وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2750 706880 437708 2026-05-09T14:27:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706880 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background: #F7E7CE";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#C9DC87" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>گنجا عقاب<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Weisskopfseeadler Tierpark Berlin.jpg|250px]] |- align="center" |- |[[جیون ٹولی بنانا|دیس]] : || [[جنور]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]] : || [[کورڈیٹ]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]] : || [[پنچھی]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]]: || [[الاں]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|سائینسی ناں]]:||Haliaeetus leucocephalus |- | colspan="2" style="border-bottom: 1x solid #D3D3D3;" | [[File:Distribution H. leucocephalus.png|250px]] |-|- align="center" | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>[[دنیا]] تے گنجے عقاب دی پھرن تھاں رنگ وچ<font> |- |} '''گنجا عقاب''' [[اتلا امریکہ|اتری امریکہ]] چ ملنوالا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ [[امریکہ]] دا قومی پنچھی تے نشان اے۔ ایہ [[الاسکا]] توں [[میکسیکو]] تک ملدا اے۔ ==وکھالہ== اک جوان گنجے عقاب دے پر کالے پؤرے ہوندے نیں تے سر تے پوچھل جٹی ہوندی اے۔ پر رنگ وچ نر مادھ اکو جۓ دسدے نیں پر مادھ نر نالوں 25% وڈی ہوندی اے۔ چنج وڈی تے اگیوں تھلے مڑی ہوندی اے۔ چنج، پیر تے اکھاں دے دوالے پیلے ہوندے نیں۔ پیراں تے کھمب نہیں ہوندے تے ایہ جھوٹے تے تکڑے ہوندے نے تے نوں وڈے ہوندے نیں۔ اک عام گنجا عقاب 70–102 سینٹی میٹر (28–40 انچ) لما ہوندا اے جیہدا پر پسار 1.8 توں 2.3 [[میٹر]] (5.9 توں7.5 فٹ) ہوندا اے۔ ایہدی پوچھل 23–37 سینٹی میٹر (9.1–14.6 انچ) ہوندی اے۔ ایہدا جوکھ 3 توں6.3 کلو دے وشکار ہوندا اے۔ پنچھی دا ناپ وکھریاں تھانواں تے وکھرا ہوسکدا اے۔ [[File:Bald_Eagle_Yellowstone_National_Park.ogg|thumb|گنجے عقاب دی واز]] ==پسار== گنجا عقاب اتلے امریکہ وچ الاسکا، کینیڈا، امریکہ توں لے کے اتلے میکسیکو تک پسریا ہویا اے۔ ایہ لوئیزیانہ دے پانیاں توں [[سونورا روہی]] تک تے نیوانگلینڈ تے کیوبک توں لے کے الاسکا تک ملدا اے۔ ==کھان پین== ایس نوں جو لبھے کھاجاندا اے پر اپنے پسار وچ مجھی ایدھی وڈا کھان پین اے۔ ایہدے نال ایہ سمندری پنچھی، [[ددپلانے]] وی شکار کردا اے۔ ==نسل ودھائی== ایہ پرانے رکھاں یا پڑیاں وچ آلنے پاندا اے۔ اک توں تن تک انڈے دیندا اے جنہاں وچوں 33-36 دناں وج جوجے نکل آندے نیں۔ ایہ چوجے دس توں گیاراں ہفتیاں مگروں آلنہ جھڈ دیندے نیں۔ ایہ 5 سال دا ہوندا اے تے نسل ودھان جوگا ہوجاندا اے۔ ایہ 20 سال تک جیندا اے۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |گنجا عقاب |- | [[File:Haliaeetus leucocephalus1.jpg|205px]] | [[File:Weisskopfseeadler.JPG|205px]] | [[File:2010-bald-eagle-with-fish.jpg|200px]] |-style="background:#EEE" |چوچے | چٹا سر | مچھی پھڑی ہوئی اڈاری |} ==بچاؤ== 20ویں صدی دے وشکار تک ایہدی گنتی بہت تھوڑی رہ گئی سی تے وڈا کارن کیڑے مار دوائی ڈی ڈی ٹی سی۔ 1980 وچ ایہدے 1200 جوڑے سن جیہڑے بچاؤ کماں باہجوں 1990 وچ 110,000 توں 120,000 تک گنجے عقاب گنتی وچ آۓ۔ ==امریکی نشان== *[[گنجا عقاب]] *[[امریکی چنڈا]] *[[انکل سام]] * [[میرین لڑائی یادگار]] *[[ازادی ٹل]] *[[امریکی مہر]] ==بارلے جوڑ== {{Commons|Haliaeetus leucocephalus|گنجا عقاب|position=left}} *[http://www.baldeagles.org/ امریکی گنجا عقاب فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822151442/http://www.baldeagles.org/ |date=2023-08-22 }} [[Category:امریکہ دے نشان]] [[گٹھ:الاں]] bmfcq6cedubg5ntflgt64jtbzhsj9n5 0 41646 706879 490647 2026-05-09T14:18:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706879 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer |name = گردیال سنگھ راہی |image = |alt = |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date|1933|01|10|df=yes}} |birth_place = بھینی فتاح (ہن [[ضلع برنالہ]])<br/> پنجاب [[برطانوی ہند]] |death_date = |death_place = |nationality = بھارتی | language = [[پنجابی]] |other_names = |notableworks = ''[[مڑھی دا دیوا]]'' (1964)، [[انھے گھوڑے دا دان]] |occupation = ناول کار، کہانی کار، لکھاری }} گردیال سنگھ (10 جنوری 1933-16 اگست 2016) اک اگھے پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے لکھاری سن ۔ اوہناں دا جم اوہناں دے نانکے پنڈ بھینی فتاح (برنالہ ضلع) وکھے پیؤ جگت سنگھ اتے ماں نہال کور دے پروار وچّ ہویا۔ اوہناں دا دادکا پنڈ جیتو اے اتے بچپن توں ہن تکّ اوتھے ہی رہندے ہن۔گھریلو کارناں کرکے بچپن وچّ سکول چھڈّ کے اٹھ سال ترکھانا کم کیتا۔ دسویں پاس کرکے پرائیویٹ سکول وچّ ماسٹری کیتی پھر اچیری تعلیم لے کے سرکاری نوکری حاصل کیتی اتے پندراں ورھیاں بعد پٹیالہ یونیورسٹی وچّ ریڈر بنے اتے 1995 وچّ پروفیسری توں ریٹائرڈ ہوئے۔اوہناں دے دو ناولاں مڑھی دا دیوا اتے انھے گھوڑے دا دان دیاں کہانیاں اُتے فلماں وی بن چکیاں ہن۔مڑھی دا دیوا اُتے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔ اوہناں دیاں رچناواں ہن; کہانی مجموعہ: سگی پھلّ، چن دا بوٹا، اوپرا گھر، کتا اُتے آدمی، مستی بوتا، رکھے مسے بندے، بیگانہ پنڈ، پکا ٹکانا، کریر دی ڈھنگری، میری پرتندھ رچنا; ناول: مڑھی دا دیوا، انہوئے، ریتے دی اک مٹھی، کویلا، ادھ چاننی رات، آتھن اگن، انھے گھوڑے دا دان، پہُ پھٹالے توں پہلاں، پرسا، آہن; ناٹک:فریدہ راتیں وڈیاں، ودائگی توں پچھوں، نکی موٹی گلّ; گد: پنجاب دے میلے اُتے تہوار، دکھیا داس کبیر اے، نیان متیاں (آتم کتھا-1)، دوجی دیہی (آتم کتھا-2)، ستجگ دے آؤن تکّ، ڈگمگ چھاڈ رے من بؤرا; بچیاں لئی:بقلم خود، ٹکّ کھوہ لئے کاواں، لکھتم بابا خیمہ، گپیاں دا پیو، مہامبھارت، دھرت سہاوی، تنّ قدم دھرتی، کھٹے مٹھے لوک، جیون داسی گنگا، کالو کوتکی ۔ اوہناں نوں پدم سری، گیانپیٹھ اتے ساہت اکادمی اوارڈ توں علاوہ وی کئی انعام مل چکے ہن ۔ 'مڑھی دا دیوا' اُتے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا '''''گردیال سنگھ''''' (جنم 10 جنوری 1933) اک اگھاے [[پنجابی]] ناول کار، کہانی کار اتے لکھاری اے۔ <ref name="pt">{{cite news | url=http://punjabitribuneonline.com/2012/07/٪E0٪A8٪AA٪E0٪A9٪B0٪E0٪A8٪9C٪E0٪A8٪BE٪E0٪A8٪AC٪E0٪A9٪80-٪E0٪A8٪A8٪E0٪A8٪BE٪E0٪A8٪B5٪E0٪A8٪B2-٪E0٪A8٪A6٪E0٪A8٪BE-٪E0٪A8٪B9٪E0٪A8٪BE٪E0٪A8٪B8٪E0٪A8٪B2-٪E0٪A8٪97٪E0٪A9٪81٪E0٪A8٪B0٪E0٪A8٪A6٪E0٪A8٪BF/ | title=پنجابی ناول دا حاصل گردیال سنگھ | work=خبر لیکھ | date=جولائی 21، 2012 | agency=[[پنجابی ٹربیون]] | accessdate=ستمبر 21، 2012}}</ref> اسنے نے اپنی پہلی کہانی ''بھاگاں والے'' توں اک کہانی کار دے طور ’تے شروعات کیتی جو 1957 وچّ پروفیسر موہن سنگھ دے رسالے '''پنج دریا''' وچّ چھپی۔<ref name=pt/> اوہناں دی آمد نال پنجابی [[ناول]] دا مہاندرا تبدیل ہونا شروع ہویا۔ سنگھ دے ناول ''ادھ چاننی رات'' اتے ''مڑھی دا دیوا'' ساریاں بھارتی بولیاں وچّ ترجمہ ہویا۔ اوہناں دے دو ناولاں مڑھی دا دیوا اتے ''انھے گھوڑے دا دان'' دیاں کہانیاں ’تے فلماں وی بن چکیاں ہن۔<ref name=pt/> مڑھی دا دیوا ’تے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔ == زندگی == گردیال سنگھ دا جم 10 جنوری 1933 نوں اوہناں دے نانکا پنڈ بھینی فتاح ([[ضلع برنالہ]]) وکھے جگت سنگھ اتے نہال کور دے پروار وچّ ہویا۔ اسدا دا دادکا پنڈ جیتو اے اتے بچپن توں ہن تکّ اوتھے ہی رہندا اے۔ اسدے دے تنّ بھرا تے اک بھین اے۔ گھریلو کارناں کرکے بچپن وچّ سکول چھڈّ کے اٹھ سال ترکھاناں دا کم کیتا۔ دسویں پاس کرکے پرائیویٹ سکول وچّ ماسٹری کیتی پھر گھالنا گھال کے اچیری تعلیم لے کے سرکاری نوکری (لیکچررشپ) حاصل کیتی اتے پندراں ورھیاں بعد پٹیالے یونیورسٹی وچّ ریڈر بنے اتے 1995 وچّ پروفیسری توں سیوا مکت ہوئے۔ بلونت کور نال اوہناں دا ویاہ ہویا اتے اوہناں دے گھر اک لڑکا اتے دو لڑکیاں دا جم ہویا۔ ==رچناواں== ===ناول=== * ''[[مڑھی دا دیوا]]'' (1964) * ''[[انہوئے]]'' *''[[ریتے دی اک مٹھی]]'' * ''[[کویلا]]'' * ''[[ادھ چاننی رات]]'' * ''[[آتھن اگن]]'' * ''[[انھے گھوڑے دا دان]]'' * ''[[پہُ پھٹالے توں پہلاں]]'' *''[[پرسا]] (1992)'' * ''[[آہن]] (2009) '' ===نکی کہانی مجموعے=== * ''[[سگی پھلّ]]'' * ''[[چن دا بوٹا]]'' * ''[[اوپرا گھر]]'' * ''[[کتا ’تے آدمی]]'' * ''[[مستی بوتا]]'' * ''[[رکھے مسے بندے]]'' * ''[[بیگانہ پنڈ]]'' * ''[[چونویاں کہانیاں]]'' * ''[[پکا ٹکانا]]'' * ''[[کریر دی ڈھنگری]]'' * ''[[میری پرتندھ رچنا]]'' (پنجابی یونیورسٹی) ===ناٹک=== * ''[[فریدہ راتیں وڈیاں]]'' * ''[[ودائگی توں پچھوں]]'' * ''[[نکی موٹی گلّ]]'' ===گد=== * [[پنجاب دے میلے ’تے تیوہار]] * [[دکھیا داس کبیر ہے]] * [[نیان متیاں]] (آتم کتھا-1) * [[دوجی دیہی]] (آتم کتھا-2) * [[ستجگ دے آؤن تکّ]] * [[ڈگمگ چھاڈ رے من بؤرا]] ===بچیاں لئی=== * [[بقلم خود]] * [[ٹکّ کھوہ لئے کاواں]] * [[لکھتم بابا خیمہ]] * [[گپیاں دا پیو]] * [[مہامبھارت]] * [[دھرت سہاوی]] * [[تنّ قدم دھرتی]] * [[کھٹے مٹھے لوک]] * [[جیون داسی گنگا]] * [[کالو کوتکی]] ==انعام== گردیال سنگھ نے 1998 وچّ بھارتی صدر ولوں [[پدم شری]] اوارڈ حاصل کیتا۔<ref name="aj">{{cite news | url=http://www.ajitjalandhar.com/20120901/faridkot.php | title=ہمیشہ ووستھا ورودھی ہی رہا ہے پنجابی ساہت- پرو: گردیال سنگھ | work=خبر | date=ستمبر 1، 2012 | agency=[http://www.ajitjalandhar.com روزانہ اجیت] | accessdate=ستمبر 21، 2012 | archivedate=2023-12-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20231205083541/https://www.ajitjalandhar.com/20120901/faridkot.php }}</ref> اس توں بناں 1999 وچّ گیانپیٹھ اوارڈ،<ref name="qa">{{cite web | url=http://www.quamiekta.com/2012/06/01/14824/ | title=پنجابی بھون لدھیانہ وکھے وشو ساہت دے شاہکار ناول پستک لوک ارپن | publisher=[http://www.quamiekta.com QuamiEkta.com] | date=جون 1، 2012 | accessdate=ستمبر 21، 2012}}</ref> بھارتی ساہت اکادمی اوارڈ (1975)، نانک سنگھ ناولسٹ اوارڈ (1975)، سوویت نہرو اوارڈ (1986)، پنجابی ساہت اکاڈمی ولوں اتے بولی ڈیپارٹمنٹ دے کئی اتے ہور انیک مان سنمان حاصل کیتے۔ ناول کار س. گردیال سنگھ نام 2015 وچ 'لمکا بکّ آف ریکارڈ' 'چ درج کیتا گیا<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150226/2/854720.cms#854720</ref> | ناول [[مڑھی دا دیوا]] ’تے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔ ==حوالے== <references /> {{حوالے}} {{پنجابی لکھاری}} [[Category:پنجابی ناول نگار]] [[Category:پنجابی کہانی کار]] [[Category:پنجابی لکھاری]] r90qtfpbkom94k5tjx9uskfsf9fyfl6 0 53070 706885 682404 2026-05-10T00:20:55Z Harvinder Chandigarh 13098 706885 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= گرجر/ گوجر / گجر |regions= [[بھارت]] • [[پاکستان]] • [[افغانستان]] |langs = [[گراتی زبان|گجراتی]] • [[ہندی زبان|ہندی]] • [[کشمیری زبان|کشمیری]] • [[پنجابی|پنجابی زبان]] • [[اردو زبان|اردو]] |rels = ہندو مت • اسلام • سکھ }} [[File:Vacant seasonal homes of the Bakarwal and Gujjar communities, which they will reoccupy in the next season 02.jpg|thumb|بکروال تے گوجر برادریاں دے خالی موسمی گھر، جِنہاں وچ اوہ اگلے موسم وچ مُڑ رہائش اختیار کرن گے۔]] '''گُجر ''' ( گرجر، گوجر) اک قوم اے، جیہڑی برصغیر پاک و ہند وچ دور دور تک آباد ا‏‏ے، جو چھیويں صدی عیسوی وچ برصغیر وچ داخل ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی جسمانی خصوصیات ظاہر کردیاں نيں کہ ایہ خالص ہند آریائی نسل تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔ گجراں دا تعلق ہناں تو‏ں سی ایہ انہاں توں بعد برصغیر وچ آئے سن تے انہاں نے راجپوتانہ دا وڈا حصہ فتح ک‏ر ليا تے کئی صدیاں تک برصغیر د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ ڈی آر بھنڈارکر نے ثابت کیتا اے کہ گوجارے شمالی ہند وچ 550 عیسوی دے قریب سفید ہناں دے نال یا انہاں دے بعد داخل ہوئے سن۔ انہاں دا ذکر سب تو‏ں پہلے پانا د‏‏ی کتاب ’ہرش چرت‘ وچ آیا اے۔ گجر ناں دی اک قبیلی نسل ہے جو کہ [[بھارت]]، [[پاکستان]] تے [[افغانستان]] وچّ پائے جاندے ہن۔ بھارت وچ ایہہ جاداتر [[جموں]] تے [[ہماچل]] وچ پائے جاندے ہن۔ اتھوں ایہہ اج دے سمیں وچّ پرواش کرکے پنجاب ہریانہ تے ہور راجاں وچّ وی رہن لگّ گئے ہن۔ ایہناں دی اپنی اک وکھری گجری بولی ہے۔ ==کِتہ== ایہناں دا مکھ کِتہ مجھاں چارنا تے اوہناں دا دودھ ویچنا ہے۔ ایہہ سال دے چیتر (مارچ) توں لے کے کتک (اکتوبر) تکّ وکھ وکھ تھاں تے جا کے مجھاں چارن دا کم کردے ہن تے سرد رتّ دے چار مہینے اپنے گھراں وچّ رہندے ہن۔ ایہناں وچّ اک پریوار کول 10 توں لے کے 40 تکّ مجھاں ہندیاں ہن۔ ==رہن سہن== ایہہ لوک پنجاب وچّ وکھ وکھ پنڈاں وچّ رہندے نیں۔ [[پنڈ]] وچّ ایہہ لوک وکھرے ہی رہندے نیں۔ ایہناں دے زیاداتر گھر پکی اٹاں دے بنے ہوئے ہندے نیں پر وچّ وچّ جھوپڑیاں وچّ وی رہندے نیں۔ پہلاں پہل ایہہ لوک پہناوے وچ مرد کڑتا تے چادرا پاؤندے سن پر اج دے زمانے وچ ایہہ کڑتے نال پاجامے وی پاؤن لگّ گئے نیں تے عورتاں پہناوے وچ شلوار قمیض پاؤندیاں نیں۔ پنجاب وچ ایہہ [[ضلع لدھیاݨا]]، [[ضلع نواں شہر]]، [[ضلع ہشیارپور]] دے پنڈاں رہندے ہن۔ پنجاب وچلے ایہناں لوکاں دا پچھوکڑ کانگڑے دا ہے۔ ایہناں دے بزرگ اج توں لگ بھگ 35-40 سال پہلا پنجاب وچ مجھاں چراؤن لئی ہی سردیاں دے ایہناں دناں وچّ آؤندے سی تے ہولی ہولی ایتھے ہی رہن لگّ پئے سن۔ ==تعلیم== ایہناں وچ تعلیم دا روزان بہت گھٹّ ہے۔ حالانکہ ہن دے زمانے وچ لوک اپنے بچیاں دی سکھیا لئی سچیت ہوئے ہن تے اوہناں نوں پڑھا رہے نیں۔ ==ویاہ تے موت متعلقہ رسماں== گجراں وچ ویاہ تے موت رسماں زیادہ تر اوہ نیں جس مذہب نال سمبنندھت ہندے نیں۔ اسے مذہب دے مطابق ہی ہندیاں نیں۔ ایہناں وچ ویاہ چھوٹی عمر وچّ کر دتے جاندے نیں۔ ویاہ ایہہ اکو پنڈ وچ ہی کر دیندے نیں تے دوجے پنڈ وی کر دیندے نیں۔ == لفظ گجر == محمد عبد المک نے ’شاہان گوجر‘ وچ لکھیا اے کہ دوسرے ملکاں وچ اس قوم نو‏‏ں خزر، جزر، جندر تے گنور وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ برصغیر وچ ایہ پہلے گرجر د‏‏ی صورت فیر گوجر ہو گیا۔ ایہ لوک گرجساتان تو‏ں آئے سن ۔ بحیرہ خزر دا ناں شاید خزر پڑھ گیا کہ اس دے ارد گرد خزر یعنی گوجر آباد سن ۔ جو سھتین قبایل د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ شاہان گوجر وچ اگنی کل د‏‏ی چاراں قوماں چوہان، چالوکیہ، پڑھیار تے پنوار دا ذکر گوجراں دے ضمن وچ کیہ ا‏‏ے۔ حسن علی چوہان نے ’تریخ گوجر‘ وچ لکھیا اے کہ رامائین وچ گوجر دے معنی غازی دے آئے نيں تے ایہ کشتری نيں جو بعد وچ گوجر کہلانے لگے۔ اس وچ سورج بنسی، چندر بنسی، چوہان، چالوکیہ، پڑھیار، پنوار تے راٹھوراں نو‏‏ں وی گوجر کہیا گیا ا‏‏ے۔ مگر انہاں اقوام نے کدی گوجر ہونے دا دعویٰ نئيں کیتا تے نہ ہی گوجراں نے کدی انہاں اقوام تو‏ں اپنا نسلی تعلق ہونے دا دعویٰ کیتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جہانگیر دا کہنا اے کہ گوجر قوم دے لوک نوکری نئيں کردے نيں، انہاں د‏‏ی گزر اوقات دُدھ دہی اُتے ا‏‏ے۔ [[جلال الدین اکبر]] نے اک قلعہ بنا ک‏ے اس وچ گوجراں نو‏‏ں آباد کیتا سی جس دا ناں گجرات ہو گیا۔ اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ گوجر تے گجر د‏‏ی اصل اک ہی ا‏‏ے۔ == تریخ == گوجراں د‏‏ی آبادی دا دور دور تک منتشر ہونا اس گل کيتی دلیل اے کہ انہاں د‏‏ی فرمانروائی دا دائرہ کس قدر وسیع سی ۔ گوجر بیشتر گلہ باناں د‏‏ی اک قوم سی جو جنگ و پیکار د‏‏ی دلدادہ سی تے اج کل وی گوجراں وچ ایہ رجحانات پائے جاندے نيں۔ ایہ مستقل مزاج زراعت کاراں د‏‏ی حثیت تو‏ں شہرت دے مالک نيں۔ اُتے انہاں نے عمومی حثیت تو‏ں اقامت د‏‏ی زندگی اختیار کرلئی ا‏‏ے۔ ہند دے انتہاہی شمالی مغربی حصہ خاص کر کانگرہ تے سنجھال دے پہاڑاں دے بیرونی کنارےآں تا حال گوجر خانہ بدوش چرواہاں تے گلہ باناں د‏‏ی زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں دے ناں اُتے شمالی مغربی برصغیر وچ بہت ساریاں بستیاں، قبضے تے شہر آباد ہوئے جو ہن تک موجود نيں۔ گوجراں نے اپنی [[ریاست کوہ آبو]] دے قریب [[بھٹمل]] وچ قائم کيتی سی۔ اس خاندان د‏‏ی اک ہور شاخ بروچ نے اک ہور ریاست قائم کيتی سی جو انہاں دے ناں تو‏ں بروچ کہلائی۔ اک ہور شاخ اونٹی دے ناں تو‏ں موسوم ہوئی ا‏‏ے۔ اس خاندان نے عرباں نو‏‏ں جو گوجراں دے علاقہ تاراج ک‏ر رہ‏ے سن روکیا۔ انہاں دونے خانداناں وچ بالادستی دے لئی جنگ ہوئی۔ جس وچ اونٹنی خاندان نو‏‏ں کامیابی ہوئی تے انہاں نو‏‏ں اپنے اپنے طاقتور پڑوسییاں راشٹر کوٹاں تے پالاں تو‏ں جنگاں کرنی پڑاں۔ اونٹی راجا ناگاہ بھٹ دوم (800ء؁ تا 825ء؁) نے مونگیر دے مقام اُتے [[دھرم پال]] نو‏‏ں شکست دتی۔ اس نے کاٹھیاوار، مالوہ تے راجپوتانہ وچ کامیاب لڑائیاں لڑاں۔ اس دا بیٹا بھوج اک کامیاب تے قابل راجا سی ۔ شروع وچ اس نے پالاں تے راشٹر کوٹاں تو‏ں شکست کھادی مگر بالاآخر اس نے اپنے دشمناں نو‏‏ں ہرا کر اپنے دشمناں نو‏‏ں ہرا کر کھوئے ہوئے علاقے دوبارہ حاصل کرلئی۔ بروچ دے راجگڑھ قنوج اُتے گوجراں د‏‏ی شاخ پرتی ہاراں دا قبضہ ہو گیا سی ۔ مگر راجا یشودومن تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ دا علم نئيں ا‏‏ے۔ یشودرمن کشمیر دے راجا للیندا دے ہتھو‏ں شکست کھا کر ماریا گیا۔ نويں صدی دے شروع وچ بنگال دے راجا دھرم پال نے قنوج دے راجا نو‏‏ں تخت اُتے تو‏ں اتار کر اپنی پسند دے آدمی نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ اسنو‏ں تقریباً 816ء؁ وچ [[ناگابھٹ دوم]] نے کڈ باہر کیتا۔ اس دے بیٹے بھوج نے قنوج نو‏‏ں اپنا پایا تخت بنایا۔ اس اک طویل عرصہ (840ء؁ تا 890ء؁) تک اک وسیع علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اس دا بیٹا مہندر پال (890ء؁ تا 908ء؁) اپنے باپ د‏‏ی وسیع مملکت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب ہو گیا۔ مگر اس دے بعد اس ریاست نو‏‏ں ذوال آگیا تے اس دا بیٹا مہی پال اندر سوم دے ہتھو‏ں جو دکن دے راشترکوٹیہ خاندان تو‏ں تعلق رکھدا سی شکست کھا گیا تے درلحکومت اُتے وی اندر سوم دا قبضہ ہو گیا۔ مہی پال نے اگرچہ قنوج اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا لیکن اوہ ریاست دے شیرازے نو‏‏ں بکھرنے تو‏ں نئيں بچا سکیا۔ پڑھیاراں د‏‏ی اک ریاست رجپوتانہ وچ مندوری یا مندر دے مقام اُتے سی، جس نو‏‏ں راٹھوراں نے کھو لی سی۔ عبد المک نے گوجراں دا خزر قوم د‏‏ی باقیات ہونے دا دعویٰ محض اس وجہ تو‏ں کیتا اے کہ پاکستان دے شمالی حصہ یعنی شمالی پنجاب سرحد تے کشمیر دے گوجراں دا کہنا اے کہ اوہ ترکی النسل نيں۔ خزر جو اک ترکی قوم سی، جس نے نوشیروان عادل تو‏ں کچھ عرصہ پہلے عروج حاصل ک‏ر ليا سی تے غالباََ ایہی ترک سن، جنہاں دے خلاف دربند د‏‏ی سداں تعمیر ہوئیاں۔ خزر نے ترکی خانہ بدوش سلطنت د‏‏ی روایات نو‏‏ں قائم رکھیا۔ قباد د‏‏ی پہلی تخت بشینی دے وقت خزر قبیلے نے ایران اُتے یورشاں شروع کر دتیاں۔ قباد نے خزر حملہ آورں دا مقابلہ کیتا تے انہاں نو‏ں شکست دے ک‏ے ملک تو‏ں باہر کڈیا۔ بحیرہ خزر دے مشرقی علاقےآں وچ ساسانیاں نے اپنے ترک ہمسایاں دے خلاف مدافعتی قلعے تعمیر کیتے۔ صوبہ جرجان د‏‏ی حفاظت دے لئی آجری سد بنائی گئی۔ لیکن ایہ ترکاں دے فاتحانہ حملےآں د‏‏ی روک تھام نہ کرسکن۔ جرجان تے طبرستان دے درمیانی سرحد اُتے اک ہور اس لئی دیوار تعمیر کيتی گئی سی کہ صوبہ جرجان ہتھ تو‏ں نکل گیا سی ۔ [[نوشیروان]] نے533ء وچ [[قیصر روم]] تو‏ں اک معاہدہ ک‏ر ليا۔ اس معاہدہ دے تحت رومی حکومت نے اک وڈی رقم دینے دا وعدہ کیا، جس دے بدلے نوشیرواں نے دربند تے [[کوہ کاف]] دے دوسرے قلعےآں د‏‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری لئی۔ نوشیروان عادل (531 تا 579) ساسانی حکمران نے مغربی ترکاں تو‏ں جنہاں دا حکمران ایل خان سی دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں افغانستان وچ ہناں نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے بعد خزر قبیلے اُتے فوج کشی د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں پارہ پارہ ک‏ے دتا۔ خزر قوم تریخ دے صفحات تو‏ں غائب ہو گئی۔ اس تو‏ں وی ترکاں د‏‏ی طاقت وچ خاطر اضافہ ہويا تے افغانستان وچ ہناں دے خالی کردہ علاقےآں اُتے ترک براجمان ہو گئے۔ ایہی وجہ اے سی جس دے سبب ترکاں تے نوشیروان وچ اختلاف پیدا ہو گیا۔ بہر حال گوجراں دے ترکی النسل ہونے وچ تاں سانو‏ں کوئی اختلاف نئيں ا‏‏ے۔ لیکن اس اُتے اختلاف اے کہ گوجر خزر النسل نيں۔ کیو‏ں کہ ترکاں د‏‏ی مغربی سلطنت جس د‏‏ی علمبرداری افغانستان دے علاقےآں اُتے وی سی اوہ خزراں د‏‏ی دشمن سی اس لئی خزر قوم دا برصغیر د‏‏ی طرف آنے دا سوال ہی پیدا نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جو ترک قبیلے ساسانی سرحداں دے قریبی ہمسائے سن ۔ انہاں وچ اک قبیلہ غز سی تے اسی نسبت تو‏ں ترک قبیلے نو‏‏ں غز وی کہیا جاندا سی ۔ ایہ قبیلہ غز دے علاوہ غزر وی پکاریا جاندا سی تے ایہ کلمہ ترکاں دے ناواں وچ وی آیا ا‏‏ے۔ مثلاً غزر الدین مشہورخلجی [[التتمش]] دے دور وچ گزریا ا‏‏ے۔ غرز جو ترک سن ہناں د‏‏ی شکست دے بعدبرصغیر وچ داخل ہوئے۔ ایہ نہ صرف بہترین لڑاکے، خانہ بدوش تے گلہ بان سن ۔ غالب امکان ایہی اے کہ غرز ہند آریائی لہجہ وچ گجر ہو گیا۔ کیو‏ں کہ ہند آریا وچ ’غ‘ ’گ‘ تو‏ں تے ’ز‘ ’ج‘ تو‏ں بدل جاندا اے تے گجر دا معرب گوجر ا‏‏ے۔ == پاکستان وچ گجر شخصیتاں == * [[چوہدری رحمت علی]] * [[فضل الہی چوہدری]] * [[میجر طفیل محمد شہید]] * [[شعیب اختر]] * [[حافظ محمد سعید]] * [[قمر زمان کائرہ]] * [[میجر جنرل بلال اکبر]] * [[علامہ لیاقت حسین]] * [[نوید عالم]] * [[مفتی منیب الرحمان]] * [[سجاد گجر]] [[کبڈی]] پلیئر * [[بابر وسیم گجر]] [[کبڈی]] پلیئر == مآخذ == * گوجر۔ معارف اسلامیہ * ڈاکٹر معین الدین، عہد قدیم تے سلطنت دہلی * حسن علی چوہان، تریخ گوجر * نور الدین جہانگیر، تزک جہانگیری * جیمزٹاڈ۔ تاریخ راجستان جلد اول * ڈاکٹر معین الدین، اقدیم مشرق جلد دؤم ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:گجر]] [[گٹھ:اتر پردیش دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:پنجابی قبیلے]] [[گٹھ:راجستھان دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:گجرات (بھارت) دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:مدھیہ پردیش دے معاشرتی گروہ]] [[گٹھ:ہندوستانی ذاتاں]] [[گٹھ:لوک]] [[گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:ہند یورپی قبیلے]] [[گٹھ:نسلی ٹولیاں]] [[گٹھ:بھارت دیاں قوماں]] nmlmdv8ac7tbz28wneyfjiv97h7kq2s 0 87417 706887 643653 2026-05-10T11:07:28Z Lbocquet 42811 706887 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = بلیک ڈک اوپن ہب<br /><span style="font-weight:normal;"><small>(formerly Ohloh)</small></span> | logo = Ohloh logo 2012.png | logocaption = 2012ء وچ اوپن ہب دا لوگو۔ اس وقت اس دا ناں او لوہ (Ohloh) سی۔ | screenshot = | collapsible = | collapsetext = | caption = | url = {{URL|https://openhub.net/}} | commercial = yes | type = Public directory of [[مفت تے آزاد-مصدر سافٹ ویئر]] (FOSS) | registration = | language = | num_users = | content_license = Proprietary; interface [[Apache License]]<ref>https://github.com/blackducksoftware/ohloh-ui</ref> | owner = بلیک ڈک سافٹ ویئر | author = جیسن آلین تے اسکٹ کالیزن | editor = | launch_date = {{Start date and age|df=yes|2006|01|01}} | revenue = | current_status = فعال | footnotes = }} '''اوپن ہب''' {{ہور ناں|انگریزی=Open Hub}} '''یا بلیک ڈک اوپن ہب'''، سابق '''اوہ لوہ'''<ref name="About">{{cite web|url=http://blog.openhub.net/about/|title=Black Duck Open Hub Blog &#124; About the Black Duck Open Hub|publisher=Black Duck Software|accessdate=25 اگست 2014|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120182432/http://blog.openhub.net/about/|dead-url=yes}}</ref> اک ویب سائٹ اے جو [[اوپن سورس سافٹ ویئر ڈولپ مینٹ]] د‏‏ی درجہ بندی (indexing) دے لئی [[ویب سروس]] تے [[آن لائن کمیونٹی]] فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اوپن ہب نو‏‏ں [[مائیکروسافٹ]] دے سابق مینیجر جیسن آلین تے اسکٹ کالیزن نے 2004ء وچ قائم کيت‏‏ا تے بعد وچ روبن لکی شامل ہوئے گئے۔<ref>{{cite web | title = Startup Helps Assess Open-Source Projects | author = Darryl K. Taft | work = eWeek | date = 13 جولائ‏ی 2006 | url = http://www.eweek.com/article2/0,1895,1988547,00.asp | accessdate = 2007-08-29}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.heise.de/newsticker/meldung/75652 | title= Ehemalige Microsoft-Manager gründen Infoportal zu Open Source |date=19 جولائ‏ی 2006 |format= |work= Heise Online |language=German | accessdate = 2007-08-29}}</ref> {{بمطابق|2016|01|15}} اس ویب سائٹ وچ 669,601 اوپن سورس پروجیکٹ تے 681,345 سورس کنٹرول ریپازٹری سن ۔ اس وچ کل 3,848,524 مشارکین تے 31,688,426,179 سطراں اُتے مشتمل کوڈ لکھے جا چکے سن ۔<ref>{{cite web|title = Open Hub|url = https://openhub.net/|accessdate = 15 جنوری 2016}}</ref> اس ویب سائٹ نو‏‏ں بلیک ڈک نامی کمپنی چلاندی ا‏‏ے۔ بلیک ڈک نو‏‏ں 2017ء وچ [[سناپسس]] نامی کمپنی نے $565 ملین وچ خرید لیا۔<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/11/02/fifteen-year-old-black-duck-software-gets-its-exit-selling-to-synopsys-for-565-million/|title=Fifteen-year-old Black Duck Software gets its exit, selling to Synopsys for $565 million|last=Loizos|first=Connie|work=TechCrunch|access-date=2018-01-07|language=en}}</ref> == ہور ویکھو == {{باب|کمپیوٹر پروگرامنگ|Free and open-source software}} * [[گوگل کوڈ سرچ]] * [[کوڈرس]] * [[کروگل]] * [[پروٹی کوڈ]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور دیکھئے == {{Wikidata property|1=P1972}} * {{دفتری ویب سائٹ|/https://openhub.net/}} * {{GitHub|blackducksoftware|Black Duck Software}} [[گٹھ:انٹرنیٹ خواص 2006 وچ قائم کيت‏‏ا]] [[گٹھ:انٹرنیٹ]] m6ulim1wzj4cjy3wk336raglnvjuxs1 0 90432 706878 706736 2026-05-09T13:02:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706878 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Kurdish–Turkish conflict (1978–present)|commander1='''Current commanders'''<br /> {{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[رجب طیب ایردوان]]}}<br /> {{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br />{{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Güler]]<br /> ---- {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[تورگوت اوزال]] |4={{flagicon|Turkey}} [[سلیمان دیمیرل]] |5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]] |6={{flagicon|Turkey}} [[بلند ایجوت]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[نجم الدین اربکان]] |9={{flagicon|Turkey}} [[تانسو چیلر]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] |20={{flagicon|Turkey}} [[بن علی یلدرم]] |21={{flagicon|Turkey}} [[احمد داؤد اوغلو]] |22={{flagicon|Turkey}} [[عبد اللہ گل]] }}|notes={{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[اہل سنت]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]].<ref>{{cite news|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah |url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |accessdate=27 December 2015 |work=Turkish Weekly |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=The real challenge to secular Turkey|url=http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127|accessdate=27 December 2015|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dogan|first1=Azimet|title=Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs |date=2008 |publisher=University of Baltimore |url=https://books.google.com/?id=HUyJOgAACAAJ}}</ref><ref>{{cite news|last1=T. Nugent|first1=John|title=The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy|url=http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|accessdate=27 December 2015|agency=the Department of National Security Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|archive-date=20 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2016-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jenkins|first1=Gareth|title=A New Front in the PKK Insurgency|url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499|accessdate=27 December 2015|agency=International Relations and Security Network (ISN)|publisher=International Relations and Security Network (ISN)|date=2010}}</ref>|casualties3='''Total killed: 50,000–55,000'''<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|newspaper=[[دی گارڈین]]}}</ref><ref name="1100die">{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/todays-headlines/over-1-100-die-in-pkk-attacks-in-turkey-since-july-2015/682842|title=Over 1,100 die in PKK attacks in Turkey since July 2015|website=Aa.com.tr|accessdate=10 November 2016}}</ref> ---- '''Civilian casualties:'''<br /> '''6,741''' killed and '''14,257''' wounded by the PKK (Turkish claim)<ref name=nearly7000>{{cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828134440/https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|url-status=dead|archive-date=2018-08-28|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|website=Yenisafak.com}}</ref><br /> '''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)<ref name="executions" /><ref>{{cite book|editor-last1=Visweswaran|editor-first1=Kamala|title=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-0783-5|page=14|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book|last1=Romano|first1=David|title=The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity|date=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-68426-2|page=81|url=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded" /> 3,000,000+ displaced<ref name="displaced" />|casualties2='''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''<br /><small>(Turkish claim)</small><ref>22,374 killed (1984–2015),[http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092 |date=11 October 2016}} 9,500 killed (2015–2016), [http://m.ahaber.com.tr/gundem/2017/04/26/fikri-isik-10-bin-100un-uzerinde-terorist-olduruldu] 600 killed (2017),[http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672], 203,000 arrested (1984–2012),[http://www.milliyet.com.tr/28-yilin-aci-bilancosu-35-bin-300-kisi-teror-kurbani-oldu-siyaset-1581690/], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672|title=Erdoğan'dan 'milli seferberlik' ilanı|date=15 December 2016|accessdate=17 April 2017|website=Bbc.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/guncel/icisleri-bakani-soylu-son-9-ayda-bin-68-terorist-etkisiz-hale-getirildi/haber-632366|title=İçişleri Bakanı Soylu: Son 9 ayda bin 68 terörist etkisiz hale getirildi – Haberler – Son Dakika Haberleri – AKŞAM|website=Aksam.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref>|casualties1=''Before 2015'':<br />5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured <small>(24 currently held)</small><ref>14 taken (May 1993),[http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511234249/http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/ |date=2015-05-11 }} 8 taken (Oct. 2007),{{citation needed|date=November 2019}} 23 taken (2011–12),[http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi |date=2016-01-20 }} 8 released (Feb. 2015),[https://www.bbc.com/news/world-europe-20971100] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150923_asker_polis_aileleri] 20 held (Dec. 2015),[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken (Jan. 2016),[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 95 reported taken</ref><ref>20 as of Dec. 2015,[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken Jan. 2016,[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 22 reported currently held</ref><br />''[[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|2015-present]]'':<br />1,166 killed<br /><br />'''Total:''' '''8,266 killed and 21,128 wounded'''<br /><ref name=30yilda>{{cite news|title=How many martyrs did Turkey lost?|url=http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm|accessdate=7 December 2015|agency=Internethaber}}</ref><ref name=nearly7000 />|strength2=[[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800<ref name="fas">{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike}}</ref><ref name=Sabah>{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}</ref> [[PJAK]]: 1,000<ref>[[International Relations and Security Network|ISN]] [http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?lng=en&id=52966 Kurdish strike reminder of forgotten war], 26 February 2007</ref>–3,000<ref>[https://archive.today/20130113043829/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=805&tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&no_cache=1 Iran's Kurdish Threat: PJAK], 15 June 2006</ref> <br /> [[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]: A few dozen<ref name="Freedom Falcons" /> <br /> '''Total: ≈5,000–32,800'''<ref name=Sabah />|strength1=[[ترکی مسلح افواج]]: 639,551:<ref name=aktifhaber>{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}</ref><br /> [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700<ref>{{cite news|title=Turkey's Paramilitary Forces |work=Orbat |page=33 |date=25 July 2006 |url=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |archivedate=27 March 2009}}</ref> <br /> [[General Directorate of Security|Police]]: 225,000<br /> [[Village guard system|Village Guards]]: 65,000<ref>{{cite web |url=http://www.mysinchew.com/node/37882 |title=Turkey's 'village guards' tired of conflict |publisher=My Sinchew |date=19 April 2010 |accessdate=29 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882 |archive-date=21 April 2010 |url-status=dead}}</ref><br /> {{flagicon|Turkey}} '''Total: 948,550''' <br /><small>(not all directly involved in the conflict)</small>|units2=|units1=|commander2='''Current commanders'''<br />{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} Ayfer Kordu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-neutralizes-most-wanted-pkk-terrorist-in-n-iraq-147218|title=Turkey neutralizes most-wanted PKK terrorist in N Iraq|website=Hürriyet Daily News|accessdate=7 October 2019}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militant-on-turkeys-most-wanted-list-killed-in-southeast-interior-ministry-122419 |title=PKK militant on Turkey's 'most-wanted list' killed in southeast: Interior Ministry |publisher=Hurriyetdailynews.com |date=2017-11-14 |accessdate=2018-04-16}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]<br /> {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Haji Ahmadi]]<ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044938/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |url-status=dead |archive-date=16 June 2012 |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=Presstv.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><br /> {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Nizamettin Taş]] |6={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]] |10={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}} |11={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Halil Atac]] }}|combatant2={{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]''' * {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]] ** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]] ** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] ** {{flagicon image|Infobox YDGH Flag.png}} '''[[YDG-H]]:''' *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=}} [[Civil Protection Units|YPS]] *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.png|border=}} [[YPS-Jin]] * {{flagicon image|Flag of the Democratic Union Party.svg|border=}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]] ** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] *** {{flagicon image|YPG International.svg|border=}} [[YPG International]] ** {{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] ** {{flagicon image||border=}} [[Anti-Terror Units]] * {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]<ref name="presstv">{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy}}{{dubious|date=August 2016}}</ref> ** {{flagicon image|Yrk bayrağı.png}} [[Eastern Kurdistan Units|YRK]] ** {{flagicon image|hpj bayrağı.png}} [[Women's Defence Forces|HPJ]] * [[Sinjar Alliance]] ** {{flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units]] ** {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units]] {{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]''' * {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]] * {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]] * {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]] * {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]] * {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]] {{flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} '''[[International Freedom Battalion]]''' ---- {{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]''' ---- {{Collapsible list | bullets = yes | title = Support (incl. alleged by Turkey): | {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]{{cn|date=August 2020}} | {{Flag|Syria}} <small>(until October 1998; from 2012)</small><ref name="Faucompret" /><ref name="telegraph" /><ref>{{cite book|last=Bal|first=İdris|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|year=2004|publisher=BrownWalker Press|location=Boca Raton, Fl.|isbn=978-1-58112-423-1|page=359|quote=With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...}}</ref><ref name="Mannes">{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-3525-1|page=185|quote=PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.}}</ref> | {{flag|Soviet Union}} <small>([[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]])</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Shapir|first=Yiftah|title=The Middle East Military Balance, 1996|year=1998|publisher=Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University|location=Jerusalem, Israel|isbn=978-0-231-10892-8|page=114|quote=The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union}}</ref> | {{flag|Cyprus}}<ref name="Faucompret">{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|year=2008|publisher=Taylor & Francis |location=Hoboken |isbn=978-0-203-92896-7|page=168|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}</ref> | {{flag|Greece}}<ref>{{cite news|title=Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm|accessdate=21 July 2013|date=2 June 1999|agency=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey says Greece supports PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01|accessdate=21 July 2013|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=1 July 1999}}</ref> | {{Flag|Russia}}<ref>{{cite book|last=Bilgin|first=Fevzi|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|year=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|page=96|author2=Sarihan. Ali |quote=The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.}}</ref><ref>{{cite news|title=Russian newspaper: Russia provided money for PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28|accessdate=17 October 2012|newspaper=Hurriyet Daily News|date=28 February 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support |url=http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |accessdate=23 July 2013 |newspaper=[[Today's Zaman]] |date=30 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |archivedate=22 September 2013}}</ref> | {{Flag|Iran}} <small>(until 2018)</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|year=2009|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, N.J.|isbn=978-1-4128-1201-6|page=129|quote=Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|title=Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html|accessdate=17 October 2012|newspaper=The Telegraph|date=3 September 2012}}</ref> | {{flagicon image|Flag of Libya (1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] <small>(until 2006)</small><ref>{{Citation|title=World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era|publisher=Routledge|last=Ciment|first=James|year=2015|page=721|quote=Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK...}}</ref> | {{flag|Egypt}} <small>(allegedly since 2016)</small><ref>{{cite web|work=[[Rudaw]]|url=http://rudaw.net/english/middleeast/270620161|date=27 June 2016|title=Are the PKK and Cairo new allies?|quote=Cairo allegedly gave the PKK delegation funds and weapons after the second meeting, the report adds.}}</ref> | {{flag|UAE}} <small>(allegedly since 2017)</small><ref>{{cite news|work=[[Australian Strategic Policy Institute]]|title=What does Afrin mean for international security?|date=2 February 2018|url=https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/}}</ref><ref>{{cite news|work=[[The New Arab]]|title=EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'|date=15 June 2020|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae}}</ref> |{{flag|Israel}}{{cn|date=August 2020}} }}|partof=the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]]|combatant1='''{{flagicon|Turkey}} [[ترکی]]''' * [[ترکی مسلح افواج]] ** [[فائل:Özel Kuvvetler Komutanlığı Brövesi.png|20px]] [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]] * [[Turkish National Police]] ** [[Police Special Operation Department|PÖH]] * [[JİTEM]] '''Other forces:''' * Some Kurdish tribes<ref>{{cite web|url=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|title=Turkey's Kurdish tribes call PKK to leave country|publisher=TRTWorld| date=2 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all|accessdate=6 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|title=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|website=Dailysabah.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|title=Erdogan's new Kurdish allies|publisher=Kurdish Institute|access-date=2020-10-01|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/}}</ref> * [[Village guard system|Village Guards]] * [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/increasing-tensions-see-resurgence-turkeys-far-right-street-movements-923266627 |title=Increasing tensions see resurgence of Turkey's far-right street movements |last=MacDonald |first=Alex |date=14 September 2015 |website= |publisher=Middle East Eye |access-date=7 December 2016 |quote=}}</ref> * [[Turkish Revenge Brigade]]<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/09/turkey-kurds-pkk-cizre-curfew-civilian-demand-answers.html|title=Kurds demand answers after battles in Cizre|date=18 September 2015|work=al-monitor.com|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thesop.org/story/politics/2008/01/04/turkish-government-associated-death-squads.php|title=Turkish Government-Associated Death Squads|work=thesop.org|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>Metelits, Claire, ''Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior'', (New York University Press, 2010), 154–155.</ref> '''Supported by:''' * {{flag|Azerbaijan}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Iran}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Pakistan}}<ref>https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html</ref> ---- * [[Deep state in Turkey|Deep state]]<ref>{{cite web|url=https://newyorker.com/magazine/2012/03/12/the-deep-state|title=The Deep State|website=Newyorker.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://huffingtonpost.com/karabekir-akkoyunlu/old-demons-in-new-faces-t_1_b_8383086.html|title=Old Demons in New Faces? The 'Deep State' Meets Erdoğan's 'New Turkey'|first1=Karabekir Akkoyunlu Assistant Professor of Modern Turkey at the Centre for Southeast European|last1=Studies|first2=University of|last2=Graz|date=25 October 2015|website=Huffingtonpost.com}}</ref>|combatants_header=|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]: * [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15<ref name="End of armed struggle 1">{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="End of armed struggle 2">{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&nID=43389&NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref><ref name="End of armed struggle 3">{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|archive-date=20 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="End of armed struggle 5">{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace|dead-url=yes}}</ref> * [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani]] * [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015 * Turkish claim: approx. 500-550 PKK left in Turkey<ref>https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister</ref>|result=|territory=|place=[[Northern Kurdistan]] ([[مشرقی اناطولیہ علاقہ]] and [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ]] Turkey), spillovers into [[Southern Kurdistan]] ([[عراقی کردستان]]) and [[شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ]] (Northern [[شام]])|date={{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}})|caption=Thematic map, general view over the Kurdish &nbsp;– Turkish conflict (2010)|image_size=300px|image=[[File:PKK-Conflict-de.png|400px]]|campaignbox={{Campaignbox PKK–Turkey conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}}}} '''کرد – ترک تنازعہ''' {{Refn|The '''Turkey–PKK conflict''' is also known as the '''Kurdish conflict''',<ref>{{cite web|url=http://www.asiantribune.com/node/13802 |title=Greener Pastures for Bruce Fein: The Kurdish Conflict in Turkey |publisher=Asiantribune.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |title=Turkey in fresh drive to end Kurdish conflict |publisher=Middle-east-online.com |date=28 September 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013002/http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |archive-date=3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |title=Turkey looks to Iraq to help end Kurdish conflict |publisher=Euronews.net |date=16 June 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=4 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204042139/http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Head |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8359582.stm |title=Turkey unveils reforms for Kurds |work=BBC News |date=13 November 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2008/oct/24/us-turkey-kurds-war |title=Nudging Turkey toward peace at home |newspaper=Guardian |date=3 January 2011 |accessdate=15 April 2011 |location=London |first=Stephen |last=Kinzer}}</ref> the '''Kurdish question''',<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205220532/http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |archivedate=5 February 2012 | title=Would Turkey intervene in Syria?|author=Emre Uslu|work=Today's Zaman}}, 5 February 2011</ref> the '''Kurdish insurgency''',<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |accessdate=10 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210050323/http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |archivedate=10 December 2008 | title=A Terrorist's Bitter End | date=1 March 1999 | work=Time}}</ref><ref>{{cite web|last=Birch |first=Nicholas |url=http://warincontext.org/2009/10/20/kurdish-rebels-surrender-as-turkey-reaches-out/ |title=Kurdish rebels surrender as Turkey reaches out&nbsp;— War in Context |publisher=Warincontext.org |date=20 October 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |title=The Kurdish Issue and Turkey's Future |publisher=Thewashingtonnote.com |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515044716/http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |archive-date=15 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/8401583.stm Turkey may ban Kurdish DTP party]</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |title=Kurdish rebels say they shot down Turkish helicopter |publisher=CNN.com |date=7 March 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013051527/http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |archivedate=13 October 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106 | work=Reuters | title=Turkish military's best and brightest now behind bars |date=6 January 2012}}</ref> the '''Kurdish rebellion''',<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204607/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |url-status=dead |archive-date=5 November 2012 |title=Turkish crackdown fails to halt Kurdish rebellion |publisher=Highbeam.com |date=1 November 1992 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |archive-url=https://archive.today/20120914051655/http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |url-status=dead |archive-date=14 September 2012 |title=Turkey and Iraq seek to end Kurdish rebellion |publisher=Thenational.ae |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2096923&Language=en |title=Turkey says determined to uproot Kurdish rebellion |publisher=Kuna.net.kw |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=Tore Kjeilen |url=http://looklex.com/e.o/kurds.htm |title=Kurds |publisher=Looklex.com |accessdate=15 April 2011 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629021428/http://looklex.com/e.o/kurds.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |title=MINA Breaking News&nbsp;– Turkey marks 25 years of Kurd rebellion |publisher=Macedoniaonline.eu |date=15 August 2009 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=15 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315134156/http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |dead-url=yes }}</ref> the '''Kurdish–Turkish conflict''',<ref>{{cite journal|title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict| doi=10.1111/1469-8219.00065|volume=8| issue=4|journal=Nations and Nationalism|pages=549–564|year = 2002|last1 = Saatci|first1 = Mustafa| url=https://semanticscholar.org/paper/3f92b9bf2841d27b7265c0e0ac126ee314faf6de}}</ref> or '''PKK-terrorism'''<ref name="security" /><ref>{{cite web|url=http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |title=TURKEY AND PKK TERRORISM |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531224347/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |archivedate=31 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm |title=A Report on the PKK and Terrorism |publisher=Fas.org |accessdate=15 April 2011}}</ref> as well as the latest '''Kurdish uprising'''<ref name=mcdowall>McDowall, David. ''A modern History of the Kurds''. London 2005, pp 439 ff</ref> or as a '''civil war'''.<ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish |title=Inside Turkey's Civil War, Fear and Geopolitics / For all sides, Kurd insurgency is risky business |publisher=Articles.sfgate.com |date=23 February 1996 |accessdate=15 April 2011 |first=Frank |last=Viviano |archivedate=13 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120713133807/http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |title=The Kurdish Question In Turkish Politics |publisher=Cacianalyst.org |date=16 February 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522191840/http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |archivedate=22 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ivarfjeld.wordpress.com/2010/06/25/israeli-military-to-help-turkish-army-in-civil-war-against-kurds/ |title=Israeli military aid used by Turkish in civil war against Kurds |publisher=Ivarfjeld.wordpress.com |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/turkey3136.htm |title=Thousands of Kurds protest to support jailed Abdullah Ocalan in Strasbourg |publisher=Ekurd.net |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Helena Smith in Athens |url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/11/iraq.kurds |title=Turkey told US will remove Kurd forces from city |work=Guardian |date=11 April 2003|accessdate=15 April 2011 |location=London}}</ref>}} جمہوریہ [[ترکی]] تے متعدد [[کرد]] باغی گروپاں دے وچکار اک مسلح تنازعہ اے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ|url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|accessdate=2016-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|archivedate=14 January 2013}}</ref> جس نے آزاد [[کردستان]] ، <ref name="Freedom Falcons">{{حوالہ ویب|last=Brandon|first=James|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=936|title=The Kurdistan Freedom Falcons Emerges as a Rival to the PKK|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="security"/> یا [[خود مختاری|خود مختاری دے]] حصول دے لئی ترکی تو‏ں [[علاحدگی پسندی|علیحدگی]] دا مطالبہ کيتا اے <ref>{{حوالہ ویب|website=[[Press TV]]|url=http://www.presstv.ir/detail/142279.html|title=PKK ready to swap arms for autonomy|date=13 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100914220711/http://www.presstv.ir/detail/142279.html|archivedate=14 September 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|title=Kurdish PKK leader: We will not withdraw our autonomy demand|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=31 July 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120731055933/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|url-status=dead}}</ref> جمہوریہ ترکی دے اندر کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے ثقافتی حقوق ۔ مرکزی باغی گروہ کردستان ورکرز پارٹی یا پی دے کے ( [[کردتی زبان|کردش]] : ''پارٹیا کریکرن کردستان'' ) ا‏‏ے۔ اگرچہ کرد ترک تنازعہ بہت سارے علاقےآں وچ پھیل چکيا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4463|title=PKK Expanding Urban Bombing Campaign in Western Turkey|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> ایہ تنازعہ زیادہ تر شمالی کردستان وچ پیش آیا اے ، جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="IDMC">{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|title=The Kurdish conflict (1984–2006)|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234615/http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|archivedate=31 January 2011}}</ref> عراقی کردستان وچ پی دے کے د‏‏ی موجودگی دا نتیجہ اے کہ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج]] نے خطے وچ متواتر زمینی حملہ تے فضائی تے توپ خانے حملے کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.panorama.am/en/news/2015/07/25/turkey-iraq-barzani/6227|title=Barzani Calls on Turkey to Stop Attacks on PKK|date=2015-07-25}}</ref> تے مغربی کردستان وچ اس دے اثر و رسوخ نے اوتھ‏ے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی دا باعث بنیا۔ اس تنازعہ نے ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں 300 تو‏ں 450 [[امریکی ڈالر|ڈالر تک]] دا تخمینہ لگایا اے &nbsp; ارب ، زیادہ تر فوجی اخراجات۔ اس نے ترکی وچ سیاحت نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے ۔ <ref>[https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm PKK: Targets and activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906160918/https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm |date=2020-09-06 }}, [[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]], [[Federation of American Scientists]].</ref><ref name="Turkey's safety">{{حوالہ ویب|last=Mutlu, Servet|year=2008|url=http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|title=Türkiye'nin güvenliği: Ayrılıkçı PKK Terörünün Ekonomik Maliyeti|language=Turkish|trans-title=The security of Turkey: Economic cost of separatist PKK terrorism|accessdate=24 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305035852/http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|archivedate=5 March 2016}}</ref> اک انقلابی گروپ PKK (قریب مالیا‏تی ادارےآں دے پنڈ وچ 1978 ء وچ قائم کيتا گیا سی [[لیجہ، ترکی|جوئاں]] د‏‏ی قیادت وچ کرد طالب علماں دے اک گروپ د‏‏ی طرف سے) عبداللہ اوکلان .<ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK, Perspektiven des Kurdischen Freiheitskampfes: Zwischen Selbstbestimmung, EU und Islam|last=Brauns|first=Nicholas|last2=Kiechle|first2=Brigitte|publisher=Schmetterling Verlag|year=2010|isbn=978-3-89657-564-7|location=Stuttgart|pages=45}}</ref> پی دے کے نے اس د‏ی ابتدائی وجہ ترکی وچ کرداں اُتے ظلم و ستم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&pg=PA90|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|editor-last=Bilgin|editor-first=Fevzi|page=90|editor-last2=Sarihan|editor-first2=Ali}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|last=Balci|first=Ali|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96}}</ref> اس وقت کرد آبادی والے علاقےآں وچ کرد [[کردتی زبان|زبان]] ، لباس ، [[لوک کہانی|لوک داستاناں]] تے ناواں دے استعمال اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="hannum">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=28PEGfCDiZEC|title=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights|last=Hannum|first=Hurst|date=1996|publisher=Univ. of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1572-4|edition=Rev.|location=Philadelphia|pages=187–9}}</ref> انہاں دے وجود تو‏ں انکار د‏‏ی کوشش وچ ، ترک حکومت نے 1991 تک [[کرد]]اں نو‏‏ں "ماؤنٹین ترک" د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/turkey/26.htm|title=Turkey – Linguistic and Ethnic Groups|website=Countrystudies.us|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>Bartkus, Viva Ona, ''The Dynamic of Secession'', (Cambridge University Press, 1999), 90-91.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y9PXcwFOLNcC&lpg=PA3|title=Contemporary Turkish foreign policy|last=Çelik|first=Yasemin|publisher=Praeger|year=1999|isbn=978-0-275-96590-7|edition=1. publ.|location=Westport, Conn.|page=3}}</ref> "کرداں" ، " [[کردستان]] " ، یا "کرد" دے لفظاں ترک حکومت نے باضابطہ طور اُتے پابندی لگائے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rrW1CwAAQBAJ|title=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective|last=Baser|first=Bahar|date=2016|isbn=978-1-317-15129-6}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Gj5QBwAAQBAJ|title=Perspectives on Kurdistan's Economy and Society in Transition|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6971-3|editor-last=Heshmati|editor-first=Almas|page=422|editor-last2=Dilani|editor-first2=Alan|editor-last3=Baban|editor-first3=Serwan}}</ref> 1980 دے فوجی بغاوت دے بعد ، سرکاری تے نجی زندگی وچ کرد بولی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ <ref name="NYTK">Toumani, Meline. [https://www.nytimes.com/2008/02/17/magazine/17turkey-t.html Minority Rules], ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 17 February 2008</ref> بوہت سارے لوک جو کرد بولی وچ بولدے ، شائع کردے یا گاندے سن انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wTAWBQAAQBAJ|title=Nation Building in Turkey and Morocco|last=Aslan|first=Senem|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05460-8|page=134}}</ref> PKK ترکی دے کرد اقلیت دے لئی لسانی ، ثقافتی تے سیاسی حقوق دے قیام د‏‏ی کوشش وچ ترکی دے کرداں دے دباؤ اُتے ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=G06BDAAAQBAJ|title=Turkey and the European Union internal dynamics and external challenges|last=Joseph|first=J.|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-59858-4|location=Basingstoke [England]|page=100}}</ref> پر ، 15 اگست 1984 تک مکمل پیمانے اُتے شورش شروع نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں پی دے کے نے کرد بغاوت دا اعلان کيتا سی۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ تنازعہ شروع ہويا اے ، 40،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ترک شہریاں کيت‏ی سی جو ترک مسلح افواج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Middle East|last=Eder|first=Mine|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|editor-last=Lust|editor-first=Ellen|edition=14|chapter=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ}}</ref> انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="AnnualETCHR">{{Cite report|title=Annual report|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> بہت سارے فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، <ref name="hum1">{{Cite report|title=Case of Benzer and others v. Turkey|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> تشدد ، <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Reidy|first=Aisling|date=|title=The prohibition of torture|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[یورپ د‏‏ی کونسل]]|pages=11, 13}}</ref> forced <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1998|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> تباہ شدہ پنڈ ، <ref name="St. Martin's Press">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki|title=The Kurds: a people in search of their homeland|last=McKiernan|first=Kevin|date=2006|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-32546-6|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki/page/130 130]|url-access=registration}}</ref><ref name="Univ Of Texas Press">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ|title=Kurdish awakening : nation building in a fragmented homeland|last=Neuberger|first=Benyamin|date=2014|publisher=Univ Of Texas Press|isbn=978-0-292-75813-1|editor-last=Bengio|editor-first=Ofra|location=[S.l.]|page=27}}</ref><ref name="Taylor and Francis">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ|title=The Kurdish question in Turkey: new perspectives on violence, representation, and reconciliation|last=Gunes|first=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=978-1-135-14063-2|location=Hoboken|page=98}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref name="autogenerated1">{{Cite report|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf}}</ref> تے لاپتہ ہونے یا قتل تو‏ں متعلق نيں کرد صحافی ، کارکن تے سیاست دان۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Pyz9fz6il38C|title=The Kurds of Turkey: killings, disappearances and torture|last=Whitman|first=Lois|date=1993|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-096-4|editor-last=Laber|editor-first=Jeri|location=New York}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TqXjX8ZSH6kC|title=Turkey : violations of free expression in Turkey.|last=Panico|first=Christopher|date=1999|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-226-5|location=New York|pages=37–8}}</ref> فروری 1999 دے پہلے دناں وچ ، پی دے رہنما عبداللہ اوکلان وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا سی [[نیروبی]] طرف ترک نیشنل انٹیلی جنس ایجنسی (ایم آئی ٹی) <ref>{{حوالہ ویب|title=Abdullah Öcalan’ı kim yakaladı? {{!}} GAZETE VATAN|url=http://www.gazetevatan.com/abdullah-ocalan-i-kim-yakaladi--188558-gundem/|accessdate=2020-06-28|website=www.gazetevatan.com}}</ref> تے ترکی، انہاں نے قید وچ رہندا اے جتھ‏ے اُتے لے جایا.<ref>{{حوالہ ویب|last=Miron Varouhakis|title=Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf|website=cia.gov|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080848/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf}}</ref> پہلی شورش یکم ستمبر 1999 تک جاری رہی <ref name="security"/><ref name="ceasefires"/> جدو‏ں پی دے کے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ بعد وچ یکم جون 2004 نو‏‏ں مسلح تنازعہ دوبارہ شروع کيتا گیا ، جدو‏ں پی دے کے نے اپنی جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="jamestown">{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494|title=PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="ataa"/> 2011 دے موسم گرما دے بعد ، وڈے پیمانے اُتے دشمنیاں دے دوبارہ شروع ہونے دے بعد ، تنازعہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا۔ 2013 وچ ، ترک حکومت نے اوجلان دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ بنیادی طور اُتے خفیہ مذاکرات دے بعد ، ترک ریاست تے پی دے کے دونے نے وڈی حد تک کامیاب جنگ بندی کيتی۔ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، اوجلان نے "مسلح جدوجہد دے خاتمے" تے امن مذاکرات دے نال جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ <ref name="Ceasefire and peace">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|title=PKK leader calls for ceasefire in Turkey|publisher=Al Jazeera|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321170659/http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|archivedate=21 March 2013}}</ref> 25 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ، تنازعہ اک بار فیر شروع ہويا جدو‏ں [[شام|شام]] وچ روزاجا - اسلام پسند تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت تو‏ں پیدا ہونے والی کشیدگی دے دوران <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-25/308262-kurdish-pkk-declares-end-to-truce-after-turkey-airstrikes-statement.ashx|title=PKK declares Turkey truce dead after airstrikes|website=The Daily Star Newspaper|location=Beirut, Lebanon|accessdate=3 August 2015}}</ref> ترک فضائیہ نے عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ تشدد د‏‏ی بحالی دے نال ، سیکڑاں کرد شہری ہلاک تے انسانی حقوق د‏‏ی بے شمار پامالیاں ہوئیاں ، جنہاں وچ تشدد ، عصمت دری تے املاک د‏‏ی وسیع تباہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="turkeyhrw">{{حوالہ ویب|title=Turkey: Events of 2016|url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/turkey|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ترک حکا‏م نے متعدد کرد اکثریت‏ی شہراں دے کافی حصے تباہ کردتے نيں جنہاں وچ [[دیار بکر|دیار باقر]] ، [[شرناق|ارنک]] ، [[ماردین|مردین]] ، [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] ، [[نصیبین|نوسائبن]] تے [[یوکسیکووا|یکسیکووا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|date=February 2017|quote=Some of the most extensively damaged sites are Nusaybin, Derik and Dargeçit (Mardin); Sur, Bismil and Dicle (Diyarbakır); and Cizre and Silopi (Şırnak).}}</ref> == پس منظر == [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خلاف کرد بغاوتاں دو صدیاں تو‏ں پِچھے نيں لیکن جدید تنازعہ خلافت دے خاتمے دا اے ۔ [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید دوم دے]] دورِ حکومت وچ ، جو [[خلافت|خلیفہ]] دے نال نال [[سلطان]] وی سن ، کرد خلیفہ دے وفادار رعایا سن تے 1924 وچ [[خلافت|خلافت دے]] خاتمے دے بعد [[جمہوریہ|سیکولر جمہوریہ]] دا قیام وسیع پیمانے اُتے ناراضگی دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History|last=Hassan|first=Mona|publisher=Princeton University Press|page=169}}</ref> ترک قوم پرست ریاست دے قیام تے ترکی د‏‏ی شہریت نے صدیاں پرانے ''[[باجرہ|باجرا دے]]'' نظام دا خاتمہ کيتا ، جس نے عثمانی سلطنت دے مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں اک متحدہ مسلم شناخت دے تحت متحد کردتا سی۔ سابقہ سلطنت دے متنوع مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں نو تشکیل دتی جانے والی سیکولر ترک ریاست ترک سمجھدی سی ، جو آزاد کرد یا اسلامی قومی شناخت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی سی۔ انہاں بھوکمپیی تبدیلیاں دا اک نتیجہ ترکی دے کرد آبادی والے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ بغاوتاں دا اک سلسلہ سی ، جس وچ 1925 وچ بے دردی تو‏ں دبے ہوئے شیخ سید بغاوت وی شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Invisibility of a Common Sorrow: Families of the Deceased in Turkey's Kurdish Conflict|last=Şentürk|first=Burcu|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-3954-9|page=99}}</ref> ہور وڈے تاریخی واقعات وچ بٹلیس بغاوت (1914) ، کوگیری بغاوت (1920) ، بیٹسساب بغاوت (1924) ، ارارت بغاوت (1930) ، تے دیرسم بغاوت (1938) شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[کردستان ورکرز پارٹی]] (پی دے کے) د‏‏ی بنیاد [[عبد اللہ اوجلان]] نے 1974 وچ رکھی سی۔ ابتدا وچ اک مارکسی – لیننسٹ تنظیم ، اس نے قدامت پسند کمیونزم نو‏‏ں ترک کردتا تے کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی حقوق تے ثقافتی خودمختاری دا پروگرام اپنایا۔ 1978 تو‏ں 1980 دے درمیان ، پی دے کے نے انہاں مقاصد تک ترک ریاست دے نال محدود شہری جنگ وچ مصروف رہیا۔ اس تنظیم نے خود نو‏‏ں تنظیم نو دے بعد 1980 د‏‏ی ترکی بغاوت دے بعد 1980 تے 1984 دے درمیان تنظیمی ڈھانچہ شام منتقل کردتا۔ پینڈو علاقےآں وچ جاری شورش 1984 تے 1992 دے درمیان رہی۔ پی دے کے نے 1993 تو‏ں 1995 دے درمیان تے 1996 تے 1999 دے درمیان شہری جنگ شامل کرنے دے لئی اپنی سرگرمیاں بدلا۔ اس جماعت دے رہنما نو‏‏ں کینیا وچ 1999 دے اوائل وچ ، سی آئی اے د‏‏ی حمایت تو‏ں پھڑیا گیا سی۔ 1999 وچ یک طرفہ طور اُتے اعلان کردہ امن اقدام دے بعد ، پی دے نے 2004 وچ ترک فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تنازعہ دوبارہ شروع کيتا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ایہ ترقی پذیر ، موافقت پذیر ، تے اک میٹامورفوسس تو‏ں گزرنے دے قابل ہوچکيا اے ، <ref name="Joost">{{حوالہ رسالہ|last1=Jongerden|first1=Joost|title=PKK|url=http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf|journal=CEU Political Science Journal|volume=3|issue=1|pages=127–132}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153604/http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf |date=2009-03-25 }}</ref> جو اس د‏ی بقا دا بنیادی عنصر بن گیا۔ ایہ آہستہ آہستہ اک مٹھی بھر سیاسی طلباء تو‏ں اک متحرک تنظیم وچ ودھ گیا سی۔ [[صدام حسین|صدام حسین دے]] خلاف عراق وچ 1991 د‏‏ی ناکا‏م بغاوتاں دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق دے کرد علاقےآں اُتے نو فلائی زون قائم کردتے ، تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں حقیقت وچ آزادی دلائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|title=Security Council resolution 688 (1991) on the situation between Iraq and Kuwait|publisher=Federation of American Scientists|accessdate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720220153/http://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|archivedate=20 July 2015}}</ref> پی دے کے نو‏‏ں ترکی تے امریکا دے وچکار معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے لبنان تے شام تو‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ پی دے کے نے اپنے تربيت‏ی کیمپ قندیل پہاڑاں وچ منتقل کردتے تے اس دے نتیجے وچ ترکی نے پی دے کے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ آپریشن اسٹیل (1995) تے آپریشن ہتھوڑا (1997) دے نال جواب دتا۔ 1992 وچ کرنل کمل یلماز نے اعلان کيتا کہ محکمہ اسپیشل وارفیئر ( کاؤنٹر گوریلا د‏‏ی نشست) ہن وی پی دے کے دے خلاف تنازعہ وچ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے ترکی دے لئی انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق اپنی 1994 د‏‏ی ملکی رپورٹ وچ کاؤنٹر گوریلا دے ملوث ہونے دے خدشےآں تو‏ں دوچار کيتا۔ انسداد گوریلا یونٹ انسانی حقوق د‏‏ی سنگین پامالیاں وچ ملوث سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|accessdate=22 December 2008|title=Turkey|website=[[Country Report on Human Rights Practices]]|year=1994|quote=Human rights groups reported the widespread and credible belief that a counterguerrilla group associated with the security forces had carried out at least some 'mystery killings.'|last=U.S. Department of State|publisher=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811042233/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|archivedate=11 August 2011|authorlink=U.S. Department of State}}</ref> اوجلان نو‏‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں [[کینیا]] وچ گرفتار کيتا گیا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے سی آئی اے دے ایجنٹاں نو‏‏ں یونانی سفارتخانے دے تعاون دے نال شامل کيتا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ اس دا ترک حکا‏م نو‏‏ں تبادلہ ہويا سی۔ اک مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن اگست 2002 وچ ترکی وچ سزائے موت ختم ہونے اُتے اس سزا نو‏‏ں عمر بھر د‏‏ی ودھدی ہوئی قید وچ تبدیل کردتا گیا۔ 2003 وچ عراق اُتے حملے دے بعد ، عراقی فوج دے بیشتر اسلحہ عراقی کرد [[پیشمرگہ|پشمرگہ]] ملیشیا دے ہتھو‏ں وچ [[پیشمرگہ|آگئے]] ۔ پشمرگہ عراقی کردستان د‏‏ی دفاعی فوج بن گیا تے ترکی دے ذرائع دا دعوی اے کہ اس دے بوہت سارے ہتھیار دوسرے کرد گروہاں جداں پی دے کے تے پی جے اے اے دے (اک پی دے کے آف شورٹ جو ایرانی کردستان وچ سرگرم عمل نيں) دے ہتھو‏ں وچ داخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ عراق دے کردستان دے علاقے اُتے ترک حملےآں دا ایہ بہانہ رہیا ا‏‏ے۔ جون 2007 وچ ، ترکی نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دے 3000 تو‏ں زیادہ جنگجوواں دا تخمینہ لگایا سی۔ <ref>[http://www.debka.com/headline.php?hid=4284 NATO Sec-Gen arrives in Ankara to urge restraint against Iraq-based PKK rebels], DEBKAfile. 15 June 2007.</ref> == تریخ == === شروعات === 1977 وچ ، کلاان د‏‏ی قیادت وچ اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے ترکی وچ کرد شناخت دے بارے وچ اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس گروپ وچ ، جو اپنے آپ ''کو کردستان دے انقلابی'' کہلاندا اے ، اس وچ علی حیدر کیتن ،جمیل بائیک ، ہاکی کیر تے کمل پیر وی شامل سن ۔ <ref name="PK 1995"/> اس گروپ نے 1974 <ref name="security">{{حوالہ ویب|title=Partiya Karkeran Kurdistan [PKK]|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/pkk.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=23 July 2013}}</ref> کرد حقوق دے لئی اک مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ جمیل بائیک نو‏‏ں عرفہ ، کمل پیر نو‏‏ں موس ، ہاکی کیر نو‏‏ں باتمان ، تے علی حیدر کیتن نو‏‏ں تونسیلی بھیجیا گیا سی۔ اس دے بعد انہاں نے طلبا تنظیماں دا آغاز کيتا جس نے مقامی کارکناں تے کساناں تو‏ں کرد حقوق دے بارے وچ گل کيتی۔ 1977 وچ ، سیاسی سرگرمیاں دا اندازہ کرنے دے لئی اک اسمبلی دا انعقاد کيتا گیا۔ اس اسمبلی وچ مختلف پس منظر دے 100 افراد تے ہور کھبے بازو د‏‏ی تنظیماں دے متعدد نمائندے شامل سن ۔ 1977 دے موسم بہار وچ ، عبد اللہ عقلان نے عوام نو‏‏ں کرد مسئلے تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی [[ارارات|ماؤنٹ ارارات]] ، [[ارض روم|ایرزورم]] ، تونسیلی ، [[الازیغ|ایلازگ]] ، [[غازی انتیپ|انٹیپ]] تے ہور شہراں دا سفر کيتا۔ اس دے بعد ترکی د‏‏ی حکومت نے اس تنظیم دے خلاف کریک ڈاؤن کيتا۔ 18 مارچ 1977 نو‏‏ں ، انکیپ وچ ہاکی کریر دا قتل کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، اس گروپ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی انتہائی ماہر تنظیم ، نیشنلسٹ [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی|موومنٹ پارٹی]] دے گرے بھیڑیاں نے وی نشانہ بنایا سی۔ کچھ مالدار کرد زمینداراں نے وی اس گروہ نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 18 مئی 1978 نو‏‏ں ہلیل آبگن نو‏‏ں مار ڈالیا ، جس دے نتیجے وچ ایرزورم ، ڈیرسم ، ایلازگ ، تے انٹیپ وچ کرداں د‏‏ی وڈی وڈی میٹنگاں ہوئی۔ <ref name="PK 1995"/> پی دے کے د‏‏ی بانی کانگریس 27 نومبر 1978 نو‏‏ں [[لیجہ، ترکی|لیس]] شہر دے [[لیجہ، ترکی|نواحی]] پنڈ فس وچ منعقد ہوئی۔ اس کانگریس دے دوران اوتھ‏ے موجود 25 افراد نے کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ترک ریاست ، ترکی دے سجے بازو دے گروہ ، تے کچھ کرد زمینداراں نے اس گروپ اُتے اپنے حملے جاری رکھے سن ۔ اس دے جواب وچ ، پی دے کے نے کھبے بازو د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں (1978–1980) ترکی وچ کھبے بازو تے سجے بازو د‏‏ی جماعتاں دے وچکار لڑائی وچ ملوث ہونے دے بعد ، اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی مسلح ارکان نو‏‏ں ملازم بنایا ، <ref name="PK 1995">{{حوالہ ویب|url=http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|title=Abdullah Öcalan and the development of the PKK|publisher=Xs4all.nl|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215175054/http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|archivedate=15 December 2010}}</ref> دوران سجے بازو دے گرے وولفس ملیشیا ہلاک ہوگئے۔ 109 تے زخمی ہوئے 176 [[علوی شیعہ|علوی]] کرداں دے شہر [[قہرمان مرعش|قہرمان ماری]] in وچ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں جس وچ ماریا قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref name="david">A modern history of the Kurds, By David McDowall, page 415, at [https://books.google.com/books?id=1tarN6gfxX8C&pg=PA415&lpg=PA415&dq=Maras+Massacre&source=bl&ots=VugE6xVwFk&sig=_gQUK4y0PGbXNK5qjQNJC9lwUvc&hl=en&ei=B-4tTPyoC4OBlAf0pMnhCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwADgK#v=onepage&q=Maras%20Massacre&f=false Google Books], accessed on 1 May 2011</ref> سمر 1979 وچ ، کلاان نے [[شام|شام]] تے [[لبنان|لبنان دا]] سفر کيتا جتھ‏ے انہاں نے شام تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] رہنماواں تو‏ں رابطے کیتے۔ 12 ستمبر 1980 نو‏‏ں ترک بغاوت دے بعد تے تمام سیاسی تنظیماں اُتے اک کریک ڈاؤن شروع کيتا گیا ، <ref name="Gil">Gil, Ata. "La Turquie à marche forcée," ''[[Le Monde diplomatique]]'', February 1981.</ref> جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 191 افراد مارے گئے تے ساڈھے دس لکھ افراد نو‏‏ں قید کيتا گیا ، <ref>''[[دی اکنامسٹ]]'' [https://www.economist.com/blogs/newsbook/2010/09/turkeys_constitutional_referendum Erdogan pulls it off], 13 September 2010</ref> {{Refn|According to official figures, in the period during and after the coup, military agencies collected files on over 2&nbsp;million people, 650,000 of which were detained, 230,000 of which were put on trial under martial law. Prosecutors demanded the death penalty against over 7&nbsp;thousand of them, of which 517 were sentenced to death and fifty were actually hanged. Some 400,000 people were denied passports and 30,000 lost their jobs after the new regime classified them as dangerous. 14,000 people were stripped of their Turkish citizenship and 30,000 fled the country as asylum seekers after the coup. Aside from the fifty people that were hanged, some 366 people died under suspicious circumstances (classified as accidents at the time), 171 were tortured to death in prison, 43 were claimed to have committed suicide in prison and 16 were shot for attempting to escape.<ref>''[[Today's Zaman]]'' [http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 1980 coup leader's defense arguments not legally sound] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 |date=20 January 2016}}, 21 March 2012.</ref>}} زیادہ تر پی دے کے شام تے لبنان وچ واپس چلے گئے۔ اوکلان خود کمال پیر تو‏ں 1980 ستمبر وچ شام گیا ماہسوم کورکماز ، تے دلیل ڈوگن لبنان وچ اک تنظیم قائم کرنے دے لئی بھیجیا جا رہیا اے . پی دے کے دے کچھ جنگجوواں نے مبینہ طور اُتے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982]] وچ شام د‏‏ی طرف تو‏ں [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|لبنان جنگ]] وچ حصہ لیا سی۔ اس دے بعد دوسری پی دے کے پارٹی کانگریس دا انعقاد 20 تو‏ں 25 اگست 1982 تک شام دے [[درعا|دارالاماں]] ہويا۔ ایتھ‏ے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تنظیم آزاد کرد ریاست دے قیام دے لئی اوتھ‏ے مسلح گوریلا جنگ شروع کرنے دے لئی ترکی واپس آجائے گی۔ ادھر ، انہاں نے جنگ وچ جانے دے لئی شام تے لبنان وچ گوریلا فوجاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، بوہت سارے پی دے کے رہنماواں نو‏‏ں ترکی وچ گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں دیار باقر جیل بھیج دتا گیا۔ ایہ جیل زیادہ سیاسی احتجاج دا مرکز بن گیا۔ <ref name="PK 1995"/> ( ترکی وچ وی تشدد نو‏‏ں دیکھو # زیر حراست اموات ۔ ) دیار باقر جیل وچ ، پی دے کے دے ممبر مظلوم دوان نے 21 مارچ 1982 نو‏‏ں جیل وچ زیر علاج سلوک دے احتجاج وچ خود نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ فرحت کرٹے ، نیکمی عنن ، محمود زینگین تے ایریف انیک نے 17 مئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مثال مانی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پی دے کے ممبران کمل پیر ، ایم حری ڈرمو ، علی سائیک تے عاکف یلماز نے دیار باقر جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|accessdate=29 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711133504/http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|archivedate=11 July 2011|title=Gundem-online.com}}</ref> کمل پیر 7 ستمبر نو‏‏ں ، ایم ہری ڈرمو ، 12 نو‏‏ں ، 15 نو‏‏ں عاکف یلماز ، تے 17 on نو‏‏ں علی آئیک د‏‏ی وفات پا گئے۔ 13 اپریل 1984 نو‏‏ں استنبول وچ 75 روزہ بھکھ ہڑتال شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ، چار قیدی- عبد اللہ میرل ، حیدر باشباغ ، فاتح اکا للمی ، تے حسن تلسی فوت ہوگئے۔ 25 اکتوبر 1986 نو‏‏ں ، تیسری کانگریس [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع]] وچ منعقد ہوئی۔ نظم و ضبط د‏‏ی کمی ، تنظیم دے اندر ودھدی ہوئی داخلی تنقید تے سپلٹ گروپس ہتھ تو‏ں ہٹتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تنظیم کچھ داخلی نقاداں نو‏‏ں پھانسی اُتے لے گئی ، خاص طور اُتے سابق ممبران جو مارکسسٹ – لینن دے حریف تنظیم ٹیکوسن وچ شامل ہوئے سن ۔ تنظیم دے رہنما عبداللہ اسکلان نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گوریلا فوج دے ذمہ دار رہنماواں اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی قسمت تو‏ں خبردار کيتا ، جے اوہ حریف گروہاں وچ شامل ہوجاندے نيں یا احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، فوج د‏‏ی شکست تے مسلح تصادم د‏‏ی حقیقت تنظیم دے بنیادی مقصد گریٹر کردستان دے تصورات نو‏‏ں ختم کررہی سی۔ بدمعاش شراکت داراں ، مجرمانہ حکومتاں تے کچھ [[آمر|ڈکٹیٹراں]] ، جداں [[صدام حسین|صدام حسین ،]] جنھاں نے نسل کشی دے سلسلے وچ انفال مہم دے دوران مسعود بارزانی د‏‏ی کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے بارے وچ معلومات دے بدلے وچ انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ سی ، دے نال تعاون نے اس تنظیم دے امیج نو‏‏ں داغدار کردتا سی۔ کانگریس دے دوران ، رہنماواں نے مسلح جدوجہد نو‏‏ں اگے ودھانے ، جنگجوواں د‏‏ی تعداد ودھانے تے ایچ آر دے نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں کردستان پاپولر لبریشن آرمی (اے آر جی کے) نے تبدیل کيتا۔ اک نويں قائم کردہ محسم کورکازاز اکیڈمی ، جو اک سیاسی تے فوجی انسٹرکشن اکیڈمی اے ، نے ہیلوی کیمپ دے ناں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے اک نواں فوجی مسودہ قانون منظور کيتا گیا ، جس وچ ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں گوریلا فورسز دے پاس بھیجنے دا پابند کيتا گیا۔ <ref name="davidp1"/><ref name="natpol1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=6vYtCgAAQBAJ&pg=PA137&lpg=PA137&dq=third+congress+pkk+criticism+1986#v=onepage&q=third%20congress%20pkk%20criticism%201986&f=false|title=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|last=Casier|first=Marlies|last2=Jongerden|first2=Joost|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-93867-2|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=a80KQ4jdOeUC&pg=PA144&lpg=PA144&dq=PKK+executions+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20executions%20fourth%20congress&f=false|title=Primitive Rebels Or Revolutionary Modernizers?: The Kurdish National Movement in Turkey|last=White|first=Paul J.|date=2000|publisher=Zed Books|isbn=978-1-85649-822-7|language=en}}</ref> تیسری کانگریس دے دوران جو فیصلے ہوئے سن ، انھاں نے پی دے کے نو‏‏ں لیننسٹ تنظیم تو‏ں اک ایسی تنظیم وچ تبدیل کردتا جس وچ عبداللہ اوجلان نے تمام طاقت تے خصوصی مقام حاصل کيتا ، ناں نہاد انڈرلک (قیادت)۔ عبداللہ اوجلان نے دوسرے رہنماواں جداں مرات کارائلن ، جمیل بائیک تے ڈوران اوجلان تو‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی کچھ وجوہات ودھدی ہوئی داخلی تنازعات تے اسنو‏ں روکنے وچ تنظیم د‏‏ی عدم اہلیت د‏‏ی سی۔ مائیکل گنٹر دے مطابق ، اقتدار اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، عبد اللہ کلاان نے کئی حریف پی دے کے ممبراں دے خلاف مبینہ طور اُتے اک بربریت برپا کيت‏ی سی ، انھاں سزائے موت دینے دا حکم دینے تو‏ں پہلے انھاں غدار ہونے دا اعتراف کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے اُتے مجبور کيتا سی۔ ابراہیم حلیق ، مہمت علی سیٹنر ، مہمت رزلٹ آلٹینوک ، صائم اسکوین ، آتین یلدریم تے صباحتین علی کچھ متاثرین سن ۔ 2006 دے آخر وچ ، عبد اللہ اکلان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنی کتاب وچ دسیا کہ پی دے کے دے پہلے اعلیٰ فوجی کمانڈر ، محسم کورکاز ، تے اک اعلیٰ عہدے اُتے کمانڈر انجین سینسر ، دونے ممکنہ طور اُتے داخلی تنازعات دے نتیجے وچ ہی ہلاک ہوگئے تے قصورواراں نو‏‏ں بیان کيتا۔ "گینگ"۔ اُتے ، انہاں لیک د‏‏ی اطلاعات وچ کلاان د‏‏ی آمرانہ شخصیت دا انکشاف ہويا اے جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی اختلاف نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبانے تے مخالفین نو‏‏ں بری طرح ختم کيتا سی۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، پی دے کے دے سٹھ تک ممبراں نو‏‏ں 1986 وچ پھانسی دتی گئی سی ، انہاں وچ محسم کورکاز وی شامل سی ، جس دا خیال اے کہ اسنو‏ں 28 مارچ 1986 نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 1980 تے 1990 دے درمیان ، تنظیم نے شکست خوراں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں سویڈن وچ ، دو نیدرلینڈ وچ ، تن جرمنی وچ تے اک ڈنمارک وچ قتل کيتا۔ <ref name="natpol1"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK'ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciligin Tasfiyesi|last=Öcalan|first=Abdullah|year=2006|isbn=|location=Turkey|pages=365}}</ref> 1990 وچ ، چوتھ‏ی کانگریس دے دوران ، PKK نے دباؤ تے تنقید دے تحت جبری فوجی شمولیت ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو فوجی مسودہ قانون اس نے تیسری کانگریس دے دوران نافذ کيتا سی۔ کچھ ممبراں نے شہریاں اُتے حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ وی کيتا جس نے مبینہ طور اُتے عام شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کردتا۔ اس تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے حمای‏تی اڈے دے مطالبات تے تنقید نو‏‏ں وی مدنظر رکھنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ کرداں وچ اس د‏ی مقبولیت ودھانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اسٹینٹن دے مطابق ، PKK دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ممکنہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں کچھ کرد شہریاں دے خلاف [[دہشت گردی]] دے استعمال دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، متعدد تبدیلیاں دے باوجود ، تنظیم عام شہریاں اُتے پرتشدد حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے حکومت دے خلاف [[دہشت گردی]] نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال کردی رہی۔ <ref name="civtar1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA196&lpg=PA196&dq=PKK+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20fourth%20congress&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|last=Stanton|first=Jessica A.|date=2016-09-26|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-72059-2|language=en}}</ref> === پہلی شورش === ==== 1984–1993 ==== [[فائل:OHAL.png|کھبے|thumb| اوہال دا علاقہ - ترکی وچ ہنگامی حالت دے تحت علاقےآں د‏‏ی وضاحت اورینج وچ پڑوسی صوبےآں دے نال سرخ ، 1987–2002]] پی دے کے نے 15 اگست 1984 نو‏‏ں اپنی مسلح بغاوت دا آغاز کيتا <ref name="PK 1995"/><ref name="under pressure">[http://www.rferl.org/content/article/1060741.html Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands], Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 August 2005</ref> ایروہ تے سیمڈینلی اُتے مسلح حملےآں تو‏ں ۔ انہاں حملےآں دے دوران 1 صنفی فوجی ہلاک تے 7 فوجی ، 2 پولیس اہلکار تے 3 شہری زخمی ہوئے۔ اس دے بعد دو دن بعد [[سعرد|سیرت دے]] اک پولیس اسٹیشن اُتے پی دے کے نے چھاپہ ماریا۔ <ref name="Turkishweekly"/> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، صدر [[تورگوت اوزال|ترگت اوزال]] نے پی دے کے دے نال گل گل اُتے اتفاق کيتا ، 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے واقعات نے خطے د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حرکیات نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ازال ، خود ادھا کرد دے علاوہ ، بوہت گھٹ ترک سیاست دان امن عمل وچ دلچسپی رکھدے سن ، تے نہ ہی اوہ خود پی دے کے دے اک حصے تو‏ں زیادہ سن ۔ <ref>en.internationalism.org, 10 April 2013, [http://en.internationalism.org/icconline/201304/7373/internationalism-only-response-kurdish-issue Internationalism is the only response to the Kurdish issue]</ref> فروری 1991 وچ ، اوزال د‏‏ی صدارت دے دوران ، کرد موسیقی د‏‏ی ممانعت منسوخ کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|last=Orhan|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=183}}</ref> اُتے ، 1992 وچ ، ترکی ، جس نے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے کردستان ڈیموکریٹک پارٹی تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان د‏‏ی حمایت حاصل سی ، نے 9 اکتوبر تے یکم نومبر دے درمیان اک شمالی سرحدی آپریشن ، پی دے کے دے خلاف 300،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں دے استعمال دے تحت ، آپریشن شمالی عراق دا آغاز کيتا۔ عراقی سرحد عبور کرنے والے 20،000 تو‏ں زیادہ ترک فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں مقامی پشمرگاں نے شمالی عراق تو‏ں 10،000 پی دے کے گوریلاں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھاری جانی نقصان دے باوجود ، پی دے کے شمالی عراق وچ اپنی موجودگی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی تے پی دے کے تے دے آر جی دے وچکار فائر فائر معاہدہ طے پا گیا۔ 1993 وچ ، اوزال نے سابق وزیر خزانہ عدنان کهویسی تے ترکی دے جنرل کمانڈر جنڈرمری ، ایریف بٹلیس دے نال امن منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ === یکطرفہ فائر فائر 1993 === مذاکرات دے نتیجے وچ پی دے کے نے 17 مارچ 1993 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی د‏‏ی ۔ جلال طالبانی دے ہمراہ ، کلاان نے کہیا کہ پی دے کے ہن ترکی تو‏ں تقسیم نئيں بلکہ امن ، <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|last=Özcan|first=Ali Kemal|date=2012-10-12|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-134-21130-2|location=|pages=205|language=en}}</ref> ترکی وچ کرداں دے لئی جمہوری ریاست دے فریم ورک دے تحت گل گل تے آزاد سیاسی کارروائی دا خواہاں ا‏‏ے۔ اس وقت ترکی دے وزیر اعظم [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] نے پی دے کے تو‏ں مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن ایہ وی دسیا اے کہ جبری طور اُتے ملحق کرداں دے بارے وچ غلط انداز سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Chronology for Kurds in Turkey|url=https://www.refworld.org/docid/469f38e91e.html|accessdate=2020-07-27|website=Refworld|language=en}}</ref> لبنان دے بریلییاس وچ پریس کانفرنس وچ متعدد کرد سیاست داناں نے جنگ بندی تے کیمل برکائے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) دے احمد ترکی وی موجود سن ۔ پی دے کے دے فائر بندی دے اعلامیے نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے ، عزال قومی سلامتی کونسل دے اگلے اجلاس وچ کرد نواز اصلاحات دے اک وڈے پیکیج د‏‏ی تجویز کرنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 17 اپریل نو‏‏ں صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اجلاسنو‏ں ملتوی کردتا گیا ، تے منصوبے کدی پیش نئيں کیتے گئے۔ <ref>Michael M. Gunter, "Turgut Özal and the Kurdish question", in Marlies Casier, Joost Jongerden (eds, 2010), ''Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue'', Taylor & Francis, 9 August 2010. pp. 94–5</ref> 19 مئی 1993 وچ [[قولب، ترکی|کولپ]] <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|last=Gunes|first=Cengiz|date=2013-01-11|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-136-58798-6|location=|pages=133|language=en}}</ref> وچ ترک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پی دے کے اُتے حملہ کرنے دے بعد جنگ بندی دا خاتمہ ہويا تے 24 مئی نو‏‏ں پی دے کے نے ترک فوج دے اک قافلے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ۔ پی دے کے دے سابق کمانڈر علمدین ساکک نے دسیا کہ ایہ حملہ دوؤالالما گربو د‏‏ی بغاوت دے منصوبےآں دا اک حصہ سی۔ <ref name="TZ">{{حوالہ ویب|website=[[Today's Zaman]]|date=6 November 2012|url=http://www.todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|title=Secret witness reveals identity, shady ties between PKK and Ergenekon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106220050/http://todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|archivedate=6 November 2012}}</ref> 8 جون 1993 نو‏‏ں ، اوجلان نے پی دے کے دے ذریعہ جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref>Özcan, Ali Kemal (2012),p.206</ref> === شورش 1993–1994 === [[تانسو چیلر]] د‏‏ی [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] تے پریمیئر شپ دے نويں ایوان صدر دے تحت ، کیسل پلان (تشدد دا استعمال کردے ہوئے کرد سوال نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کسی وی طرح تو‏ں تے ہر طرح تو‏ں استعمال کرنے دے لئی) ، جس د‏‏ی ازال نے مخالفت کيت‏ی سی ، نافذ کيتا گیا سی ، تے امن عمل ترک کردتا گیا سی۔ <ref name="TIHV">{{Cite report|title=1998 Turkey Human Rights Report|url=http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205022400/http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archivedate=5 February 2009|publisher=[[Human Rights Foundation of Turkey]]}}</ref> کچھ صحافی تے سیاست دان ایہ کہندے نيں کہ ازال د‏‏ی موت (مبینہ طور اُتے زہر دے ک‏ے) انہاں د‏‏ی امن کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد سیاسی تے فوجی شخصیتاں دے قتل دے نال نال ، 1993 وچ امن منصوبےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خفیہ فوجی بغاوت دا اک حصہ سی۔ پی دے کے د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی ترک فوج نے 1992 تے 1995 دے درمیان انسداد شورش د‏‏ی نويں حکمت عملیاں دا آغاز کيتا۔ باغیاں نو‏‏ں آپریشن دے اک لاجسٹک اڈے تو‏ں محروم کرنے تے مبینہ طور اُتے پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج نے پینڈو علاقےآں د‏‏ی غیر جنگلات د‏‏ی تے 3،000 تو‏ں ودھ کرد دیہات نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 &nbsp; لکھ مہاجرین۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہاتاں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی ، لیکن دوسرے دیہاتاں نو‏‏ں جلایا گیا ، بمباری کيتی گئی یا سرکاری فوج نے گولہ باری د‏‏ی تے کئی پورے دیہاتاں نو‏‏ں ہويا تو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کچھ پنڈ تباہ یا خالی کردتے گئے سن ، بوہت سارے دیہات نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی طرف لیایا گیا سی ، جس نے مقامی کساناں تے چرواہاں نو‏‏ں ویلج گارڈز وچ شامل ہونے دے لئی تنخواہاں د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ، جو PKK نو‏‏ں انہاں پنڈ وچ کم کرنے تو‏ں رکدا سی ، جدو‏ں کہ اوہ دیہات جنہاں تو‏ں انکار کردتا گیا سی فوج دے ذریعہ خالی کيتا گیا۔ انہاں حرباں نے شہراں تے دیہاتاں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں پہاڑاں وچ کھڑا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، حالانکہ انہاں وچ ہن وی اکثر حکومت‏ی حامی دیہات اُتے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے ، جس وچ عام شہریاں اُتے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ === یکطرفہ فائر بندی 1995–1996 === دسمبر 1995 وچ ، پی دے کے نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات تو‏ں پہلے ، دوسری یکطرفہ جنگ بندی دا اعلان کيتا ، سوچیا کہ نويں ترک حکومت نو‏‏ں پی دے کے تے ترکی دے وچکار تنازعہ دے بارے وچ زیادہ پرامن انداز دے اظہار دے لئی وقت دے گا۔ جنگ بندی دے دوران ، سیاسی تے سول سوسائٹی نے تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت وچ متعدد امن اقدامات دا اہتمام کيتا۔ لیکن مئی 1996 وچ ، عبداللہ اسکلان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش [[دمشق]] وچ ہوئی تے ايس‏ے سال جون وچ ترک فوج نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دا پِچھا کرنا شروع کيتا۔ <ref name=":6">Gunes, Cengiz (2013), p.134</ref> پی دے کے نے 16 اگست 1996 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے ، ایہ ذکر کيتا کہ اوہ ہن وی سیاسی حل دے طور اُتے امن مذاکرات دے لئی تیار ا‏‏ے۔ === شورش 1996–1999 === پر ، تنازعہ دا اہ‏م موڑ <ref name="hurriyet">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=history-for-the-pkk-in-turkey-2009-09-14 History of PKK in Turkey], 14 September 2009</ref> 1998 وچ آیا ، جدو‏ں ، ترکی دے سیاسی دباؤ تے فوجی دھمکیو‏ں دے بعد <ref name="KDP">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA4227&lpg=PA4227&dq=#v=onepage&q&f=false|title=Europa World Year Book 2004 (page 4227)|last=Group|first=Taylor Francis|year=2004|isbn=978-1-85743-255-8|access-date=15 April 2011}}</ref> ، پی دے کے دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نو‏‏ں شام چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ستمبر تو‏ں جلاوطنی وچ سن ۔ 1980۔ اوہ پہلے [[روس|روس گیا]] ، فیر [[اطالیہ|اٹلی]] تے یونان گیا۔ بالآخر اسنو‏ں [[کینیا|کینیا دے]] [[نیروبی]] وچ یونانی سفارت خانے لیایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں ایم ای ٹی - [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] مشترکہ آپریشن وچ ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا تے ترکی لیایا گیا ، جس دے نتیجے وچ کرداں نے دنیا بھر وچ وڈے مظاہرے کیتے ۔ برلن وچ اسرائیلی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے تن کرد مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں عبداللہ اسکلان د‏‏ی گرفتاری وچ اسرائیلی دے مبینہ ملوث ہونے دے خلاف احتجاج کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.news24.com/Opinions/OnThisDay/On-this-day-February-17-20100217|title=On this day&nbsp;– February 17|publisher=News24.com|date=17 February 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگرچہ کلاان اُتے گرفتاری نے تیسری جنگ بندی دا خاتمہ کيتا جس دا اعلان جولان نے یکم اگست 1998 نو‏‏ں اعلان کيتا سی ، <ref name="ceasefires"/> پی دے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا جو 2004 تک جاری رہے گا۔ <ref name="security"/> === یکطرفہ فائر بندی 1999–2003 === [[فائل:Flag of Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê.svg|thumb| KADEK پرچم]] [[فائل:Flag of Kongreya Gelê Kurdistanê.svg|thumb| کانگرا - جیل پرچم]] یک طرفہ جنگ بندی دے بعد پی دے کے نے ستمبر 1999 وچ اعلان کردہ ، انہاں دیاں فوجاں جمہوریہ ترکی تو‏ں پوری طرح پِچھے ہٹ گئياں تے عراق دے قندیل پہاڑاں وچ نويں اڈے قائم کردتے <ref name="Turkishweekly"/> تے فروری 2000 وچ انہاں نے جنگ دے باضابطہ خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="KDP"/> اس دے بعد ، پی دے کے نے کہیا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی پرامن طریقے استعمال کرنے دے لئی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کريں گا۔ اپریل 2002 وچ پی دے کے نے اپنا ناں تبدیل کرکے ''KADEK'' (کردستان فریڈم اینڈ ڈیموکریسی کانگریس) رکھ دتا ، دعویٰ کيتا کہ پی دے نے اپنا مشن پورا کيتا اے تے ہن اوہ مکمل طور اُتے سیاسی تنظیم دے طور اُتے اگے بڑھاں گے۔ <ref name="ataa"/> اکتوبر 2003 وچ KADEK نے اپنی تحلیل دا اعلان کيتا تے اک نويں تنظیم تشکیل دینے دا اعلان کيتا: ''کانگرا-جیل'' (کردستان پیپلز کانگریس)۔ مذاکرات دے لئی پی دے کے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں ترک حکومت نے نظرانداز کردتا ، <ref name="ataa">{{حوالہ ویب|url=http://www.ataa.org/reference/pkk/pkk.html|title=PKK/KONGRA-GEL and Terrorism|publisher=Ataa.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جس نے دعوی کيتا اے کہ کانگرا - جی ای ایل نے 1999–2004 دے عرصہ وچ وی مسلح حملے جاری رکھے ، حالانکہ اس پیمانے اُتے ستمبر 1999 تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح نئيں سی۔ انہاں نے کنگرا - جیل نو‏‏ں وی کرد فسادات دا ذمہ دار ٹھہرایا جو اس دوران ہوئے۔ <ref name="Turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|title=Chronology of the Important Events in the World/PKK Chronology (1976–2006)|website=Turkish Weekly|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006073753/http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|archivedate=6 October 2010}}</ref> پی دے کے دا کہنا اے کہ انہاں نے صرف اپنا دفاع کيتا کیونجے انہاں دا دعوی اے کہ ترک فوج نے شمالی عراق وچ وی انہاں دے ٹھکانےآں دے عسکریت پسنداں دے خلاف لگ بھگ 700 چھاپے مارے۔ <ref name="under pressure"/> اس دے علاوہ، کونگرا جیل فائر بندی دے باوجود، دوسرے گروپاں اپنی مسلح سرگرمیاں، جاری PSK مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہونے د‏‏ی PKK جنگجوواں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی فائر بندی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی.<ref>{{حوالہ ویب|title=PŞK KDP PARTİYA ŞOREŞA KÜDİSTAN (KÜRDİSTAN DEVRİM PARTİSİ)|url=http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|accessdate=2011-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626100153/http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|archivedate=26 June 2015}}</ref> اس مدت دے دوران کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے اے) د‏‏ی تشکیل بنیاد پرست کانگرا جی ای ایل دے کمانڈراں نے کيت‏ی سی ، جو فائر بندی تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ اسکالان اُتے قبضہ دے بعد دا عرصہ ترک حکومت نے ترک حزب اللہ (کرد حزب اللہ) دے خلاف وڈے وڈے کریک ڈاؤن آپریشن شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا سی ، 1998 وچ 130 دے مقابلے وچ 2000 وچ حزب اللہ دے 3 ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی ، تے اس گروپ دے رہنما حیسین ویلیو اولو نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ 2000.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf|title=Turkey Country Assessment|accessdate=15 April 2011|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024728/http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf}}</ref><ref name="turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=McGregor|first=Andrew|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4713&tx_ttnews%5BbackPid%5D=167&no_cache=1|title=The Jamestown Foundation: The Shaykh Said Revolt and Ankara's Return to the Past in its Struggle with the Kurds|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جنگ دے اس مرحلے دے دوران پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑائی دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 145 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207165941/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|archivedate=7 February 2011|title=Armed Conflicts Report}}, March 2003</ref> 2002 وچ [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے دے پارٹی دے]] اقتدار وچ آنے دے بعد ، ترک ریاست نے کرد بولی تے سبھیاچار اُتے پابندیاں نو‏‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ 2003 تو‏ں 2004 تک کانگرا-جی ای ایل دے اندر اقتدار د‏‏ی جدوجہد اک اصلاح پسند ونگ دے وچکار ہوئی سی جو تنظیم نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک کروانا چاہندا سی تے اک روايتی ونگ جو تنظیم چاہندا سی کہ اوہ اک بار فیر اپنی مسلح شورش دا آغاز کرے۔ <ref name="Turkishweekly"/><ref name="Cemil Bayik">[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4938 Leading PKK Commander Cemil Bayik Crosses into Iran], 20 May 2008</ref> تنظیم دے قدامت پسند ونگ نے ایہ طاقت د‏‏ی جدوجہد جیت لی کنی یلماز ، نظامتین تس تے عبداللہ اوجلان دے چھوٹے بھائی عثمان کلاان جداں اصلاح پسند رہنماواں نو‏‏ں تنظیم چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ تن وڈے روايتی رہنماواں ، مرات کاریائلن ، سیمیل بائیک تے فہمن ہوسین نے تنظیم د‏‏ی نويں قیادت کمیٹی تشکیل دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|title=New PKK Leadership Takes Over Insurgency|publisher=Menewsline.com|date=25 May 2008|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626123957/http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|archivedate=26 June 2015}}</ref> نويں انتظامیہ نے شورش نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا ، کیونجے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ گوریلا دے بغیر پی دے کے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں ناکا‏م رہیاں گی۔ <ref name="ataa"/> ایہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کرد نواز پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (HADEP) اُتے ترکی د‏‏ی سپریم کورٹ نے 13 مارچ 2003 نو‏‏ں پابندی عائد کردتی سی <ref>European Court Of Human Rights [http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> تے اس دے رہنما مرات بولزاک نو‏‏ں قید کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|title=HADEP History: The People's Democracy Party|publisher=Ofkparis.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727141709/http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|archivedate=27 July 2011}}</ref> اپریل 2005 وچ ، کانگرا - جیل نے اپنا ناں پی دے دے ميں تبدیل کردتا۔ چونکہ کانگرا - جیل دے تمام عناصر واپس نئيں آئے ، اس لئی اس تنظیم نو‏‏ں نیو پی دے کے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|title=Kurdistan Workers Party (PKK)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818133555/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|archivedate=18 August 2008}}</ref> کانگرا-جی ای ایل اس دے بعد تو‏ں کوما سیواکن کردستان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی بن گئی اے ، جو اک چھتری تنظیم اے جس وچ پی دے کے وی شامل اے تے اسنو‏ں گروپ دے شہری تے سیاسی شعبے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی ای پی دے سابق ممبر زبیئر آئدار کانگرا - جی ای ایل دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|title=Court evidence reveals KCK terror network is worse than PKK|website=Today's Zaman|date=20 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015091217/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|archivedate=15 October 2012}}</ref> جنگ بندی دے سال 2000 ، 2001 ، 2002 تے 2003 دے دوران ، ترک حکومت دے مطابق 711 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام نے انہاں سالاں دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 368 تو‏ں 467 کردتی۔ <ref name="UCDP">{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East#|title=Turkey: Kurdistan (entire conflict)|website=Ucdp.uu.se|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073547/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East|archivedate=5 March 2016}}</ref> === 2004–2012 تو‏ں بغاوت === [[فائل:Pkk supporters london april 2003.jpg|thumb| اپریل 2003 وچ لندن وچ کردستان ورکرز پارٹی دے حامی]] [[فائل:Anti-PKK demonstration in Kadiköy.jpg|thumb| 22 اکتوبر 2007 نو‏‏ں [[استنبول|استنبول دے]] [[قاضی کوئے|قادیقی]] وچ پی دے کے دے خلاف اک مظاہرہ]] یکم ستمبر 2003 نو‏‏ں پی دے کے نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا لیکن انہاں نے سن 2004 دے وسط تک اک نويں شورش دا انتظار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity|last=Romano|first=David|last2=Romano|first2=Thomas G. Strong Professor of Middle East Politics David|date=2006-03-02|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85041-4|location=|pages=59|language=en}}</ref> یکم جون 2004 نو‏‏ں ، پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ ترک حکومت مذاکرات دے مطالبے نو‏‏ں نظرانداز کررہی اے تے ہن وی انہاں د‏‏ی افواج اُتے حملہ کررہی ا‏‏ے۔ <ref name="ataa"/><ref name="Turkishweekly"/> حکومت نے دعوی کيتا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ عراقی کردستان دے راستے تقریبا 2،000 کرد گوریلا ترکی وچ داخل ہوئے سن ۔ <ref name="security"/> 90 دے دہائی وچ ریاستی کفیل یا اس قسم د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی کمی دا شکار پی دے کے نو‏‏ں نويں حربے اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے اپنے فیلڈ یونٹاں دا سائز 15–20 عسکریت پسنداں تو‏ں گھٹا کر 6–8 عسکریت پسنداں تک کردتا۔ اس نے براہ راست محاذ آرائی تو‏ں وی بچا تے ہٹ اینڈ رن ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے چھوٹے گھاتاں دے استعمال اُتے زیادہ انحصار کيتا۔ <ref name="PKK tactics">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494 PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations], 24 October 2007</ref> پی دے کے حرباں وچ اک ہور تبدیلی ایہ وی سی کہ اس تنظیم نے ہن کسی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، اندھیرے دے بعد وی نني‏‏‏‏ں۔ <ref>Jamestown [http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Partiya-Karkaren-Kurdistan-PKK-Turkey.html Partiya Karkaren Kurdistan (PKK) (Turkey), GROUPS&nbsp;– EUROPE&nbsp;– ACTIVE]</ref> بہرحال ، 2004 تے 2005 دونے وچ تشدد وچ اضافہ ہويا جس دے دوران کہیا جاندا سی کہ پی دے کے 2005 دے دوران مغربی ترکی وچ ہونے والے درجناں بم دھماکےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے 2005 دے کواڈاس منی بس بم دھمادے ميں 5 افراد ہلاک تے 14 افراد زخمی ہوئے سن ، اگرچہ پی دے کے نے اس د‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔ مارچ 2006 وچ پی دے کے تے ترکی د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے وچکار دیار باقر دے آس پاس بھاری لڑائی چھڑ گئی ، ايس‏ے طرح پی دے کے دے حامیاں دے ذریعہ وڈے ہنگامے ہوئے ، اس دے نتیجے وچ فوج نو‏‏ں دیار باقر ائیرپورٹ جانے والی سڑکاں عارضی طور اُتے بند کرنی پئی تے بہت سارے اسکولاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ <ref name="security"/> اگست وچ ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) ، جس نے "ترکی نو‏‏ں جہنم وچ بدلنے" دے عزم دا اظہار کيتا ، نے اک وڈی بمباری مہم چلا‏ئی۔ 25 اگست نو‏‏ں دو مرتب کم سطحی دھماکےآں نے [[آدانا|اڈانا]] وچ اک بینک نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 27 اگست نو‏‏ں استنبول دے اک اسکول نو‏‏ں بم دھماکے دا نشانہ بنایا گیا ، 28 اگست نو‏‏ں [[مرماریس|مارماریس]] وچ تن مربوط حملے ہوئے سن تے اک [[انطالیہ|انٹالیا]] وچ سیاحاں د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے 30 اگست نو‏‏ں [[مرسین]] وچ ٹی اے اے دے بم دھماکے ہوئے۔ انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی مذمت پی دے کے نے کيت‏ی سی ، <ref name="Freedom Falcons"/><ref name="Freedom Falcons"/> جس نے یکم اکتوبر 2006 نو‏‏ں پنجواں فائر بندی دا اعلان کيتا ، <ref name="ceasefires">{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=Aknews.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212230637/http://aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=12 December 2010}}</ref><ref name="ceasefires"/> جس نے تنازعہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردتا۔ اُتے ، ترک انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب مشرق وچ معمولی جھڑپاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ مجموعی طور اُتے اس تنازعہ نے 500 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2006 وچ وی پی دے کے نے عراق وچ فروری وچ اپنے اک سابق کمانڈر کنی یلماز نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ <ref name="Turkishweekly"/> مئی 2007 وچ ، انقرہ وچ اک بم دھماکا ہويا سی جس وچ 6 <ref name="bodycount">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6634397.asp?gid=180|title=Bombalı saldırıda sürpriz tanık|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=2 June 2007}}</ref><ref name="later death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6664347.asp?f=1|title=Anafartalar saldırısında ölü sayısı 7'ye yükseldi|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=8 June 2007}}</ref><ref name="8th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6735399.asp?gid=180|title=8'inci kurban|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=19 June 2007}}</ref><ref name="9th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6830669.asp?gid=180|title=Anafartalar'da ölü sayısı 9'a çıktı|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=4 July 2007}}</ref> ہلاک تے 121 افراد زخمی ہوئے سن ۔ ترک حکومت نے الزام لگایا کہ بم دھماکے دا ذمہ دار پی دے کے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|title=PKK Suspects Held Over Foiled Ankara Bomb|publisher=Dalje.com|date=15 September 2007|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019212340/http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|archivedate=19 October 2012}}</ref> 4 جون نو‏‏ں ، [[تونجیلی|تونسیلی]] وچ پی دے کے دے خودکش بم دھمادے ميں اک فوجی اڈے اُتے ست فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوئے سن ۔ عراقی سرحد دے اس پار وی کشیدگی پھیلیانا شروع ہوگئی جدو‏ں پی دے کے د‏‏ی لڑائی دے تعاقب وچ ترک افواج متعدد بار عراق وچ داخل ہوگئياں تے جون وچ ، 4 فوجی فوجی بارودی سرنگ دے ذریعے مارے گئے ، عراقی کردستان دے وڈے علاقےآں وچ گولہ باری کيتی گئی جس تو‏ں 9 دیہات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے رہائشیاں نو‏‏ں نقل مکانی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 7 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ، 40-50 پی دے کے جنگجوواں نے <ref name="PKK tactics"/> نے گبر پہاڑاں وچ 18 رکنی ترک کمانڈو یونٹ اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ 15 کمانڈوز ہلاک تے تن زخمی ہوئے سن ، <ref name="ambush">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Bexact_search%5D=TURKEY%20PREPARES%20FOR%20CROSS-BORDER%20MILITARY%20OPERATION&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33067&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=5066509c7d TURKEY PREPARES FOR CROSS-BORDER MILITARY OPERATION]</ref> جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ایہ پی دے دے ميں مہلک ترین حملہ کردتا۔ اس دے جواب وچ اک قانون منظور کيتا گیا جس دے تحت ترک فوج نو‏‏ں عراقی سرزمین دے اندر کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 21 اکتوبر 2007 دے مقابلے وچ ، 150-200 عسکریت پسنداں نے یولیکوفا دے دارالدا ميں اک چوکی اُتے حملہ کيتا ، جس دا انتظام 1950 د‏‏ی پیادہ بٹالین نے کيتا سی۔ اس چوکی اُتے قابو پالیا گیا تے پی دے کے نے 12 افراد ہلاک ، 17 نو‏‏ں زخمی تے 8 ترک فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے بعد اوہ 8 اسیر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے عراقی کردستان واپس چلے گئے۔ اس حملے دے بعد ترک فوج نے گرم ، شہوت انگیز تعاقب وچ 32 پی دے کے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا دعوی کيتا سی ، اُتے ، پی دے کے نے اس د‏ی تردید کيت‏ی سی تے ترک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی کوئی وی لاش نئيں نکلی سی۔ ترک فوج نے 24 اکتوبر <ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7059721.stm Turkish raids along Iraqi border]," [[بی بی سی نیوز]], 24 October 2007</ref> نو‏‏ں پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے سرحد پار تو‏ں ہونے والے اک وڈے فوجی آپریشن د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ سرحد پار تو‏ں ہونے والی اس وڈی کارروائی ، جسنو‏ں آپریشن سن دا ناں دتا گیا ، 21 فروری 2008 نو‏‏ں شروع ہويا تے اس دے بعد شمالی عراق وچ پی دے کے کیمپاں دے خلاف فضائی کارروائی کيت‏‏ی گئی ، جس دا آغاز 16 دسمبر 2007 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.flightglobal.com/articles/2007/12/20/220440/turkish-air-force-in-major-attack-on-kurdish-camps.html|title=Turkish air force in major attack on Kurdish camps|publisher=Flight Global|accessdate=15 April 2011}}</ref> اس کارروائی وچ 3،000 تو‏ں 10،000 دے درمیان ترک افواج نے حصہ لیا۔ ترک فوج دے مطابق زمینی کارروائی وچ پی دے کے دے نیڑے 230 جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ 27 ترک فورسز نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ پی دے کے دے مطابق ، 125 تو‏ں زیادہ ترک افواج ہلاک جدو‏ں کہ پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں دسیاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://socialistproject.ca/2008/03/b89/|title=Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle – The Bullet|date=2008-03-13|website=Socialist Project|language=en-US|accessdate=2019-09-03}}</ref> {{Better source|date=August 2018}} عراقی کردستان وچ پی دے کے اڈاں دے خلاف چھوٹے پیمانے اُتے ترک آپریشن جاری رہ‏‏ے۔ <ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/8796828.asp?gid=229&sz=42917 "Hem karadan hem havadan"], ''Hurriyet Daily News'', 27 Nisan 2008</ref> 27 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، ترکی نے PKK نو‏‏ں استنبول وچ دوہرے بم دھماکے دا ذمہ دار ٹھہرایا سی جس وچ 17 افراد ہلاک تے 154 افراد زخمی ہوئے سن ۔ پی دے کے نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ <ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7527977.stm "Istanbul rocked by twin bombings"], 28 July 2008</ref> 4 اکتوبر نو‏‏ں ، حکاری وچ وچ ہونے والی جھڑپاں اکتوبر 2007 دے بعد سب تو‏ں پُرتشدد جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں پی دے کے نے [[صوبہ حکاری|حکاری صوبہ]] دے [[شمدینلی|شیمدینلی]]<nowiki/>ماں واقع اختن د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے رات دے وقت حملہ کيتا۔ 15 ترک فوجی ہلاک تے 20 زخمی ہوئے ، ايس‏ے دوران کہیا گیا کہ لڑائی دے دوران پی دے کے دے 23 جنگجو مارے گئے<ref name="Oct08">''[[نیو یارک ٹائمز]]'' [https://www.nytimes.com/2008/10/05/world/europe/05turkey.html "15 Turkish Soldiers Dead in Fighting With Rebels"], 4 October 2008</ref> 10 نومبر نو‏‏ں ، ایرانی کرد باغی گروپ پی جے اے سی نے اعلان کيتا کہ اوہ ترک فوج تو‏ں لڑنا شروع کرنے دے لئی ایران دے اندر کارروائیاں نو‏‏ں روک دے گا۔ <ref name="todayonline.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|title=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|website=Todayonline.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages}}</ref> 2009 دے آغاز وچ ترکی نے اپنا پہلا کرد بولی دا ٹی وی چینل ، ٹی آر ٹی 6 ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|title=Critical week for Turkey as Kurdish initiative comes to Parliament|website=Today's Zaman|date=9 November 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012151928/http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> کھولیا تے 19 مارچ 2009 نو‏‏ں ترکی وچ بلدیات‏ی انتخابات ہوئے جس وچ کرد نواز ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے۔ جنوب مشرق وچ اس دے فورا بعد ہی ، 13 اپریل 2009 نو‏‏ں ، پی دے کے نے چھیويں جنگ بندی دا اعلان کيتا ، اس دے بعد عبداللہ کلاان نے فوجی آپریشن ختم کرنے تے امن د‏‏ی تیاری دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="ceasefires"/> اگلے ہی دن ترک حکا‏م نے ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) دے 53 کرد سیاستداناں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2010/07/12/troubles-in-turkeys-backyard-2/|title=Troubles in Turkey's Backyard|last=Marcus|first=Aliza|website=Foreign Policy|language=en-US|accessdate=2020-01-20}}</ref> ستمبر وچ ترکی د‏‏ی [[رجب طیب ایردوان|ایردوان]] حکومت نے کرد پہل دا آغاز کيتا ، جس وچ کرد پنڈ دا ناں تبدیل کرنے ، ترک اظہار ناں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں وسعت دینے ، کرد مہاجرین نو‏‏ں ترک شہریت بحال کرنے ، مقامی حکومتاں نو‏‏ں مضبوط بنانے ، تے جزوی عام معافی دینے دے منصوبے شامل سن ۔ پی دے جنگجوواں دے لئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|title=Outline of Kurdish initiative emerges at security summit|website=Today's Zaman|date=18 September 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127082510/http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|archivedate=27 November 2010}}</ref> لیکن کرد اقدام دے منصوبےآں اُتے جتھ‏ے ترکی د‏‏ی آئینی عدالت <ref name="initiative">{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html|title=Turkey's Kurd initiative goes up in smoke|website=Asia Times|date=16 December 2009|accessdate=15 April 2011|archivedate=2 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702060736/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html}}</ref> جانب تو‏ں 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد تے اس دے رہنماواں نو‏‏ں دہشت گردی دے الزام وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد بھاری تکلیف پہنچی۔ پارٹی دے خلاف حکومت‏ی کریک ڈاؤن وچ ڈی ٹی پی دے کل 1،400 ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے 900 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|title=Dozens of Turkey's pro Kurdish BDP members arrested|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=1 August 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120801054122/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|url-status=dead}}</ref> اس تو‏ں کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں پورے ترکی وچ وڈے فسادات ہوئے تے اس دے نتیجے وچ کرد نواز تے سیکیورٹی فورسز دے نال نال ترک حامی مظاہرین دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئی ، جس دے نتیجے وچ متعدد زخمی تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں پی دے کے نے [[رشادیے|ریڈیڈیا]] وچ اک حملہ کيتا جس وچ ست ہلاک تے تن ترک فوجی زخمی ہوئے جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس علاقے وچ پی دے دے ميں سب تو‏ں مہلک حملہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.rian.ru/world/20091207/157146510.html|title=Seven Turkish soldiers killed in terrorist attack|publisher=RIA Novosti|accessdate=15 April 2011}}</ref> یکم مئی 2010 نو‏‏ں پی دے کے نے اپنے فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=AKNEWS.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125090153/http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=25 November 2011}}</ref> تونسیلی وچ اک حملہ شروع کيتا جس وچ چار افراد ہلاک تے ست فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6970412.html|title=4 Turkish soldiers killed by Kurdish rebels|website=People's Daily|date=1 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> 31 مئی نو‏‏ں ، عبداللہ اوجلان نے ترک حکومت دے نال دوبارہ اپروچ کرنے تے گل گل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں پی دے کے اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں تنازعہ دا ذمہ دار چھڈ دتا گیا۔ اس دے بعد پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کردتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=pkk-steps-up-attacks-in-turkey-2010-05-30|title=PKK steps up attacks in Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=30 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> [[اسکندرون]] وچ بحریہ دے اک اڈے اُتے میزائل حملے تو‏ں ، جس وچ 7 افراد ہلاک تے 6 فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|title=7 troops killed in terrorist attack|publisher=Todayszaman.com|date=1 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012191558/http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> 18 تے 19 جون نو‏‏ں ، شدید لڑائی شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ پی دے کے دے 12 جنگجو ، 12 ترک فوجی ہلاک تے 17 ترک فوجی زخمی ہوئے ، جدو‏ں پی دے کے نے صوبہ ہاکاری تے ایلازگ وچ تن وکھ وکھ حملے کیتے۔ <ref name="worldbulletin.net">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|title=PKK attack kills 8 Turkish soldiers|publisher=World Bulletin|date=19 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621002337/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|archivedate=21 June 2010}}</ref> against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 20 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں حکاری وچ اک ہور وڈا حملہ ہويا ، جس وچ چھ ہلاک تے ستاراں ترک فوجی زخمی ہوئے ، جس وچ اک پی دے کے لڑاکا ہلاک ہويا۔ <ref name="http">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=six-soldiers-reported-killed-in-firefight-in--se-turkey.-2010-07-20|title=Seven soldiers killed, seventeen wounded in clashes in SE Turkey|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگلے ہی دن ، پی دے کے دے رہنما ، مراد کریلان نے اعلان کيتا کہ جے کرد مسئلہ مسئلے دے ذریعے گل گل دے ذریعے حل کيتا جائے گا تاں پی دے کے اپنے ہتھیار ڈال دین گے تے دھمکی دتی گئی کہ جے اس مطالبے نو‏‏ں پورا نئيں کيتا گیا تاں اوہ آزادی دا اعلان کرن گے۔ <ref name="Edition.presstv.ir">{{حوالہ ویب|url=http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|title=PKK threatens to declare independence|publisher=PressTV|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723114027/http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|archivedate=23 July 2011}}</ref><ref name="World Bulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61587|title=PKK says offers Turkey disarmament "with conditions"|publisher=World Bulletin|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724134319/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61587|archivedate=24 July 2011}}</ref> ترک حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ انہاں نے 14 جولائ‏ی تک 187 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 160 PKK جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ <ref name="worldbulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61333|title=Turkish army kills 46 PKK militants in last month|publisher=World Bulletin|date=14 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426181918/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61333|archivedate=26 April 2012}}</ref> 27 جولائ‏ی تک ، ترک خبراں دے ذرائع نے 100 تو‏ں زیادہ سکیورٹی فورسز د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جو 2009 دے تمام تعداد تو‏ں تجاوز کرگئياں۔ <ref name="worldbulletin2">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825|title=Turkish policemen killed in militant ambush / PHOTO|publisher=World Bulletin|date=27 July 2010|accessdate=15 April 2011|archivedate=13 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100813012524/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825}}</ref> اُتے ، 12 اگست نو‏‏ں ، پی دے کے نے [[رمضان]] فائر بندی دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ اس جنگ بندی نو‏‏ں 12 جون 2011 نو‏‏ں ترک عام انتخابات تک ودھیا دتا گیا سی ، اس دے باوجود کہ ترکی نے اس دوران انہاں دے خلاف 80 تو‏ں زیادہ فوجی آپریشن شروع کیتے سن ۔ <ref name="ceasefires"/> صلح صفائی دے باوجود ، پی دے نے انہاں فوجی کارروائیاں دا جواب سیرت تے ہقاری صوبےآں وچ انتقامی حملےآں دا آغاز کردے ہوئے کيتا ، جس وچ 12 ترک فوجی ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|title=PKK: Twelve Turkish soldiers killed in retaliatory attacks|publisher=firatnews.com|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320224104/http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|archivedate=20 March 2012}}</ref> سیز فائر نو‏‏ں 28 فروری 2011 نو‏‏ں جلد ہی منسوخ کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی شمالی عراق دے راستے ترکی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران پی دے کے دے تن جنگجو ہلاک ہوگئے۔ <ref name="hurriyetdailynews">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=three-kurdish-rebels-killed-in-southeast-turkey-2011-03-15|title=Three killed in clash in Southeast Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011}}</ref> مئی وچ ، انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں وچ پی دے کے دے 12 جنگجو تے 5 فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ کرد حمایت امن و جمہوریت پارٹی (بی ڈی پی ) د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی شہری نافرمانی د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے ترکی وچ وڈے مظاہرے ہوئے ، <ref name="bianet.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.bianet.org/english/minorities/130035-riots-in-south-eastern-turkey-after-military-operations|title=Riots in South-Eastern Turkey after Military Operations|website=Bianet&nbsp;— Bagimsiz Iletisim Agi|accessdate=26 October 2014}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران 2 افراد ہلاک ، 308 زخمی تے 2،506 گرفتار ترک حکا‏م نے کيتا۔ <ref>''[[Hurriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=thousands-detained-in-the-east-since-march-2011-05-13 Thousands detained in eastern Turkey since March], 16 May 2011</ref> 12 جون دے انتخابات وچ کرد نواز پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) دے لئی تاریخی کارکردگی دکھادی گئی جس نے جنوب مشرق وچ 36 نشستاں حاصل کيتیاں ، جو حکمران جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) تو‏ں زیادہ سن ، جس نے صرف 30 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کرد علاقے۔ <ref name="todayszaman.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|title=AK Party won, now Kurds win; here's why by Abdulla Hawez Abdulla|website=TodaysZaman|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026121337/http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، بی ڈی پی دے منتخب کردہ 36 نمائندےآں وچو‏ں جون جون تک ترکی د‏‏ی جیلاں وچ بند ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل وچ بند چھ نائباں وچو‏ں اک ، ہاتپ ڈیکل ، نو‏‏ں آئینی عدالت نے اپنے منتخب عہدے تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرلئی ، جس دے بعد 30 آزاد ارکان اسمبلی نے ترک پارلیمنٹ دا بائیکاٹ دا اعلان کيتا۔ پی دے کے نے اپنی مسانو‏ں اک بار فیر تیز کيتا ، جولائ‏ی وچ دو ہفتےآں وچ 20 ترک فوجی مارے گئے ، اس دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 10 پی دے کے جنگجو مارے گئے۔ 17 اگست 2011 نو‏‏ں ، ترک مسلح افواج نے 132 اہداف اُتے حملہ کردے ہوئے کرد باغیاں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ۔ جنرل فوج دے مطابق ، چھ دن دے ہوائی حملےآں وچ ترک فوج نے شمالی عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جتھ‏ے اُتے 90-100 پی دے کے فوجی ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 زخمی ہوئے۔ <ref name="jpost.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Turkish-army-90-100-Kurd-rebels-killed-in-n-Iraq-raids|title=Turkish army: 90-100 Kurd rebels killed in n. Iraq raids – Breaking News – Jerusalem Post|website=Jpost.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک ایران نے شمالی عراق وچ پی جے اے سی دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جس دے نتیجے وچ 29 ستمبر نو‏‏ں جنگ بندی کيتی گئی۔ جنگ بندی دے بعد پی جے اے سی نے ایران تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لی تے ترکی تو‏ں لڑنے دے لئی پی دے کے دے نال شامل ہوگئے۔ ترکی د‏‏ی انسداد دہشت گردی کارروائیاں وچ اکتوبر تے نومبر وچ ہلاک ہونے والے باغیاں وچ ایرانی شہریاں د‏‏ی تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جداں کہ 28 اکتوبر نو‏‏ں اپردا ميں چھ PJAK جنگجو ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="jamestown.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=39235&cHash=3ccc90aba609f654ddd5102286620319|title=How Kurdish PKK Militants Are Exploiting the Crisis in Syria to Achieve Regional Autonomy|publisher=The Jamestown Foundation|date=6 April 2012|accessdate=13 April 2015}}</ref> 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کوکورکا تے یوکیسکووا وچ بیک وقت پی دے کے دے 8 حملےآں وچ چھبیس ترک فوجی مارے گئے <ref name="zee">{{حوالہ ویب|url=http://zeenews.india.com/news/world/26-turkish-soldiers-killed-in-kurdish-attacks_737457.html|title=26 Turkish soldiers killed in Kurdish attacks|website=Zee News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے 18 زخمی <ref name="kuna.net.kw">{{حوالہ ویب|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2197429&Language=en|title=42 Turkish soldiers killed, wounded in Kurdish rebels attack|publisher=kuna.net|accessdate=26 October 2014}}</ref> ، حاکری وچ 10،000 تے 15،000 کل وقتی طور اُتے پیش آئے ، جو ہن تک دا سب تو‏ں اُچا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/crs/Cterror2.htm|title=CRS Report: Terrorism: Middle Eastern Groups and State Sponsors, August 27, 1998|website=Globalsecurity.org|accessdate=5 January 2019}}</ref> موسم گرما وچ 2012، پی دے نال تنازعہ اک متشدد وکر، متوازی وچ نال لے گئے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd2c9d8c-ec74-11e1-8e4a-00144feab49a.html#axzz24NgjVuFK|title=Analysts link PKK upsurge to Syrian war|website=Financial Times|accessdate=26 October 2014}}</ref> صدر [[بشار الاسد]] نو‏‏ں شام وچ کئی کرد شہراں دے حوالے کردتا کنٹرول PYD ، PKK دے شامی الحاق، تے ترکی نے کرداں دے خلاف داعش تے ہور اسلامی گروہاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ <ref>''[[The Miami Herald]]'' [http://www.miamiherald.com/2012/07/26/2914778/assad-hands-control-of-syrias.html Assad hands control of Syria’s Kurdish areas to PKK, sparking outrage in Turkey], 26 July 2012</ref> ترکی دے وزیر خارجہ [[احمد داؤد اوغلو|احمد داوتوگلو]] نے اسد حکومت اُتے اس گروہ نو‏‏ں مسلح کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[http://english.al-akhbar.com/node/10932 Turkey accuses Assad of arming PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908000507/http://english.al-akhbar.com/node/10932 |date=2015-09-08 }}, 9 August 2012</ref> جون تے اگست وچ صوبہ ہکاری وچ شدید جھڑپاں ہوئیاں ، جنھاں سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ پُرتشدد قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پی دے کے نے ایران تے عراق تو‏ں قصبے د‏‏ی طرف جانے والی رستےآں نو‏‏ں روکنے تے ڈی ایس ایچ دے ہیوی مشین گناں تے راکٹ لانچراں نو‏‏ں ترک موٹرسائیکل یونٹاں اُتے گھات لگانے دے لئی قیام کرکے "یمنیڈلی" اُتے قابض ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جو شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے لئی بھیجیا جائے گا۔ <ref name="turkishweekly2">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|title=Bloodiest PKK Fight in Years Kill Dozens, 6 August 2012|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026113630/http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، ترک فوج نے ہويا تو‏ں بھاری ہتھیاراں نو‏‏ں تباہ کرکے تے پی دے کے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی لمبی رینج توپ خانے دا استعمال کرکے اس جال تو‏ں بچا۔ ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن 11 اگست نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کيتا گیا ، جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ 115 گوریلا ہلاک ہوئے نيں تے صرف 6 فوجی تے دو پنڈ دے محافظ کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اگست نو‏‏ں ، [[غازی انتیپ|غازی انتپ]] وچ مہلک بم دھماکے دے نتیجے وچ 8 افراد ہلاک تے 66 زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|title=Eight killed in bombing in Turkey|date=20 August 2012|publisher=CNN|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213344/http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|archivedate=1 October 2012}}</ref> دے مطابق KCK شیلنگ دے 400 واقعات، ہوائی بمباری تے مسلح جھڑپاں اگست وچ واقع ہوئی اے . 24 ستمبر نو‏‏ں ، ترک جنرل نیکیڈ اوزل نے دعوی کيتا کہ سن 2012 دے آغاز تو‏ں ہی 110 ترک فوجی تے 475 پی دے کے عسکریت پسند مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === امن عمل 2012–2015 === 28 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ اس سوال اُتے کہ کیہ حکومت دے پاس اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی منصوبہ اے ، [[رجب طیب ایردوان|اردوغان]] نے کہیا کہ حکومت جیل وچ بند باغی رہنما اسکالن دے نال گل گل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Yes, we do.">{{حوالہ ویب|url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25409952/|title=Yes, we negotiate with Öcalan.|publisher=Ntvmsnbc|date=December 2012|accessdate=21 March 2013|language=tr}}</ref> مذاکرات نو‏‏ں ابتدا وچ عوامی سطح اُتے ''حل پروسیس'' (ÇözÇöm Süreci) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی۔ جدو‏ں گل گل جاری سی ، ایداں دے متعدد واقعات ہوئے جنھاں مذاکرات تو‏ں پٹری تو‏ں اتارنے دے لئی سبوتاژ سمجھیا جاندا اے: پیرس وچ پی دے کے دے منتظمین سکین کینسیز ، فڈان دوان تے لیلا سلیمیز دا قتل۔، کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے نال اوجلان دے مذاکرات دا انکشاف [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز]] ''ملیت'' اخبار <ref name="Breaking the crystal">{{حوالہ ویب|url=http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm|title=Here's what was talked in İmralı|website=Milliyet|date=5 March 2013|accessdate=21 March 2013|language=tr|archivedate=17 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217221304/http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm}}</ref> تے آخر کار ، وزارت انصاف دے ترکی تے انقرہ وچ واقع پارٹی دے صدر دفتر وچ ایردوان دے دفتر اُتے بم دھماکےآں دے ذریعہ عوام وچ [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی)۔ <ref name="Twin bombs strike the peace">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21854215|title=Turkish capital Ankara hit by twin explosions|publisher=BBC|date=20 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref> اُتے ، دونے فریقاں نے انہاں تِناں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے کہیا کہ اوہ اوداں وی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ترک حکومت دے نال کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ، [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ [[نوروز|نوروز دی]] تقریبات دے دوران لوکاں نو‏‏ں عبد اللہ اوکلان دا خط ترک تے کرد بولی وچ پڑھیا گیا۔ اس خط وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا سی جس وچ تخفیف اسلحہ تے ترکی د‏‏ی سرزمین تو‏ں دستبرداری تے ''مسلح جدوجہد دے خاتمے کا'' مطالبہ کيتا ''گیا سی'' ۔ پی دے کے نے اعلان کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل کرن گے ، انہاں دا کہنا سی کہ 2013 دا سال جنگ دے ذریعے یا امن دے ذریعے حل دا سال ا‏‏ے۔ [[رجب طیب ایردوان|اردوان]] نے اس خط دا خیرمقدم کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ پی دے کے دے انخلا دے بعد ٹھوس اقدامات ہون گے۔ <ref name="Ceasefire and peace"/>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Kurdish PKK guerilla.jpg|thumb| قندیل ، 23 مارچ ، 2014 نو‏‏ں نوروز جشن دے موقع اُتے کرد پی دے کے گوریلا]] 25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، پی دے نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ترکی|ترکی دے]] اندر اپنی تمام افواج نو‏‏ں [[عراقی کردستان|شمالی عراق]] واپس بھیجے گا۔ <ref name="Withdrawel">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324743704578444630691252760?mod=WSJEurope_hpp_LEFTTopStories|title=Kurdish Group to Pull Armed Units from Turkey|website=The Wall Street Journal|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013}}</ref> ترک حکومت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.internethaber.com/kandIl-acIklamasI-meclIste-tansIyonu-yukselttI-526242h.htm|title=Kandil açıklaması meclis'te tansiyonu yükseltti|publisher=İnternethaber|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے کرداں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber3.com/kandilin-kararina-meclisten-ilk-tepkiler-haberi-1927878h.htm|title=Kandil'in Kararına Meclis'ten İlk Tepkiler|publisher=Haber3|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے بیشتر پریس دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592|title=Silahlara veda|publisher=T24|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130428011936/http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592}}</ref> ایہ اقدام 30 سالہ پرانے تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ جس وچ کرداں دے انسانی حقوق دے اعتراف د‏‏ی طرف آئینی تے قانونی تبدیلیاں شامل نيں انخلا دے نال ہی بیک وقت شروع ہوجاندیاں نيں۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish ==== اضافہ ==== 6 تے 7 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، کوبانے دے محاصرے دے خلاف احتجاج کرنے اُتے ترکی دے مختلف شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے۔ کرداں نے ترک حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش د‏‏ی مدد کردا اے تے لوکاں کوبانے کرداں د‏‏ی حمایت نئيں بھیجنے دیندا ا‏‏ے۔ مظاہرین تو‏ں آنسو گیس تے آبی توپاں نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ احتجاج وچ 37 افراد ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/18/anatomy-of-protests-against-the-invasion-of-kobani|title=Anatomy of Protests against the invasion of Kobani|date=18 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران ، پی دے کے تے حزب اللہ دے ہمدرداں دے درمیان مہلک جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/27/kurdish-hizbullah-pushed-back-to-the-scene|title=Kurdish Hizbullah pushed back to the scene|date=27 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> جنوری 2015 وچ پی دے کے دے ذریعہ 3 فوجی ہلاک ہوگئے سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey|title=Three Turkish soldiers killed in southeast Turkey|date=25 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923222905/http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey}}</ref> ملک وچ بڑھدے ہوئے تناؤ د‏‏ی علامت دے طور پر۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === 2015 – موجودہ === جون 2015 وچ ، شام د‏‏ی اہ‏م کرد ملیشیا ، وائی پی جی ، تے ترکی د‏‏ی مرکزی حامی کرد پارٹی ، ایچ ڈی پی نے ، ترکی اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ [[داعش|اسلامک اسٹیٹ]] (داعش) دے فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرحد عبور کرنے تے شام دے کرد شہر [[کوبانی]] اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ترقی پسند کارکناں اُتے سوریے دے بمباری حملے دے بعد ، ترکی تے پی دے کے دے درمیان تنازعہ تے ودھ گیا سی ، جس دا دعوی داعش نے کيتا سی۔24-25 جولائ‏ی 2015 دے آپریشن شہدا یلن دے دوران ، ترکی نے شام دے کرد علاقے روزاوا وچ عراق وچ پی دے کے دے اڈاں تے پی وائی ڈی دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيت‏ی سی ، جس نے سیلانپنر قصبے (جس نو‏‏ں پی دے نے انجام دینے تو‏ں انکار کيتا سی) وچ دو پولیس اہلکار دے قتل دا ارادہ کيتا سی۔ جنگ بندی (کئی مہینےآں دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|title=KCK official says PKK not responsible for murders of 2 Turkish policemen|date=29 July 2015|website=Today's Zaman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729143815/http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|title=Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria|publisher=Fox News|accessdate=3 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729183912/http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/we-really-cant-succeed-against-isil-without-turkey-us.aspx?pageID=238&nID=86993&NewsCatID=510|title=We really can't succeed against ISIL without Turkey: US|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 August 2015}}</ref> ترکی دے جنگی طیارےآں نے [[شام|شام]] وچ وائی پی جی دے ٹھکانےآں اُتے وی بمباری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/turkey-opens-new-front-against-kurds-in-syria-1445968338|title=Turkey Says It Struck Kurdish Forces in Syria|website=The Wall Street Journal|date=27 October 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish جلد ہی ترکی وچ تشدد پھیل گیا۔ ہجوم دے ذریعہ کرداں دے بوہت سارے کاروبار تباہ ہوگئے۔ کرد نواز [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) دے صدر دفاتر تے شاخاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اطلاعات نيں کہ متعدد کرد آبادی والے شہراں تے دیہاتاں وچ عام شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] نے شہریاں اُتے حملےآں تے سیزر دے 4 ستمبر 2015 د‏‏ی ناکہ بندی اُتے اپنے خدشےآں اٹھائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey should ensure immediate access to Cizre by independent observers|url=http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/turkey-should-ensure-immediate-access-to-cizre-by-independent-observers?redirect=http://www.coe.int/en/web/commissioner/home?p_p_id=101_INSTANCE_iFWYWFoeqhvQ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=4|publisher=Council of Europe|date=11 September 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish لیکن ایہ وی کرد باغی جنگجو خاموش نئيں بیٹھے: اک ترک گورنر نے دعوی کيتا کہ کرد حملہ آوراں نے ستمبر 2015 وچ [[آدانا|اڈانا]] وچ پولیس د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ دو اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے پی دے کے باغیاں دے نال غیر یقینی طور اُتے "تصادم" [[صوبہ حکاری]] وچ پیش آیا سی۔ صدر اردگان نے دعوی کيتا کہ 23 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے آخر تک ، 150 ترک افسران تے 2،000 کرد باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/9/29/scores-killed-in-clashes-between-turkish-forces-and-kurdish-rebels.html|title=Scores killed in clashes between Turkish forces and Kurdish rebels|publisher=[[الجزیرہ]]|date=29 September 2015}}</ref> دسمبر 2015 وچ ، ترک مشرقی ترکی دے کرد علاقےآں وچ ترک فوجی کارروائیاں وچ سیکڑاں شہری ہلاک ، سیکڑاں ہزاراں افراد بے گھر تے رہائشی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2015/12/31/world/europe/turkey-kurds-pkk.html?hpw&rref=world&action=click&pgtype=Homepage&module=well-region&region=bottom-well&WT.nav=bottom-well&_r=0|title=Turkey's Campaign Against Kurdish Militants Takes Toll on Civilians|website=The New York Times|date=30 December 2015}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، "انسانی حقوق دے مقامی گروہاں نے 100 تو‏ں زیادہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے متعدد زخمیاں د‏‏ی ریکارڈنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths|title=Turkey: Mounting Security Operation Deaths|publisher=Human Rights Watch|date=22 December 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:TSK Komutanları Afrin Harekatı brifingi.jpg|کھبے|thumb| آپریشن زیتون برانچ ، 20 جنوری 2018 دے بارے وچ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج دے]] کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں بریفنگ۔]] لڑائی د‏‏ی سرگرمیاں وچ 2016 دے موسم بہار وچ موسمی تیزی دیکھنے وچ آئی۔ مئی وچ ، ترک بیل اے ایچ 1 سپرکوبرا ہیلی کاپٹر اُتے دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی جسنو‏ں پی دے کے تو‏ں چلائے جانے والے روسی ساختہ مانپڈس نو‏‏ں گرا دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/14/kurdish-militants-just-challenged-turkish-air-power-in-a-major-way/|title=Kurdish militants reportedly shoot down Turkish security forces helicopter|website=Washington Post|date=2016-05-14|accessdate=2016-05-15}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 6 مئی ، 2016 نو‏‏ں ، کرد پی دے کے دے آس پاس تعمیر کردہ اک چھتری تنظیم ، ایچ بی ڈی ایچ نے شمال مشرقی ترکی وچ [[صوبہ گریسون|صوبہ]] جیرسن وچ جندررمری جنرل کمانڈ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ خبراں دے مطابق ، سڑک دے کنارے نصب اک بم پھٹا جس وچ اک جینڈرسمری گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=http://odatv.com/o-saldiri-ustlendiler-0805161200.html|title=PKK ve 9 örgütün oluşturduğu grup o saldırıyı üstlendi|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Odatv.com|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ ڈی بی ایچ نے 8 مئی نو‏‏ں حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا اے کہ حملے وچ تن صنفاں د‏‏ی موت ہوگئی ، ہور ویہہ کمانڈر وی ، جو مطلوبہ ہدف سی۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-claims-responsibility-for-the-action-in-giresun|title=HBDH claims responsibility for the action in Giresun|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> د‏‏ی مشترکہ کمان نے خطے وچ ہور کئی حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے ، جس وچ بنیادی طور اُتے ترک فوجیاں یا صنفاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اتحاد دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے ہتھکنڈے پی دے کے دے استعمال کردہ انداز تو‏ں بہت ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں قابل ذکر حملہ 19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ہويا سی ، ایہ سن [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دے]] صرف 4 دن بعد [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|سی]] ۔ ایچ بی ڈی ایچ نے اطلاع دتی اے کہ انھاں نے صبح صبح ساڈھے اٹھ بجے [[صوبہ طرابزون|صوبہ ترابزون]] وچ 11 ترک فسادات پولیس نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-11-riot-police-killed-in-trabzon|title=HBDH: 11 riot police killed in Trabzon|last=|first=|date=July 21, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ بی ڈی ایچ د‏‏ی رپورٹ دوان نیوز ایجنسی دے ذریعہ پیش آنے والے حملے دے وقت تے مقام دے مطابق اے ، جس وچ "نامعلوم حملہ آوراں" نے پولیس چوکی اُتے فائرنگ کردتی۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ اک شہری دے نال 3 اہلکار ہلاک تے 5 زخمی ہوئے۔ <ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/three-police-officers-in-killed-in-attack-in-turkeys-north.aspx?pageID=238&nID=101788&NewsCatID=341|title=Three police officers killed in attack in Turkey's north|last=|first=|date=July 19, 2016|website=Doğan News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:YPJ fighters (Afrin February 2018).jpg|thumb| 2018 وچ ترک آپریشن دے دوران آفرین ریجنہاں وچ [[خواتین د‏‏ی حفاظتی یونٹاں|ویمن پروٹیکشن یونٹ]] (وائی پی جے) جنگجو]] اکتوبر 2019 وچ ، ترک فورس نے شمالی شام وچ شامی کرداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا جس نو‏‏ں [[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019|آپریشن پیس بہار]] قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/trump-turkey-syria-kurdish-troops-military-assault "Trump calls Turkey assault on Syria a 'bad idea' as Kurds report civilian deaths"], ''[[Fox News]]'', 9 October 2019.</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-turkey-syria-incursion-targeting-kurds-if-isis-prisoners-escape-europe-problem-2019-10-10/</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == سیرہیلدان == سیرہیلدان یا لوکاں د‏‏ی بغاوت ، 14 مارچ 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی ، نوسائبن ، 20 سالہ پی دے کے لڑاکا کاموران ڈنڈر د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ، جس نو‏‏ں 13 روزہ دوسرے جنگجوواں دے نال ترکی دے راستے شام دے راستے عبور کرنے دے بعد ماریا گیا سی۔ <ref name="serhildan">Aliza Marcus [https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&pg=PA140&dq=Serhildan&hl=en&sa=X&ei=DOcjT4XSEsLX0QXR3unOCg&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=Serhildan&f=false ''Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence''], 2007</ref><ref name="asylumlaw">{{حوالہ ویب|url=http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|title=Kurds in Turkey&nbsp;– page 16|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716081035/http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|archivedate=16 July 2011}}</ref> ڈنڈر اک کرد قوم پرست خاندان تو‏ں آیا سی جس نے اس د‏ی لاش دا دعوی کيتا سی تے اس دے لئی نصیبین وچ اک آخری رسومات دا انعقاد کيتا سی جس وچ اسنو‏ں شہر د‏‏ی مرکزی مسجد تے 5000 افراد نے لیایا سی جنہاں نے مارچ کيتا سی۔ واپسی دے راستے وچ مارچ پرتشدد ہوگیا تے مظاہرین نے پولیس تو‏ں جھڑپاں کيتیاں ، اس دوران دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تے متعدد افراد زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد نصیبین وچ کرفیو لگایا گیا ، ٹینک تے خصوصی دستے لیائے گئے تے تقریبا 700 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ فسادات نیڑےی قصبےآں وچ پھیل گئے تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] وچ [[جزیرہ ابن عمر|پندرہ]] ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس قصبے د‏‏ی نصف آبادی اُتے مشتمل فسادات وچ حصہ لیا جس وچ پنج افراد ہلاک ، 80 زخمی تے 155 گرفتار ہوئے۔ [[نوروز]] اُتے پورے جنوب مشرق وچ وڈے پیمانے اُتے ہنگامے ہوئے ، کرد نويں سال د‏‏ی تقریبات ، جس اُتے اس وقت پابندی عائد سی۔ اگلے دو ہفتےآں وچ احتجاج سست پڑگیا کیونجے بوہت سارے لوکاں نے گھراں وچ ہی رکنا شروع کردتا سی تے ترک فوجاں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ مداخلت نہ کرن جدو‏ں تک کہ بالکل ضروری نہ ہوئے لیکن فیکٹری دے دھرناں ، گو سستاں ، کم دا بائیکاٹ تے "غیر مجاز" ہڑتالاں حالے وی منعقد کيتیاں گئیاں اگرچہ اس وچ ریاست دا احتجاج against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 21 مارچ یا [[نوروز|نوروز وچ ]] اکثر احتجاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ifex">{{حوالہ ویب|url=http://www.ifex.org/turkey/2010/11/01/protesting_as_a_terrorist_offense.pdf|title=Protesting as a Terrorist Offens|publisher=ifex.org|accessdate=13 April 2015}}</ref> خاص طور اُتے 1992 وچ ، جدو‏ں ہزاراں مظاہرین نے ملک بھر وچ سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں کيتیاں تے جتھ‏ے فوج نے مبینہ طور اُتے صدر [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] دے احتجاج اُتے حملہ نہ کرنے دے حکم د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ <ref name="asylumlaw"/> اس سال نوروز دے احتجاج دے دوران ہونے والے زبردست تشدد وچ ، تقریبا 55 55 افراد مارے گئے ، بنیادی طور اُتے ارنک (26 ہلاک) ، سیرز (29 ہلاک) تے نصیببن (14 ہلاک) تے اس وچ اک پولیس افسر تے اک سپاہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 200 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے <ref name="metu">{{حوالہ ویب|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12606923/index.pdf|title=MOBILIZING THE KURDS IN TURKEY: NEWROZ AS A MYTH|publisher=etd.lib.metu.edu.tr|accessdate=13 April 2015}}</ref> تے ہور 200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ارنک دے گورنر ، مصطفیٰ مالائی دے مطابق ، ایہ تشدد 500 تو‏ں 1،500 مسلح باغیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس دا الزام انہاں نے تہوار دے دوران شہر وچ داخل کيتا سی۔ اُتے ، انھاں نے اعتراف کيتا کہ "سیکیورٹی فورسز نے اپنے اہداف نو‏‏ں ٹھیک تو‏ں قائم نئيں کيتا تے شہریاں دے مکاناں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|title=Turkey's Kurdish Policy in the Nineties|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026115402/http://kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|archivedate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == کرد سیاسی تحریک == {| class="infobox" ! نام ! مختصر ! قائد ! فعال |- | پیپلز لیبر پارٹی | '''HEP''' | احمد فہمی آئکلر | 1990–1993 |- | ڈیموکریسی پارٹی | '''ڈی ای پی''' | یار کایا | 1993–1994 |- | پیپلز ڈیموکریسی پارٹی | '''خوش''' | مرات بوزلاک | 1994–2003 |- | ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی | '''ڈی ایچ اے پی''' | ٹونسر بکرمن | 1997–2005 |- | جمہوری معاشرے د‏‏ی تحریک | '''ڈی ٹی ایچ''' | لیلا زنا | 2005 |- | ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی | '''ڈی ٹی پی''' | احمد ٹرک | 2005–2009 |- | پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی | '''بی ڈی پی''' | گلتن کونک ، سیلہتن ڈیمرٹاş | 2008–2014 |- | ڈیموکریٹک ریجنز پارٹی | '''ڈی بی پی''' | امین آئینہ ، کامران یوکسیک | 2014 – موجودہ |- | [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] | '''ایچ ڈی پی''' | پروین Buldan ، Sezai Temelli | 2012 – موجودہ |} 7 جون 1990 نو‏‏ں ، [[ترکی قومی اسمبلی|ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے]] ست اراکین جنہاں نو‏ں سوشل ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ایس ایچ پی) تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، نے مل ک‏ے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) تشکیل دتی تے انہاں د‏‏ی سربراہی احمت فہمی اکلر نے کيتی۔ جولائ‏ی 1993 وچ ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ اس پارٹی د‏‏ی کامیابی ڈیموکریسی پارٹی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد مئی 1993 وچ رکھی گئی سی۔ ڈیموکریسی پارٹی اُتے 16 جون 1994 نو‏‏ں کرد قوم پرستی تے پارٹی دے چار ممبران: لیلی زنا ، ہاتپ ڈیکل ، اورہان دوان تے سلیم صدک نو‏‏ں 14 سال قید د‏‏ی سزا سنانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ زانا پہلی کرد خاتون سن جو پارلیمنٹ وچ منتخب ہوئیاں سن۔ <ref>[http://www.parliament.uk/edm/2000-01/399 Early day motion 399], 5 March 2001</ref> اُتے ، اس نے پارلیمنٹ وچ اپنے افتتاح دے موقع اُتے ، ایہ کہندے ہوئے اک وڈے تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا ، "ميں ایہ حلف ترک عوام تے کرد عوام دے وچکار بھائی چارے دے ل take لیندا ہون۔" جون 2004 وچ ، 10 سال جیل وچ گزارنے دے بعد ، اک ترک عدالت نے چاراں قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا۔ <ref>[http://www.democracynow.org/2004/6/10/kurdish_political_prisoner_leyla_zana_released Kurdish Political Prisoner Leyla Zana Released After a Decade in Jail], 8 June 2004</ref> مئی 1994 وچ ، کرد وکیل مراد بوزلاک نے پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (ایچ اے ڈی ای پی) تشکیل دتی ، جس نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات دے دوران 1،171،623 ووٹ یا قومی ووٹ دا 4.17٪ حاصل کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secimler.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1995|title=Türkiye Büyük Millet Meclisi Ýnternet Sitesi|website=Tbmm.gov.tr|accessdate=23 January 2015}}</ref> تے 1،482،196 ووٹ یا 4.75٪ اس وچ انتخابات 18 1999اپریل 1999 نو‏‏ں ہوئے ، لیکن 10 th دہلیز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کسی وی نشست نو‏‏ں جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1999 وچ بلدیات‏ی انتخابات دے دوران انہاں نے 37 بلدیات اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے 47 شہراں تے سیکڑاں ضلعے وچ نمائندگی حاصل کيتی۔ 2002 وچ پارٹی سوشلسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی ممبر بن گئی۔ 1999 وچ بندش دے مقدمے تو‏ں بچنے دے بعد ، بالآخر 13 مارچ 2003 نو‏‏ں اس بنیاد اُتے HADEP اُتے پابندی عائد کردتی گئی کہ ایہ "غیر قانونی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا اے جس وچ پی دے کے د‏‏ی مدد کرنا تے اس وچ اضافہ کرنا شامل اے "۔ یوروپی کورٹ آف ہیومن رائٹس نے 2010 وچ فیصلہ دتا سی کہ اس پابندی دے تحت انسانی حقوق تو‏ں متعلق یورپی کنونشن دے آرٹیکل 11 د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی اے جو انجمن د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ڈی ای ایچ اے پی) 24 اکتوبر 1997 نو‏‏ں تشکیل دتی گئی تے اس نے ایچ ای ڈی ای پی نو‏‏ں کامیاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Patriarchy to Empowerment: Women's Participation, Movements, and Rights in the Middle East, North Africa, and South Asia|last=Moghadam|first=Valentine M.|publisher=[[Syracuse University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8156-3111-8|location=Syracuse, NY}}</ref> ڈی ایچ اے پی نے 3 نومبر 2002 دے عام انتخابات دے دوران 1،955،298 ووٹ یا 6،23٪ جِتیا سی ۔ <ref>NTV [http://arsiv.ntvmsnbc.com/modules/secim2002/genel.asp Election Results], 3 November 2022</ref> اُتے ، اس نے 28 مارچ 2004 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران مایوس کن کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جتھ‏ے ایس ایچ پی تے فریڈم اینڈ سولیڈریٹی پارٹی (ÖDP) دے نال انہاں دا اتحاد صرف 5.1 فیصد ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، صرف بیٹ مین ، حکری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ، کرد ووٹرز د‏‏ی اکثریت اے دے پی نو‏‏ں ووٹ دے رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930192850/http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|first=Ali|last=Carkoglu|website=TUSIAD-US|archivedate=30 September 2011|title=Turkish Local Elections of March 28, 2004: A Prospective Evaluation}}</ref> 2004 وچ رہائی دے بعد لیلی زانا نے ڈیموکریٹک سوسائٹی موومنٹ (ڈی ٹی ایچ) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو 2005 وچ احمد ٹرک د‏‏ی سربراہی وچ ڈی ای ایچ اے پی دے نال ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) وچ ضم ہوگئی۔<ref name="serhildan"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|accessdate=3 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410025003/http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|archivedate=10 April 2009|title=DTP leader Ahmet Turk|date=27 August 2008}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Turkish general election, 2015 - Peoples' Democratic Party (Turkey) Celebration - Istanbul.jpg|کھبے|thumb| 8 جون 2015 ، [[استنبول]] وچ ایچ ڈی پی دے حامی اپنے انتخابی نتائج دا جشن منا رہے نيں]] ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی نے 22 جون 2007 دے عام انتخابات دے دوران اپنے امیدواراں نو‏‏ں بطور [[آزاد سیاست دان|آزاد امیدوار]] چلانے دا فیصلہ کيتا سی تاکہ 10 فیصد دہلیز د‏‏ی حکمرانی حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ انتخابات دے دوران آزاد امیدواراں نے 1،822،253 یا 5.2٪ ووٹ حاصل کیتے ، جس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 27 نشستاں آئیاں ، جنہاں وچو‏ں 23 ڈی ٹی پی دے پاس گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|title=Press Review|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815111224/http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|archivedate=15 August 2014}}</ref> پارٹی نے 29 مارچ ، 2009 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، اُتے ، 2،116،684 ووٹ یا 5.41٪ جیتنے تو‏ں گورنرز د‏‏ی تعداد چار تو‏ں اٹھ ہوگئی تے میئراں د‏‏ی تعداد 32 تو‏ں ودھ ک‏ے 51 ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp|title=Ruling party main loser in local ballot|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> پہلی بار انہاں نے جنوب مشرق وچ اکثریت حاصل کيتی تے ، بیٹ مین ، ہاکوری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو ڈی ایچ اے پی نے 2004 وچ جِتیا سی ، ڈی ٹی پی اے دے پی تو‏ں وان ، سیرت تے [[صوبہ اغدیر|ایڈیور صوبےآں]] نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|archivedate=6 January 2011|title=Local Election Results Reveal a Fractured Turkey|date=10 April 2009}}</ref> 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، اس فیصلے وچ کہیا گیا اے کہ پارٹی نو‏‏ں وی بند کرد پارٹیاں د‏‏ی طرح پی دے کے تو‏ں روابط نيں <ref name="dtpban">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|title=Kurdish unrest erupts in Turkey after DTP ban|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ اسنو‏ں "دہشت گردی پھیلانے دے مجرم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے "۔ پروپیگنڈا "۔ چیئرمین احمت ٹرک تے قانون ساز ایسل ٹلوک نو‏‏ں پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ، تے انہاں تے پارٹی دے 35 ہور ممبراں نو‏‏ں پنج سال تک کسی وی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|accessdate=11 December 2009|title=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels|date=11 December 2009|first=Selcan|last=Hacaoglu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|archivedate=15 December 2009}}</ref> [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے اک بیان جاری کردے ہوئے عدالت دے فیصلے اُتے تشویش دا اظہار کيتا تے ترکی تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے زور دتا۔ اس پابندی دے جواب وچ ترکی وچ پوری کرد برادریاں وچ وڈے مظاہرے پھوٹ پئے۔ ڈی ٹی پی د‏‏ی جگہ امن تے ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) نے سلیہتن ڈیمرٹا د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بی ڈی پی نے اپنے حامیاں تو‏ں 12 ستمبر 2010 نو‏‏ں ترک آئینی ریفرنڈم دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا کیونجے آئینی تبدیلی اقلیتاں دے مطالبات اُتے پورا نئيں اتری۔ بی ڈی پی د‏‏ی شریک صدر ، گلتن کونک نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ "ہم ترمیم دے خلاف ووٹ نئيں ڈالاں گے تے موجودہ فاشسٹ آئین د‏‏ی زندگی نو‏‏ں طول دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نہ ہی اسيں ترمیم دے حق وچ ووٹ دین گے تے کسی نويں فاشسٹ آئین د‏‏ی حمایت کرن گے۔ " <ref>[http://azady.nl/?p=10261 Seven Questions about the Turkish referendum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217221234/http://azady.nl/?p=10261 |date=2013-12-17 }}, 12 September 2010</ref> بائیکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکاری (9.05٪) ، ارنک (22.5٪) ، دیار باقر (34.8٪) ، بیٹ مین (40.62٪) ، مردین (43.0٪) ، وان (43.61) ، سیرٹ (50.88٪) ، آئڈر (51.09٪) ، مصحف (54.09٪)، [[صوبہ آغری|ایگری]] (56.42٪)، تنچلی(67.22٪)، [[صوبہ شانلیعرفا|شانلیعرفا]] (68.43٪)، [[صوبہ قارص|قارص]] (68.55٪) تے بلتیس صوبہ (70.01٪)، ملک وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ سی دے لئی اک 73،71٪ مقابلے قومی اوسط تونسلی واحد کرد اکثریت‏ی صوبہ سی جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت نے رائے شماری دے دوران "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Government of Turkey, Supreme Election Board (YSK)|url=http://www.ysk.gov.tr/ysk/ReferandumSecimSonucServ?bilmece1=|title=Official Results&nbsp;– 12 September 2010 Constitutional Referendum|publisher=Yüksek Seçim Kurulu|date=12 September 2010|accessdate=13 September 2010}}</ref> 12 جون ، 2011 دے قومی انتخابات دے دوران بی ڈی پی نے 61 آزاد امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا ، جنہاں نے 2،819،917 ووٹ یا 6.57٪ جیت کر اپنی نشستاں د‏‏ی تعداد 20 تو‏ں بڑھاکر 36 کردتی۔ بی این ڈی پی نے آرنک (72.87٪) ، حکری (70.87٪) ، دیار باقر (62.08٪) تے مردین (62.08٪) صوبےآں وچ سب تو‏ں زیادہ حمایت حاصل کيتی۔ <ref name="election">{{حوالہ ویب|url=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|title=TURKEY: THE AKP WINS THE GENERAL ELECTION|publisher=Institut Kurde|accessdate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == بلاکتاں == [[فائل:Şırnak çatışması çocuk cenaze töreni.jpg|thumb| روزنامہ جھڑپاں ، 2015]] اناڈولو ایجنسی دے جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، ترکی دے اک سکیورٹی ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، سن 1984 تو‏ں اگست 2015 تک ، اس تنازعہ وچ 36،345 اموات ہوئیاں۔ اس وچ صرف ترکی وچ اگست 2015 تک 6،741 عام شہری ، 7،230 سکیورٹی فورس (5،347 فوجی ، 1،466 پنڈ دے محافظ تے 283 پولیس اہلکار) تے 22،374 پی دے کے جنگجو شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aa.com.tr/en/turkey/turkey-pkk-have-killed-14-01900since-1984/5598|title=Turkey: PKK have killed 14,000 since 1984|website=Aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.apa.az/world-news/europe/pkk-have-killed-14-01900since-1984.html|title=PKK have killed 14,000 since 1984|first=APA Information Agency, APA|last=Holding|website=En.apa.az}}</ref> شہری ہلاکتاں وچ ، 2012 تک ، 157 استاداں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|title=2000 Yılında MEB-Öğretmenlere Yönelik Çalışmalar|publisher=Ministry of Education|year=2000|language=Turkish|accessdate=12 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001054953/http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|archivedate=1 October 2005}}</ref> اگست 1984 تو‏ں جون 2007 تک ، مجموعی طور اُتے 13،327 فوجی تے 7،620 شہری زخمی ہونے دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ 1984 تے 1991 دے درمیان تقریبا 2، 2500 افراد ہلاک ہوئے سن ، جدو‏ں کہ 1991 تو‏ں 1995 دے درمیان 17،500 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="casualty years">{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|accessdate=12 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626141413/http://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|archivedate=26 June 2015|title=The Kurds in Turkey}}</ref> سرکاری تخمینے دے مطابق ، 1985 تو‏ں 1996 تک ولیج گارڈز دے ذریعہ ہونے والے قتل د‏‏ی تعداد 296 دسی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|title=Islam, the Kurds, and Turkey's problems at home and with the neighbors|last=Derk Kinnane-Roelofsma|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708234811/http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|archivedate=8 July 2012}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish اس تازہ ترین تخمینے دے برعکس ، ترک فوج دے ابتدائی اعداد و شمار نے پی دے کے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ کردتی ، جون 2007 تک پی دے کے د‏‏ی 26،128 ہلاکتاں ہوئیاں ، تے مارچ 2009 تک 29،704۔ 2004 وچ دوسری شورش دے آغاز دے دوران ، تے مارچ 2009 وچ ، پی دے کے دے 2،462 عسکریت پسنداں دے مارے جانے دا دعوی کيتا گیا۔ اُتے ، بعد وچ فوج نے 1984–2012 دے دوران فراہ‏م کردہ اعدادوشمار وچ ، پی دے کے دے ہلاک شدہ ممبراں د‏‏ی تعداد 21،800 کردتی گئی۔ پی دے کے تے [[ترکی مسلح افواج|ترک فوج]] دونے نے اک دوسرے اُتے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد عوام دے خلاف ہزاراں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، تشدد ، جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00wome|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1995|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00wome/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="St. Martin's Press"/><ref name="Univ Of Texas Press"/><ref name="Taylor and Francis"/> من منی گرفتاریاں ، قتل تے لاپتہ کرد صحافیاں تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ، سیاستدان تے کارکن۔ ECHR ( Kuskonar قتل عام ) وچ کرد شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے PKK اُتے الزام لگانے اُتے ترکی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی 4000 دیہات تباہ ہوچکے نيں ، <ref name="LA Times">[[Los Angeles Times]] [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]</ref> جس وچ 380،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 دے درمیان کرد دیہاتیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے گھراں تو‏ں کڈیا گیا اے ، خاص طور اُتے ترکی د‏‏ی فوج نے۔ <ref name="findlaw1">{{حوالہ ویب|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316042427/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|archivedate=16 March 2012}}</ref> ترک حکا‏م نے تقریبا 5000 ترک تے 35،000 کرد ، ہلاک ، 17،000 کرد لاپتہ تے 119،000 کرداں نو‏‏ں قید کردتا ا‏‏ے۔ ہیومنٹریٹ لا پروجیکٹ دے مطابق ، ترک حکومت دے ذریعہ 2،400 کرد دیہات تباہ تے 18،000 کرداں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس تنازعہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 3،000،000 افراد (بنیادی طور اُتے کرد) بے گھر ہوچکے نيں ، <ref name="displaced">{{حوالہ ویب|url=http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&filename=Gunter.htm|title=Conflict Studies Journal at the University of New Brunswick|publisher=Lib.unb.ca|accessdate=29 August 2010}}</ref> اک اندازے دے مطابق 2009 دے مطابق ہن تک 1،000،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|title=Need for continued improvement in response to protracted displacement|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|archivedate=31 January 2011}}</ref> اسوریئن اقلیت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيتا گیا سی ، جداں کہ ہن زیادہ تر (50-60) &nbsp; اس د‏ی ہزار / 70،000) یوروپ وچ پناہ ا‏‏ے۔ بی ڈی پی تو‏ں منتخب ممبر پارلیمنٹ سبحت تونسل نے جولائ‏ی 2011 تک پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 18،000 کردتی۔ <ref name="sebahat">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/18151157.asp?gid=381 Sebahat Tuncel'den tartışılacak sözler], 1 July 2011</ref> === 2012 تو‏ں پہلے جنگ بندی === اپسالا تنازعات دے ڈیٹا پروگرام وچ اج تک 25،825–30،639 ہلاکتاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں 22،729–25،984 پہلے شورش دے دوران ہلاک ، 368–467 جنگ بندی دے دوران تے دوسری شورش دے دوران 2،728–4،188 ہلاک ہوئے۔ یو سی ڈی پی دے مطابق 1989 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے حادثات درج ذیل نيں: <ref name="UCDP"/> {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- !سال!!کم تخمینہ !!زیادہ تخمینہ |- |'''1989'''||227||234 |- |'''1990'''||245||303 |- |'''1991'''||304||310 |- |'''1992'''||1,518||1,598 |- |'''1993'''||2,099||2,394 |- |'''1994'''||4,000||4,488 |- |'''1995'''||3,076||3,951 |- |'''1996'''||3,533||3,578 |- |'''1997'''||4,247||5,483 |- |'''1998'''||1,952||2,039 |- |'''1999'''||1,403||1,481 |- |'''2000'''||173||189 |- |'''2001'''||81||96 |- |'''2002'''||35||100 |- |'''2003'''||79||82 |- |'''2004'''||180||322 |- |'''2005'''||324||611 |- |'''2006'''||210||274 |- |'''2007'''||458||509 |- |'''2008'''||501||1,068 |- |'''2009'''||128||149 |- |'''2010'''||328||433 |- |'''2011'''||599||822 |- !'''کل:'''||25,825||30,639 |} جمہوریہ ترکی دے جنرل اسٹاف ، ترک گیندررمری ، جنرل نظامت سیکیورٹی دے مطابق تے اس دے بعد جون 2010 تک جمہوریہ ترکی تے ترکی دے جنرل اسٹاف دے اعداد و شمار دے ملیت دے تجزیے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 1984 تے مارچ 2009 دے وچکار تنازعات د‏‏ی ہلاکتاں جندرمری مندرجہ ذیل سن : :<ref name="Turkish casualties" /><!-- Source archive: https://web.archive.org/web/20191029222122/http://www.milliyet.com.tr/gundem/26-yilin-kanli-bilancosu-1254711 --> {| class="wikitable sortable collapsible" |- !سال!! دفاعی افواج !! عام شہری!! شورش پسند!! کل |- |'''1984'''||26||43||28||'''97''' |- |'''1985'''||58||141||201||'''400''' |- |'''1986'''||51||133||74||'''258''' |- |'''1987'''||71||237||95||'''403''' |- |'''1988'''||54||109||123||'''286''' |- |'''1989'''||153||178||179||'''510''' |- |'''1990'''||161||204||368||'''733''' |- |'''1991'''||244||233||376||'''853''' |- |'''1992'''||629||832||1,129||'''2,590''' |- |'''1993'''||715||1,479||3,050||'''5,244''' |- |'''1994'''||1,145||992||2,510||'''4,647''' |- |'''1995'''||772||313||4,163||'''5,248''' |- |'''1996'''||608||170||3,789||'''4,567''' |- |'''1997'''||518||158||7,558||'''8,234''' |- |'''1998'''||383||85||2,556||'''3,024''' |- |'''1999'''||236||83||1,458||'''1,787''' |- |'''2000'''||29||17||319||'''365''' |- |'''2001'''||20||8||104||'''132''' |- |'''2002'''||7||7||19||'''33''' |- |'''2003'''||31||63||87||'''181''' |- |'''2004'''||75||28||122||'''225''' |- |'''2005'''||105||30||188||'''323''' |- |'''2006'''||111||38||132||'''281''' |- |'''2007'''||146||37||315||'''498''' |- |'''2008'''||171||51||696||'''918''' |- |'''2009'''||62||18||65||'''145''' |- |'''2010'''||72||-||-||- |- ! '''کل:'''||'''6,653'''||'''5,687'''||'''29,704'''||'''42,044''' |} === 2013 سے: فائر بندی تو‏ں لے ک‏ے نويں محاذ آرائیاں تک === بیلجیئم وچ مقیم کرائسس گروپ کریڈش - ترکی تنازعہ تو‏ں وابستہ ہلاکتاں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="crisisgroup#pre2015">{{citation|author=International Crisis Group|title=Turkey's PKK Conflict Kills almost 3,000 in Two Years|url=https://www.crisisgroup.be/interactives/turkey/#pre2015|year=2018}}. Data : [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1GNOTbrVaPiYQsnat7Fzcfx0dGlrouzEW_vp3RdbZQts/edit?usp=sharing here].</ref> ایہ اعداد و شمار مناسب ترکی تک ہی محدود اے ، تے اس وچ شام یا عراق وچ پیشگی کارروائیاں تو‏ں ہونے والے جانی نقصان شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! '''سال''' !! '''سیکیورٹی فورسز''' !! '''عام شہری''' !! نامعلوم || '''شورش پسند''' !! '''Total''' || Note |- | '''2013''' || 3 || 4 || 0 || 14 || '''21''' ||rowspan="3"|سیز فائر اُتے ترکی (اے دے پی) تے [[کردستان ورکرز پارٹی]](پی دے کے) دونے نے اتفاق کيتا۔ |- | '''2014*''' || 20 || 53 || 0 || 19 || '''92''' |- | '''2015''', جنوری تو‏ں جون سیز فائر || 2 || 3 || 0 || 6 || 11 |- style="background-color:#F99;" |colspan="7"| '' جون 2015 نو‏‏ں '' 2 '' 'سیکیورٹی فورسز دے ہلاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے جنگ دوبارہ شروع ہوئی۔' ' |- | '''2015''', جولائ‏ی تو‏ں ستمبر: جنگ|| 206 || 128 || 87 || 261 || 682 ||rowspan="6"| سیز فائر تے امن عمل 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ٹُٹ گیا۔ فوجی تصادم فیر شروع ہويا۔ |- | '''2015''' || 208 || 131 || 87 || 267 || '''693''' |- | '''2016''' || 645 || 269 || 136 || 1,162 || '''2,212''' |- | '''2017''' || 164 || 50 || 0 || 591 || '''805''' |- | '''2018''' || 123 || 17 || 0+ || 362 || '''502+''' |- | '''2019''' Jan.-Sept. || 77 || 22 || 0 || 258 || '''347''' |- <!-- 2018 تک: ! '''کل''' || 1,163 || 524 || 223 || 2,315 || 4,325 || --> ! '''کل''' || 1,240 || 544 || 223 || 2,573 || 4,672 || |} <nowiki>*:</nowiki> بنیادی طور اُتے ترکی وچ [[2014 ء دے کرد فسادات|6–8 اکتوبر 2014 کرد فسادات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے پورے ترکی وچ کرد گروہاں دے حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران ریاستی فورسز دے ذریعہ 42 شہری مارے گئے۔ مظاہرین نے دولت اسلامیہ دے [[یوبانی دا محاصرہ|کوبانی دے محاصرے]] دے دوران انقرہ د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ جنگ بندی د‏‏ی مدت تو‏ں باہر دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔<ref name="crisisgroup#pre2015" /> سیز فائر معاہدہ جولائ‏ی 2015 وچ ٹُٹ گیا ، جس وچ 2015 نو‏‏ں دو مختلف مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا گیا۔ === بیرونی کاروائیاں === ترکی نے پی دے کے تو‏ں وابستہ گروہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی شام تے عراق وچ ہڑتالاں تے متعدد زمینی کارروائیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! Date !! Place !Type|| Operation !! Turkish forces dead (injured) !! Turkish allies dead (injured) !! Kurdish forces dead (captured) |- | 5 October – 15 November 1992 || Iraq | ||[[Operation Northern Iraq]] || 28 (125) || — || 1,551 (1,232) |- | 20 March – 4 May 1995 || Iraq | ||[[Operation Steel]]^* || 64 (185) || — || 555 (13) |- | 12 May – 7 July 1997 || Iraq | ||[[Operation Hammer (1997)|Operation Hammer]]^* || 114 (338) || — || 2,730 (415) |- | 25 September – 15 October 1997 || Iraq | ||[[Operation Dawn (1997)|Operation Dawn]]^* || 31 (91) || — || 865 (37) |- | 21–29 February 2008 || Iraq | ||[[Operation Sun]]^* || 27 || — || 240<ref>{{cite web|date=May 10, 2008|website=Monsters and Critics|url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120904012447/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|archive-date=4 September 2012|title=Twenty-five killed in clashes between Turkish soldiers, PKK|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|title=38 killed in PKK attack on Turkish border posts|website=Thaindian News|accessdate=5 January 2019|archive-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814170324/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Turkey (2003 — First deaths for this phase of the conflict) |work=Armed Conflicts Report |date=January 2010 |url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |accessdate=2011-04-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207170943/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |archivedate=2011-02-07}}</ref> |- | 24–25 July 2015 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Martyr Yalçın]]^* || - || - || 160 |- | 24 August 2016 – 29 March 2017 || Syria |Land and air||[[Operation Euphrates Shield]]^*,** || 71 || 614 || 131 (37) |- | 25 April 2017 || Syria, Iraq |Airstrikes||[[April 2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq|2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq]] || 0 || — || 70 |- || 20 January – 24 March 2018 || Syria |Land and air||[[Operation Olive Branch]]^* || 55 || 318 (Turkish claim)<br />2,541 (SDF claim) || 820 (SDF claim)<br />4,558 (Turkish claim) |- || 19 March 2018 – present || Iraq |Land and air||[[Operation Tigris Shield]]^* || 112 (17) || — || 234<ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html|title=April 2018 Large Drop In Violence In Iraq|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/04/march-2018-return-of-islamic-state.html|title=March 2018 The Return Of The Islamic State Insurgency|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref> |- || 15 August 2018 || Sinjar, Iraq |Airstrikes||[[Turkish strikes on Sinjar (2018)]] || — || — || 5 |- || 28 May 2019 – present || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw (2019)]]^* || — || — || 2 |- || 9 October 2019 – present || (Syria) |Land and air||[[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019]]^* || (ongoing) || (ongoing) || (ongoing) |- || 15 June 2020 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw-Eagle (2020)]]^* || — || — || ongoing |- ! colspan="4" | Total: || 502 (756) || 932–3,155 || 7,575–11,607 (1,737) |} * ترکی د‏‏ی فوجی یا سیاسی قیادت دے ایہ ناں مواصلات / پروپیگنڈا دے مقاصد نيں **:ترکی وچ زیادہ تر آپریشن فرات شیلڈ لڑاکا اک طرف آئی ایس دے خلاف ٹی ایس دے تے ٹی ایف ایس اے دے درمیان سی ، تے دوسری طرف آئی ایس دے خلاف وائی پی جی دے وچکار ، جدو‏ں کہ ترک افواج تے امریکا تو‏ں وابستہ وائی پی جی پوری پیمانے اُتے جھڑپاں تو‏ں گریز کردی ا‏‏ے۔ ترکی دا اسٹریٹجک مقصد افرین چھاؤنی نو‏‏ں وائی پی جی منبیج تے ہور روجوا علاقےآں نال رابطہ قائم کرنے تو‏ں روکنا سی۔ اس دے مطابق ، انہاں کارروائیاں وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں صرف اک چھوٹا جہا حصہ ترکی افواج بمقابلہ وائی پی جی فورسز دا سی۔ == آبادیات‏ی اثر == ملک دے مشرقی تے جنوب مشرق وچ بنیادی طور اُتے کرد علاقےآں د‏‏ی ترک کاری وی جدید ترک قوم پرستی دے ابتدائی خیالات تے پالیسیاں وچ پابند سی ، جو 1918 دے اوائل وچ ترک قوم پرست [[ضیاء گوک الپ]] دے "منطقی اعلان ، اسلامائزیشن تے جدیدیت" اُتے عمل پیرا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترقی پذیر [[نوجوانان ترک|ینگ ترک]] ضمیر نے ترقی پسندی د‏‏ی اک مخصوص تشریح اپنائی ، سوچ دا اک ایسا رجحان جس وچ سائنس ، ٹیکنالوجی تے تجربات اُتے انحصار کردے ہوئے انسانی معاشرے نو‏‏ں بنانے ، بہتر بنانے تے اس د‏ی نويں شکل دینے د‏‏ی انسانی صلاحیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":7">{{حوالہ کتاب|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950|last=Üngör|first=Ugur Ümit|date=2012-03-01|publisher=OUP Oxford|year=|isbn=978-0-19-164076-6|location=|pages=153–154|language=en}}</ref> معاشرتی ارتقا دا ایہ تصور آبادی اُتے قابو پانے د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت تے جواز دے لئی استعمال ہويا۔ کرد بغاوتاں نے ترک کمال پسنداں نو‏‏ں اس طرح دے نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا اک آسانی تو‏ں بہانہ فراہ‏م کیہ تے 1934 وچ تصفیہ قانون جاری کيتا گیا ۔ اس نے معاشرے د‏‏ی ریاست دے وچکار تعامل دا اک پیچیدہ نمونہ تشکیل دتا ، جس وچ حکومت نے دور دراز دے اک جغرافیے وچ اپنے عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں مقامی لوکاں نے معاندانہ قرار دتا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، کرد ترکی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کرد اکثریت‏ی مشرقی تے جنوبی مشرقی ترکی (کردستان) نو‏‏ں آباد کردتا گیا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترکی نے وڈے پیمانے اُتے پینڈو آبادیاں نو‏‏ں آباد تے تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ شہری علاقےآں وچ اک پینڈو کرد آبادی وڈے پیمانے اُتے آباد ہوگئی تے اس دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں وچ آبادی آبادکاری د‏‏ی اسکیماں د‏‏ی ترقی تے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا۔ ڈاکٹر جوسٹ جونجرڈن دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادکاری تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دو مختلف قوتاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ پینڈو علاقےآں وچ انتظامیہ نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہش تے شہریریت دے متبادل نظریہ تو‏ں ، مبینہ طور اُتے "ترک" پیدا ہويا۔ == انسانی حقوق د‏‏ی پامالی == ترکی تے پی دے کے دونے نے تنازعہ دے دوران [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏ی بے حد]] خلاف ورزیاں کيت‏یاں نيں۔ ترکی وچ سابق فرانسیسی سفیر ایرک راؤلو دا کہنا اے کہ: <ref name="rouleau">{{حوالہ رسالہ|last=Rouleau|first=Eric|date=November–December 2000|title=Turkey's Dream of Democracy|journal=[[Foreign Affairs]]|volume=79|issue=6|url=http://www.foreignaffairs.org/20001101faessay939/eric-rouleau/turkey-s-dream-of-democracy.html}}</ref> <blockquote> وزارت انصاف دے مطابق ، فوجی مہماں وچ مارے گئے 35،000 افراد دے علاوہ ، تنازعہ شروع ہونے اُتے ، تے 1998 دے دوران ، سنہ 1984 دے درمیان 17،500 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ مبینہ طور اُتے 1999 دے پہلے نو مہینےآں وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ ترک پریس دے مطابق ، انہاں جرائم دے مصنفاں ، جنہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی گرفتار نئيں کيتا گیا اے ، انہاں دا تعلق سیکیورٹی ادارےآں دے لئی براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے کم کرنے والے کرائے دے گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔ </blockquote> === ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === سن 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد لوکاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، جبری بھرتیاں ، tort تشدد ، <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref name="ford1">{{حوالہ کتاب|title=Human Rights Watch|date=2002|publisher=HRW|page=7|ref=https://books.google.com/books?id=blm_4gIcaZoC&pg=PA7}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="vilg2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=usQ2i-P7oPIC&pg=PA36|title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood|last=Abdulla|first=Jamal Jalal|date=7 February 2012|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4678-7972-9|page=36|access-date=29 December 2015}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[European Court of Human Rights]]|page=1}}</ref> قتل تے متعلق ني‏‏‏‏ں۔ کرد صحافی لاپتہ ہوگئے۔ تازہ ترین فیصلے 2014 تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، کرد اپوزیشن جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ 1500 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 1986 تو‏ں 1996 دے درمیان نامعلوم حملہ آوراں نے قتل کيتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ فوجیاں نے پی دے کے دے سیکڑاں مشتبہ ہمدرداں کوقتل کيتا۔ <ref name="davidp1"/> 1987 تو‏ں 2000 دے درمیان تنازعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3،438 شہری ہلاکتاں دے لئی ترک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ترک حکومت نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [[فائل:Hakkari, Yüksekova. After military operation 8.jpg|thumb| حکاری ، 2016]] ==== قتل عام ==== نومبر 1992 وچ ، ترکی دے صنفی افسراں نے کِلیکی پنڈ دے رہنما نو‏‏ں زبردستی ہتھیاراں انہاں دے گھراں اُتے گولی باری دے بعد، تمام باشندےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکالنے اُتے مجبور کردتا۔ فوجیاں نے نو گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے تمام دیہاتیاں نو‏‏ں بھج جانے اُتے مجبور کردتا۔ بعد وچ فوجیاں نے پنڈ دے باقی حصےآں نو‏‏ں جلایا تے تمام 136 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672|title=Unjust, Restrictive, and Inconsistent: The Impact of Turkey's Compensation Law with Respect to Internally Displaced People: Impact of the ECtHR on provisions for Turkey's displaced|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-09}}</ref> 1993 وچ ، ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے مہمت اوگٹ ، انہاں د‏‏ی حاملہ بیوی تے انہاں دے ساتاں بچےآں نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ ترک حکا‏م نے ابتدائی طور اُتے پی دے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس کیس د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں 17 سال بعد دوبارہ نئيں کھولیا گیا۔ تفتیش بالآخر 2014 دے آخر وچ تن صنف افسراں ، اسپیشل فورسز دے اک ممبر تے نو فوجیاں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ 8 ستمبر 1993 نو‏‏ں ، ترک فضائیہ نے منزور پہاڑاں دے نیڑے اک بم گرادتا ، جس وچ 2 خواتین ہلاک ہوگئياں۔ ايس‏ے سال ، ترک سیکیورٹی فورسز نے [[لیجہ، ترکی|جوس]] شہر اُتے حملہ کيتا ، 401 مکانات ، 242 دکاناں تباہ تے تیس تو‏ں ودھ شہریاں دا قتل عام کيتا تے اک سو زخمی ہوئے۔ <ref name="licebook">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=b99dfVMJNRMC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=lice+1993+turkey#v=onepage&q=lice%201993%20turkey&f=false|title=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|last=Ron|first=James|last2=Watch (Organization)|first2=Human Rights|date=1995|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-161-9|language=en}}</ref> 26 مارچ 1994 نو‏‏ں [[ترکی مسلح افواج|ترک فوجی]] طیارے (ایف 16) تے اک ہیلی کاپٹر نے دو دیہاتاں دا چکر لگایا تے انہاں اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں 38 کرد شہری ہلاک ہوگئے۔ ترک حکا‏م نے پی دے کے اُتے الزام عائد کيتا تے ہلاک بچےآں د‏‏ی تصاویر کيتیاں تے پریس وچ پھیل گئياں۔ انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے متاثرہ افراد دے اہل خانہ نو‏‏ں 2،3 ملین یورو دینے د‏‏ی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس واقعہ نو‏‏ں کوکونار قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجیاں دے لئی عام شہری سی کہ اوہ کرد شہریاں نو‏‏ں مار ڈالاں تے اسلحے دے نال انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویر کھینچاں ، اوہ صرف تقریبات دے انعقاد دے لئی۔ ہلاک ہونے والے عام شہریاں نو‏‏ں پی دے کے "دہشت گرد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دباؤ وچ دکھایا گیا۔ 1995 وچ ، یوروپی اخبار نے اپنے پہلے صفحے وچ [[ترکی قوم|ترک]] فوجیاں د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جنھاں نے [[کرد]] پی دے کے جنگجوواں دے کٹے سراں دے نال کیمرے دے لئی پوز کيتا سی ۔ ترک جنگجوواں دا ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے سر قلم کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Variant|url=http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16|publisher=Variant.org.uk|accessdate=31 January 2016|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112225947/http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Kurdistanica|url=http://kurdistan.org/turkey-and-the-charge-of-genocide-july-31-1999/|accessdate=31 January 2016}}</ref> مارچ 2006 دے آخر وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جنھاں نے پی دے کے جنگجوواں دے جنازاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مظاہرین دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ کم تو‏ں کم اٹھ کرد مظاہرین ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ دس سال تو‏ں کم عمر دے چار بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="refworld1hrw">{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/46fa537528.html|title=Refworld {{!}} Turkey: Status of the Kurdistan Workers' Party (PKK) and Turkish Hezbollah; situation and treatment of members, supporters and sympathizers of these parties (2006–2007)|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|accessdate=2019-01-02}}</ref> اگست 2015 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اطلاع دتی سی کہ ترک حکومت دے فضائی حملےآں وچ عراق دے کردستان خطے دے قندیل پہاڑاں وچ واقع زرجیل پنڈ اُتے صریحا. غیرقانونی حملے وچ 8 شہری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 8 افراد زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/fresh-evidence-of-casualties-underscores-need-for-impartial-investigation-into-turkish-airstrikes-in-kandil-mountains/|title=Fresh evidence of casualties underscores need for impartial investigation into Turkish airstrikes in Kandil Mountains|publisher=Amnesty International}}</ref> 21 جنوری 2016 نو‏‏ں ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ دسیا گیا سی کہ سیزر وچ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ عام شہری مارے جاچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 19 تو‏ں ودھ مختلف شہراں تے ضلعے وچ کرفیو نافذ کردتا گیا سی ، جس تو‏ں سیکڑاں ہزاراں افراد د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ گئياں۔ اضافی طور اُتے ، رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت کیت‏‏ی نقل و حرکت تے ہور صوابدیدی اقدامات اُتے غیر متناسب پابندیاں اجتماعی سزا د‏‏ی طرح سن ، جو 1949 دے جنیوا کنونشن دے تحت جنگی جرم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins|title=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins|first=Associated|last=Press|date=2 March 2016|accessdate=5 January 2019|website=Theguardian.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/03/cizre-ruins-turkey-lifts-curfew-kurdish-towns-160312113030597.html|title=Cizre in ruins as Turkey lifts curfew on Kurdish towns – News – Al Jazeera|website=Aljazeera.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے نوٹ کيتا سی کہ: * چونکہ ہیومن رائٹس واچ نے اکثر اوقات اس د‏ی اطلاع تے مذمت کيتی اے ، ترک حکومت کیت‏‏ی افواج نے ، پی دے کے تو‏ں تنازعہ دے دوران ، انسانی حقوق تے انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی خلاف ورزیاں دا وی ارتکاب کيتا اے ، جنہاں وچ [[ایذا رسانی|تشدد]] ، غیر قانونی عدالدی قتل تے اَنھّا دھند فائرنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایہ مطالبہ جاری رکھے ہوئے نيں کہ ترک حکومت انہاں خلاف ورزیاں دے لئی ذمہ دار اپنی سکیورٹی فورسز دے انہاں ممبراں د‏‏ی تحقیقات کرے تے انہاں دا احتساب کرے۔ بہر حال ، بین الاقوامی قانون دے تحت ، حکومت کسی وی حالت وچ اوکلان دے پی دے کے دے ذریعہ سرزد ہونے والےآں نو‏‏ں جواز یا عذر پیش کرنے دے لئی کسی وی حالت وچ نئيں دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema">[https://www.hrw.org/en/news/1998/11/20/letter-italian-prime-minister-massimo-dalema Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> * کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) ، اک علیحدگی پسند گروہ جو سیاسی مقاصد دے لئی تشدد دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، جنوب مشرق وچ گوریلا جنگ جاری رکھے ہوئے اے ، جو اکثر بین الاقوامی انسانی قانون یا جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ غیر قانونی سرگرمی دے شبہ وچ لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرنے ، انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے تے انہاں اُتے فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، ترکی د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے گھریلو چھاپےآں وچ مشتبہ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، اس طرح تفتیشی ، جج ، جیوری تے جلاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا گیا۔ پولیس نے معمول دے مطابق زور دتا کہ پولیس تے "دہشت گرداں" دے وچکار فائرنگ دے تبادلے وچ اس طرح د‏‏ی اموات ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ حملہ آور مکان یا اپارٹمنٹ تو‏ں کوئی فائرنگ نئيں ہوئی۔ قابل اعتماد اطلاعات نے اشارہ کيتا اے کہ جدو‏ں چھاپہ مار جگہ اُتے قبضہ کرنے والےآں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی ، چھاپےآں دے دوران کوئی پولیس ہلاک یا زخمی نئيں ہويا سی۔ اس تضاد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بین الاقوامی انسانی حقوق تے انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ایہ ہلاکتاں خلاصہ ، غیر عدالدی پھانسیاں اُتے مشتمل سن۔ <ref name="hrwdevelopments">[https://www.hrw.org/reports/1993/WR93/Hsw-08.htm Turkey: Human Rights Developments], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> جرمنی وچ ترک - کرد انسانی حقوق دے کارکناں نے ترکی اُتے الزام لگایا کہ اوہ پی دے کے دے خلاف کیمیائی ہتھیار استعمال کردا ا‏‏ے۔ فوٹو جعلسازی دے جرمنی دے اک ماہر ہنس بومن نے ، تصاویر د‏‏ی صداقت د‏‏ی چھان بین د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ ایہ تصاویر مستند ني‏‏‏‏ں۔ ہیمبرگ یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فرانزک رپورٹ وچ انہاں الزامات د‏‏ی حمایت کيتی گئی ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی گرین پارٹی نال تعلق رکھنے والی کلاڈیا روتھ نے ترک حکومت تو‏ں وضاحت طلب کيتی۔ ترک وزارت خارجہ دے ترجمان سیلیوک اونل نے اس معاملے اُتے تبصرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے زور دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ الزامات بے بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی نے 1997 وچ کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے سن ، تے ترکی دے پاس کیمیائی ہتھیاراں دے پاس نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber7.com/haber/20100814/Disislerinden-kimyasal-silah-iddialarina-ret.php|language=Turkish|title=Dışişleri'nden 'kimyasal silah' iddialarına ret haberi Siyaset haberleri Haber7 haber7.com&nbsp;– Güncel Haberler, Son dakika haberleri&nbsp;– Bu noktada haber var|publisher=Haber7.com|date=14 August 2010|accessdate=29 August 2010}}</ref> ترکی 1997 تو‏ں لے ک‏ے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی ، پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت تے انہاں د‏‏ی تباہی دے کنونشن اُتے دستخط کنندہ رہیا اے ، تے اس کنونشن دے ذریعہ درکار تمام معائنے نو‏‏ں منظور کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|title=Turkish officials deny Der Spiegel's claim on use of chemical weapons|website=Hurriyet Daily News|accessdate=29 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100816121716/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|archivedate=16 August 2010}}</ref> پی دے کے د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، ترک حکومت نے جنوب مشرقی اناطولیہ ، جتھ‏ے کرد نسل دے شہری اکثریت وچ نيں ، نو‏‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔ ترک فوج تے کرد پنڈ دے محافظاں نے کرد شہریاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اے ، جس دے نتیجے وچ شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ حکومت نے دعوی کيتا کہ بے گھر ہونے والی پالیسی دا مقصد مقامی آبادی د‏‏ی پناہ گاہ تے امداد نو‏‏ں ختم کرنا اے تے اس دے نتیجے وچ دیار باقر تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزری]] جداں شہراں د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="phillips">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cNq0gvBPcGQC&pg=PA121#v=onepage&q&f=false|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|last=David L.|first=Phillips|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1201-6|page=121}}</ref> اُتے ، آخری صوبےآں وچ 2002 وچ مارشل لاء تے فوجی حکمرانی ختم کردتی گئی سی۔ ==== ریاستی دہشت گردی ==== [[ترکی|جمہوریہ ترکی]] نے اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی [[کرد|کرد عوام دے]] لئے مختلف طرح تو‏ں ملحق تے جابرانہ پالیسیاں اپنائی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2010/11/01/protesting-terrorist-offense/arbitrary-use-terrorism-laws-prosecute-and|title=Protesting as a Terrorist Offense: The Arbitrary Use of Terrorism Laws to Prosecute and Incarcerate Demonstrators in Turkey|date=2010-11-01|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> تنازعہ دے آغاز اُتے ، پی دے کے دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ترک حکومت دے لئی ترکی دے کرد اکثریت‏ی جنوب مشرقی خطے وچ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="civtar1"/> 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، حکا‏م نے مخالفین نو‏‏ں دبانے دے لئی من منی گرفتاریاں ، مشتبہ افراد د‏‏ی پھانسی ، ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت تے تشدد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 1993 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے: {{quote|Kurds in Turkey have been killed, tortured and disappeared at an appalling rate since the coalition government of Prime Minister Suleyman Demirel took office in November 1991. In addition, many of their cities have been brutally attacked by security forces, hundreds of their villages have been forcibly evacuated, their ethnic identity continues to be attacked, their rights to free expression denied and their political freedom placed in jeopardy.|sign=|source=}} [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، حکا‏م نے ایتھ‏ے تک کہ کرد شہریاں نو‏‏ں پھانسی دتی تے انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں ہتھیاراں دے نال لے لیا ، انہاں نے ایہ واقعات پیش کرنے دے لئی اٹھائے ، تاکہ انہاں نو‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) "دہشت گرد" دے طور اُتے دکھبے۔ 1995 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] د‏‏ی شائع کردہ اک ہور رپورٹ وچ دسیا گیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1995/Turkey.htm|title=Turkey|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-07}}</ref> {{quote|Based on B.G.'s statement and substantial additional evidence, Human Rights Watch believes that the official government casualty estimates severely misrepresent the true number of civilians slain by government forces. It is likely that many of the persons referred to in the official estimates as "PKK casualties" were in fact civilians shot by mistake or deliberately killed by security forces. Witness testimony also demonstrates that many of the Turkish government's denials of wrong-doing by the Turkish security forces are fabrications manufactured by soldiers or officials somewhere along the government's chain of command.}} سیکیورٹی فورسز خوف پھیلانے دے لئی پرامن مظاہرین نو‏‏ں گولی مار تے ہلاک کرنا اک طریقہ سی۔ 1992 وچ ، سیکیورٹی فورسز نے 103 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا ، انہاں وچو‏ں 93 کرداں نے تن کرد شہراں وچ نوروز دے جشن دے دوران۔ سکیورٹی فورس دے کسی وی ممبر اُتے کسی د‏‏ی موت دا الزام عائد نئيں کيتا گیا۔ <ref name="hrwrep1993">{{حوالہ رسالہ|title=THE KURDS OF TURKEY: KILLINGS, DISAPPEARANCES AND TORTURE|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تحویل وچ لینے دے بعد سیکڑاں افراد لاپتہ ہوگئے سن ۔ صرف 1992 وچ ، مبینہ طور اُتے 450 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ صحافی ، استاداں ، ڈاکٹر ، انسانی حقوق دے کارکن تے سیاسی رہنما شامل سن ۔ سیکیورٹی فورسز نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے تو‏ں انکار کيتا لیکن بعض اوقات انہاں نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے متاثرین نو‏‏ں "مختصر طور اُتے روک سیم" دے بعد رہیا کيتا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس ایسوسی ایشن (ایچ ڈی) دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہن تک لاپتہ ہونے دے 940 واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، غیر قانونی عدالدی قتل وچ قتل کیتے جانے والے 3،248 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 253 علیحدہ تدفین گاہاں وچ دفن کيتا گیا سی۔6 جنوری 2011 نو‏‏ں ، [[بتلیس|بلتیس]]<nowiki/>کے شہر متدی ميں اک پرانے سینے دے نیڑے اک اجتماعی قبر وچ 12 افراد د‏‏ی لاشاں ملیاں سن۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، مبینہ طور اُتے تیمیجیک پولیس اسٹیشن دے باغ وچ تن ہور اجتماعی قبراں ملی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/01/06/karakol_yakini_kazidan_12_insan_iskeleti_cikti|title=Karakol yakını kazıdan 12 insan iskeleti çıktı|website=Sabah|language=tr|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.birgun.net/haber-detay/karakol-bahcesinden-7-kisinin-kemikleri-cikti-59553.html|title=Karakol bahçesinden 7 kişinin kemikleri çıktı {{!}} BirGün Gazetesi|language=tr-TR|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2006 وچ ، سابق سفیر روحاؤ نے بیان دتا کہ نسلی کرداں دے نال جاری انسانی حقوق د‏‏ی پامالی یورپی یونین د‏‏ی ترک رکنیت وچ رکاوٹاں وچو‏ں اک اے <ref name="housegov">{{حوالہ ویب|url=http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|title=U.S. Policy In The Mediterranean: Managing The Greece, Turkey, Cyprus Triangle|publisher=[[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]]|accessdate=1 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070131230422/http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|archivedate=31 January 2007}}</ref> ==== غیر قانونی اغوا تے لاپتہ ہونا ==== 1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد د‏‏ی ترکی د‏‏ی سیکیورٹی خدمات نے کرداں نو‏‏ں حراست وچ لیا اے ، کچھ معاملات وچ انھاں دوبارہ کدی نئيں دیکھیا گیا صرف کہانی سنانے دے لئی سامنے آنے والے عینی شاہدین دے نال۔ <ref name="hrw-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/05/turkey-no-answers-kurdish-victims|publisher=Human Rights Watch|title=Turkey: No Answers for Kurdish Victims}}</ref> 1997 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل (اے آئی) نے اطلاع دتی اے کہ ترک ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے گمشدگیاں تے غیرقانونی سزائے موت نو‏‏ں نويں تے پریشان کن نمونے دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا ا‏‏ے۔ <ref name="HRW-disappearances2">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2012/09/03/time-justice/ending-impunity-killings-and-disappearances-1990s-turkey|publisher=Human Rights Watch (HRW)|title=Time for Justice Ending Impunity for Killings and Disappearances in 1990s Turkey}}</ref> اسٹاک ہوم سنٹر فار فریڈیم (ایس سی ایف) نے سن 2016 تو‏ں ہن تک گیارہ واقعات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيتیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں پولیس اہلکار دے طور اُتے شناخت کرنے والے مرد اغوا کرلئی گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ زیادہ تر ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اے کیونجے متاثرین نو‏‏ں زبردستی ٹرانزٹ ویناں اُتے مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کنبے دے ممبران ریاست تو‏ں اپنے تھ‏‏اںو‏اں دا پتہ نئيں لگاسکدے نيں ، اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے یا خفیہ گروہاں نے حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے معاملے وچ جدو‏ں اک بالآخر 42 دن دے گمشدگی دے بعد واقع ہويا سی ، اس اُتے کئی دن تک تشدد کيتا گیا ، اسنو‏ں اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے پولیس دے حوالے کردتا گیا۔ <ref name="scf-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=The Stockholm Center for Freedom (SCF)|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey}}</ref> ==== اذیت ==== اگست 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے ترکی وچ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دے ناجائز عمل د‏‏ی اطلاع دی۔ ہیلسنک‏‏ی واچ دے ذریعہ انٹرویو لینے والے تشدد دا نشانہ بننے والےآں نے پولیس تحویل وچ زیر حراست افراد دے خلاف تشدد دے منظم طریقے تو‏ں انکشاف کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی تحویل وچ سولہ افراد مشکوک حالات وچ ہلاک ہوگئے سن ، انہاں وچو‏ں دس جنوب مشرق وچ کرد سن ۔ <ref name="hrwrep1993"/> 2013 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ ترکی وچ کرد قیدیاں دے نال عصمت دری تے تشدد کرنا پریشان کن معمول ا‏‏ے۔ 2003 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ دے مطابق ، کرد گروپ ، پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کرنے والے اک قیدی ہمدتے اسلان نو‏‏ں تقریبا تن ماہ تو‏ں جنوب مشرقی ترکی دے مرڈن جیل وچ نظربند رکھیا گیا سی ، جس وچ اس د‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی گئی سی ، افسران نے دھمکی دتی تے انہاں دا مذاق اڑایا۔ <ref name="gg">{{حوالہ ویب|last=Meral Duzgun|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence|title=Turkey: a history of sexual violence|website=The Guardian|accessdate=2013-12-03}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حکا‏م نے جنسی تشدد دا استعمال کردے ہوئے ، جنسی زیادتی تے عصمت دری دے دھمکیو‏ں سمیت زیر حراست افراد نو‏‏ں مار پیٹ تے چھدرت د‏‏ی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ترک حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے بعد نظربند افراد نو‏‏ں عریاں طور اُتے تصاویر کيتیاں گئياں تے انہاں نو‏ں عوامی توہین د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ <ref name="un122017">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== پھانسیاں ==== 24 فروری 1992 نو‏‏ں ، کرد حمایت دے ہفتہ وار اخبار ، ''یینی ایلکے کے'' لئے بیٹ مین نامہ نگار ، ''سنجیز الٹون'' ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey|last=Orhun|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=184}}</ref> 1990 تو‏ں 1995 دے درمیان مختلف اخبارات وچ کم کرنے والے 33 تو‏ں زیادہ کرد صحافی مارے گئے۔ کرد صحافیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا آغاز اس وقت ہويا سی جدو‏ں کرد نواز پریس نے " روز گندم " (فری ایجنڈا) دے ناں تو‏ں پہلا روزنامہ شائع کرنا شروع کيتا سی۔ موسور انٹیر ، اک مشہور کرد دانشور تے الزور گندیم دے صحافی نيں ، جنڈرمری انٹلیجنس آرگنائزیشن دے ممبراں نے 1992 وچ قتل کيتا سی۔ 1992 وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے گھراں اُتے چھاپےآں وچ 74 افراد تے مظاہرےآں وچ سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ <ref name="hrwrep1993"/> اکتوبر 2016 وچ ، شوقیہ فوٹیج سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ ترک فوجیاں نے دو خواتین پی دے کے ممبراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی جنھاں انہاں نے زندہ گرفتار کرلیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/|title=VIDEO: Turkish Army executes two female PKK prisoners of war|last=Tomson|first=Chris|date=2016-10-29|website=Al-Masdar News|language=en-US|accessdate=2019-01-09|archivedate=2019-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110014307/https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر]] نے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ترک حکومت نے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ منظم سزائے موت ، شہریاں نو‏‏ں بے گھر کرنے ، تے زیادتی تے تشدد کرنے اُتے ترک حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref name="un122017"/> اکتوبر 2019 وچ ، نو افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، جنہاں وچ ہیورین خلف ، اک 35 سالہ کرد خاتون سی جو مستقب‏‏ل شام پارٹی د‏‏ی سکریٹری جنرل سی تے بین المذاہب اتحاد دے لئی کم کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.christianpost.com/news/kurdish-female-politician-who-worked-to-unite-christians-arabs-kurds-executed-in-syria.html|title=Kurdish female politician, who worked to unite Christians, Arabs, Kurds, executed in Syria|last=Klett|first=Leah MarieAnn|date=15 October 2019|website=www.christianpost.com|language=en|accessdate=2019-10-17}}</ref> === کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === [[فائل:Şırnak çatışması (7), Eylül 2015.jpg|thumb| 6 جنوری 2016 نو‏‏ں پی دے کے ملیٹیا دے ذریعہ اک پرائمری اسکول وچ آتش زنی کيتی گئی]] [[کردستان ورکرز پارٹی]] نو‏‏ں [[دہشت گردی|دہشت گردی دے ہتھکنڈے]] استعمال کرنے اُتے بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ [[اغوا]]ء ، شہری قتل عام ، سمری پھانسیاں ، [[خودکش حملہ|خودکش حملہ آوراں]] تے بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں شامل اے ، تے [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] وچ اس دے ملوث ہونے پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeasteye.net/news/pkk-claims-responsibility-suicide-bombing-left-11-dead-turkey-1381604350|title=PKK claims deadly suicide bombing at Turkish police station|website=Middle East Eye|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref name="hrwf.eu">{{حوالہ ویب|url=https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf|title=Child soldiers in ISIS, PKK, Boko Haram…|website=Hrwf.eu|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016064155/https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/condemnation-of-ankara-terror-attack-grows/536823|title=Condemnation of Ankara terror attack grows|website=Aa.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> اس تنظیم نے 1984 دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے شہریاں ، ڈاکٹراں ، استاداں ، اسکولاں ، اسپتالاں تے ہور سرکاری ادارےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے تے اوہ ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ <ref name="davidp1"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/inl/rls/nrcrpt/2016/vol1/253316.htm|title=Turkey|website=U.S. Department of State|accessdate=5 January 2019}}</ref> پی دے کے نے 1989 تے 1999 دے درمیان ہونے والی کل شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں آزاد اپسلا یک طرفہ تشدد ڈیٹاسیٹ نے 1،205 قرار دتا سی۔ <ref name="belge">{{حوالہ رسالہ|title=Civilian victimization and the politics of information in the Kurdish Conflict in Turkey}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Serxwebûn, issue of June 1987|url=http://serxwebun.org/arsiv/66/#/1/|publisher=Serxwebûn|accessdate=20 December 2016|language=Turkish|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804135925/http://www.serxwebun.org/arsiv/66/#/1/}}</ref><ref name="(M. Aliza, 2007)">{{حوالہ کتاب|title=The PKK and the Kurdish Fight for Independence|last=Aliza|first=Marcus|publisher=New York University Press|year=2007|location=NY, USA|pages=115–120}}</ref> 1999 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ خیال کيتا جاندا اے کہ پی دے کے 768 تو‏ں زیادہ [[سزائے موت|پھانسیاں دا]] ذمہ دار سی۔ اس تنظیم نے مبینہ طور اُتے 25 تو‏ں زیادہ قتل عام دا ارتکاب کيتا سی ، جس وچ خواتین ، بوڑھاں تے بچےآں سمیت 300 تو‏ں ودھ بے گناہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/1999/01/20/rights-group-decries-missed-opportunity-prosecute-pkk-leader|title=Rights Group Decries Missed Opportunity to Prosecute PKK Leader|date=20 January 1999|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> جون 2011 دے انتخابات وچ کرد شمارے دے مصنف نیل ستانہ دے مطابق ، شہریاں اُتے پی دے کے حملے اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ تنظیم نو‏‏ں ایہ معلوم نئيں ہوئے جاندا اے کہ ایہ انہاں دے بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="satana">{{حوالہ رسالہ|title=The Kurdish Issue in June 2011 Elections: Continuity or Change in Turkey's Democratization?}}</ref> ==== قتل عام ==== 23 جنوری 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے ملیشیاواں نے [[صوبہ شرناق|صوبہ]] ارناک دے شہر اورٹا بğ وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 8 خواتین تے 2 بچےآں سمیت 8 شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>[[Mehmet Ali Birand]], APO ve PKK. Istanbul 1992</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Özçağlayan|first=Mehmet|date=2019-08-01|title=Gramsci'nin Hegemonya Kuramı Bağlamında Nükleer Karşıtı Hareketin Milliyet Gazetesindeki Temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000)|journal=İnsan Ve İnsan Dergisi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=A.A|title=Terör kurbanları 22 yıl sonra anıldı|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/teror-kurbanlari-22-yil-sonra-anildi-10861299|accessdate=2020-03-08|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr}}</ref> 20 جون 1987 نو‏‏ں ، تنظیم نے [[ترکی|ترکی دے]] [[صوبہ ماردین|صوبہ]] مردین دے پنڈ پیناراسک وچ اک قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ 30 تو‏ں ودھ افراد ، خاص طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=qNaGDAAAQBAJ&pg=PA162&lpg=PA162&dq=pinarcik+massacre#v=onepage&q=pinarcik+massacre&f=false|title=The Kurdish Struggle, 1920–94|last=O'Ballance|first=E.|date=18 December 1995|publisher=Springer|isbn=978-0-230-37742-4|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1987/07/10/world/kurdish-rebels-kill-20-in-2-villages-in-turkey.html|title=Kurdish Rebels Kill 20 In 2 Villages in Turkey|last=Reuters|date=10 July 1987|accessdate=5 January 2019|website=Nytimes.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago|title=PKK murdered 30 peasants in Pınarcık this day 30 years ago|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=23 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623033403/http://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago}}</ref> 8 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 16 تو‏ں زیادہ شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت خواتین تے بچےآں د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cinarinsesi.com/history-of-pkks-massacres-152077h.htm|title=History of PKK's massacres|date=30 June 2018|website=Çınarın Sesi|accessdate=5 January 2019}}</ref> 18 اگست 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے جنگجوواں نے [[ترکی|ترکی دے]] شہر [[سعرد|سیرت]] وچ 25 تو‏ں ودھ افراد دا قتل عام کيتا۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے ، بُڈھے تے خواتین سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/02/21/pkknin-sucustu-belgeleri|title=Bebek öldürüp...|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، گوریلااں دے اک گروہ نے اِفِتِکاوِک شہر اُتے حملہ کيتا ، جس وچ دس افراد ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ہلاک شدگان بنیادی طور اُتے بچے تے حاملہ خواتین سن۔ <ref name="ilkha.com">{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres|title=History of PKK's massacres|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716070343/https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres}}</ref> 10 جون 1990 نو‏‏ں ، گرنیلاں دے اک گروہ نے آرنک دے گلکونک ضلع وچ واقعیریم پنڈ اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ 27 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین تے بچے سن ۔ اس واقعہ نو‏‏ں اویورملی قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/?id=1A9vDivZRmgC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=cevrimli+massacre#v=onepage&q=cevrimli+massacre&f=false|title=HUMAN RIGHTS WATCH WORLD REPORT 1990 An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991|publisher=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 مارچ 1990 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں نے اک سڑک بلاک کردتی جتھ‏ے انہاں نے 9 انجینئرز تے اک کارکن نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="grim11">{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/05/20/pkk-terrorists-long-history-of-attacking-civilians-a-grim-timeline|title=PKK terrorists' long history of attacking civilians: A grim timeline|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 15 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے پزارسک تے ایلاینسریٹ ضلعے دے دیہاتاں وچ 9 گھراں نو‏‏ں گھراں وچ جلیا ک‏ے ہلاک کردتا۔ متاثرین جو بنیادی طور اُتے خواتین تے بچے سن انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پی دے کے دے ماہانہ رسالہ سیرکسویبون وچ جاسوس تے مخبر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="grim11"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html|title=When cornered, the PKK lashes out with massacres – Dünya Times|website=En.dunyatimes.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=29 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929210212/http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html}}</ref> 25 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے نے باکرکی ضلع دے اک اسٹور اُتے مولوتوف کاک دے نال حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 7 خواتین تے اک بچہ سمیت 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-01-20|title=Wayback Machine|url=http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120152936/http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archivedate=2016-01-20|accessdate=2020-03-06}}</ref> 22 جون 1992 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے [[باتمان، ترکی|ترکی دے]] شہر [[باتمان، ترکی|باتمان]] وچ پنڈ دے محافظاں دے گھراں اُتے چھاپے وچ دو بچےآں سمیت دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 11 جون 1992 نو‏‏ں ، گوریلاں نے [[تاتوان]] وچ [[تاتوان|رکنے]] والی اک بس تو‏ں 13 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس واقعہ نو‏‏ں تاتواں دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.haberler.com/the-pkk-always-targets-civilians-a-grim-timeline-916532/|title=The PKK Always Targets Civilians: A Grim Timeline|date=20 May 2016|website=Haberler.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے سیرٹ وچ اسکول دے صحن وچ 13 بچےآں سمیت 22 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref name="dhab">{{حوالہ ویب|url=https://dogruhaber.com.tr/haber/313627-pkk-s-derince-massacre/|title=PKK's|website=Doğruhaber Gazetesi – haber, haberler, sondakika haber, haberleri|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1993 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے پی دے کے د‏‏ی حکمت عملی دے بارے وچ مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ * اس دے نتیجے وچ ، تمام معاشی ، سیاسی ، فوجی ، سکیورٹی دے ادارے ، تشکیل تے قوم پرست تنظیماں تے جو انہاں وچ خدمت کردے نيں اوہ نشانہ بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ پی دے کے نے کرد علاقےآں تو‏ں باہر ترک حکا‏م اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔ * پی دے کے ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں ، ثقافتی تے تعلیمی ادارےآں ، قانون سازی تے نمائندہ ادارےآں ، تے "تمام مقامی ساتھیاں تے جمہوریہ ترکی دے لئی کم کرنے والے ایجنٹاں" دے خلاف ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema"/> * ہلاک ہونے والے متعدد افراد غیر مسلح شہری سن ، جو پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار درمیان وچ پھنس گئے سن ، دونے طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref name="hrwdevelopments"/> یکم جنوری 1995 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے دیار باقر دے کلپ دے ہمزلی محلے وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 1 دیہاندی محافظ تے 20 تو‏ں زیادہ عام شہری ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ہلاک ہوگئے۔ یادگار محلے دے متاثرین دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2018/01/02/hamzali-katliami-unutulmadi|title=Hamzalı katliamı unutulmadı|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> ستمبر 1995 وچ ، &nbsp; پی دے کے ممبراں نے چھاپہ ماریا &nbsp; اک کان وچ &nbsp; سیلڈیرن &nbsp; پنڈ ، نو کان کناں نو‏‏ں پھانسی تے دو زخمی۔ حکا‏م دے مطابق ، پی دے کے ممبراں نے کان کناں نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے پھانسی دینے تو‏ں پہلے کھانا لیانے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ تنظیم نے بعد وچ ایہ دعویٰ کردے ہوئے سرکس وبن د‏‏ی اشاعت وچ حملے دا دعوی کيتا سی کہ ہلاک ہونے والے کان کن فوجی تے 'فاشسٹ' سن ۔ <ref name="ilkha.com"/> 31 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) نے [[استنبول|استنبول دے]] [[تقسیم چوک|تکسم چوک]] وچ [[خودکش حملہ|خودکش بم دھماکا]] کيتا ، جس وچ 17 شہری تے 15 پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔ 13 مارچ 2016 نو‏‏ں ، ٹی دے کے اک ممبر نے [[انقرہ]] وچ اک خود کش حملہ کيتا ، جس وچ 37 تو‏ں ودھ شہری ہلاک ہوئے۔ 27 اپریل 2016 نو‏‏ں ، ٹی اے د‏‏ی کی اک خاتون رکن ، ایسر کیلی ، نے ترک شہر [[بورصہ|برسا]] وچ عثمانی دور د‏‏ی اک مسجد دے نیڑے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا ، جس تو‏ں 13 افراد زخمی ہوگئے۔ دو دن بعد ، کرد عسکریت پسند گروپ ٹی اے اے نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://globalnews.ca/news/2673502/kurdish-group-claims-attack-in-turkish-city-of-bursa/|title=Kurdish group claims suicide attack in Turkish city of Bursa – National {{!}} Globalnews.ca|date=2016-05-01|website=globalnews.ca|language=en|accessdate=2019-01-11}}</ref> ==== اغوا ==== ابتدائی مرحلے وچ ، پی دے نے منظم طریقے تو‏ں بچےآں ، مرداں تے خواتین نو‏‏ں اغوا کرکے بھرتی کيتا۔ جیمسٹاون فاؤنڈیشن دے شائع کردہ اشاعت دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں خانداناں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا جنہاں دے بچے پہلے تو‏ں ہی تنظیم د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اس طرح انھاں ساتھیاں وچ تبدیل کردتا گیا۔ بچےآں دا منظم طور اُتے اغوا 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اواخر دے عروج اُتے سی ، جدو‏ں پی دے کے نے ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں تیسری کانگریس دے بعد اپنے مسلح ونگاں د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جھڑپاں وچ مارے جانے دے بعد پی دے کے دا ماہانہ رسالہ سرکس وبن وچ اغوا کیتے گئے متعدد بچےآں نو‏‏ں ہیرو قرار دتا گیا سی۔ کچھ متاثرین جداں انجیل اکگل ، جو اک بچہ د‏‏ی سپاہی اے جو 1990 وچ جدو‏ں اوہ صرف دس سال کيت‏ی سی ، اغوا کيتا گیا سی ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئی تاں اسنو‏ں ماڈل 'انقلابی جنگجو' قرار دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Serxwebun 1997|last=|first=|year=|isbn=|location=|pages=392}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=K4XefrTlSygC&pg=PA40&lpg=PA40&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Understanding International Counter Terrorism: A Professional's Guide to the Operational Art|last=Hunsicker|first=A.|date=5 January 2019|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-905-2|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=GTN0481FXRYC&pg=PA67&lpg=PA67&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Women as Terrorists: Mothers, Recruiters, and Martyrs|last=Cragin|first=Kim|last2=Daly|first2=Sara A.|date=5 January 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-275-98909-5|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref> فیڈریشن آف امریکن سائنسداناں دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1994 دے بعد تو‏ں پی دے کے د‏‏ی اغوا دے ذریعہ جبری بھرتیاں د‏‏ی پالیسی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تنظیم نے اس پالیسی نو‏‏ں تنازعہ دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اپنے بھاری نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|title=A Report on the PKK and Terrorism|last=|first=|date=|website=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2011-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110129024946/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|url-status=dead}}</ref> 2014 وچ ، کرد خانداناں دے اک گروپ نے پی دے کے دے ذریعہ اپنے بچےآں نو‏‏ں جبری طور اُتے بھرتی کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی ، جنوب مشرقی ترک صوبے [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ ٹاؤن ہال دے سامنے دھرنا دتا۔ دو ہفتےآں دے احتجاج دے بعد ، اہل خانہ نے اپنے مغوی بچےآں د‏‏ی واپسی دے مطالبے دے لئی [[بھکھ ہڑتال]] شروع کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/05/29/kurdish-families-protest-against-pkk-over-kidnapped-children|title=Kurdish families protest against PKK over kidnapped children|website=DailySabah|accessdate=2019-01-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/families-start-hunger-strike-in-diyarbakir-for-return-of-children-who-joined-pkk-67570|title=Families start hunger strike in Diyarbakır for return of children who joined PKK – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> 28 مئی 2012 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے [[اغدیر|عیدر]] وچ سڑک د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے کم کرنے والے 10 کارکناں نو‏‏ں اغوا [[اغدیر|کرلیا]] ۔ اک ماہ بعد ، عسکریت پسنداں دے اک ہور گروپ نے [[دیار بکر|دیار باقر]] تے [[بینگول|بنگول دے]] درمیان سڑک بلاک کردتی تے اک برطانوی سیاح نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militants-kidnap-british-tourist-in-turkey--22307|title=PKK militants kidnap British tourist in Turkey – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> ==== دہشت گردی ==== 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، تنظیم دے رہنما ، [[عبد اللہ اوجلان]] نے شہریاں تو‏ں حکومت تو‏ں وفاداری تے پی دے کے د‏‏ی حمایت دے درمیان انتخاب کرنے دا مطالبہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہریاں ، ڈاکٹراں ، کرد اشرافیہ ، ادارےآں ، اسکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ اسپتالاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] مہم چلا‏ئی گئی۔ . ہزاراں افراد حکومت کیت‏‏ی خدمت یا صرف اس تنظیم د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مارے گئے۔ ہور برآں ، سیکڑاں اسکول جلا دتے گئے تے 217 تو‏ں زیادہ استاداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ پی دے کے نے اسکولاں نو‏‏ں "ترک استعمار دے نشان" دے طور اُتے دیکھیا جس دا تعلق "نوآبادیات‏ی امتیازی نظام" تو‏ں سی تے استاداں دے قتل دا اک جواز ایہ سی کہ انہاں نے کرد بچےآں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی تعلیم دی۔ <ref name="davidp1"/> In the early 1990s, the organization began to bomb civilian targets and commit massacres against innocent civilians after the government refused to negotiate. According to Jessica Stanton, an associate professor in the global policy area, the shift in PKK tactics was a direct response to government behavior. [[Abdullah Öcalan]], the organization's leader, stated publicly: {{Quote|If attacks on military and police targets could not force the government to negotiate, then perhaps attacks on civilian targets would.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA221&lpg=PA221&dq=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book#v=onepage&q=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|first=Jessica A.|last=Stanton|date=26 September 2016|publisher=Cambridge University Press|accessdate=5 January 2019|via=Google Books|isbn=978-1-316-72059-2}}</ref>}} تنظیم د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی مہم اِنّی سفاک سی کہ اس نے تنظیم دے اندر تنقید دا وی سبب بنیا۔ تنظیم د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران ، تنظیم دے کچھ ارکان نے شہریاں دے خلاف حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا جس نے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کيتا لیکن انہاں دا خاتمہ نئيں ہويا۔ ایہ تنظیم شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنے ، سیاحاں دے تھ‏‏اںو‏اں تے ہوٹلاں اُتے بمباری تے سیاحاں نو‏‏ں اغوا کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، تے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس نے لگ بھگ 7،000 شہری ہلاکتاں دا ذمہ دار دیکھیا ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، محکمہ خارجہ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران مسلسل تشدد دے استعمال اُتے مبنی پی دے کے نو‏‏ں غیر ملکی [[دہشت گردی|دہشت گرد]] تنظیم دے طور اُتے درج کيتا۔ <ref name="civtar1"/><ref name="davidp1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YSwrDwAAQBAJ&pg=PA55&lpg=PA55&dq=pkk+third+congress+1986#v=onepage&q=pkk%20third%20congress%201986&f=false|title=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East|last=Phillips|first=David L.|date=2017-07-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-48037-6|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/08/31/pkk-killing-kurds-under-the-guise-of-protecting-their-rights|title=PKK killing Kurds under the guise of protecting their rights|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/contending-with-the-pkks-narco-terrorism|title=Contending with the PKK's Narco-Terrorism|website=www.washingtoninstitute.org|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، تنظیم نے ڈیرنس قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ اک ہی خاندان دے 22 افراد ہلاک ہوئے۔ ریاست ، ریاست دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کرنے دے بعد خواتین ، بچےآں تے بچےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں سزائے موت دتی گئی۔ پی دے کے نے ایداں دے بیکرز نو‏‏ں وی پھانسی دتی جس نے فوجی اڈاں تک روٹی پہنچیا دتی ، جلانے تے انہاں ایندھن اسٹیشناں دے مالکان نو‏‏ں ہلاک کردتا جو انہاں علاقےآں وچ اہلکاراں د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں وچ اوہ سرگرم سن ۔ انہاں نے ترک اخبارات د‏‏ی تقسیم تے ترک ٹیلی ویژن چینلز نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں منع کيتا ، جس تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں اپنا اینٹینا ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کسی وی ترک سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے جے اوہ مقامی دفاتر دے لئی انتخاب لڑنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں پی دے کے د‏‏ی منظوری لینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YbxrBgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Turkey: facing a new millennium: Coping with intertwined conflicts|last=Nachmani|first=Amikam|date=2009|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-559-5}}</ref> 1997 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] رپورٹس دے مطابق ، پی دے کے نے 1980 دے دہائی وچ کُرد کساناں تے اس دے اپنے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ہلاک کيتا۔ درجناں کرد شہریاں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں ہلاک کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں شبہ سی کہ انہاں دے ساتھی یا مخبر ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 1996 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "جنوری 1996 وچ [ترک] حکومت نے اعلان کيتا کہ پی دے کے نے [[گوچلوکوناک|گلکونک دے]] دور دراز پنڈ دے نیڑے 11 افراد دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ متاثرین وچو‏ں ست مقامی پنڈ دے محافظ دستےآں دے رکن سن ۔ " <ref name="dhab"/> 1995 تو‏ں 1999 دے درمیان ، تنظیم د‏‏ی 'خود کش گوریلا ٹیماں' ، جو بنیادی طور اُتے خواتین اُتے مشتمل سن ، ترکی وچ ہونے والے 21 خود کش دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سن۔ <ref name="davidp1"/> 6 نومبر 2018 نو‏‏ں ، اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے انصاف دے پروگرام دے لئی اپنے انعامات وچ پی دے کے دے تن اعلیٰ ایگزیکٹوز ، مراد کرائیلان ، سیمیل بائیک تے ڈوران کالکان نو‏‏ں درج کيتا ، جسنو‏ں انسداد دہشت گردی دے لئی امریکی محکمہ خارجہ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ دنیا دے انتہائی مطلوب دہشت گرداں دے ناں تے معلومات درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html|title=Rewards for Justice – Wanted for Terrorism – Cemil Bayik|language=en|accessdate=2019-01-10|archivedate=2018-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108184800/https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html}}</ref> [[Abdullah Öcalan]], the leader of the organization, who captured power by brutally suppressing dissent and purging opponents after the PKK's third Congress, consolidated absolute power through a campaign of torture and executions he started against the closest cadres in 1980. Only in 1986, the PKK executed more than sixty of its members, including [[Mahsum Korkmaz]], who is believed to have been murdered during the clashes on 28 March 1986.<ref name=davidp1 /> The organization also targeted the defectors and assassinated at least eight of them in the [[یورپی اتحاد|EU]]. Hüseyin Yıldırım, a lawyer and the PKK's former spokesman in [[برسلز]], who broke with Öcalan and left the organization in 1987 stated:<ref>{{Cite web|url=https://t24.com.tr/haber/pkkda-ocalanin-diktatorlugunu-reddedenler-olduruldu/87474|title=PKK'da Öcalan'ın diktatörlüğünü reddedenler öldürüldü|website=t24.com.tr|access-date=2019-01-07}}</ref> {{Quote|The PKK executed many of its members. The revolutionaries I knew, whom I trusted, were shot. Many people, regardless of whether they were women or children, were killed in the country. Öcalan wanted to be accepted through violence. Many people were killed in [[وادی بقاع]] (old training camps). If you dig, you will find corpses.}} 27 ستمبر 2017 نو‏‏ں ، تنظیم نے محمود بزنسیر نو‏‏ں اغوا کرکے پھانسی دے دتی جس اُتے غلطی تو‏ں اک مخبر ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.diken.com.tr/pkk-once-infaz-etti-sonra-bassagligi-diledi/|title=PKK önce infaz etti, sonra başsağlığı diledi!|date=2018-10-02|website=Diken|language=en-US|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 جون 2017 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 23 سال دے استاد نکمٹین یلماز نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ تنظیم دے مسلح ونگ ایچ پی جی نے انہاں اُتے جاسوس ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/06/22/pkk-terrorists-kidnap-murder-young-teacher-in-eastern-turkey|title=PKK terrorists kidnap, murder young teacher in eastern Turkey|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2017 وچ ، سرکاری خبر رساں ایجنسی ، روزنامہ صباح نے اطلاع دتی اے کہ 2007 دے بعد تو‏ں 570 پی دے کے ممبران ترک سیکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیار ڈالے ہوئے پی دے کے ممبراں دے اعترافات تو‏ں مرتب کيتی جانے والی انہاں رپورٹاں وچ تنظیم دے اندر پھانسیاں تے تشدد دے طریقےآں د‏‏ی تفصیلات سامنے آئی ني‏‏‏‏ں۔ تنظیم دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کرنے اُتے پی دے کے دے دو ممبران ، ہارون کوئر تے یوسف برسن نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ممبراں نو‏‏ں صرف مقامی کمانڈراں دے احکامات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ ہور برآں ، اس رپورٹ وچ تنظیم دے اندر عصمت دری تے جنسی استحصال دے نال نال دھمکیو‏ں دے کچھ مقدمات درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|title=Former militants expose PKK torture, execution of members|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=24 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224220351/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|url-status=dead}}</ref> 25 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، 6 بچےآں دے والد میوولت بینگی نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے گوریلااں نے بجلی دے ٹاور تو‏ں بنھ دتا سی ، جس نے مبینہ طور اُتے اس اُتے اے دے پارٹی دے ساتھی ہونے دا الزام لگیا کر پھانسی نو‏‏ں جائز قرار دتا سی ، جس نے اس نے انتخابی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں سن۔ 24 جون دے انتخابات دے دوران اپنے ضلع دے بیلٹ بکس پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/dogubayazitta-pkk-infazi-iddiasi-olu-bulundular-40879026|title=İlçeyi karıştıran iddia! PKK infaz etti...|website=Hurriyet.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== بچے سپاہی ==== ٹی ای پی اے وی تھنک ٹینک دے مطابق جس نے 2001 تے 2011 دے درمیان اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے 1،362 پی دے کے جنگجوواں د‏‏ی شناخت اُتے تحقیق کيت‏ی سی ، بھرتی ہونے والےآں وچو‏ں 42 فیصد 18 سال تو‏ں کم عمر سن ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی اس وقت 15 سال تو‏ں کم عمر سن بھرتی کی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|title=USA: PKK Taking Children as Weapons in Turkey – Anadolu Türk Haber|website=Anadoluturkhaber.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> ایہ تنظیم ہن وی فعال طور اُتے چائلڈ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کررہی اے تے اس اُتے ترک سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 2،000 تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں اغوا کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو)]] ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ (یو این)]] تے [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] تازہ ترین آزاد اطلاعات نے 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنظیم تے اس دے مسلح ونگاں دے ذریعہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تنظیم بچےآں نو‏‏ں منشیات دے کاروبار وچ استعمال کردی سی۔ <ref name="hrwf.eu"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2016/12/22/iraq-armed-groups-using-child-soldiers-0|title=Iraq: Armed Groups Using Child Soldiers|date=22 December 2016|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/498805c428.html|title=Refworld – Child Soldiers Global Report 2001 – Turkey|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf|title=Child Soldiers : Global Report 2008|website=Justice.gov|accessdate=5 January 2019|archivedate=28 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628062439/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf}}</ref> 2008 وچ ، چائلڈ سولجرز انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1998 وچ پی دے کے دے پاس عراق وچ مقیم تے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ سرگرم فورسز وچ 3،000 چائلڈ سپاہی رکھنے دے بارے وچ خیال کيتا گیا سی۔ ==== منشیات د‏‏ی اسمگلنگ ==== 2011 وچ ، [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم|اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم (یو این او ڈی سی) دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عراق وچ عدم استحکا‏م نے پی دے کے نو‏‏ں ہیروئن دے تبادلے دے نقطہ دے طور اُتے عراق د‏‏ی نشوونما تے استعمال کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پی دے کے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران تے عراق د‏‏ی سرحداں تو‏ں ترکی نو‏‏ں سمگل د‏‏ی جانے والی اک کلو ہیروئن ٹیکس جمع کرنے د‏‏ی اطلاع ملی سی ، جس تو‏ں ممکنہ منافع سالانہ 200 ملین امریکی ڈالر تک پہنچ گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf|title=THE GLOBAL AFGHAN OPIUM TRADE : A Threat Assessment|website=Unodc.org|accessdate=28 December 2018}}</ref> ايس‏ے سال یورپی پولیس آفس (یوروپول) دے ذریعہ شائع ہونے والی اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم منی لانڈرنگ ، غیر قانونی منشیات تے انسانی سمگلنگ دے نال نال یورپی یونین دے اندر تے باہر غیر قانونی امیگریشن وچ اپنی سرگرمیاں فنڈز تے چلانے دے لئی سرگرم عمل ا‏‏ے۔ <ref name="europa.eu">{{حوالہ ویب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/te-sat2011_0.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report|website=Europol.europa.eu|accessdate=28 December 2018}}</ref> 2012 وچ ، امریکی محکمہ خزانہ دے دفتر برائے غیر ملکی اثاثےآں اُتے قابو پانے والا دفتر (آفس) نے چار مولڈوواں نال تعلق رکھنے والے افراد زیان الدین گیلری ، سرکیز اکلوت تے عمیر بوزٹائپ نو‏‏ں یورپ وچ پی دے کے د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے لئی خصوصی طور اُتے نامزد منشیات اسمگلر نامزد کرنے دا اعلان کيتا۔ .او اے اے سی دے مطابق ، زیئینڈنگ گیلری د‏‏ی شناخت پی دے کے دے اک اعلیٰ درجے دے ممبر دے طور اُتے ہوئی جدو‏ں کہ دو ہور مبینہ طور اُتے محض پی دے کے کارکن سن ۔ او اے اے سی نے دسیا کہ [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] پی دے کے د‏‏ی اک مجرمانہ سرگرمی اے جو ترکی حکومت تو‏ں لڑنے دے لئی اسلحہ تے مواد حاصل کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg1406.aspx|title=Treasury Sanctions Supporters of the Kurdistan Workers Party (PKK) Tied to Drug Trafficking in Europe|website=www.treasury.gov|accessdate=2019-01-09}}</ref> == ہور ویکھو == * [[عراقی - کرد تنازعہ]] * [[ایران وچ کرد علیحدگی پسندی|ایرانی - کرد تنازعہ]] * [[کرد – شام دا تنازعہ|شام تے کردتنازعہ]] * [[عراق – ترکی بارڈر]] * [[شمالی عراق وچ ترک مسلح افواج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ترکی وچ ماؤنواز شورش]] * [[کرد – ترک تنازعہ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی شمولیت]] == نوٹ == {{حوالے|group=note}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{Kurdish–Turkish conflict}} {{Turkey topics}} {{Middle East conflicts}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ترک کردتی کشمکش]] [[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ترکی وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ترکی وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:عراقی کردستان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:نیم محفوظ شدہ صفحات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] lmn5nosaye36f4z79dxncliikrwm2rp 0 90542 706882 640989 2026-05-09T16:00:52Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:1967-12_1967年_毛泽东与安娜·斯特朗.jpg|1967-12_1967年_毛泽东与安娜·斯特朗.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): [[:c:Commons:Deletion requests/ 706882 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|title=چین سوویت تقسیم|partof=[[سرد جنگ]] تے [[چین - سوویت تعلقات]]|image=Mao Tsé-toung, portrait en buste, assis, faisant face à Nikita Khrouchtchev, pendant la visite du chef russe 1958 à Pékin.jpg|caption=چین تے سوویت تقسیم دے دو سال بعد ، پی آر سی دے چیئرمین ماؤ زیڈونگ 1958 وچ سوویت وزیر اعظم نکیتا خروشیف دے میزبان سن ۔|date=1956–1966<ref>{{cite book|title=Cold War: The Essential Reference Guide|url=https://books.google.com/books?id=NRfWxeBOQ3MC|editor1-first=James R. |editor1-last=Arnold|editor2-first= Roberta|editor2-last=Wiener|first=Lorenz|last=Lüthi|chapter=Sino-Soviet Split (1956–1966)|pages=190–193|year=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-004-1}}</ref>|causes=سوویت یونین دے [[ڈی اسٹالنائزیشن]] ، [[تجزیہ پسندی (مارکسزم)| تجزیہ پسندی]] تے [[ماؤ ازم]]|result=سہ رخی سرد جنگ تے [[مشرقی بلاک]] اتحادیاں دے لئی دو طرفہ مقابلہ|methods=[[پراکسی وار]] ، [[پروپیگنڈا]] تے [[چین - سوویت سرحدی تنازع]]|place=}} '''چین تے سوویت تقسیم''' (1956–1966) عوامی جمہوریہ [[چین]] (PRC) تے [[سوویت اتحاد|سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی یونین دے]] وچکار سیاسی تعلقات دا ٹوٹنا سی ، جس د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی مختلف تشریحات تے عملی درخواستاں تو‏ں پیدا ہونے والی نظریا‏تی رفاقت سی۔ [[مارکسزم – لینن ازم|مارکسزم-لینن ازم]] ، جداں کہ [[سرد جنگ]] (1945–1991) دے دوران انہاں دے متعلقہ [[جغرافیائی سیاسیات|جغرافیائی سیاست]] تو‏ں متاثر سی۔ <ref name="World History 2000. p. 769">''Chambers Dictionary of World History'', B.P.Lenman, T. Anderson, Editors, Chambers: Edinburgh. 2000. p. 769.</ref> 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سوویت سوسائٹیاں نے آرتھوڈوکس مارکسزم د‏‏ی تشریح دے بارے وچ مباحثے دے بارے وچ یو ایس ایس آر د‏‏ی قومی [[غیر اسٹالنیانا|ڈی اسٹالنائزیشن]] د‏‏ی پالیسیاں تے مغربی دنیا دے نال بین الاقوامی پرامن بقائے باہمی دے بارے وچ خاص تنازعات بن گئے ، جس نو‏‏ں ماو نے ترمیم پسندی دے طور اُتے فیصلہ کيتا۔ اس نظریا‏تی پس منظر دے خلاف ، چین نے مغرب دے بارے وچ اک متصادم مؤقف اپنایا ، تے [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] تے مغربی گروپ دے وچکار یو ایس ایس آر د‏‏ی پرامن بقائے باہمی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں عوامی طور اُتے مسترد کردتا۔ اس دے علاوہ ، چین نے [[بھارت|ہندوستان دے]] نال سوویت تعلقات نو‏‏ں ناراض کيتا ، تے ماسکو نو‏‏ں خوف سی کہ ماو نیوکلیائی جنگ کيت‏ی ہولناکیو‏ں دے بارے وچ زیادہ پرجوش ني‏‏‏‏ں۔ <ref>John W. Garver, ''China's Quest: The History of the Foreign Relations of the People's Republic'' (2016) pp 113-45.</ref> 1956 وچ ، [[نکیتا خروشیف|نکیتا خروشیف]] نے ''شخصیت پرستی تے اس دے نتائج'' (25 فروری 1956) د‏‏ی تقریر وچ اسٹالن تے [[نکیتا خروشچیف|اسٹالنیت]] د‏‏ی مذمت کيتی تے یو ایس ایس آر د‏‏ی [[غیر اسٹالنیانا|ڈی اسٹالنائزیشن]] دا آغاز کيتا۔ ماؤ تے چینی قیادت پریشان ہوگئے جدو‏ں PRC تے یو ایس ایس آر نے لیننسٹ نظریہ د‏‏ی اپنی تشریحات تے اطلاق وچ آہستہ آہستہ موڑ دتا۔ 1961 تک ، انہاں دے پیچیدہ نظریا‏تی اختلافات نے پی آر سی د‏‏ی سوویت کمیونزم د‏‏ی باضابطہ مذمت نو‏‏ں اشتعال دلانے دے لئی سوویت اشتراکی اتحاد وچ "ترمیم پسند غداراں" دا کم قرار دتا۔ <ref name="World History 2000. p. 769">''Chambers Dictionary of World History'', B.P.Lenman, T. Anderson, Editors, Chambers: Edinburgh. 2000. p. 769.</ref> مشرقی بلاک دے ملکاں دے ل S ، چین تے سوویت تقسیم دا سوال ایہ سی کہ عالمی کمیونزم دے لئی انقلاب د‏‏ی راہنمائی کون کريں گا ، تے دنیا د‏‏ی آوارہ پارٹیاں کس تو‏ں سیاسی مشورے ، مالی امداد تے فوجی امداد دے لئی رجوع کرن گی: چین نو‏‏ں یا سوویت یونین کو؟ اس رگ وچ ، یو ایس ایس آر تے پی آر سی نے اپنے اثر و رسوخ دے سلسلے وچ ملکاں تو‏ں وابستہ پارٹیاں دے ذریعہ عالمی کمیونزم د‏‏ی قیادت دے لئی مقابلہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Scalapino|first1=Robert A.|year=1964|title=Sino-Soviet Competition in Africa|volume=42|pages=640–654}}</ref> مغربی دنیا وچ ، چین-سوویت تقسیم نے دو قطبی سرد جنگ نو‏‏ں سہ رخی قطبی سرد جنگ وچ تبدیل کردتا ، اک جغرافیائی سیاسی واقعہ اِنّا ہی اہ‏م اے جِنّا اہ‏م [[دیوار برلن|برلن وال]] (1961) ، کیوبا میزائل بحران نو‏‏ں ختم کرنے (1962) دے خاتمے د‏‏ی طرح ) ، تے [[جنگ ویت نام|ویتنام جنگ دا]] خاتمہ (1955–1975) ، کیونجے اس رقابت نے 1972 دے چین دے نکسن دورے دے نال ہی ماو دے چین تے امریکی تعلقات نو‏‏ں سمجھنے وچ مدد کيتی۔ اس دے علاوہ ، چین تے سوویت تقسیم دے واقعات نے وی یک سنگی کمیونزم دے تصور نو‏‏ں تقویت دتی ، مغربی خیال کہ کمیونسٹ اقوام مشترکہ طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے جغرافیائی سیاست دے بعد اجتماعی طور اُتے اک ایکٹین اداکار نيں ، خاص طور اُتے ویتنام جنگ وچ 1947–1950 دے دوران ، جدو‏ں امریکا نے [[پہلی ہند چین جنگ|پہلی]] ہندونا چین (1946–1954) وچ مداخلت کيتی۔ <ref>Rothbard, Murray N. "The Myth of Monolithic Communism", ''Libertarian Review'', Vol. 8., No. 1 (February 1979), p.&nbsp;32.</ref>تاریخی طور اُتے ، چین تے سوویت تقسیم نے مارکسسٹ – لیننسٹ ریئلپولک نو‏‏ں سہولت فراہ‏م د‏‏ی جس دے نال ماؤ نے دیر تو‏ں چلنے والی سرد جنگ (1956–1991) دے سہ رخی جغرافیائی سیاست (پی آر سی – یو ایس اے R یو ایس ایس آر) دے نال نال کواڈ پولر جیو پولیٹکس ( PRC-UK-USA-USSR) 1956 دے [[سوئز بحران]] تک۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lorenz M. Lüthi|publisher=Princeton UP|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5|page=1}}</ref> == اصل == === باہمی تعاون دے نال جھگڑا کرنا === [[فائل:重慶會談 蔣介石與毛澤東.jpg|کھبے|thumb|250x250px| دوسری جنگ عظیم (1939–45) دے ایشین تھیٹر وچ ، دے ایم ٹی دے جرنلسیمو چیانگ کِ شیک نے تیزی دے نال سی پی سی دے کمیونسٹ ماؤ زیڈونگ دے نال دوسری سینو - جاپان جنگ (1937–45) تو‏ں ہچکچاہٹ دے طور اُتے لڑنے دے لئی اتحاد کيتا۔ شاہی جاپان نو‏‏ں چین تو‏ں بے دخل کرنے دے ل be جنگ جنگ دے بعد ، انہاں نے چینی خانہ جنگی (1946–49) دوبارہ شروع کيتی۔ ]] [[دوسری جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگ]] (1939–45) دے دوران ، [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] (سی پی سی) تے قوم پرست [[کومنتانگ|کوومنٹیانگ]] پارٹی (کے ایم ٹی) نے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان]] نو‏‏ں چین تو‏ں بے دخل کرنے ، شکست دینے تے ملک بدر کرنے دے لئی اپنی خانہ جنگی نو‏‏ں اک طرف رکھ دتا۔ اس مقصد دے لئی ، سوویت رہنما ، [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے ، سی پی سی دے رہنما ، [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ نو‏‏ں]] ، دے ایم ٹی دے رہنما ، جنرل سنیمو [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائ شیک دے]] نال [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین-جاپان جنگ]] (1937–1945) لڑنے وچ تعاون کرنے دا حکم دتا۔ جاپان دے ہتھیار سُٹن دے بعد (15 اگست 1945) ، سی پی سی تے دے ایم ٹی نے اپنی خانہ جنگی دوبارہ شروع د‏‏ی ، جسنو‏ں 1949 وچ کمیونسٹ نے جیت لیا۔ <ref>Vladislav Zubok and Constantine Pleshakov, ''Inside the Kremlin's Cold War: From Stalin to Khrushchev'' (1996) p. 56.</ref> جنگ دے اختتام اُتے ، اسٹالن نے ماؤ نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ اس وقت سیاسی اقتدار اُتے قبضہ نہ کرن ، تے اس دے بجائے ، یو ایس ایس آر – دے ایم ٹی دے دوستی تے اتحاد دے معاہدے (1945) د‏‏ی وجہ تو‏ں چیانگ دے نال تعاون کرن۔ کمیونسٹ یکجہت‏ی وچ ، ماؤ اسٹالن د‏‏ی حمایت کردا سی۔ <ref>''Dictionary of Wars'', Third Edition (2007), George Childs Kohn, Ed., p.&nbsp;121.</ref> فیر وی ، جاپانی ہتھیار سُٹن دے تن ماہ بعد ، نومبر 1945 وچ ، جدو‏ں چیانگ نے [[تانو اوریانخائی]] (منگولیا) نو‏‏ں سوویت یونین دے نال الحاق کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی تاں ، اسٹالن نے اس معاہدے نو‏‏ں توڑ دتا جس وچ منچوریا (ماؤ علاقائی کنٹرول دینے) تو‏ں ریڈ آرمی د‏‏ی دستبرداری د‏‏ی ضرورت سی۔ چینی کمیونسٹاں نو‏‏ں جاپانی بچ جانے والے اسلحہ دینے دے لئی۔ <ref>Sergei N. Goncharov, John W. Lewis, and Litai Xue, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (Stanford UP, 1993), pp 2-14.</ref><ref>O. Edmund Clubb, ''China and Russia: The Great Game'' (Columbia UP, 1972) pp 344-72.</ref> جنگ دے بعد 1945–1950 دے عرصہ وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اپنی قوم پرست سیاسی جماعت چیانگ ، تے [[قومی انقلابی فوج]] نو‏‏ں جزوی طور اُتے مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، واشنگٹن نے کمیونسٹاں دے نال مشترکہ حکومت بنانے دے لئی چیانگ اُتے بہت دباؤ ڈالیا۔ امریکی ایلچی [[جارج مارشل]] نے چین وچ 13 ماہ بغیر امن دے دلال وچ کامیابی دے لئی گزارے۔ <ref>Daniel Kurtz-Phelan, ''The China Mission: George Marshall's Unfinished War, 1945–1947'' (2018).</ref> اختتام اُتے ، دے ایم ٹی تے سی پی سی دے وچکار [[چینی خانہ جنگی]] (1947–1949) دے تن سالہ دور وچ ، [[چین دا کمیونسٹ انقلاب|چینی کمیونسٹ انقلاب]] (1946–1949) نے شکست کھا کر KMT نو‏‏ں براعظم چین تو‏ں بے دخل کردتا۔ اس دے نتیجے وچ ، دے ایم ٹی تائیوان (دسمبر 1949) نو‏‏ں پِچھے ہٹ گیا ۔ === چینی کمیونسٹ انقلاب === چین وچ اک سوشلسٹ ریاست دا ادراک کرنے دے خواہاں [[اشتمالیت|کمیونزم دے]] اک انقلابی نظریہ ساز دے طور اُتے ، ماؤ نے آرتھوڈوکس مارکسزم دے شہری نظریے نو‏‏ں ترقی یافتہ بنایا تے اس تو‏ں پہلے صنعتی چین تے چینی عوام دے زرعی حالات اُتے عملی اطلاق کيتا۔ <ref>Lüthi, Lorenz M. Historical Background, 1921–1955, ''The Sino–Soviet split: Cold War in the Communist World'' (2008) p. 26.</ref> ماؤس دا مارکسیفک سینیفیکیشن ، چینی خصوصیات دے حامل سوشلزم نے ، اک ملک تے عوام د‏‏ی تیز تر جدید کاری دا احساس کرنے دے لئی سیاسی عملیت پسندی نو‏‏ں پہلی ترجیح دے طور اُتے قائم کيتا۔ تے نظریا‏تی آرتھوڈوکیس نو‏‏ں ثانوی ترجیح سمجھیا جاندا اے ، کیونجے 19 ويں صدی وچ آرتھوڈوکس مارکسزم صنعتی [[مغربی یورپ|مغربی یورپ دے]] معاشرتی تے معاشی حالات دے عملی اطلاق دے لئی شروع ہويا سی۔ <ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third Edition (1999) Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds., p.&nbsp;501.</ref> 1947 وچ ، دے ایم ٹی قوم پرستاں دے خلاف چینی کمیونسٹ انقلاب برپا کرنے دے دوران ، ماو نے چین دے سوشلسٹ مستقب‏‏ل د‏‏ی وضاحت کرنے والی سیاسی دستاویزات دے نال ، امریکی صحافی انا لوئس مضبوط نو‏‏ں مغرب روانہ کيتا ، تے کہیا کہ اوہ "انھاں ریاستہائے متحدہ تے یوروپ وچ پارٹی رہنماواں نو‏‏ں دکھاواں۔ "، چینی کمیونسٹ انقلاب دے بارے وچ انہاں د‏‏ی بہتر معلومات دے لئی ، لیکن ایہ کہ" انہاں نو‏ں ماسکو لے جانا ضروری نئيں سی "۔ ماؤ نے کمیونزم دے اک نظریا‏تی ماہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، "ماؤ تسے تونگ د‏‏ی سوچ" دے مضمون وچ تے سی پی سی دے کمیونسٹ انقلاب دے بارے وچ ، " ''ڈان کمس اپ لائک تھنڈر آؤٹ آف چین'' " نامی کتاب وچ ، انہاں دے بارے وچ اپنی مثبت رپورٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں مضبوط اُتے اعتماد کيتا۔ ''چین وچ آزاد علاقہ جات دا مباشرت اکاؤنٹ'' (1948) ، جس وچ دسیا گیا اے کہ ماؤ دا دانشورانہ کارنامہ "مارکسیزم نو‏‏ں یوروپی [شکل] تو‏ں اک ایشیئک شکل وچ تبدیل کرنا سی .... انہاں طریقےآں تو‏ں جنہاں وچ نہ تاں مارکس تے لینن خواب دیکھ سکدے سن ۔" === چین تے سوویت دوستی دا معاہدہ === 1950 وچ ، ماو تے اسٹالن نے معاہدہ دوستی ، تے اتحاد تے باہمی تعاون (1950–1979) دے ذریعے چین تے سوویت یونین دے قومی مفادات دا تحفظ کيتا۔ اس معاہدے تو‏ں دونے ملکاں دے جغرافیائی سیاسی تعلقات نو‏‏ں تن سطحاں اُتے بہتر بنایا گیا: سیاسی ، فوجی تے معاشی۔ <ref>Lüthi, Lorenz M. ''The Sino–Soviet split: Cold War in the Communist World'' (2008) pp. 31–32.</ref> اسٹالین دے ماؤ تو‏ں وڈے کاروبار وچ $ 300 ملین دا قرض وی شامل سی۔ فوجی امداد ، جے جاپان PRC اُتے حملہ کرے۔ منچوریہ ، پورٹ آرتھر تے [[ڈالیان|ڈیرن]] وچ چینی مشرقی ریلوے دا چینی کنٹرول وچ [[ڈالیان|تبادلہ]] ۔ بدلے وچ ، PRC نے منگول عوامی جمہوریہ (1924–1992) د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ سازگار شرائط دے باوجود ، سوشلسٹ دوستی دے معاہدے وچ پی آر سی نو‏‏ں یو ایس ایس آر د‏‏ی جغرافیائی سیاسی تسلط وچ شامل کيتا گیا سی ، اس دے باوجود ، مشرقی یورپ وچ سوویت سیٹلائٹ ریاستاں د‏‏ی حکومتاں دے برعکس ، یو ایس ایس آر نے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ماؤ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کنٹرول نئيں کيتا۔ چھ سال دے عرصے وچ ، سوویت تے چینی ترجمانیاں تے مارکسزم د‏‏ی اطلاق دے درمیان وڈے فرق لیننزم نے دوستی دے چین-سوویت معاہدے د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref>Crozier, Brian ''The Rise and Fall of the Soviet Empire'' (1999) pp. 142–157.</ref><ref>Peskov, Yuri. "Sixty Years of the Treaty of Friendship, Alliance and Mutual Assistance Between the U.S.S.R. and the PRC, 14 February 1950" ''Far Eastern Affairs'' (2010) 38#1 pp. 100–115.</ref> 1958 وچ ، سوویت معاشی ماہرین د‏‏ی رہنمائی وچ ، PRC نے منصوبہ بند معیشت دے یو ایس ایس آر دے ماڈل دا اطلاق کيتا ، جس نے بھاری صنعت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں پہلی ترجیح دتی ، تے صارفین د‏‏ی اشیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں دوسری ترجیح دتی۔ بعد وچ ، تکنیکی مشیراں د‏‏ی رہنمائی نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے ، ماؤ نے زرعی چین نو‏‏ں صنعتی عوامی جمہوریہ چین وچ تبدیل کرنے دے لئی [[اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ|گریٹ لیپ فارورڈ]] (1958–1962) تیار کيتا ، جس تو‏ں لوکاں تے زمین دے تباہ کن نتائج برآمد ہوئے۔ زرعی پیداوا‏‏ر دے لئی ماؤ دے غیر حقیقت پسندانہ اہداف نو‏‏ں ادھورا چھڈ دتا ، ناقص منصوبہ بندی تے ادراک د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جس نے پینڈو فاقہ کشی نو‏‏ں بڑھاوا دتا تے [[عظیم چینی قحط]] (1959–1961) د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا ، جس دا نتیجہ تن سال خشک سالی تے خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ <ref>Lüthi, Lorenz M. ''The Sino–Soviet Split: Cold War in the Communist World'' (2008) p. 31.</ref><ref>[[Shen Zhihua|Shen, Zhihua]] and Xia, Yafeng. "The Great Leap Forward, the People's Commune and the Sino-Soviet split" ''Journal of contemporary China'' 20.72 (2011): pp. 861–880.</ref> === سوشلسٹ تعلقات ٹھیک ہوگئے === 1954 وچ ، وزیر اعظم [[نکیتا خروشچیف|نکیتا خروشیف]] نے یو ایس ایس آر تے پی آر سی دے وچکار تجارتی معاہداں ، اسٹالین د‏‏ی PRC تو‏ں معاشی ناانصافی د‏‏ی باضابطہ اعتراف ، پندرہ صنعتی ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں ، تے تکنیکی ماہرین دے تبادلے (c. 10،000) تے سیاسی مشیراں (c. 1،500) دے ذریعے تعلقات د‏‏ی مرمت کيتی۔ ) ، جدو‏ں کہ چینی مزدوراں نو‏‏ں سائبیریا وچ دستی کارکناں د‏‏ی کمی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ سوشلسٹ اقوام دے وچکار اس طرح دے معاشی تعلقات دے باوجود ، PRC دے ماؤ تے یو ایس ایس آر دے خروشیف ذا‏تی تے نظریا‏تی طور اُتے اک دوسرے نو‏‏ں ناپسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Luthi40">{{حوالہ کتاب|title=The Sino–Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Luthi|first=Lorenz|date=2008|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-13590-8|location=Princeton, NJ|pages=39–40|chapter=Historical Background, 1921–1955}}</ref> حالے تک ، 1955 تک ، خروش شیف دے ماؤ تے چینیاں دے نال سوویت تعلقات د‏‏ی مرمت دے نتیجے وچ ، پی آر سی د‏‏ی 60 فیصد برآمدات 1953 وچ شروع ہونے والی چین دے پنج سالہ منصوبےآں دے ذریعہ ، یو ایس ایس آر نو‏‏ں چلی گئياں۔ === ڈی اسٹالنائزیشن دے تنازعات === [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruschtschow.jpg|thumb| چین سوویت تقسیم (1956–1966) پریمیئر خروشیف د‏‏ی ڈی اسٹالنائزیشن د‏‏ی پالیسیاں تے پرامن بقائے باہمی تے ماؤ زیڈونگ د‏‏ی بیلیکوز تے اسٹالنسٹ پالیسیاں دے وچکار نظریا‏تی تصادم تو‏ں پیدا ہويا۔ ]] 1956 دے اوائل وچ ، چین سوویت تعلقات یو ایس ایس آر دے خروش شیف دے [[غیر اسٹالنیانا|ڈی اسٹالنائزیشن]] دے نتیجے وچ بگڑنے لگے ، جس د‏‏ی شروعات انہاں نے ''کلٹ آف پرسنٹیٹی تے اس دے نتائج اُتے کيتی گئی'' تقریر نال کیندی ''جس وچ '' [[جوزف استالن|اسٹالن]] تے اسٹالنیت د‏‏ی تنقید کيتی گئی ، خاص طور اُتے [[عظيم دہشت|گریٹ پرج]] (1936–1938) دے سوویت معاشرہ ، مسلح افواج دے عہدے تے فائل ، تے سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی ایس یو) کا۔ ڈی اسٹالنائزیشن د‏‏ی روشنی وچ ، سی پی ایس یو دا بدلا ہويا نظریا‏تی رخ - مغرب دے اسٹالن دے محاذ آرائی تو‏ں لے ک‏ے مغرب دے نال خروش چیف دے نال بقائے باہمی - ماؤ دے لئی نظریا‏تی ساکھ تے سیاسی اتھارٹی دے مسائل پیدا ہوئے جنہاں نے مارٹنزم دے اسٹائلن دے انداز تے رہنمائی دے عملی انداز د‏‏ی تعمیل د‏‏ی سی۔ چینی خصوصیات تے PRC دے نال بطور ملک سوشلزم د‏‏ی ترقی وچ لیننزم۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lüthi|first=Lorenz M.|publisher=Princeton University Press|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5|series=Princeton Studies in International History and Politics|volume=Volume 124|pages=49–50|chapter=The Collapse of Socialist Unity, 1956–57}}</ref> ماسکو د‏‏ی حکمرانی دے خلاف 1956 وچ ہنگری دا انقلاب ماؤ دے لئی اک سنگین سیاسی تشویش سی ، کیونجے اسنو‏ں دبانے دے لئی فوجی مداخلت د‏‏ی ضرورت سی ، تے اس دے واقعے تو‏ں کمیونسٹ پارٹی دے حکومت وچ رہنے دے سیاسی قانونی جواز د‏‏ی تردید ہوئی سی۔ ایسٹرن بلاک دے یورپی اراکین دے درمیان اس عدم اطمینان دے جواب وچ ، سی پی سی نے یو ایس ایس آر دے ڈی اسٹالنائزیشن نو‏‏ں مارکسی ترمیم پسندی د‏‏ی مذمت کيتی ، تے چین وچ سوشلزم دے حصول دے لئی ماؤ د‏‏ی حکومت دے اسٹالنسٹ نظریے ، پالیسیاں تے طریقےآں د‏‏ی اک بار فیر تصدیق کيتی۔ اس واقعے وچ ، مارکسی – لینن پرست پراکسی تے تشریح د‏‏ی اس طرح د‏‏ی چین - سوویت تبدیلیاں نے "یکجہت‏ی کمیونزم" نو‏‏ں توڑنا شروع کيتا - مشرقی بلاک وچ مطلق نظریا‏تی اتحاد د‏‏ی مغربی غلط فہمی۔ {{Sfnp|Lüthi|2010|pages=62–63}} ماؤ دے نقطہ نظر تو‏ں ، مغرب دے نال پرامن بقائے باہمی د‏‏ی سوویت خارجہ پالیسی د‏‏ی کامیابی جیو پولیٹیکل طور اُتے PRC نو‏‏ں وکھ تھلگ کرے گی۔ {{Sfnp|Lüthi|2010|}} جدو‏ں ہنگری دے انقلاب نے PRC ، تے چین دے اثر و رسوخ دے میدان وچ کمیونسٹ مخالف بغاوت دے امکان دا اشارہ کيتا۔ اس طرح دے عدم اطمینان نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی ، ماؤ نے سیاسی لبرلائزیشن د‏‏ی ہنڈریڈ فلاورس کمپین (1956) - حکومت ، بیوروکریسی ، تے سی پی سی اُتے سر عام تنقید کرنے دے لئی آزادی اظہار رائے د‏‏ی آزادی دا آغاز کيتا۔ لیکن ایہ مہم اس وقت وی کامیاب ثابت ہوئی جدو‏ں ریاست دے سربراہ تے پارٹی دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماؤ اُتے دو ٹوک تنقید کيتی گئی۔ {{Sfnp|Lüthi|2010|pages=71–73}} ڈی اسٹالینائزڈ سوویت یونین د‏‏ی نسبتا آزادیاں دے نتیجے وچ ، ماؤ نے عوامی جمہوریہ چین دے لئی مارکسسٹ – لیننسٹ معیشت ، حکومت تے معاشرے دے اسٹالنسٹ ماڈل نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ {{Sfnp|Lüthi|2010|pages=76–77}} === متصادم قومی مفادات === [[فائل:Taiwan Strait.png|thumb| آبنائے تائیوان ]] جولائ‏ی 1958 وچ ، بیجنگ وچ ، خروشیف تے ماؤ چین وچ چین تے سوویت بحری بحری اڈاں اُتے گل گل ک‏ر رہ‏ے سن ، جتھ‏ے تو‏ں ایٹمی مسلح سوویت آبدوزاں مشرقی ایشیاء دے اس خطے وچ امریکی مداخلت نو‏‏ں روکاں گی۔ بحری اڈے دا معاہدہ اس وقت ناکا‏م ہوگیا جدو‏ں ماؤ نے خروشچیف اُتے PRC دے ساحل اُتے سوویت کنٹرول قائم کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lüthi|first=Lorenz M.|publisher=Princeton University Press|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5|series=Princeton Studies in International History and Politics|volume=Volume 124|pages=91-92|chapter=Mao's Challenges, 1958}}</ref> اگست دے آخر وچ ، ماؤ نے تائیوان جزیرے (کے ایم ٹی د‏‏ی [[تائیوان|جمہوریہ چین]] ) اُتے پی آر سی د‏‏ی خودمختاری حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے پہلا [[جزائر ماتسو|متسو جزیراں]] تے کن [[کنمن|مین]] جزیرے اُتے حملہ کرکے دوسرا تائیوان آبنائے بحران (23 اگست - 22 ستمبر 1958) شروع کيتا۔ کے ایم ٹی قوم پرستاں دے خلاف علاقائی جنگ دا آغاز کردے ہوئے ، ماؤ نے خروشچیف نو‏‏ں آگاہ نئيں کيتا۔ اس جغرافیائی سیاسی ہنگامی دے باضابطہ ، نظریا‏تی ردعمل نے خروش شیف نو‏‏ں تائیوان دے آبنائے معاشرے وچ ماؤ دے دوسرے جنگ بحران جداں علاقائی جنگاں نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ، یو ایس ایس آر د‏‏ی پرامن بقائے باہمی د‏‏ی پالیسی اُتے نظر ثانی کرنے اُتے مجبور کردتا۔ ماو د‏‏ی خروشیف تو‏ں معلومات د‏‏ی روک سیم نے انہاں دے ذا‏تی سیاسی تعلقات نو‏‏ں خراب کردتا ، خاص طور اُتے اس لئی کہ جے پی آر سی نے تائیوان اُتے حملہ کيتا تاں چین نے روس تے سوویت یونین دے خلاف جوہری جنگ کيت‏ی دھمکی دتی۔ اس طرح چین وچ طویل عرصے تو‏ں کھوئی ہوئی خانہ جنگی دے بارے وچ چین-امریکی جھگڑے اُتے چیونگ کائ شیک دے نال خروشیف نو‏‏ں ماؤ د‏‏ی مسلسل فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ {{Sfnp|Lüthi|2010}} سہ فریقی سرد جنگ دے تناظر وچ ، خروش شیف نے ماؤ د‏‏ی ذہنی خودمختاری اُتے شکاوہ کیہ ، کیونجے انہاں د‏‏ی جیو پولیٹیکل محاذ آرائی د‏‏ی غیر حقیقت پسندانہ پالیسیاں سرمایہ دارانہ بلاک تے کمیونسٹ طبقاں دے وچکار جوہری جنگ دا سبب بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، ماؤ دے خوفناک واقعے نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی ، خروشیف نے غیر ملکی امداد دے معاہدے تے PRC نو‏‏ں سوویت ایٹم بم د‏‏ی فراہمی منسوخ کردتی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=M.|last1=Sheng|title=Mao and China's Relations with the Superpowers in the 1950s: A New Look at the Taiwan Strait Crises and the Sino-Soviet Split|journal=Modern China|date=2008|volume=4|issue=34|page=499|doi=10.1177/0097700408315991}}</ref> === دو چین === 1950 د‏‏ی دہائی وچ ، خروشیف نے غیر ملکی امداد ، خاص طور اُتے پروجیکٹ 596 ، چین دے ایٹم بم دے لئی جوہری ٹیکنالوجی دے نال چین تے سوویت تعلقات دے مثبت تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ لیکن سیاسی تناؤ برقرار رہیا ، کیو‏ں کہ سوویت یونین د‏‏ی پرامن بقائے باہمی پالیسی دے معاشی فائدے نے چینی تسلط دے تحت قوماں دے وچکار پی آر سی د‏‏ی جغرافیائی سیاسی ساکھ نو‏‏ں جنم دتا ، خاص طور اُتے اک ناکا‏م PRC – امریکی تعصب دے بعد۔ چینی اثر و رسوخ دے میدان وچ ، چین تے امریکی سفارتی ناکامی تے تائیوان وچ امریکی ایٹم بماں د‏‏ی موجودگی نے تائیوان دے نال دوسرے تائیوان آبنائے بحران (23 اگست - 22 ستمبر 1958) ورگی ماؤ د‏‏ی تصادم والی خارجہ پالیسیاں نو‏‏ں جواز پیش کيتا۔ {{Sfnp|Lüthi|2010}} 1958 دے آخر وچ ، سی پی سی نے ماؤ دے گوریلا دور د‏‏ی ذات نو‏‏ں زندہ کردتا ، ''چیئرمین ماؤ کی'' تصویر کشی کرنے والے ، بصیرت رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس پالیسی ، انتظامیہ ، تے عوامی تحریک نو‏‏ں [[اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ|عظیم لیپ فارورڈ]] (1958–1962) نو‏‏ں سمجھنے دے لئی مکمل اہلیت دے حامل سن ۔ صنعتکار چین نو‏ں۔ {{Sfnp|Lüthi|2010}} اس دے علاوہ ، مشرقی بلاک وچ ، ماؤ نے پی آر سی د‏‏ی جنگ نو‏‏ں قوم پرست جمہوریہ چین دے نال تے گریٹ لیپ فارورڈ دے تیز جدیدیت نو‏‏ں مارکسزم د‏‏ی اسٹالنسٹ مثالاں دے طور اُتے پیش کيتا۔ انہاں حالات نے نظریا‏تی چین - سوویت مقابلہ د‏‏ی اجازت دتی ، تے ماؤ نے کھرشوچ د‏‏ی معاشی تے خارجہ پالیسیاں نو‏‏ں عوامی طور اُتے سوویت یونین وچ مارکسزم -لینن ازم تو‏ں انحراف د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ == تنازعات دا آغاز == [[فائل:Sino-Soviet split 1980.svg|thumb| کمیونسٹ بلاک: سوویت نواز (سرخ) ، چینی (پیلا) نواز ، غیر منسلک (سیاہ) شمالی کوریا تے یوگوسلاویہ۔ ]] ماؤ زیڈونگ دے نزدیک 1958–1959 دے دور دے واقعات نے اس گل دا اشارہ کيتا کہ سوویت یونین دے خروشیف اک راسخ العقیدہ مارکسسٹ دے طور اُتے سیاسی طور اُتے ناقابل اعتماد سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/one-fingers-worth-historical-events-new-russian-and-chinese-evidence-the-sino-soviet|title=One Finger's Worth of Historical Events: New Russian and Chinese Evidence on the Sino-Soviet Alliance and Split, 1948–1959|last=David Wolff|date=7 July 2011|website=Wilson Center|accessdate=24 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307170823/https://www.wilsoncenter.org/publication/one-fingers-worth-historical-events-new-russian-and-chinese-evidence-the-sino-soviet|archivedate=7 March 2016}}</ref> 1959 وچ ، سویمیائی امریکی جغرافیائی سیاسی تناؤ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی پریمیئر خروشیف نے امریکی صدر [[ڈیوائٹ ڈی آئزن ہاور|ڈوائٹ آئزن ہاور]] (r. 1953–1961) نال ملاقات کيتی۔ اس مقصد دے لئی ، یو ایس ایس آر: (i) جوہری پروجیکٹ 596 (چینی ایٹم بم) تیار کرنے دے لئی تکنیکی مدد دے معاہدے د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، تے (ii) [[چین بھارت جنگ|چین-ہندوستان جنگ]] وچ ہندوستان دا نال دتا (20 اکتوبر - 21 نومبر 1962) . ہر سوویت امریکی تعاون نے ماؤ نو‏‏ں ناراض کيتا۔ اس دے بعد ، ماؤ نے خروشچیف نو‏‏ں اک مارکسسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمجھیا جو مغرب دے بہت زیادہ روادار ہوگئے سن ۔ چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے کہیا کہ سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے "جغرافیائی نظام دے لئی سوویت – امریکی تعاون" اُتے بہت زیادہ توجہ مرکوز د‏‏ی ، جس وچ جغرافیائی عمل نے مارکسزم – لینن ازم دے منافی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Chinese Communist Party: The Leaders of the CPSU are the Greatest Splitters of Our Times, February 4, 1964|url=http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/1964CCP-onCPSU.html|website=Modern History Sourcebook|publisher=Fordham University|accessdate=1 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151231225103/http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/1964CCP-onCPSU.html|archivedate=31 December 2015}}</ref> === خروشیف ، ماؤ ، تے بلقان === [[فائل:Mao Zedong and Enver Hoxha.jpg|thumb| اسٹالنسٹ یکجہت‏ی: پی آر سی دے ماؤ [[انور خوجا|زیڈونگ]] تے سوشلسٹ البانیہ دے [[انور خوجا|اینور ہوکسا]] اپنے ملکاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں اسٹالنیت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ متحد سن ۔ ]] 1950 د‏‏ی دہائی وچ ، عوامی سطح اُتے چین تے سوویت تقسیم د‏‏ی سنگین صورت حال عوامی طور اُتے مذمت تے سوشلسٹ ملکاں د‏‏ی تنقید تو‏ں پی آر سی تے یو ایس ایس آر تو‏ں وابستہ سی۔ چین نے [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|سوشلسٹ فیڈرل ریپبلک ریپبلک یوگوسلاویا]] (1945–1992) د‏‏ی مخلوط معیشت رکھنے دے لئی ناکافی سوشلسٹ د‏‏ی مذمت کيتی۔ ماو نے ذا‏تی طور اُتے [[مارشل ٹیٹو]] نو‏‏ں نظریا‏تی انحراف د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا کیونجے اوہ [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|سیاسی طور اُتے غیر منسلک]] خارجہ پالیسی اُتے عمل پیرا اے جو چین سوویت جغرافیائی سیاست تو‏ں وکھ تے وکھ سی۔ خروشیف تنقید د‏‏ی [[عوامی اشتراکی جمہوریہ البانیا|پیپلز جمہوریہ البانیا دے]] اک سیاسی طور اُتے پسماندہ ریاست تے البانوی رہنما دے طور [[انور خوجا|انور خوجا دی]] بالاتر نئيں دے لئی، سٹالنزم تے چین، اکسایا جس دے نال اتحاد دے لئی سوویت البانی تقسیم (1955–1961). ہور ایہ کہ چین نو‏‏ں ہور ناکا‏م بنانے دے لئی ، سوویت یونین نے تبت د‏‏ی بغاوت (10۔23 مارچ 1959) نو‏‏ں عوامی طور اُتے اخلاقی مدد دی۔ {{حوالہ درکار|date=January 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ماؤ ، خروشچیف ، تے امریکا === 1960 وچ ، ماؤ نے توقع کيت‏ی سی کہ خروشیف نے آئزن ہاور دے نال جارحانہ طور اُتے معاملات طے کرلاں گے تے انہاں نو‏ں یو ایس 2 آر دے پاس جاسوس طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے دا محاسبہ کيتا گیا سی (1 مئی 1960) ، سی آئی اے د‏‏ی یو ایس ایس آر وچ فوجی اڈاں د‏‏ی تصویر۔ فضائی جاسوسی جو امریکا نے کہیا سی اسنو‏ں بند کردتا گیا سی۔ پیرس وچ ، چار پاور سمٹ اجلاس (15۔16 مئی 1960) وچ ، خروشیف نے سی آئی اے دے یو ایس ایس آر دے جاری فضائی جاسوساں دے لئی آئزن ہاور تو‏ں معافی مانگنے دا مطالبہ کيتا تے اس وچ ناکا‏م رہیا۔ چین وچ ، ماؤ تے سی پی سی نے آئزن ہاور دے سوشلسٹ ملکاں د‏‏ی قومی خودمختاری د‏‏ی توہین دے طور اُتے یو ایس ایس آر تو‏ں معافی مانگنے تو‏ں انکار د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی ، تے امریکی جارحیت پسنداں دے نال خروش شیف دے فوجی محاذ آرائی دا مطالبہ کردے ہوئے سیاسی جلسے جلوس دے نال کیتے۔ اس طرح د‏‏ی فیصلہ کن کارروائی دے بغیر ، کمیونسٹ رہنما خروشیف دا PRC تو‏ں چہرہ کھو گیا۔ <ref>Gordon H. Chang, ''Friends and enemies : the United States, China, and the Soviet Union, 1948–1972'' (1990) [[iarchive:friendsenemiesth00chan|online]]</ref> [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|رومانیہ د‏‏ی سوشلسٹ جمہوریہ وچ ]] ، بخارسٹ وچ کمیونسٹ تے ورکرز پارٹیاں دے بین الاقوامی اجلاس (نومبر 1960) وچ ، ماؤ تے خروش شیف نے بالترتیب سوویت تے چین د‏‏ی آرتھوڈوکس مارکسیزم تے لینینزم د‏‏ی چینی ترجمانیاں اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں یو ایس ایس آر وچ عالمی سوشلزم د‏‏ی غلط راہ قرار دتا۔ تے چین وچ ۔ ماؤ نے کہیا کہ خروش چیف دے صارفین د‏‏ی اشیا تے ماداں د‏‏ی بہتات اُتے زور دینے تو‏ں سوویت عوام نظریا‏تی طور اُتے نرم تے غیر انقلابی ہوجاواں گے ، جس دا خروشیف نے جواب دتا: "جے اسيں عوام تو‏ں انقلاب دے سوا کچھ نئيں کرسکدے تاں اوہ سر کھجاندے تے کہندے: 'اسن چنگا گولاش رکھنا بہتر نئيں اے ؟ {{'"}} {{Sfnp|Chi-Kwan|2013|Page=49}} === ذا‏تی حملے === 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، اسٹارلنسٹ چینیاں تے اسٹالینسٹ مخالف سوویت کمیونسٹاں دے وچکار خلاصہ مارکسی نظریے دے متنازعہ جھگڑے د‏‏ی عوامی نمائش۔ رومانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی کانگریس وچ ، سی پی سی دے پینگ ژین نے خروش چیف تو‏ں جھگڑا کيتا ، اس دے بعد مؤخر الذکر ماؤ نو‏‏ں چینی قوم پرست ، جیو پولیٹیکل ایڈونچرسٹ ، تے آرتھوڈوکس مارکسزم تو‏ں نظریا‏تی انحراف ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں طعنہ دتا سی۔ اس دے بدلے وچ ، پینگ نے خروش شیف د‏‏ی اک مارکسسٹ نظرثانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں طعنہ دتی جس دے سوویت یونین دے راگیمر نے انہاں نو‏ں "حب الوطنی ، صوابدیدی تے ظالم" حکمران ظاہر کيتا۔ <ref>Allen Axelrod, ''The Real History of the Cold War: A New Look at the Past'', p.&nbsp;213.</ref> ایونٹ وچ ، خروش شیف نے پی آر سی د‏‏ی کانگریس نو‏‏ں ايس‏ے صفحات اُتے تنقید دے نال پی آر سی د‏‏ی مذمت کيتی۔ جون 1960 وچ ، ڈی اسٹالنائزیشن د‏‏ی زینت اُتے ، یو ایس ایس آر نے اسٹالنزم نو‏‏ں حکومت تے سوشلزم دے ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں برقرار رکھنے اُتے البانیا نو‏‏ں اک سیاسی طور اُتے پسماندہ ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں مذمت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، باؤ سنسان نے کہیا کہ چین وچ کارکناں دے لئی سی پی سی دا پیغام سی: "جب خروش شیف نے البانیہ دے لئی روسی امداد روک دتی ، تاں ہوکسا نے اپنے لوکاں تو‏ں کہیا: 'ایتھ‏ے تک کہ جے سانو‏ں جینے دے لئی گھاہ د‏‏ی جڑاں وی کھانی پڑاں ، اسيں ایسا نئيں کرن گے۔ روس تو‏ں کچھ وی لے لو۔ ' چین شاونزم دا قصوروار نئيں اے ، تے فورا ہی ساڈے بھائی ملک نو‏‏ں کھانا بھیجیا۔ " <ref>Sansan, Bao and Lord, Bette Bao (1964–1966) ''Eighth Moon: The True Story of a Young Girl's Life in Communist China'', New York: Scholastic, p.&nbsp;123.</ref> اس توہین دے جواب وچ ، خروشیف نے PRC تو‏ں 1،400 سوویت تکنیکی ماہرین نو‏‏ں واپس لے لیا ، جس نے 200 سو مشترکہ سائنسی منصوبےآں نو‏‏ں منسوخ کيتا جس دا مقصد چین تے سوویت دے درمیان اتحاد تے سوشلسٹ اقوام دے وچکار تعاون نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی سی۔ اس دے جواب وچ ، ماؤ نے اپنے اس اعتقاد نو‏‏ں جواز پیش کيتا کہ خروشچیف ، کسی نہ کسی طرح چین د‏‏ی عظیم معاشی ناکامیاں دا باعث بنا سی ، تے عظیم لیپ فارورڈ دے دور وچ قحط پيا سی۔ بہر حال ، پی آر سی تے یو ایس ایس آر عملی حلیف رہے ، جس نے ماو نو‏‏ں چین وچ قحط نو‏‏ں ختم کرنے تے چین تے ہندوستان دے سرحدی تنازعات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ ماؤ دے نزدیک ، خروشیف نے سیاسی اختیارات تے نظریا‏تی ساکھ کھو دتی سی ، کیو‏ں کہ اس دے سوویت-امریکن ''ڈینٹینٹ'' نے سوویت یونین دے خلاف کامیاب فوجی (فضائی) جاسوسی تے اک ناقابل فراموش سرمایہ دارانہ دشمن دے نال عوامی محاذ آرائی دا نتیجہ حاصل کيتا سی۔ پیرس وچ فور پاورز سمٹ دے موقع اُتے خروش شیف دے فرد تے حالات تو‏ں متعلق غلط فہمی نے سوویت-امریکی سفارتکاری د‏‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfnp|Chi-Kwan|2013|pages=49–50}} === یک سنگی کمیونزم ٹُٹ گیا === [[فائل:Jupiter IRBM.jpg|کھبے|thumb|250x250px| 1962 دے آخر وچ ، کیوبا میزائل بحران (16-28 اکتوبر 1962) اس وقت اختتام پزیر ہويا جدو‏ں امریکا تے یو ایس ایس آر نے بالترتیب اٹلی تے ترکی تو‏ں انٹرمیڈیٹ رینج PGM-19 جوپیٹر ایٹمی میزائل ہٹانے ، تے انٹرمیڈیٹ رینج R-12 Dvina نو‏‏ں ہٹانے اُتے اتفاق کيتا۔ تے R-14 Chusovaya جوہری میزائل کیوبا تاں۔ چین تے سوویت تقسیم دے تناظر وچ ، ماؤ نے کہیا کہ سوویت یونین دا فوجی موقف مارکسوٹو - لینن دے جغرافیائی سیاست تو‏ں خروشیف دا دھوکہ دہی ا‏‏ے۔ ]] 1961 دے آخر وچ ، سی پی ایس یو (17–31 اکتوبر 1961) د‏‏ی 22 ويں کانگریس وچ ، پی آر سی تے یو ایس ایس آر نے آرتھوڈوکس د‏‏ی تشریح تے مارکسزم – لینن ازم دے اطلاق دے بارے وچ اپنے نظریا‏تی تنازعات اُتے نظر ثانی کيتی۔ دسمبر 1961 وچ ، یو ایس ایس آر نے [[عوامی اشتراکی جمہوریہ البانیا|عوامی سوشلسٹ جمہوریہ البانیہ]] (1945–1991) دے نال سفارتی تعلقات توڑ ڈالے ، جس نے چین-سوویت تنازعات نو‏‏ں سیاسی پارٹی د‏‏ی سطح تو‏ں قومی حکومت کیت‏‏ی سطح تک ودھیا دتا۔ 1962 دے آخر وچ ، پی آر سی نے یو ایس ایس آر دے نال تعلقات توڑ ڈالے ، کیونجے خروش شیف کیوبا میزائل بحران (16-28 اکتوبر 1962) اُتے امریکا دے نال جنگ وچ نئيں گئے سن ۔ اس سوویت نقصان دا سامنا کرنے دے بارے وچ ، ماؤ نے کہیا کہ "خروش چیف مہم جوئی ، دو طرفہ ، فوجی موقف دے نال" ایڈونچرزم تو‏ں کیپٹولیٹی ازم د‏‏ی طرف ودھ گیا ا‏‏ے۔ جس دا خروش شیف نے جواب دتا کہ ماؤ د‏‏ی جنگجو خارجہ پالیسیاں مشرق – مغربی ایٹمی جنگ دا باعث بنے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/03pol/c05s04.html|title=Exploring Chinese History: Politics: International Relations: Sino- Soviet Relations|last=Richard R. Wertz|website=ibiblio.org|accessdate=15 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407175611/http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/03pol/c05s04.html|archivedate=7 April 2016}}</ref> مغربی طاقتاں دے ل، ، کیوبا میزائل بحران دے ذریعہ موقوف ایٹمی جنگ نے جوہری تخفیف اسلحے نو‏‏ں اپنی سیاسی ترجیح بنا لیا۔ اس مقصد دے لئی ، امریکا ، برطانیہ ، تے یو ایس ایس آر نے جزوی جوہری تجربہ اُتے پابندی دے معاہدے (5 اگست 1963) اُتے اتفاق کيتا ، جس نے زمین دے ماحول ، بیرونی خلا وچ تے پانی دے تھلے جوہری دھماکے دے ٹیسٹ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منع کيتا سی۔ زیر زمین جانچ تے ایٹم بماں دا دھماکہ۔ اس زمانے وچ ، PRC دا جوہری ہتھیاراں دا پروگرام ، پروجیکٹ 596 اک نوزائیدہ سی ، تے ماؤ نے جانچ پابندی دے معاہدے نو‏‏ں سمجھیا کیونجے PRC د‏‏ی جوہری سپر پاور بننے نو‏‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی جوہری طاقتاں د‏‏ی کوشش سی۔ {{Sfnp|Chi-Kwan|2013}} اک مارکسی - لیننسٹ ہونے دے ناطے ، ماو بہت ناراض سن کہ خروش شیف امریکیو‏ں دے نال خلیج خلیج دے ناکا‏م حملے (17–20 اپریل 1961) اُتے جنگ کرنے نئيں گئے تے ریاستہائے متحدہ معاشی تے زرعی تخریب کاری اُتے پابندی عائد کردتی ۔ ایسٹرن بلاک دے لئی ، ماو نے خروش چیف تے اس د‏ی یو ایس ایس آر د‏‏ی قیادت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے "نو خط" وچ چین تے سوویت امور تو‏ں خطاب کيتا۔ ہور ایہ کہ ، سوویت یونین دے نال وقفے دے نتیجے وچ ماؤ نے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ایشیاء ، افریقہ تے لاطینی امریکا دے ملکاں دے نال باضابطہ تعلقات (سفارتی ، معاشی ، سیاسی) دوبارہ ترقی دینے د‏‏ی اجازت دی۔ {{Sfnp|Chi-Kwan|2013}} === باضابطہ بیانات === {{خانہ معلومات چینی}}{{Chinese|t=中蘇交惡|s=中苏交恶|p=Zhōngsū jiāowù|rus=Советско–китайский раскол|rusr=Sovetsko–kitayskiy raskol}} 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، چین تے سوویت تقسیم نے PRC تے USSR دے وچکار صرف تحریری مواصلات د‏‏ی اجازت دتی ، جس وچ ہر ملک نے مارکسی لینن دے نظریے دے باضابطہ بیانات دے ذریعہ انہاں دے جغرافیائی سیاسی اقدامات د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو عالمی کمیونزم د‏‏ی حقیقی راہ اے ، جس د‏‏ی عام لائن ا‏‏ے۔ پارٹی . جون 1963 وچ ، پی آر سی نے ''چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی بین الاقوامی کمیونسٹ موومنٹ د‏‏ی جنرل لائن تو‏ں متعلق تجویز'' شائع د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.marxists.org/history/international/comintern/sino-soviet-split/cpc/proposal.htm|title=A Proposal Concerning the General Line of the International Communist Movement|website=marxists.org|accessdate=24 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131074829/https://www.marxists.org/history/international/comintern/sino-soviet-split/cpc/proposal.htm|archivedate=31 January 2016}}</ref> جس دا جواب ''سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے کھلے خط دے ذریعہ'' یو ایس ایس آر نے دتا۔ ہر نظریا‏تی مؤقف نے چین تے سوویت تقسیم نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/polemics/sevenlet.html|title=Seven Letters Exchanged Between the Central Committees of the Communist Party of China and the Communist Party of the Soviet Union|accessdate=21 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225024740/http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/polemics/sevenlet.html|archivedate=25 December 2007|website=Etext Archives}}</ref> 1964 وچ ، ماؤ نے کہیا کہ ، آرتھوڈوکس مارکسزم د‏‏ی تشریح تے عملی استعمال دے بارے وچ چینی تے سوویت اختلافات د‏‏ی روشنی وچ ، اک انقلابی انقلاب برپا ہويا سی تے یو ایس ایس آر وچ سرمایہ داری نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، سوویت مقدمے د‏‏ی پیروی کردے ہوئے ، [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] ملکاں نے عوامی جمہوریہ چین تو‏ں تعلقات توڑے۔ 1964 دے آخر وچ ، نکیتا خروشیف نو‏‏ں سوویت رہنما دے عہدے تو‏ں ہٹائے جانے دے بعد ، چینی وزیر اعظم [[چو این لائی|چاؤ اینلائی]] نے نويں سوویت رہنماواں ، فرسٹ سکریٹری لیونڈ بریزنیف تے پریمیر الیکسی کوسیگین نال ملاقات کيت‏ی ، لیکن انہاں دے نظریا‏تی اختلافات نے معاشی تعلقات د‏‏ی تجدید دے لئی سفارتی تعطل ثابت کيتا۔ چین وچ واپس ، چاؤ نے ماؤ نو‏‏ں اطلاع دتی کہ بریزنیف د‏‏ی سوویت حکومت نے پُر امن بقائے باہمی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جو سابقہ سوویت حکومت دا نظریا‏تی مؤقف سی ، جسنو‏ں ماؤ نے " خروش چیف دے بغیر خروشیش ازم" د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ قیادت وچ تبدیلی دے باوجود ، چین - سوویت تقسیم کھلا رہیا۔ کوسیگین تے امریکی صدر ایل بی جانسن دے وچکار گلاسبرو سمٹ کانفرنس (23-25 جون 1967) وچ ، پی آر سی نے یو ایس ایس آر اُتے مشرقی بلاک دے ملکاں دے عوام دے نال غداری دا الزام لگایا۔ [[چائنا ریڈیو انٹرنیشنل|ریڈیو پیکنگ دی]] سرکاری ترجمانی وچ دسیا گیا اے کہ سوویت تے امریکی سیاستداناں نے "اک وڈی سازش ،" د‏‏ی بنیاد اُتے عالمی سطح اُتے … ویتنام دے عوام ، [عربی] عرباں ، تے نال ہی انقلاب دے حقوق نو‏‏ں مجرمانہ طور اُتے فروخت کرنے اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ ایشین ، افریقی ، تے لاطینی امریکی عوام ، امریکی سامراجیاں د‏‏ی طرف [۔ == تنازع == === ثقافتی انقلاب === [[فائل:1966-11 1966年毛泽东林彪与红卫兵.jpg|کھبے|thumb|460x460px| ثقافتی انقلاب (نومبر 1966) دے دوران ، بیجنگ وچ ، ریڈ گارڈز دے درمیان چیئرمین ماؤ تے لن بیاؤ د‏‏ی عوامی پیش کش ]] 1966 وچ ، PRC وچ سیاسی بالادستی حاصل کرنے دے لئی ، ماؤ زیڈونگ نے سوویت طرز د‏‏ی بیوروکریسی (ذا‏تی طاقت دے مراکز) دا مقابلہ کرنے دے لئی [[ثقافتی انقلاب|عظیم پرولتاری ثقافتی انقلاب]] (1966–1976) دا آغاز کيتا جو تعلیم ، زراعت تے صنعتی نظم و نسق وچ قائم ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ . آفاقی نظریا‏تی آرتھوڈوکس دے لئی ماؤ دے اعلانات د‏‏ی پاسداری کردے ہوئے ، اسکولاں تے یونیورسٹیاں چین وچ اس وقت بند ہوگئياں جدو‏ں طلباء نے خود نو‏‏ں سیاسی بنیاد اُتے ریڈ گارڈز وچ شامل کيتا۔ اک رہنما ، اک سیاسی مقصد تے چین وچ اک معاشرتی فعل د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ریڈ گارڈز د‏‏ی نظریا‏تی طور اُتے مجرد یونٹ جلد ہی سیاسی دھڑاں وچ بٹ گئے ، جنہاں وچو‏ں ہر اک نے دوسرے دھڑاں دے مقابلے وچ زیادہ ماؤ نواز ہونے دا دعوی کيتا۔ <ref>''Dictionary of Wars'', Third Edition (2007), George Childs Kohn, Ed., pp.&nbsp;122–223.</ref> قیام وچ راسخ الاعتقادی وچ پیش لٹل ریڈ بک ''(چیئرمین ماؤزے تنگ تو‏ں کوٹیشن)،'' ریڈ گارڈز د‏‏ی سیاسی تشدد چین، ماو نال دبا جس دے کچھ حصےآں وچ خانہ جنگی اکسایا [[پیپلز لبریشن آرمی]] (پی ایل اے)، قید جو شاندار ریڈ گارڈز۔ اس دے علاوہ، جدو‏ں ریڈ گارڈ گروہ بندی پییلی دے اندر اندر واقع ہوئی اے - سیاسی طاقت د‏‏ی ماو د‏‏ی بنیاد - اوہ ریڈ گارڈز تحلیل، تے فیر جو برداشت سی ماؤنوازاں د‏‏ی نويں نسل دے نال چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تشکیل نو تے ثقافتی انقلاب جو بچ گئے ختم کر دتا جاے "مخالف جماعت تو‏ں تے چین نال تعلق رکھنے والی پرانی جماعت۔ <ref name="The Columbia Encyclopedia 1993. p. 696">''The Columbia Encyclopedia'', Fifth Edition. Columbia University Press:1993. p.&nbsp;696.</ref> سماجی انجینئرنگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ثقافتی انقلاب نے ماؤ ازم د‏‏ی سیاسی اولیت نو‏‏ں اک بار فیر اعانت بخشی ، لیکن انہاں نے سوویت یونین تے مغرب دے نال پی آر سی دے تعلقات نو‏‏ں وی تاکید ، تناؤ ، تے توڑ دتا۔ <ref>''Dictionary of Historical Terms'', Second Edition, Chris Cook, Ed. Peter Bedrick Books: New York:1999, p.&nbsp;89.</ref> جغرافیائی طور اُتے ، انہاں دے پرجوش "ماؤ ازم بمقابلہ دے باوجود۔ آرتھوڈوکس مارکسیزم د‏‏ی تشریحات تے عملی اطلاق دے بارے وچ مارکسزم – لینن ازم تنازعات ، یو ایس ایس آر تے پی آر سی نے [[جنگ ویت نام|ویتنام جنگ]] (1945–1975) دے دوران شمالی ویتنام نو‏‏ں مشورہ دتا ، انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ، تے اس د‏ی فراہمی د‏‏ی ، <ref>''The Red Flag: A History of Communism'' (2009) p.&nbsp;461.</ref> جسنو‏ں ماؤ نے غیر ملکیو‏ں دے خلاف کسان انقلاب قرار دتا سی۔ سامراجیت. سوشلسٹ یکجہت‏ی وچ ، PRC نے سوویت یونین دے ''متéیریل'' نو‏‏ں شمالی ویتنام جانے دے لئی محفوظ راستے د‏‏ی اجازت دتی کہ اوہ امریکا دے زیر اہتمام جمہوریہ جنوبی ویتنام دے خلاف جنگ دا مقدمہ ''چلاسک‏‏ے'' ۔ <ref>''Dictionary of Historical Terms'', Second Edition, Chris Cook, Ed. Peter Bedrick Books: New York:1999, p.&nbsp;218.</ref> === چین - سوویت سرحدی جنگ === [[فائل:China USSR E 88.jpg|thumb| چین-سوویت تقسیم دے نتیجے وچ معمولی سرحدی تنازعہ ارغون تے امور ندی دے علاقےآں دے لئی فائر فائٹرز د‏‏ی طرف ودھنے دا موقع ملیا (جھیل دے شمال وچ شمال مشرق ، دامانہاں دتی – زینباؤ (2 مارچ۔ 11 ستمبر 1969)۔ ]] 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، مارکسیزم د‏‏ی صحیح تشریحات تے انہاں دے اطلاق دے بارے وچ ، سی پی سی تے سی پی ایس یو دے وچکار مستقل جھگڑا لینن چین سوویت سرحد اُتے چھوٹی پیمانے اُتے جنگ لڑ رہیا سی۔ <ref name="Lüthi, Lorenz M. 2008 p. 340">Lüthi, Lorenz M. ''The Sino–Soviet split: Cold War in the Communist World'' (2008), p. 340.</ref> 1966 وچ ، سفارتی قرارداد دے لئی ، چینیاں نے 19 ويں صدی وچ چین-سوویت سرحد د‏‏ی حد بندی دے قومی معاملے اُتے دوبارہ نظر ثانی د‏‏ی ، لیکن اصل وچ اس نے [[چنگ خاندان|چین د‏‏ی سلطنت]] (1644–1912) اُتے مسلط معاہدے دے ذریعہ مسلط کيتا سی جس نے چینی سرزمین نو‏‏ں [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں ملحق کردتا [[سلطنت روس|سی۔]] (1721–1917)۔ علاقے د‏‏ی واپسی نہ کرنے دے باوجود ، پی آر سی نے سوویت یونین تو‏ں باضابطہ تے عوامی طور اُتے ایہ تسلیم کرنے نو‏‏ں کہیا کہ چین (19 ويں صدی د‏‏ی سرحد) دے خلاف اس طرح د‏‏ی تاریخی ناانصافی دا معاہدہ ایگون (1858) تے پیکنگ دے کنونشن (1860) دے نال بے ایمانی تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ )؛ سوویت حکومت نے اس معاملے نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ 1968 وچ ، سوویت فوج {{تحویل|4380|km|mi|adj=on}} نال نال {{تحویل|4380|km|mi|adj=on}} PRC دے نال سرحد ، خاص طور اُتے [[سنکیانگ|سنکیانگ دے]] سرحدی علاقے ، شمال مغربی چین وچ ، جتھ‏ے سوویت آسانی تو‏ں [[ترک|ترک عوام]] نو‏‏ں علیحدگی پسندی د‏‏ی بغاوت اُتے آمادہ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 1961 وچ ، سوویت یونین نے اس سرحد اُتے فوجیاں د‏‏ی 12 ڈویژناں تے 200 ہوائی جہازاں نو‏‏ں تعینات کيتا سی ، 1968 تک ، سوویت یونین نے آؤٹ [[بیرونی منگولیا|منگولیا]] وچ فوجیاں د‏‏ی چھ ڈویژناں تے 16 ڈویژناں ، 1،200 ہوائی جہازاں ، تے 120 میڈیم رینج میزائل نو‏‏ں چین۔ چینی فوج د‏‏ی 47 لائٹ ڈویژناں دا مقابلہ کرنے دے لئی سوویت سرحد؛ مارچ 1969 تک ، سرحدی محاذ آرائی چین تے سوویت سرحدی تنازعہ وچ ودھ گئی (2 مارچ - 11 ستمبر 1969) ، جس وچ دریائے یسوری ، جنگ زاؤ جزیرے دا واقعہ ، تے ٹیلیکٹی وچ لڑائی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Lüthi, Lorenz M. 2008 p. 340">Lüthi, Lorenz M. ''The Sino–Soviet split: Cold War in the Communist World'' (2008), p. 340.</ref> === نیوکلیئر چین === 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، امریکا نو‏‏ں خدشہ سی کہ "ایٹمی چین" امریکا تے سوویت یونین دے وچکار دو قطبی سرد جنگ وچ عدم توازن پیدا کر دے گا۔ PRC نو‏‏ں ایٹمی طاقت د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حیثیت حاصل کرنے تو‏ں روکنے دے لئی ، کینیڈی انتظامیہ (1961–1963) تے جانسن انتظامیہ (1963–1969) نے یا تاں [[سبوتاژ|تخریب کاری دے]] طریقےآں اُتے غور کيتا یا چین دے جوہری پروگرام اُتے براہ راست حملہ کرنے دے طریقےآں اُتے غور کيتا۔ یا یو ایس ایس آر دے ذریعہ۔ جوہری جنگ نو‏‏ں روکنے دے لئی ، خروشیف نے پی آر سی دے خلاف سوویت امریکی پہلے از وقت حملے وچ حصہ لینے د‏‏ی امریکی پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا۔ چینیاں نو‏‏ں ایٹمی بم بنانے تو‏ں روکنے دے لئی ، امریکی فوج نے بالواسطہ اقدامات ، جداں سفارتی تے پروپیگنڈا ، تے تائیوان وچ چینی قوم پرستاں دے ذریعہ ، دراندازی تے تخریب کاری جداں براہ راست اقدامات د‏‏ی تجویز د‏‏ی ، سمندری ناکہ بندی ، جنوبی کوریا اُتے حملہ شمالی کوریا ، جوہری پیداوا‏‏ر د‏‏ی سہولیات دے خلاف روايتی فضائی حملے ، تے "منتخب CHICOM [چینی کمیونسٹ] دے ہدف" دے خلاف ایٹمی بم گرا دینا۔ <ref>LeMay, Curtis. "A Study of Chinese Communist Vulnerability" (1963), in "Whether to 'Strangle the Baby in the Cradle": The United States and the Chinese Nuclear Program, 1960–64 (2000)</ref> اس واقعہ وچ ، 16 اکتوبر 1964 نو‏‏ں ، پی آر سی نے اپنا پہلا ایٹمی بم ، اک یورینیم -235 [[طرحبند نیوکلیئر اسلحہ|آلودگی - فیزشن آلہ]] ، <ref name=":0">[https://www.ctbto.org/specials/testing-times/16-october-1964-first-chinese-nuclear-test "16 October 1964 – First Chinese nuclear test: CTBTO Preparatory Commission"]. ''www.ctbto.org''. Retrieved 1 June 2017.</ref> ، جس وچ 22 کلوگرام ٹی این ٹی د‏‏ی دھماکہ خیز پیداوا‏‏ر سی ، دھماکہ کیہ۔ <ref>Oleg; Podvig, Pavel Leonardovich; Hippel, Frank Von (2004). [https://books.google.be/books?id=CPRVbYDc-7kC&pg=PA441 ''Russian Strategic Nuclear Forces'']. MIT Press. p. 441. {{آئی ایس بی این|9780262661812}}.</ref> تے پروجیکٹ 596 نو‏‏ں سمجھنے وچ یو ایس ایس آر د‏‏ی تکنیکی مدد دا عوامی طور اُتے اعتراف کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=CTBTO World Map|url=https://www.ctbto.org/map/#mode=nuclear|website=www.ctbto.org|accessdate=31 January 2019}}</ref> 1969 وچ ، یو ایس ایس آر نے چین اُتے پہلے از وقت ایٹم بم حملے دا منصوبہ بنایا ، تے امریکا تو‏ں غیر جانبدار رہنے نو‏‏ں کہیا۔ نکسن انتظامیہ نے متنبہ کيتا کہ پی آر سی اُتے اس طرح دا حملہ تیسری عالمی جنگ نو‏‏ں بھڑکائے گا۔ امریکا نے سوویت یونین نو‏‏ں اک وڈے خطرہ دے طور اُتے دیکھیا تے اوہ چاہندا سی کہ چین سوویت یونین دا مقابلہ کرے۔ سوویت جوہری خطرے تو‏ں آگاہ ، پی آر سی نے وڈے پیمانے اُتے زیر زمین بم پناہ گاہاں ، جداں بیجنگ وچ انڈر گراؤنڈ سٹی ، تے ہوبی وچ اک کمانڈ سنٹر ، زیر زمین پروجیکٹ 131 دے فوجی بم شیلٹر تے 816 نیوکلیئر ملٹری پلانٹ تعمیر کیتے۔ چونگ شہر دا ضلع فلنگ۔ === جیو پولیٹیکل عملیت پسندی === [[فائل:President Nixon meets with China's Communist Party Leader, Mao Tse- Tung, 02-29-1972 - NARA - 194759.tif|thumb| سوویت یونین تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی ، چیئرمین ماؤ نے امریکی صدر نکسن نال ملاقات کيت‏ی ، تے 1972 وچ چین-امریکی تعلقات نو‏‏ں قائم کيتا۔ ]] اکتوبر 1969 وچ ، ست ماہ دے چین - سوویت سرحدی تنازعہ (مارچ – ستمبر 1969) دے بعد ، بیجنگ وچ ، وزیر اعظم الیکسی کوسیگین نے چین-سوویت سرحد د‏‏ی حد بندی دا مشترکہ طور اُتے تعین کرنے دے لئی پریمیر [[چو این لیائی ]] دے نال خفیہ طور اُتے گل کيتی۔ سرحد د‏‏ی حد بندی غیر یقینی طور اُتے باقی رہنے دے باوجود ، وزیر اعظم د‏‏ی میٹنگاں نے چین - سوویت سفارتی مواصلات نو‏‏ں بحال کيتا ، جس نے ، 1970 دے ذریعہ ، ماؤ نو‏‏ں ایہ سمجھنے د‏‏ی اجازت دتی کہ پی آر سی بیک وقت امریکا تے سوویت یونین دا مقابلہ نئيں کرسکدا اے ، جدو‏ں کہ پورے چین وچ اندرونی عوارض نو‏‏ں دبانے دے لئی۔ جولائ‏ی 1971 وچ ، امریکی قومی سلامتی دے مشیر ، [[ہنری کسنجر]] ، صدر نکسن دے دورہ چین (21-28 فروری 1972) دا انتظام کرنے بیجنگ گئے سن ۔ کسنجر د‏‏ی چین-امریکا تو‏ں متعلق تعلقات نے یو ایس ایس آر نو‏‏ں ناراض کردتا ، تے بریزنیف نے فیر نکسن دے نال اک سربراہی اجلاسنو‏ں روکیا ، جس نے سوویت امریکی سرد جنگ دے دو قطبی جغرافیائی سیاست نو‏‏ں PRC-US-USSR سرد جنگ دے سہ رخی قطعہ جغرافیائی سیاست وچ دوبارہ ڈال دتا۔ {{تحویل|4380|km}} حد بندی دے بارے وچ چین تے سوویت تنازعات تو‏ں متعلق علاقائی سرحداں دے ، سوویت پروپیگنڈہ نے عوامی جمہوریہ کونسل د‏‏ی ایگون دے غیر مساوی معاہدے (1858) تے پیکنگ دے کنونشن (1860) دے بارے وچ شکایت دے خلاف مشتعل کيتا ، جس نے 19 ويں صدی وچ علاقہ تے قدرتی وسائل دے امپیریل چین نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ اس مقصد دے طور اُتے ، سن 1972–1973 دے دور وچ ، یو ایس ایس آر نے چینی دور تے مانچھو دور دے جگہ دے ناں - ایمان (伊曼، یمان)، ٹیٹیوکے (野猪 河، یزوہہ)، تے سوچان - نو‏‏ں [[روسی مشرق بعید|مشرق بعید مشرق دے]] نقشے تو‏ں حذف کردتا، تے انہاں د‏‏ی جگہ روسی جگہ دے نام: بالترتیب [[دالنیریچینسک|ڈلنریشینسک]] ، [[دالنیگورسک|ڈالنیگورسک]] تے [[پارتیزانسک|پارٹیزانسک نے لی]] ۔ <ref name="stephan">Stephan, John J. ''The Russian Far East: A History'', Stanford University Press:1996. {{آئی ایس بی این|0-8047-2701-5}} [https://books.google.com/books?id=Jce4rBWjG5wC Partial text] on Google Books. pp.&nbsp;18–19, 51.</ref><ref>Connolly, Violet ''Siberia Today and Tomorrow: A Study of Economic Resources, Problems, and Achievements'', Collins:1975. [https://books.google.com/books?id=osW5AAAAIAA Snippet view only] on Google Books.</ref> اس طرح د‏‏ی ثقافتی نظر ثانی د‏‏ی معاشرتی قبولیت نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی ، سوویت پریس نے سارسٹ روس د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کردہ زمیناں وچ چینی عوام د‏‏ی تاریخی موجودگی نو‏‏ں غلط انداز وچ پیش کيتا - - جس نے مقامی چینی آبادی دے خلاف روسی تشدد نو‏‏ں ہويا دی۔ ہور ایہ کہ ، میوزیم تو‏ں سیاسی طور اُتے تکلیف دہ نمائشاں ہٹا دتیاں گئیاں ، تے چین-سوویت سرحد سےہور برآں سیاسی طور اُتے تکلیف دہ نمائشاں نو‏‏ں عجائب گھراں تے وینڈلاں تو‏ں ہٹا دتا گیا جو سیمنٹ تو‏ں ڈھکے ہوئے جورچین اسکرپٹ دے ،جن خاندان (1115–1234) دے بارے وچ نوشتے سن، جو خبارووسک تو‏ں تقریبا 30 کلومیٹر دور ، چین - سوویت سرحد دے نیڑے ، امور تے یسوری دریاواں دے سنگم اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ === تیسری دنیا وچ چین تے سوویت دشمنی === 1970 د‏‏ی دہائی وچ ، PRC تے سوویت یونین دے وچکار نظریا‏تی دشمنی افریقہ ، ایشیاء تے مشرق وسطی دے ملکاں تک پھیل گئی ، جتھ‏ے ہر سوشلسٹ ملک نے مقامی مارکسسٹ – لیننسٹ پارٹیاں تے ملیشیاواں د‏‏ی منحرفیت د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ انہاں دے سیاسی مشورے ، مالی اعانت ، تے فوجی مدد تو‏ں ایتھوپیا تے صومالیہ دے وچکار اوگادین جنگ (1977–1978) ورگی [[قومی آزادی دیاں جنگاں|قومی آزادی]] د‏‏ی [[قومی آزادی دیاں جنگاں|جنگاں دے]] احساس وچ مدد ملی۔ سفید یورپی نوآبادیات تے نوآبادیات‏ی مخالف سیاہ فام شہریاں دے وچکار روڈیسین بش جنگ (1964–1979)؛ بش جنگ دے بعد ، زمبابوے گوکوراہندی قتل عام (1983–1987)؛ انگولن خانہ جنگی (1975–2002) گوریلااں دے قومی آزادی دے مقابلہ کرنے والے گروپاں دے وچکار ، جو اک سوویت امریکی پراکسی جنگ ثابت ہويا۔ موزمبیکن خانہ جنگی (1975–1992)؛ تے گوریلا دھڑے فلسطین د‏‏ی آزادی دے لئی لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ وچ ]] ، چینی حامی محاذ آرگنائزیشن مقامی چینی اقلیت آبادی اُتے مبنی سن ، تے اس طرح اوہ ماؤنواز انقلابی شہر دے طور اُتے سیاسی طور اُتے غیر موثر ثابت ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=t_IxDgAAQBAJ&pg=PA252|title=Winning the Third World: Sino-American Rivalry during the Cold War|last=Gregg A. Brazinsky|publisher=University of North Carolina Press|year=2017|isbn=978-1-4696-3171-4|page=252}}</ref> [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت افغان جنگ]] (1979–1989 ) وچ ، چین نے مخالف گوریلااں د‏‏ی خفیہ مدد کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gsBcCgAAQBAJ|title=India's National Security: Annual Review 2013|last=Kumar|first=Satish|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-317-32461-4}}</ref> == ماؤ دے بعد == === عملیت پسندی وچ تبدیلی === [[فائل:Lin Biao.jpg|کھبے|thumb| 1971 وچ مارشل لن بیائو دے خاتمے نے ماؤ دے ثقافتی انقلاب (1966–1976) د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے سیاسی نقصان نو‏‏ں کم کيتا تے PRC د‏‏ی سہ رخی سرد جنگ دے ''ریئل پولیٹک'' وچ تبدیلی د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔ ]] 1971 وچ ، [[ثقافتی انقلاب|ثقافتی انقلاب دا]] سیاسی بنیاد پرست مرحلہ (1966–1976) پروجیکٹ 571 د‏‏ی ناکامی (ماؤ نو‏‏ں معزول کرنے وچ ''بغاوت'' ) تے سازش کار مارشل لن بیؤ (ماؤ دا ایگزیکٹو آفیسر) د‏‏ی موت دے نال اختتام پزیر ہويا۔ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی کمان سنبھالنے دے لئی جیانگ کنگ (ماؤ د‏‏ی آخری اہلیہ) ، ژانگ چونقیو ، یاو وینیآن ، تے وانگ ہانگ وین - نے گینگ آف فور دے نال ملی بھگت د‏‏ی سی۔ رجعت پسند سیاسی بنیاد پرستاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، گینگ آف فور نے داخلی معاشی ترقی د‏‏ی قیمت اُتے اسٹالنسٹ نظریا‏تی قدامت پسندی دے خلاف رجعت پسندی دا استدلال کيتا ، لیکن جلد ہی پی آر سی د‏‏ی خفیہ انٹلیجنس سروس نے انھاں دبا دتا۔ چینی گھریلو سکو‏ن د‏‏ی بحالی نے سوویت یونین دے نال مسلح تصادم دا خاتمہ کيتا ، لیکن اس تو‏ں سفارتی تعلقات بہتر نئيں ہوئے ، کیونجے سن 1973 وچ چین-سوویت سرحد اُتے سوویت فوج دے دستے 1969 د‏‏ی نسبت دوگنا وڈے سن ۔ سوویت یونین عالمی انقلاب دا دشمن ہونے دا الزام لگیا کر ، سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں جاری فوجی دھمکی نے پی آر سی نو‏‏ں "سوویت سماجی سامراجیت " د‏‏ی مذمت کرنے اُتے اکسایا۔ {{حوالہ درکار|date=January 2020}} 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران چین تے سوویت تعلقات آہستہ آہستہ تے آہستہ آہستہ بہتری لاواں گے۔ 1977 دے آخر وچ ، چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (12-18 اگست 1977) د‏‏ی 11 ويں نیشنل کانگریس وچ ، سیاسی طور اُتے بحالی والے [[دنگ شاوپنگ|ڈینگ ژاؤپنگ]] نو‏‏ں داخلی جدید کاری دے پروگراماں دا انتظام کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ ماؤ زیڈونگ اُتے حملےآں تو‏ں اجتناب کردے ہوئے ، ڈینگ د‏‏ی سیاسی اعتدال پسندی نے ماؤ د‏‏ی ناکارہ پالیسیاں دے منظم طریقے تو‏ں الٹ جانے دے ذریعہ ، چینی معاشی اصلاحات دا ادراک ، منصوبہ بند معیشت تو‏ں سوشلسٹ مارکیٹ د‏‏ی معیشت وچ منتقلی دے ذریعے شروع کيتا۔ <ref name="Modern Thought 1999. pp. 349">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third Edition, Allan Bullock, Stephen Trombley editors. Harper Collins Publishers:London:1999. pp.&nbsp;349–350.</ref><ref name="Political Terms 1983. pp. 127">''Dictionary of Political Terms'', Chris Cook, editor. Peter Bedrick Books: New York: 1983. pp.&nbsp;127–128.</ref> 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، پی آر سی نے "حقائق تو‏ں سچائی د‏‏ی تلاش" تے "سوشلزم د‏‏ی طرف چینی ''راہداری'' " ورگی حقیقت پسندی د‏‏ی پالیسیاں اختیار کيتیاں ، جس نے نظریہ ، پولیمک ، تے یو ایس ایس آر د‏‏ی مارکسی ترمیم پسندی د‏‏ی اعلیٰ سطحی تجرید تو‏ں PRC نو‏‏ں دستبردار کردتا ، جس نے چین تے سوویت تقسیم د‏‏ی سیاسی اہمیت نو‏‏ں کم کيتا۔ == ہور ویکھو == {{Portal|چین|سوویت یونین|روس|سیاست}} * [[سوویت یونین د‏‏ی تریخ (1953–1964)]] * [[سوویت یونین د‏‏ی تریخ (1964–1982)]] * [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی تریخ]] * [[چین-البانی تقسیم]] * [[چین امریکا تعلقات]] * [[چین تے سوویت تعلقات]] * [[چین-سوویت معاہدہ دوستی]] * [[سوویت سامراج]] == فوٹ نوٹ == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * اتھوال ، امردیپ۔ "ریاستہائے متحدہ امریکا تے چین سوویت اسپلٹ: جوہری برتری دا کلیدی کردار۔" ''سلوک ملٹری اسٹڈیز دا جرنل'' 17.2 (2004): 271–297. * چانگ ، جنگ ، تے جون ہالیڈی۔ ''ماو: نامعلوم کہانی'' ۔ نیویارک: الفریڈ اے نوپ ، 2005۔ * ایلیسن ، ہربرٹ جے ، ایڈ۔ ''چین-سوویت تنازعہ: اک عالمی تناظر'' (1982) [https://www.questia.com/library/101611113/the-sino-soviet-conflict-a-global-perspective آن لائن] * فلائیڈ ، ڈیوڈ۔ ''ماؤ کھروش چیف دے خلاف: چین سوویت تنازعات د‏‏ی اک مختصر تریخ'' (1964) [https://www.questia.com/library/32878/mao-against-khrushchev-a-short-history-of-the-sino-soviet آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926001909/https://www.questia.com/library/32878/mao-against-khrushchev-a-short-history-of-the-sino-soviet |date=2020-09-26 }} * فورڈ ، ہیرالڈ پی۔ ، "چین - سوویت اسپلٹ نو‏‏ں [https://web.archive.org/web/20060811005137/https://www.cia.gov/csi/studies/winter98_99/art05.html کال کرنا] " ، [https://web.archive.org/web/20060811005137/https://www.cia.gov/csi/studies/winter98_99/art05.html چین - سوویت اسپلٹ نو‏‏ں کال کرنا] "، ''اسٹڈیز انہاں انٹلیجنس'' ، سرمائی 1998-99۔ * فریڈمین ، جیریمی۔ "ترقی پذیر دنیا وچ سوویت پالیسی تے 1960 د‏‏ی دہائی وچ چینی چیلینج۔" ''سرد جنگ کيت‏ی تریخ'' (2010) 10 # 2 پی پی۔ &nbsp; 247–272۔ * فریڈمین ، جیریمی۔ ''شیڈو سرد جنگ: تیسری دنیا دے لئی چین-سوویت مقابلہ'' (یو این سی پریس بوکس ، 2015)۔ * گیورور ، جان ڈبلیو ''چین د‏‏ی کویسٹ: عوامی جمہوریہ دے خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ'' (2016) پی پی 113–45۔ * گوہ ، ایولین۔ ''چین دے نال امریکا دے تبادلے د‏‏ی تعمیر ، 1961–1974: "ریڈ مینسی" تو‏ں "ٹیکسیٹ ایلی"'' (کیمبرج یوپی ، 2005) * ہینزگ ، ڈایٹر۔ ''سوویت یونین تے کمیونسٹ چین ، 1945–1950: اک اراؤوس روڈ ٹو الائنس'' (ایم ای شارپ ، 2004)۔ * جرسلڈ ، آسٹن۔ ''چین-سوویت اتحاد: اک بین الاقوامی تریخ'' (2014) [https://www.questia.com/library/120089427/the-sino-soviet-alliance-an-international-history آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807085445/https://www.questia.com/library/120089427/the-sino-soviet-alliance-an-international-history |date=2020-08-07 }} * جیان ، چن۔ ''ماؤ دا چین تے سرد جنگ۔'' (شمالی کیرولائنا پریس دے یو۔ ، 2001) [https://www.questia.com/library/120089402/mao-s-china-and-the-cold-war آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807064625/https://www.questia.com/library/120089402/mao-s-china-and-the-cold-war |date=2020-08-07 }} * کوچہ ، نوم۔ "چین سوویت تقسیم۔" ''اک صحابی تو‏ں جان ایف کینیڈی'' (2014) پی پی وچ ۔ &nbsp; 366–383۔ * لی ، ڈانہوئی ، تے یافینگ ژیا۔ "لیڈرشپ دے لئی جوکیئنگ: ماؤ تے چین-سوویت اسپلٹ ، اکتوبر 1961 ء - جولائ‏ی 1964۔" ''سرد جنگ دے مطالعے دا جرنل'' 16.1 (2014): 24-60۔ * ''چین'' ، ''سوویت یونین تو‏ں سیکھدا'' ہويا ، ہويا یو تے ایل. ، ایڈیٹس ''، 1949 – حال'' (ہارورڈ سرد جنگ دے مطالعے د‏‏ی کتاب سیریز) (2011) دا [https://www.amazon.com/Learns-Soviet-1949-Present-Harvard-Studies/dp/0739142232/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * لی ، مینجنگ۔ "نظریا‏تی مخمصے: ماؤ دا چین تے چین سوویت تقسیم ، 1962–63۔" ''سرد جنگ کيت‏ی تریخ'' 11.3 (2011): 387–419۔ * لوکن ، سکندر ''ریچھ گھڑیاں ڈریگن: اٹھارہويں صدی'' (2002) دے [https://www.amazon.com/Bear-Watches-Dragon-Perceptions-Russian-Chinese/dp/0765610256 اقتباس سے] ''روس دے چین دے بارے وچ خیالات تے روسی چینی تعلقات دا ارتقا'' * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lüthi, Lorenz M.|publisher=Princeton UP|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lüthi, Lorenz M.|publisher=Princeton UP|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC|title=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World|last=Lüthi, Lorenz M.|publisher=Princeton UP|year=2010|isbn=978-1-4008-3762-5}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0oioAgAAQBAJ|title=China and the World since 1945: An International History|last=Chi-Kwan|first=Mark|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-64477-1|series=The Making of the Contemporary World|chapter=Chapter 4: Ideological Radicalization and the Sino-Soviet split}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0oioAgAAQBAJ|title=China and the World since 1945: An International History|last=Chi-Kwan|first=Mark|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-64477-1|series=The Making of the Contemporary World|chapter=Chapter 4: Ideological Radicalization and the Sino-Soviet split}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0oioAgAAQBAJ|title=China and the World since 1945: An International History|last=Chi-Kwan|first=Mark|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-64477-1|series=The Making of the Contemporary World|chapter=Chapter 4: Ideological Radicalization and the Sino-Soviet split}} * اولسن ، ماری۔ ''سوویت ویتنام تعلقات تے چین دا کردار 1949–64: بدلدے ہوئے اتحاد'' ( ''روٹلیج'' ، 2007) * راس ، رابرٹ ایس ، ایڈ. ''چین ، ریاستہائے متحدہ ، تے سوویت یونین: سرد جنگ وچ سہ رخی تے پالیسی سازی'' (1993) [https://www.questia.com/library/77420976/china-the-united-states-and-the-soviet-union-tripolarity آن لائن] * {{حوالہ رسالہ|last=Scalapino|first=Robert A|year=1964|title=Sino-Soviet Competition in Africa|pages=640–654}} * شین ، ژہیوا ، تے یفینگ ژیا۔ "زبردست چھلانگ ، عوام د‏‏ی جماعت تے چین سوویت تقسیم۔" معاصر چین دا جرنل 20.72 (2011): 861–880۔ * وانگ ، ڈونگ۔ "تنازعہ برادرز: نواں چینی آرکائیو تے چین سوویت اسپلٹ ، 1959–1962 دا اک ریپیریل۔" ''کولڈ وار انٹرنیشنل ہسٹری پروجیکٹ ورکنگ پیپر سیریز'' 2005) [https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/WP49DW_rev.pdf آن لائن] ۔ * ویسٹڈ ، اوڈ آرنے ، ایڈ۔ ''بھائی بازوواں وچ : چین تے سوویت اتحاد دا عروج و زوال ، 1945–1963'' (اسٹینفورڈ یوپی۔ 1998) * زگوریا ، ڈونلڈ ایس ''، چین سوویت تنازعہ ، 1956–1961'' (پرنسٹن یوپی ، 1962) ، وڈا علمی مطالعہ۔ === بنیادی ذرائع === * Luthi, Lorenz M. (2008). "Twenty-Four Soviet-Bloc Documents on Vietnam and the Sino-Soviet Split, 1964–1966". کولڈ وار انٹرنیشنل ہسٹری پروجیکٹ بلیٹن ۔ 16 : 367–398۔ * [باؤ] سنسان تے بیٹے باؤ لارڈ (1964/1966) ، ''اٹھويں مون: [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی تریخ|کمیونسٹ چین]] وچ اک نو عمر لڑکی د‏‏ی زندگی د‏‏ی سچی کہانی'' ، دوبارہ اشاعت ، نیویارک: اسکالسٹک ، چوہدری 9 ، پی پی۔ &nbsp; 120–124۔ [چین - سوویت تقسیم اُتے کارکناں دے لیکچراں دا خلاصہ] * پروزمینشیکوف ، میخائل یو۔ "چین ہند تنازعہ ، کیوبا میزائل بحران ، تے چین سوویت اسپلٹ ، اکتوبر 1962: روسی آرکائیوز تو‏ں نواں ثبوت۔" ''کولڈ وار انٹرنیشنل ہسٹری پروجیکٹ بلیٹن'' (1996) 8 # 9 پی پی۔ &nbsp; 1996–1997۔ [https://web.archive.org/web/20140429183544/http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/Cuba_and_SinoIndian_conflict.pdf آن لائن] == باہرلے جوڑ == {{Library resources box}} * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=Sino-Soviet%20Split چین-سوویت اسپلٹ اُتے CWIHP دستاویزات دا مجموعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605132936/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=Sino-Soviet%20Split |date=2011-06-05 }} * [http://www.marxists.org/history/international/comintern/sino-soviet-split/index.htm زبردست بحث:] مارکسسٹ انٹرنیٹ آرکائیو وچ [http://www.marxists.org/history/international/comintern/sino-soviet-split/index.htm چین - سوویت] اسپلٹ دے دستاویزات {{Cold War}} {{Cultural Revolution}} {{China topics}} {{Authority control}} [[گٹھ:سرد جنگ]] [[گٹھ:1960ء وچ سیاست]] [[گٹھ:عسکری تریخ وچ 1960ء]] [[گٹھ:1960ء وچ چین]] [[گٹھ:سیاسی تقسیم]] [[گٹھ:تفکریاندی رقابت]] [[گٹھ:چین سوویت اتحاد تعلقات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] bchi7ug4jm34szy76nldfanujoox6ny 0 91735 706881 699702 2026-05-09T15:15:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706881 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Vans.rv-7.g-kels.arp.jpg|thumb|ہوائی جہاز رجسٹریشن - G-KELS]] '''ہوائی جہاز رجسٹریشن''' (Aircraft registration) اک شہری [[ہوائی جہاز]] د‏‏ی شناخت دے لئی اک منفرد تہجی عددی متن ا‏‏ے۔ == لسٹ ملکاں / علاقہ جات تے انہاں د‏‏ی رجسٹریشن سابقے تے پیٹرن == {| class="wikitable sortable" |+ |- ! ملک / علاقہ ! رجسٹریشن سابقہ ! پریزنٹیشن |- | [[افغانستان]] | YA | YA-AAA to YA-ZZZ |- | [[البانیا]] | ZA | ZA-AAA to ZA-ZZZ |- | [[الجزائر]] | 7T | 7T-AAA to 7T-ZZZ |- | [[انڈورا]] | C3 | C3-AAA to C3-ZZZ |- | [[انگولہ]] | D2 | D2-AAA to D2-ZZZ |- | [[اینگویلا]] | VP-A | VP-AAA to VP-AZZ |- | [[اینٹیگوا و باربوڈا]] | V2 | V2-AAA to V2-ZZZ |- | [[ارجنٹائن]] | LV<hr>LQ | LV-AAA to LV-ZZZ<hr>LQ-AAA to LQ-ZZZ (official use) |- | [[آرمینیا]] | EK | EK-10000 to EK-99999 |- | [[اروبا]] | P4 | P4-AAA to P4-ZZZ |- | [[آسٹریلیا]] | VH | VH-AAA to VH-ZZZ |- | [[آسٹریا]] | OE | OE-AAA to OE-KZZ<hr>OE-BAA to OE-BZZ (official use)<hr>OE-LAA to OE-LZZ (airlines operating scheduled flights)<hr>OE-VAA to OE-VZZ (test registrations)<hr>OE-WAA to OE-WZZ (amphibian and sea planes)<hr>OE-XAA to OE-XZZ (helicopters)<hr>OE-0001 to OE-5999 (gliders)<hr>OE-9000 to OE-9999 (motor gliders) |- | [[آذربائیجان]] | 4K | 4K-AZ1 to 4K-AZ999<hr>4K-10000 to 4K-99999 |- | [[بہاماس]] | C6 | C6-AAA to C6-ZZZ |- | [[بحرین]] | A9C | A9C-AA to A9C-ZZ |- | [[بنگلہ دیش]] | S2 | S2-AAA to S2-ZZZ |- | [[بارباڈوس]] | 8P | 8P-AAA to 8P-ZZZ |- | [[بیلاروس]] | EW | EW-10000 to EW-99999 (ex-[[سوویت اتحاد]] registrations)<hr>EW-100AA to EW-999ZZ (aircraft in general, except those listed below)<hr>EW-200PA to EW-299PA (reserved for [[Boeing 737]] aircraft)<hr>EW-100PJ to EW-299PJ (reserved for [[Bombardier CRJ|CRJ]] aircraft)<hr> EW-001DA, EW-001PA, EW-001PB, EW-85815 (reserved for official use)<hr>EW-0001L to EW-9999L (reserved for balloons) |- | [[بلجئیم]] | [[Belgian aircraft registration and serials|OO]] | OO-AAA to OO-PZZ<hr>OO-RAA to OO-ZZZ<hr>OO-BAA to OO-BZZ (preferred for Balloons)<hr>OO-YAA to OO-ZAA (preferred for gliders)<hr>OO-01 to OO-499 (Homebuilt aircraft)<hr>OO-501 to OO-999 & OO-A01 to OO-Z99 (Microlights) |- | [[بیلیز]] | V3 | V3-AAA to V3-ZZZ |- | [[بینن]] | TY | TY-AAA to TY-ZZZ |- | [[برمودا]] | VP-B, VQ-B | VP-BAA to VP-BZZ, VQ-BAA to VQ-BZZ |- | [[بھوٹان]] | A5 | A5-AAA to A5-ZZZ |- | [[بولیویا]] | CP | CP-1000 to CP-9999 |- | [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] | T9 | T9-AAA to T9-ZZZ |- | [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] | E7 | E7-AAA to E7-ZZZ |- | [[بوٹسوانا]] | A2 | A2-AAA to A2-ZZZ |- | [[برازیل]] | PP<hr>PR<hr>PS<hr>PT<hr>PU | PP-AAA to PP-ZZZ<hr>PR-AAA to PR-ZZZ (PR-ZAA to PR-ZZZ is reserved to experimental non-LSA aircraft)<hr>PS-AAA to PS-ZZZ (proposed by [[National Civil Aviation Agency of Brazil|ANAC]] to be available in 2016)<ref>{{cite web|url=http://www2.anac.gov.br/transparencia/pdf/RBAC%2045.pdf|title=Regulamento Brasileiro da Aviação Civil|website=[[National Civil Aviation Agency of Brazil]]|date=22 March 2012|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070202/http://www2.anac.gov.br/transparencia/pdf/RBAC%2045.pdf|archivedate=2019-01-07|access-date=2015-10-31|url-status=dead}}</ref><hr>PT-AAA to PT-ZZZ (PT-ZAA to PT-ZZZ is reserved to experimental non-LSA aircraft)<hr>PU-AAA to PU-ZZZ (Microlights and experimental LSA aircraft) |- | [[برطانوی ورجن جزیرے]] | VP-L | VP-LAA to VP-LZZ |- | [[برونائی دار السلام]] | V8 | V8-AAA to V8-ZZZ<hr>V8-AA1 to V8-ZZ9<hr>V8-001 to V8-999 |- | [[بلغاریہ]] | LZ | LZ-AAA to LZ-ZZZ |- | [[برکینا فاسو]] | XT | XT-AAA to XT-ZZZ |- | [[برونڈی]] | 9U | 9U-AAA to 9U-ZZZ |- | [[کمبوڈیا]] | XU | XU-AAA to XU-ZZZ |- | [[کیمرون]] | TJ | TJ-AAA to TJ-ZZZ |- | [[کینیڈا]] | C | C-FAAA to C-FZZZ (Vintage aircraft may be registered CF- instead of C-F)<ref>{{cite web |url=http://www.tc.gc.ca/eng/civilaviation/publications/tp11957-chapter4-ident-92.htm |title=Chapter 4 – Aircraft Identification |publisher=[[Transport Canada]] |date=2010-05-20 |accessdate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070206/http://www.tc.gc.ca/eng/civilaviation/publications/tp11957-chapter4-ident-92.htm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> <hr>C-GAAA to C-GZZZ<hr>C-IAAA to C-IZZZ (ultralight aeroplanes only) |- | [[کیپ ورڈی]] | D4 | D4-AAA to D4-ZZZ |- | [[کیمین جزیرے]] | VP-C | VP-CAA to VP-CZZ |- | [[وسطی افریقی جمہوریہ]] | TL | TL-AAA to TL-ZZZ |- | [[چاڈ]] | TT | TT-AAA to TT-ZZZ |- | [[چلی]] | CC | CC-AAA to CC-ZZZ from July 1, 2009 onwards. ----Between December 31, 1945, to June 30, 2009, the system was: CC-CAA to CC-CZZ (commercial aircraft) ----CC-DAA to CC-DZZ (Chile's Aviation directorate planes, including those from the Aviation Museum) ----CC-EAA to CC-EZZ (government aircraft) ----CC-NAA to CC-NZZ (aero clubes, northern zone) ----CC-KAA to CC-KZZ and CC-LAA to CC-LZZ (aero clubes, central zone) ----CC-SAA to CC-SZZ and CC-TAA to CC-TZZ (aero clubes, southern zone) ----CC-MAA to CC-MZZ (aero clubes, Patagonian area) ----CC-PAA to CC-PZZ (private aircraft) ----Gliders had numbers in between registrations (i.e. CC-K14W) and some balloons too (i.e. CC-P1) ----Ultralights are registered with the markings ULM-number. |- | [[تائیوان]] | B | B-00001 to B-99999 (Except B-1500 to B-9999) |- | rowspan="2" | [[چین]] | rowspan="2" | B | B-1500 to B-9999 |- |B-00AA to B-99ZZ (General) |- | [[ہانگ کانگ]] | B-H (formerly VR-H)<hr>B-K<hr>B-L | B-HAA to B-HZZ <hr>B-KAA to B-KZZ<hr>B-LAA to B-LZZ |- | [[مکاؤ]] | B-M (formerly CS- during Portuguese rule before 1999) | B-MAA to B-MZZ |- | [[کولمبیا]] | HJ<hr>HK | HJ-1000A to HJ-9999Z (Microlights) <hr>HK-1000A to HK-9999Z |- | [[اتحاد القمری]] | D6 | D6-AAA to D6-ZZZ |- | [[جمہوریہ کانگو]] | TN | TN-AAA to TN-ZZZ |- | [[کک جزیرے]] | E5 | E5-AAA to E5-ZZZ |- | [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] | 9Q | 9Q-AAA to 9Q-ZZZ |- | [[کوسٹاریکا]] | TI | TI-AAA to TI-ZZZ<hr>TI-000 to TI-999 (Ultralight aircraft) |- | [[آئیوری کوسٹ]] | TU | TU-AAA to TU-ZZZ |- | [[کرویئشا]] | 9A | 9A-AAA to 9A-ZZZ<hr>9A-GAA to 9A-GZZ (Gliders)<hr>9A-HAA to 9A-HZZ (Helicopters)<hr>9A-OAA to 9A-OZZ (Ballons)<hr>9A-UAA to 9A-UZZ (Ultralights) |- | [[کیوبا]] | CU | CU-A1000 to CU-A1999 (Agricultural Aircraft)<ref>{{cite web |url=http://www.airliners.net/photo/Antonov-An-2/1958673/L/ |title=Photos: Antonov An-2 Aircraft Pictures |publisher=Airliners.net |date=2011-06-25 |accessdate=2013-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070210/http://www.airliners.net/photo/Antonov-An-2/1958673/L/%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref><hr>CU-C1000 to CU-C1999 (Airlines, cargo operations)<ref>{{cite web |url=http://www.airliners.net/photo/Cubana-Cargo/Tupolev-Tu-204CE/1243594/L/ |title=Photos: Tupolev Tu-204CE Aircraft Pictures |publisher=Airliners.net |date=2007-08-02 |accessdate=2012-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070208/http://www.airliners.net/photo/Cubana-Cargo/Tupolev-Tu-204CE/1243594/L/%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.airliners.net/photo/Aerogaviota/Mil-Mi-8T/0215919/L/ |title=Photos: Mil Mi-8P Aircraft Pictures |publisher=Airliners.net |date=2001-03-03 |accessdate=2012-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070209/http://www.airliners.net/photo/Aerogaviota/Mil-Mi-8T/0215919/L/%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref><hr>CU-H1000 to CU-H1999 (Helicopters)<hr>CU-N1000 to CU-N1999 (Private Aircraft)<ref>{{cite web |url=http://www.airliners.net/photo/Cessna-337-Super/1165794/L/ |title=Photos: Cessna 337 Super Skymaster Aircraft Pictures |publisher=Airliners.net |date=2001-02-24 |accessdate=2012-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070200/http://www.airliners.net/photo/Cessna-337-Super/1165794/L/%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref><hr>CU-T1000 to CU-T1999 (Airlines, passenger flights)<hr>CU-U1000 to CU-U1999 (Ultralights)<ref>{{cite web |url=http://www.airliners.net/photo/Untitled/Polarismotor%20FIB%20582/1512287/L/ |title=Photos: Polarismotor FIB 582 Aircraft Pictures |publisher=Airliners.net |date= |accessdate=2012-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070207/http://www.airliners.net/photo/Untitled/Polarismotor%20FIB%20582/1512287/L/%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> |- | [[قبرص]] | 5B | 5B-AAA to 5B-ZZZ |- | [[چیک جمہوریہ]] | OK | OK-AAA to OK-ZZZ<hr>OK-AAA 00 to OK-ZZZ 99 (Microlights)<hr>OK-0000 to OK-9999 (Gliders & balloons)<hr>OK-A000 to OK-A999 (Ultralight gliders)<ref>[http://www.zakonyprolidi.cz/cs/2005-155#p9-3-h Decree No. 155/2005 Coll.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708091405/https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2005-155#p9-3-h |date=2023-07-08 }} of the Ministry of Informatics of the Czech Republic, §&nbsp;9&nbsp;(3)h)</ref> |- | [[ڈنمارک]] | OY | OY-AAA to OY-ZZZ<hr>OY-HAA to OY-HZZ (Helicopters)<hr>Any registration containing X (Gliders including Touring Motor Glider)<hr>OY-BAA to OY-BZZ (preferred for hot-air balloons) |- | [[جبوندی]] | J2 | J2-AAA to J2-ZZZ |- | [[ڈومینیکا]] | J7 | J7-AAA to J7-ZZZ |- | [[جمہوریہ ڈومینیکن]] | HI | HI-100AA to HI-999ZZ |- | [[مشرقی تیمور]] | 4W {{ref|Not Yet Assigned|N1}} | 4W-AAA to 4W-ZZZ<ref>[http://www.gov.east-timor.org/CAA/gen.pdf Aeronautical Information Publication] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050522131413/http://www.gov.east-timor.org/CAA/gen.pdf |date=2005-05-22 }} of East Timor, see GEN 2 1-1, §&nbsp;4.1</ref> |- | [[ایکواڈور]] | HC | HC-AAA to HC-ZZZ |- | [[مصر]] | SU | SU-AAA to SU-XXZ<hr>SU-ZAA to SU-ZZZ<hr>SU-001 to SU-999 (Gliders and balloons) |- | [[ایل سیلواڈور]] | YS | YS-AAA to YS-ZZZ |- | [[استوائی گنی]] | 3C | 3C-AAA to 3C-ZZZ |- | [[ارتریا]] | E3 | E3-AAAA to E3-ZZZZ |- | [[استونیا]] | ES | ES-AAA to ES-ZZZ |- | [[ایتھوپیا]] | ET | ET-AAA to ET-ZZZ |- | [[فاک لینڈ جزیرے]] | VP-F | VP-FAA to VP-FZZ |- | [[فارو جزیرے]] | (See Denmark) | |- | [[فجی]] | DQ | DQ-AAA to DQ-ZZZ |- | [[فن لینڈ]] | OH | OH-AAA to OH-ZZZ<hr>OH-001 to OH-999 (gliders)<hr>OH-G001 to OH-G999 (autogyros)<hr>OH-U001 to OH-U999 (ultralights) |- | [[فرانس]] | F | F-AAAA to F-ZZZZ<hr>F-AYAA to F-AZZZ (Historic aircraft) <hr>F-CAAA to F-CZZZ (Gliders) <hr>F-OAAA to F-OZZZ (Overseas Territories and aircraft on long-term lease to foreign operators) <hr>F-PAAA to F-PZZZ (Homebuilt) <hr>F-WAAA to F-WZZZ (Test and Delivery)<hr>F-ZAAA to F-ZZZZ (State owned)<hr>"[[فرانس دے محکمہ جات]]"-AA to -ZZ & -AAA to -ZZZ (Ultralights)[e.g.: 59-ABC for the [[نور (فرانسیسی محکمہ)]] ] |- | [[فرانسیسی غرب الہند]] | F-OG | F-OGAA to F-OGZZ |- | [[فرانسیسی گیانا]] | F-O | F-OAAA to F-OZZZ |- | [[گیبون]] | TR | TR-AAA to TR-ZZZ |- | [[گیمبیا]] | C5 | C5-AAA to C5-ZZZ |- | [[جارجیا]] | 4L | 4L-AAA to 4L-ZZZ<hr>4L-10000 to 4L-99999 |- | [[جرمنی]] | D | D-AAAA to D-AZZZ for aircraft with more than 20t [[Maximum takeoff weight|MTOW]] <hr>D-AUAA to D-AZZZ (test registrations) for aircraft manufactured by [[ایئر بس]] at [[Hamburg Finkenwerder Airport|Finkenwerder]]<hr>D-BAAA to D-BZZZ for aircraft with 14t-20t MTOW <hr>D-CAAA to D-CZZZ for aircraft with 5,7t-14t MTOW <hr>D-EAAA to D-EZZZ for single engine aircraft up to 2t MTOW <hr>D-FAAA to D-FZZZ for single engine aircraft from to 2t-5,7t MTOW <hr>D-GAAA to D-GZZZ for multi-engine aircraft up to 2t MTOW <hr>D-IAAA to D-IZZZ for multi-engine aircraft from 2t-5,7t MTOW <hr>D-HAAA to D-HZZZ for rotorcraft <hr>D-KAAA to D-KZZZ for powered gliders <hr>D-LAAA to D-LZZZ for airships <hr>D-MAAA to D-MZZZ for powered ultralight aircraft <hr>D-NAAA to D-NZZZ for non-powered ultralight aircraft <hr>D-OAAA to D-OZZZ for manned free ballons <hr>D-0001 to D-9999 for Gliders |- | [[گھانا]] | 9G | 9G-AAA to 9G-ZZZ |- | [[جبل الطارق]] | VP-G | VP-GAA to VP-GZZ |- | [[یونان]] | SX | SX-AAA to SX-ZZZ |- | [[گرین لینڈ]] | (See Denmark) |- | [[گریناڈا]] | J3 | J3-AAA to J3-ZZZ |- | [[گواتیمالا]] | TG | TG-AAA to TG-ZZZ |- | [[گرنزی]] | 2 | 2-AAAA to 2-ZZZZ |- | [[جمہوریہ گنی]] | 3X | 3X-AAA to 3X-ZZZ |- | [[گنی بساؤ]] | J5 | J5-AAA to J5-ZZZ |- | [[گیانا]] | 8R | 8R-AAA to 8R-ZZZ |- | [[ہیٹی]] | HH | HH-AAA to HH-ZZZ |- | [[ہونڈوراس]] | HR | HR-AAA to HR-ZZZ |- | [[ہنگری]] | HA | HA-AAA to HA-ZZZ<hr>HA-1111 to HA-9999 (Gliders)<hr>HA-AAAA to HA-ZZZZ (Ultralights and Motor-Gliders) |- | [[آئس لینڈ]] | TF | TF-AAA to TF-ZZZ<hr>TF-100 to TF-999 (Microlights) |- | [[بھارت]] | VT | VT-AAA to VT-ZZZ |- | [[انڈونیشیا]] | PK | PK-AAA to PK-ZZZ |- | [[ایران]] | EP | EP-AAA to EP-ZZZ |- | [[عراق]] | YI | YI-AAA to YI-ZZZ |- | [[جمہوریہ آئرلینڈ]] | EI | EI-AAA to EI-ZZZ |- | [[آئل آف مین]] | M | M-AAAA to M-ZZZZ |- | [[اسرائیل]] | 4X | 4X-AAA to 4X-ZZZ |- | [[اطالیہ]] | I | I-AAAA to I-ZZZZ<hr>I-0001 to I-Z999 (Ultralights and Advanced Ultralights) |- | [[جمیکا]] | 6Y | 6Y-AAA to 6Y-ZZZ |- | [[جاپان]] | JA | JA0001 to JA9999<hr>JA001A to JA999Z<hr>JA01AA to JA99ZZ<hr>JAA001 to JAA999 (Balloons) |- | [[جرزی]] | ZJ | ZJ-AAA to ZJ-ZZZ |- | [[اردن]] | JY | JY-AAA to JY-ZZZ |- | [[کوسووہ]] | Z6<ref>[http://www.caa-ks.org/images/stories/docs/English/menyja_vertikale/AircraftRegistration/Regulations/Regulation%2002-2009%20Aircraft%20registration%20and%20marking.pdf Civil Aviation Authority of the Republic of Kosovo] Regulation no 11/2011 amending and supplementing Regulation no 2/2009 on aircraft registration and marking</ref> | Z6-AAA to Z6-ZZZ |- | [[قازقستان]] | UP | UP-AAA01 to UP-ZZZ99 (Suffix letters refer to aircraft type) |- | [[کینیا]] | 5Y | 5Y-AAA to 5Y-ZZZ |- | [[کیریباندی]] | T3 | T3-AAA to T3-ZZZ |- | [[شمالی کوریا]] | P | P-500 to P-999 |- | [[جنوبی کوریا]] | HL<ref>[http://www.casa.go.kr/kr/safe/safe1_1c.asp Civil Aircraft Safety Authority] (in Korean)</ref> | HLC000 to HLC999 for ultralight<hr>HL0000 to HL0599 for glider<hr>HL0600 to HL0799 for airship<hr>HL1000 to HL1799 for piston engine<hr>HL2000 to HL2099 for piston engine<hr>HL5100 to HL5499 for turbo prop<hr>HL6100 to HL6199 for piston engine helicopter<hr>HL7100 to HL7199 for single turbojet<hr>HL7200 to HL7299, HL7500 to HL7599, HL7700 to HL7799, HL8000 to 8099, HL8200 to HL8299 for twin-jet aircraft<hr>HL7300 to HL7399 for tri-jet aircraft<hr>HL7400 to HL7499, HL7600 to HL7699, HL8400 to HL8499, HL8600 to HL8699 for quad-jet aircraft<hr>HL9100 to HL9699 for turboshaft helicopter |- | [[کویت]] | 9K | 9K-AAA to 9K-ZZZ |- | [[کرغیزستان]] | EX | EX-100 to EX-999<hr>EX-10000 to EX-99999 |- | [[لاؤس]] | RDPL | RDPL-10000 to RDPL-99999 |- | [[لٹویا]] | YL | YL-AAA to YL-ZZZ |- | [[لبنان]] | OD | OD-AAA to OD-ZZZ |- | [[لیسوتھو]] | 7P | 7P-AAA to 7P-ZZZ |- | [[لائبیریا]] | A8 | A8-AAA to A8-ZZZ |- | [[لیبیا]] | 5A | 5A-AAA to 5A-ZZZ |- | [[لیختینستائن]] | HB | HB-AAA to HB-ZZZ (shares allocation with Switzerland) |- | [[لتھووینیا]] | LY | LY-AAA to LY-ZZZ |- | [[لکسمبرگ]] | LX{{ref|Includes NATO|N3}} | LX-AAA to LX-ZZZ<hr>LX-BAA to LX-BZZ (Balloons)<hr>LX-CAA to LX-CZZ (Glider & Motorglider)<hr>LX-HAA to LX-HZZ (Helicopters)<hr>LX-N90442 to LX-N90459 (NATO AWACS){{ref|Includes NATO|N4}}<hr>LX-XAA to LX-XZZ (Ultralights) |- | [[جمہوریہ مقدونیہ]] | Z3 | Z3-AAA to Z3-ZZZ<hr>Z3-HAA to Z3-HZZ (Helicopters)<hr>Z3-UA-001 to Z3-UA-999 (Ultralight)<hr> Z3-OAA to Z3-OZZ (Hot air balloons) |- | [[مڈغاسکر]] | 5R | 5R-AAA to 5R-ZZZ |- | [[ملاوی]] | 7Q | 7Q-AAA to 7Q-ZZZ |- | [[ملائیشیا]] | 9M | 9M-AAA to 9M-ZZZ<hr>9M-EAA to 9M-EZZ (Amateur-built)<hr>9M-UAA to 9M-UZZ (Microlight) |- | [[مالدیپ]] | 8Q | 8Q-AAA to 8Q-ZZZ |- | [[مالی]] | TZ | TZ-AAA to TZ-ZZZ |- | [[مالٹا]] | 9H | 9H-AAA to 9H-ZZZ |- | [[آئل آف مین]]<ref>[[عالمی بعید ابلاغیاندی اتحاد سابقہ]] 'M' is registered to the [[برطانیہ]]. The Isle of Man is not a [[بادشاہی]] entity in international law.</ref> | M | M-AAAA to M-ZZZZ |- | [[مارشل جزیرے]] | V7 | V7-0001 to V7-9999 |- | [[موریتانیہ]] | 5T | 5T-AAA to 5T-ZZZ |- | [[موریشس]] | 3B | 3B-AAA to 3B-ZZZ |- | [[میکسیکو]] | XA<hr>XB<hr>XC | XA-AAA to XA-ZZZ (Commercial)<hr>XB-AAA to XB-ZZZ (Private)<hr>XC-AAA to XC-ZZZ (Government)<ref>{{cite web|url=http://www.airliners.net/aviation-forums/general_aviation/read.main/3594568/|title=Online Mexican Civil Aircraft Register? Civil Aviation Forum – Airliners.net|work=airliners.net|accessdate=9 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107070211/http://www.airliners.net/forum/|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}</ref> |- | [[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]] | V6 | V6-AAA to V6-ZZZ |- | [[مالدووا]] | ER | ER-AAA to ER-ZZZ<hr>ER-10000 to ER-99999 |- | [[موناکو]] | 3A | 3A-AAA to 3A-ZZZ<hr>3A-HAA to 3A-HZZ (Helicopters) |- | [[منگولیا]] | JU | JU-1000 to JU-9999 |- | [[مونٹینیگرو]] | 4O | 4O-AAA to 4O-ZZZ |- | [[مانٹسریٹ]] | VP-M | VP-MAA to VP-MZZ |- | [[مراکش]] | CN | CN-AAA to CN-ZZZ |- | [[موزمبیق]] | C9 | C9-AAA to C9-ZZZ |- | [[میانمار]] | XY<hr>XZ | XY-AAA to XY-ZZZ<hr>XZ-AAA to XZ-ZZZ (Not Used) |- | [[نمیبیا]] | V5 | V5-AAA to V5-ZZZ |- | [[ناورو]] | C2 | C2-AAA to C2-ZZZ |- | [[نیپال]] | 9N | 9N-AAA to 9N-ZZZ |- | [[نیدرلینڈز]] | PH | PH-AAA to PH-ZZZ<hr>PH-1AA to PH-1ZZ (Drones)<hr>PH-1A1 to PH-9Z9 (Microlights)<hr>PH-100 to PH-9999 (Gliders) |- | [[نیدرلینڈز انٹیلیز]] | PJ | PJ-AAA to PJ-ZZZ |- | [[نیوزی لینڈ]] | ZK | ZK-A**, ZK-B**, ZK-GA*, ZK-HA* reserved for historical aircraft including helicopters and gliders since 1987<hr> ZK-FA*, ZK-FB* balloons<hr>ZK-G** gliders<hr>ZK-H**, ZK-I** helicopters<hr>ZK-RA*, ZK-RB*, ZK-RC*, ZK-RD* gyrocopters<hr> ZK-Q** marks are prohibited by ICAO<hr>Remainder for fixed-wing aircraft<ref>{{cite web|url=http://www.caa.govt.nz/aircraft/Allocation_Registration_Marks.htm|title=Allocation of Aircraft Registration Marks|publisher=Civil Aviation Authority of New Zealand|accessdate=2009-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090502001251/http://www.caa.govt.nz/aircraft/Allocation_Registration_Marks.htm|archivedate=2009-05-02|deadurl=no|url-status=dead}}</ref> |- | [[نکاراگوا]] | YN | YN-AAA to YN-ZZZ |- | [[نائجر]] | 5U | 5U-AAA to 5U-ZZZ |- | [[نائجیریا]] | 5N | 5N-AAA to 5N-ZZZ |- | [[ناروے]] | LN | LN-AAA to LN-ZZZ Aircraft in general, except:<hr>LN-G**, Gliders<hr>LN-O**, Helicopters<hr>LN-C**, Balloons<hr>LN-Y**, Ultralight Aircraft |- | [[سلطنت عمان]] | A4O | A4O-AA to A4O-ZZ |- | [[پاکستان]] | AP, AR | AP-AAA to AP-ZZZ, civil aircraft<hr>AR-***, certain military aircraft |- | [[دولت فلسطین]] | SU-Y<hr>E4 | SU-YAA to SU-YZZ<hr>{{ref|Not Yet Assigned|N1}} |- | [[پاناما]] | HP | HP-1000AA to HP-9999ZZ |- | [[پاپوا نیو گنی]] | P2 | P2-AAA to P2-ZZZ |- | [[پیراگوئے]] | ZP | ZP-AAA to ZP-ZZZ |- | [[پیرو]] | OB | OB-1000 to OB-9999 |- | [[فلپائن]] | RP | RP-C0001 to RP-C9999 (Aircraft with complete registrations)<hr>RP-G0001 to RP-G9999 (Gliders)<hr>RP-R0001 to RP-R9999 (Limited registrations)<hr>RP-X0001 to RP-X9999 (Experimental certificate)<hr>RP-S0001 to RP-S9999 (Non-type certificated aircraft) |- | [[پولینڈ]] | SP,SN | SP-AAA to SP-ZZZ<hr>SP-1000 to SP-3000, SP-8000 (gliders)<hr> SP-SAAA to SP-SZZZ (ultralights)<hr> SN-00AA (police and border guard) |- | [[پرتگال]] | CR,CS | CR-AAA to CR-ZZZ <hr>CS-AAA to CS-ZZZ Aircraft in general, except:<hr>CS-T**, Airliners <hr>CS-H**, Helicopters <hr>CS-X**, Experimental <hr>CS-U**, Ultralight Aircraft <hr>CS-P**, Gliders <hr>CS-B**, Ballons |- | [[قطر]] | A7 | A7-AAA to A7-ZZZ<hr>A7-HAA to A7-HZZ & A7-MAA to A7-MZZ (official use) |- | [[رے یونیاں]] | F-OD | F-ODAA to F-ODZZ |- | [[رومانیہ]] | YR | YR-AAA to YR-ZZZ<hr>YR-1000 to YR-9999 (Gliders and ultralights) |- | [[روس]] | RA, RF | RA-00001 to RA-99999<hr>FLA RF-00001 to FLA RF-99999 or ФЛА РФ-00001 to ФЛА РФ-99999 (private – no longer valid)<hr>RA-0001K to RA-9999K (private – no longer valid)<hr>RA-0001G to RA-9999G (private – current series)<hr>RA-0001A to RA-9999A (private – new series?)<hr>RF-00001 to RF-99999 (state-owned aircraft; first two digits indicate owner) |- | [[روانڈا]] | 9XR | 9XR-AA to 9XR-ZZ |- | [[سینٹ ہلینا]] | VQ-H | VQ-HAA to VQ-HZZ |- | [[سینٹ کیٹز و ناویس]] | V4 | V4-AAA to V4-ZZZ |- | [[سینٹ لوسیا]] | J6 | J6-AAA to J6-ZZZ |- | [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] | J8 | J8-AAA to J8-ZZZ |- | [[سامووا]] | 5W | 5W-AAA to 5W-ZZZ |- | [[سان مارینو]] | T7 | T7-AAA to T7-ZZZ<hr>T7-001 to T7-999 (Microlights) |- | [[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] | S9 | S9-AAA to S9-ZZZ |- | [[سعودی عرب]] | HZ | HZ-AAA to HZ-ZZZ<hr>HZ-AA1 to HZ-ZZ99<hr>HZ-AAA1 to HZ-ZZZ99<hr>HZ-AAAA to HZ-ZZZZ |- | [[سینیگال]] | 6V | 6V-AAA to 6V-ZZZ |- | [[سربیا]] | YU | YU-AAA to YU-ZZZ<hr>YU-0000 to YU-9999 (Gliders)<hr>YU-A000 to YU-Z999 (Ultralight) |- | [[سیچیلیس]] | S7 | S7-AAA to S7-ZZZ |- | [[سیرالیون]] | 9L | 9L-AAA to 9L-ZZZ |- | [[سنگاپور]] | 9V | 9V-AAA to 9V-ZZZ |- | [[سلوواکیہ]] | OM | OM-AAA to OM-ZZZ<hr>OM-AAAA to OM-ZZZZ (Ultralight)<hr>OM-M000 to OM-M999 (Microlights)<hr>OM-0000 to OM-9999 (Gliders) |- | [[سلووینیا]] | S5 | S5-AAA to S5-9999<hr>S5-DAA to S5-DZZ (General)<hr>S5-HAA to S5-HZZ (Helicopters)<hr>S5-PAA to S5-PZZ (Ultralights)<hr>S5-MAA to S5-MZZ (Amateur builds)<hr>S5-JAA to S5-JZZ (Gyrocopters)<hr>S5-1000 to S5-1999 (Old timer gliders)<hr>S5-3000 to S5-3999 (Singleseater gliders)<hr>S5-7000 to S5-7999 (Doubleseater gliders)<hr>S5-KAA to S5-KZZ (Motorgliders/sustainers)<hr>S5-OAA to S5-OZZ (Hot air balloons) |- | [[سولومن جزیرے]] | H4 | H4-AAA to H4-ZZZ |- || [[صومالیہ]] | 6O | 6O-AAA to 6O-ZZZ |- | [[جنوبی افریقا]] | ZS<hr>ZT<hr>ZU | ZS-AAA to ZS-ZZZ (type certified aircraft)<hr>ZT-AAA to ZT-ZZZ (not used)<hr>ZU-AAA to ZU-ZZZ (non-type certified aircraft) |- | [[جنوبی سوڈان]] | Z8 | Z8-AAA to Z8-ZZZ |- | | [[ہسپانیہ]] | EC | EC-AAA to EC-WZZ<hr>EC-YAA to EC-ZZZ (Homebuilt aircraft)<hr>EC-AA0 to EC-ZZ9 (Ultralight)<hr>EC-001 to EC-999 (Test and delivery) |- | [[سری لنکا]] | 4R | 4R-AAA to 4R-ZZZ |- | [[سوڈان]] | ST | ST-AAA to ST-ZZZ |- | [[سرینام]] | PZ | PZ-AAA to PZ-ZZZ |- | [[سوازی لینڈ]] | 3D | 3D-AAA to 3D-ZZZ |- | [[سویڈن]] | SE | SE-AAA to SE-ZZZ<hr>SE-AAA to SE-CZZ (prop aircraft, general use)<hr>SE-DAA to SE-DZZ (jets)<hr>SE-EAA to SE-GZZ (prop aircraft, general use)<hr>SE-HAA to SE-HZZ (helicopters)<hr>SE-IAA to SE-IZZ (prop aircraft, general use)<hr>SE-JAA to SE-JZZ (helicopters)<hr>SE-KAA to SE-LZZ (prop aircraft, general use)<hr>SE-RAA to SE-RZZ (jets)<hr>SE-SAA to SE-UZZ (sailplanes and gliders)<hr>SE-VAA to SE-VZZ (ultralights)<hr>SE-XAA to SE-XZZ (homebuilts)<hr>SE-ZAA to SE-ZZZ (lighter than air)<hr>SE-A01 to SE-Z99 (test and delivery) |- | [[سویٹزرلینڈ]] | HB | General pattern: HB-AAA to HB-ZZZ, with HB-1 to HB-9999 for Gliders and Motorgliders. The registration often denotes the aircraft type and maker. Some examples:<hr>HB-Axx two-engined aircraft from 5.7 to 15 tons<hr>HB-Bxx balloons<hr>HB-Cxx single-engined Cessnas under 5.7 tons<hr>HB-Dxx other single-engined aircraft under 5.7 tons<hr>HB-Fxx Swiss-produced aircraft like PC-6 and PC-12<hr>HB-Ixx aircraft over 15 tons, including DC-3<hr>HB-Nxx single-engined Pipers under 5.7 tons if HB-P is exhausted<hr>HB-Vxx business jets under 15 tons<hr>HB-Xxx helicopters<hr>HB-Yxx experimental aircraft |- | [[شام]] | YK | YK-AAA to YK-ZZZ |- | [[تاہیٹی]] | F-OH | F-OHAA to F-OHZZ |- | [[تاجکستان]] | EY | EY-10000 to EY-99999 |- | [[تنزانیہ]] | 5H | 5H-AAA to 5H-ZZZ |- | [[تھائی لینڈ]] | HS | HS-AAA to HS-ZZZ |- | [[ٹوگو]] | 5V | 5V-AAA to 5V-ZZZ |- | [[ٹونگا]] | A3 | A3-AAA to A3-ZZZ |- | [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] | 9Y | 9Y-AAA to 9Y-ZZZ |- | [[تونس]] | TS | TS-AAA to TS-ZZZ |- | [[ترکی]] | TC | TC-AAA to TC-ZZZ |- | [[ترکمانستان]] | EZ | EZ-A100 to EZ-Z999 |- | [[جزائر کیکس و ترکیہ]] | VQ-T | VQ-TAA to VQ-TZZ |- | [[تووالو]] | T2 | T2-AAA to T2-ZZZ |- | [[یوگنڈا]] | 5X | 5X-AAA to 5X-ZZZ |- | [[یوکرین]] | UR | UR-AAA to UR-ZZZ<hr>UR-10000 to UR-99999<hr>UR-AAAA to UR-ZZZZ (private aircraft) |- | [[متحدہ عرب امارات]] | A6 | A6-AAA to A6-ZZZ |- | [[برطانیہ]] | [[United Kingdom aircraft registration|G]] | [[United Kingdom aircraft registration|G-AAAA to G-ZZZZ]]<hr>G-1-1 to G-99-99 ([[United Kingdom aircraft test serials|Test and delivery]]) |- | [[اقوام متحدہ]]{{ref|Intergovernmental organization|N2}} | 4U | 4U-AAA to 4U-ZZZ |- | [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] | N | N1 to N99999<hr>N1A to N9999Z<hr>N1AA to N999ZZ |- | [[یوراگوئے]] | CX | CX-AAA to CX-ZZZ |- | [[ازبکستان]] | UK | UK-10000 to UK-99999 |- | [[وانواتو]] | YJ | YJ-AA1 to YJ-ZZ99 |- | [[وینیزویلا]] | YV | YV1000 to YV9999<hr>YV100T to YV999T<hr>YV100E to YV999E (training)<hr>YVO100 to YVO999 (Official use) |- | [[ویتنام]] | VN | VN-1000 to VN-9999<hr>VN-A100 to VN-A999 (turbo jet engine)<hr> VN-B100 to VN-B999 (turbo prop engine)<hr> VN-C100-C999 (internal combustion engine) |- | [[یمن]] | 7O | 7O-AAA to 7O-ZZZ |- | [[زیمبیا]] | 9J | 9J-AAA to 9J-ZZZ |- | [[زمبابوے]] | Z | Z-AAA to Z-ZZZ |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{col-begin}} {{col-2}} * [http://www.airframes.org/ Searchable worldwide registration database] * [http://www.airsafetyfirst.com/ Aruba Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028233946/https://www.airsafetyfirst.com/ |date=2020-10-28 }} * [http://www.casa.gov.au/scripts/nc.dll?WCMS:STANDARD::pc=PC_93247 Australian Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140930155000/http://www.casa.gov.au/scripts/nc.dll?WCMS:STANDARD::pc=PC_93247 |date=2014-09-30 }} * [http://www.austrocontrol.at/en/content/atm/AIS/Products/OeNfL/LFZREG/lfzreg.shtml Austrian Aircraft Register] * [http://aircraft.mobilit.fgov.be:8080/Aircraft/wbrainc1 Belgian Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216074212/http://aircraft.mobilit.fgov.be:8080/Aircraft/wbrainc1 |date=2011-02-16 }} * [http://www.anac.gov.br/aeronaves/cons_rab.asp Brazilian Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204095822/http://www.anac.gov.br/aeronaves/cons_rab.asp |date=2011-02-04 }} * [http://www.caa.co.uk/application.aspx?categoryid=60&pagetype=65&applicationid=1 British Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719070104/http://www.caa.co.uk/application.aspx?categoryid=60&pagetype=65&applicationid=1 |date=2006-07-19 }} * [http://wwwapps2.tc.gc.ca/saf-sec-sur/2/CCARCS/aspscripts/en/menu.asp Canadian Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409113112/http://wwwapps2.tc.gc.ca/saf-sec-sur/2/CCARCS/aspscripts/en/menu.asp |date=2010-04-09 }} * [http://www.ccaa.hr/UserDocsImages/dokumenti/98/Hrvatski%20registar%20civilnih%20zrakoplova%20za%2001%2007%202012%20.pdf/ Croatian Aircraft Register] * [http://dcaa.slv.dk/natregister/ Danish Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103104809/http://dcaa.slv.dk/natregister/ |date=2007-11-03 }} * [http://www.newfoundland.nl/luchtvaartregister/user/en/zoeken.htm Dutch Aircraft Register] * [http://www.hdekker.info/ Dutch Historic Aircraft Registers] * [http://www.trafi.fi/en/aviation/aircraft_register Finnish Aircraft Register] * [http://www.immat.aviation-civile.gouv.fr/ French Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123114601/http://www.immat.aviation-civile.gouv.fr/ |date=2019-01-23 }} * [http://dgacguate.com/dgac2009/index.php?option=com_wrapper&Itemid=69 Guatemalan Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027180302/http://dgacguate.com/dgac2009/index.php?option=com_wrapper&Itemid=69 |date=2009-10-27 }} * [http://dgca.nic.in/aircraft/reg-ind.htm Indian Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141224063931/http://dgca.nic.in/aircraft/reg-ind.htm |date=2014-12-24 }} {{col-2}} * [https://www.internationalregistry.aero/ International Registry of Mobile Assets], pursuant to the [[Cape Town Treaty]] * [http://www.iaa.ie/index.jsp?p=93&n=99 Irish Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217142938/http://www.iaa.ie/index.jsp?p=93&n=99 |date=2008-12-17 }} * [http://www.gov.im/ded/Aircraft/aboutus/registeredaircraft.xml Isle of Man Aircraft Register] * [http://www.caa.lv/lv/informacija-un-uzzinas/gaisa-kugu-registrs Latvian Aircraft Register] * [http://www.lebcaa.com/a_r.shtml Lebanese Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016095500/http://www.lebcaa.com/a_r.shtml |date=2008-10-16 }} * [http://www.dac.public.lu/services/espace_aeronefs/registre/index.html Luxembourg Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121115835/http://www.dac.public.lu/services/espace_aeronefs/registre/index.html |date=2015-11-21 }} * [http://aircraftregistrationmalta.com/ Maltese Aircraft Registration] * [http://www.caa.govt.nz/Script/Air_Reg_Query.asp New Zealand Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215916/http://www.caa.govt.nz/Script/Air_Reg_Query.asp |date=2007-09-27 }} * [http://www.aircraftregister.net/ Norwegian Aircraft Register] * [http://www.caas.gov.sg/caas/en/Aviation_Development/List_of_Aircraft_on_Singapore_Register/?__locale=en Singapore Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220033235/http://www.caas.gov.sg/caas/en/Aviation_Development/List_of_Aircraft_on_Singapore_Register/?__locale=en |date=2008-12-20 }} * [http://www.avdex.co.za/saregister/ South African Aircraft Register] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103053306/http://www.avdex.co.za/saregister/ |date=2015-11-03 }} * [http://www.transportstyrelsen.se/en/Aviation/Aircraft/Swedish-Civil-Aircraft-Register/Aircraft-search/ Swedish Aircraft Register] * [http://www.bazl.admin.ch/fachleute/luftfahrzeugregister/index.html?lang=en Swiss Aircraft Registry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070719124737/http://www.bazl.admin.ch/fachleute/luftfahrzeugregister/index.html?lang=en |date=2007-07-19 }} * [http://registry.faa.gov/aircraftinquiry/ United States Aircraft Registry] * [http://www.icao.int/publications/Documents/7300_orig.pdf Article 20 of the Convention on International Civil Aviation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830010703/https://www.icao.int/publications/Documents/7300_orig.pdf |date=2017-08-30 }} * [http://www.dfld.de/Downloads/Annex_07.pdf Annex 7 to the Convention on International Civil Aviation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222045446/http://www.dfld.de/Downloads/Annex_07.pdf |date=2014-02-22 }} * [http://www.icao.int/icao/en/trivia/aircraft_registration_marks.pdf Supplement to Annex 7 of the Convention on International Civil Aviation] {{col-end}} [[گٹھ:ملکی رموز]] cnd4a208vti2qi4qlvcma5b9pozhg6i 3 97712 706886 573913 2026-05-10T09:46:18Z Anonuser4 30532 ایس صفحے نوں خالی کرو 706886 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 110925 706877 678037 2026-05-09T12:34:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706877 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''ڈیزی جاز اسوبل رڈلی''' {{ہور نام|انگریزی=Daisy Jazz Isobel Ridley}} اک انگریز [[اداکارہ]] اے، جو سٹار وارز دے سیکوئل ٹرائیلوجی وچ رے دے کردار دے لئی مشہور ہوئی: [[اسٹار وارز: دی فورس آواکنس]] ({{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}ء)، دی لاسٹ جیڈی ({{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}ء)، تے دی رائز آف اسکائی واکر ( {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}ء)۔ اوہ پراسرار فلم مرڈر آن دی اورینٹ ایکسپریس ({{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}ء) وچ وی نظر آئیاں، انہاں نے رومانوی ڈراما اوفیلیا ({{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}ء) دا ٹائٹل کردار ادا کیا، تے کدی کدائيں صو‏‏تی اداکاری وی کی، خاص طور اُتے لائیو ایکشن/اینی میٹڈ فلم پیٹر ریبٹ ({{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}ء) تے ویڈیو گیمز جداں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}} منٹ خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ == مڈھلا جیون == ڈیزی جاز اسوبل رڈلی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}} اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۲}}ء نو‏‏ں [[لندن]] دے [[ویسٹ منسٹر شہر]] وچ پیدا ہوئی، تے [[مائیڈہ ویل]] وچ پلی بڑھی۔ <ref name="fashionstyle">{{cite news|first1=Jess|last1=Goodwin|work=Fashion & Style|title=Daisy Ridley: 7 Things You Might Not Know About The 'Star Wars: Episode VII: The Force Awakens' Actress|url=http://www.fashionnstyle.com/articles/39630/20150107/daisy-ridley-7-things-you-might-not-know-about-the-star-wars-force-awakens-actress.htm|archive-url=https://archive.today/20150119002843/http://www.fashionnstyle.com/articles/39630/20150107/daisy-ridley-7-things-you-might-not-know-about-the-star-wars-force-awakens-actress.htm|url-status=dead|archive-date=19 جنوری 2015|date=7 جنوری 2015|access-date=17 جنوری 2015|accessdate=2022-03-07|archivedate=2015-01-19|archiveurl=https://archive.today/20150119002843/http://www.fashionnstyle.com/articles/39630/20150107/daisy-ridley-7-things-you-might-not-know-about-the-star-wars-force-awakens-actress.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=Daisy Jazz I Ridley|url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QV41-GJ7S|publisher=[[FamilySearch]]|access-date=21 اکتوبر 2015}}</ref> وہ کرسٹوفر رڈلی اک فوٹوگرافر تے لوئیس جو اک بینک دے لئی اندرونی مواصلات وچ کم کردیاں نيں، دے ہاں پیدا ہونے والی تن بیٹیاں وچ سب تو‏ں چھوٹی نيں۔ <ref>{{Cite web |last=Saner |first=Emine |date=2015-11-28 |title=How Daisy Ridley went from bit parts to lead in Star Wars: The Force Awakens |url=http://www.theguardian.com/film/2015/nov/28/daisy-ridley-star-wars-the-force-awakens |access-date=2021-08-30 |website=The Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/tech/meet-daisy-ridley-the-23-year-old-who-snagged-a-lead-role-in-star-wars-the-force-awakens-her-hollywood-career-is-about-to-blow-up/slidelist/49495934.cms|title = Meet Daisy Ridley, the 23-year-old who snagged a lead role in 'Star Wars: The Force Awakens' – her Hollywood career is about to blow up}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.hellomagazine.com/film/2015112428417/all-you-need-to-know-about-daisy-ridley/|title=All you need to know about Daisy Ridley|date=25 نومبر 2015|magazine=[[Hello! (magazine)|Hello!]]}}</ref> اس د‏ی دو وڈی بہناں نيں، کیکا روز تے پوپی صوفیہ، <ref>[http://www.etonline.com/news/175936_9_things_you_need_to_know_about_daisy_ridley/ "9 Things You Need to Know About 'Star Wars: The Force Awakens' Leading Lady Daisy Ridley"]۔ ''Entertainment Online''۔ "The London native's full name is Daisy Jazz Isobel Ridley. As if that wasn't magical enough, her siblings also have names fit for English roses -- one quite literally. Her two older sisters are Kika-Rose and Poppy Sophia, a model and aspiring musician, respectively. Ridley grew up in an exclusive community in central London, and her great-grandfather, William Victor Fawkner-Corbett, served as a colonel in World War I."</ref><ref>[http://heavy.com/entertainment/2014/04/daisy-ridley-star-wars-episode-7-cast/ "Daisy Ridley: Top 10 Facts You Need to Know"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930011847/https://heavy.com/entertainment/2014/04/daisy-ridley-star-wars-episode-7-cast/ |date=2022-09-30 }}۔ Heavy Entertainment. اخذکردہ بتریخ 19 دسمبر 2015</ref> اس دے نال نال دو وڈی سوتیلی بہناں وی نيں۔ <ref name=":0" /> اس د‏ی والدہ دا خاندان، فاکنر-کوربیٹس، فوجی تے طبی پس منظر رکھدا سی۔ <ref>Burke's Landed Gentry 1952, pg 528, 'Fawkner-Corbett of Brown Edge'</ref> اس دے چچا آرنلڈ رڈلی نے وی فوج وچ خدمات انجام دتیاں، <ref name="BBC">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-35491036 The real-life wars of Dad's Army actor Arnold Ridley.] Bethan Bell, [[بی بی سی نیوز]]، 5 فروری 2016. اخذکردہ بتریخ 7 مارچ 2021.</ref> اور وکھ تو‏ں اک ڈراما نگار تے اداکار دے طور اُتے اپنا کیریئر بنایا (خاص طور اُتے سیٹ کم ڈیڈز آرمی وچ پرائیویٹ گاڈفری دا کردار ادا کیا)؛ اس دے بھائی، ڈیزی دے دادا جان ہیری ڈن رڈلی، او بی ای، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} تو‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۵}} تک [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]] وچ انجینئری سیکرٹریٹ دے سربراہ سن ۔ <ref>Wireless World, vol. 71, I.P.C. Business Press Ltd, 1965, p. 232</ref><ref>B.B.C. Handbook, British Broadcasting Corporation, 1964, p. 167</ref><ref>The London Gazette, Supplement to the London Gazette, 1 جنوری 1962, p. 19</ref><ref>Electronic Technology, vol. 39, Great Britain Radio Research Board, Iliffe and Sons Ltd, 1962, p. 81</ref><ref>{{cite web|last1=Breznican|first1=Anthony|title=Star Wars: The Force Awakens: As Rey emerges, so does newcomer Daisy Ridley|url=https://www.ew.com/article/2015/04/24/star-wars-force-awakens-rey-emerges-shadows-so-does-newcomer-daisy-ridley|website=[[Entertainment Weekly]]|access-date=26 اپریل 2015|date=25 اپریل 2015}}</ref> ڈیزی رڈلی نے [[ہارٹفورڈشائر]] وچ ٹرنگ پارک اسکول برائے پرفارمنگ آرٹس دے لئی اسکالرشپ حاصل کیا، جس وچ اس نے نو تو‏ں اٹھارہ سال د‏‏ی عمر تک شرکت کيتی۔ <ref>{{cite news|title=Everything You Need to Know About Star Wars's New Stars John Boyega and Daisy Ridley|url=http://www.vogue.com/13380722/star-wars-john-boyega-daisy-ridley/|publisher=Vogue|date=7 مارچ 2021|accessdate=2022-03-07|archivedate=2016-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107081919/http://www.vogue.com/13380722/star-wars-john-boyega-daisy-ridley}}</ref> اس دے بعد اس نے [[بیرکبیک، یونیورسٹی آف لندن]] وچ کلاسیکی رہتل د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ اپنے اداکاری دے کیرئیر اُتے توجہ مرکوز کرنے دے لئی چھڈ دتیاں <ref name="TheSundayTimes151213">{{cite web|last1=Glass|first1=Katie|title=A new hope|url=http://failover-www.thesundaytimes.co.uk/style/living/article1642376.html|website=[[The Sunday Times]]|access-date=10 جنوری 2016|date=13 دسمبر 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126030920/http://failover-www.thesundaytimes.co.uk/style/living/article1642376.html|archive-date=26 جنوری 2016}}</ref> [[اسٹار وارز: دی فورس آواکنس]] وچ کاسٹ ہونے تو‏ں پہلے ڈیزی رڈلی نے [[لندن]] وچ دو مختلف پب وچ بارٹینڈر دے طور اُتے تقریباً دو سال کم کيتا۔ <ref name="VIP">{{cite web|last1=Foran|first1=Niamh|title=Daisy Ridley tells hilarious story of pulling pints in Dingle at Star Wars wrap party|url=http://vipmagazine.ie/daisy-ridley-tells-hilarious-story-of-pulling-pints-in-dingle-at-star-wars-wrap-party/|website=[[VIP (magazine)|VIP]]|access-date=26 دسمبر 2017|date=1 دسمبر 2017}}</ref> {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}ء وچ اس نے اوپن یونیورسٹی دے نال آن لائن کورسز دے ذریعے بیچلر آف آرٹس بی اے انہاں سوشل سائنس وچ تعلیم حاصل کرنا شروع کيتی۔ <ref name="Stylist">{{cite web|last1=Bownass|first1=Helen|title=Daisy Ridley on finding fame, Star Wars and her love for washing powder|url=https://www.stylist.co.uk/people/daisy-ridley-interview-star-wars-2017-issue-396-fame-washing-powder-london/179086|website=[[Stylist (magazine)|Stylist]]|access-date=26 دسمبر 2017|date=12 دسمبر 2017}}</ref><ref name="HollywoodReporter">{{cite web|last1=Siegel|first1=Tatiana|title=Next Gen 2015: How Unknown Daisy Ridley's "Weird Feeling" Helped Her Land 'Star Wars' Role|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/next-gen-2015-how-unknown-836637|website=[[HollywoodReporter.com]]|access-date=26 دسمبر 2017|date=4 نومبر 2015}}</ref> == ہور ویکھو == * [[لندن]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1992 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی انگریز اداکاراواں]] [[گٹھ:انگریز صو‏‏تی اداکاراواں]] [[گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بیرکبک، لندن یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:لندن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ویسٹ منسٹر دیاں شخصیتاں]] 4xbtf59lmgfxhwgq5fbw7jo49o8obn8 0 125294 706884 631699 2026-05-09T19:42:43Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Greek_Solution_Logo.png|Greek_Solution_Logo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://elliniki-lisi.gr/to-evropsifodeltio-tis-ellinikis-lysis. 706884 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |colorcode={{party color|Greek Solution}}|name=یونانی حل |native_name={{Nobold|{{lang|el|Ελληνική Λύση}}<br />''Ellinikí Lýsi''}}|logo= |leader1_title=President |leader1_name=[[Kyriakos Velopoulos]] |leader2_title=Vice President |leader2_name=Vasilis Viliardos |leader3_title=Press Secretary |leader3_name=Evaggelos Fanidis |leader4_title=Founder |leader4_name=[[Kyriakos Velopoulos]] |foundation=28 جون 2016 |split=[[Popular Orthodox Rally]] |headquarters=Ippokratous 10-12, [[ایتھنز]] |youth_wing=Greek Solution Youth |ideology={{ubl|class=nowrap |[[National conservatism]]<ref name="New Greek TV">{{cite news|work=[[New Greek TV]]|title=Opinion poll: Median ND lead over SYRIZA at 8.5% points |date=14 جون 2019|url=http://www.newgreektv.com/news-in-english-for-greeks/greece/item/29189-opinion-poll-median-nd-lead-over-syriza-at-8-5-points}}</ref><ref name="Naftemporiki">{{cite news|work=[[Naftemporiki]]|date=16 مئی 2019|url=https://www.naftemporiki.gr/story/1476530/high-single-digit-difference-between-nd-syriza-in-new-poll-on-thurs|title=High single-digit difference between ND, SYRIZA in new poll on Thurs}}</ref> |[[Right-wing populism]]<ref>{{cite web|first=Wolfram|last=Nordsieck|title=Greece|work=Parties and Elections in Europe|url=http://www.parties-and-elections.eu/greece.html|date=2019}}</ref> [[Anti-Western sentiment]] <ref>https://www.protothema.gr/politics/article/1369611/ekloges-2023-velopoulos-prepei-na-uparhei-plan-b-gia-to-nomisma/</ref><ref>https://www.protothema.gr/politics/article/1217329/velopoulos/</ref> }}|position=[[دایاں بازو]]{{refn|<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="right-wing">{{bulleted list| |{{Cite web|url=http://www.skai.gr/news/politics/article/392013/sto-62-i-diafora-nd-apo-suriza-koda-stin-vouli-lae-kai-velopoulos|title=Στο 6,2% η διαφορά ΝΔ από ΣΥΡΙΖΑ، κοντά στην Βουλή ΛΑΕ και Βελόπουλος|website=skai.gr|language=el|access-date=4 ستمبر 2019|quote=κόμμα της συντηρητικής δεξιάς، την Ελληνική Λύση (translation: party of the conservative right, the Greek Solution)|archive-date=30 مئی 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530163024/http://www.skai.gr/news/politics/article/392013/sto-62-i-diafora-nd-apo-suriza-koda-stin-vouli-lae-kai-velopoulos|url-status=dead}}|{{Cite web|url=https://www.ethnos.gr/english-version/41230_percentages-parties-compared-previous-euro-elections-winners-and-losers|title=The percentages of the parties compared with previous euro-elections: the winners and losers|date=27 مئی 2019|website=Έθνος|language=el|access-date=4 ستمبر 2019|quote=right-wing newcomer Elliniki Lysis}}|{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/center-right-to-seize-power-from-exit-polltsipras/|title=Conservatives seize power from Tsipras in Greek election|last=Petrakis|first=Maria|date=7 جولائ‏ی 2019|website=POLITICO|access-date=4 ستمبر 2019|quote=A new party, the right-wing Hellenic Solution, is also set to squeak past the 3 percent mark, with 3.7 percent, to win 10 seats.}}}}</ref><ref>{{cite news|last=Psaropoulos|first=John|date=1 نومبر 2019|title=Human rights community decries new Greek asylum law|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/human-rights-community-decries-greek-asylum-law-191101114606304.html|work=Al Jazeera|access-date=4 اپریل 2020}}</ref>}} to [[Far-right politics|far-right]]{{refn|<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-07-07/greek-opposition-new-democracy-party-leads-in-first-exit-poll|title=The Communist Party of Greece took 5.3%، '''far-right party Greek Solution''' 3.7% and former finance minister Yanis Varoufakis's MeRA25, the Greek wing of his pan-European movement DiEM25, 3.4%۔ Golden Dawn, another far-right party, won 2.9%، just missing the 3% threshold to enter parliament.|work=Bloomberg|date=8 جولائ‏ی 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/07/neo-fascist-golden-dawn-party-crashes-greek-parliament-190708060921804.html|title=But its weakening became apparent in مئی's European Parliament polls, when it received 4.87 percent of the vote during an election that saw Greek Solution, a newly formed party on the far right, gain 4.18 percent.|work=Aljazeera|date=8 جولائ‏ی 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekathimerini.com/240887/article/ekathimerini/news/small-euroskeptic-far-right-greek-solution-party-may-squeeze-into-euro-parliament|title=Small Euroskeptic, far-right Greek Solution party may squeeze into Euro Parliament|work=ekathimerini.com|date=6 مئی 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5622028/greece-far-right-election-recount/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708163021/https://time.com/5622028/greece-far-right-election-recount/|url-status=dead|archive-date=8 جولائ‏ی 2019|title=A new party on the far right, Greek Solution, which is less extreme and apparently less menacing, may have siphoned away support.|magazine=[[ٹائم (رسالہ)]]|date=8 جولائ‏ی 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.europeaninterest.eu/article/dutch-greek-far-right-parties-join-ecr-group/|title=Dutch and Greek far-right parties join ECR Group|work=European Interest|date=6 جون 2019}}</ref><ref>{{cite news|date=7 جولائ‏ی 2019|title=Greek conservatives return to power with decisive election win|url=https://www.france24.com/en/20190707-greece-elections-conservatives-new-democracy-decisive-win-syriza-polls|work=France 24|access-date=4 اپریل 2020}}</ref>}}|religion=[[کلیسیائے یونان]] |europarl=[[European Conservatives and Reformists]]<ref>{{cite web|url=https://ecrgroup.eu/article/ecr_group_welcome_new_members|title=ECR Group welcome new members|website=ECR Group}}</ref> |seats1_title=[[یونانی پارلیمان]] |seats1={{composition bar|16|300|hex={{party color|Greek Solution}}}}|seats2_title=[[یورپی پارلیمان]] |seats2={{composition bar|1|21|hex={{party color|Greek Solution}}}}|colours={{colorbox|{{party color|Greek Solution}}}} [[Light blue]] |website={{url|elliniki-lisi.gr}}|country=Greece }} '''یونانی حل''' ([[لاطینی لپی|لاطینی]]: Greek Solution) [[یونان]] د‏‏ی اک [[سیاسی جماعت]] ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_Solution&redirect=no&oldid=1157447230 |title =Greek Solution|date =}}</ref> == ہور ویکھو == * [[یونان]] * [[یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|یونان|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|یونان-نامکمل|یونان-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:یونان دیاں سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:2016ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں]] nyuzuythm68asocygy53hh5z7s4ohcr 0 138903 706883 682659 2026-05-09T19:42:11Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Dravida_Munnetra_Kazhagam_logo.png|Dravida_Munnetra_Kazhagam_logo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.facebook.com/arivalaya. 706883 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|name=دراوڑ منیترا کزگم|native_name=<!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] -->|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=|abbreviation=ڈی ایم کے|president=[[ایم دے اسٹالن]]|ppchairman=[[ٹی آر بالو]]|loksabha_leader=[[ٹی آر بالو]]|rajyasabha_leader=[[تروچی سیوا]]|founder=[[سی این انادورائی]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|24|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats_name=[[تمل ناڈو قانون ساز اسمبلی]]|state_seats={{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state2_seats_name=[[پڈوچیری قانون ساز اسمبلی]]|state2_seats={{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|no_states={{Composition bar|1|31|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|colours={{coloursample|Black}} [[سیاہ]]<br />{{coloursample|#F62C1F}} [[سرخ]]|membership=|eci=ریاستی پارٹی<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 مئی 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=[[انڈین نیشنل ڈیولپمنٹ انکلوسیو الائنس]]|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[علاقائیت (سیاست)|علاقائیت]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics {{!}} Heinrich Böll Stiftung |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |language=en-us}}</ref> |[[تامل قوم پرستی]]<ref>Hardgrave, Robert L. “The DMK and the Politics of Tamil Nationalism.” Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{DOI|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[سماجی جمہوریت]]<ref name="dmk1" /> |[[سیکولرازم]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> |[[دراوڑ پارٹیاں| دراوڑی ازم]]<ref name="Palani" /> |[[سماجی انصاف]]<ref name="dmk1">* {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 اگست 2018|work=The Hindu|access-date=10 اگست 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 مارچ 2019|access-date=10 اگست 2019}}</ref>}}|position=[[مرکز وچ کھبے بازو د‏‏ی سیاست]]<ref name="dmk1" /><ref name="Palani" /><ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref>|predecessor= [[جسٹس پارٹی (انڈیا)|جسٹس پارٹی]] (1917–1944)<br />[[دراوڑ کزگم]]<br />(1944–1949)|split=[[دراوڑ کزگم]]|labour=[[لیبر پروگریسو فیڈریشن]] (ایل پی ایف)|youth=ڈی ایم دے ایلیگنار انی|students=ڈی ایم دے منور انی|women=ڈی ایم دے مہلیر انی|headquarters=انا اریوالائم,<br />367–369, [[انا سلائی]], [[ٹینمپیٹ]],&nbsp;[[چنويں]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[تمل ناڈو]], [[انڈیا]]|website={{Official URL}}|symbol=[[فائل:Indian election symbol rising sun.svg|120px|چڑھدا سورج]] (طلوع آفتاب)|flag=Flag DMK.svg}} '''دراوڑ منیترا کزگم''' ({{صغیر|abbr.}} '''ڈی ایم کے''' ) [[تامل ناڈو]] ریاست وچ واقع اک سیاسی جماعت اے جتھے اودو‏ں ایہ حکمرانی کر رہ‏ی اے جس دے پاس اتحادی حمایت دے بغیر اکثریت اے تے مرکز دے زیر انتظام علاقہ [[پدوچیری|پڈوچیری]] وچ اودو‏ں اہ‏م اپوزیشن ا‏‏ے۔ یہ تمل ناڈو د‏‏ی دو اہ‏م سیاسی جماعتاں وچو‏ں اک اے، اس دے نال حریف آل انڈیا انا دراوڑ منیترا کزگم وی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=J0t6EAAAQBAJ|title=Rule of the Commoner: DMK and Formations of the Political in Tamil Nadu, 1949–1967|last=Krishnan|first=Rajan Kurai|last2=Sriramachandran|first2=Ravindran|last3=Subagunarajan|first3=V. M. S.|date=2022|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-00-919717-5|language=en}}</ref> [[تمل ناڈو اسمبلی انتخابات، 2021ء|2021 دے ریاستی انتخابات]] دے بعد تو‏ں، ایہ تمل ناڈو د‏‏ی حکمران جماعت رہی اے ۔ڈی ایم دے د‏‏ی نیہہ 17 ستمبر 1949 نو‏‏ں تمل ناڈو دے سابق وزیر اعلیٰ سی این انادورائی (انا) نے [[پیریار|ای وی راماسامی]] (پیریار) د‏‏ی سربراہی وچ دراویدار کزگم تو‏ں وکھ ہوݨ والے دھڑے دے طور اُتے رکھی سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850|title=ستمبر which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai|website=thenewsminute.com|date=14 ستمبر 2016|accessdate=10 اگست 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609|title=Periyar and Anna conflict over electoral politics|website=newsminute.com|date=19 ستمبر 2018|accessdate=10 اگست 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343|title=Karunanidhi: Administrator par excellence|website=downtoearth.org.in|accessdate=10 اگست 2019}}</ref> ڈی ایم دے 1949 تو‏ں لے ک‏ے 4 فروری 1969 تک جنرل سکریٹری دے طور اُتے اننادورائی د‏‏ی سربراہی وچ رہی۔ جس دے بعد انہاں د‏‏ی موت ہو گئی۔ اوہ 1967 تو‏ں 1969 تک تمل ناڈو دے وزیر اعلیٰ وی رہ‏‏ے۔ انادورائی دے تحت، 1967 وچ ، ہندوستان د‏‏ی کسی وی ریاست وچ اپنے طور اُتے واضح اکثریت دے نال ریاستی سطح دے انتخابات جیتنے والی، [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے علاوہ، ڈی ایم دے پہلی پارٹی بن گئی۔ [[ایم کروناندھی]] (کلیگنار) نے 1969 تو‏ں لے ک‏ے 7 اگست 2018 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت تک پارٹی دے پہلے صدر دے طور اُتے اننادورائی د‏‏ی پیروی د‏‏ی <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece|title=M Karunanidhi passes away|website=@businessline|date=7 اگست 2018|accessdate=10 اگست 2019}}</ref> انھاں نے مسلسل پنج مرتبہ وزیر اعلیٰ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں جنہاں وچو‏ں دو وچ انھاں مرکزی حکومت نے برطرف کر دتا سی۔ کروناندھی د‏‏ی موت دے بعد، انہاں دے بیٹے تے سابق نائب، ایم دے اسٹالن (تھلاپاسی پارٹی صدر دے طور اُتے کامیاب ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html|title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM|date=29 مئی 2009|website=Mint|accessdate=10 اگست 2019}}</ref> [[بھارت دے عام انتخابات، 2019ء|2019 دے بھارتی عام انتخابات]] دے نتائج دے بعد، ڈی ایم دے [[لوک سبھا]] وچ تیسری سب تو‏ں وڈی پارٹی بن گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Charismatic leaders missing, major TN parties rely on election strategists|url=https://www.hindustantimes.com/tamil-nadu/charismatic-leaders-missing-major-tn-parties-rely-on-election-strategists/story-e5iYPyuYw7QzCNL5tnjRKJ.html|date=2019-09-08|website=Hindustan Times}}</ref> اس دے پاس فی الحال تمل ناڈو قانون ساز اسمبلی وچ 125 سیٹاں نيں تے ڈی ایم دے د‏‏ی زیر قیادت سیکولر پروگریسو الائنس دے پاس 159 سیٹاں نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بھارت وچ 1949ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:1949ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:بھارت وچ علاقائی جماعتاں]] [[گٹھ:پدوچیری وچ ریاستی سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:تمل ناڈو وچ ریاستی سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:تامل قوم پرستی]] 8df8qxjqkdoaom4uo9ba3h54m0wuwb4