {{flagicon|سلطنت عمان}} [[سلطنت عمان]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:22VUOcPXTdYJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaسلطنت عمان.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgUNZ0JH8OXyOw25RLV1XlaSkpvebANu8ap-nkWwbydk69-UhQ5q4wjB5PR4L06GXk33QnRTliep_QmgeFgvDwYbIxeC7bHwV4QYL5K7y18LmFLq9ybewZ9-10eGo6cco4-PHmi&amp;sig=AHIEtbQe1dck66yiWoFv64XHpHvF8Ofo2A |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]]
* {{flagicon|فلسطین}} [[فلسطین]]
* {{flagicon|پاناما}} [[پاناما]]
* {{flagicon|پیراگوئے}} [[پیراگوئے]]
* {{flagicon|پیرو}} [[پیرو]]
* {{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]]&lt;ref&gt;[http://www.chanrobles.com/republicactno6809.htm Republic Act No. 6809], 13 December 1989, Chan Robles Law library&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ageofconsent.com/پولینڈ.htm |title=Age of Sexual Consent - پولینڈ |publisher=Ageofconsent.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|پرتگال}} [[پرتگال]]
* {{flagicon|قطر}} [[قطر]]
* {{flagicon|رومانیہ}} [[رومانیہ]]
* {{flagicon|روس}} [[روس]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.russian-civil-code.com/PartI/SectionI/Subsection2/Chapter3.html |title=The Citizens (Natural Persons) |publisher=روسn-civil-code.com |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222926/http://www.russian-civil-code.com/PartI/SectionI/Subsection2/Chapter3.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|روانڈا}} [[روانڈا]]
* {{flagicon|سینٹ کیٹز}} [[سینٹ کیٹز]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:255G-VdB_JoJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaStKittsNevis.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESiy-1IZLBIedGyrz9f90HOH4kay2FJU4PXGBDfpzbArqEBbvOy3UIKpamFhTcreLhjjP3RidS277UzsRzG8etK-upU54tWLK1fi2A-Cy2mz9yx3sz2FsfOisuprpyc7UyJQO4Om&amp;sig=AHIEtbTHPLtSIc0rLKRDpAi29N0-CIOJNA |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سامووا}} [[سامووا]] &lt;ref&gt;[http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/bdamra2002383 سامووا Births, Deaths, and Marriages Registration Act – Consolidated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026172808/http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/bdamra2002383/ |date=2020-10-26 }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سربیا}} [[سربیا]]
* {{flagicon|سیچیلیس}} [[سیچیلیس]]
* {{flagicon|سلوواکیہ}} [[سلوواکیہ]]
* {{flagicon|سلووینیا}} [[سلووینیا]]
* {{flagicon|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.blacksash.org.za/index.php/your-rights/children/item/you-and-your-rights-turning-18 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191647/http://www.blacksash.org.za/index.php/your-rights/children/item/you-and-your-rights-turning-18 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]]
* {{flagicon|سری لنکا}} [[سری لنکا]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lawnet.lk/process.php?st=2001Y3V66C&amp;hword=''&amp;path=5 |title=Age of Majority in سری لنکا |publisher=Lawnet.lk |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222910/http://www.lawnet.lk/process.php?st=2001Y3V66C&amp;hword=''&amp;path=5%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سوڈان}} [[سوڈان]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hrw.org/en/news/2010/10/09/iran-saudi-arabia-سوڈان-end-juvenile-death-penalty |title=Human Rights Watch, '&amp;#39;ایران, سعودی عرب, سوڈان: End Juvenile Death Penalty'&amp;#39; |publisher=Hrw.org |date=8 October 2010 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222930/https://www.hrw.org/news/2010/10/09/iran-saudi-arabia-%D8%B3%D9%88%DA%88%D8%A7%D9%86-end-juvenile-death-penalty%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سویڈن}} [[سویڈن]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:2I35SYbX7tAJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaسویڈن.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgCgexroO58IZ7ijX0qCx5VlCubCMXwEC72lf0c-eQl0TVge1hE4F_YSlnIMFEHRgHEBXPKIQmXAeN8gCF0TrPGoVXpmokkKtQBlT43YSqYp8MAkxtJj882xEMrrjtK7kHurXlF&amp;sig=AHIEtbTVegEEvqVe_i7InN2VnYhIOo6FsA |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a136.html |title=Federal Constitution of the Swiss Confederation |publisher=Admin.ch |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222940/https://www.admin.ch/opc/en/classified-compilation/19995395/index.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|شام}} [[شام]]
* {{flagicon|تنزانیہ}} [[تنزانیہ]]
* {{flagicon|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]
* {{flagicon|ترکی}} [[ترکی]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:uCdTuhaum4EJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaترکی.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgXU_psGm-Jbb4wISKPK0a4dOAEAtNzVaGOmdPoDzlcWXtCvhunQ4dKcyAlWcrrcd0q3NymL_rIfU6d5ZHHLFZ4x-To3Upf6jOk6dC4k-v3KwfvHxcpXAPl9EfUSVX7DWn0aYdk&amp;sig=AHIEtbRMLgY8M8cKQW127h34TkdkOKoYeQ |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|یوکرین}} [[یوکرین]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ageofconsent.com/یوکرین.htm |title=یوکرین - Age of Consent to Sexual Activity |publisher=Ageofconsent.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;
* {{GBR}}
** {{flagicon|انگلستان}} [[انگلستان]]
** {{flagicon|سکاٹ لینڈ}} [[اسکاٹ لینڈ]]&lt;ref&gt;[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1969/39/section/1 Age of Majority (Scotland) Act 1969&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1991/50/contents Age of Legal Capacity (سکاٹ لینڈ) Act 1991]&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|Wales}} [[ویلز]]
** {{flagicon|شمالی آئر لینڈ}} [[شمالی آئر لینڈ]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/manuals/dmgmanual/html/DMG46001/10_0092_DMG47063.htm |title=Age of majority |publisher=Hmrc.gov.uk |date=28 June 2011 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222856/http://aka.hmrc.gov.uk/manuals/dmgmanual/html/DMG46001/10_0092_DMG47063.htm |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/apni/1969/28/contents |title=Age of Majority Act (Northern جمہوریہ آئرلینڈ) 1969 |publisher=Legislation.gov.uk |date=26 May 2011 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220163713/http://www.legislation.gov.uk/apni/1969/28/contents |archivedate=2016-02-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|آئل آف مین}} [[آئل آف مین]]&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.tynwald.org.im/papers/hansards/2005-2006/kh07032006.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20120324235108/http://www.tynwald.org.im/papers/hansards/2005-2006/kh07032006.pdf|archivedate=2012-03-24|volume=123|issue=14|issn=1742-2264|title=HOUSE OF KEYS OFFICIAL REPORT|date=7 March 2006|page=694}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|جرزی}} [[جرزی]]&lt;ref&gt;[http://www.جرزیlaw.je/law/display.aspx?url=lawsinforce/consolidated/12/12.150_AgeofMajorityLaw1999_RevisedEdition_1January2006.htm Age of Majority (جرزی) Law 1999]&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|گرنزی}} [[گرنزی]]&lt;ref&gt;[http://www.گرنزیlegalresources.gg/article/93434/Age-of-Majority-Alderney-Law-2001 The Age of Majority (Alderney) Law, 2001], [http://www.گرنزیlegalresources.gg گرنزیlegalresources.gg].&lt;/ref&gt;
* {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}}&lt;ref name=usa&gt;{{cite web |url=http://minors.uslegal.com/age-of-majority |title=Age of Majority |publisher=Minors.uslegal.com |accessdate=16 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222935/https://minors.uslegal.com/age-of-majority/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; (سوائے [[الاباما]] (19),&lt;ref name=alabama /&gt; [[نیبراسکیا]] (19 یا شادی پر),&lt;ref name=nebraska /&gt; [[پورٹو ریکو]] (21)&lt;ref name=PR&gt;{{cite web|url=http://www.youthrights.net/index.php?title=Puerto_Rico_Emancipation_Law|title=پورٹو ریکو Emancipation Law|publisher=[http://www.youthrights.net/ youthrights.net]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222847/https://www.youthrights.org/|archivedate=2018-12-25|access-date=2014-12-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; تے [[مسیسپی]] (21))
* {{flagicon|یوراگوئے}} [[یوراگوئے]]
* {{flagicon|وینزویلا}} [[وینزویلا]]
* {{flagicon|ویتنام}} [[ویتنام]]
* {{flagicon|يمن}} [[يمن]]
* {{flagicon|زمبابوے}} [[زمبابوے]]
{{div col end}}

=== عمر 19 ===
* {{flagicon|الجزائر}} [[الجزائر]]&lt;ref name=الجزائر&gt;{{cite web|url=http://www.dgsn.dz/fr/guide_pour_le_passager.php|title=dgsn.dz|access-date=2020-10-21|archive-date=2012-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312170627/http://www.dgsn.dz/fr/guide_pour_le_passager.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|بوٹسوانا}} [[بوٹسوانا]]&lt;ref name=&quot;chigunta3&quot; /&gt;
* {{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]&lt;ref name=&quot;canada&quot;&gt;{{cite web | title=Minor and dependent children | publisher=[[Government of کینیڈا]] | url=http://www.canadainternational.gc.ca/united_kingdom-royaume_uni/visas/minors-mineurs.aspx | accessdate=23 August 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222931/https://www.canadainternational.gc.ca/united_kingdom-royaume_uni/visas/minors-mineurs.aspx%20 | archivedate=2018-12-25 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|British Columbia}} [[برٹش کولمبیا]]
** {{flagicon|New Brunswick}} [[نیو برنزویک]]
** {{flagicon|Newfoundland and Labrador}} [[نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور]]
** {{flagicon|Northwest Territories}} [[شمال مغربی علاقہ جات، کینیڈا]]
** {{flagicon|Nova Scotia}} [[نووا سکوشیا]]
** {{flagicon|Nunavut}} [[نناوت]]
** {{flagicon|Yukon}} [[يوكون]]
* {{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]]&lt;ref&gt;[http://likms.assembly.go.kr/law/jsp/law/Law.jsp?WORK_TYPE=LAW_BON&amp;LAW_ID=A1474&amp;PROM_NO=10645&amp;PROM_DT=20110519&amp;HanChk=Y :::: 법률지식정보시스템 ::::]. Likms.assembly.go.kr. Retrieved on 11 April 2012.&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]
** {{flagicon|Alabama}} [[الاباما]]&lt;ref name=alabama&gt;{{cite web |url=http://law.justia.com/codes/alabama/2006/19865/26-1-1.html |title=Section 26-1-1 — :: Chapter 1 – GENERAL PROVISIONS. :: Title 26 – INFANTS AND INCOMPETENTS. :: 2006 Alabama Code :: Alabama Code :: US Codes and Statutes :: US Law :: Justia |publisher=Law.justia.com |date=22 July 1975 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222839/https://law.justia.com/codes/alabama/2006/19865/26-1-1.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|Nebraska}} [[نیبراسکیا]] (یا شادی پر)&lt;ref name=nebraska&gt;{{cite web |url=http://minors.uslegal.com/age-of-majority/nebraska-age-of-majority-law/ |title=Nebraska Age of Majority Law – Age of Majority – Minors |publisher=Minors.uslegal.com |accessdate=16 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222907/https://minors.uslegal.com/age-of-majority/nebraska-age-of-majority-law/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== عمر 20 ===
* {{flagicon|جاپان}} [[جاپان]]
* {{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]]&lt;ref&gt;[http://www.legislation.govt.nz/act/public/1970/0137/latest/DLM396495.html Age of Majority Act 1970. Section 4.]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|تائیوان}} [[تائیوان]] (جمہوریۂ چین)
* {{flagicon|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]]
* {{flagicon|تونس}} [[تونس]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&amp;q=cache:fLytVWXHTGgJ:www.reunite.org/edit/files/Islamic%20Resource/تونس%20Text.pdf+&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESiPkYYsPTjb8bJshBpSEiUkvVz035-iy8MhB-QqOaSJjqwtXAFUyXVVqFBtVX-L__p1TdZ6tlxbN9t4UlXAsB4dMLDSWfvAOtmgAOpQFvCVTsH2Rom2a3KCA24ub6rqlzy5VT2U&amp;sig=AHIEtbTKdT1pTjriaUdSykoe91ral2X1-Q |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}&lt;/ref&gt;

=== عمر 21 ===
* {{flagicon|آذربائیجان}} [[آذربائیجان]]&lt;ref&gt;[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaآذربائیجان۔asp Interpol report on آذربائیجان]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaآذربائیجان.asp}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}
* {{flagicon|بحرین}} [[بحرین]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|چاڈ}} [[چاڈ]]
* {{flagicon|مصر}} [[مصر]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|ہونڈوراس}} [[ہونڈوراس]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|انڈونیشیا}} [[انڈونیشیا]]&lt;ref&gt;[http://www.refworld.org/pdfid/3ffbd0804.pdf انڈونیشیاn Civil Code]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|کویت}} [[کویت]]
* {{flagicon|لیسوتھو}} [[لیسوتھو]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|مڈغاسکر}} [[مڈغاسکر]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ordonnance 62-041 du 19 septembre 1962 relative aux dispositions générales de droit interne et de droit international privé |url=http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=2329 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227140725/http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=2329 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|نمیبیا}} [[نمیبیا]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|سنگاپور}} [[سنگاپور]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Proposal to == ملاحظات ==
{{حوالے | گروپ=note}} the Age of Contractual Capacity from 21 years to 18 years, and the Civil Law (Amendment) Bill |publisher=[[Ministry of Law (سنگاپور)|Ministry of Law]] |location=سنگاپور |url=http://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/news/public-consultations/proposal-to-lower-the-age-of-contractual-capacity-from-21-years-to-18-years-and-the-civil-law.html |accessdate=August 23, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222951/https://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/site-help/404.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|سوازی لینڈ}} [[سوازی لینڈ]]&lt;ref name=&quot;interpol1&quot; /&gt;
* {{flagicon|متحدہ عرب امارات}} [[متحدہ عرب امارات]]
* {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]
** {{flagicon|Mississippi}} [[مسیسپی]]&lt;ref&gt;[http://minors.uslegal.com/age-of-majority/mississippi-age-of-majority-law/ Mississippi Age of Majority Law – Age of Majority – Minors&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
** {{flagicon|پورٹو ریکو}} [[پورٹو ریکو]]
* {{flagicon|زیمبیا}} [[زیمبیا]]&lt;ref name=&quot;chigunta3&quot; /&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== ملاحظات ==
{{حوالے | گروپ=زیریں-الفا}}
{{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}}

[[گٹھ:بلوغت]]
[[گٹھ:حقوق نوجوانان]]
[[گٹھ:عمر تے معاشرہ]]
[[گٹھ:قانونی اصطلاحات]]
[[گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر]]
[[گٹھ:طبی قانون]]</text>
      <sha1>j9s14pf7q40hkwq8y9vffsllg44gbjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سبینہ فاروق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101909</id>
    <revision>
      <id>706863</id>
      <parentid>652674</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T20:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4381" sha1="8mzmzsua0mzf009jaremg0mx01ca9bb" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-اداکار}}'''سبینہ فاروق''' اک پاکستانی تھیٹر تے ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ سبینہ نے ''[[سنو چندا 2]]'' (2019) وچ ''مینا دا کردار ادا کيتا۔ اس نے اک دوسرے ڈرامے &quot;لوک کيا کہیں گے&quot;'' '' وچ مشعل تے ڈرامہ سیریل [[کشف (ڈرامہ سیریل)|کشف]]'' (2020) وچ زویا دا کردار ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/|title='Avengers — Endgame' most Googled film in Pakistan|date=2019-12-13|website=Daily Times|language=en-US|accessdate=2020-03-07|archivedate=2019-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213205509/https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/}}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
سبینہ نے متعدد ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ اہ‏م کردار ادا کيتے نيں۔ اس دے مشہور ڈرامےآں وچ &quot;ماں صدقے (2018)&quot; ، &quot;''[[سنو چندا 2]]'' (2019)&quot; تے &quot; لوک کيا کہیں گے (2018)&quot; شامل نيں۔ اس دے ہور ڈرامےآں وچ &quot;دے اجازت (2018)&quot; اور&quot; ''سلام زندگی'' (2018)&quot; شامل نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/suno-chandas-raza-talish-on-his-breakthrough-role-1.64496331|title=‘Suno Chanda’s Raza Talish on his breakthrough role|language=en|accessdate=2019-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.somethinghaute.com/in-conversation-with-suno-chanda-mithoo-raza-talish/|title=In conversation with Raza Talish aka Suno Chanda’s Mithoo|date=2019-05-18|language=en-US|accessdate=2019-07-06|تاريخ-الأرشيف=2019-05-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190524214508/https://www.somethinghaute.com/in-conversation-with-suno-chanda-mithoo-raza-talish/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://nation.com.pk/07-May-2019/suno-chanda-is-back|title=Suno Chanda is back|date=2019-05-07|language=en|accessdate=2019-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pakpedia.pk//sabeena-farooq|title=Sabeena Farooq|language=English|accessdate=2019-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.tvonepk.tv/tag/sabeena-farooq|title=Sabeena Farooq Archives|language=en-US|accessdate=2019-07-06|archivedate=2019-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190706110345/https://www.tvonepk.tv/tag/sabeena-farooq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.entertainmentpk.com/tag/sabeena-farooq/|title=Sabeena Farooq Biography|language=en-US|accessdate=2019-07-06|archivedate=2019-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190706110344/https://www.entertainmentpk.com/tag/sabeena-farooq/}}&lt;/ref&gt;

== فلوی گرافی ==

=== فلم ===

* ''[[جاناں (فلم)|جانان]]'' (2016) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.instagram.com/p/BKac74tjXXt/|title=Sabeena Farooq on Instagram: &quot;On the big screen. #janaan #actors #photo #blue #pink #happy&quot;|website=Instagram|language=en|accessdate=2019-07-27}}&lt;/ref&gt;

=== ٹیلی ویژن ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!سال
! عنوان
! کردار
! نوٹ
|-
| 2016
| ''مورے سئیاں''
| کرن
|
|-
| 2018
| ''دے اجازت''
| زوہا
|
|-
| 2018
| ''ماں صدقے''
| صوفیہ؛ عفت د‏‏ی بیٹی
|
|-
| 2019
| ''[[سنو چندا 2]]''
| رومینہ گل خان / مینا
| دوسری برتری
|-
| 2019
| ''لوک کيا کہیں گے''
| مشعل
| مین لیڈ
|-
| 2019
| ''اے زندگی''
| سحر
| ویب سیریز &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1183528|title=This media platform wants to be the premium digital content creator from Pakistan|last=Staff|first=DAWN|date=2019-08-20|website=Images|language=en|accessdate=2019-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''مقدر''
| عبیرہ
| سیف الرحمن د‏‏ی بیٹی
|-
| 2020
| ''[[کشف (ڈرامہ سیریل)|کشف]]''
| زویا
|
|}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==

* {{انسٹاگرام|sabeena_farooq}}
[[گٹھ:1994 دے جم]]
[[گٹھ:۱۹۹۴ دے جم]]
[[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]</text>
      <sha1>8mzmzsua0mzf009jaremg0mx01ca9bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پائے جھیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119834</id>
    <revision>
      <id>706876</id>
      <parentid>620926</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T10:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1563" sha1="r86tscj97tb038i3q2h6u2i531s5vdk" xml:space="preserve">{{Infobox lake
 | lake_name = پائے جھیل&lt;br /&gt;Payee Lake
 | image_lake = Paaye Lake.jpg
 | caption_lake = پائے جھیل
 | image_bathymetry = 
 | caption_bathymetry = 
 | location = [[وادی کاغان]]
 | coords = {{coord|34.6153|N|73.4867|E|region:PK_type:waterbody|name=Payee Lake |display=title,inline}}
 | type = 
 | inflow = 
 | outflow = 
 | catchment = 
 | basin_countries = پاکستان
 | length = 
 | width = 
 | area = 
 | depth = 
 | max-depth = 
 | volume = 
 | residence_time = 
 | shore = 
 | elevation = ۹۵۰۰ فٹ (۲۸۹۵ میٹر) اندازاً
 | islands = 
 | cities = 
}}

'''پائے جھیل''' (Payee Lake) [[وادی کاغان]] وچ [[شوگران]] دے نزدیک اک جھیل ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً ۹۵۰۰ فٹ (۲۸۹۵ میٹر) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://pakistanexpress.tripod.com/ Kaghan Valley: There's no place like it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215232733/http://pakistanexpress.tripod.com/ |date=2017-02-15 }} Retrieved 28 جون 2012&lt;/ref&gt;
یہ [[مکڑا چوٹی]] تے [[ملکہ پربت]] تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==
[[سری جھیل]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{آب پاکستان}}

[[گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں]]
[[گٹھ:ضلع مانسہرہ]]
[[گٹھ:Short description is different from Wikidata]]
[[گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر]]
[[گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]]</text>
      <sha1>r86tscj97tb038i3q2h6u2i531s5vdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جی ایم سی بالایوگی انڈور سٹیڈیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121573</id>
    <revision>
      <id>706858</id>
      <parentid>673465</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T16:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4955" sha1="acnx1p1y0m83gotek5e8vaj0db5koa4" xml:space="preserve">{{infobox venue
| name                = G. M. C. Balayogi Indoor Stadium
| image               = Gachibowli Indoor 09.JPG
| image_size          = 300px
| caption             = 
| fullname            =
| former_names        = Gachibowli Indoor Stadium
| location            = [[Gachibowli]], [[Hyderabad]], [[Telangana]], [[India]]
| coordinates         = {{Coord|17|26|53.38|N|78|20|42.62|E|}}
| broke_ground        = 
| built               = 2002&lt;ref name=akm&gt;{{cite web|first=Amarnath K.|last=Menon|title=Rs 250 crore National Games in Hyderabad enthuses organisers more than athletes|url=https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/20021216-rs-250-crore-national-games-in-hyderabad-enthuses-organisers-more-than-athletes-793872-2002-12-16|date=دسمبر 16, 2002|website=indiatoday.in|access-date=جنوری 8, 2021}}&lt;/ref&gt;
| opened              = 
| renovated           = 
| expanded            = 
| closed              =
| demolished          =
| owner               = Sports Authority of Telangana State
| operator            = 
| surface             = 
| scoreboard          = 
| estimated_cost      = 
| suites              = 
| architect           = STUP Consultants
| project_manager     = 
| structural engineer = 
| services engineer   = 
| general_contractor  = Nagarjuna Construction Company Ltd
| main_contractors    = 
| capacity            = ۵٬۰۰۰
| executive_suites    = 
| dimensions          = 60&amp;nbsp;m radius
| acreage             = 
| tenants             = [[Telugu Titans]]
}}

'''جی ایم سی بالایوگی انڈور سٹیڈیم''' [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد، ہندوستان]] وچ واقع انڈور میدان ا‏‏ے۔ اس وچ ۵٬۰۰۰ افراد نيں۔ ایہ [[گاچی باولی|گچی بوولی]] مضافات‏ی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سٹیڈیم ۲۰۰۲ء وچ [[چندرا بابو نائڈو|این چندرا بابو نائیڈو]] حکومت د‏ی سربراہی وچ ۲۰۰۳ء دے افرو ایشین گیمز د‏‏ی میزبانی دے لئی بنایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://m.tribuneindia.com/2003/20031018/spr-trib.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India – Sports Tribune|website=m.tribuneindia.com|accessdate=2020-04-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://sats.telangana.gov.in/indoor-stadium-ac-multipurpose-gachibowli-hyd-2/|title=Indoor Stadium A/C, Multipurpose – Gachibowli, HYD|accessdate=2020-04-22|archivedate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200425100645/http://sats.telangana.gov.in/indoor-stadium-ac-multipurpose-gachibowli-hyd-2/}}&lt;/ref&gt; انڈور سٹیڈیم حیدرآباد انٹرنیشنل انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس مقام نے ۲۰۰۹بی ڈبلیو ایف ورلڈ چیمپئن شپ د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی پرائم باسکٹ بال لیگ، یو بی اے پرو باسکٹ بال لیگ دے گھریلو میداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.indiansportsnews.com/other-sports/basketball-news/38988-uba-pro-basketball-league-delhi-capitals-chennai-slam-set-up-final-clash UBA Pro Basketball League: Delhi Capitals, Chennai Slam set up final clash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120130301/http://www.indiansportsnews.com/other-sports/basketball-news/38988-uba-pro-basketball-league-delhi-capitals-chennai-slam-set-up-final-clash |date=2021-01-20 }} Indian Sports News, 31 مارچ 2016.&lt;/ref&gt; ۲۰۱۷ء وچ TEDxHyderabad دا تیسرا ایڈیشن گچی باؤلی انڈور سٹیڈیم وچ منعقد ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://tedxhyderabad.com/tedxhyderabad-2017/|title=TEDxHyderabad 2017 – Gallery|date=27 اپریل 2018|access-date=2023-04-27|archivedate=2023-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231002152547/https://tedxhyderabad.com/tedxhyderabad-2017/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/nene-raju-nene-mantri-actor-rana-daggubati-impresses-audience-as-a-storyteller-at-tedxhyderabad-see-photos-4858862/|title=Photos: Nene Raju Nene Mantri actor Rana Daggubati impresses audience as a storyteller at TedxHyderabad|date=24 ستمبر 2017}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:2002ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں ]]

[[گٹھ:۲۰۰۲ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں ]]
[[گٹھ:بھارت وچ باکسنگ دیاں تھانواں]]
[[گٹھ:بھارت وچ باسکٹ بال تھ‏‏انو‏اں ]]
[[گٹھ:بھارت وچ کشتی]]
[[گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ کھیلاں دیاں تھانواں]]
[[گٹھ:بھارت وچ بیڈمنٹن]]
[[گٹھ:بیڈمنٹن دیاں تھانواں]]
[[گٹھ:بھارت وچ اندرون چار دیواری میدان]]</text>
      <sha1>acnx1p1y0m83gotek5e8vaj0db5koa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برطانوی اشاریاں دی زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123285</id>
    <revision>
      <id>706855</id>
      <parentid>627415</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3474" sha1="jfq7lxxms5dpu0f5nvsrkh4hdf6s1xr" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=Bahasa Isyarat Britania (BSL)|nativename=''Breetish Sign Leid''&lt;br /&gt;''Iaith Arwyddion Prydain''&lt;br /&gt;''Cànan Soidhnidh Bhreatainn''&lt;br /&gt;''Teanga Comhartha na Breataine''|image=[[Berkas:BSL Name.png|280px|centre]]|states=[[Britania Raya]]|speakers={{sigfig|77.000|2}}|date=2014|familycolor=sign|script=tidak ada [[tulisan isyarat]]&lt;ref&gt;{{cite web|title = BSL on paper |url = http://www.signwriting.org/archive/docs3/sw0235-UK-SIGNMatters-جون05-Full.pdf|access-date = 27 Juni 2016}}&lt;/ref&gt; yang diterima secara meluas|nation=[[Skotlandia]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = British Sign Language Legislation|url = http://www.ndcs.org.uk/help_us/campaigns/our_current_campaigns/scotland/british_sign.html|access-date = 27 ستمبر 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161002042800/http://www.ndcs.org.uk/help_us/campaigns/our_current_campaigns/scotland/british_sign.html|archive-date = 2 اکتوبر 2016|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Inggris, Uni Eropa|fam1=[[BANZSL]]|iso3=bfi}}
 
[[فائل:British_Sign_Language_chart.png|thumb|408x408px|بی ایس ایل اُنگݪ دے ہجے والے حروف تہجی (سجے ہتھ دا غالب)]]

'''برٹش سائن لینگوئج''' ( '''BSL''' ) [[اشارا‏تی زباناں|اک اشاراں د‏‏ی زبان]] اے جو [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ استعمال ہُندی اے تے برطانیہ وچ [[Budaya tuli|بہری]] برادری د‏‏ی پہلی یا ترجیحی بولی ا‏‏ے۔ 2011 سکاٹش مینٹل کاؤنٹ وچ 'گھر وچ برطانوی اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کرنے' د‏‏ی رپورٹ کرنے والے لوکاں د‏‏ی فیصد د‏‏ی نیہہ پر، [[Perhimpunan Orang Tuli Britania|برٹش سوسائٹی آف د‏ی ڈیف نے]] اندازہ لگایا کہ برطانیہ وچ BSL دے 151,000 صارفین سن، جنہاں وچو‏ں 87,000 بہرے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2016-03-06|title=BSL Statistics|url=http://signlanguageweek.org.uk/bsl-statistics|accessdate=2021-05-17|website=Sign Language Week|language=en-GB|archivedate=2021-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415125725/http://signlanguageweek.org.uk/bsl-statistics|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; اس دے برعکس، 2011 دے انگلینڈ تے ویلز دے ذہنی تشخیص وچ ، [[انگلستان|انگلینڈ]] تے [[ویلز]] وچ رہنے والے 15,000 لوکاں نے BSL نو‏‏ں اپنی پہلی بولی دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اطلاع دتی۔ &lt;ref&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_297002.pdf 2011 Census: Quick Statistics for England and Wales, مارچ 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006093247/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_297002.pdf |date=2014-10-06 }}, Accessed 17 فروری 2013.&lt;/ref&gt; جو لوک بہرے نئيں نيں اوہ وی BSL نو‏‏ں بہراں دے لئی سماعت دے ساتھ‏ی، اشاراں د‏‏ی بولی دے ترجمان، یا برطانوی بہری برادری دے نال ہور روابط د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے طور اُتے استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ بولی جگہ دا فائدہ اٹھاندی اے تے اس وچ ہتھ، جسم، چہرے تے سر د‏‏ی حرکت شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔
==ہورویکھو==
==حوالے==
{{حوالے}}
==باہرلےجوڑ==
[[گٹھ:بولیاں]]</text>
      <sha1>jfq7lxxms5dpu0f5nvsrkh4hdf6s1xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>این آر ایس پی مائیکرو فنانس بینک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126958</id>
    <revision>
      <id>706854</id>
      <parentid>643876</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="n4povrenh5pv17kazc5fjva70si6hj9" xml:space="preserve">{{معلومات-بنک}}'''نیشنل رورل سپورٹ پروگرام''' یا '''قومی پینڈو امداد پروگرام''' (The National Rural Support Programme) اک پینڈو ترقیا‏تی تنظیم اے جس دے تحت '''این آر ایس پی مائیکرو فنانس بینک''' (NRSP Microfinance Bank) اک [[خرد مالیہ]] ادارے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==
* [[پاکستانی بینکاں د‏‏ی لسٹ]]

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.nrspbank.com/ NRSP Microfinance Bank Limited]
* [http://nrsp.org.pk/index.htm/ NRSP Official website]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003083116/http://nrsp.org.pk/index.htm/ |date=2011-10-03 }}
* [http://www.irm.edu.pk/#/ Institute of Rural Management Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719163931/http://www.irm.edu.pk/#/ |date=2023-07-19 }}

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{پاکستان وچ بینکاری}}

[[گٹھ:2011ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں]]
[[گٹھ:2011ء وچ قائم ہوݨ والے بينک]]
[[گٹھ:پاکستان دے بینک]]
[[گٹھ:پاکستان وچ 2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:پاکستان وچ غیر منافع بخش تنظیماں]]
[[گٹھ:پاکستان دے نامکمل مضامین]]</text>
      <sha1>n4povrenh5pv17kazc5fjva70si6hj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عقیدہ طحاویہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129725</id>
    <revision>
      <id>706866</id>
      <parentid>650201</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T02:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20704" sha1="p5g5z6eht8n0yso7hhg2in9by95mc91" xml:space="preserve">{{خانۂ معلومات کتاب|name=عقیدہ طحاویہ|image=|caption='''''Imam al-Tahawi's Creed of Islam: An Exposition by Siraj al-Din al-Ghaznawi'''''|alt=|author=[[ابو جعفر احمد طحاوی]]|editors=|title_orig=بیان السنۃ والجماعۃ|translator=امجد محمود|cover_artist=|country=[[مصر]]|language=[[عربی]]،[[البانوی زبان|البانیہ]]، [[انگریزی زبان|انگلش]]،[[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]]، [[انڈونیشیائی زبان|انڈونیشی]]، [[مالے زبان|مالے]]، [[فارسی]]، [[روسی زبان]]، [[ترکی زبان|ترکی]] تے [[اردو]]|subject=[[اسلامی عقیدہ|عقیدہ]]،[[توحید]]،[[اصول دین|اصول الدین]] ([[اسلامی الہیات]])|publisher=ہیریٹیج پریس یوکے|pub_date=|pages=200 صفحات|ISBN=978-0-9934756-6-5|preceded_by=|followed_by=|wikisource=|notes=}}'''عقیدة طحاویہ''' (عربی: العقيدة الطحاوية) یا '''بیان اتقاد اہل السنۃ والجماعۃ''' (عربی: بیان اعتقاد اهل السنة والجماعة) دسويں صدی دے مصری لوکاں دے ذریعہ لکھے گئے سنی مسلم نظریے د‏‏ی اک مقبول عقیدے د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ تے حنفی فقیہ ابو جعفر احمد طحاویؒ نے تالیف کيتی۔ &lt;ref&gt;Vincent J. Cornell, Voices of Islam: Voices of tradition, p 208. {{آئی ایس بی این|0275987337}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Encyclopaedia of Islam|last=Bosworth|first=C.E.|last2=van Donzel|first2=E.|last3=Heinrichs|first3=W.P.|last4=Lecomte|first4=G.|last5=Bearman|first5=P.J.|last6=Bianquis|first6=Th.|date=2000|publisher=Brill|isbn=9004112111|edition=New|volume=X (T-U)|location=Leiden, Netherlands|page=101/102}}&lt;/ref&gt;

عقیدہ طحاویہ د‏‏ی متعدد مسلم اسکالرز نے تفسیراں لکھياں نيں۔ جنہاں وچ اسماعیل بن ابراہیم الشیبانیؒ (متوفی 1000) د‏‏ی تفسیر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ {{AH|629}} ، نجم الدین منکبرسؒ (متوفی 652ھ)، شجاع الدین الترکستانیؒ (متوفی 733ھ)، سراج الدین الغزنویؒ (متوفی 773ھ)، [[البابرتی|اکمل الدین البابرتی]] (متوفی 786ھ)، [[ابن ابی العز|ابن ابی]] العزؒ (792ھ)، عبد الغنی المیدانیؒ (متوفی 1298ھ)، عبداللہ الحریریؒ (متوفی 1429ھ)، عمر عبداللہ کاملؒ (متوفی 1429ھ)۔ 1436ھ) تے سعید فودہؒ ۔ ایہ 105 کلیدی نکات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جو [[اہل سنت|اہل السنۃ والجماعت]] دے عقیدہ وچ ضروری امور د‏‏ی لسٹ دیندے نيں۔

=== مشمولات ===
متون عقیدہ دے بوہت سارے نکات نو‏‏ں اٹھاندے نيں۔ جو ضروری امور نيں تے سنی مسلما‏ن دے عقیدے د‏‏ی وضاحت کردے نيں، تھلے لکھے موضوعات دا احاطہ کردے نيں:

# عقیدہ اہل السنۃ والجماعۃ دا بیان
# الٰہی اتحاد
# اللہ دے ابدی تے لازوال اسماء و صفات
# اللہ د‏‏ی تدبیر
# محمد (صلی اللہ علیہ وسلم) تے انہاں د‏‏ی تفصیل
# قرآن: اللہ دا ابدی کلام
# بیٹیفک ویژن
# نبی صلی اللہ علیہ وسلم دا رات دا سفر تے معراج
# بیت اللہ تے شفاعت
# اوہ عہد جو آدم علیہ السلام تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں کيتا گیا سی۔
# خدائی حکم تے پیشگی تعین
# محفوظ شدہ گولی تے قلم
# اللہ د‏‏ی مخلوق د‏‏ی صفت
# عرش تے قدماں د‏‏ی چوکی۔
# فرشتے، انبیاء تے نازل شدہ کتاباں۔
# اہل قبلہ نو‏‏ں مسلما‏ن قرار دینا
# اللہ د‏‏ی ذات دے بارے وچ بحث کرنا
# قرآن دے بارے وچ بحث کرنا
# مسلما‏ن اُتے کفر دا الزام لگانا جائز ا‏‏ے۔
# ایمان دا مفہوم
# ایمان نہ بڑھدا اے نہ گھٹتا ا‏‏ے۔
# وڈے گناہگاراں دا انجام
# مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت
# مسلم لیڈراں دے خلاف بغاوت
# جوندے اُتے مسح کرنا
# حج تے جہاد
# گارڈین فرشتے جو صحیفہ سن ۔
# قبر تے اس د‏‏یاں ریاستاں۔
# قیامت
# جنت تے جہنم
# اوہ صلاحیت جو اعمال دے نال ا‏‏ے۔
# غلاماں دے اعمال
# میت د‏‏ی طرف تو‏ں دعا تے خیرات
# اللہ دا غضب تے رضا
# اصحاب رسولؓ نال محبت
# خلافت دا حکم
# جنت د‏‏ی بشارت دینے والے دس
# اسکالرز د‏‏ی اچھی گل کرنا
# ولی عہد دا درجہ
# آخری گھڑی۔قیامت د‏‏ی نشانیاں
# جادوگر تے کاہن
# جماعت د‏‏ی پابندی کرنا

=== مخطوطات ===
[[اسکندریہ]] وچ محفوظ ہوݨ والے قدیم ترین نسخے {{AH|783}} وچ لکھے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Commentary on The Creed of At-Tahawi|last=Ibn-Abi-Al-Izz|first=Ibn Abi|publisher=Al-Imam Muhammad ibn Saud Islamic University|pages=xxxiv}}&lt;/ref&gt;

=== ترجمے ===

=== انگریزی ایڈیشن ===
اس کتاب دا انگریزی وچ ترجمہ کيتا گیا اے تے عنوان دے تحت شائع کيتا گیا اے:

* ''اسلامی عقیدہ'' ، ترجمہ تے 1995 وچ IQRA انٹرنیشنل ایجوکیشنل فاؤنڈیشن نے شائع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=i9PbiTfWamoC|title=Islamic Belief|date=1995|publisher=IQRA International Educational Foundation|isbn=978-1-56316-058-5|pages=22 pages}}&lt;/ref&gt;
* ''اسلامی عقیدہ: عقیدہ طحاویہ'' (نظر ثانی شدہ ایڈیشن) اقبال احمد اعظمی د‏‏ی تدوین۔ یو دے اسلامک اکیڈمی نے 2002 وچ ترجمہ تے شائع کيتا۔ 
* ''The Creed of At-Thawiyy (سنی عقیدہ د‏‏ی مختصر وضاحت)'' ، دوسرا ایڈیشن 2003 وچ The Association of Islamic Charitable Projects in USA دے ذریعہ شائع ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.islamicplace.com/products/creed-of-at-tahawiyy-a-brief-explanation-of-the-sunniy-creed|title=The Creed of At-Tahawiyy (A Brief Explanation of The Sunniy Creed)|website=islamicplace.com|archiveurl=https://archive.today/20201114083445/https://www.islamicplace.com/products/creed-of-at-tahawiyy-a-brief-explanation-of-the-sunniy-creed|archivedate=2020-11-14|access-date=2022-06-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ''عقیدہ الطحاوی'' ، [[دار العلوم دیوبند|دارالعلوم دیوبند]] دے سابق ریکٹر [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]] د‏‏ی تفسیر دے نال شائع ہويا۔ افضل حسین الیاس دا انگریزی ترجمہ۔ پہلی بار 2007 وچ زم زم پبلشرز نے شائع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://kitaabun.com/shopping3/aqeedatut-tahawi-with-commentary-moulana-qari-muhammad-tayyib-p-1679.html|title=Aqeedatut Tahawi with Commentary by Qari Muhammad Tayyib|accessdate=15 نومبر 2020|archivedate=15 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201115071812/https://kitaabun.com/shopping3/aqeedatut-tahawi-with-commentary-moulana-qari-muhammad-tayyib-p-1679.html}}&lt;/ref&gt;
* ''امام طحاوی دا عقیدہ'' ، ترجمہ، تعارف تے تشریح [[حمزہ یوسف|حمزہ یوسف نے]] کيتا۔ پہلی بار 2009 وچ Fons Vitae دے ذریعہ شائع ہويا۔
* ''[http://www.afghanicc.com/books/TheCreedofImamTahawi-4thSpecialEdition.pdf امام طحاوی دا عقیدہ]'' ، ترجمہ محمد ابراہیم تیموری۔ خود مترجم دے مطابق ایہ ترجمہ حمزہ یوسف تے اقبال احمد اعظمی د‏‏ی تخلیقات دا بہت ودھ مرہون منت ا‏‏ے۔
* ' عقیدہ طحاویہ'' (کُنڈݪ ایڈیشن)، طاہر محمود کیانی نے ترجمہ کيتا۔ پہلی بار 2012 وچ ٹی ایم کیانی نے شائع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.goodreads.com/book/show/21039601-al--aqidat-at-tahawiyyah|title=Al-'Aqidat at-Tahawiyyah|website=[[گڈ ریڈز]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201114043514/https://www.goodreads.com/book/show/21039601-al--aqidat-at-tahawiyyah|archivedate=14 Nov 2020}}&lt;/ref&gt;
* ''عقائد طحاویہ: عربی متن انگریزی ترجمہ تے تفسیر دے نال'' ، فہیم ہوسن نے ترجمہ تے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس ایڈیشن وچ اک مختصر تے سادہ تفسیر شام‏ل ا‏‏ے۔ اظہر اکیڈمی نے پہلی بار 2015 وچ شائع کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.azharacademy.com/shop/gb/beliefs/2404-al-aqida-al-tahawiyya-with-english-commentary.html|title=Al-Aqida al-Tahawiyya (With English Commentary)|accessdate=16 نومبر 2020|archivedate=16 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116043822/https://www.azharacademy.com/shop/gb/beliefs/2404-al-aqida-al-tahawiyya-with-english-commentary.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.meccabooks.com/969-al-aqida-al-tahawiyya-with-english-commentary-9781848281479.html|title=Al-Aqida al-Tahawiyya (With English Commentary)|website=meccabooks.com|archiveurl=https://archive.today/20201114045105/https://www.meccabooks.com/969-al-aqida-al-tahawiyya-with-english-commentary-9781848281479.html|archivedate=2020-11-14|access-date=2022-06-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt; دوسرا ایڈیشن دارالثقفہ نے 2018 وچ شائع کيتا۔ 
* ''امام طحاوی دا عقیدہ اسلام: اک نمائش'' ، امجد محمود نے ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ اس ایڈیشن وچ حنفی عالم، جج تے ماتریدی ماہر الٰہیات {{Interlanguage link|Abu Hafs Siraj al-Din al-Ghaznawi|ar|سراج الدين الغزنوي}} د‏‏ی تفسیر شام‏ل ا‏‏ے۔ (متوفی 773/1372)۔ ہیریٹیج پریس دے ذریعہ پہلی بار 2020 وچ شائع ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.heritagepress.co.uk/product/imam-al-tahawi/|title=Imam Al-Tahawi's Creed of Islam|publisher=Heritage Press|website=heritagepress.co.uk}}&lt;/ref&gt;

=== فرانسیسی ایڈیشن ===

* عقیدہ طحاویہ (La profession de foi des gens de la Sunna)'' ، کورینٹین پابیوٹ نے ترجمہ تے تبصرہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.imusk.fr/livres-francophones/127-la-aqida-tahawiyya-traduit-et-annote-par-corentin-pabiot.html|title=La 'Aqîda Tahâwiyya, traduit et annoté par Corentin Pabiot|accessdate=16 نومبر 2020|archivedate=16 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116091020/https://www.imusk.fr/livres-francophones/127-la-aqida-tahawiyya-traduit-et-annote-par-corentin-pabiot.html}}&lt;/ref&gt; Maison d'Ennour دے ذریعہ 2015 وچ شائع ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.librairie-sana.com/piliers-de-la-foi-livre/7506-la-aqida-tahawiyya-la-profession-de-foi-des-gens-de-la-sunna-de-at-tahawiyy-traduit-et-commente-par-corentin-pabiot--9782752400680.html|title=La 'Aqîda Tahâwiyya (La Profession De Foi Des Gens De La Sunna)|accessdate=16 نومبر 2020|archivedate=16 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116091644/https://www.librairie-sana.com/piliers-de-la-foi-livre/7506-la-aqida-tahawiyya-la-profession-de-foi-des-gens-de-la-sunna-de-at-tahawiyy-traduit-et-commente-par-corentin-pabiot--9782752400680.html}}&lt;/ref&gt;

=== مالائی ایڈیشن ===

* ''ترجمہن عقیدہ طحاویہ'' ، راجہ احمد مخلص الازہری نے ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.saudagarkitab.com/products/terjemahan-al-aqidah-al-thahawiyyah|title=Terjemahan Al-Aqidah Al-Thahawiyyah|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117055857/https://www.saudagarkitab.com/products/terjemahan-al-aqidah-al-thahawiyyah}}&lt;/ref&gt;

=== فارسی ایڈیشن ===

* ''[http://www.afghanicc.com/images/bookcovers/4SEcoverIn-%D8%B9%D9%82%DB%8C%D8%AF%D9%87%20%D8%B7%D8%AD%D8%A7%D9%88%DB%8C%20-%20%DA%86%D8%A7%D9%BE%20%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85.pdf عقیدہ طحاوی]'' ، ترجمہ محمد ابراہیم تیموری، [[سعید احمد پالن پوری|سعید احمد]] پالنپوری دے پیش لفظ دے نال۔
* ''عقیدہ طحاوی'' ، ترجمہ سعدی محمودی نے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://persianbook.org/books.php?Module=SMMPBBooks&amp;SMMOp=BookDB&amp;SMM_CMD=&amp;BookId=73978&amp;|title=عقيده طحاوي|publisher=Persian Books Corporation|website=persianbook.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113064229/http://persianbook.org/books.php?Module=SMMPBBooks&amp;SMMOp=BookDB&amp;SMM_CMD=&amp;BookId=73978|archivedate=13 Nov 2020}}&lt;/ref&gt;

=== روسی ایڈیشن ===

* [http://darulfikr.ru/wp-content/uploads/2018/08/tahavi_new.pdf Акыда ат-Тахавийя] ، ترجمہ احمد ابو یحییٰ الحنفی دے نوٹس دے نال۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://darulfikr.ru/articles/akyda-at-tahavijja/|title=Акыда ат-Тахавийя. Разъяснение вероубеждения Ахлю-Сунна валь Джама'а|date=14 اگست 2018|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117122348/https://darulfikr.ru/articles/akyda-at-tahavijja/}}&lt;/ref&gt;

=== ترکی ایڈیشن ===

* ''اہل سنت اکیدی؛ محتسر طحاوی اکدیسی شرہی'' ، ترجمہ {{Interlanguage link|Ebubekir Sifil|tr}} &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.siyerkitap.com/kitap/ehl-i-sunnet-akaidi-muhtasar-tahavi-akidesi-serhi-ebubekir-sifil-9786055634346|title=Ehl-i Sünnet Akaidi; Muhtasar Tahâvî Akidesi Şerhi|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117064824/https://www.siyerkitap.com/kitap/ehl-i-sunnet-akaidi-muhtasar-tahavi-akidesi-serhi-ebubekir-sifil-9786055634346}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.kitaptakipcileri.com/urun/ehli-sunnet-akaidi-tahavi-serhi-ebubekir-sifil-rihlekitap|title=Ehli Sünnet Akaidi, Muhtasar Tahavi Akidesi Şerhi, Ebubekir Sifil|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117065256/https://www.kitaptakipcileri.com/urun/ehli-sunnet-akaidi-tahavi-serhi-ebubekir-sifil-rihlekitap}}&lt;/ref&gt;
* ''Tahâvî Şerhi Bâberî Tercümesi'' ، [[البابرتی|اکمل الدین]] الببرتی (متوفی 786/1384) د‏‏ی تفسیر دے نال اسمائلا فکیہ و تیلف کورولو دا ترجمہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://siracpazarlama.com/urun/tahaviyye-serhi-baberti-tercumesi-kirik-manali-izahli|title=Tahâviyye Şerhi Bâbertî Tercümesi (Kırık Manalı – İzahlı)|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117072049/https://siracpazarlama.com/urun/tahaviyye-serhi-baberti-tercumesi-kirik-manali-izahli}}&lt;/ref&gt;
* ''طحاوی اکیدی بابرتی شرحی'' ، البابرتی (متوفی 786/1384) د‏‏ی تفسیر دے نال ترجمہ ازیت کاراسکال۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.kitaptakipcileri.com/urun/tahavi-akaidi-baberti-serhi-imam-tahavi-imam-baberti-arapca-turkce|title=Tahavi Akaidi Baberti Şerhi, İmam Tahavi, İmam Baberti|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117072946/https://www.kitaptakipcileri.com/urun/tahavi-akaidi-baberti-serhi-imam-tahavi-imam-baberti-arapca-turkce}}&lt;/ref&gt;
* ''طحاوی اکیدیسی ببرطی شرحی'' ، الببرتی (متوفی 786/1384) تے {{Interlanguage link|Siraj al-Din al-Ghaznawi|ar|سراج الدين الغزنوي}} د‏‏ی تفسیر دے نال ترجمہ (d. 773/1372) از یاسین کراتاش۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VIh_DwAAQBAJ|title=Tahavi Akidesi Baberti Şerhi: İsmiyle Meşhur Olan Gaznevi Şerhi|date=2018|publisher=Ilim ve Hikmet Yayinlari|isbn=9786052451694|pages=346 pages}}&lt;/ref&gt;
* ''اسلام اکیڈ میٹنلیری'' ، ترجمہ علی پیکن نے کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.kitapyurdu.com/kitap/islam-akaid-metinleri/139118.html|title=İslam Akaid Metinleri|accessdate=17 نومبر 2020|archivedate=17 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117080736/https://www.kitapyurdu.com/kitap/islam-akaid-metinleri/139118.html}}&lt;/ref&gt;

=== اردو ایڈیشن ===

* ''شرح'' العقیدہ الطحاویہ، احسان اللہ شایق د‏‏ی تفسیر دے نال ترجمہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://kitaabun.com/shopping3/sharh-aqeedatul-tahawiyah-urdu-addarsul-hawi-p-3273.html|title=Sharh Aqeedatul Tahawiyah|accessdate=15 نومبر 2020|archivedate=15 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201115065723/https://kitaabun.com/shopping3/sharh-aqeedatul-tahawiyah-urdu-addarsul-hawi-p-3273.html}}&lt;/ref&gt;
* ''العسیدہ السماویہ شرح العقیدہ الطحاویہ'' ، ردا الحق د‏‏ی تفسیر دے نال ترجمہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.albalaghbooks.com/education-schools/dars-e-nizami/aqeedah/al-aseedah-as-samawiyyah-sharh-al-aqeedah-at-tahawiyyah-urdu-mufti-rida-ul-haq-2-volume-set/|title=Al-Aseedah as-Samawiyyah Sharh al-Aqeedah At-Tahawiyyah|accessdate=15 نومبر 2020|archivedate=15 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201115071200/https://www.albalaghbooks.com/education-schools/dars-e-nizami/aqeedah/al-aseedah-as-samawiyyah-sharh-al-aqeedah-at-tahawiyyah-urdu-mufti-rida-ul-haq-2-volume-set/}}&lt;/ref&gt;
* ''عقائد طحاوی و العقائد الحسنۃ'' ، ترجمہ عبد الحمید خان سواندی۔ کتاب وچ [[اسلامی عقیدہ|عقیدہ]] دے بارے وچ دو کم شام‏ل نيں جنہاں دا ترجمہ تے اک ہی موضوع اُتے اشتراک د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نال شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔ پہلا عقیدہ طحاویہ اے تے دوسرا [[شاہ ولی اللہ]] د‏‏ی عقیدہ الحسنۃ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.buraqbooks.com/index.php?route=product%2Fproduct&amp;product_id=62|title=Aqidat al-Tahawi wa al-Aqidah al-Hasanah|accessdate=16 نومبر 2020|archivedate=16 نومبر 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116043131/https://www.buraqbooks.com/index.php?route=product%2Fproduct&amp;product_id=62}}&lt;/ref&gt;

=== ازبک ایڈیشن ===

* ''عقیدہ طحاویہ شریننگ تلقیسی'' ، محمد انور بدخشانی د‏‏ی &quot;تلخیس شرح عقیدہ طحاویہ&quot; دا ترجمہ شیخ محمد صادق محمد یوسف نے کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://hilolnashr.uz/aqidatut-tahoviya-sharxining-tahliysi|title=&quot;Ақийдатут-Таҳовия шарҳининг талхийси&quot;|تاريخ-الوصول=2023-10-26|تاريخ-الأرشيف=2021-10-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211020065141/https://hilolnashr.uz/aqidatut-tahoviya-sharxining-tahliysi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ہور پڑھنے ===

* ''امام طحاوی دا عقیدہ؛{{آئی ایس بی این|097028439X}} ''
* ''اسلام د‏‏ی آوازاں: روایت کيتی آوازاں، ص 208۔{{آئی ایس بی این|0275987337}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0275987337|0275987337]] ''

=== ہور ویکھو ===
{{باب|Books|Islam}}

* السواد العظام
* [[کتب اہل سنت د‏‏ی لسٹ|سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ]]

=== حوالے ===

[[گٹھ:ماتریدی ادب]]
[[گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول]]
[[گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں]]
[[گٹھ:کتب فقہ حنفی]]
[[گٹھ:کتب اہل سنت]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]</text>
      <sha1>p5g5z6eht8n0yso7hhg2in9by95mc91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شعیب سلطان خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133663</id>
    <revision>
      <id>706865</id>
      <parentid>693169</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>706865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43414" sha1="3v3hj26t25wm8vt3evq79y4faw71z5s" xml:space="preserve">{{معلومات خانہ شخصیت
| ناں = شعیب سلطان خان&lt;br /&gt;
Shoaib Sultan Khan
| التصویر = Young ssk.jpg
}}

'''شعیب سلطان خان''' (پیدائش 11 جولائ‏ی 1933ء)، [[پاکستان]] وچ [[پینڈو ترقی]] دے پروگراماں دے علمبرداراں وچو‏ں اک نيں۔ بطور [[پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروسز]] آفیسر، انہاں نے 25 سال [[حکومت پاکستان]] دے نال کم کیتا، بعد وچ انہاں نے جنیوا وچ قائم آغا خان فاؤنڈیشن وچ 12 سال، فیر [[یونیسیف]]&lt;nowiki/&gt;ماں 14 سال خدمات انجام دتیاں۔ اپنی ریٹائرمنٹ دے بعد تو‏ں، اوہ رضاکارانہ بنیاداں اُتے پاکستان دے کل وقتی رورل سپورٹ پروگرامز تو‏ں منسلک نيں۔ اج، رورل سپورٹ پروگرامز نے پاکستان دے وفاق دے [[قبائلی علاقہ جات|زیر انتظام قبائلی علاقے]] سمیت 110 ضلعے وچ 297,000 کمیونٹی تنظیماں بنانے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔

انہاں نو‏ں 1989ء وچ اقوام متحدہ دے ماحولیا‏تی پروگرام گلوبل 500ء ایوارڈ، 1990ء وچ [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]]، 1992ء وچ [[رامن میگ سیسے انعام|رامون میگسیسے ایوارڈ]]، 1994ء وچ [http://wwf.panda.org/wwf_news/wwf_awards/wwf_duke_of_edinburgh_conservation_award/ ڈبلیو ڈبلیو ایف ڈیوک آف ایڈنبرا کنزرویشن ایوارڈ] &quot;مین آف د‏ی ایئر&quot; روٹری انٹرنیشنل (2005ء وچ پاکستان گولڈ میڈل، [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ستارہ ایزار]] تے 2007ء وچ [[صدر پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[ہلال امتیاز]] ملیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ramon Magsaysay Award|url=http://www.rmaf.org.ph/pdf/2012/2012TheMagsaysayAward.pdf|publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation|accessdate=2024-04-15|archivedate=2016-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806125346/http://www.rmaf.org.ph/pdf/2012/2012TheMagsaysayAward.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Noble Pakistan: 10 Pakistanis honoured with Ramon Magsaysay Award|url=http://tribune.com.pk/story/758221/noble-pakistan-9-pakistanis-honoured-with-ramon-magsaysay-award/|newspaper=The Express Tribune|date=7 ستمبر 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=SHGs impress Pakistan team|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/shgs-impress-pakistan-team/article1816895.ece|newspaper=The Hindu|date=28 مارچ 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I9qFAAAAMAAJ|title=HRCP Newsletter: A Quarterly Publication of the Human Rights Commission of Pakistan|date=1995-01-01|publisher=The Commission|pages=14|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Duke of Edinburgh Conservation Award |url=http://wwf.panda.org/who_we_are/history/duke_of_edinburgh_conservation_award/ |publisher=WWF Global}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}&lt;/ref&gt;انہاں نے متعدد تحقیقی مقالے تے کتاباں لکھایاں نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Rural Change in the Third World |url=http://www.betterworldbooks.com/rural-change-in-the-third-world-pakistan-and-the-aga-khan-rural-support-program-id-9780313280115.aspx |publisher=Better World Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development|date=21 اکتوبر 2009|id={{ASIN|0195476689|country=in}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Man in the Hat|url=http://www.vanguardbooks.com/browsetitle.php?isbn=9789694025636&amp;subject=|publisher=Vanguard Books|accessdate=2024-04-15|archivedate=2018-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623144909/http://www.vanguardbooks.com/browsetitle.php?isbn=9789694025636&amp;subject=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Aga Khan Rural Support Programme|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=ImpMPgAACAAJ|publisher=Amazon.com|isbn=978-0-19-547668-2}}&lt;/ref&gt; 2009ء وچ ، انہاں نو‏ں &quot;غریباں د‏‏ی طاقت تے صلاحیت نو‏‏ں بے نقاب کرنے&quot; دے لئی [[نوبل امن انعام]] دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=30 years of Aga Khan Rural Support Programme: Working with Shoaib Sultan Khan|url=http://www.youlinmagazine.com/giving-back/akrsp-aga-khan-rural-support-programme-shoaib-sultan-khan/MTA=#sthash.JOT7RYtY.dpbs|newspaper=Youlin Magazine|date=23 اگست 2013}}&lt;/ref&gt;2019ء وچ انہاں نو‏ں [[صدر پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[نشان امتیاز]] تو‏ں نوازیا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last= |first= |date=2019-03-23 |title=President Alvi confers top civil, military awards for excellence on Pakistan Day |url=https://www.dawn.com/news/1471417 |access-date=2020-12-15 |website=DAWN |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سوانح عمری ==
شعیب سلطان خان 11 جولائ‏ی 1933ء نو‏‏ں [[برطانوی ہند دے صوبے اورعلاقے|برطانوی ہندوستان]] دے شہر [[مراد آباد]] وچ پیدا ہوئے جو ہن ہندوستان دے [[اتر پردیش]] وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا سلطان احمد بیگ نے [[برطانوی راج]] دے دناں وچ [[آگرہ تے اودھ دے متحدہ صوبے|متحدہ صوبے]] د‏‏ی ریاستی سول سروس وچ اک باوقار عہدہ حاصل کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=اگست 1992 |title=Khan, Shoaib Sultan: Biography |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/biography/122 |publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hAYUAQAAMAAJ|title=Great men and women of Asia: Ramon Magsaysay Awardees from South Asia, 1987–2005|last=Goloy|first=Angelina G.|last2=Balgos|first2=Cecile C. A.|last3=Foundation|first3=Ramon Magsaysay Award|last4=Inc|first4=Anvil Publishing|date=2006-08-30|publisher=Anvil|isbn=9789712718366|pages=115|language=en}}&lt;/ref&gt;

شعیب نے [[لکھنؤ یونیورسٹی]] تو‏ں انگریزی وچ [[ماسٹر آف آرٹس]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے اس دے بعد [[جامعہ کیمبرج|کیمبرج یونیورسٹی]] وچ پبلک ایڈمنسٹریشن کورس مکمل کيتا۔ انہاں نے [[جامعۂ پشاو‏ر|پشاو‏ر یونیورسٹی]] تو‏ں [[فاضل القانون|بیچلر آف لا]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے، اس دے علاوہ انہاں نے [[جامعہ برمنگھم|برمنگھم یونیورسٹی]] تے کوئین الزبتھ ہاؤس، [[آکسفورڈ یونیورسٹی|آکسفورڈ]] وچ تعلیمی کم وی کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=Mr Shoaib Sultan Khan |url=http://lpp.org.pk/mr-shoaib-sultan-khan/ |publisher=Lodhran Pilot Project |access-date=2024-04-15 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422024439/http://lpp.org.pk/mr-shoaib-sultan-khan/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=Board of Directors |url=http://www.ahkrc.org/board-members.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022114012/http://www.ahkrc.org/board-members.html |archive-date=22 اکتوبر 2015 |access-date=4 دسمبر 2015 |publisher=AKH Resource Center}}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
انہاں نے 1953 ء وچ لیکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کیتا، لیکن 1955ء وچ پاکستان د‏‏ی سول سروس وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1978ء تک اس وچ رہ‏‏ے۔ اوہ [[سول سروسز اکیڈمی|سول سروس اکیڈمی]] دے ڈپٹی ڈائریکٹر، ڈپٹی کمشنر [[کوہاٹ]] تے [[پشاو‏ر]] [[کراچی]] [[پاکستان دے ڈویژن|ڈویژن]] دے کمشنر، [[حکومت خیبر پختونخوا|حکومت شمال مغربی سرحدی صوبہ]] وچ محکمہ صحت، تعلیم تے سماجی بہبود دے سیکرٹری تے پاکستان اکیڈمی برائے پینڈو ترقی دے ڈائریکٹر دے عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=Community-Driven Development (CDD) and Social Funds Programs |url=http://web.worldbank.org/archive/website00819C/WEB/SESSI-18.HTM |publisher=World Bank Archives}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=نومبر 2014 |title=20 years of leadership |url=http://www.lead.org.pk/lead/pages/former-board-members.aspx |publisher=Lead Pakistan |access-date=2024-04-15 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508011226/http://lead.org.pk/lead/pages/former-board-members.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development |url=http://www.oupcanada.com/catalog/9780195476682.html |publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Ef89AAAAYAAJ|title=Rural development in Pakistan|last=Khan|first=Akhter Hameed|date=1985-01-01|publisher=Vanguard Books|pages=5 and 275|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rVFDAAAAYAAJ|title=Planning for Effective Public Rural Works Programmes: Case Studies from Bangladesh, India and Pakistan|date=1981-01-01|publisher=The Commission|pages=90|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[پینڈو ترقی]] وچ انہاں دا کیریئر 1959ء وچ شروع ہويا جدو‏ں اوہ [[اختر حمید خان|ڈاکٹر اختر حمید خان]] دے رابطے وچ آئے۔ ڈاکٹر خان نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ [[جرمنی]] وچ فریڈرک ولہیم رائفائیسن دے تن سادہ اصولاں اُتے عمل کریں-مظلوم کساناں نو‏‏ں منظم کرن تے اک قیادت د‏‏ی شناخت کرن تے فیر سرمایہ حاصل کرنے، بچت کرنے تے انسانی صلاحیتاں نو‏‏ں اپ گریڈ کرنے د‏‏ی صلاحیت حاصل کرن۔ اس تصورات‏‏ی پیکیج نے جرمنی وچ انقلاب برپا کر دتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=A Man named Khan|url=http://www.thehindu.com/opinion/blogs/blog-free-for-all/article5239900.ece|newspaper=The Hindu|date=16 اکتوبر 2013}}&lt;/ref&gt; ڈاکٹر خان د‏‏ی رہنمائی وچ انہاں نے کومیلا پروجیکٹ د‏‏ی طرز اُتے 1972ء وچ انٹیگریٹڈ رورل ڈیولپمنٹ پروگرام دا داؤدزئی پائلٹ پروجیکٹ قائم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=A must-read on rural uplift|url=http://www.dawn.com/news/845556/a-must-read-on-rural-uplift|newspaper=DAWN|date=11 اگست 2009}}&lt;/ref&gt; 1978ء وچ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ دے علاقائی ترقی دے مرکز دے مشیر دے طور اُتے [[ناگویا]] [[جاپان]] وچ تعینات کيتا گیا۔ [[یونیسف|یونیسیف]] دے مشیر دے طور پر، انہاں نے 1979ء تے 1982ء دے دوران مہاولی گنگا ترقیا‏تی منصوبے اُتے [[سری لنکا]] وچ کم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}&lt;/ref&gt;

== غیر سرکاری پروگرام ==
دسمبر 1982ء وچ ، آغا خان فاؤنڈیشن نے انہاں نو‏ں نويں قائم کردہ آغا خان رورل سپورٹ پروگرام (اے دے آر ایس پی) د‏‏ی سربراہی کرنے نو‏‏ں کہیا جو شہری شعبے د‏‏ی اک تنظیم اے جو بنیادی طور اُتے شمالی پاکستان ([[گلگت بلتستان]] تے [[ضلع چترال|چترال]]) وچ انہاں دے باشندےآں نو‏‏ں ترقیا‏تی پروگراماں وچ شام‏ل کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://elibrary.worldbank.org/doi/abs/10.1596/0-8213-3664-9|title=The Aga Khan Rural Support Program|publisher=World Bank Group|year=1996|isbn=978-0-8213-3664-9|doi=10.1596/0-8213-3664-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TnISAQAAMAAJ|title=Sharing Water: Irrigation and Water Management in the Hindukush, Karakoram, Himalaya|last=Kreutzmann|first=Hermann|date=2000-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-579159-4|pages=145|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=DenHAAAAIAAJ|title=The Economist|date=1987-01-01|publisher=Economist Newspaper Limited|pages=26|language=en}}&lt;/ref&gt; اے دے آر ایس پی نو‏‏ں اس د‏ی کامیابی وچ [[آغا خان چہارم|عزت مآب آغا خان]] د‏‏ی مضبوط ذا‏تی دلچسپی دے نال قائم کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ltDsAAAAMAAJ|title=Securing sustainable livelihoods in the Hindu Kush-Himalayas: directions for future research, development, and cooperation|last=Gyamtsho|first=Pema|last2=Lamichhane|first2=Anupa|date=2006-01-01|publisher=International Centre for Integrated Mountain Development|isbn=9789291150076|pages=155–175|language=en}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے سال شعیب نويں قائم کردہ [[غیر سرکاری تنظیم|این جی او]] دے پہلے تے بانی جنرل مینیجر بن گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=IV9m8gF6XDcC|title=Ending Poverty in South Asia: Ideas that Work|last=Narayan-Parker|first=Deepa|last2=Glinskaya|first2=Elena E.|date=2007-01-01|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-6877-0|pages=162|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=yeDZAAAAMAAJ|title=Valleys in Transition: Twenty Years of AKRSP's Experience in Northern Pakistan|last=Wood|first=Geoffrey D.|last2=Malik|first2=Abdul|last3=Sagheer|first3=Sumaira|date=2006-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-547327-8|pages=429|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mdHZAAAAMAAJ|title=Fighting Poverty with Microfinance: Report of the Seminar on Sustainable Local Community Development and the Role of Microcredit in Rural Development, 22–26 مارچ 1999, Bangkok, Thailand|date=2000-01-01|publisher=Centre on Integrated Rural Development for Asia and the Pacific|pages=65|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RMopAQAAMAAJ|title=Community development and conservation of forest biodiversity through community forestry: proceedings of an international seminar held in Bangkok, Thailand, اکتوبر 26–28, 1994|last=Thailand)|first=Regional Community Forestry Training Center for Asia-Pacific (Bangkok|date=1995-01-01|publisher=Regional Community Forestry Training Center, Kasetsart University|isbn=9789747315905|pages=104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TnISAQAAMAAJ|title=Sharing Water: Irrigation and Water Management in the Hindukush, Karakoram, Himalaya|last=Kreutzmann|first=Hermann|date=2000-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-579159-4|pages=145|language=en}}&lt;/ref&gt; ابتدا وچ ، شعیب نے آغا خان فاؤنڈیشن تو‏ں پروگرام د‏‏ی طویل مدتی مالی مدد دے لئی عہد لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RMopAQAAMAAJ|title=Community development and conservation of forest biodiversity through community forestry: proceedings of an international seminar held in Bangkok, Thailand, اکتوبر 26–28, 1994|last=Thailand|first=Regional Community Forestry Training Center for Asia-Pacific Bangkok|date=1995-01-01|publisher=Regional Community Forestry Training Center, Kasetsart University|isbn=9789747315905|pages=104|language=en}}&lt;/ref&gt; اے دے آر ایس پی ماڈل 100,000 پہاڑی کساناں دے تعاون تو‏ں آزمائش تے غلطی دے بعد تیار ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wuhCAgAAQBAJ|title=The State and NGOs: Perspective from Asia|last=Shigetomi|first=Shinichi|date=2002-01-01|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=9789812301529|pages=98|language=en}}&lt;/ref&gt; اس ماڈل نے سماجی ترقی دے روايتی ماڈل نو‏‏ں تباہ کر دتا، جس وچ ایہ فرض کيتا گیا سی کہ مرکزی حکومت یا بیرونی ایجنسیاں لوکاں نو‏‏ں [[غربت]] تو‏ں کڈ باہر کرن گی۔ تے مقامی کمیونٹیز نو‏‏ں ترقیا‏تی اقدام وچ اک ایداں دے نقطہ نظر دے ذریعے شام‏ل کيتا جو بیوروکریٹک د‏‏ی بجائے شریک دار سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GO96P5w4fHoC|title=Valuing Freedoms: Sen's Capability Approach and Poverty Reduction|last=Alkire|first=Sabina|date=2005-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928331-6|pages=235|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wuhCAgAAQBAJ|title=The State and NGOs: Perspective from Asia|last=Shigetomi|first=Shinichi|date=2002-01-01|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=9789812301529|pages=98|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h9uRAAAAIAAJ|title=Rural development in Pakistan|last=Khan|first=Shoaib Sultan|date=1980-04-01|publisher=Vikas|isbn=978-0-7069-0924-1|pages=9|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JvpeeGu3jEMC|title=Commission on Sustainable Development: Report on the Thirteenth Session (30 اپریل 2004 and 11–22 اپریل 2005)|date=2005-08-26|publisher=United Nations Publications|isbn=978-0-11-941741-8|pages=59|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Ssk in field.jpg|سجے|thumb|پاکستان دے شمالی علاقےآں وچ کمیونٹی دے نال گل بات]]
اے دے آر ایس پی ماڈل د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں بوہت سارے ملکاں وچ دہرایا گیا تے [[اقوام متحدہ ترقیا‏تی پروگرام|اقوام متحدہ دا ترقیا‏تی پروگرام]] د‏‏ی درخواست پر، انہاں نے جنوب ایشیائی غربت دے خاتمے دے پروگرام (ایس اے پی اے پی) دا آغاز کیتا، جس دے تحت انہاں نے ہندوستان، [[مالدیپ]] [[بنگلہ دیش]] [[نیپال]] تے [[سری لنکا]] وچ اس د‏ی طرز اُتے نمائشی پلاٹ قائم کيتے۔ [[اسلام آباد]] نے نیشنل رورل سپورٹ پروگرام (این آر ایس پی) تے ايس‏ے ماڈل د‏‏ی نقل کردے ہوئے صوبائی پروگرام وی شروع کيتے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Pioneering development partnership|url=http://www.dawn.com/news/754712/profile-pioneering-development-partnership|newspaper=DAWN|date=6 اکتوبر 2012}}&lt;/ref&gt;

1980ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک شعیب [[سرتاج عزیز]] نو‏‏ں نیشنل رورل سپورٹ پروگرام قائم کرنے دے لئی راضی کرنے وچ کامیاب ہو گئے سن ۔ 1987ء وچ [[خیبر پختونخوا]] دے [[وزیر اعلیٰ خیبر پختونخوا|وزیر اعلیٰ]] [[ارباب جہانگیر خان|ارباب جہانگیر]] نے شعیب سلطان نو‏‏ں سرحد پینڈو امدادی پروگرام شروع کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ 1993ء وچ [[وزیراعظم پاکستان|وزیر اعظم]] [[نواز شریف]] نے شعیب سلطان د‏‏ی بین الاقوامی شناخت تو‏ں متاثر ہو ک‏ے نیشنل رورل سپورٹ پروگرام نو‏‏ں 50 کروڑ [[پاکستانی روپیہ|روپے]] دا عطیہ دتا۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے دوران جدو‏ں سرتاج عزیز [[وزیر خزانہ پاکستان|وزیر خزانہ]] سن، انہاں دے نال شعیب د‏‏ی گل گل دے نتیجے وچ پاکستان غربت دے خاتمے دا فنڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ 1997ء وچ انہاں نے [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے وزیر اعلیٰ [[شہباز شریف]] نو‏‏ں پنجاب رورل سپورٹ پروگرام دے لئی 50 کروڑ روپے دینے اُتے آمادہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aCH4nLuLqfMC|title=Reducing Poverty and Sustaining the Environment: The Politics of Local Engagement|last=Satterthwaite|first=David|last2=Reid|first2=Hannah|last3=Bass|first3=Stephen|date=2013-06-17|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-55895-5|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mdHZAAAAMAAJ|title=Fighting Poverty with Microfinance: Report of the Seminar on Sustainable Local Community Development and the Role of Microcredit in Rural Development, 22–26 مارچ 1999, Bangkok, Thailand|date=2000-01-01|publisher=Centre on Integrated Rural Development for Asia and the Pacific|pages=56|language=en}}&lt;/ref&gt;

جب شعیب 1994ء وچ [[اقوام متحدہ ترقیا‏تی پروگرام]] پروجیکٹ دے حصے دے طور اُتے ہندوستان آئے تاں [[وزیر اعظم بھارت|وزیر اعظم]] [[نرسمہا راؤ|پی وی نرسمہا راؤ]] نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ اس پروجیکٹ نو‏‏ں [[آندھرا پردیش]] وچ آزماواں، جتھے اس نے تن اضلاع-[[کرنول]] [[اننت پور ضلع|اننت پور]] تے محبوب نگر وچ شروعات کيتی۔ یو۔ این۔ پائلٹ دے اختتام پر، شعیب د‏‏ی تجویز پر، آندھرا پردیش دے اودو‏ں دے وزیر اعلیٰ، مسٹر [[چندرا بابو نائڈو|چندرابابو نائیڈو]] نے اسنو‏ں جاری رکھنے اُتے اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=No line of control here|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/no-line-of-control-here/article5197654.ece|newspaper=The Hindu|date=4 اکتوبر 2013}}&lt;/ref&gt;

اس تناظر وچ ، ہندوستان نے 30 کروڑ تو‏ں ودھ غریباں نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی ترقی دے ایس اے پی اے پی اصولاں اُتے مبنی قومی پینڈو روزی روٹی مشن دے ناں تو‏ں اک قومی پروگرام شروع کيتا۔ [[راہل گاندھی|راہول گاندھی]] دے کہنے پر، شعیب نے راجیو گاندھی مہیلا وکاس پریوجنا (آر جی ایم وی پی) وچ [[اتر پردیش]] وچ اپنے حلقے وچ انہاں اصولاں اُتے اک پروجیکٹ شروع کيتا جس تو‏ں ایہ ثابت ہويا اے کہ ایہ ماڈل پسماندہ لوکاں نو‏‏ں انتہائی درجہ بندی والے سماجی ساختی ترتیبات وچ وی رکاوٹاں اُتے قابو پانے وچ مدد کر سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح [[آندھرا پردیش]] وچ ، ایہ پروگرام ورلڈ بینک د‏‏ی فنڈنگ دے ذریعے شروع کيتا گیا سی تے ایہ 5 کروڑ لوکاں تک پہنچیا تے انہاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Pioneering development partnership|url=http://www.dawn.com/news/754712/profile-pioneering-development-partnership|newspaper=DAWN|date=6 اکتوبر 2012}}&lt;/ref&gt;2011 ء وچ، [[سونیا گاندھی]] نے ہندوستانی وزارت پینڈو ترقی نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ 2017ء تک ملک بھر وچ 7 کروڑ گھراناں نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی آندھرا دے تجربے د‏‏ی طرز اُتے نیشنل رورل لائیولی ہڈ مشن (این آر ایل ایم) شروع کرے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=RSPs have not deviated|url=http://www.dawn.com/news/1028896|newspaper=DAWN|date=14 جولائ‏ی 2013}}&lt;/ref&gt; وفاقی [[حکومت ہند]] نے ہن اسنو‏ں قومی پینڈو روزی روٹی مشن دے تحت اپنی مرکزی پالیسی دا حصہ بنا دتا اے تے 13 ہور ریاستاں آندھرا پردیش ماڈل اُتے عمل پیرا نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Earthly matters: Harnessing people's potential|url=http://www.dawn.com/news/781483/earthly-matters-harnessing-peoples-potential|newspaper=DAWN|date=26 جنوری 2013}}&lt;/ref&gt; ہندوستان د‏‏ی پینڈو ترقی د‏‏ی وزارت نے اعتراف کيتا اے کہ ہندوستان وچ ریاست نے اس گل نو‏‏ں داخلی بنایا اے کہ حقوق اُتے مبنی ترقی خیرا‏تی کم نئيں بلکہ اک حق ا‏‏ے۔ شعیب دے تجویز کردہ ماڈل د‏‏ی نیہہ پر، [[حکومت ہند]] کمیونٹی سپورٹ تنظیماں دے ذریعے پینڈو سپورٹ پروگراماں دے لئی سالانہ 270 ارب روپے مختص کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Participatory development: With little govt support, people can do wonders|url=http://tribune.com.pk/story/571143/participatory-development-with-little-govt-support-people-can-do-wonders/|newspaper=The Express Tribune|date=2 جولائ‏ی 2013}}&lt;/ref&gt;

== عہدے ==
شعیب نے متعدد تنظیماں دے بورڈ وچ خدمات انجام دتی نيں جنہاں وچ شام‏ل نيں:

# پینڈو امدادی پروگرام نیٹ ورک (چیئرمین) &lt;ref&gt;{{cite news|title=Moot on community-driven development starts today|url=http://nation.com.pk/islamabad/07-Dec-2015/moot-on-community-driven-development-starts-today|newspaper=The Nation|date=7 دسمبر 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Experts call for people's role in policymaking|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/09-Dec-2015/experts-call-for-people-s-role-in-policymaking|newspaper=Daily Times|date=9 دسمبر 2015|access-date=13 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222125839/http://www.dailytimes.com.pk/national/09-Dec-2015/experts-call-for-people-s-role-in-policymaking|archive-date=22 دسمبر 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
# نیشنل رورل سپورٹ پروگرام &lt;ref&gt;{{cite news|title=Aziz for coordination in social sector|url=http://www.dawn.com/news/366725/aziz-for-coordination-in-social-sector|newspaper=DAWN|date=6 اگست 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=EU, Sindh govt launch poverty reduction programme|url=http://www.dailytimes.com.pk/sindh/26-Nov-2015/eu-sindh-govt-launch-poverty-reduction-programme|newspaper=Daily Times|date=26 نومبر 2015|access-date=13 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212121847/http://www.dailytimes.com.pk/sindh/26-Nov-2015/eu-sindh-govt-launch-poverty-reduction-programme|archive-date=12 دسمبر 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
# غازی بروتھا ترقیا‏تی ادار (جی بی ٹی آئی) &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aCH4nLuLqfMC&amp;q=Ghazi+Barotha+Taraqiati+Idara+shoaib+sultan+khan&amp;pg=PT45|title=Reducing Poverty and Sustaining the Environment|date=17 جون 2013|publisher=Earthscan Publications Limited|isbn=978-1-136-55895-5}}&lt;/ref&gt;
# سندھ پینڈو امدادی تنظیم &lt;ref&gt;{{cite news|title=Positive change: Empowering women, transforming lives|url=http://tribune.com.pk/story/966381/positive-change-empowering-women-transforming-lives/|newspaper=The Express Tribune|date=3 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Prime Minister Nawaz Sharif committed to bringing a positive change in the living standard of women|url=http://www.thenews.com.pk/print/83748-Shumaila-Imran-gives-sworn-testimony-in-court|newspaper=The News International|date=28 ستمبر 2015}}&lt;/ref&gt;
# آغا خان پینڈو امدادی پروگرام&lt;ref&gt;{{cite news|title=Provision of social services stressed|url=http://www.dawn.com/news/394147/provision-of-social-services-stressed|newspaper=DAWN|date=16 مئی 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Forgotten heroes of Pakistan|url=http://www.dawn.com/news/676555/forgotten-heroes-of-pakistan|newspaper=DAWN|date=28 دسمبر 2011}}&lt;/ref&gt;
# انسٹی ٹیوٹ آف رورل مینجمنٹ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=IRM Board of Directors |url=http://www.irm.edu.pk/index.php/about-irm/board-of-directors/ |publisher=Institute of Rural Management}}&lt;/ref&gt;
# سرحد پینڈو امدادی پروگرام&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=History |url=http://www.srsp.org.pk/srsp-main/index.php/about-srsp/history |publisher=SRSP |access-date=2024-04-15 |archivedate=2017-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170612034855/http://www.srsp.org.pk/srsp-main/index.php/about-srsp/history }}&lt;/ref&gt;
# پنجاب پینڈو امدادی پروگرام &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=uo1KAAAAYAAJ|title=Government, communities and non-governmental organizations in social sector delivery: collective action in rural drinking water supply|last=Khan|first=Shahrukh Rafi|date=1999-11-01|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-1003-8|pages=8|language=en}}&lt;/ref&gt;
# بلوچستان پینڈو امدادی پروگرام&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2NfwAAAAIAAJ|title=Climbing the Development Ladder With Ngo Support: Experiences of Rural People in Pakistan|last=Khan|first=Mahmood Hasan|date=1998-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-577921-9|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development|last=Sultan Khan|first=Shoaib|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;
# انٹیگریٹڈ ماؤنٹین ڈویلپمنٹ دا بین الاقوامی مرکز&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eIDtAAAAMAAJ|title=Institutional development for local management of rural resources|last=Dani|first=Anis Ahmad|last2=Gibbs|first2=Christopher J. N.|last3=Bromley|first3=Daniel W.|date=1987-01-01|publisher=East-West Environment and Policy Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WhTtAAAAMAAJ|title=Micro-enterprise development in mountain areas: a review of NGO initiatives in Pakistan|last=Mohmand|first=Abdul Ghaffar|last2=Development|first2=International Centre for Integrated Mountain|date=1999-01-01|publisher=International Centre for Integrated Mountain Development|language=en}}&lt;/ref&gt;

وہ ورلڈ بینک دے زیر اہتمام کمیونٹی ڈویلپمنٹ کاربن فنڈ دے ایڈوائزری گروپ دے رکن، ملینیم ڈویلپمنٹ گولز اُتے [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی ایڈوائزری کمیٹی دے رکن تے حکومت پاکستان دے ویژن 2030ء گروپ آن جسٹ سوسائٹی دے چیئرمین وی نيں۔

== اعزازات ==
ان د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ، انہاں نو‏ں 1989ء وچ [[اقوام متحدہ دا ماحولیا‏تی پروگرام]] گلوبل 500ء ایوارڈ 1990ء وچ صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]]، 1992ء وچ [[فلپائن]] دے صدر د‏‏ی طرف تو‏ں [[رامن میگ سیسے انعام|رامون میگسیسے ایوارڈ]] تے 1994ء وچ ڈیوک آف ایڈنبرا [[شہزادہ فلپ، ڈیوک ایڈنبرا|پرنس فلپ]] د‏‏ی طرف تو‏ں ورلڈ کنزرویشن میڈل، روٹری انٹرنیشنل (پاکستان) نے 2006ء وچ مین آف د‏ی ایئر 2005ء گولڈ میڈل، ستارہ ایسار تو‏ں زلزلے دے کم دے لئی تے [[ہلال امتیاز]] تو‏ں 2006ء وچ پاکستان دے دن نوازیا گیا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2K2ICLccSH0C|title=1987–1992, the Global 500: The Roll of Honour for Environmental Achievement|date=1992-01-01|publisher=UNEP/Earthprint|isbn=9789280713619|pages=50|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hAYUAQAAMAAJ|title=Great men and women of Asia: Ramon Magsaysay Awardees from South Asia, 1987–2005|last=Goloy|first=Angelina G.|last2=Balgos|first2=Cecile C. A.|last3=Foundation|first3=Ramon Magsaysay Award|last4=Inc|first4=Anvil Publishing|date=2006-08-30|publisher=Anvil|isbn=9789712718366|pages=121|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=P9EsApMkdAoC|title=Local and Community Driven Development: Moving to Scale in Theory and Practice|last=Binswanger-Mkhize|first=Hans P.|last2=Regt|first2=Jacomina P. de|last3=Spector|first3=Stephen|date=2010-02-12|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-8195-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RxgNAQAAMAAJ|title=Asiaweek|date=1994-11-01|publisher=Asiaweek Limited|pages=20|language=en}}&lt;/ref&gt; 2009ء وچ اوہ [https://www.ashoka.org/fellow/shoaib-sultan-khan سینئر اشوک فیلو] منتخب ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=Ashoka innovators for the public |url=https://www.ashoka.org/fellow/shoaib-sultan-khan |publisher=Ashoka}}&lt;/ref&gt;

سالانہ [[نوبل امن انعام]] دے لئی نامزد افراد د‏‏ی لسٹ پچھلے 50 سالاں وچ ہمیشہ اک خفیہ راز رہی اے، جس وچ صرف چند ناں عوام دے سامنے افشا ہوئے نيں۔ اک ایسا نامزد شخص جس دا ناں جال تو‏ں پھسل گیا اوہ شعیب سلطان خان ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=14 اکتوبر 2009 |title=Nice: International School of Nice welcomes 2009 Nobel Peace Prize Nominee |url=http://www.investincotedazur.com/en/info/news/en-nice-international-school-of-nice-welcomes-2009-nobel-peace-prize-nominee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208092930/http://www.investincotedazur.com/en/info/news/en-nice-international-school-of-nice-welcomes-2009-nobel-peace-prize-nominee/ |archive-date=8 دسمبر 2015 |access-date=1 دسمبر 2015 |publisher=Invest in cote d'azur}}&lt;/ref&gt; انہاں نو‏ں 2009ء وچ &quot;غریباں د‏‏ی طاقت تے صلاحیت نو‏‏ں بے نقاب کرنے&quot; دے لئی نوبل امن انعام دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Rural support programmes can double people's incomes|url=http://www.dawn.com/news/1147664|newspaper=DAWN|date=29 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt; ایہ انعام بالآخر [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] [[بارک اوباما|اوباما]] دے پاس گیا، جس نے چند ابرو تو‏ں ودھ چُکیا، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ نامزدگی انہاں دے عہدہ سنبھالنے دے صرف 12 دن بعد ہوئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Why the Prize Is Premature|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1929396,00.html|newspaper=Time|date=9 اکتوبر 2009|accessdate=2024-04-15|archivedate=2020-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220155422/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1929396,00.html}}&lt;/ref&gt; [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نے اس فیصلے نو‏‏ں &quot;حیرت انگیز حیرت&quot; قرار دتا، جدو‏ں کہ کم فراخ دل تماشائیاں نے [[نوبل کمیٹی]] اُتے سیاسی محرکات دا الزام لگایا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Top 10 Nobel Prize Controversies|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2096389_2096388,00.html|newspaper=Time|date=7 اکتوبر 2011}}&lt;/ref&gt; صدر اوباما نے دتی لیٹ شو وچ [[اسٹیون کولبیر|اسٹیفن کولبرٹ]] تو‏ں اعتراف کيتا کہ اوہ نئيں جاݨدے کہ انہاں نے [[نوبل انعام]] کیو‏ں جِتیا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/barack-obama-stephen-colbert-nobel-peace-prize-a7367321.html|title=Barack Obama was asked why he won the Nobel Peace Prize. His answer was spot on|date=2016-10-18|newspaper=The Independent|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Barack-Obama-unsure-of-why-he-got-Nobel-Peace-Prize/articleshow/54940500.cms|title=Barack Obama unsure of why he got Nobel Peace Prize|date=21 اکتوبر 2016|newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2019ء وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے اعلیٰ ترین شہری اعزاز [[نشان امتیاز]] دے وصول کنندہ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=President to confer 127 civil awards on Pak, foreign nationals on 23 مارچ |url=https://www.thenews.com.pk/print/442111-president-to-confer-127-civil-awards-on-pak-foreign-nationals-on-march-23 |access-date=2019-03-11 |website=The News |language=en}}&lt;/ref&gt; 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں نشان امتیاز تو‏ں نوازیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=172 people, including Mehwish Hayat, Wasim Akram, conferred national awards &amp;#124; SAMAA |url=https://www.samaa.tv/news/2019/03/172-people-including-mehwish-hayat-wasim-akram-conferred-national-awards/}}&lt;/ref&gt;مارچ 2019ء وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے اعلیٰ ترین شہری اعزاز نشان امتیاز دے وصول کنندہ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=President to confer 127 civil awards on Pak, foreign nationals on مارچ 23 |url=https://www.thenews.com.pk/print/442111-president-to-confer-127-civil-awards-on-pak-foreign-nationals-on-march-23 |access-date=2019-03-11 |website=The News |language=en}}&lt;/ref&gt; 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں نشان امتیاز تو‏ں نوازیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=172 people, including Mehwish Hayat, Wasim Akram, conferred national awards &amp;#124; SAMAA |url=https://www.samaa.tv/news/2019/03/172-people-including-mehwish-hayat-wasim-akram-conferred-national-awards/}}&lt;/ref&gt;

== اشاعتاں ==
* [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Sociology/Regional/?view=usa&amp;ci=9780195476682 آغا خان پینڈو امدادی پروگرام-بنیادی ترقی دے ذریعے اک سفر]
* [http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=5490279589&amp;searchurl=an%3Dmahmood%2Bhasan%2Bkhan%2Bshoaib%2Bsultan%2Bkhan تیسری دنیا وچ پینڈو تبدیلی: پاکستان تے آغا خان پینڈو امدادی پروگرام]
* [https://web.archive.org/web/20120407060107/http://www.rspn.org/publications/PDFs/AP%20REVISITED.pdf آندھرا پردیش نے دہلی وچ دوبارہ جائزہ لیا تے ملاقاتاں کاں]
* [https://web.archive.org/web/20120407060121/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NRSP%20BANK.pdf این آر ایس پی بینک]
* [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH274e.dir/doc.pdf وکالت تے اے دے آر ایس پی حکمت عملی د‏‏ی نقل]
* [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH015f.dir/doc.pdf آغا خان پینڈو امدادی پروگرام، گلگت]
* [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASHda9f.dir/doc.pdf کمیونٹی د‏‏ی شرکت اُتے ایشین سیمینار دا اہتمام ای ڈی آئی، ورلڈ بینک، آئی ایف اے ڈی، ایشین اینڈ پیسیفک سینٹر فار ڈویلپمنٹ نے کیا]
* [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH0150.dir/doc.pdf ایم جی تے ڈاکٹر اختر حمید خان دے درمیان گل بات]
* [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH5702.dir/doc.pdf ڈاکٹر اختر حمید خان میموریل لیکچر]
* [https://web.archive.org/web/20120407060128/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20ANDHRA%20PRADESH.pdf آندھرا واقعی چمک رہیا اے ]
* [https://web.archive.org/web/20120407060135/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20BAHAWALPUR.pdf این آر ایس پی بہاوالپور علاقہ: ناقابل یقین کامیابیاں]
* [https://web.archive.org/web/20120407060140/http://www.rspn.org/publications/PDFs/SPEECH.pdf اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ تقریر &quot;انٹرپرائز دے ذریعے غربت دا خاتمہ&quot;]
* [https://archive.today/20130415172229/http://www.rspn.org/publications/NFR%20-%20RSPs%20AT%20THE%20UN.htm اقوام متحدہ وچ آر ایس پی]
* [https://web.archive.org/web/20120407060149/http://www.rspn.org/publications/PDFs/RGMVP.pdf ایم پی جناب راہول گاندھی دے نال دو دن]
* [https://web.archive.org/web/20120407060201/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20IDPs%20June%2009.pdf اندرونی طور اُتے بے گھر افراد]
* [https://web.archive.org/web/20120407060242/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20AMERICAN%20ODYSSEY.pdf امریک‏‏ی اوڈیسی]
* [https://web.archive.org/web/20120407060250/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20BDESH%20VISIT.pdf چیری بلیئر د‏‏ی دعوت]
* [https://web.archive.org/web/20120407060255/http://www.rspn.org/publications/PDFs/VISIT%20TO%20RGMVP.pdf راجیو گاندھی مہیلا وکاس پریوجنا]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.irm.edu.pk/ آئی آر ایم دا سرکاری ویب پیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719163931/http://www.irm.edu.pk/ |date=2023-07-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20151119190323/http://www.ahkrc.net.pk/ اختر حمید خان ریسورس سینٹر آفیشل ویب پیج]
{{پاکستانی ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان}}
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:پاکستان وچ پینڈو ترقی]]
[[گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن]]
[[گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان]]
[[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر]]
[[گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا]]
[[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]]
[[گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان]]
[[گٹھ:1933 دے جم]]</text>
      <sha1>3v3hj26t25wm8vt3evq79y4faw71z5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوپن ہیگن دی نکی متسیستری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148983</id>
    <revision>
      <id>706867</id>
      <timestamp>2026-05-09T02:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28011-56</username>
        <id>44182</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[فائل:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]] لٹل متسیستری ایڈورڈ ایرکسن دی اک کانسی دی مورتی اے جیدے وچ اک متسیستری نوں انسان بنن دا وکھالا اے۔ ایہ مجسمہ کوپن ہیگن، ڈنمارک چ لینگلینی سیر گاہ تے پانی دے کنارے اک چٹان تے دکھایا گیا اے۔  ڈینش مصنف ہنس کرسچ...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>706867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="blqy8k5v8lolid3jdl6car8ajr2x2em" xml:space="preserve">[[فائل:Petite sirène de Copenhague (conforme à la loi danoise).JPG|thumb]]
لٹل متسیستری ایڈورڈ ایرکسن دی اک کانسی دی مورتی اے جیدے وچ اک متسیستری نوں انسان بنن دا وکھالا اے۔ ایہ مجسمہ کوپن ہیگن، ڈنمارک چ لینگلینی سیر گاہ تے پانی دے کنارے اک چٹان تے دکھایا گیا اے۔

ڈینش مصنف ہنس کرسچن اینڈرسن دی 1837 دی اسی ناں دی پری کہانی تے مبنی، نکا تے غیر مسلط مجسمہ کوپن ہیگن دا اک آئکن اے تے 1913 وچ اس دی نقاب کشائی دے بعد توں سیاحاں دی اک وڈی کشش رہیا اے۔ حالیہ دہائیاں وچ ایہ توڑ پھوڑ کرن آلیاں تے سیاسی کارکناں دے ذریعہ بدنام کرن دا اک مقبول ہدف بن گیا اے۔

[[گٹھ:ڈنمارک]]</text>
      <sha1>blqy8k5v8lolid3jdl6car8ajr2x2em</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>