وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2323 708399 687853 2026-07-03T21:49:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708399 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FBCEB1" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پنجابی<font>''' |- | style="background:#F7E7CE" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>ਪੰਜਾਬੀ<font>''' |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Bhangra Dance punjab.jpg|250px]] |- | style="background:#F7E7CE" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پنجابیاں دی گِݨتی<font>''' |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>16 کروڑ دے لَگ بَھگ<font>''' |- align="center" |- |120,000,000: || [[پاکستان]]{{·}}[[File:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- |30,000,000: || [[بھارت]]{{·}}[[File:Flag of India.svg|30px]] |- |1,700,000: || [[برطانیا]]{{·}}[[File:Flag of United Kingdom.svg|30px]] |- |800,000: || [[کینیڈا]]{{·}}[[File:Flag of Canada.svg|30px]] |- |640,000: || [[امریکا]]{{·}}[[File:Flag of United States.svg|30px]] |- |60000: || [[ملائشیا]]{{·}}[[File:Flag of Malaysia.svg|30px]] |- |x: || [[آسٹریلیا]]{{·}}[[File:Flag of Australia.svg|30px]] |- |x: || [[نیوزی لینڈ]]{{·}}[[File:Flag of New Zealand.svg|30px]] |- |x: || [[ہانگ کانگ]]{{·}}[[File:Flag of Hong Kong.svg|30px]] |- |600000: || [[سعودی عرب]]{{·}}[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|30px]] |- |34000: || [[سنگاپور]]{{·}}[[File:Flag of Singapore.svg|30px]] |- |117000: || [[میانمار]]{{·}}[[File:Flag of Myanmar.svg|30px]] |- | style="background:#F7E7CE" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>[[بولی]]<font>''' |- align="center" |- | [[انگریزی]] {{·}}[[پنجابی]] {{·}}[[اردو]] |- | style="background:#F7E7CE" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>مت<font>''' |- align="center" |- |70٪:|| [[مسلمان]]{{·}}[[File:Allah-green.svg|20px]] |- |20٪:|| [[سکھ]]{{·}}[[File:Khanda.svg|20px]] |- |10٪:|| [[ہندو]]{{·}}[[File:Om.svg|20px]] |- |1٪:|| [[مسیحی]]{{·}}[[File:Christian cross.svg|20px]] |- |} '''پنجابی'''، [[جنوبی ایشیا]] دی ہند آریائی نسل نال تعلق رکھݨ آلے لوک نیں۔ [[پنجاب]] دے علاقے نال ایہناں دا تعلق اے جیہڑا دنیا دی پراݨیاں تہذیباں دا گڑھ اے۔ جیہناں وچ ہڑپا تے ٹیکسلا دی تہذیب شامل اے۔ پنجابیاں پہچاݨ اوہناں دی بولی تے رہتل نال اے یعݨی پنجابی اس نوں کہیا جاندا اے جیہدی ماں بولی پنجابی اے جیہڑی اک [[ہند آریا‌ئی بولیاں|ہند آریائی بولی]] اے۔ [[File:Punjab map (topographic) with cities.png|thumb|left]] پنجابی [[پاکستان]] تے [[بھارت]] توں علاوا جگ دے ہور بے شمار دیساں چ پھیلا ہویا اے۔ پنجابی [[برطانیا]]، [[فرانس]]، [[سپین]]، [[نیدرلینڈ]]، [[جرمنی]]، [[اٹلی]]، [[یونان]]، [[ناروے]]، [[سویڈن]]، [[ڈنمارک]]، [[کینیڈا]]، [[امریکا]]، [[سعودی عرب]]، [[متحدہ عرب امارات]]، [[قطر]]،[[بحرین]]، [[آسٹریلیا]] ، [[قطر]] ، [[کویت]] وغیرہ چ پھیلے ہوئے نیں۔ پنجابی بولݨ آلیاں دی گݨتی 12 کروڈ دے نیڑے اے۔ پنجابی جگ دی گݨتی دا دو فیصد حصا بݨدے نیں۔ ایہناں دی سبھ توں وڈی آبادی [[پنجاب، پاکستان]] چ اے تے ایہ [[پاکستان]] دی آبادی دا سبھ توں وڈا حِصا نیں۔ اس توں بعد بھارت دے صوبے پنجاب وچ ایہناں دی وڈی تعداد رہندی اے۔ [[برطانیا]] چ پنجابی دوجی وڈی زبان اے۔ ==تریخ== اس گل دا ٹھیک ٹھیک پتا لاؤݨا اوکھا اے کہ پنجابی کدوں اک وکھرے گروہ دی شکل بݨے۔ پنجاب ایہجا دیس اے جِتھے وادی اِنڈس دی پراݨی رہتل سی جہیدا وڈا نگر ہڑپا سی۔ ہڑپا تہذیب اج توں 6000 ورھے پہلاں موجود سی۔ آریا لوک اس دیس وچ آئے تے پہلی آبادی نال کل مل گۓ۔ پنجابی بولی اوہاں آریاواں دی اس وقت دی بولی دی نوی شکل اے۔ جیہدے وچ پراݨے دیسی لفظ وی ہے گۓ نیں۔ اونہاں پرانے آریاواں دی مدد توں پنجابی بولی دا تعلق ہند آریائی بولی نال اے۔ ہڑپا والیاں نیں تے آریاواں نیں پنجابی رہتل پنجابی بولی نوں اودھی حاص شکل دتی۔ بعد وچ ہور بولیاں بولݨ والے لوکی وی ایتھے آئے۔ لیکن اوہ پنجابی بولی تے [[پنجابی رہتل]] وچ گھل مل گئے۔ پنجاب دی خوشحالی نے کافی گروہاں نوں اپݨے ول کِھچیا جیہدے وچ ایران، استھن، یونانی، عرب، ترک، افغان تے انگریز شامل نیں۔ ایہ پنجاب نوں فتح کرن آئے لیکن [[پنجاب]] دی رہتل تے بولی نے ایہناں نوں فتح کر لیا۔ ==مذہب== پنجاب دے لوکی [[ہندو مت]]، [[بدھ مت]]، [[جین مت]]، [[سکھ مت]] تے [[اسلام]] نوں منن آلے نیں پر ایناں دے زیادا لوک مسلمان نیں۔ ==جغرافیائی ونڈ== ===پاکستان وچ=== پنجابی پاکستان چ صوبا پنجاب [[صوبہ سرحد]]، صوبہ [[سندھ]]، [[صوبا بلوچستان]]، [[آزاد کشمیر]] تے [[اسلام آباد]] وچ موجود نیں۔ ایہناں دی سبھ توں بوہتی تعداد پنجاب وچ اے۔ ===بھارت وچ=== پنجابی [[بھارت]] وچ، [[چڑھدا پنجاب|پنجاب]]، [[ہریاݨا]] تے [[دلی]] وچ ہُندے نیں۔ بالی وڈ دیاں فلماں چ پنجابی گانے، بول تے ایکٹر اکثر نظر آندے نیں۔ ھندستان دا ہون آلا وزیر اعظم وی پنجابی اے۔ ===برطانیا وچ=== پنجابی [[برطانیا]] وچ انگریزاں توں بعد دوجا وڈا نسلی تے لسانی گروہ اے۔ ایتھے ایناہاں دی گِݨتی 16 توں زیادہ نیں۔ اے پنجابی ہندو سکھ تے [[مسلمان]] نیں تے ایہناں دے پرکھ [[چڑھدا پنجاب|چڑھدے پنجاب]] تے پاکستانی پنجاب تے [[کشمیر]] توں 1960 توں آؤݨا شروع ہوئے۔ ===کینیڈا وچ=== دس لکھ توں وَدھ پنجابی کینیڈا وچ رہندے نیں تے پنجابی چوتھے نمبر تے بولی جاݨ آلی بولی اے۔ ===پنجابی دوجے دیساں وچ=== اپر دتے ہوئے دیساں توں علاوا پنجابی ہور وی کئی دیساں وچ رہندے نیں۔ == باہرلے جوڑ == {{Commons|Punjabi people|position=left}} * [http://www.jattworld.com Jattworld.com پنجابی جٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828131409/http://www.jattworld.com/ |date=2008-08-28 }} * [http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html اسلام توں پہلاں پنجاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509053921/http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html |date=2008-05-09 }} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی رہتل]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] [[گٹھ:پنجابی ہندو]] [[گٹھ:پنجابی سکھ]] 34co1uzjy99w8uetmd76j9kfklbns9y 0 2753 708403 649636 2026-07-04T01:58:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708403 wikitext text/x-wiki '''گندھاری''' اک پراݨی [[بولی]] اے۔ اے اج دے [[پاکستان]] دے [[صوبہ سرحد]] یعݨی پراݨے [[گندھارا]] علاقے وچ بولی جاندی سی۔ ایہ اک [[پراکرت]] بولی سی جیہڑی [[سنسکرت]] دے نزدیک سی۔ گندھاری خروشتی رسم الخط وچ لکھی جاندی سی۔ 1893ء وچ ختن [[سنکیانگ]]، [[چین]] وچ اس بولی وچ لکھیاں ہوئیاں [[بدھ مت]] دیاں لِکھتاں ملیاں نیں۔ اج کل دی [[ہندکو]] ایہدی نویں شکل منی جاندی اے۔ == باہرلے جوڑ == #[http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html Rahman, Dr. Tariq, ''Peoples and Languages in Pre-Islamic Indus Valley'',University of Texas at Austin.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509053921/http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html |date=2008-05-09 }} [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:گندھارا]] [[گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت]] 14x8c9ig6mwgq24ako4w8trao0th3jl 0 5716 708406 641935 2026-07-04T03:39:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708406 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>یوسمائیٹ نیشنل پارک<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Yosemite Valley with Half Dome in the distance.jpg|250px]] |-|- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:LocMap Yosemite.PNG|250px]] |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Yose veg zonesm.jpg|250px]] |- | [[دیس]]: || [[امریکہ]] |- | نیڑے تھاں: || [[میریپوسا]]، [[کیلیفورنیا]] |- | تھاں: || 761,266 [[ایکڑ]] |- | بنیا: || 1 اکتوبر 1890 |- | ویکھن والے: || 3,563,293 ( 2010) |- |} '''یوسمائیٹ نیشنل پارک''' (Yosemite National Park) [[امریکہ]] چ [[اک]] [[نیشنل پارک]] اے۔ ایہ چڑدے وشکارلے [[کیلیفورنیا]] دیاں کاؤنٹیاں [[ٹولومنے کاؤنٹی|ٹولومنے]] [[میریپوسا کاؤنٹی|میریپوسا]] تے [[ماڈیرا کاؤنٹی|ماڈیرا]] دے چڑھدے پاسے توں لیکے [[سیرانیوادا (امریکہ)|سیرانیوادا]] دیاں لیندیاں اترائیاں تک 761,266 [[ایکڑ]] [[تھاں]] تے پھیلیا ہویا اے. یوسمائیٹ نوں سلانہ 3.5 [[ملین]] دے نیڑے [[لوک]] تکن آندے نیں۔ اے پارک سوہنیاں چٹاناں، آبشاراں، ستھریاں ندیاں، اچے سیقویا رکھاں تے ونسونے جانوراں لئی جانیا جاندا اے۔<ref name = "naturehistory">{{cite web | title = Nature & History | publisher = United States National Park Service: Yosemite National Park | url = http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070125062753/http://www.nps.gov/archive/yose/nature/nature.htm | archivedate = January 25, 2007 | date = October 13, 2006 | accessdate = January 27, 2007 | dead-url = no }}</ref> اتلے پاسیاں ول گلیشیر دے تھلے آن نال زمین چ ڈونگیاں تریڑاں پیاں، تے ندیاں تے کسیاں نے اپنے ڈونگے راہ بناۓ۔ ==[[ناں]]== یوسمائیٹ یا یوسیمٹی اک پرانے انڈین قبیلے دا ناں سی جیہڑا [[یوسمائیٹ وادی]] چ ریندا سی۔ یوسمائیٹ دا مطلب اے 'اوہ جیہڑے ماردے نیں' تے ایہ ناں ایس قبیلے نوں نالدے قبیلے نیں دتا سی۔ ==[[تریخ]]== ایتھے ریڈانڈین صدیاں توں وسدے سن۔ 16ویں صدی چ ایتھے ہسپانوی کھوجی اپڑے۔ 19ویں صدی چ ایہ تھاں امریکہ کول چلا گیا۔ 1851 چ سونے دی کھوج چ آن والے ایتھے آوسے۔ 1855 چ مورتاں بنان والیاں نیں ایدیاں سوہنیاں تھانواں دیاں مورتاں بنایاں تے اینج بارلی دنیا نوں ایدی خوبصورتی دا پتہ چلیا۔ دو امریکیاں [[گالن کلرک]] تے [[جان موئیر]] تے [[سیرا کلب]] دیاں کوششاں نال پہلی اکتوبر 1890 نوں ایہ پارک بنادتا گیا۔ ==[[جغرافیہ]]== یوسمائٹ نیشنل پارک امریکی صوبے [[کیلیفورنیا]] دے پعاڑی سلسلے [[سیرانیوادا (امریکہ)|سیرانیوادا]] وچ 3080 مربع [[کلومیٹر]] تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ اک [[کروڑ]] ورے پہلے [[سیرانیوادا (امریکہ)|سیرانیوادا]] اتے نوں اٹھیا فیر اینے لیندے تے چڑھدے پاسے ول ٹعلواناں بنایاں۔ ایدیاں اچائیاں تے برفانی پعاڑ بنے جناں توں گلیشیر تھلے نوں اۓ اوناں گلیشیر نے تنگ وادیاں جھیلاں دریا تے کٹیاں جٹاناں بنایاں۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |خاص تھاںواں |- | [[File:Half Dome10.jpg|150px]] | [[File:1 yosemite valley tunnel view 2010.JPG|150px]] | [[File:Yosemite national park mirror lake 2010u.JPG|150px]] | [[File:Yosemite El Capitan.jpg|150px]] | [[File:Yosemite nat park valley view.JPG|170px]] |-style="background:#EEE" | [[ادا گمبد]] | [[یوسمائیٹ وادی]] | [[شیشہ جھیل]] | [[ال کیپیٹان]] | [[مرسڈ دریا]] |} اے [[سان فرانسسکو]] توں 4 کینٹے دے پینڈے تے تے لاس اینجلس توں 6 کینٹے دے پینڈے تے اے۔ ایدے چ ہزاراں ندیاں تے تلاع نیں۔ ایدیاں ندیاں دی لمبائی 2600 کلومیٹر، ہائیکنگ ڈنڈیاں 1300 کومیٹر تے سڑکاں 560 کلومیٹر لمیاں نیں۔ 35 [[لکھ]] توں ود [[لوک]] ایتھے سلانہ آندے نیں تے ایناں چوں چوکھے سارے 18 مربع [[کلومیٹر]] تے پھیلی ہوئی [[یوسمائیٹ وادی]] نوں ای ویکھن آندے نیں. دو دریا [[ٹولمی دریا|ٹولمی]] تے [[مرسڈ دریا|مرسڈ]] ایس پارک تون ٹردے نیں۔ پارک 2127 فٹ توں لے کے 13114 فٹ تک اچا اے۔ [[ٹلہ لائل]] پارک دی سب توں اچی چوٹی اے۔ پارک چ بوٹیاں دیاں 1400 توں ود ونڈاں نیں۔ ایناں چوں 160 بوٹے نایاب نیں۔ [[پونڈروزا چیڑ]], [[مٹھا چیڑ]], [[ڈگلس فر]], [[چٹا فر]] تے ہور کئی ونڈاں دے بوٹے ہوندے نیں۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |رکھ |- | [[File:Pinus ponderosa cones.jpg|150px]] | [[File:Sugarpine.jpg|230px]] | [[File:Pseudotsuga japonica togasawara04.jpg|200px]] | [[File:Abies concolor cones.jpg|110px]] |-style="background:#EEE" | [[پونڈروزا چیڑ]] | [[مٹھا چیڑ]] | [[ڈگلس فر]] | [[چٹا فر]] |} پارک چ ریڈھ دی ہڈی والے جانوراں دیاں 250 ونڈاں نیں۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |جانور |- | [[File:Calero Creek Trail Bobcat.jpg|150px]] | | [[File:Urocyon cinereoargenteus.jpg|150px]] | [[File:MuleDeer ModocCounty.jpg|150px]] | [[File:Canadian Rockies - the bear at Lake Louise.jpg|150px]] |-style="background:#EEE" | [[باب بلا]] | [[کوگار]] | [[پعورا لومڑ]] | [[خچر ہرن]] | [[امریکی کالا رچھ]] |} {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |پنچھی |- | [[File:Picoides albolarvatus FWS.jpg|120px]] | [[File:Hermitthrush63.jpg|150px]] | [[File:Agelaius phoeniceus -George C Reifel Migratory Bird Sanctuary, British Columbia, Canada-8.jpg|180px]] | [[File:Northern Spotted Owl.USFWS.jpg|100px]] |-style="background:#EEE" | [[چٹ سری ترکھان چڑی]] | [[جوگی چڑی]] | [[لال پرا کالا پنچھی]] | [[چینا الو]] |} {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |چھمبراں |- | [[File:Bridalveil fall 2010.JPG|110px]] | [[File:Lower Yosemite Falls.JPG|120px]] | [[File:Yosemite Vernal Fall10.JPG|120px]] | [[File:NevadaFall 3313.JPG|130px]] |-style="background:#EEE" | [[برائیڈلویل چھمبر|برائیڈلویل]] | [[یوسمائیٹ چھمبر|یوسمائیٹ]] | [[ورنل چھمبر|ورنل]] | [[نیوادا چھمبر|نیوادا]] |} 1916 چ امریکہ دی نیشنل پارک سروس بنی تے اودوں توں اوہ ایس پارک نوں چلا رئی اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Yosemite National Park|یوسمائیٹ نیشنل پارک|position=left}} * [http://www.nps.gov/yose/ نیشنل پارک سروس] * [http://www.yosemite.org/ یوسمائیٹ سنگت] * [http://www.yosemitefund.org/ یوسمائیٹ فنڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105175820/http://yosemitefund.org/ |date=2009-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100716235422/http://www.yosemite-national-park.org/ یوسمائیٹ پارک آرگنازیشن] * [http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html ناں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105223109/http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html |date=2007-01-05 }} ==اتہ پتہ== {{reflist|2}} {{یوسمائیٹ نیشنل پارک}} {{امریکہ دے نیشنل پارک}} [[Category:امریکہ دے نیشنل پارک]] [[Category:یوسمائیٹ نیشنل پارک]] 2u1zkpr7d2gq1q47i5f9gk7vneya7k3 0 7077 708390 331799 2026-07-03T13:08:45Z NVNkz 44365 /* */ 708390 wikitext text/x-wiki '''80'''[[نمبر]]، [[81]] توں پہلے تے [[79]] توں مگروں آندا اے۔ {{سانچہ:گنتی}} [[گٹھ:گنتی]] cz3j8dt5m3iivl398ffb1zdm82d3jia 0 13677 708392 701329 2026-07-03T14:34:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708392 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|settlement_type=راجگڑھ شہر|coordinates={{coord|53|54|N|27|34|E|region:BY|display=inline,title}}|population_metro=2,645,500<ref>{{Cite web |title=Population of Minsk |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |access-date=2021-06-07 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202557/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf }}</ref>|population_note=|population_density_km2=auto|population_urban=|population_est=|timezone=[[ماسکو وقت|MSK]]<ref>{{Cite web |date=19 September 2011 |title=Eternal Daylight Saving Time (DST) in Belarus |url=http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html |access-date=30 October 2014 |website=timeanddate.com}}</ref>|utc_offset=+3|elevation_m=280.6|population_total={{#statements:population}}|postal_code_type=Postal Code|postal_code=220001-220141|area_code=+375 17|iso_code=BY-HM|blank_name=License plate|blank_info=7|website=[http://www.minsk.gov.by/en/ www.minsk.gov.by]|population_as_of=1 January 2020|area_water_km2=|name=|pushpin_map=Belarus#Europe|official_name=منسک|native_name=Мінск/Менск {{·}} Минск|image_flag=Flag of Minsk, Belarus.svg|image_shield=Coat of arms of Minsk.svg|image_skyline={{Photomontage | photo1a = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg|px300{{!}} | photo2a = Minsk – panoramio – Vlad Shtelts (Stelz) (3).jpg{{!}} | photo2b = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg{{!}} | photo3a = Theatre opera&ballet, Minsk.JPG{{!}} | photo3b = Babrujskaja, Minsk.jpg{{!}} | photo4a = Miensk – Plac Niezaležnaści.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }}|image_caption=اُتے تو‏ں کھبے طرف تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرف: [[چرچ آف سینٹس سائمن تے ہیلینا| ریڈ چرچ]] ، منسک سٹی ہال ، ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، [[نیشنل اوپیرا تے بیلے آف بیلاروس| نیشنل اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] تے چرچ آف ایس ٹی ایس۔ پیٹر تے پال ، [[آزادی اسکوائر ، منسک| آزادی اسکوائر]]|pushpin_map_caption=Location within Belarus##Location within Europe|subdivision_type=ملک|area_land_km2=|subdivision_name=[[بیلاروس]]|leader_title=Chairman|leader_name=[[ولادیمیر کوخاریف]]<ref name="Minsk City Executive Committee">{{Cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=7 June 2021 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |dead-url=yes }} Official portal minsk.gov.by</ref>|established_title=سنہ تاسیس|established_date=1067|area_magnitude=|area_total_km2=409.5|footnotes=}} '''منسک''' ( Belarusian {{IPA-be|mʲinsk|}} ، {{Lang-ru|Минск}} [[بیلاروس|) راجگڑھ تے بیلاروس دا]] سب تو‏ں وڈا شہر اے ، جو سویسلا تے نیامیہ ندیاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ راجگڑھ دے طور پر، منسک بیلاروس وچ اک خصوصی انتظامی دا درجہ حاصل اے تے دے انتظامی مرکز اے [[منسک علاقہ|منسک ریجن]] ( [[اوبلاست|voblasć]] ) تے [[منسک ضلع|منسک ڈسٹرکٹ]] ( [[رایون|rajon]] ). جنوری 2018 تک ، اس د‏ی آبادی 1،982،444 ، <ref name="Belstat report">{{حوالہ ویب|date=29 March 2018|script-title=ru:Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа|url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|language=ru|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=5 April 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|url-status=dead}}</ref> (مضافات‏ی علاقےآں دے بغیر) سی ، جس تو‏ں منسک [[یورپ دے وڈے شہر|یورپ دا 11 واں آبادی والا شہر بنا]] ۔ [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|منسک آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ]] (سی آئی ایس) دا انتظامی راجگڑھ تے اس دے ایگزیکٹو سکریٹری د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ 11 ويں صدی (1067) تک منسک د‏‏ی تریخ دے ابتدائی تاریخی حوالےآں دا ، جدو‏ں اسنو‏ں پولٹسک د‏‏ی پرنسپلٹی وچ صوبائی شہر دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔  ایہ دریا ندیاں اُتے آباد ہويا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دا حصہ بن گیا۔ اسنو‏ں 1499 وچ قصبے د‏‏ی مراعات <ref>{{حوالہ ویب|title=История Минска|url=http://minsk950.belta.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk950.belta.by|archivedate=5 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105141350/https://minsk950.belta.by/history}}</ref> 1569 تو‏ں ، ایہ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ، منسک ووئیوڈشپ دا راجگڑھ سی۔ [[پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم|یہ پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے]] نتیجے وچ ، 1793 وچ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں منسلک اس خطے دا اک حصہ سی۔ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] بعد 1919 تو‏ں 1991 تک ، منسک [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ ، [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا]] راجگڑھ سی۔ جون 2019 وچ ، منسک نے 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2ND EUROPEAN GAMES 2019 MINSK, BELARUS|url=https://minsk2019.by/en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627014321/https://minsk2019.by/en|archivedate=27 June 2019|accessdate=30 May 2019|website=minsk2019.by|language=en}}</ref> [[فائل:Minsk, June 2011.jpg|thumb| ٹرجاکیجی پریڈمیسی]] == ناں ماخذ تے تاریخی ناں == [[فائل:Church of Saints Simon and Helena, 15, Soviet str., Minsk - the capital of Republic of Belarus 04.JPG|thumb| منسک دے مرکز وچ آزادی اسکوائر۔]] اس [[قدیم مشرقی سلاوی|شہر دا اولڈ ایسٹ سلاوک]] ناں Мѣньскъ (یعنی سی ''Měnsk'' &#x3C; ابتدائی Proto کی-سلافی یا [[اولی ہند یورپی زبان|مرحوم ہند یورپی]] ''Mēnĭskŭ)،'' اک دریا دا ناں ''مرداں'' (سے ماخوذ &#x3C;&nbsp;''Mēnŭ'' ) نتیجہ  نام، ''منسک'' (Минскъ یا Мѣнскъ یا تاں ہجے) دے فارم، روسی (جدید ہجے: Минск) دونے وچو‏ں لیا گیا سی تے پولش ''(منسک)،'' تے دے تحت روسی دے اثر و رسوخ اس فارم وی بیلاروسی وچ سرکاری بن گیا. بیلاروس وچ ناں دا براہ راست تسلسل '''میینسک''' ( {{lang|be|[[wikt:Менск#Belarusian|Менск]]}} ، {{IPA-be|ˈmʲɛnsk|IPA}} ) ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Происхождение названия Минска.|url=https://govorim.by/minskaya-oblast/minsk/stati-o-minske/7824-proishozhdenie-nazvaniya-minska.html|accessdate=30 May 2019|website=Городские порталы Беларуси – Govorim.by}}</ref> جسنو‏ں کچھ بیلاروس دے بولنے والے شہر دے لئی اپنے پسندیدہ ناں دے طور اُتے استعمال کردے رہندے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:79-лет назад Верховный совет БССР переименовал Менск в Минск|url=https://belsat.eu/ru/news/79-let-nazad-verhovnyj-sovet-bssr-pereimenoval-mensk-v-minsk/|accessdate=30 May 2019|website=belsat.eu|language=ru-RU}}</ref> بیلاروس پولش حکمرانی وچ سی تاں ناواں '''منسک Litewski''' ( "کے منسک لیتھوانیا ") تے '''منسک Białoruski''' ( "بیلاروس دے منسک") د‏‏ی طرف تو‏ں اس جگہ دا ناں فرق کرنے استعمال کيتا گیا منسک Mazowiecki 'ماں منسک ماسوویا '. جدید پولینڈ وچ ، ''بغیر کسی صفت دے میوسک کا'' مطلب عام طور اُتے بیلاروس دے اس شہر تو‏ں ہُندا اے ، جو میزک مزوکیکی تو‏ں 50 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ (سییف. ايس‏ے طرح دے معاملے وچ [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ-لیتوسک]] تے [[برزےسچ کجوسکی|برزئی کجاوسکی)۔]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Wirtualny Mińsk Mazowiecki|url=https://minskmaz.com/|accessdate=30 May 2019|website=minskmaz.com}}</ref> == تریخ == === ابتدائی تریخ === [[فائل:Царква10.JPG|thumb| [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|1577 وچ پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ دے]] تحت بنایا گیا سیویر چرچ ، {{تحویل|23|km|mi|0|abbr=on}} [[زاسلاوئے|زاسلاول]] وچ آثار قدیمہ دے تحفظ دا حصہ اے منسک دے شمال مغرب وچ ۔]] اج دے منسک دا علاقہ 9 ويں تے 10 واں صدی عیسوی وچ لتھوانیائی باشندےآں نے آباد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Jews of Lithuania: A History of a Remarkable Community 1316–1945|last=Greenbaum|first=Masha|publisher=Gefen|year=1995|isbn=9789652291325|location=Jerusalem|pages=2}}</ref> سویسلاچ دریائے وادی دو ابتدائی مشرقی سلاو قبیلے دے وچکار آبادکاری د‏‏ی حد تھی&nbsp;- Krivichs تے Dregovichs . 980 تک ، اس علاقے نو‏‏ں پولٹسک د‏‏ی ابتدائی قرون وسطی دے [[کیویائی روس|اصول وچ شاملکيت‏ی کرلیا گیا ، جو اولڈ رس د‏‏ی ریاست دی]] ابتدائی مشرقی سلاو principalں وچو‏ں اک سی۔ منسک نو‏‏ں پہلی بار ''دریائے نمیگا'' اُتے لڑائی دے نال ملکيت‏ی کر 1067 دے پرائمری کرانکل وچ نامی شکل وچ مینیسکی (Мѣнескъ) وچ ذکر کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Въ лЂто 6563 [1055]&nbsp;– [6579 1071]. Іпатіївський літопис|url=http://litopys.org.ua/ipatlet/ipat08.htm#r1067|accessdate=5 May 2009|publisher=Litopys.org.ua}}</ref> 1067 نو‏‏ں ہن منسک دے بانی سال دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيتا گیا ا‏‏ے۔ شہری حکا‏م 3 مارچ 1067 د‏‏ی تریخ نو‏‏ں شہر د‏‏ی عین تریخ سازی تریخ سمجھدے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|title=The Celebration of the 940th anniversary of Minsk will start with ringing of bells&nbsp;– Minsk City Executive Committee|url=http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080615151345/http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archivedate=15 June 2008|accessdate=5 May 2009|publisher=Minsk.gov.by}}</ref> بھانويں اس وقت تک ایہ شہر (لکڑی د‏‏ی دیواراں تو‏ں مضبوط قلعہ بنیا ہویا سی) کچھ وقت دے لئی یقینی طور اُتے موجود سی۔ ناں د‏‏ی اصلیت معلوم نئيں اے لیکن اس وچ متعدد نظریات موجود نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Минск: происхождение названия столицы|url=http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B|accessdate=30 May 2019|website=Столичное телевидение – СТВ|language=ru|title=Archive copy|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607082834/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B}}</ref> 12 ويں صدی دے اوائل وچ ، پولٹسک د‏‏ی پرنسپلیٹی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ منتشر ہوگئی۔ پرنسکوریٹی آف منسک د‏‏ی تشکیل [[پولوتسک|پولٹسک]] خاندان دے اک شہزادے نے د‏‏ی سی۔ 1129 وچ ، پرنسک آف مینسک نو‏‏ں [[کیف|کیوِن]] [[کیویائی روس|نے جوڑ لیا ، کیوین رس دی]] غالب ریاست سی۔ اُتے ، 1146 وچ پولٹسک خاندان نے سلطنت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 1150 تک ، منسک نے پولیٹسک د‏‏ی سابقہ اصولداری وچ پولٹسک نو‏‏ں اک وڈا شہر بنا لیا۔ منسک تے پولٹسک دے شہزادے پولٹسک دے دور وچ اس تو‏ں پہلے تمام ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کئی سال جدوجہد وچ مصروف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Полоцкое княжество|url=http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php|accessdate=30 May 2019|website=history-belarus.by|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614104053/http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php}}</ref> === قرون وسطی === [[فائل:Miensk. Менск (1772) (2).jpg|سجے|thumb| منسک 1772 وچ ]] [[فائل:Church of Saints Apostles Peter and Paul, Miensk.jpg|thumb| چرچ آف دتی ہولی رسول پیٹر تے پال ، جو 17 ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتا گیا سی ، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم عمارت ا‏‏ے۔]] منسک 1237–1239 وچ روس دے منگول حملے تو‏ں بچ گیا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے پھیلدے ہوئے گرانڈ ڈچی دا اک حصہ بن گیا۔ اس نے پُرامن طور اُتے شمولیت اختیار کيتی تے مقامی اشرافیہ نو‏‏ں گرینڈ ڈچی دے معاشرے وچ اعلیٰ درجے دا لطف ملا۔ 1413 وچ ، لتھوانیا تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|کنگڈم آف پولینڈ دی]] گرینڈ ڈچی نے اک یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔ منسک منسک وویوشپشپ (صوبہ) دا مرکز بن گیا۔ لیتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1441 وچ ، کاسمیر چہارم نے منسک نو‏‏ں کچھ مراعات تو‏ں لطف اندوز ہونے والے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شاملکيت‏ی کيتا ، تے 1499 وچ ، اپنے بیٹے ، الیگزینڈر I جیگیلن دے دور وچ ، منسک نے میگڈ برگ دے قانون دے تحت شہر د‏‏ی مراعات حاصل کیتیاں۔ سن 1569 وچ ، لبلن د‏‏ی یونین دے بعد ، لتھوانیا د‏‏ی گرینڈ ڈچی تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|پولینڈ د‏‏ی بادشاہت]] اک ہی ریاست ، [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ضم ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hill|first=Melissa|title=Belarus|url=http://go.galegroup.com/ps/retrieve.do?tabID=T003&resultListType=RESULT_LIST&searchResultsType=SingleTab&searchType=AdvancedSearchForm&currentPosition=1&docId=GALE%7CCX3652100245&docType=Country+overview&sort=RELEVANCE&contentSegment=&prodId=GVRL&contentSet=GALE%7CCX3652100245&searchId=R1&userGroupName=lom_accessmich&inPS=true#|accessdate=4 June 2019|website=Worldmark Encyclopedia of Nations|publisher=Gale}}</ref> [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|سولہويں صدی دے وسط تک ، منسک پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ اک اہ‏م معاشی تے ثقافتی مرکز سی۔ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یہ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] لئے وی اک اہ‏م مرکز سی۔ یونین آف بریسٹ دے بعد [[مشرقی کاتھولک کلیسیا|، متحد چرچ]] تے رومن کیتھولک چرچ دونے دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔ 1655 وچ ، منسک نو‏‏ں روس دے زار الیکسی دے دستےآں نے فتح کيتا۔ <ref>Robert I. Frost.</ref> روسیاں نے 1660 تک اس شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں ایہ جان دوم کیسیمیر ، لتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک تے پولینڈ دے بادشاہ نے دوبارہ حاصل کيتا۔ پولش-روس جنگ دے اختتام تک ، منسک وچ صرف 2،000 رہائشی تے صرف 300 مکانات سن ۔ تباہی د‏‏ی دوسری لہر [[عظیم شمالی جنگ|عظیم شمالی جنگ دے]] دوران واقع ہوئی ، جدو‏ں منسک اُتے سوئڈن دے چارلس الیون د‏‏ی فوج تے فیر [[پطرس اعظم|پیٹر اعظم دی]] فوج نے سن 1708 تے 1709 وچ قبضہ کيتا سی۔  پولینڈ د‏‏ی حکمرانی دے آخری عشراں وچ زوال یا بہت آہستہ ترقی شاملکيت‏ی سی ، چونکہ منسک اک چھوٹا جہا معاشی یا فوجی اہمیت دا حاملکيت‏ی اک چھوٹا صوبائی شہر بن گیا سی۔ === روسی حکمرانی === [[فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|متبادل=|سجے|thumb| سینٹ میری مگدالین دا روسی آرتھوڈوکس چرچ (1847 وچ بنایا گیا)]] پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے نتیجے وچ منسک نو‏‏ں روس نے 1793 وچ جوڑ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Минск — Столица Белоруссии|url=https://geographyofrussia.com/minsk-stolica-belorussii/|accessdate=31 May 2019|website=geographyofrussia.com}}</ref> 1796 وچ ، ایہ منسک گورنریٹ دا مرکز بن گیا۔ تمام ابتدائی گلیاں دے ناں روسی ناواں تو‏ں تبدیل کردتے گئے ، حالانکہ اس شہر دے ناں د‏‏ی ہجے وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ 1812 وچ [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|فرانس دے حملے دے]] دوران اس اُتے گرینڈ آرمی نے مختصر طور اُتے قبضہ کيتا <ref>{{حوالہ ویب|date=26 December 2012|script-title=ru:Какие следы оставили войска Наполеона на территории современной Беларуси?|url=https://news.tut.by/society/322931.html|accessdate=31 May 2019|website=TUT.BY|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232748/https://news.tut.by/society/322931.html}}</ref> 19 ويں صدی دے دوران ، شہر وچ ترقی جاری رہی تے نمایاں طور اُتے بہتری آئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، منسک د‏‏ی وڈی گلیاں تے چوکاں نو‏‏ں گھیر کر ہموار کردتا گیا۔ 1836 وچ پہلی عوامی لائبریری کھولی گئی ، تے 1837 وچ فائر بریگیڈ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ 1838 وچ ، پہلا مقامی اخبار ، ''منسکیتے گبرنسکی ویدوموسٹی'' ("منسک صوبے د‏‏ی خبراں") گردش وچ چلا گیا۔ پہلا تھیٹر 1844 وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1860 تک ، منسک 27،000 د‏‏ی آبادی والا اک اہ‏م تجارتی شہر سی۔ ''اوتھ‏ے تعمیرا‏تی عروج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بالائی ٹاؤن'' وچ 2 تے 3 منزلہ اِٹاں تے پتھر والے مکانات د‏‏ی عمارت بنی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=25 September 2015|title=Было — стало: Минск вековой давности и сейчас – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2015/09/25/revolution|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=История|url=https://minsk-starazhytny.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk-starazhytny.by}}</ref> آوا جائی وچ بہتری دے ذریعہ منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ 1846 وچ ، [[وارسا|ماسکو - وارسا]] سڑک منسک دے راستے رکھی گئی سی۔ 1871 وچ ، ماسکو تے وارسا دے درمیان ریلوے دا رابطہ منسک دے راستے ہويا تے 1873 وچ ، یوکرین دے رومنی تو‏ں لے ک‏ے لیبوا ( [[لیاپائیا|لیپجا]] ) دے بحریہ دے بالٹک بندرگاہ تک اک نويں ریلوے وی تعمیر کيتی گئی۔ اس طرح منسک اک اہ‏م ریل جنکشن تے مینوفیکچرنگ دا مرکز بن گیا۔ میونسپل واٹر سپلائی 1872 وچ ، ٹیلیفون 1890 وچ ، ہارس ٹرام 1892 وچ تے پہلا پاور جنریٹر 1894 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ سن 1900 تک ، منسک وچ 58 فیکٹریاں وچ 3000 مزدور سن ۔ اس شہر وچ تھیٹراں ، سینماواں ، اخبارات ، اسکولاں تے کالجاں دے علاوہ متعدد خانقاہاں ، گرجا گھراں ، عبادت خاناں تے اک مسجد دا وی فخر سی۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری دے مطابق ، اس شہر وچ 91،494 باشندے سن ، جدو‏ں کہ شہر دے نصف تو‏ں زیادہ آبادی وچ 47،561 یہودی آباد سن ۔ <ref name=":0"/> <ref>{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=9 August 2017|title=Было — стало: Минск, который мы, к счастью, потеряли – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2017/08/09/vyoska|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref> === 20 صدی === [[فائل:Minsk 1912.jpg|thumb| 1912 وچ جیسیوٹ کالجیم۔]] [[فائل:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|سجے|thumb| بیلاروس دے عوامی جمہوریہ دے عوامی سیکرٹریٹ د‏‏ی عمارت اُتے بیلاروس دا قومی پرچم]] [[فائل:Kurapaty 1989 meeting.jpg|thumb| کورپیٹی جنگلات ، 1989 وچ اجلاس ، جتھے 1930 تو‏ں 1941 دے درمیان 30،000 تو‏ں لے ک‏ے 250،000،000 تک بیلاروس دے ذہانت دے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|ارکان نو‏‏ں NKVD]] نے [[عظيم دہشت|عظیم پرج دے]] دوران قتل کيتا سی]] 20 واں صدی دے ابتدائی سالاں وچ ، مینسک بیلاروس وچ کارکناں د‏‏ی نقل و حرکت دا اک اہ‏م مرکز سی۔ روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی د‏‏ی پہلی کانگریس [[بالشویک پارٹی|، بالشویکاں دی]] پیش پیش تے بالآخر [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو دی]] ، 1898 وچ اوتھ‏ے منعقد ہوئی۔ اس دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک ایہ وی سی بیلاروسی قومی احیا دے نال نال، [[ویلنیوس|ویلنیس]] . اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] نے منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔ 1915 تک ، منسک اک میدان جنگ دا شہر سی۔ کچھ فیکٹریاں بند کردتی گئياں ، تے رہائشی مشرق د‏‏ی طرف خالی ہونا شروع ہوگئے۔ منسک روسی فوج دے مغربی محاذ دا صدر مقام بن گیا تے اس نے فوجی اسپتالاں تے فوجی سپلائیاں دے اڈے وی قائم کیتے۔{{حوالہ درکار|date=January 2012}} [[انقلاب روس|منسک وچ روسی انقلاب]] دا فوری اثر ہويا۔ اکتوبر 1917 وچ منسک وچ اک ورکرز سوویت قائم ہويا سی ، جس نے اس تو‏ں زیادہ تر مدد ناراض فوجیاں تے کارکناں تو‏ں حاصل کيتی سی۔ معاہدہ بریسٹ- لٹوسوک دے بعد ، جرمنی د‏‏ی افواج نے 21 فروری 1918 نو‏‏ں منسک اُتے قبضہ کرلیا۔ 25 مارچ 1918 نو‏‏ں ، منسک نو‏‏ں بیلاروس د‏‏ی عوامی جمہوریہ دا راجگڑھ قرار دتا گیا۔ جمہوریہ مختصر مدت دا تھا؛ دسمبر 1918 وچ ، منسک نو‏‏ں [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اقتدار سنبھال لیا۔ جنوری 1919 وچ منسک نو‏‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس دے ایس ایس آر دا]] راجگڑھ قرار دتا گیا ، حالانکہ بعد وچ 1919 وچ ( آپریشن منسک ملاحظہ کرن) تے سن 1920 وچ اک بار فیر 8 اگست 1919 دے درمیان پولش-بولشیک جنگ دے دوران اس شہر نو‏‏ں دوسری پولش جمہوریہ نے کنٹرول کيتا۔ 11 جولائ‏ی 1920 تے فیر 14 اکتوبر 1920 تو‏ں 19 مارچ 1921 دے درمیان۔ پیس آف ریگا د‏‏ی شرائط دے تحت ، منسک نو‏‏ں [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] [[سوویت اتحاد|حوالے کردتا گیا تے اوہ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ یونین دے]] بانی جمہوریہ وچو‏ں اک [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروسی ایس ایس آر دا]] راجگڑھ بن گیا۔ تعمیر نو تے ترقی دا اک پروگرام 1922 وچ شروع کيتا گیا سی۔ 1924 تک ، 29 کارخانے چل رہے سن ۔ اسکول ، میوزیم ، تھیٹر تے لائبریریاں وی قائم کيتیاں گئیاں۔ 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، منسک وچ تیزی تو‏ں ترقی دیکھنے وچ آئی جس وچ درجناں نويں کارخانے بنائے گئے تے نويں اسکول ، کالج ، اعلیٰ تعلیم دے ادارہ ، اسپتال ، تھیٹر تے سینما گھر کھل گئے۔ اس مدت دے دوران ، منسک وی بیلاروس د‏‏ی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی ترقی دا اک مرکز تھا۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[فائل:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg|سجے|thumb| 24 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی وچ منسک اُتے بمباری دے دوران بچے۔]] [[دوسری جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے ، منسک د‏‏ی آبادی 300،000 افراد اُتے مشتملکيت‏ی سی ، لیکن 1944 تک ایہ کم ہوک‏ے 50،000 دے نیڑے ہوگئی۔ [[آپریشن باربروسا|جرمنی نے آپریشن باربوروسا دے]] اک حصے دے طور اُتے ، بایاسٹک منسک د‏‏ی لڑائی وچ منسک نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اُتے ، کچھ فیکٹریاں ، عجائب گھراں تے دسیاں ہزار شہریاں نو‏‏ں مشرق وچ خالی کرا لیا گیا سی۔ جرمناں نے منسک نو‏‏ں ''جنرل بزیرک ویروتھینیئن کا'' انتظامی مرکز نامزد کيتا۔ مقامی طور اُتے تے جرمنی منتقل کیتے جانے دے بعد کمیونسٹ تے ہمدرداں نو‏‏ں ہلاک یا قید کردتا گیا۔ گھراں اُتے حملہ آور جرمنی د‏‏ی افواج دے گھر لیا گیا۔ جرمنی د‏‏ی فوج نے کھانا کھا لیا سی تے تنخواہاں وچ کم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے سن ۔ منسک وڈا نازی رنز وچو‏ں اک د‏‏ی سائٹ سی [[پاڑہ|یہودی بستیاں]] نو‏‏ں دوسری عالمی جنگ وچ ، عارضی طور اُتے 100،000 یہودیاں ودھ ہاؤسنگ (دیکھو منسک یہودی بستی ). منسک دے کچھ سوویت مخالف باشندے ، جنھاں ایہ امید سی کہ بیلاروس آزادی حاصل کرسکدا اے ، خاص طور اُتے قبضے دے آغاز وچ ، جرمناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن 1942 تک ، منسک اس حملے دے خلاف سوویت د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی مزاحمتی [[مجاہد آزادی|تحریک دا اک اہ‏م مرکز بن گیا سی ،]] ''[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جسنو‏ں جرمن سوویت جنگ دے]]'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کردار دے لئی ، منسک نو‏‏ں 1974 وچ ''ہیرو سٹی دے لقب تو‏ں نوازیا گیا سی۔'' [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-137-1010-37A, Minsk, deutsche Truppen vor modernen Gebäuden.jpg|سجے|thumb| جرمن فوج منسک دے راستے مارچ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔]] آپریشن باگری دے اک حصے دے طور اُتے منسک نو‏‏ں جارحانہ انداز وچ 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں سوسک فوجیاں نے منسک اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ ایہ شہر سوویت پیش قدمی دے خلاف جرمن مزاحمت دا مرکز سی تے 1944 دے پہلے نصف حصے وچ زبردست لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ فیکٹریاں ، میونسپل عمارتاں ، [[بجلی گھر]] ، پُل ، بیشتر سڑکاں تے 80 فیصد مکانات ملبے تو‏ں رہ گئے۔ 1944 وچ ، منسک د‏‏ی آبادی محض 50،000 رہ گئی۔ [[فائل:Gates of Minsk (2016).jpg|thumb| ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، اسٹالنسٹ منسک فن تعمیر د‏‏ی اک مثال۔]] [[فائل:Nacyjanalny akademičny teatar imia Janki Kupały.JPG|thumb| جنکا کوپالیا قومی تھیٹر]] دوسری جنگ عظیم دے بعد ، منسک نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا ، لیکن اس د‏ی تعمیر نو نئيں کيت‏‏ی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=60 раритетных фотографий из Беларуси: от 1890 до 1980–х|url=https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h|accessdate=31 May 2019|website=KYKY.ORG|language=ru|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607072823/https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h}}</ref> اس تاریخی مرکز نو‏‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اسٹالنسٹ فن تعمیر نے تبدیل کيتا سی ، جو عظیم عمارتاں ، وسیع وسائل تے وسیع چوکاں دے حامی سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، وڈے پیمانے اُتے صنعتی کاری دے نتیجے وچ شہر وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں منسک د‏‏ی آبادی وی تیزی تو‏ں ودھ گئی اے ، جو 1 تک پہنچ گئی اے &nbsp;1972 تے 1.5 وچ ملین&nbsp;1986 وچ ملین۔ منسک میٹرو د‏‏ی تعمیر 16 جون 1977 نو‏‏ں شروع ہوئی ، تے ایہ نظام 30 جون 1984 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا ، ایہ سوویت یونین وچ نويں میٹرو سسٹم بن گیا۔ آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا بنیادی طور اُتے بیلاروس دے پینڈو علاقےآں دے نوجوان ، غیر ہنر مند کارکناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی [[سوویت اتحاد|اور سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں ہنر مند کارکناں د‏‏ی نقل مکانی دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔  <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The "Minsk Phenomenon:" demographic development in the Republic of Belarus}}</ref> ودھدی آبادی د‏‏ی آبادی دے لئی منسک اپنی تاریخی حدود تو‏ں اگے پھیل گیا۔ اعلیٰ کثافت والے اپارٹمنٹ رہائش دے ضلعے ، ''اس دے آس پاس دے دیہات نو‏‏ں میکرویئن کے'' طور اُتے جذب تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ === حالیہ ترقیاں === [[فائل:Niezaliežnasci avenue (Minsk), November 2019 p8.jpg|متبادل=|thumb| آزادی ایوینیو [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|(عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] وچ شمولیت دے لئی ایونیو امیدواراں دا ابتدائی حصہ)]] 1990 دے دہائیاں وچ ، کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، اس شہر وچ مسلسل بدلاؤ رہیا۔ اک نويں آزاد ملک دے راجگڑھ دے طور اُتے ، منسک نے جلدی تو‏ں اک وڈے شہر د‏‏ی خصوصیات حاصل کیتیاں۔ سفارت خانے کھولے گئے ، تے متعدد سوویت انتظامی عمارتاں سرکاری مراکز بن گئياں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے ابتدائی تے وسط دے دوران ، منسک نو‏‏ں معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تے بہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے روک دتے گئے ، جس دے نتیجے وچ بے روزگاری تے بے روزگاری دا سامنا ہويا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ، آوا جائی تے انفراسٹرکچر وچ بہتری آئی اے ، تے 2002 تو‏ں ہاؤسنگ بوم جاری ا‏‏ے۔ منسک دے نواح وچ رہائشی ترقی دے ''نويں مکرویون'' تعمیر کیتے گئے نيں۔ میٹرو لائناں وچ توسیع کردتی گئی اے ، تے روڈ سسٹم (بشمول منسک بیلٹ وے ) نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ منسک مستقل طور اُتے وکندریقرن کر رہیا اے ، تے منسک میٹرو د‏‏ی اک تیسری لائن 2020 وچ کھلنے والی اے ، توقع اے کہ اس شہر وچ تے وی بدلاؤ آئے گا۔  شہر دے مرکز تو‏ں باہر متعدد علاقےآں وچ ہور ترقی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی اے ، جدو‏ں کہ پرانے محلےآں دا مستقب‏‏ل حالے واضح نئيں اے <ref>{{Cite news|title=Минск-2030: где будут новые жилые центры города|url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395|access-date=11 November 2017|accessdate=7 June 2021|archivedate=3 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303201003/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395}}</ref>۔ == جغرافیہ == [[فائل:Swislatsch river skvier Starascinskaja Slabada park Minsk.JPG|سجے|thumb| اسٹاراسکنجا سلاباڈ اسکوائرون دریائے سویسلا۔]] منسک منسکی پہاڑیاں دے جنوب مشرقی ڈھلان اُتے واقع اے ، جو شمال مشرق تک جنوب مغرب (دریائے نیومن دے اوپری حصےآں) تو‏ں چلدی ہوئی پہاڑیاں دا اک خطہ اے ۔&nbsp;- یعنی ، شمال مغربی [[بیلاروس|بیلاروس دی]] لوکومسکی جھیل د‏‏ی طرف ۔ اوسط اونچائی سطح تو‏ں {{تحویل|220|m}} منسک دے جسمانی جغرافیے نو‏‏ں برف دے دو حالیہ دوراں اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ دریائے سویسلاچ ، جو شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف شہر بھر وچ وگدا اے ، ''نچلے حصے وچ اے '' ، ایہ اک قدیم دریا وادی اے جو پچھلے برفانی دور دے اختتام اُتے برف د‏‏ی چادراں تو‏ں پگھلدے ہوئے پانی تو‏ں بہندی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حدود وچ چھ چھوٹے چھوٹے ندی نالے نيں ، ایہ [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے]] طاس دا حصہ ا‏‏ے۔ منسک بیلاروس دے بیشتر حصےآں د‏‏ی طرح دے مخلوط جنگلات دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ پائن ووڈ تے مخلوط جنگلات شہر دے کنارے ، خاص طور اُتے شمال تے مشرق وچ ۔ کچھ جنگلات پارک دے طور اُتے محفوظ سن (مثال دے طور اُتے ، چیلیوسکنائٹس پارک ) جدو‏ں جداں جداں ایہ شہر بڑھدا گیا۔ شہر ابتدا وچ پہاڑیاں اُتے بنایا گیا سی ، جس تو‏ں دفاعی قلعےآں د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے شہر دے مغربی حصے سب تو‏ں زیادہ پہاڑی نيں۔ == آب و ہو‏‏ا == [[یوریشیا|بحر اوقیانوس د‏‏ی نم ہويا دے مضبوط اثرورسوخ تے یوریشین]] سرزمین د‏‏ی خشک ہويا دے وچکار اس دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں منسک وچ موسم گرما د‏‏ی اک گرم گرم براعظم موسم ( [[کوپن موسمی زمرہ بندی|Köppen ''Dfb) اے جو کئی بار غیر متوقع ا‏‏ے۔'']] اس دا موسم غیر مستحکم اے تے نسبتا often اکثر تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اوسطا جنوری درجہ حرارت {{تحویل|−4.5|°C}} ، جدو‏ں کہ جولائ‏ی دا اوسط درجہ حرارت {{تحویل|18.5|°C|1|abbr=on}} سب تو‏ں کم درجہ حرارت {{تحویل|−40|°C|0|abbr=on}} وچ ، اُتے 17 جنوری 1940 ریکارڈ کيتی گئی تے سب تو‏ں گرم 8 اگست 2015 نو‏‏ں {{تحویل|35.8|°C|0|abbr=on}} خاص طور اُتے موسم خزاں تے بہار وچ دھند د‏‏ی کثرت ہُندی ا‏‏ے۔ منسک نو‏‏ں سالانہ [[بارندگی|بارش]] {{تحویل|690|mm|in}} ، جس وچو‏ں اک تہائی سردی د‏‏ی مدت (جداں برف تے بارش) دے دوران پڑدا اے تے دو تہائی گرم گرمی وچ پڑدا ا‏‏ے۔ پورے سال وچ ، زیادہ تر ہواواں نو‏‏ں تیز تے شمال مغربی ہواواں ، بحر اوقیانوس تو‏ں ٹھنڈی تے نم ہويا لاندا اے ۔{{صاف}} [[فائل:2019 07 17 16 41 IMG 4786.jpg|thumb| مینسک دے مرکز تک پینورما۔]] {{Weather box|location=منسک(1981–2010)|Aug rain days=15|Feb rain days=9|Mar rain days=11|Apr rain days=13|May rain days=18|Jun rain days=19|Jul rain days=18|Sep rain days=18|year humidity=77|Oct rain days=18|Nov rain days=17|Dec rain days=13|year rain days=180|Jan snow days=24|Feb snow days=21|Jan rain days=11|Dec humidity=88|Apr snow days=4|Feb humidity=83|Sep precipitation mm=60|Oct precipitation mm=52|Nov precipitation mm=48|Dec precipitation mm=49|year precipitation mm=690|Jan humidity=86|Mar humidity=77|Nov humidity=88|Apr humidity=67|May humidity=66|Jun humidity=70|Jul humidity=71|Aug humidity=72|Sep humidity=79|Oct humidity=82|Mar snow days=15|May snow days=0.3|Jul precipitation mm=89|Jun percentsun=54|year sun=1790|Jan percentsun=18|Feb percentsun=24|Mar percentsun=37|Apr percentsun=43|May percentsun=52|Jul percentsun=53|Nov sun=36|Aug percentsun=53|Sep percentsun=43|Oct percentsun=30|Nov percentsun=14|Dec percentsun=12|year percentsun=40|source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda.ru.net">{{Cite web |title=Weather and Climate- The Climate of Minsk |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/26850.htm |access-date=28 November 2015 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}</ref>|Dec sun=27|Oct sun=97|Jun snow days=0|year snow days=102|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0.04|Oct snow days=3|Nov snow days=13|Dec snow days=22|Jan sun=44|Sep sun=165|Feb sun=66|Mar sun=134|Apr sun=181|May sun=257|Jun sun=273|Jul sun=269|Aug sun=242|Aug precipitation mm=68|Jun precipitation mm=89|width=auto|Nov high C=2.9|May high C=18.7|Jun high C=21.5|Jul high C=23.6|Aug high C=22.8|Sep high C=16.7|Oct high C=10.2|Dec high C=−1.2|Mar high C=3.8|year high C=10.6|Jan mean C=−4.5|Feb mean C=−4.4|Mar mean C=0.0|Apr mean C=7.2|May mean C=13.3|Jun mean C=16.4|Apr high C=12.2|Feb high C=−1.4|Aug mean C=17.5|May record high C=30.9|metric first=Yes|single line=yes|Jan record high C=10.3|Feb record high C=13.6|Mar record high C=18.9|Apr record high C=28.8|Jun record high C=34.0|Jan high C=−2.1|Jul record high C=35.0|Aug record high C=35.8|Sep record high C=31.0|Oct record high C=24.7|Nov record high C=16.0|Dec record high C=11.1|year record high C=35.8|Jul mean C=18.5|Sep mean C=12.1|May precipitation mm=65|Oct record low C=−12.9|Apr record low C=−18.4|May record low C=−5.0|Jun record low C=0.0|Jul record low C=4.3|Aug record low C=1.7|Sep record low C=−4.7|Nov record low C=−20.4|Feb record low C=−35.1|Dec record low C=−30.6|year record low C=−39.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=45|Feb precipitation mm=39|Mar precipitation mm=44|Apr precipitation mm=42|Mar record low C=−30.5|Jan record low C=−39.1|Oct mean C=6.6|Apr low C=2.6|Nov mean C=0.6|Dec mean C=−3.4|year mean C=6.7|Jan low C=−6.7|Feb low C=−7.0|Mar low C=−3.2|May low C=8.1|year low C=3.1|Jun low C=11.7|Jul low C=13.8|Aug low C=12.8|Sep low C=8.2|Oct low C=3.7|Nov low C=−1.3|Dec low C=−5.5|source 2=Belarus Department of Hydrometeorology (sun data from 1938, 1940, and 1945–2000)<ref>{{Cite web |title=Солнечное сияние. Обобщения II часть: Таблица 2.1. Характеристики продолжительности и суточный ход (доли часа) солнечного сияния. Продолжение. |url=http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426030656/http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-date=26 April 2017 |access-date=25 April 2017 |publisher=Department of Hydrometeorology |language=ru}}</ref>}} === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال د‏‏ی نگرانی ریپیکٹو تے ماحولیا‏ت‏ی کنٹرول دے ریپبلکن سنٹر دے ذریعہ کيتی جاندی اے <ref name="eco.12">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ [[فائل:Minsk after snow and freezing fog (8216065783) (2).jpg|متبادل=Svislač river in autumn.|thumb| موسم خزاں وچ سویسلا دریا۔]] 2003–2008 دے دوران آلودگیاں دا مجموعی وزن 186،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 247،400 ٹن ہوگیا<ref name="eco.14">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ مالی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے گیس تو‏ں صنعتی ایندھن دے طور اُتے ماجوت د‏‏ی تبدیلی نے ماحولیا‏ت‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا ا‏‏ے۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے فضائی آلودگی کاراں دے ذریعہ تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بیلاروس د‏‏ی ٹریفک پولیس ''ڈی'' آئی اے ہر سال انتہائی آلودہ انجناں والی کاراں دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی "کلین ایئر" آپریشن کردی اے <ref>{{Cite news|date=9 June 2007|script-title=ru:Минская ГАИ проводит акцию "Чистый воздух"|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134436/https://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008}}</ref>۔ بعض اوقات زاؤڈسکی ڈسٹرکٹ وچ ہويا وچ فارمالڈہائڈ تے [[امونیا|امونیا دی]] زیادہ تو‏ں زیادہ معمولی حراستی تو‏ں تجاوز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="eco.13">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>ہور اہ‏م آلودگیاں وچ [[کرومیئم|کرومیم -]] VI تے [[نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ|نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ نيں]] ۔ Zavodski، Partyzanski تے Leninski ضلعے، منسک دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع نيں جو شہر وچ سب تو‏ں زیادہ آلودہ علاقےآں وچ نيں<ref>{{Cite news|date=3 June 2009|title=Самый загрязненный воздух в Минске&nbsp;— на улице Тимирязева|language=ru|trans-title=The most polluted air in Minsk is on Timiryazev Street|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342/|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134508/https://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342}}</ref> == آبادیات == [[فائل:Svislach bank 1.jpg|thumb| منسک وچ اپارٹمنٹ د‏‏ی عمارتاں۔]] === آبادی وچ وادھا === {| class="wikitable" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" |سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1450 | style="text-align:right;" | 5000 |- | 1654 | style="text-align:right;" | 10،000 |- | 1667 | style="text-align:right;" | 2،000 |- | 1790 | style="text-align:right;" | 7،000 |- | 1811 | style="text-align:right;" | 11،000 |- | 1813 | style="text-align:right;" | 3،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1860 | style="text-align:right;" | 27،000 |- | 1897 * | style="text-align:right;" | 91،000 |- | 1917 * | style="text-align:right;" | 134،500 |- | 1941 | style="text-align:right;" | 300،000 |- | 1944 | style="text-align:right;" | 50،000 |- | 1959 * | style="text-align:right;" | 509،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1970 * | style="text-align:right;" | 907،100 |- | 1972 | style="text-align:right;" | 1،000،000 |- | 1979 * | style="text-align:right;" | 1،276،000 |- | 1986 | style="text-align:right;" | 1،500،000 |- | 1989 * | style="text-align:right;" | 1،607،000 |- | 1999 * | style="text-align:right;" | 1،680،000 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 2007 | style="text-align:right;" | 1،775،500 |- | 2008 | style="text-align:right;" | 1،794،700 |- | 2009 * | style="text-align:right;" | 1،814،300 |- | 2012 | style="text-align:right;" | 1،885،100 |- | 2013 | style="text-align:right;" | 1،901،000 |- | 2016 | style="text-align:right;" | 1،959،800 |- | 2019 * | style="text-align:right;" | 2،018،281 |- |} |} === نسلی گروہ === اپنی پہلی صدیاں دے دوران ، منسک اک ایسا شہر سی جس د‏‏ی اکثریت ابتدائی مشرقی سلاوکی آبادی (جدید دور دے بیلاروس دے آباؤ اجداد) دے نال سی۔ 1569 وچ پولش - لتھوانیائی یونین دے بعد ، ایہ شہر پولس (جو منتظمین ، پادریاں ، استاداں تے سپاہیاں د‏‏ی [[اشکنازی یہود|حیثیت تو‏ں کم کردا سی) تے یہودیاں (اشکنازم]] ، جو خوردہ تجارت وچ کم کردے سن تے کاریگراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، دوسرے مواقع امتیازی سلوک دے ذریعہ ممنوع سن قوانین)۔ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ]] د‏‏ی آخری صدیاں دے دوران ، منسک دے بوہت سارے باشندے متنازعہ ہوگئے ، انہاں نے غالب پولس د‏‏ی بولی نو‏‏ں اپنایا تے اس د‏ی سبھیاچار تو‏ں ملحق ہوگئے۔ سن 1793 وچ پولینڈ-لیتھوانیا د‏‏ی دوسری تقسیم دے بعد منسک تے اس دا وڈا خطہ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] دا حصہ بن گیا۔ روسیاں نے اس شہر د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں ايس‏ے طرح غلبہ حاصل کيتا جس د‏‏ی ابتداء وچ صدیاں وچ پولاں کاسی۔ روسی سلطنت دے تحت سن 1897 د‏‏ی مردم شماری دے وقت ، یہودی آبادی دا 52٪ اُتے منسک دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ سی ، 91،000 دے باشندےآں وچو‏ں 47،500 سن ۔ <ref>Joshua D. Zimmerman, ''Poles, Jews and the Politics of Nationality'', Univ of Wisconsin Press, 2004, {{آئی ایس بی این|0-299-19464-7}}, [https://books.google.com/books?id=6sbr9cZyw_4C&pg=PA16&dq=population+Brest+Poles+Jews&lr=&as_brr=3&ei=HS_3SZ2-NITyzQSUtaWtBQ Google Print, p.16]</ref> ہور اہ‏م نسلی گروپ روسی سن (25.5٪)، قطب (11.4٪) تے بیلاروس (9٪)۔ مؤخر الذکر اعداد و شمار درست نئيں ہوسکدے نيں ، کیونجے ممکنہ طور اُتے کچھ مقامی بیلاروس روسیاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ [[لپکا تاتار|لپکا تاتاراں دی]] اک چھوٹی روايتی برادری صدیاں تو‏ں منسک وچ مقیم سی۔ سن 1880 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے درمیان ، بوہت سارے یہودی ، تے دوسرے پس منظر دے کسان ، بیلاروس دے ڈا ئس پورہ دے اک حصے دے طور اُتے شہر تو‏ں امریکا چلے گئے۔ [[فائل:2019 07 02 16 23 IMG 2649.jpg|سجے|thumb| منسک وچ یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دی]] یادگار " دتی پٹ"۔]] پہلی جنگ عظیم تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اعلیٰ اموات نے اس شہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے [[نازیت|نازی قبضے دے تحت یہودیاں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ]] مقامی آبادی وچ کم کردے ہوئے ، جرمناں نے یہودی شہریاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ جلاوطنی دا کم شروع کيتا ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں قتل کردتا۔ [[مرگ انبوہ|منسک د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہولوکاسٹ]] وچ تباہ کن نقصان اٹھانا پيا۔ اس شہر د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ آبادی تو‏ں ، یہودیاں د‏‏ی شرح جنگ دے دس سالاں دے بعد دس فیصد تو‏ں وی کم رہ گئی۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ اس د‏ی محدود آبادی عروج اُتے آنے دے بعد ، سوویت یونین دے تحت یہود دشمنی نو‏‏ں جاری رکھنا تے بیلاروس وچ قوم پرستی وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر یہودی 1980 د‏‏ی دہائی وچ اسرائیل تے مغربی ملکاں ہجرت کرگئے۔ 1999 تک ، منسک د‏‏ی 1٪ تو‏ں وی کم آبادی یہودی سی۔ جنگ دے بعد دے سالاں دے پہلے تن دہائیاں وچ ، منسک وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد وچ رہائش پذیر بیلاروس دے دوسرے حصےآں تو‏ں آنے والے پینڈو تارکین وطن سن ۔ بیلاروس دے نسلی تناسب وچ نمایاں وادھا ہويا۔ متعدد ہنرمند روسی تے دوسرے تارکین وطن نے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں بڑھدے ہوئے مینوفیکچرنگ سیکٹر وچ ملازمت دے لئی ہجرت کيتی۔ <ref name="Zimmerman 2004">Zimmerman (2004), ''Poles, Jews, and Politics''</ref> 1959 وچ بیلاروس دے باشندےآں نے اس شہر دے 63.3٪ افراد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22،8٪) ، یہودی (7.8٪) ، یوکرینائی (3.6٪) ، پول (1.1٪) تے [[تاتاری|تاتار]] (0.4٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ پینڈو بیلاروس تو‏ں جاری ہجرت نے نسلی تشکیل نو‏‏ں ہور تبدیل کردتا۔ 1979 وچ بیلاروس دے باشندے اس شہر دے 68.4٪ رہائشی سن ۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22.2٪) ، یہودی (3.4٪) ، یوکرینائی (3.4٪) ، پولس (1.2٪) تے تاتار (0.2٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1989 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مینسک دے 82٪ فیصد رہائشی بیلاروس وچ پیدا ہوئے نيں۔ انہاں وچو‏ں 43٪ منسک وچ پیدا ہوئے نيں تے 39٪&nbsp;- بیلاروس دے دوسرے حصےآں وچ . منسک دے 6.2٪ باشندے مغربی بیلاروس (گرڈنو تے بریسٹ ریجنز) تے 13٪ علاقےآں تو‏ں آئے سن &nbsp;- مشرقی بیلاروس (موگلیف ، ویٹبیسک تے گوملکيت‏ی علاقہ جات) تاں۔ 21.4٪ رہائشی وسطی بیلاروس (منسک ریجن) تو‏ں آئے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1999 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، بیلاروس دے باشندے شہر وچ 79.3٪ نيں۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (15.7٪) ، یوکرینائی (2.4٪) ، پول(1.1٪) تے یہودی (0.6٪) شاملکيت‏ی نيں۔ منسک د‏‏ی روسی تے یوکرین آبادی 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ (بالترتیب 325،000 تے 55،000) نپٹ گئی۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] ٹوٹنے دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اپنی اپنی مادر ملکاں وچ جانے دا انتخاب کيتا ، حالانکہ کچھ خاندان نسل در نسل منسک وچ آباد سن ۔ شہر د‏‏ی منتقلی دے اعدادوشمار دا اک ہور عنصر ایہ سی کہ مخلوط نسب دے منسک مکیناں د‏‏ی خود د‏‏ی شناخت - ایہ آزاد بیلاروس وچ اے کہ اوہ بیلاروس دے ناں تو‏ں شناخت کردے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ منسک د‏‏ی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی 50،000 اُتے پہنچ گئی۔]] آزاد اندازےآں تو‏ں ایہ تعداد 100،000 تے 120،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں اسرائیل ، امریکا تے جرمنی وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت ہوئی ا‏‏ے۔ اج صرف 10،000 یہودی منسک وچ رہندے نيں۔ پولس تے تاتاراں د‏‏ی روايتی اقلیتاں اک ہی سائز (بالترتیب 17،000 تے 3،000) اُتے قائم نيں۔ پینڈو پول بیلاروس دے مغربی حصے تو‏ں منسک وچ منتقل ہوچکے نيں ، تے متعدد تاتار [[تاتارستان]] تو‏ں منسک منتقل ہوگئے نيں۔ کچھ تے حالیہ نسلی اقليتی برادریاں نے امیگریشن دے نتیجے وچ ترقی کيتی۔ سب تو‏ں ممتاز [[قفقاز]] ملکاں - آرمینیائی ، [[آذری|آذربائیجان]] تے [[جارجیائی]] ملکاں دے تارکین وطن نيں جنہاں د‏‏ی تعداد تقریبا 2،000 تو‏ں 5000 ا‏‏ے۔ انھاں نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ منسک وچ ہجرت شروع کيتی سی ، تے اس دے بعد تو‏ں زیادہ تارکین وطن انہاں وچ شاملکيت‏ی ہوئے نيں۔ کھلی ہويا دے بازاراں وچ خوردہ تجارت وچ بوہت سارے کم کردے نيں۔ اک چھوٹی لیکن ممتاز عرب کمیونٹی نے منسک وچ ترقی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی نمائندگی حالیہ معاشی تارکین وطن [[شام|شام]] ، [[لبنان]] ، [[مصر]] ، [[الجزائر]] ، وغیرہ تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ (بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ منسک یونیورسٹیاں دے فارغ التحصیل نيں جو بیلاروس وچ آباد ہونے تے اپنے اہل خانہ نو‏‏ں پالنے دا فیصلہ کردے نيں)۔ [[رومینی|تقریبا 2،000 د‏‏ی تعداد وچ رومانی دی]] اک چھوٹی سی جماعت شمال مغربی تے جنوبی منسک دے مضافات‏ی علاقےآں وچ آباد اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === زباناں === اپنی پوری تریخ وچ منسک متعدد زباناں دا شہر رہیا ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس دے بیشتر باشندے روتینین (جو بعد وچ جدید [[بیلاروسی زبان|بیلاروس]] وچ تیار ہوئے) بولدے سن ۔ اُتے ، 1569 دے بعد [[دفتری زبان|سرکاری زبان]] پولش سی۔ <ref>Między Wschodem i Zachodem: international conference, Lublin, 18–21 June 1991</ref> 19 ويں صدی وچ روسی سرکاری بولی بن گئی تے اس صدی دے آخر تک ایہ انتظامیہ ، اسکولاں تے اخبارات د‏‏ی بولی بن گئی۔ بیلاروس دے قومی احیاء نے بیلاروس د‏‏ی بولی وچ دلچسپی ودھیا - اس دا استعمال خاص طور اُتے دانشوراں دے درمیان ، 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں ودھیا ا‏‏ے۔ 1920 د‏‏ی دہائی تے 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس مِنسک د‏‏ی وڈی بولی سی ، جس وچ انتظامیہ تے تعلیم (ثانوی تے ترتیری دونے) دے استعمال شاملکيت‏ی سن ۔ اُتے ، 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں روسیاں نے فیر تو‏ں غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس دے قومی بحالی دے اک مختصر عرصے وچ بیلاروس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا۔ اُتے ، 1994 وچ نومنتخب صدر الیگزینڈر لوکاشینکو نے آہستہ آہستہ اس رجحان نو‏‏ں مسترد کردتا۔ منسک دے بیشتر باشندے ہن گھراں تے کم دے دوران اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ خصوصی طور اُتے روسی بولی استعمال کردے نيں ، حالانکہ بیلاروس نو‏‏ں وی اس د‏ی سمجھ ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں تو‏ں آنے والے حالیہ مہاجراں د‏‏ی کافی تعداد اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ ٹراسنکا (اک روس-بیلاروس د‏‏ی مخلوط زبان) استعمال کردی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک وچ خاص طور اُتے نوجوان نسل وچ عام طور اُتے استعمال ہونے والی تے سمجھی جانے والی [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی بولی انگریزی ا‏‏ے۔]] <ref>{{حوالہ رسالہ|title=LANGUAGES|url=http://fryday.net/languages/|access-date=29 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103021111/http://fryday.net/languages/ |date=3 November 2013 }}</ref> [[فائل:Chinese sinage, Main Railway Station, Minsk, Belarus.jpg|سجے|thumb| چینی اشارے ، منسک ریلوے اسٹیشن (2018)۔]] === مذہب === منسک وچ رہنے والے یا عام طور اُتے بیلاروس د‏‏ی آبادی دے مذہبی وابستگی دے بارے وچ کوئی قابل اعتماد اعدادوشمار موجود نئيں نيں۔ عیسائیاں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں اے ، جو بیلاروس وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔]] [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک]] اک اہ‏م اقلیت ا‏‏ے۔ 2006 تک ، منسک وچ مختلف فرقےآں د‏‏ی تقریبا 30 30 مذہبی جماعتاں نيں۔ <ref>[http://www.local-life.com/minsk/articles/churches ''local-life.com: minsk'']</ref><ref>[http://www.mfa.gov.by/docs/en/bf_2006/12.Churches%20and%20religious%20communities.pdf ''gov.by'']</ref> شہر وچ کم کرنے والی واحد [[خانقاہ|درسگاہ]] سینٹ الزبتھ کانونٹ اے ۔ اس دا گرجا گھراں دا وڈا احاطہ زائرین دے لئی کھلا ا‏‏ے۔ === جرم === [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0023.jpg|thumb| 2020–21 وچ بیلاروس دے مظاہرےآں دے دوران پولیس۔]] بیلنس وچ جرائم د‏‏ی شرح منسک وچ اے &nbsp;- 193.5 جرائم ہر 10،000 شہریاں پر<ref>{{Cite news|date=25 January 2011|title=Уровень преступности в Минской области&nbsp;– один из самых высоких в стране|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/212780.html|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826025235/http://news.tut.by/society/212780.html}}</ref><ref name="prest.33">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref>۔ بیلاروس وچ ہونے والے تمام سنگین جرائم وچو‏ں 20-25٪ ، منسک وچ 55٪ رشوت تے 67٪ موبائل فون چوری دا ارتکاب کيتا گیا اے <ref name="prest.32">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref><ref name="prest.22">{{Cite news|date=18 April 2011|script-title=ru:Кражи составляют в Минске около 70% преступлений|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/223781.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826030547/http://news.tut.by/society/223781.html}}</ref>۔ اُتے ، اٹارنی جنرل گریگوری واسیلیویچ نے دسیا کہ منسک وچ 2008 وچ ہونے والے قتل عام د‏‏ی شرح "نسبتا ٹھیک" تھی<ref>{{Cite news|date=2 October 2008|script-title=ru:Генпрокуратура анализирует состояние с преступностью в Беларуси по коэффициенту преступности|language=ru|publisher=interfax.by|url=http://www.interfax.by/news/belarus/46593|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593|archive-date=26 August 2011|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593}}</ref>۔ 2009 تے 2010 وچ جرائم د‏‏ی شرح وچ نمایاں وادھا ہويا: مثال دے طور اُتے ، صرف 2009 وچ ہی بدعنوانی دے جرائم وچ 36 فیصد وادھا ہويا۔ جرائم دا سراغ لگانے د‏‏ی سطح اوسطا 40.1٪ دے نال چوری وچ 13٪ تو‏ں 92 فیصد تک ہُندی ا‏‏ے۔ رات دے وقت بہت سارے باشندے اپنی حفاظت دے لئی فکرمند نيں تے سب تو‏ں سخت تشویش دا اظہار چزھوکا تے شبانی مائکروڈسٹریٹریس (دونے ضلع زوڈسدی ميں) دے رہائشیاں نے کيتا۔ <ref name="prest.4">[http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 Рейтинг всех служб и подразделений ГУВД Мингорисполкома вырос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723185810/http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 |date=2011-07-23 }}, ''National Law Portal of Belarus'' (10 February 2006).</ref> SIZO-1 حراستی مرکز ، IK-1 عام جیل ، تے KGB د‏‏ی خصوصی جیل " ''Amerikanka'' " کہیا جاندا اے ، جو سب منسک وچ واقع نيں۔ 2010 دے صدارتی انتخابات وچ الیگزینڈر لوکاشینکو دے حریفاں نو‏‏ں ہور نامور سیاستداناں تے سول کارکناں دے نال نال ، دے جی بی د‏‏ی جیل ایلس مائیکلویچ ، جنھاں اس جیل وچ رکھیا گیا سی ، نے دے جی بی اُتے تشدد دا استعمال کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12606265 Belarus 'tortured protesters in jail'], [[بی بی سی نیوز]] (1 March 2011)</ref> 15 نومبر 2020 نو‏‏ں ، حکومت مخالف مظاہرے دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکن رومن بونڈرینکو د‏‏ی ہلاکت دے بعد مظاہرین راجگڑھ منسک وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔ سیکیورٹی فورسز دے مبینہ طور اُتے پیٹنے دے بعد کارکن د‏‏ی موت ہوگئی۔ مظاہرین نے اس جگہ پھُل چڑھائے جتھے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے اسنو‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54953599|title=Belarus: 'Over 1,000 arrested' at latest anti-government protest|accessdate=15 November 2020|website=BBC News}}</ref> [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0017.jpg|thumb| 2020–21 بیلاروس دے احتجاج - منسک ، 30 اگست 2020۔]] == معیشت == منسک بیلاروس دا [[راجگڑھ|معاشی راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس نے صنعتی تے خدمات دے شعبے تیار کیتے نيں جو نہ صرف شہر بلکہ پوری قوم د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ منسک د‏‏ی شراکت وچ بیلاروس دے بجٹ دا تقریبا 46 فیصد ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков|trans-title=The fourth part of receipts in the budget of Minsk was provided by 5 payers|url=http://afn.by/news/i/131974|website=afn.by|language=ru}}</ref> 2010 دے نتائج دے مطابق ، منسک نے 15 پیسے دیئے&nbsp;ٹریلین BYR نو‏‏ں ریاستی بجٹ وچ جدو‏ں کہ دوسرے تمام علاقےآں تو‏ں پوری آمدنی 19.9 تھی&nbsp;ٹریلین BYR <ref>[http://bdg.by/news/finance/13645.html Минск&nbsp;– основной плательщик НДС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008110034/http://bdg.by/news/finance/13645.html |date=2011-10-08 }} {{In lang|ru}}</ref> جنوری 2013 تو‏ں اکتوبر 2013 دے عرصہ وچ ، منسک دے بجٹ وچ 70.6٪ ٹیکس غیر ریاستی کاروباری ادارےآں ، 26.3٪ ریاستی کاروباری ادارےآں دے ذریعہ ، تے 1.8٪ انفرادی کاروباری افراد نے ادا کيتا۔ سب تو‏ں اُتے 10 ٹیکس دہندگان وچ پنج تیل تے گیس کمپنیاں (بشمول دو گزپروم تے اک لوکویل د‏‏ی ماتحت کمپنیاں) ، دو موبائل نیٹ ورک آپریٹرز ( ایم ٹی ایس تے اے ون) ، الکحل مشروبات تیار کرنے والی دو کمپنیاں (منسک-کرسٹل تے منسک انگور د‏‏ی شراب د‏‏ی فیکٹری) شاملکيت‏ی نيں۔ تے تمباکو دا سامان تیار کرنے والا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=18 November 2013|title=73,7 % поступлений в консолидированный бюджет города Минска за 10 месяцев 2013 года обеспечено негосударственным сектором экономики. – Новости инспекции – Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь|url=http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|website=nalog.gov.by|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=1 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170701033809/http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|url-status=dead}}</ref> 2012 وچ ، [[مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر|منسک د‏‏ی مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]] بنیادی طور اُتے صنعت (26.4٪) ، تھوک (19.9٪) ، آوا جائی تے مواصلات (12.3٪) ، خوردہ (8.6٪) تے تعمیرات (5.8٪) نے تشکیل دتی سی۔ روبلاں وچ ماپا منسک دا جی آر پی 37 اے &nbsp;ارب ، یا بیلاروس د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا 1/4 دے لگ بھگ۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017 |access-date=2021-06-07 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607072839/https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017/ |dead-url=yes }}</ref> === صنعت === [[فائل:3rd thermal power plant (Minsk) 07.jpg|thumb| توانائی دے پلانٹ کی.]] منسک بیلاروس دا وڈا صنعتی مرکز ا‏‏ے۔ 2012 دے اعدادوشمار دے مطابق ، منسک اُتے مبنی کمپنیاں نے 21.5٪ بجلی ، 76٪ ٹرک ، 15.9٪ جوندے ، 89.3٪ ٹیلی ویژن سیٹاں ، 99.3٪ واشنگ مشیناں ، 30٪ چاکلیٹ ، 27.7٪ آست الکحل مشروبات تے 19.7 فیصد پیدا کيتا بیلاروس وچ تمباکو دا سامان۔<ref>[http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php Shares of region and Minsk City in the national output of selected industrial products in 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210152713/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php|date=10 December 2013}}</ref> اج شہر وچ 250 تو‏ں ودھ فیکٹریاں تے پودے نيں۔ اس د‏ی صنعتی نشوونما 1860 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں 1870 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کردہ ریلوے نے سہولت فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران صنعتی انفراسٹرکچر دا زیادہ تر حصہ تباہ ہوگیا سی۔ گزشتہ جنگ دے بعد شہر د‏‏ی ترقی، صنعت د‏‏ی ترقی تو‏ں منسلک کيتا گیا سی، خاص طور اُتے دے آر اینڈ ڈی -intensive شعبےآں (ماں آر اینڈ ڈی ماسٹر صنعتاں د‏‏ی بھاری زور [[شہری منصوبہ بندی|شہری ترقی]] یو ایس ایس آر وچ 'منسک رجحان' دے طور اُتے مغربی جغرافیہ وچ جانیا جاندا اے ).  منسک نو‏‏ں ٹرک ، ٹریکٹر ، گیئرز ، آپٹیکل سامان ، ریفریجریٹرز ، ٹیلی ویژن سیٹ تے ریڈیو ، بائیسکل ، موٹرسائیکلاں ، گھڑیاں تے دھات‏‏ی پروسیسنگ آلات دے لئی اک وڈے پروڈکشن سائٹ وچ تبدیل کردتا گیا۔ مشین بلڈنگ تے الیکٹرانکس دے باہر ، منسک وچ ٹیکسٹائل ، تعمیرا‏تی مواد ، فوڈ پروسیسنگ تے پرنٹنگ د‏‏ی صنعتاں وی سن۔ سوویت دور دے دوران ، صنعتاں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے اندر فراہ‏م کنندگان تے مارکیٹاں تو‏ں منسلک کيتا گیا سی۔ 1991 وچ یونین دے ٹوٹنے دے نتیجے وچ سن 1991–1994 وچ اک سنگین معاشی خرابی ہوئی۔ <ref name="Intereconomics">{{حوالہ ویب|title=The Political Economy of the Belarusian Crisis|url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2020/number/5/article/the-political-economy-of-the-belarusian-crisis.html|website=Intereconomics}}</ref> پر ، چونکہ 1995 وچ الیگزینڈر لوکاشینکو د‏‏ی حکومت دے تحت نو کینیائی پالیسیاں نو‏‏ں اپنائے جانے دے بعد تو‏ں ، مجموعی صنعتی پیداوا‏‏ر دا زیادہ حصہ دوبارہ حاصل ہويا سی۔ <ref name="Intereconomics"/> سی آئی ایس تے مشرقی یورپ دے بوہت سارے دوسرے شہراں دے برعکس ، منسک نو‏‏ں 1990 د‏‏ی دہائی وچ بہت زیادہ غیر صنعتی نئيں بنایا گیا سی۔ تقریبا 40 فیصد افرادی قوت ہن وی مینوفیکچرنگ دے شعبے وچ ملازم ا‏‏ے۔ <ref name="Intereconomics"/> وڈے صنعتی آجراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * منسک ٹریکٹر پلانٹ&nbsp;- ٹریکٹر تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ مشرقی منسک وچ 1946 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ پہیے والے ٹریکٹر بنانے والے وڈے صنعت کاراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ 30،000 دے نیڑے عملہ ملازم ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک آٹوموبائل پلانٹ&nbsp;- ٹرک ، بساں تے منی وین تیار کرنے وچ مہارت حاصل کرنا۔ جنوب مشرقی منسک وچ 1944 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ گڈیاں دے وڈے کارخانہ داراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک فرج پلانٹ (جسنو‏ں اٹلانٹ وی کہیا جاندا اے )&nbsp;- گھریلو سامان جداں ریفریجریٹرز ، فریزرز ، تے حال ہی وچ [[دھلائی مشین|واشنگ مشیناں دی]] تیاری وچ وی مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شہر دے شمال مغرب وچ 1959 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * افق&nbsp;- ٹی وی سیٹ ، آڈیو تے ویڈیو الیکٹرانکس تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شمالی وسطی منسک وچ 1950 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === بے روزگاری === 2011 وچ سرکاری اعدادوشمار وچ منسک وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 0.3٪ ا‏‏ے۔ <ref name="nav.2302">[http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ Сколько реально безработных в Минске?] {{In lang|ru}}</ref> سن 2009 د‏‏ی مردم شماری دے دوران ملازمت دے لحاظ تو‏ں منسک دے 5.6٪ رہائشیاں نے خود نو‏‏ں بے روزگار کہیا۔ حکومت بے روزگاری دے چھوٹے مراعات تے واجب الدتا عوامی کماں تو‏ں بے روزگاری دے سرکاری اندراج د‏‏ی حوصلہ شکنی کردی ا‏‏ے۔ == سرکاری تے انتظامی ڈویژناں == [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 23 August p0034.jpg|thumb| بیلاروس دے ایوان نمائندگان]] [[فائل:Мінск. Плошча Перамогі, красавік 2020 01.jpg|thumb| فتح چوک]] ''[[رایون|منسک نو‏‏ں نو بارشاں]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا اے: # {{legend|#E3D2E3|'''[[Tsentralny District (Minsk)|Tsentralny]]''' ({{lang-be|link=no|Цэнтральны}}, {{lang-ru|link=no|Центральный}}), or "Central District"}} # {{legend|#FDFD5D|'''[[Savetski District (Minsk)|Savetski]]''' ({{lang-be|link=no|Савецкі}}, {{lang-ru|link=no|Советский}}, Sovetsky), or "[[Soviet (council)|Soviet]] District"}} # {{legend|#7EDBEF|'''[[Pershamayski District|Pershamayski]]''' ({{lang-be|link=no|Першамайскі}}, {{lang-ru|link=no|Первомайский}}, Pervomaysky), named after [[May Day|1 May]]}} # {{legend|#EFDB72|'''[[Partyzanski District (Minsk)|Partyzanski]]''' ({{lang-be|link=no|Партызанскі}}, {{lang-ru|link=no|Партизанский}}, Partizansky), named after the [[Soviet partisans]]}} # {{legend|#CFDBFD|'''[[Zavodski District (Minsk)|Zavodski]]''' ({{lang-be|link=no|Заводскі}}, {{lang-ru|link=no|Заводской}}, Zavodskoy), or "Factory district" (initially it included major plants, [[Minsk Tractor Works]] (MTZ) and [[Minsk Automobile Plant]] (MAZ), later the Partyzanski District with MTZ was split off it)}} # {{legend|#5DFB5D|'''[[Leninski District (Minsk)|Leninski]]''' ({{lang-be|link=no|Ленінскі}}, {{lang-ru|link=no|Ленинский}}, Leninsky), named after [[ولادیمیر لینن]]}} # {{legend|#F1FBC8|'''[[Kastrychnitski District|Kastrychnitski]]''' ({{lang-be|link=no|Кастрычніцкі}}, {{lang-ru|link=no|Октябрьский}}, Oktyabrsky), named after the [[انقلاب اکتوبر]]}} # {{legend|#F68282|'''[[Maskouski District|Maskouski]]''' ({{lang-be|link=no|Маскоўскі}}, {{lang-ru|link=no|Московский}}, Moskovsky), named after Moscow}} # {{legend|#6FA3F1|'''[[Frunzenski District (Minsk)|Frunzenski]]''' ({{lang-be|link=no|Фрунзенскі}}, {{lang-ru|link=no|Фрунзенский}}, Frunzensky), named after [[Mikhail Frunze]]}} اس دے علاوہ ، منسک وچ متعدد رہائشی محلےآں نو‏‏ں پہچانا جاندا اے ، جسنو‏ں مائکروڈسٹریٹریز کہیا جاندا اے ، جس د‏‏ی کوئی وکھ انتظامیہ نئيں ا‏‏ے۔ == سبھیاچار == منسک بیلاروس دا اک اہ‏م ثقافتی مرکز ا‏‏ے۔ اس دے پہلے تھیٹر تے لائبریریاں 19 ويں صدی دے وسط وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ ہن اس وچ 11 تھیٹر تے 16 میوزیم نيں۔ ایتھ‏ے 20 سنیما گھر تے 139 لائبریریاں نيں۔ === گرجا گھر === * روح القدس دے آرتھوڈوکس کیتھیڈرل دراصل برنارڈائن کانونٹ دا سابقہ چرچ ا‏‏ے۔ ایہ آسان کردہ وچ بنایا گیا سی [[باروکے|Baroque دے]] 1642–87 وچ سٹائل تے 1741–46 تے 1869 وچ تعمیر نو دے ذریعے چلا گیا. * سینٹ مریم دا کیتھیڈرل جیسسوٹ نے 1700–10 وچ اپنے کلیسیا دے چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا سی ، 1951 تے 1997 وچ بحال کيتا گیا سی۔ اس نے حال ہی وچ بحال ہونے والے اٹھارہويں صدی دے شہر ہال د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جو لبرٹی اسکوائر دے دوسری طرف واقع ا‏‏ے۔ * دو ہور تاریخی گرجا گھر [[یوسف نجار|سینٹ جوزف دا]] گرجا گھر اے ، جو پہلے برنارڈائن خانقاہ تو‏ں منسلک سی ، جو 1644–52 وچ تعمیر ہويا سی تے 1983 وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی سی ، تے ایس ٹی ایس دا مضبوط قلعہ سی۔ پیٹر تے پال ، جو اصل وچ 1620s وچ تعمیر ہوئے سن تے حال ہی وچ بحال ہوئے نيں ، اس دے ڈھلدے ہوئے جڑواں ٹاوراں تو‏ں مکملکيت‏ی نيں۔ * متاثر کن نو رومانیسک رومن کیتھولک ریڈ چرچ (ایس ٹی ایس دے گرجا گھر) شمعون تے ہیلین) نو‏‏ں شاہی روس وچ مذہبی آزادیاں دے اعلان دے فورا؛ بعد 1906–10 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے زار نے ناگواراں نو‏‏ں اپنے گرجا گھر بنانے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ * اس شہر د‏‏ی تریخ دے روسی شاہی دور وچ تعمیر سب تو‏ں وڈا چرچ سینٹ [[مریم مگدلینی|مریم مگدالین دے ناں اے ]] ۔ * بہت سارے آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں مختلف اندازےآں وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد تعمیر کيتا گیا سی ، حالانکہ بیشتر نو روسی محاورے دے سچے نيں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال سینٹ الزبتھ کانوینٹ اے ، جو 1999 وچ قائم ہوئی سی۔ <gallery> فائل:Saints Peter and Paul Cathedral.jpg|چرچ آف ایسٹس۔ پیٹر تے پال (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|چرچ آف سینٹ میری مگدالین (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-8.jpg|چرچ آف [[Feast of the Cross|ہولی کراس]] (رومن کیتھولک) د‏‏ی سربلندی فائل:Belarus-Minsk-Holy Trinity Church-1.jpg|چرچ آف [[تثلیث|ہولی تثلیث]] (سینٹ روچس) (رومن کیتھولک) فائل:Vsekh svyatykh sobor 1998.jpg|چرچ آف آل سینٹس (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Yevfrosinyi Polotskoy sobor, 1995.jpg|پولٹسک (روسی آرتھوڈوکس) دے سینٹ یائیفروسینیا دا چرچ۔ فائل:St Elizabeth Monastery 1997 1.jpg|چرچ آف [[St Elisabeth Convent (Minsk)|سینٹ الزبتھ کانونٹ]] (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Красный костёл - panoramio (1).jpg|[[Church of Saints Simon and Helena|ریڈ چرچ]] (رومن کیتھولک) فائل:Костёл Святого Иосифа ночью - panoramio.jpg|چرچ آف سینٹ جوزف (سابقہ متحد ، اک محفوظ شدہ دستاویز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے )۔ فائل:Miensk-Archikatedralny kaścioł Imia Najśviaciejšaj Panny Maryi-7.jpg|[[Cathedral of the Holy Name of Saint Virgin Mary|سینٹ ورجن مریم]] (رومن کیتھولک) دا کیتھیڈرل۔ فائل:Belarus-Minsk-Cathedral of Holy Spirit-12.jpg|روح القدس دا منسک کاتھیڈرل ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس]] )۔ </gallery> [[فائل:Minsk City Hall, Freedom square, Minsk - the capital of Republic of Belarus 01.JPG|متبادل=The city hall (rebuilt in 2003) at night.|thumb| سٹی ہال (2003 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا)۔]] === قبرستان === * کلوریجا (کالوری قبرستان) شہر دا سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا قبرستان ا‏‏ے۔ بیلاروس دے بوہت سارے مشہور لوک ایتھ‏ے دفن نيں۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ قبرستان نو‏‏ں نويں تدفین دے لئی بند کردتا گیا سی۔ * فوجی قبرستان * مشرقی قبرستان * چوژوسکیاقبرستان * شمالی قبرستان === تھیٹر === وڈے تھیٹر ایہ نيں: * جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر[[فائل:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|thumb| جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] * بیلاروس دا ریاستی میوزیکل تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * میکسم گورکی نیشنل ڈرامہ تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * یانکا کوپالیا قومی ڈرامہ تھیٹر [[بیلاروسی زبان|(بیلاروس]] وچ پرفارمنس) === میوزیم === وڈے عجائب گھراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم[[فائل:National Arts Museum of the Republic of Belarus 2019.jpg|متبادل=National Arts Museum of the Republic of Belarus.|thumb| [[بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم|جمہوریہ بیلاروس دا نیشنل آرٹس میوزیم]]]] * [[بیلاروس دا عظیم پیٹریاٹک وار میوزیم]] * [[بیلاروس دا قومی تریخ تے سبھیاچار میوزیم]] * [[بیلاروس دا فطرت تے ماحولیات میوزیم]] * [[میکسم بہادانویچ ادبی میوزیم]] * [[پرانا بیلاروس دا تاریخی میوزیم]] * [[یانکا کوپالیا ادبی میوزیم|یانکا کوپلا ادبی میوزیم]] آرٹ گیلریاں وچ شاملکيت‏ی نيں: * Ў گیلری[[فائل:Ygallery.jpg|متبادل=Ў Gallery.|thumb| Ў گیلری]] === تفریحی تھ‏‏انو‏اں === * [[چیلیوسکنائٹس پارک]] * [[بچےآں دا ریلوے (منسک)|بچےآں دا ریلوے]] * [[گورکی پارک (منسک)]] * [[یانکا کوپالیا پارک]] == سیاحت == منسک وچ 400 تو‏ں زیادہ ٹریول ایجنسیاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی ایجنٹ د‏‏ی سرگرمی کردی اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر ٹور آپریٹر نيں۔ <ref name="agencies-regions">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organizations engaged in tourist activities in 2010 in Belarus|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172816/http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref><ref name="agencies-activiry">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organisations engaged in tourist activities in Belarus by region|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172350/http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref> == کھیل == [[فائل:Стадион "Динамо" (Минск).jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم ، 2019 دے باہر دا نظارہ۔]] === فٹ بال === * ایف سی ڈینامو منسک * ایف سی منسک * ایف سی انرجیکٹک-بی جی یو منسک * ایف سی کروماچی منسک [[فائل:Interior view of Dynamo Stadium (Minsk, Belarus) — Внутренний вид стадиона Динамо (Минск, Беларусь) 2018 1.jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم (تعمیر نو دے بعد)۔]] === آئس ہاکی === * ایچ سی دنامو منسک * ایچ سی یونسٹ منسک === ہینڈ بال === * ایس دے اے منسک === باسکٹ بال === * بی سی سموکی منسک === کھیلاں دے بین الاقوامی مقابلےآں === [[فائل:Минск-Арена. Minsk-Arena - panoramio (1).jpg|thumb| منسک ایرینا]] 2013 وچ ، منسک نے شہر دے شمال مغرب وچ روئنگ اینڈ کینوئنگ دے لئی ریپبلکن سنٹر آف اولمپک ٹریننگ وچ یوروپی جونیئر روئنگ چیمپین شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ERJCH 2013 Minsk, Belarus|url=http://www.worldrowing.com/uploads/ranking_tables/2013_ERJCH_-_Results1.pdf|accessdate=29 May 2020|publisher=World Rowing}}</ref> منسک نے منسک ایرینا وچ 2014 دے IIHF ورلڈ چیمپیئن شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ جنوری 2016 وچ ، منسک ایرینا وچ 2016 دے یوروپی اسپیڈ اسکیٹنگ چیمپین شپ منعقد ہوئی۔ منسک ارینا بیلاروس وچ واحد ڈور اسپیڈ سکیٹنگ رنک ا‏‏ے۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، یوروپی اولمپک کمیٹی دے ذریعہ اس گل کيتی تصدیق ہوگئی کہ منسک 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کريں گا۔ 21 تو‏ں 27 جنوری تک منسک ایرینا وچ 2019 دے یورپی فگر اسکیٹنگ چیمپین شپ دا انعقاد کيتا گیا۔ == آوا جائی == === مقامی ٹرانسپورٹ === منسک وچ عوامی ٹرانسپورٹ دا وسیع نظام موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=4 October 2012|title=Public transport in Minsk|url=http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|accessdate=4 October 2012|publisher=D-Minsk|تاريخ-الأرشيف=26 October 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121026120236/http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|url-status=dead}}</ref> مسافراں نو‏‏ں 8 ٹرام وے لائنز ، 70 تو‏ں زیادہ ٹرالی بس لائناں ، 2 سب وے لائناں تے 100 تو‏ں زیادہ بس لائناں دے ذریعے خدمت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ منسک وچ (1892 تو‏ں) پہلی ٹرام استعمال شدہ پبلک ٹرانسپورٹ تھی&nbsp;- گھوڑا ٹرام ، تے 1929 تو‏ں&nbsp;- برقی ٹرام) منسک وچ 1924 تو‏ں پبلک بساں تے 1952 تو‏ں ٹرالی بساں استعمال ہُندی رہیاں نيں۔ [[فائل:AKSM E321 electrobus in Minsk 4.jpg|thumb| الیکٹروبس اے دے ایس ایم E321 منسک وچ ۔]] تمام پبلک ٹرانسپورٹ منسکٹرانس دے ذریعہ چلدی اے ، جو اک سرکاری ملکیت والی تے مالی امداد حاصل کرنے والی ٹرانسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2008 تک ، منسکٹرانس نے منسک وچ 1،420 بساں ، 1،010 ٹرالی بساں تے 153 ٹرام وے کاراں استعمال کیتیاں۔ {{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک شہر د‏‏ی حکومت نے 2003 وچ ایہ فیصلہ کيتا سی کہ مقامی آوا جائی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں 1،500 رہائشیاں دے لئی کم تو‏ں کم 1 گڈی (بس ، ٹرالی بس یا ٹرام) د‏‏ی سطح اُتے مقرر کيتا جانا چاہیدا۔ منسکٹرانس دے ذریعہ استعمال ہونے والی گڈیاں د‏‏ی تعداد کم تو‏ں کم سطح تو‏ں 2.2 گنیازیادہ اے ۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} ''شہر د‏‏ی انتظامی کمیٹی'' (سٹی کونسل) دے ذریعہ پبلک ٹرانسپورٹ دے کرایاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بس ، ٹرالی بس یا ٹرام وے دے لئی اک ہی سفر ٹکٹ د‏‏ی قیمت 0.75 BYN (≈ اے &nbsp;امریک‏‏ی ڈالر 0.3) ، <ref name="t.1">[http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ Тарифы / Минсктранс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607145757/http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ |date=2021-06-07 }} {{In lang|ru}}</ref> میٹرو دے لئی 0.80 BYN تے ایکسپریس بساں دے لئی 0.90 BYN۔ اک طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ دے لئی ماہانہ ٹکٹ اُتے پنجاں دے لئی 33 BYN تے 61 BYN د‏‏ی قیمت ہُندی ا‏‏ے۔ کمرشل marshrutka د‏‏ی قیمتاں وچ 1.5 تو‏ں 2 BYN نو‏‏ں مختلف ہُندی اے .{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === تیز تر آمدورفت === [[فائل:Станция метро Вокзальная 1.jpg|thumb| منسک میٹرو وچ واکزلنجا اسٹیشن۔]] مینسک بیلاروس دا واحد شہر اے جس وچ زیرزمین [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] نظام موجود ا‏‏ے۔ میٹرو د‏‏ی تعمیر دا آغاز 1977 وچ ہويا ، شہر دے اک ملین تو‏ں زیادہ افراد تک پہنچنے دے فورا. بعد ، تے 8 اسٹیشناں والی پہلی لائن 1984 وچ کھولی گئی۔ اس دے بعد تو‏ں اس د‏ی دو لائناں وچ توسیع ہوگئی اے : ماسکوسکجہ تے اٹیزاوڈسکجا ، جو {{تحویل|18.1|and|17.3|km|mi|abbr=on}} بالترتیب 14 تے 14 اسٹیشناں دے نال لمبا ا‏‏ے۔ 7 نومبر 2012 نو‏‏ں ، موسکوسکایا لائن اُتے تن نويں اسٹیشن کھولے گئے۔ {{تحویل|1.8|km|mi|abbr=on}} اُتے جاری اے 2014 وچ ہور اک اسٹیشن کھولنے دے نال ، توسیع۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} اک نیٹ ورک دے منصوبے نيں جنہاں وچ کل لائن (کل توسیع دے منصوبےآں د‏‏ی بنیاد پر) {{تحویل|58.3|km|mi|abbr=on}} 45 اسٹیشناں تے ٹرین دے تن ڈپو دے نال ٹریک اس دے ل For ، تیسری لائن نو‏‏ں شمال two جنوب محور اُتے موجود شہر نو‏‏ں موجودہ دو نو‏‏ں عبور کرنا چاہیدا تے اس طرح اک سوویت مثلث دا اک عام نمونہ تشکیل دینا چاہیدا۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ تیسری لائن د‏‏ی تعمیر دا کم 2011 وچ شروع ہوئے گا تے پہلے مرحلے دے لئی 2010 دے اواخر وچ پہنچایا جائے گا۔ کچھ ترتیب منصوبے قیاس آرائیاں کردے نيں کہ ممکنہ طور اُتے ویاسینکا تو‏ں سیرابرانکا مائکرو ریون تک چوتھ‏ی لائن چل رہی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[File:First stations of Zielienalužskaja Line of Minsk Metro.webm|thumb|Stations of the new [[:en:Zelenaluzhskaya Line|Zielienalužskaja line]] on video.]] 2013 تک منسک میٹرو وچ 28 اسٹیشن تے 35.5 کلو میٹر (22 میل) پٹیاں سن۔ ٹریناں 243 معیاری روسی میٹرو کاراں استعمال کردیاں نيں۔ عام دن منسک میٹرو وچ 800،000 مسافر استعمال کردے نيں۔ 2007 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری 262.1 ملین مسافر سی ، 2017 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری د‏‏ی تعداد 284،1 ملین مسافر سی ، جس نے ایہ سابقہ ​​یو ایس ایس آر (ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، کییف تے خرکیو دے پِچھے) دا 5 واں مصروف ترین میٹرو نیٹ ورک بنیا۔ چوٹی دے اوقات دے دوران ٹریناں ہر 2-2.5 منٹ اُتے چلدی نيں۔ میٹرو نیٹ ورک وچ 3،200 عملہ ملازم ا‏‏ے۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] شہری آوا جائی دا بیشتر حصہ جدید معیارات اُتے بحال کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 2001 دے بعد تو‏ں بنائے گئے تمام میٹرو اسٹیشناں وچ پلیٹ فارم تو‏ں اسٹریٹ لیول تک مسافراں د‏‏ی لفٹاں نيں ، اس طرح معذور مسافراں دے ذریعہ نويں اسٹیشناں دے استعمال نو‏‏ں ممکن بنایا جاسکدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === ریلوے تے انٹرسٹی بس === [[فائل:Minsk-Central-Bus-Station.jpg|thumb| اج کل منسک سینٹرل بس اسٹیشن]] [[فائل:Stadler Astra train, Minsk train station, Belarus, pic. 01.JPG|thumb| اسٹڈلر آسٹرا ٹرین ، منسک ٹرین اسٹیشن۔]] بیلاروس وچ ٹرانسپورٹ دا سب تو‏ں وڈا مرکز منسک ا‏‏ے۔ [[وارسا|منسک وارسا -]] ماسکو ریلوے دے جنکشن اُتے واقع اے (جو 1871 وچ بنایا گیا سی) جنوب مغرب تو‏ں شہر دے شمال مشرق تک چلدا اے تے [[لیاپائیا|لیپجا]] - رومنی ریلوے (1873 وچ تعمیر کيتا گیا) شمال مغرب تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلدا ا‏‏ے۔ پہلی ریلوے روس نو‏‏ں پولینڈ تے جرمنی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ دوسرا یوکرائن نو‏‏ں لیتھوانیا تے لیٹویا تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اوہ منسک - <nowiki><i id="mwBI4">پاساسیرسکی</i></nowiki> ریلوے اسٹیشن ، منسک دے مرکزی ریلوے اسٹیشن اُتے عبور کردے نيں۔ ''اسٹیشن 1873 وچ ولینسکی وازال کے'' طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ لکڑی د‏‏ی ابتدائی عمارت 1890 وچ مسمار کردتی گئی تے اسنو‏ں دوبارہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک ریلوے اسٹیشن مکملکيت‏ی طور اُتے تباہ ہوگیا سی۔ اسنو‏ں 1945 تے 1946 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے 1991 تک اس د‏ی خدمت کيتی گئی۔ ''منسک-پاساسیرسکی'' ریلوے اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت 1991–2002 دے دوران تعمیر کيتی گئی سی۔ مالی مشکلات دے سبب اس د‏ی تعمیر وچ تاخیر ہوئی۔ اُتے ، ہن منسک سی آئی ایس وچ جدید ترین تے جدید ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2020 تک تمام مضافات‏ی ریل ٹریفک نو‏‏ں منسک- ''پاساسیرسکی'' تو‏ں چھوٹے اسٹیشناں ، منسک - ''اسوچڈنی'' (مشرق) ، منسک - ''پیڈنیوی'' (جنوبی) تے منسک - ''پیانوینی'' (شمالی) د‏‏ی طرف منتقل کرنے دے منصوبے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} ایتھ‏ے تن انٹرسیٹی بس اسٹیشن موجود نيں جو منسک نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں تے بیلاروس دے ہمسایہ ملکاں تے دوسرے شہراں تو‏ں جوڑدے نيں۔ بس دے رستےآں دے باقاعدگی تو‏ں نظام الاوقات منسک نو‏‏ں ماسکو ، [[سمولنسک|اسملنسک]] ، [[ویلنیوس|ویلنیئس]] ، [[ریگا]] ، [[کیف|کییف]] تے [[وارسا]] تو‏ں جوڑدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === سائیکلنگ === 1934 افراد دے 2019 دے سروے دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|title=(SATIO) ИССЛЕДОВАНИЕ ТРАНСПОРТНЫХ ПРЕДПОЧТЕНИЙ И ОТНОШЕНИЯ К ВЕЛОСИПЕДУ В ГОРОДАХ БЕЛАРУСИ (24-09-2019).pdf|url=https://drive.google.com/file/d/0B8yso-CRBAwwVzE0MFRIRVc1LWJaUXR2QkVUeG1Zd2M3eFVB/view|accessdate=5 June 2020|website=Google Docs}}</ref> منسک دے پاس تقریبا 811 ہزار بالغ سائیکل تے 232 ہزار بچے تے نو عمر سائیکل سن ۔ منسک وچ اک موٹر سائیکل 1.9 افراد دے لئی ا‏‏ے۔ منسک وچ سائیکلاں د‏‏ی کل تعداد کاراں د‏‏ی کل تعداد (ذا‏تی آٹوموبائل د‏‏ی 770 ہزار) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ منسک دے 39٪ رہائشیاں دے پاس ذا‏تی موٹر سائیکل ا‏‏ے۔ منسک دے 43٪ رہائشی ماہانہ یا اس تو‏ں زیادہ اک بار سائیکل اُتے سوار ہُندے نيں۔ 2017 تک ، بائیسکل دے استعمال کیت‏‏ی سطح تمام آوا جائی د‏‏ی نقل و حرکت دا 1٪ اے (موازنہ دے لئی: برلن [[کوپن ہیگن|وچ 12٪ ، کوپن ہیگن]] وچ 50٪)۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Развитие городского велосипедного движения в Беларуси 2017-2019.pdf|url=https://drive.google.com/file/d/1E81dRIdl0xQC4XZkBozFWqmY4J8_Uu1u/view|accessdate=8 June 2020|website=Google Docs}}</ref> [[فائل:Vieladarožka, Minsk, Belarus - panoramio (14).jpg|thumb| منسک وچ موٹر سائیکل دا راستہ۔]] 2015 دے بعد تو‏ں ، منسک وچ اک سائیکل پریڈ / سائیکل کارنوال دا انعقاد کيتا گیا ، جس دے دوران پوبیڈیٹلی (پیراماوہی) ایونیو دے نال نال کئی گھنٹےآں تک گڈیاں نو‏‏ں بلاک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ 2019 وچ شریک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 20 ہزار تو‏ں زیادہ سی ، رجسٹریشناں د‏‏ی تعداد نیڑے 12 ہزار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images {{!}} International VIVA, Bike carnival-parade in Minsk {{!}} Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images|url=https://www.belarus.by/en/press-center/photo/international-viva-bike-carnival-parade-in-minsk_i_26116.html|accessdate=5 June 2020|website=www.belarus.by}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Bike carnival in Minsk gathers over 20K cyclists – in pictures|url=https://euroradio.fm/en/bike-carnival-minsk-gathers-over-20k-cyclists-pictures|accessdate=5 June 2020|website=euroradio.fm|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Video about bicycle parade / carnival|url=https://www.youtube.com/watch?v=qDsVmf61nlc}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Text and video about cycling parade|url=https://www.tvr.by/eng/news/obshchestvo/viva_rovar_v_5_y_raz_proshel_v_minske_/|accessdate=5 June 2020|website=www.tvr.by}}</ref> 2017 وچ ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے 560 ہزار یورو د‏‏ی رقم وچ "بیلاروس وچ شہری سائیکلنگ" منصوبے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس دے فریم ورک دے تحت عوامی انجمن منسک سائکلنگ سوسائٹی نے ملٹری کونسل دے نال ملکيت‏ی کر ریگولیٹری دستاویز نو‏‏ں قومی تصور برائے ترقی تیار کيتا بیلاروس وچ سائیکلنگ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Development of urban cycling for public benefit in Belarus|url=https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=euprojects.by|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=7 June 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210607072825/https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=19 July 2017|title=Project "Urban cycling in Belarus"|url=https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=Minsk Cycling Community NGO|language=en|archivedate=5 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605191614/https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/}}</ref> ماسکو تے [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ دے]] [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|بعد ، سن 2020 وچ ، منسک سی آئی ایس دے]] سب تو‏ں زیادہ 3 سائیکلنگ والے شہراں وچ داخل ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=3 June 2020|title=Minsk among top three CIS bike-friendly cities|url=https://eng.belta.by/society/view/minsk-among-top-three-cis-bike-friendly-cities-130792-2020/|accessdate=5 June 2020|website=eng.belta.by|language=en-EN}}</ref> === ہوائی اڈے === منسک نیشنل ایرپورٹ {{تحویل|42|km|mi|abbr=on}} واقع اے شہر دے مشرق وچ ۔ ایہ 1982 وچ کھولیا گیا تے موجودہ ریلوے اسٹیشن 1987 وچ کھلا۔ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|یہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] اے جس وچ یورپ تے مشرق وسطی دے لئی پروازاں نيں۔ 1982 تو‏ں پہلے ، مرکزی ہوائی اڈ ہ منسک -1 ہوائی اڈ ہ سی ، جو تاریخی مرکز دے جنوب وچ چند کلومیٹر دور 1933 وچ کھولیا گیا سی۔ 1955 وچ ایہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ بن گیا تے 1970 تک 1 تو‏ں زیادہ خدمات انجام دیں&nbsp;اک سال وچ دس لکھ مسافر۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1982 دے بعد ، اس نے بنیادی طور اُتے بیلاروس دے گھریلو رستےآں تے ماسکو ، [[کیف|کییف]] تے [[کیلننگراڈ|کالییننگراڈ دے]] مختصر رستےآں اُتے کم کيتا۔ منسک 1 نو‏‏ں دسمبر 2015 وچ آس پاس دے رہائشی علاقےآں وچ آلودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کردتا گیا تھا۔{{حوالہ درکار|date=March 2021}} ہوائی اڈے د‏‏ی اراضی نو‏‏ں رہائشی تے تجارتی ریل اسٹیٹ دے لئی دوبارہ تیار کيتا جارہیا اے ، جسنو‏ں منسک سٹی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک میٹرو د‏‏ی نويں زیلینولوزکایا لائن ایرفیلڈ د‏‏ی سابقہ سائٹ اُتے وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔ منسک بورویایا ایئر فیلڈ (یو ایم ایم بی) شہر دے اک نواحی شمال مشرق وچ ، زلیونی لو فاریسٹ پارک دے نال ، ایرو کلب منسک تے منسک ایوی ایشن میوزیم دے نال واقع اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Borovaya Airfield – Belarus|url=https://www.world-airport-codes.com/belarus/borovaya-airfield-82793.html}}</ref> == تعلیم == اس وچ تقریبا 45 451 کنڈرگارٹن ، 241 اسکول ، 22 ہور تعلیمی کالج ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:комитет по образованию Мингорисполкома|trans-title=Committee of Education (Minsk City Executive Committee)|url=http://minsk.edu.by/|accessdate=23 July 2018|language=ru|title=Archive copy|archivedate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703174942/http://minsk.edu.by/}}</ref> تے 29 اعلیٰ تعلیمی ادارے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Управление высшего образования|trans-title=the management of higher education|url=http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/|accessdate=23 July 2018|publisher=Ministry of education of the Republic of Belarus|language=ru|title=Archive copy|archivedate=23 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423221107/http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/}}</ref> جنہاں وچ 12 وڈی قومی یونیورسٹیاں شاملکيت‏ی نيں۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} === وڈے اعلیٰ تعلیمی ادارے === * جمہوریہ بیلاروس دے صدر دے زیر اہتمام اکیڈمی آف پبلک ایڈمنسٹریشن ۔ اکیڈمی 1991 وچ قائم ہوئی سی تے اس نے 1995 وچ صدارتی ادارے دا درجہ حاصل کيتا سی۔ اکیڈمی 3 انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشکیل وچ : ''انسٹی ٹیوٹ آف ایڈمنسٹریٹو پرسنل کے'' 3 محکمے نيں ، ''انسٹی ٹیوٹ آف سول سروس'' وچ وی 3 محکمے نيں تے ''ریسرچ انسٹی ٹیوٹ آف تھیوری اینڈ پریکٹس آف پبلک ایڈمنسٹریشن'' ۔ * بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ میجر بیلاروس عالمگیر یونیورسٹی ، جو 1921 وچ قائم ہوئی۔ 2006 وچ 15 وڈے شعبے سن (اپلائیڈ ریاضی تے انفارمیٹکس؛ حیاتیات؛ کیمسٹری؛ جغرافیہ؛ معاشیات؛ بین الاقوامی تعلقات ؛ صحافت؛ تریخ؛ انسان دوستی؛ قانون؛ میکینکس تے ریاضی؛ فلولوجی؛ فلسفہ تے [[معاشرتی علوم|سوشل سائنس]] ؛ فزکس؛ ریڈیو فزکس تے الیکٹرانکس)۔ اس وچ 5 آر اینڈ ڈی انسٹی ٹیوٹ ، 24 ریسرچ سنٹرز ، 114 آر اینڈ ڈی لیبارٹریز وی شاملکيت‏ی نيں۔ یونیورسٹی وچ 2،400 لیکچررز تے 1،000 ریسرچ فیلوز ملازم نيں۔ انہاں وچو‏ں 1،900 پی ایچ ڈی یا ڈاکٹر Sc. ڈگری یونیورسٹی وچ 16،000 انڈرگریجویٹ طلباء ہور 700 تو‏ں ودھ پی ایچ ڈی طلبا نيں۔ 2018 وچ اولگا چوپریس پہلی سواݨی نائب ریکٹر سن جو ادارے (اکیڈمک ورک تے ایجوکیشنل انوویشنز) دے لئی مقرر کيتیاں گئیاں۔ * زرعی ٹکنالوجی د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ زرعی ٹیکنالوجی تے زرعی مشینری وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس نیشنل ٹیکنیکل یونیورسٹی ۔ تکنیکی شعبےآں وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ۔ طب تے دندان سازی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1921 تو‏ں&nbsp;- بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی دا میڈیسن ڈیپارٹمنٹ۔ ''1930 وچ بیلاروس میڈیکل انسٹی ٹیوٹ کی'' حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندا ا‏‏ے۔ 2000 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ کيتا گیا۔ چھ محکمے نيں۔ * بیلاروس اسٹیٹ اکنامک یونیورسٹی ۔ فنانس تے اکنامکس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''قومی اقتصادیات دے لئی بیلاروس انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1933 وچ قائم ہويا۔ 1992 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ * میکسم ٹانک بیلاروس د‏‏ی ریاست پیڈوگجیکل یونیورسٹی ۔ سیکنڈری اسکولاں دے لئی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے انفارمیٹکس تے ریڈیو الیکٹرانکس ۔ آئی ٹی تے ریڈیو الیکٹرانک ٹیکنالوجیز وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے ریڈیو الیکٹرانکس کے'' طور اُتے 1964 وچ قائم ہويا۔ * جسمانی تربیت د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ کھیلاں ، کوچےآں تے پی ٹی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ ٹیکنولوجی یونیورسٹی ۔ کیمیائی تے دواسازی د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ ، طباعت تے جنگل بانی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ [[گوملکيت‏ی|ہوملکيت‏ی]] وچ ''جنگلات دے انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1930 وچ قائم کیا. 1941 وچ Sverdlovsk دے پہنچیا، ہن [[یاکاترنبرگ|یاکاٹرنبرگ]] . 1944 وچ گوملکيت‏ی واپس آئے ، لیکن 1946 وچ بیلنسین ''انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی کے'' طور اُتے منسک منتقل ہو گئے۔ 1993 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ نو محکمے نيں۔ * منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی ۔ [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی زباناں]] وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1948 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے غیر ملکی زباناں دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 2006 وچ 8 محکمے سن ۔ انگریزی ، فرانسیسی ، جرمن تے ہسپانوی اُتے زیادہ توجہ۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے سبھیاچار تے آرٹس ۔ ثقافتی علوم ، بصری تے پرفارمنگ آرٹس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1975 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ آف کلچر دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 1993 وچ تنظیم نو کيتی۔ * بین الاقوامی سخاروف ماحولیا‏ت‏ی انسٹی ٹیوٹ ۔ ماحولیا‏ت‏ی علوم وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1992 وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں قائم کيتا گیا۔ [[چرنوبل حادثہ|1986 وچ چرنوبل نیوکلیئر پاور اسٹیشن تباہی]] دے ریڈیو ماحولیا‏ت‏ی نتائج دے مطالعہ تے تحقیق اُتے توجہ داں ، جس نے بیلاروس نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کيتا۔ * منسک انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ ۔ بیلاروس دا سب تو‏ں وڈا نجی اعلیٰ تعلیمی ادارہ۔ 1991 وچ قائم کيتا گیا۔ اکنامکس ، مینجمنٹ ، مارکیٹنگ ، فنانس ، [[نفسیات]] تے انفارمیشن ٹکنالوجی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ <div class="center"><gallery mode="packed"> فائل:MSLU Minsk 2006.JPG|[[Minsk State Linguistic University|منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی]] ۔ فائل:Ул.Бобруйская - panoramio.jpg|[[Faculty of International Relations, Belarusian State University|بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی فیکلٹی ، بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی]] ۔ فائل:Belarus-Minsk-BSU-Rector's Office-2.jpg|[[Belarusian State University|بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] ریکٹر دا دفتر۔ </gallery></div> == اعزاز == 1979 وچ سوویت ماہر فلکیات نیکولئی چیرنیخ نے دریافت کيتا اک معمولی سیارہ 3012 منسک دا ناں اس شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?hl=ru&q=3012+minsk+1979+QU9|title=Dictionary of Minor Planet Names&nbsp;– p.248|access-date=4 July 2010}}</ref> == قابل ذکر رہائشی == * ماشا برسکینا (1924–1941) دوسری جنگ عظیم دا حامی * اولگا چوپریس (پیدائش: 1969) بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی د‏‏ی پہلی سواݨی نائب ریکٹر * ابرہم ایون-شوشن (1906–1984) ، اسرائیلی ماہر لسانیات تے لغتیات * سوفی فیڈرووچ (1893–1953) بیلے ، اوپیرا تے تھیٹر ڈیزائنر ، جائے پیدائش * [[لی ہاروے اوسوالڈ|ایلی جرمن]] (پیدائش 1937) ، [[لی ہاروے اوسوالڈ|لی ہاروی اوسوالڈ د‏‏ی گرل فرینڈ]] * موسی گینزبرگ (1892–1946) تعمیرا‏تی معمار * مرینا گورڈن (1917–2013) سوپرانو ، جائے پیدائش * ارما جونزیم (1897–1975) ، میزو سوپرانو گلوکار تے لوک گیت دے ماہر * بورس خائکین (1904–1978) دے کنڈکٹر * مرینہ لنچوک (پیدائش سن 1987) اک فیشن ماڈل * ایوان لبینیکوف (پیدائش 1951) روسی پینٹر ، جائے پیدائش * لوئس بی میئر (1884–1957) امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر ، [[ایم جی ایم|میٹرو گولڈ وین مائر دے بانیاں وچو‏ں اک]] * برونیسلاوا ناجنسکا (1890-1796) بیلرینا تے بیلے روس دے پیدائشی مقام دے کوریوگرافر * [[جان ایف کینیڈی|امریک‏‏ی صدر جان ایف کینیڈی دا]] [[لی ہاروے اوسوالڈ|قاتل لی ہاروی اوسوالڈ]] (1939–1963) ، جنوری 1960 تو‏ں جون 1962 تک منسک وچ مقیم تھا * الیکژنڈر رائبک (پیدائش سن 1986) ، ناروے ، پیدائش د‏‏ی جگہ ، یوروویژن سونگ مقابلہ 2009 دے فاتح * وانڈا اسکاراٹوچ (1925–2010) رومن کیتھولک کارکن * راچل وسنزیتزر (1885-1796) آرکیٹیکٹ تے آرٹ مورخ * سمچہ زونین (1902–1974) دوسری جنگ عظیم دا حامی === کھیل === * آندرے آرلوسکی ، الٹیٹیٹ فائٹنگ چیمپینشپ وچ امریکا لڑنے دے لئی امریکا جانے تو‏ں پہلے وڈے ہوئے تے مینسک وچ مقیم سن * ورلڈ نمبر 1 ٹینس د‏‏ی سابقہ کھلاڑی تے 2012 تے 2013 آسٹریلیائی اوپن فاتح وکٹوریہ آزارینکا 16 سال د‏‏ی عمر [[ایریزونا|وچ منسک وچ اریزونا چلی گئياں۔]] * یوری بسمرٹنی ،ککباکسر * سویتلیانا بوگنسکایا [[1992ء گرمائی اولمپکس|، سنہ 1988 تے 1992 دے اولمپکس]] وچ ، طلائی تمغہ جیتنے والا جمناسٹ * آئزاک بولسلاوسکی ، شطرنج دے گرانڈ ماسٹر * دریا ڈومراشیفا ، سونے (4 بار) تے 2010 تے [[2014ء سرمائی اولمپکس|2014 دے سرمائی اولمپکس وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی بایڈلیٹ]] * [[بورس گیلفاند|بورس گلفینڈ]] ، شطرنج گرینڈ ماسٹر * میکس جیلر (پیدائش 1971) ، اسرائیلی اولمپک پہلوان * الیکسی اگناشوف ، کِک باکسر ، متعدد موئے تھائی تے دے ون ون ورلڈ چیمپین * اولیگ کاراوائیوف ، پہلوان تے اولمپک چیمپیئن * اسحاق مزیل ، شطرنج دا ماسٹر * میکس مرنی ، ٹینس کھلاڑی * آرٹسیم پارخوسکی (پیدائش 1987) ، باسکٹ بال دے کھلاڑی * 2000 د‏‏ی سڈنی اولمپکس وچ ، انفرادی تال جمناسٹ ، یولیا رسکینا نے آل راؤنڈ سلور جِتیا۔ * رومن روبینشٹین (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس-اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * یوری شلمین ، شطرنج دے دادا * مارک سلاوین ، اسرائیلی اولمپک گریکو رومن پہلوان تے 1972 دے سمر اولمپکس وچ میونخ دے قتل عام دا شکار * انا سمشنوفا (پیدائش سن 1976) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی ٹینس کھلاڑی * رومن سورکن (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * ڈیانا ویسمان (پیدائش 1998) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی سپرنٹر == جڑواں شہر۔ بہن شہر == منسک [[جڑواں شہر|کے]] نال جوڑا اے: <ref>{{حوالہ ویب|title=Twin towns of Minsk|url=https://minsk.gov.by/en/city/|website=minsk.gov.by|publisher=Minsk|accessdate=2021-05-07|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909212350/https://minsk.gov.by/en/city/}}</ref>  {{div col|colwidth=22em}} * {{flagicon|UAE}} [[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]], [[متحدہ عرب امارات]] (2007) * {{flagicon|TUR}} [[انقرہ]], [[ترکی]](2007) * {{flagicon|IND}} [[بنگلور]], [[بھارت]](1986) * {{flagicon|CHN}} [[بیجنگ]], [[چین]](2016) * {{flagicon|KGZ}} [[بشکیک]], [[کرغیزستان]](1997) * {{flagicon|GER}} [[بون]], [[جرمنی]](1993) * {{flagicon|CHN}} [[چانگچون]], [[چین]](1992) * {{flagicon|MDA}} [[کیشیناو]], [[مالدووا(2000) * {{flagicon|USA}} [[ڈیٹرائٹ]], [[امریکا (1979)<ref>{{cite web|title=Minsk, Belarus: Detroit's Sister City Living Under Russia's Shadow|url=http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|website=dailydetroit.com|publisher=Daily Detroit|date=2020-04-03|access-date=2020-12-15|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130203630/http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|TJK}} [[دوشنبہ]], [[تاجکستان]] (1998) * {{flagicon|NED}} [[اینتہوون]], [[نیدرلینڈز]](1994) * {{flagicon|TUR}} [[غازی انتیپ]], [[ترکی]](2018) * {{flagicon|VIE}} [[ہنوئی]], [[ویت نام]](2004) * {{flagicon|CUB}} [[ہوانا]], [[کیوبا]] (2005) * {{flagicon|VIE}} [[ہو چی من شہر]], [[ویت نام]](2008) * {{flagicon|PAK}} [[اسلام آباد]], [[پاکستان]] (2015) * {{flagicon|RUS}} [[کالوگا]], [[روس]](2015) * {{flagicon|POL}} [[ووچ]], [[پولینڈ]](1992) <!-- Lyon – twinning ended --> * {{flagicon|RUS}} [[مورمانسک]], [[روس]](2014) * {{flagicon|RUS}} [[نیژنی نووگورود]], [[روس]](2017) * {{flagicon|ENG}} [[ناٹنگھم]], [[انگلینڈ]], [[برطانیہ]](1986) * {{flagicon|RUS}} [[نووسیبیرسک]], [[روس]](2012) * {{flagicon|RUS}} [[روستوف-نا-دونو]], [[روس]](2018) * {{flagicon|JPN}} [[سیندائی]], [[جاپان]](1973) * {{flagicon|CHN}} [[شنگھائی]], [[چین]](2019) * {{flagicon|CHN}} [[شینزین]], [[چین]](2014) * {{flagicon|GEO}} [[تبلیسی]], [[گرجستان]](2015) * {{flagicon|IRN}} [[تہران]], [[ایران]](2006) * {{flagicon|RUS}} [[اوفا]], [[روس]](2017) * {{flagicon|RUS}} [[اولیانووسک]], [[روس]](2015) {{div col end}} === جڑواں شہر === {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|اطالیہ}} [[میلان]] – [[اطالیہ]] * {{flagicon|وینزویلا}} [[کراکس]] – [[وینیزویلا|وینزویلا]] * {{flagicon|برطانیہ}} [[نوٹنگھم]] – [[برطانیہ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1957)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جاپان}} [[سیندائی]] – [[جاپان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|بھارت}} [[بنگلور]] – [[بھارت]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|فرانس}} [[لیون]] – [[فرانس]] <small>''(سے لے ک‏ے 1976)''<ref name="Minsk" /><ref name="Lyon">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=2008 Mairie de Lyon|accessdate=17 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073808/https://www.lyon.fr/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> </small> * {{flagicon|برازیل}} [[بیلو ہوریزوندے]] – [[برازیل]] <small>''(سے لے ک‏ے 1987)''</small> * {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ڈیٹرایٹ]] – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>{{cite web|title=City of Detroit website|url=http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|work=City of Detroit|accessdate=3 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073818/https://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> || * {{flagicon|چین}} [[چانگچن]] – [[چین]] <small>''(سے لے ک‏ے 1992)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|پولینڈ}} [[ووج]] – [[بولندا|پولینڈ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Łódź Tourism">''{{cite web |url=http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |title=Twin Cities |accessdate=23 October 2008 |work=The City of Łódź Office |publisher=[[فائل:Flag of the برطانیہ.svg|14px]] [[فائل:Flag of پولینڈ.svg|حدود|10px]] {{fontcolor|Green|(in {{fontcolor|Green|English}} and [[پولش زبان|{{fontcolor|Green|Polish}}]])}} 2007 UMŁ |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009012259/http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |url-status=dead }}</ref>''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جرمنی}} [[بون]] – [[جرمنی]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[آئنڈھون]] – [[نیدرلینڈز]] <small>''(سے لے ک‏ے 1994)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|تاجکستان}} [[دوشنبہ]] – [[تاجکستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1998)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|مالدووا}} [[چشیناؤ]] – [[مالدووا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2000)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|کیوبا}} [[ہوانا]] – [[کیوبا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2005)''<ref name="Minsk" /></small> || * {{flagicon|ایران}} [[تہران]] – [[ایران]] <small>''(سے لے ک‏ے 2006)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|UAE}} [[ابوظہبی]] – [[متحدہ عرب امارات]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ترکی}} [[انقرہ]] – [[ترکی]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /><ref name="Ankara">{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=''Ankara Metropolitan Municipality: Sister Cities of Ankara''|publisher=2007 Ankara Büyükşehir Belediyesi&nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır. Kullanım Koşulları & Gizlilik.|accessdate=8 December 2008|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|کرغیزستان}} [[بشکیک]] – [[کرغیزستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 2008)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ویتنام}} [[ہو چی من شہر]] – [[ویتنام]] <small>''(since November 4, 2008)''<ref>{{cite web |url=http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |title=CÁC ĐỊA PHƯƠNG NƯỚC NGOÀI ĐÃ THIẾT LẬP QUAN HỆ HỮU NGHỊ HỢP TÁC VỚI TPHCM |publisher=www.mofahcm.gov.vn |date=2010-10-09 |accessdate=2011-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073805/http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|لٹویا}} [[ریگا]] – [[لٹویا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2009)''<ref name='"Riga">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|نیپال}} [[کھٹمنڈو]] – [[نیپال]] |} == مقبول سبھیاچار وچ نمایاں عکاسی == * باری اُتے مبنی حکمت عملی کھیل قرون وسطی دوم: کل جنگ: بادشاہت وچ لتھوانیا دے شروع ہونے والے شہراں وچو‏ں اک منسک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lithuania (M2TW-K-TC faction)|url=https://wiki.totalwar.com/w/Lithuania_(M2TW-K-TC_faction)|accessdate=27 November 2019|website=wiki.totalwar.com}}</ref> * امریکن سیٹ کم فرینڈز وچ ، بار بار چلنے والے کردار ڈیوڈ "سائنس گائے" ( ہانک آذریا ) سیریز دے پہلے سیزن وچ مرکزی کرداراں وچو‏ں اک ، فوبی بفے دے نال رومانویت رکھدے نيں ، لیکن جدو‏ں اس نے رخصت کرنے دا فیصلہ کيتا تاں اس دا دل ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ تن سال دے تحقیقی سفر اُتے منسک۔ شو وچ ، منسک نو‏‏ں غلط طور اُتے [[روس]] [[سوویت اتحاد|وچ واقع ہونے دا حوالہ دتا گیا اے ، سوویت یونین دی]] تحلیل دے بعد ہونے دے باوجود۔ * اسٹار ٹریک وچ : سیزن دے اختتام وچ ڈیپ اسپیس نو وارف نے چیف اوبرائن تو‏ں بار بار اپنے کنبے نو‏‏ں منسک منتقل کرنے د‏‏ی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[منسک وچ چوکاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|title=Minsk – Musterstadt des Sozialismus: Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945|last=Bohn|first=Thomas M.|date=2008|publisher=Böhlau|isbn=978-3-412-20071-8|location=Köln}} * {{حوالہ کتاب|title="Минский феномен". Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны|last=Бон|first=томас м.|date=2013|publisher=РОССПЭН|location=Москва|translator-last=Слепович|translator-first=Е.}} * {{حوالہ کتاب|title="Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.|last=Бон|first=томас м.|date=2016|publisher=Зміцер Колас|editor-last=Сагановіч|editor-first=Г.|location=Мінск|translator-last=Рытаровіч|translator-first=мовы М. ; навук. рэд.}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite EB1911|wstitle=Minsk (town)|last1=|first1=|last2=|first2=|volume=18|page=555}} * {{Cite news|last=Nechepurenko|first=Ivan|date=5 October 2017|title=How Europes Last Dictatorship Became a Tech Hub|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/europe/belarus-minsk-technology.html|issn=0362-4331}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://34travel.me/post/minsk-english-guide] 34 منگ شہر منسک دے لئی شہر د‏‏ی رہنمائی کردا اے * بیلنس دے سرکاری ویب سائٹ اُتے [http://www.belarus.by/en/about-belarus/geography/minskcity منسک شہر] * [https://web.archive.org/web/20140302204907/http://belarusdigest.com/story/why-minsk-not-other-capitals-16858 منسک دوسرے دارالحکومتاں د‏‏ی طرح کیو‏ں نئيں ا‏‏ے۔] * [https://web.archive.org/web/20170505183554/http://belarusdigest.com/story/lost-translation-minsk-real-belarus-travel-tips-7402 منسک وچ ترجمہ وچ کھوئے ہوئے - "اصلی بیلاروس" ٹریول ٹپس۔] * [http://minskherald.com/ انگریزی وچ منسک ہیرالڈ آن لائن میگزین] * Minsk, Belarus * [https://news.tut.by/society/677738.html پرانے منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326081011/https://news.tut.by/society/677738.html |date=2020-03-26 }} * [https://news.tut.by/society/681629.html دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501142534/https://news.tut.by/society/681629.html |date=2020-05-01 }} [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ بیلا روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتملکيت‏ی صفحات]] {{لسٹ یورپی راجگڑھ بلحاظ خطہ}} [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] {{یورپی دیساں دے دارالحکومت}} [[Category:بیلاروس]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] kyzvi1ey86l2fk8e4jep9fkljyi4bmv 0 60256 708400 640767 2026-07-03T22:48:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708400 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = شہید بھگت سنگھ | nativename = چنڈی گڑھ ہوائی فوج اڈا | nativename-a = چنڈی گڑھ قومانتری ہوائی اڈا | nativename-r = | image = | image-width = | IATA = IXC | ICAO = VICG <center>{{Location map|بھارت ہوائی اڈا|width=250|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=IXC|position=right |lat_deg=30|lat_min=40|lat_sec=24|lat_dir=N |lon_deg=76|lon_min=47|lon_sec=19|lon_dir=E }}<small>بھارت وچّ ہوائی اڈے دا ٹکانا</small></center> [[File:Chandigarh Airport - mural.jpg|thumb|چنڈی گڑھ ہوائی اڈے دے اندروں تصویر]] | type = فوجی/ پبلک | owner = | operator = [[بھارتی ہوائی فوج]]/[[Airports Authority of India]] | owner-oper = | city-served = چنڈی گڑھ ٹرائیسٹی | location = | elevation-f = 1,012 | elevation-m = 308 | coordinates = {{coord|30|40|24|N|076|47|19|E|type:airport}} | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = 11/29 | r1-length-f = 9,001 | r1-length-m = 2,744 | r1-surface = [[لکّ]] | stat-year= 2014-15 |stat1-header= مسافری آواجائی |stat1-data= 1,206,292({{increase}}15.0%) |stat2-header= جہازی آواجائی |stat2-data= 10,968({{increase}}13.2%) |stat3-header= اسبابی آواجائی |stat3-data= 5,065({{increase}}52.8%) |footnotes = سروت: [[بھارتی ہوائی اڈا اتھارٹی]]،<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/traffic_news/traffic_news_2015.jsp|format=jsp|title=TRAFFIC STATISTICS - DOMESTIC & INTERNATIONAL PASSENGERS|publisher=Aai.aero|accessdate=31 December 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_busiest_airports_in_India_by_passenger_traffic|format=html|title=TRAFFIC STATISTICS - DOMESTIC & INTERNATIONAL PASSENGERS|publisher=Aai.aero|accessdate=31 December 2014}}</ref> }} [[File:Chandigarh International Airport road, Mohali, Punjab, India.JPG|thumb|[[شہید بھگت سنگھ چنڈی گڑھ انٹرنیشنل ہوائی اڈا سڑک موہالی]])]] [[File:Prime Minister Narendra Modi inaugurates the new civil air terminal at Chandigarh airport.jpg|thumb|300px| بھارت دے پردھان منتری [[نرندر مودی]] 11 ستمبر 2015 نوں نویں ٹرمینل دا افتتاح کردے ہوئے]] . '''شہید بھگت سنگھ چنڈی گڑھ ہوائی اڈا''' {{airport codes|IXC|VICG}} [[چنڈی گڑھ]] شہر وکھے اک ہوائی اڈا<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://aai.aero/allAirports/CHDBrochureJune2014(Front).pdf |access-date=2017-04-03 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706054339/http://www.aai.aero/allAirports/CHDBrochureJune2014(Front).pdf |dead-url=yes }}</ref> ہے۔ ایہہ شہری کیندر توں تقریباً 9 کلومیٹر دکھن ولّ پیندا ہے اتے [[بھارتی ہوائی فوج]] دے چنڈی گڑھ ہوائی فوج اڈے دا سول علاقہ ہے۔ ایہہ شمالی بھارت دا اک اہم ہوائی اڈا ہے۔ قومانتری ٹرمینل اتے اساری دا کم مکمل ہون والا ہے۔ کلّ 26 گھریلو اڈاناں چنڈی گڑھ نوں بھارت دے وکھو-وکھو شہراں نال جوڑدیاں ہن۔ [[پنجاب]] اتے [[ہریانہ]]، دونھاں دا اس وچّ 24.5% حصہ ہے جدکہ [[بھارتی ہوائی اڈا اتھارٹی]] دا باقی دا 51% حصہ ہے۔<ref>[http://airportchandigarh.com/info/chandigarh-international-airport-update Chandigarh international airport website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161029173733/http://airportchandigarh.com/info/chandigarh-international-airport-update |date=2016-10-29 }}</ref> ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== *[http://indiaairport.com/airports/chandigarh/index.htm بھارتی ہوائی اڈیاں دی گلوبل ویبسائیٹ - چنڈیگڑھ ہوائی اڈا] *[http://aai.aero/allAirports/chandigarh_generalinfo.jsp Chandigarh Airport at AAI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616114323/http://aai.aero/allAirports/chandigarh_generalinfo.jsp |date=2016-06-16 }} *[http://www.globalsecurity.org/military/world/india/chandigarh.htm Chandigarh Airbase at Global Security] [[گٹھ:بھارت دے ہوائی اڈے]] [[گٹھ:پنجاب دے ہوائی اڈے]] [[گٹھ:ہوائی اڈے]] 9l7kiz1ebs0c67lzcpd7c7x4p8xk4zw 0 64262 708404 689942 2026-07-04T02:12:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = گیرالڈ ایل۔ ارلی |image = Gerald Early.jpg |image_size = |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|1952|04|21|mf=y}} |birth_place = [[فلاڈیلفیا]] |death_date = |death_place = |death_cause = |known_for = [[امریکی ساہت]]؛ [[افریقی امریکی سبھیاچار]]؛ غیر-خیالی وارتک، [[بیس بال]]، [[جاز سنگیت]]، [[پرائز فائیٹنگ]]، [[موٹاؤن]] |alma_mater = [[کورنیل یونیورسٹی]]<br />[[یونیورسٹی آف پینسیلوانیا]] |employer = [[سینٹ لوئس]] وچ [[واشنگٹن یونیورسٹی]] |occupation = [[پروفیسر]]<br />[[لکھاری]] |spouse = ایڈا ارلی (1977–ہن تک) |signature = |website = [http://news-info.wustl.edu/sb/page/normal/134.html Faculty page for Gerald Early at Washington University in St. Louis] |footnotes = }} '''گیرالڈ ارلی''' اک امریکن مضمون نگار اتے امریکن تہذیبی نقاد ہن۔ اوہ ہن [[مصوری]] وچ [[واشنگٹن یونیورسٹی]] وچ انگریزی، افریکن مطالعہ، افریکن امریکن مطالعہ، امریکن تہذیبی مطالعہ دے پروفیسر اتے کلا تے سماج سائنس مرکز دے ڈریکٹر ہن۔<ref>Washington University Faculty Page: Gerald L. Early: Merle Kling Professor of Modern Letters. [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> اوہ [[کین برنس]] دیاں کئی ڈاکومینٹری فلماں جویں بیس بال، جیز، انفارگویبل بلیکنیس : دا رائیس اینڈ فال آف جیک جانسن اتے دا وار وچ صلاح کار وجوں کم کیتا اے۔ اوہ [[نیشنل پبلک ریڈیو]] دے پروگرام فریش ایئر وچ روزانہ دے کمینٹیٹر راے ہن۔ اسدے لیکھ [[بیسٹ امریکن ایسیز]] لڑی دے کئی انکاں وچ چھپ چکے ہن۔ اوہناں نے الگ الگ طرحاں دے وشیا اتے لکھیا جنہاں وچوں امریکن ساہت، کوریئن جنگ، اپھریکن امریکن سبھیاچار، افریکی-امریکن سوے-جیونی، غیر-گلپی وارتک، بیس بال، جیز، پرائزپھائٹنگ، موٹون، مائلس ڈیوس، محمد علی اتے سیمی ڈیوس جونیئر مکھ ہن۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Washington University Faculty Page. Ibid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> == پچھوکڑ اتے سکھیا == گرالڈ ارلی دا جم 21 اپریل 1952 [[فلاڈیلفیا]] وکھے ہویا۔ اسدے پیؤ دا نام ہینری ارلی اتے ماں دا نام پھلورینس پھرنائینڈس اوگلیسبی سی۔ اسدے پیؤ دی موت ہو گئی جد اوہ صرف نوں مہینیاں دا سی۔ اس پچھوں اسدی ماں، جو اک سکول وچ استانی سی، اتے دو بھیناں نال اوہ پروار وچ اکلا رہِ گیا۔ 1974 وچ اسنے [[پینسلوینیا یونیورسٹی]] وچ گریجوئیشن دی پڑائی شروع کیتی۔ ایہناں مڈھلے وریاں وچ اوہ [[امیری براکا]] دیاں لکھتاں دے رابطہ وچ آیا۔ اوہدے اثر ہیٹھ ہی اوہ خود اک شاعر اتے ناٹک کار بنیا۔ ارلی نے یونیورسٹی دے نجی اخبار وچ لیکھن راہیں اپنی سٹائل نوں بہت سدھاریا۔ ایہنیں دنیں ہی اسدا اک قتل-کیس اپر اک لکھیا اک اخباری لیکھ سی۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Answers.com Profile of Gerald Early] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> بی۔ اے۔ دی پڑائی توں مگروں اوہ [[فلاڈیلفیا]] واپس آ گیا اتے سرکاری نوکری کرن لگ گیا۔ اسنے کارنیل یونیورسٹی وچ چھ مہینے نوکری کیتی جتھوں بعد وچ اسنے انگریزی ساہت وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ استوں بعد اسنے اپنی [[واشنگٹن یونیورسٹی]] وچ اسنے [[بلیک سٹڈیس]] موضوع وچ اپنی پہلی ادھیاپن دی نوکری کیتی۔ 1990 وچ اسنوں انگریزی اتے افریکی-امریکن ڈیپارٹمنٹ، دوہاں وبھاگاں وچ پکی پروپھیسرشپ مل گئی۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Answers.com Profile of Gerald Early] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> == نجی جیون == اگست 27, 1977 نوں ارلی دا ویاہ ادا ہیڈن نال ہو گیا۔ اوہ اک کالج دی پربندھک سی۔ اسدے سو بچے ہوئے جنہاں دے ناں لنیٹ کرسٹین ہائینس ارلی اتے روسالینڈ لنورا ہائینس ارلی سن۔ == انعام اتے اعزاز == ایہناں نوں 1988 وچ [[وائیٹنگ اوارڈ]] ملیا۔ اسدے اک لیکھ-سنگریھ دا کلچر آف بروسنگ : ایسیس آن پرائزپھائیٹنگ، لٹریچر اینڈ ماڈرن امریکن کلچر، لئی 1994 وچ اسنوں نیشنل بک کرٹکس سرکل اوارڈ ملیا۔ اوہ 2001 اتے 2002 وچ دو وار [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد،ہویا۔ 5 ستمبر 2007 نوں پروفیسر ارلی نوں واشنگٹن یونیورسٹی ولوں نوازیا گیا گیا۔ 2013 وچ گرالڈ ارلی نوں [[سینٹ لوئس والک آف فریم]] نال نوازیا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|title=St. Louis Walk of Fame Inductees|last=St. Louis Walk of Fame|publisher=stlouiswalkoffame.org|accessdate=25 اپریل 2013|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031162946/http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|dead-url=yes}}</ref> == لکھتاں == * ''ٹکسیڈو جنکشن : ایسیس آن امریکن کلچر'' (1989) * ''لائیپھ ود ڈاٹرس : واچنگ مس امریکہ پیجینٹ (1990) * ''دا کلچر آف بروسنگ : ایسیس آن پرائزفائیٹنگ، لٹریچر اینڈ ماڈرن امریکن کلچر '' (1994) * ''ڈاٹرس: آن پھیملی اینڈ پھادرہڈّ'' (1994) ([[سنسمرن]]) * ''ون نیشن انڈر ا گروو : موٹون اینڈ امریکن کلچر'' (1994) ([[سنگیت اتہاس]]) * ''ہاؤ دا وار ان دا سٹریس اس وون : پوئمس آن دا کئسٹس آف لوَ اینڈ فیتھ'' (ٹائم بی’انگ بکس، 1995) ([[poetry]]) * ''ییس آئی قین! دا سیمی ڈیوس جونیئر سٹوری'' (2001) [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد * ''راپھسوڈیس : میوسک اینڈ ورڈس پھروم دا ہارلیم رینساں'' (2002) [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد == اڈیٹ لکھتاں == * ''لیور اینڈ لوتھنگ : ایسیس آن ریس، آئیڈینٹٹی اینڈ دا امبیولینس آف اسیملیشن'' (1993) * ''ایمن’ٹ بٹ ا پلیس : این اینتھولوجی آف اپھریکن رائیٹنگس اباؤٹ سینٹ لئس'' (1998) * ''بوڈی لینگئیج : رائیٹرس آن سپورٹ'' (1998) * ''دا محمد علی ریڈر'' (1998) * ''مائلس ڈیوس اینڈ امریکن کلچر'' (2001) * ''دا سیمی ڈیوس، جونیئر ریڈر'' (2001) * ''بلیک امریکہ ان 1960' (2003) * ''مائی سول ہائی سونگ : دا کلیکٹڈ رائیٹنگس آف کاؤنٹی کولین''(1991) * ''سپیچ اینڈ پاور : دا اپھریکن-امریکن ایسیس ان اٹس کلچرل کنٹینٹ''(1993) == حوالے == {{حوالے}} == باہری کڑیاں == * [http://english.artsci.wustl.edu/gerald_early Washington University Faculty Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203195222/https://english.artsci.wustl.edu/gerald_early |date=2015-12-03 }} * [http://www.america.gov/st/diversity-english/2009/فروری/20090210134821mlenuhret0.1840784.html Gerald Early. What Is African-American Literature? America. gov. 05 فروری 2009] * [http://dothemath.typepad.com/dtm/interview-with-gerald-early.html Extensive interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920022951/http://dothemath.typepad.com/dtm/interview-with-gerald-early.html |date=2015-09-20 }} * [http://www.whiting.org/awards/winners/gerald-early#/ Profile at The Whiting Foundation] [[گٹھ:امریکی لوک]] [[گٹھ:جم 1952]] [[گٹھ:زندہ لوک]] ovepxtgsv46ieawf9u399ztebpk0m25 0 68381 708389 692796 2026-07-03T13:04:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708389 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Concept Mars colony.jpg|alt=|بائیں|thumb|400x400px|اک مصور دا مریخ اُتے انسانی بستی کا تخیل، چاک شدہ منظر وچ اندرونی  باغبانی دا حصّہ نظر آ رہیا اے۔]] مریخ ممکنہ انسانی آبادکاری دی سائنسی تحقیق دے لئی بوہت زیادہ مرکز نگاہ رہیا اے۔ اس دا سطحی ماحول تے مریخ اُتے پانی دی موجودگی نے اس نوں معقولیت دی حد تک [[نظام شمسی]] وچ [[زمین]] دے بعد سب توں زیادہ قابل سکونت جگہ بنا دتا اے۔ مریخ اُتے پہنچنا [[زہرہ]] دے بعد سب توں زیادہ کفایت شعار ہوۓ گا۔ ایتھے پہنچنے دے لئی زہرہ دے بعد فی کمیت اکائی دے لحاظ توں سب توں کم توانائی دی ضرورت ہوۓ گی۔ پر کم توانائی دے استعمال دے باوجود عصر حاضر دے جدید کیمیائی ایندھن نال چلنے والا خلائی جہاز وی ایتھے تک دے سفر وچ 6 تا 7 مہینے دا عرصہ لوے گا۔ مریخ دی انسانی مہم دے دوران پیش آنے والی دوسری مشکلات وی بیان کیتیاں جا چکیاں نیں ۔ <ref>ریجس، ایڈیشن (ستمبر 21، 2015ء) [http://www.nytimes.com/2015/09/21/opinion/lets-not-move-to-mars.html "مریخ اُتے نہ جائاں"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2015ء۔</ref> == زمین توں نسبتی مشابہت  == زمین اپنی "جڑواں بہن" [[زہرہ]] توں اجزائے ترکیبی، حجم تے سطحی ثقل وچ کافی مشابہ اے، پر مریخ دی زمین توں مشابہت، آباد کاری دے حوالے توں زیادہ موزوں اے۔ مثلاً: * مریخی دن دورانیہ دے لحاظ توں زمین توں خاصا قریب اے۔ مریخ اُتے اک شمسی دن دا دورانیہ 24 گھنٹے 39 منٹ تے 35.244 سیکنڈ دا ہُندا اے۔ * مریخ دی سطح دا رقبہ زمین دا 28.4 فیصد اے، زمین اُتے موجود خشکی دے رقبے توں تھوڑا کم (جو زمین دی سطح دا 29.2 فیصد اے)۔ مریخ دا خشکی حصہ زمین دے مقابلے وچ نصف قطر ادھا اے جدونکہ اس دی کمیت زمین توں دس گنا گھٹ اے۔ * مریخ اپنے محور اُتے 25.19° جھکیا ہویا اے، جداں کہ زمین 23.44° اُتے جھکی ہوئی اے۔ نتیجتاً مریخ دے موسم کافی حد تک زمین دے مشابہ نیں ، اگرچہ انہاں دا دورانیہ لگ بھگ دو گنا ہُندا اے کیونجے مریخی برس زمینی 1.88 برس دے برابر ہُندا اے۔ مریخی شمالی قطب فی الوقت [[دجاجہ]] ول رخ کیتے ہوئے اے جدونکہ زمین دے [[قطب شمالی]] دا رخ [[دب اکبر]] ول اے۔  * ناسا دے مریخی پڑتال گر مدار گرد، ای ایس اے دے مریخی ایکسپریس تے ناسا دے فینکس خلائی گاڑی توں کیتے گئے تازہ مشاہدات نے مریخ اُتے آبی برف دی موجودگی دی تصدیق کیتی اے۔    == زمین نالوں وکھریواں == {| class="wikitable plainrowheaders" style="float:left; margin-left:20px" |+ کرۂ فضائی دے دباؤ دا موازنہ ! scope="col" | مقام ! scope="col" | دباؤ |- ! scope="row" | اولمپس مونس دی چوٹی | {{Convert|0.03|kPa|sp=us|lk=on}} |- ! scope="row" | مریخ دا اوسط | {{Convert|0.6|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | ہیلس پلانیشیا دی تہ | {{Convert|1.16|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | آرمسٹرانگ دی حد | {{Convert|6.25|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | [[ماؤنٹ ایورسٹ]] دی چوٹی<ref>ویسٹ، جان بی (1 مارچ 1999ء)۔ [http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full " ماؤنٹ۔ ایورسٹ اُتے ہوائی دباؤ دی پیمائش: نویں اعداد و شمار تے فعلیاندی اہمیت"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916034025/http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full |date=2017-09-16 }} Jap.physiology.org۔ اخذ کردہ 2012-05-15۔</ref> | {{Convert|33.7|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | زمینی [[سطح سمندر]] | {{Convert|101.3|kPa|sp=us}} |- |} * اگرچہ کچھ شدت شناس جاندار ایسے نیں جو زمین اُتے شدید سخت حالات وچ وی باقی رہ سکدے نیں ، بشمول اوہ نقلی حالات جو مریخی حالات ورگے ہُندے نیں ، پودے تے جانور عموماً مریخ دی سطح اُتے موجود عصر حاضر دے حالات وچ زندہ نئيں رہ سکدے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20010222154617/http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm "کیندا مریخ اُتے حیات موجود ہو سکدی اے؟"۔]مارس اکیڈمی۔ اوریکل تھنک کوئسٹ۔[http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز فروری 22، 2001ء۔</ref> * مریخ دی سطح دی قوّت ثقل زمین دا 38 فیصد اے۔ اگرچہ ثقل اصغر دی وجہ توں صحت توں متعلق کچھ مسائل جداں کہ پٹھیاں دی کمزوری تے ہڈیاں وچ نمکیات دی کمی دا سامنا ہو سکدا اے، <ref>فونگ، ایم ڈی، کیون (12 فروری 2014ء) [http://www.wired.com/opinion/2014/02/happens-body-mars/ "تساں دے جسم اُتے مریخ عجیب، مہلک اثرات ڈال سکدا اے"] وائرڈ (میگزین)۔ اخذ کردہ 2014-02-12۔</ref><ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ "قوت ثقل زخم دیتی اے (بوہت چنگے)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124050335/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ |date=2012-11-24 }} ناسا 2001ء۔</ref> حالے ایہ معلوم نئيں ہو سکیا اے کہ آیا مریخی قوت ثقل دا وی انسانی صحت اُتے ایسا ای اثر ہوۓ گا جاں نئيں۔ مریخی ثقلی حیاتی سیارچہ اک ایسا منصوبہ اے جو اس لئی بنایا جائے گا تاکہ انساناں اُتے مریخ دی کم قوت ثقل دے اثرات دے بارے وچ جان سکے۔ <ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ "مریخی چوہے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412134138/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ |date=2023-04-12 }} science.nasa.gov۔ 2004ء</ref> * مریخ زمین دی نسبت بوہت زیادہ سرد اے، اس دا اوسط [[درجہ حرارت]] 186 تے 268 کیلون دے درمیان رہندا اے۔<ref>ہیملٹن، کیلون۔[http://www.solarviews.com/eng/mars.htm " مریخ دا تعارف"۔]</ref><ref>ایلرٹ، گلین۔ [http://hypertextbook.com/facts/2001/AlbertEydelman.shtml "مریخ دی سطح اُتے درجہ حرارت"]</ref> زمین اُتے [[انٹارکٹکا]] وچ سب توں کم درج کیتا جانے والا درجہ حرارت 180 کیلون اے۔  * مریخ اُتے پانی کچھ مختصر عرصے دے لئی پایا جا سکدا اے پر ایسا بوہت ای مخصوص حالات دے زیر اثر ہُندا اے۔<ref>ہیچٹ، ایم ایچ (2002)۔"مریخ اُتے مائع پانی دا مابعد استحکام"۔ ایکارس 156 (2): 373–386۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..156..373H 2002Icar۔۔156۔۔373H] doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6794 10۔1006/icar۔2001۔6794]۔</ref><ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈیوائینی (10 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 "ناسا دے مریخی خلائی جہاز نے متحرک مریخ نوں عیاں کیتا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214013848/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 |date=2013-12-14 }} ناسا اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * کیونجے مریخ لگ بھگ سورج توں 52 فیصد زیادہ دور اے، لہٰذا اس دی اوپری فضاء وچ داخل ہونے والی [[شمسی توانائی]] فی اکائی رقبے دے لحاظ توں زمین دے بالائی کرۂ فضائی وچ داخل ہونے والی شمسی توانائی دا صرف 43.3 فیصد ای ہُندی اے۔<ref>[http://discovermagazine.com/1992/sep/marsinearthsimag105 "مریخ زمین دی تصویر وچ"] ڈسکوور میگزین۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> بہرحال مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں سطح اُتے زمین دے مقابلے زیادہ شمسی توانائی داخل ہُندی اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |access-date=2019-01-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054458/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547S http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547]۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> مریخ اُتے زیادہ توں زیادہ شمسی درخشانی 590 W/m² اے جدونکہ زمین اُتے ایہ درخشانی لگ بھگ 1000 W/m² دی ہُندی اے۔ مزید براں ایہ کہ مریخ اُتے سال بھر جاری رہنے والے دھول دے طوفان سورج دی روشنی دی ہفتیاں بھر دے لئی سطح اُتے پہنچنے توں روک دیندے نیں ۔ <ref>[https://books.google.fi/books?id=BnPE37Ms5awC&lpg=PA83&ots=Qa0kL13-1U&dq=Insolation%20mars%20vs%20earth&pg=PA83#v=onepage&q=Insolation%20mars%20vs%20earth&f=false "مریخ"۔] google.fi۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref><ref>ٹماٹو اسفئیر۔ [http://tomatosphere.org/teachers/guide/grades-8-10/mars-agriculture "معلم رہنما – مریخ اُتے سورج دی روشنی - ٹماٹو اسفئیر"] tomatosphere.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> * مریخ دا مدار زمین دے مقابلے وچ زیادہ بیضوی اے جس دی وجہ توں درجہ حرارت تے شمسی دن جاں شمسی مستقل وچ کافی تغیر آندے رہندے نیں ۔  * [[مقناطیسی میدان]] دی کمی، شمسی ذرّات تے کائناتی شعاعاں آسانی دے نال مریخی سطح اُتے پہنچ جاندیاں نیں ۔  * مریخ اُتے کرۂ فضائی دا دباؤ آرمسٹرانگ دی حد توں کدرے زیادہ کم اے۔ ایہ اوہ حد اے جس اُتے لوک دباؤ نوں برداشت کرنے والے لباس دے بغیر رہ سکدے نیں ۔ کیونجے ارض سازی دا مستقبل قریب وچ کوئی امکان نئيں اے، مریخ اُتے رہائشی جگہ بنانے دے لئی خلائی جہاز ورگے دباؤ والیاں چیزاں بنانیاں پین گیاں جو اس قابل ہون کہ 30 تا 100 kPa دے درمیان دا دباؤ جھل سکن۔ مزید دیکھو مریخ دا کرۂ فضائی۔ * مریخی کرۂ فضائی 95فیصد کاربن ڈائی آکسائڈ،3 فیصد نائٹروجن، 1.6 فیصد ارگان تے دوسری گیساں اُتے مشتمل اے بشمول آکسیجن دے جو کل ملیا کر 0.4 فیصد توں وی کم اے۔  * مریخی ہوا دا جزوی دباؤ کاربن ڈائی آکسائڈ دا 0.71 kPa اے جدونکہ اس دے مقابلے اُتے زمین دا ایہ دباؤ 0.031 kPa ہُندا اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ دا انساناں وچ ہونے والا زہریلا پن لگ بھگ 0.10 kPa اُتے ہُندا اے۔ پودیاں دے لئی وی کاربن ڈائی آکسائڈ دی سطح 0.15 kPa توں زیادہ زہریلی ہوۓگی۔ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ مریخی ہوا پودیاں تے جانداراں دوناں دے لئی کم دباؤ اُتے اک جیسی ای زہریلی ہوۓگی۔ <ref>کوفی، جیری (5 جون 2008ء) [http://www.universetoday.com/14872/air-on-mars/ "مریخ اُتے ہویا"۔] یونیورس ٹوڈے۔ اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * پتلی کرۂ فضائی سورج دی [[بالائے بنفشی]] روشنی نوں چھان نئيں سکدی۔   == انسانی سکونت دے لئی حالات == مریخ دی سطح اُتے موجود حالات درجہ حرارت تے کرۂ فضائی دے دباؤ دے لحاظ توں کسے وی دوسرے سیارے جاں چاند دی نسبت زمین توں زیادہ قریب نیں ۔ پر انہاں دی مشابہت زہرہ دے بادلاں دے اُتے حصّے وچ موجود ماحول توں کم اے۔ اس طرح توں نظام شمسی وچ زہرہ دے بادلاں دے اوپری حصّے زمین دے ماحول توں سب توں زیادہ مشابہت رکھ سکتے نیں ۔<ref>لینڈس، جیفری اے ؛ کولوزا، انتھونی؛ لا میری، کرسٹوفر ایم (جون 2002ء) [https://web.archive.org/web/20111016143148/http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf ۔" زہرہ اُتے کرۂ ہوائی وچ اڑان"](پی ڈی ایف) (ناسا/ ٹی ایم—2002-211467)۔ گلین ریسرچ سینٹر، نیشنل ایرو ناٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن۔ [http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات (پی ڈی ایف)بروز نومبر 3، 2004ء۔</ref> بہرحال انہاں تمام باتاں دے باوجود سطح انساناں جاں معلومہ حیات دی کسے وی شکل دے لئی مہربان نئيں اے اس دی وجہ اوتھے ہویا دا کم دباؤ تے 0.1% فیصد توں کم آکسیجن رکھنے والا کرۂ فضائی اے۔ 2000ء وچ دسیا گیا کہ کچھ کائی تے شائنو جرثومے نقلی مریخی حالات وچ 34 دن گزارنے دے بعد نہ صرف زندہ باقی رہ گئے بلکہ انہاں نے [[ضیائی تالیف]] دے لئی حیرت انگیز مطابقت پذیری دی صلاحیت نوں ظاہر کیتا۔ ایہ نقلی مریخی ماحول مارس سیمولیشن لیبارٹری وچ بنایا گیا سی جس نوں جرمن ایرو اسپیس سینٹر چلاندا اے۔<ref>بالڈون، ایمیلی (26 اپریل 2012ء)۔[http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html "کائی مریخ جداں ساخت ماحول وچ زندہ رہ گئی"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528145425/http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html/ |date=2012-05-28 }} اسکائی مانیا نیوز۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>ڈی ویرا، جے - پی ؛ کوہلر، الرچ (26 اپریل 2012ء)۔ [http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf "شدت آشنا دا مریخی سطح دے حالات توں مطابقت پذیری دا امکان تے اس دے مریخ دے قابل سکونت اُتے ہونے والے مضمرات"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504224706/http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf |date=2012-05-04 }} (پی ڈی ایف)۔ یورپی جیو سائنسز یونین۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>[http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ "مریخ اُتے زندہ رہنے دے حالات"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323053655/http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ |date=2018-03-23 }} ڈی ایل آر۔</ref> کچھ سائنس دان سمجھتے نیں کہ مریخ اُتے خود کفیل انسانی بستی بنانے دے لئی شائنو جرثومے بوہت ای اہم کردار ادا کر سکتے نیں ۔<ref>ورسیکس، سیپرین ؛ باکو، میکائل؛ لیٹو، کرسی؛ ڈی ویرا، جین-پیری پی ؛ و ہور (3 اگست 2015ء۔ [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9890287&fulltextType=RA&fileId=S147355041500021X "مریخ اُتے قابل استحکام حیات دی کفالت – شائنو جرثوماں دا ممکنہ کردار"۔] فلکی حیات دا بین الاقوامی جریدہ۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1017/S147355041500021X 10۔1017/S147355041500021X] اخذ کردہ 2015-09-16۔</ref> انہاں دی تجویز دے مطابق شائنو جرثومے براہ راست طور اُتے کچھ جگہاں اُتے جداں خوراک، ایندھن تے آکسیجن دی پیداوار دے لئی نہ صرف استعمال کیتے جا سکتے نیں بلکہ انہاں دا بالواسطہ استعمال کر دے دوسرے جانداراں دی نشو و نما ہوسکتی اے اس طرح توں ایہ مریخی وسائل اُتے انحصار کر دے ہوئے وسیع حیات نوں سہارا دینے والے حیاتیاندی عمل دے لئی راستہ کھول دیندے نیں ۔ انساناں نے زمین دے کچھ ایسے حصّوں دی چھان بین دی اے جو اک طرح توں مریخ دے ماحول توں تھوڑی مطابقت رکھدے نیں ۔ ناسا دے جہان گرداں توں حاصل کردہ اعداد و شمار توں معلوم ہویا اے کہ مریخ اُتے درجہ حرارت (نشیبی [[عرض البلد]] وچ) انٹارکٹکا توں کافی مشابہت رکھدے نیں ۔<ref>[http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html "خطرناک سیارے نے اپنا محصول حاصل کر لیا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |date=2013-11-02 }} مریخی کھوجی جہان گرد۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری، کیلی فورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی۔ جون 12، 2007ء۔</ref> انسانی بردار غباراں نے جو فضائی دباؤ بلند ترین عرض البلد(1961ء <ref>[https://web.archive.org/web/20030430070850/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/20th_cent_records-2/LTA12.htm "اُچی، دور تے لمبی - ویہواں صدی دے دوسرے حصّے وچ غبارے دی یادگار اڑان"]۔ یو ایس سینٹینیل آف فلائٹ کمیشن۔ اوریجنل توں حاصل کردہ دستاویزات بروز اپریل 30، 2003ء۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2014ء۔</ref> وچ 35 تے 2012ء وچ 38 کلومیٹر) اُتے جھیلا اے اوہ مریخ دی سطح اُتے موجود دباؤ دے مشابہ اے۔<ref>[http://www.sablesys.com/baro-altitude.html "کرۂ فضائی دا دباؤ بذریعہ ہویا پیما بمقابلہ بلندی تختہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025050551/http://www.sablesys.com/baro-altitude.html |date=2007-10-25 }} سیبل سسٹمس انٹرنیشنل۔ 2014ء۔</ref> مریخ اُتے انسانی بقاء دے لئی پیچیدہ حیات نوں سہارا دینے والی تدبیراں کونہ صرف اختیار کرنا ہوگا بلکہ مصنوعی ماحول وچ رہنا پئے گا۔  === مریخ دی ارض سازی === [[تصویر:TerraformedMars.jpg|بائیں|thumb|200x200px|ارض ساز مریخ ایک مصور کے تخیل میں (2009ء)]] مریخ دی ارض سازی دے امکان دے اُتے کافی بحث ہو چکی اے تاکہ مریخ دی سطح اُتے بغیر کسے سہارے دے مختلف نوع دی حیات بشمول انسان زندہ رہ سکاں۔ انہاں مباحثاں وچ انہاں فنیات اُتے وی سیر حاصل گفتگو کیتی گئی اے جو مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار ہوں گی۔<ref>زبرین، رابرٹ ایم ؛ مکائی، کرسٹوفر پی [http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/zubrin.htm "مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار فنیات"۔]</ref> == تابکاری  == مریخ دے کول زمین وانگکے مقناطیسی میدان موجود نئيں نیں ۔ مہین کرۂ فضائی دے نال مقناطیسی میداناں دی غیر موجودگی دی وجہ توں آئن زدہ اشعاع دی کافی مقدار سطح تک پہنچ جاندی اے۔ مریخی مہم خلائی گاڑی دے اُتے اک ایسا آلہ - مریخی اشعاعی ماحول تجربہ (میری)موجود سی جس دا کم انساناں دے لئی اشعاع دے خطرات نوں ناپنا سی۔ اس آلے میری نے مریخ توں اُتے رہ کر مدار وچ تابکاری دی سطح نوں [[بین الاقوامی]] خلائی اسٹیشن دے مقابلے وچ 2.5 گنا زیادہ درج کیتا۔ اوسط خوراک لگ بھگ 22 ملی ریڈس فی دن اے۔ اس طرح دی تابکاری دی سطح دا تن برس  دا سامنا ناسا دے حفظان صحت دے اصولاں دی حد نوں پار کر جائے گا۔<ref>[https://web.archive.org/web/20100530060723/http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm "حوالاجات تے ڈاکومنٹس "۔]ہیومن اڈاپٹیشن اینڈ کاؤنٹر میژرس ڈویژن، جانسن اسپیس سینٹر، ناسا۔ [http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز مئی 30، 2010ء۔</ref> مریخی سطح اُتے تابکاری دی سطح کچھ کم ہو سکدی اے جس دا انحصار مختلف جگہاں دے عرض البلد تے مقامی مقناطیسی میداناں اُتے ہو گا۔ زیر زمین(ممکنہ طور اُتے پہلے توں موجود لاوے دی سرنگاں وچ) رہنے دے قابل گھر اوتھے دے انسانی رہائشیاں دے تابکاری دا سامنا کرنے دے خطرے نوں کافی حد تک کم کر دتیاں گے۔ کدی کبھار شمسی پروٹون نکلنے دے واقعات وچ تابکاری دا سامنے کرنے دا خطرہ کافی حد تک ودھ جاندا اے۔ خلائی تابکاری دے بارے وچ حالے کافی کچھ جاننا باقی اے۔ 2003ء وچ ناسا دے لینڈون بی جانسن اسپیس سینٹر نے اک سہولتی مرکز جس دا ناں ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری نوں [[بروک ہیون]] نیشنل لیبارٹری وچ کھولا جس وچ ذرّاتی اسراع گر دا استعمال کر دے خلائی تابکاری دی نقل دی جائے گی۔ اس سہولتی مرکز وچ جانداراں دے اُتے حفاظتی تراکیب دا استعمال کر دے تحقیق دی جاندی اے۔<ref>[http://www.bnl.gov/medical/NASA/LTSF.asp "خلائی اشعاعی حیاتیات"۔] ناسا/ بی این ایل اسپیس ریڈیشن پروگرام۔ ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری۔ نومبر 1، 2011۔</ref> شروع وچ کچھ ایسے ثبوت مل گئے سن کہ اس قسم دی کم لمبی تابکاری اِنی زیادہ خطرناک نئيں سی کہ جِنی پہلے سمجھی جاندی سی؛ تے تابکاری قرار گیری(پیچیدہ بلند تر جانوراں دے جسمانی نظام دا اوہ رجحان جس دے تحت اوہ قدرتی وظیفہ جاں حالت متغیر ہونے اُتے وی نامیاندی استحکام دا ماحول برقرار رکھدے نیں ) وقوع پزیر ہُندی اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ صفحہ۔ 114–116۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> پر 2006ء وچ کیتی گئی تحقیق وچ معلوم ہویا کہ کائناندی تابکاری توں نکلنے والے پروٹون [[ڈی این اے]] نوں اس توں دو گنا زیادہ نقصان پہنچا سکتے نیں جتنا پہلے سمجھیا جادا سی۔ اس طرح توں خلا نورداں نوں سرطان تے دوسری بیماریاں دا سامنا کرنے دا خطرہ تے ودھ جاندا اے۔<ref>گٹیریز -فولچ، انیندا (ستمبر 17، 2009ء)۔ [http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html "خلائی تابکاری ناسا دے مریخ توں متعلق دی جانے والی خواہشات وچ رکاوٹ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928013958/http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html |date=2013-09-28 }} ڈلسینیا دی کھوج ۔</ref> مریخی ماحول وچ بلند تابکاری دے نتیجے وچ "مریخ اک ایسی جگہ نئيں اے جتھے آسانی دے نال موجودہ فنیات دے نال بغیر وسائل وچ [[سرمایہ کاری]] کیتے بغیر جایا جا سکے۔" ایہ بات اس یو ایس ہیومن اسپیس فلائٹ پلانز کمیٹی دے جائزے دی رپورٹ دے خلاصے وچ کہی گئی اے جس نوں 2009ء وچ شایع کیتا گیا سی۔ ناسا متبادل طریقاں تے فنیات اُتے کم کر رہیا اے جیسا کہ پلازما توں بنی منحرف کرنے والی حفاظتی ڈھال، جس توں خلا نورداں تے خلائی جہاز نوں تابکاری توں بچایا جا سکدا اے۔ == ذرائع نقل و حمل  == === بین السیاروی خلائی اڑاناں  === [[تصویر:Mars_Valles_Marineris.jpeg|دائیں|thumb|مریخ (وائکنگ اول، 1980ء)]] سوائے زہرہ دے زمین توں کسے وی دوسرے سیارے تک پہنچنے دے لئی مریخ نوں فی کمیت دے لحاظ توں سب توں کم توانائی درکار ہُندی اے۔ ہومین مدار وچ منتقلی دا طریقہ استعمال کر دے ہوئے مریخ تک جانے دے لئی خلاء وچ نو مہینے تک دا سفر کرنا پئے گا۔<ref>اسٹرن، ڈیوڈ پی (2004-12-12)۔[http://www.phy6.org/stargaze/Smars1.htm "مریخ دی اڑان: کتنی لمبی؟ کس راستے توں؟"۔] ستارہ شناسی توں خلائی جہاز تک۔ Phy6.org. اخذ کردہ 2013-08-01۔</ref> ہومین مدار وچ منتقلی دے طریقہ دے مقابلے وچ تبدیل شدہ منتقل خط پرواز جوخلاء وچ سفر دے دورانیے نوں ست جاں چھ مہینے تک کر سکاں اس دے لئی بتدریج ودھدی ہوئی توانائی تے ایندھن دی مقدار درکار ہو گی۔ عام طور اُتے روبہ جاندی مریخی مہمات وچ ایہی تبدیل شدہ منتقل خط پرواز استعمال ہُندی اے۔ سفر دے وقت نوں چھ مہینے توں کم کرنے وچ فی کمیت توانائی دی زیادہ مقدار درکار ہو گی جس وچ شارحانہ ودھدی ہوئی ایندھن دی مقدار وی استعمال ہو گی۔ اس طرح دا طریقہ کیمیائی راکٹ دے نال قابل عمل نئيں اے پر ایہ جدید خلائی جہازاں دے دھکیلنے دی فنیات دے نال ممکن ہو سکدا اے۔ کچھ طریقے نوں پہلے ای جانچے جا چکے نیں جیسا کہ متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ<ref>[http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ "متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211065353/http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ |date=2008-12-11 }} ٹیک بریف۔ ناسا۔</ref> تے نیوکلیائی راکٹ۔ اول الذ کر صورت وچ مریخ تک دے سفر دا دورانیہ کم ہو کر چالیس دن تک دا رہ جاندا اے۔<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn17476-ion-engine-could-one-day-power-39day-trips-to-mars.html?full=true "برق پارے دے انجن دی طاقت اک دن ایسی ہو سکدی اے کہ مریخ تک صرف39 دناں وچ جایا جا سکے۔"] نیو سائنٹسٹ۔</ref> جدونکہ بعد الذکر وچ ایہ دورانیہ کم ہو کر صرف دو ہفتے تک رہ جاندا اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> سفر دے دوران خلا نورداں نوں تابکاری دا سامنا کرنا پئے گا جس دی وجہ توں انہاں اس توں کسے صورت بچانا ہو گا۔ کائناندی اشعاع تے شمسی ہوائاں ڈی این اے نوں نقصان پہنچا سکدی نیں جس دی وجہ توں سرطان دا خطرہ ودھ سکدا اے۔ بین السیاروی خلاء دے درمیان لمبے عرصے تک دے سفر دا اثرات نامعلوم نیں پر سائنس دان 1 فیصد توں 19 فیصد تک دا خطرہ مد نظر رکھدے نیں ، مرداں دے لئی غالباً 3.4 فیصد تک سرطان دا خطرہ مریخ تے زمین دے درمیان سفر دے دوران تابکاری دی وجہ توں اے۔ عورتاں دے لئی اس دا امکان انہاں دے وڈے غدودی بافتاں دی وجہ توں زیادہ اے۔<ref>[http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm "مریخ و زمین دے درمیان خلائی تابکاری خلا نورداں دے لئی مہلک خطرہ ثابت ہو سکدی اے"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405082513/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm |date=2010-04-05 }} ناسا</ref> === مریخ اُتے اترنا === مریخ دی قوّت ثقل زمین دے مقابلے وچ 0.38 گنا اے جدونکہ اس دی کرۂ فضائی دی کثافت زمین دے مقابلے وچ لگ بھگ 0.6 فیصد اے۔<ref>ولیمس، ڈاکٹر۔ ڈیوڈ آر (2004-09-01)۔ [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html "مریخ دا حقائق نامہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |date=2010-06-12 }} ناسا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر۔ اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> نسبتاً مضبوط قوّت ثقل تے ہویا حرکی اثر دی موجودگی وچ بھاری، انسان بردار خلائی جہاز دھکیلو دے نال اترنے وچ کافی مشکل ہو گا، اس طرح دی صورت حال اپالو دے چاند اُتے اترنے دے دوران نئيں ہوئی سی، اس دے علاوہ کرۂ فضائی اس قدر مہین اے کہ ہویا حرکی اثرات ہوائی روک بھاری وڈی گاڑی دے اترنے وچ کچھ زیادہ مدد گار نئيں ہوں گی۔ مریخ اُتے انسان بردار مہمات رفتار نوں کم کرنے تے اترنے دے لئی انہاں توں مختلف نظام درکار ہوں گے جو حالے تک چاند اُتے عملے نوں اتارنے جاں مریخ اُتے روبہ جاندی مہمات دے لئی استعمال ہوئے نیں ۔<ref>ایٹیکنسن، نینسی (2007-07-17)۔ [http://www.universetoday.com/2007/07/17/the-mars-landing-approach-getting-large-payloads-to-the-surface-of-the-red-planet "مریخ اُتے اترنے دا طریقہ کار: سرخ سیارے دی سطح اُتے بھاری سامان اتارنا"۔] اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> اگر اساں کاربن نینو ٹیوب توں بنے ہوئے اس مادّے جس دی مضبوطی 130جی پی اے اس دی دستیابی نوں قیاس کر لیں تو اس توں کوئی خلائی بالا بر بنا جاں جا سکے گا تاکہ لوگاں تے سامان نوں مریخ تک پہنچا جاں جا سکے۔<ref>[https://web.archive.org/web/20050603001216/http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html "خلائی بالابر- باب 2 اور7۔"]ناسا [http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2005-06-03۔</ref> فوبوس اُتے وی اک خلائی بالا بر بنانے دی تجویز کیتی گئی اے۔<ref>وین سٹین، لیونارڈ ایم [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20030065879_2003074809.pdf "فوبوس اُتے بنے خلائی بالابر نوں استعمال کرکے خلاء نوں آباد کرنا"] (پی ڈی ایف)۔</ref> == آباد کاری دے لئی درکار ساز و سامان == مریخ دی آبادکاری دے لئی مختلف نوع دے ساز و سامان دی ضرورت ہو گی – ایسا ساز و سامان جو براہ راست طور اُتے انساناں نوں خدمات مہیا کرو تے ایسا سامان جو خوراک، ایندھن، پانی، توانائی تے سانس لینے دے قابل آکسیجن پیدا کر سکے۔ تاکہ انسانی آبادکاری دی کوششاں وچ معاونت ہو سکے۔ درکار ساز و سامان وچ درج ذیل چیزاں شامل ہوں گی: * مسکن* ذخیرہ کرنے دی سہولت * کم کرنے دی جگہ * وسائل نوں نکالنے دے لئی آلات – ابتدا وچ پانی تے آکسیجن، بعد وچ وسیع معدنیات تے عمارتی سامان وغیرہ دے لئی وی درکار ہوں گے ۔ * توانائی دی پیداوار تے اس نوں ذخیرہ کرنے دے آلات، کچھ شمسی تے شاید دوسری قسم دے وی آلات درکار ہوں گے۔ * خوراک پیدا کرنے دے لئی جگہ تے سازو سامان۔ * ایندھن بنانے دے آلات، عام طور اُتے اوہ ہائیڈروجن تے میتھین ہوں گی جو سیبیٹیرردعمل<ref>بیلیسکو، الیندرو جی (7 مارچ 2014ء)۔[http://www.nasaspaceflight.com/2014/03/spacex-advances-drive-mars-rocket-raptor-power/ "مریخ دے لئی اسپیس ایکس دا جدید دھکیلو بذریعہ قوت ریپٹر"] NASAspaceflight.com۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> دے ذریعہ ایندھن دے لئی پیدا ہوں گی- تے نال وچ آکسیجن نوں تکسید وی کر سکے تاکہ انہاں نوں کیمیائی راکٹ دے انجن وچ استعمال کیتا جاسکے۔ <ref>لینڈس (2001)۔ [http://arc.aiaa.org/doi/abs/10.2514/2.3739?journalCode=jsr "برمحل ایندھن دا استعمال کرکے مریخ دی خلائی گاڑی نوں چلانا"۔] جرنل آف اسپیس کرافٹ اینڈ راکٹس۔ 38 (5): 730–735۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001JSpRo..38..730L 2001JSpRo۔۔38۔۔730L] doi:[https://dx.doi.org/10.2514/2.3739 10۔2514/2۔3739]۔</ref> * ایندھن جاں دوسری توانائی دے وسیلے تاکہ سطح اُتے چلنے والی باربرداری والی سواریاں وچ استعمال کیتا جا سکے۔ کاربن مونو آکسائڈ /آکسیجن توں چلنے والے انجناں نوں شروع دی سواریاں وچ تجویز کیتا گیا اے۔ مریخی کرۂ فضائی توں زرکونیم ڈائی آکسائڈ برق پاشی توں کاربن مونو آکسائڈ تے آکسیجن نوں براہ راست حاصل کر دے اس وچ استعمال کیتا جا سکدا اے۔ اس طرح توں مریخی پانی دے ذخیراں توں ہائیڈروجن نوں حاصل کرنے دی ضرورت باقی نئيں رہے گی۔  * ابلاغ دا ساز و سامان      [[ایلون مسک]] دے مطابق، "صرف دس لکھ لوگاں [جو مریخ اُتے کم کر رہے ہوں] دے لئی تہاناں [[فی کس]] ناقابل تصور ثمر آواری درکار ہو گی، کیونجے تہاناں صنعت دی بنیاد دے لئی تمام دی تمام چیزاں نوں مریخ اُتے دوبارہ توں بنانا ہوگا۔۔۔ تہاناں زمین توں کہاں زیادہ مشکل ماحول وچ مختلف ماداں نوں کڈ کر انہاں نوں قابل استعمال بنانا ہو گا ۔<ref>{{Cite web |title=Elon Musk puts his case for a multi-planet civilisation {{!}} Aeon Essays<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |access-date=2019-01-13 |archive-date=2015-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612073942/http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |dead-url=yes }}</ref> === مواصلاتی ذرائع === زمین توں رابطہ ادھے شمسی دن وچ اس وقت تو سیدھا سادہ سا ہوۓ گا جدوں زمین مریخی افق دے اُتے ہو گی۔ ناسا تے ای ایس اے نے مریخی مدار گرداں وچ کافی ابلاغی آلات لگائے ہوئے نیں ، اس طرح توں مریخ اُتے پہلے ای مواصلاتی سیارچے تو موجود نیں ۔ اگرچہ ایہ بالآخر ناکارہ ہو جائے گا، لہٰذا خبر رسائی توں مزین مزید مدار گرد کسے وی قسم دی آباد کاری توں پہلے چھڈنے ہون گے۔ یکطرفہ رابطے وچ ہونے والا تعطل جو [[روشنی دی رفتار]] دی حد دی وجہ توں در پیش ہو گا اس دا دورانیہ قریبی فاصلے دے وقت تن منٹ(لگ بھگ جدوں مریخ دے حضیض شمس توں زمین دا اوج شمس کڈ دتا جائے ) دا ہو گا جدونکہ زیادہ توں زیادہ اس دا دورانیہ بائیس منٹ (لگ بھگ جدوں مریخ دا اوج شمس تے زمین دا اوج شمس جمع ہو گا) دا ہو گا جدوں زمین تے مریخ دا فاصلہ سب توں زیادہ ہو گا۔ وقت حقیقی وچ مریخ تے زمین دے درمیان روابط جس طرح توں ٹیلیفون اُتے بات کر دے ہوئے ہُندا اے جاں انٹرنیٹ بات چیت وچ ہُندا اے لمبے فاصلاں دی وجہ توں عملی طور اُتے ناممکن نیں ۔ ناسا نوں معلوم ہویا اے کہ براہ راست رابطہ لگ بھگ دو ہفتے دے دورانیہ دے لئی مقارنہ دور وچ منقطع ہو جاندا اے۔ ایہ زمین تے مریخ دے اک دوسرے توں طویل ترین فاصلے اُتے ہونے دے اس دور وچ ہُندا اے جدوں سورج انہاں دونے دے درمیان براہ راست آ جاندا اے۔<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html "شمسی قران دے دوران مریخ دا خلائی جہاز خود کار طریقے توں چلے گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927193237/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html |date=2013-09-27 }} اسپاٹ لائٹ۔ جے پی ایل،ناسا اکتوبر 20، 2006ء۔</ref> ہرچند اصل رابطے دے اس طویل تعطل دا دورانیہ مہم مہم دے مختلف عوامل اُتے انحصار کردا اے جیسا کہ رابطے دی حد دی مقدار جو ابلاغی نظام دے لئی بنائی گئی اے تے اوہ کم توں کم اطلاعات دی شرح جو مہم دی جگہ توں حاصل کرنے دے لئی قابل قبول ہو۔ حقیقت وچ مریخ دی اکثر مہمات وچ اوہ دورانیہ جدوں رابطے وچ تعطل آگیا اوہ اک مہینے تک دا اے۔ <ref>گینگیل، ٹی (2005)۔ " مارس سیٹ :مریخ دے نال یقینی رابطہ"۔ نیویارک اکیڈمی آف سائنسز دی سالانہ سرگزشت۔ 1065: 296–310۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005NYASA1065..296G 2005NYASA1065۔۔296 G] doi:[https://dx.doi.org/10.1196/annals.1370.007 10۔1196/annals۔1370۔007]۔ پی آئی ایم ڈی [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16510416 16510416]۔</ref> کوئی سیارچہ جو زمین سورج دے ایل 4 جاں ایل 5 نقطہ اُتے موجود ہو اوہ اس دورانیہ دے دوران ہونے والے ابلاغی تعطل دے مسئلے نوں ختم کر سکدا اے ؛ ایتھے تک کہ ابلاغی سیارچاں دے جھرمٹ مکمل آباد کاری دے تناظر وچ بوہت ای معمولی خرچہ ہو گا۔ بہرحال انہاں فاصلاں اُتے درکار آلات دا حجم و قوّت تے انہاں علاقاں وچ موجود فطری استحکام ایل 4 تے ایل 5 دے مقام نوں نشری اسٹیشن بنانے دے لئی انتہائی نامعقول بناندے نیں، اگرچہ ایہ بطور اسٹیشن کافی فائدہ مند نیں پر ایتھے دھول تے سیارچہ کافی بھٹکتے رہتے نیں جس دی وجہ توں خطرہ ہو سکدا اے۔<ref>[http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf "سورج و مریخ دا حقیقی اہتزاز تے مریخ دی مہم دی نقل"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927055355/http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf |date=2013-09-27 }} (پی ڈی ایف)۔ Stk.com۔ اخذ کردہ 2013-10-06۔</ref> تمام تر خطرات دے باوجود اسٹیریو کھوجی نے ایل 4 تے ایل 5 دے علاقاں نوں بغیر کسے نقصان نوں 2009ء دے اواخر وچ پار کر لیا سی۔ یونیورسٹی آف اسٹرایٹ کلائڈ دی ایڈوانسڈ اسپیس کانسپٹس لیبارٹری نے یورپین اسپیس ایجنسی دے نال اشتراک وچ کم کیتا جس وچ اس نے اک متبادل نشری ساخت دی تجویز دی جس دی بنیاد بلند کیپلری مدار اُتے ہوگی۔ ایہ خاص قسم دے مدار ہُندے نیں جو اس وقت بنتے نیں جدوں مسلسل ہلکے دھکیل، جیسا کہ آئن انجن جاں شمسی بادبان پیدا کر دے نیں ، خلائی جہاز دے خط پرواز نوں تبدیل کردا اے۔ اس طرح دا مدار مسلسل جاری رہنے والا رابطہ شمسی اتصال (اوہ مقام جدوں زمین کسے تے سیارے تے سورج دے نال اک ای قطار وچ ہُندی اے) دے دوران وی قائم رکھتا اے۔ دونے سیاراں دے مداروی میدان توں باہر رہ کر ایہ نشری خلائی جہاز نوں مریخ دے اُتے "معلق" رکھ کر کر سکدا اے۔<ref>[http://strathprints.strath.ac.uk/25836/2/Macdonald_M_-_strathprints_-_A_novel_interplanetary_communications_relay_Aug_2010.pdf "نیا بین السیاروی رابطہ نشر کرنے دا طریقہ"] (پی ڈی ایف)۔ اگست 2010ء۔ اخذ کردہ 2011-02-14۔</ref> اس طرح دا نشری سیارچہ ایل 4 تے ایل 5 دے مدار وچ رہ کر سامنا کرنے والی مشکلات توں بچ سکدا اے اس دے لئی اوہ مریخ دی سطح توں قریب رہ کر مسلسل دوناں سیاریاں دے درمیان رابطہ قائم رکھ سکدا اے۔ == روبہ جاتی پیش رو  == انسانی آبادی دا راستہ روبہ جاتی نظاماں جیسا کہ مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ، آپرچونیٹی تے کیوریوسٹی توں بنایا جا سکدا اے۔ اس طرح دے نظام وسائل نوں ڈھونڈنے وچ مدد دے سکتے نیں جیسا کہ سطح اُتے موجود پانی جاں برف جس دی مدد توں بستی قائم رہ کر پھل پھُل سکدی اے۔ اس طرح دے نظاماں دا کم برساں بلکہ دہائیاں لے لے گا تے جیسا کہ حال وچ تجارتی اڑاناں وچ ہونے والی پیش رفت وچ دیکھیا گیا اے، ہو سکدا اے کہ اس طرح دے نظام نجی و گورنمنٹ ملکیت دے اشتراک توں شروع ہو جائاں۔ اس طرح دے روبہ جاندی نظاماں دی قیمت ابتدائی انسان بردار مہمات دی نسبت کم جدونکہ سیاسی خطرہ وی نہ ہونے دے برابر ہو گا۔    عجیب و غریب نظام شاید ابتدائی انسان بردار جہازاں تے انہاں دے اترنے دی جگہ اُتے بنیادی کم کر سکاں جس وچ اوہ مختلف اقسام دی روز مرہ دی استعمال دی چیزاں بشمول ایندھن، تکسیدی، پانی اورعمارتی سامان پیدا کر سکتے نیں ۔ توانائی، ابلاغ، رہائشی، حرارتی تے پیداواری بنیادی ڈھانچے روبہ جاندی نظاماں توں شروع کر وائے جا سکتے نیں جو انسان بردار مہمات دا پیش خیمہ ہوں گے۔ مریخی سرویر 2001 خلائی گاڑی دا مپ اس لئی سی تاکہ اوہ مریخی کرۂ فضائی توں آکسیجن بنانے دا براہ راست مظاہرہ کر سکے،<ref>کپلان، ڈی ؛ و ہور [http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsmiss99/pdf/2503.pdf "مریخ دے برمحل ایندھن بنانے دے نقیب (ایم اے پی) دی اڑان دا مظاہرہ "] (پی ڈی ایف)۔ مقالہ پیش کیتا گیا مریخ 2001ء:مربوط سائنس وچ نمونے دی واپسی تے انسانی کھوج دی تیاری، لونر اینڈ پلانٹری انسٹی ٹیوٹ، اکتوبر۔ 2تا4، 1999ء، ہیوسٹن،ٹیکساس۔</ref> تے انہاں شمسی فنیات تے طریقاں دی جانچ کر سکے جو توانائی دے نظام اُتے پڑنے والی مریخی مٹی دے خطرات دے اثرات دی کمی نوں دیکھے۔ <ref>لینڈس، جی اے ؛ جینکنز، پی ؛ شیمین، ڈی ؛ باراونا، سی [http://www.lpi.usra.edu/meetings/robomars/pdf/6136.pdf "ایم اے ٹی ای تے ڈی اے آر ٹی: مریخ اُتے شمسی توانائی تے ماحولیاندی دھول دی خصلت جانچنے دا میکانیکی پلندہ"](پی ڈی ایف)۔ مریخ دی کھوج دے تصورات و طریقہ کار دے اُتے پیش کیتا گیا، جولائی 18–20، 2000ء ہیوسٹن، ٹیکساس۔</ref> اس توں پہلے کہ کوئی وی انسان مریخ اُتے منتقل کیتا جائے جیسا کہ2030ء تک خیالی طور اُتے اسپیس ایکس نے مریخی آباد کاری بار بردار دا منصوبہ بنایا ہویا اے، اس منصوبے وچ کئی روبہ جاندی باربردار مہمات نوں پہلے درکار سازو سامان، سکونت پذیری دی جگہاں دا سامان تے رسد لے کر بھیجیا جائے گا۔<ref>گوینی شاٹ ویل (2014-03-21)۔ [http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 براڈ کاسٹ 2212: اسپیشل ایڈیشن، گوینی شاٹ ویل دے نال انٹرویو ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013659/http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 |date=2014-03-22 }} اسپیس شو۔ پروگرام نشر ہویا 29:45–30:40۔ 2212۔ [http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 اوریجنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013556/http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 |date=2014-03-22 }} توں حاصل کردہ دستاویزات بروز (mp3) 2014-03-22۔ اخذ کردہ 2014-03-22۔ "اس توں پہلے کہ تساں لوگاں نوں اوتھے لے جائاں تہاناں بوہت ساری چیزاں نوں اوتھے پہنچانا ہوگا۔۔۔۔ ایہ مریخ تے زمین دے درمیان نقل و حمل دا نظام ہوگا۔</ref> ضروری ساز وسامان وچ جو چیزاں شامل ہوں گی انہاں وچ " کھاد بنانے، مریخ توں میتھین تے آکسیجن بنانے دی مشیناں تے سیارے دے ماحول توں نائٹروجن تے کاربن ڈائی آکسائڈ تے سیارے دی زیر سطح پانی دی برف حاصل کرنے دے آلات دے علاوہ ابتدائی زرعی جگہاں دے شفاف گنبداں نوں بنانے دے لئی درکار عمارتی سامان ہو گا۔<ref>[http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm " اسپیس ایکس دے بانی مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115083758/http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm |date=2014-11-15 }} ڈسکوری نیوز۔ 2012-12-13۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> == ابتدائی انسانی مہمات == 1948ء وچ ورنر وان براؤن نے اپنی کتاب مریخی منصوبے وچ بیان کیتا کہ اک 10 خلائی جہازاں اُتے مشتمل بیڑا اک ہزار تن مرحلے دے راکٹاں دا استعمال کر دے بنایا جا سکدا اے۔ ایہ 70 لوگاں نوں مریخ تک لے جا سکے گا۔ مریخ تک جانے والے ابتدائی انسان بردار مہمات جو قومی سرکاری خلائی پروگرام وچ بنے نیں - جداں کہ اوہ جو ناسا، ایف دے اے تے ای ایس اے نے بنائے نیں - اوہ انسانی آباد کاری دے پیش رو نئيں نیں ۔ انہاں دا مقصد خالص طور اُتے کھوج کرنا اے، جس طرح توں چاند اُتے بھیجی جانے والی اپالو مہم دا مقصد اوتھے اُتے کوئی مستقل اڈا قائم کرنا نئيں سی۔  آبادکاری دے لئی مستقل اڈا بنانے دی ضرورت ہو گی جو اس قابل ہو کہ خود توں اپنے تہاناں اگے ودھیا سکے۔ اس طرح دے اڈے بنانے دے لئی مشہور منصوباں وچ مریخ راست تے جزوی راست منصوبے شامل نیں جنہاں دی حمایت رابرٹ زبرن کر دے نیں ۔ آباد کاری دے دوسرے تخیلاندی منصوبے جم مک لین تے باس لانس ڈارپ (جو مریخ اول دے روح رواں سن تے جنہاں نے یکطرفہ مریخی انسانی سفر دا منصوبہ تجویز کیدا سی) نے پیش کیتے نیں ،<ref>این ڈبلیو ٹی میگزین، اگست 2012ء</ref> جدونکہ الون مسک دی اسپیس ایکس کمپنی 2015ء تک تو ایسے خلائی بار بردار نظام دے بنانے وچ سرمایہ کاری کر رہی اے جس دا ناں مریخی آباد کار بار بردار اے۔<ref>[http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA "ایلون مسک: وچ انسان نوں 10 برس وچ مریخ اُتے لے جاواں گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425045403/http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA |date=2012-04-25 }}مارکیٹ واچ (نیو یارک: وال اسٹریٹ جرنل)۔ 2011-04-22۔ توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2011-12-01۔ اخذ کردہ 2011-12-01۔</ref><ref>کوپینگر، راڈ (2012-11-23)۔ [http://www.space.com/18596-mars-colony-spacex-elon-musk.html " اسپیس ایکس دے بانی ایلون مسک مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] Space.com۔ اخذ کردہ 2013-06-10۔ " اسپیس ایکس'دے فالکن 9 افزودہ گر دا ارتقا ۔۔۔ [ فالکن 9] توں کہاں وڈا، پر میرا خیال نئيں اے کہ حالے اس دا وزن بتانا مناسب ہوگا۔ اساں اس دے بارے وچ اگلے برس بات کرو ۔۔۔۔ عمودی اترنا اک انتہائی شاندار دریافت ہوگی۔ شاندار تیز رفتاری توں دوبارہ استعمال دے قابل ۔</ref> مریخی سوسائٹی نے کینیڈا وچ ڈیون اُتے جدونکہ ریاست ہائے متحدہ وچ یوٹاہ دے مقام اُتے مریخی مماثل تحقیقی اسٹیشن پروگرام شروع کیتا اے تاکہ مریخ اُتے انساناں نوں لے جانے دے مختلف منصوباں اُتے تجربہ کر سکاں تے اس دی بنیاد انہاں نے مریخ راست اُتے رکھی اے۔ جدید مریخی ڈھانچے دے تصورات وچ اکثر اس طرح دے سہولتی مراکز رکھے گئے نیں جتھے سیارے دی سطح اُتے آکسیجن تے ایندھن نوں بنایا جا سکے۔ == اقتصادیات == [[تصویر:PIA07269-Mars_Rover_Opportunity-Iron_Meteorite.jpg|بائیں|thumb|لوہے نکل پر مشتمل شہابیہ مریخ کی سطح پر پایا گیا ]] نیو ورلڈ دی ابتدائی آبادیاں وانگمعیشت اوہ اہم چیز ہو گی جو اس طرح دی آبادیاں دے کامیاب ہونے دی ضمانت دے گی۔ مریخ دی کم ثقلی قوّت تے نظام شمسی وچ اس دا مقام مریخ تے زمین دے درمیان ہونے والی تجارت وچ آسانی پیدا کر سکدا اے تے مریخ اُتے مسلسل آباد کاری دا معاشی ب رہان مہیا کر سکدا اے۔ اس دے حجم تے وسائل نوں مد نظر رکھدے ہوئے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ اک ایسی جگہ ہو گی جتھے خوراک نوں اگایا جا سکے گا تے ایسے آلات بنائے جا سکے گا جس توں سیارچاں دی پٹی توں معدنیات نوں نکالا جا سکے گا۔ سب توں وڈا معاشی مسئلہ زبردست ابتدائی سرمایہ کاری دا اے جو آبادی نوں آباد کرنے تے شاید سیارے دی ارض سازی دے لئی درکار ہوگی۔ کچھ شروع دی مریخی آبادیاں ہو سکدا اے کہ مقامی وسائل نوں مریخ اُتے استعمال کرنے دے قابل بنا سکاں جیسا کہ پانی تے / جاں برف اے۔ مقامی وسائل دا استعمال کر دے ہوئے بنیادی ڈھانچہ بنایا جا سکدا اے۔<ref>لینڈس، جیفری اے (2009)۔" مریخ اُتے شہابی لوہا بطور تعمیراندی وسائل "۔ ایکٹا خلائیاندی 64 (2–3): 183۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009AcAau..64..183L 2009AcAau۔۔64۔۔183L] doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.actaastro.2008.07.011 10۔1016/j۔actaastro۔2008۔07۔011]۔</ref> مریخ وچ اک معلوم ذرائع دھاندی لوہے دی کچ دھات اے جو نکل لوہے دے شہابیاں دی صورت وچ اوتھے اُتے موجود اے۔ اس صورت وچ لوہا آئرن آکسائڈ دی نسبت آسانی توں نکالا جا سکدا اے جس نے پورے سیارے کوڈھکا ہویا اے۔ مریخی ابتدائی آباد کاری دے دوران تجارت دے لئی اک تے چنگی چیز کھاد ہو سکدی اے۔<ref>لو لاک، جیمز اورعا لابی، مائیکل، "مریخ دی سبزہ کاری"1984ء</ref> فرض کرو کہ حیات مریخ اُتے وجود نئيں رکھتی، تو مریخ اُتے موجود مٹی پوداں نوں اگانے دے لئی بوہت ای خراب ہو گی، لہٰذا کھاد تے اس طرح دی دوسری چیزاں کسے وی مریخی تہذیب دے لئی اس وقت تک بوہت ای زیادہ قیمدی آں گی جدوں تک سیارے کیمیائی طور اُتے اتنا بدل نہ جائے کہ خود توں سبزہ دی بالیدگی دے قابل نہ ہو جائے۔ مریخی آبادی دے لئی شمسی طاقت توانائی دی فراہمی دی امیدوار اے۔ شمسی آفتاب زدگی (شمسی شعاعاں دی اوہ مقدار جو مریخ تک پہنچتی اے) زمین دے مقابلے وچ 42 فیصد اے، کیونجے مریخ سورج توں زمین دے مقابلے وچ 52 فیصد زیادہ دور اے تے آفتاب زدگی فاصلے دے مربع دے لحاظ توں سطح تک پہنچتی اے۔ پر مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں زمین دے مقابلے وچ دھوپ دی تمام توانائی مریخ دی سطح تک پہنچ جاندی اے جدونکہ زمین اُتے کرۂ فضائی لگ بھگ چوتھائی توانائی جذب کرلیندا اے۔ مریخ دی سطح اُتے سورج دی روشنی زمین اُتے بادلاں توں ڈھکے معتدل دن جیسی ہوگی۔<ref>[http://www.ftexploring.com/solar-energy/clouds-and-pollution.htm "آفتاب زدگی وچ بادلاں تے آلودگی دا اثر"۔] اخذ کردہ 2012-10-04۔</ref> نیوکلیائی توانائی وی اک بہتر امیدوار ہو سکدی اے، کیونجے ایہ اک ایسا ایندھن اے جو زمین توں سستے نقل و حمل وچ اپنی کم جگہ گھیرنے دی وجہ توں استعمال کیتا جا سکدا اے۔ نیوکلیائی توانائی حرارت وی پیدا کردا اے جو مریخی آبادی دے لئی بوہت ای زیادہ قابل قدر چیز ہوگی۔ مریخ دی کم قوّت ثقل اس دے گھومنے دی رفتار توں مل کر اس بات نوں ممکن بنا سکدی اے کہ دور حاضر دے ماداں دی مدد توں کوئی خلائی بالا بر بنایا جا سکے، اگرچہ فوبوس (مریخی چاند) دا انتہائی قریبی مدار مشکلات پیدا کر سکدا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو بالا بر دے ذریعہ معدنیات تے سیارے توں نکالے گئے دوسرے قدرتی وسائل منتقل کیتے جا سکے گا۔ === معاشی محرک === مریخ اُتے خلائی آبادی اس وقت ممکن کہی جاسکتی اے جدوں خلائی آبادی دے ضروری طریقے لازمی طور کافی سستے ہو جائے گا (جیسا کہ خلائی رسائی بذریعہ سستے خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام) تاکہ سرمائے نوں اس مقصد دے لئی جمع کیتا جاسکے۔ ہرچند کہ روایندی خلاء وچ جانے دے طریقاں نوں مد نظر رکھدے ہوئے فی الفور تو کوئی وی خلائی آباد کاری دے لئی وڈی مقدار وچ سرمایہ دستیاب تو نئيں اے،<ref>گلوبس، اے ایل (2 فروری 2012ء)۔ [http://settlement.arc.nasa.gov/Basics/wwwwh.html "خلاء وچ قیام دی بنیادی باتاں"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031203/http://settlement.arc.nasa.gov/basics/wwwwh.html |date=2012-07-06 }} ناسا ایمزریسرچ سینٹر۔</ref> پر کچھ ایسے طریقے موجود نیں جس توں بنیادی خلاء وچ جانے دے طریقاں دی لاگت وچ کمی دی جا سکے، اس طرح توں اس سمت وچ آنے والی لاگت نوں کافی حد تک کم کیتا جا سکے گا۔ زمین دے نچلے مدار وچ لے کر جانے والی شایع شدہ قیمت فی 13,150 کلو گرام <ref>[http://www.spacex.com/about/capabilities "اسپیس ایکس قابلیت و خدمات "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007205105/http://www.spacex.com/about/capabilities |date=2013-10-07 }} اسپیس ایکس۔ 2013ء۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> تک 5 کروڑ 65 لکھ [[امریکی ڈالر]] اے، اسپیس ایکس دا فالکن 9 راکٹ پہلے ای اپنے ساتھیاں دے درمیان سب توں زیادہ سستا راکٹ بن چکیا اے۔<ref>بیلفور، مائیکل (2013-12-09)۔ [http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk " راکٹ ساز"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210233009/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk |date=2013-12-10 }}۔ خارجہ پالیسی۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> فی الوقت اسپیس ایکس دوبارہ قابل استعمال خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام وچ پیش رفت جاری اے۔ اس پیش رفت دا مقصد فالکن 9 نوں دوبارہ قابل استعمال بنانا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو لاگت بوہت ای تیزی گر جائے گی تے خلائی صنعت وچ مزید سرمایہ کاری نوں دعوت دے گی تے اس طرح کفایت پیمانہ دی وجہ توں لاگت مزید گرے گی۔ اسپیس ایکس قابل استعمال منصوبہ وچ فالکن بھاری تے مستقبل دا میتھین توں چلنے والی خلائی گاڑی بشمول مریخی آبادکار بار بردار دے شامل نیں ۔ اگر اسپیس ایکس کامیابی دے نال باز یافتہ فنیات نوں بنانے وچ کامیاب ہو گیا، تو امید دی جا رہی اے کہ خلاء وچ رسائی اُتے آنے والی لاگت وچ نہ صرف زبردست کمی ہو گی بلکہ خلاء وچ چھڈے جانے والی صنعت وچ مقابلے دی فضا وی قائم ہو گی۔<ref>ایموس، جوناتھن (30 ستمبر 2013ء)۔[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-24331860 "بازیافتہ راکٹ: اسپیس ایکس دا دور بدل پزیر خلائی جہازاں نوں آواز دے رہیا اے"۔] بی بی سی نیوز۔ اخذ کردہ 2013-10-02۔</ref> متبادل سرمایہ کاری دے طریقاں وچ تحریک دینے والے انعام وی موجود نیں ۔ مثال دے طور اُتے 2004ء وچ صدارتی کمیشن برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی وچ ایہ تجویز پیش کیتی گئی کہ اک تحرک دینے والا انعام خلائی آباد کاری نوں حاصل کرنے دے لئی رکھیا جائے، جس دا اعلان ممکنہ طور اُتے حکومت کرے۔ اس دی اک مثال وچ اک ایسے انعام دی پیش کش اے جو اس پہلے ادارے نوں دی جائے گی جو انساناں نوں چاند اُتے پہنچا کر زمین اُتے واپس پہنچنے تک کچھ مخصوص عرصے تک رکھ سکے۔<ref>"[http://www.nasa.gov/pdf/60736main_M2M_report_small.pdf متاثر، اختراع تے دریافت کرنے دا اک سفر"] (پی ڈی ایف)۔ صدارتی کمیشن دی رپورٹ برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی۔ جون 2004ء۔</ref> == آباد کاری دے لئی ممکنہ جگہاں  == === قطبی علاقے === مریخی شمالی تے جنوبی قطب کسے وقت وچ رہائش دے لئی کافی توجہ سمیٹے ہوئے سن اس دی وجہ موسمی تغیر پزیر قطبی برفیلی ٹوپیاں تھاں جن نوں کافی عرصے توں زمین اُتے موجود دوربیناں توں دیکھیا جا رہیا سی۔ مریخی مہم نے پانی دا سب توں وڈا مرتکز ذخیرہ شمالی قطب دے قریب دیکھیا، پر اس نے ایہ وی دسیا کہ پانی نشیبی عرض البلد وچ وی موجود ہو سکدا اے، اس طرح توں صرف قطبین دی رہنے دی جگہ دی حیثیت کم ہو گئی۔ زمین وانگمریخ نیم شب دے سورج نوں اپنے قطبین وچ مقامی گرمیاں دے موسم وچ جدونکہ قطبی رات سردیاں دے موسم وچ دیکھتا اے۔ === استوائی علاقے === مریخی مہم نے دیکھیا کہ ارسیا مونس دے آتش فیشن دے قریب قدرتی غار موجود نیں ۔ ایہ قیاس لایا گیا اے کہ رہائشی اس طرح دے محفوظ تھاں جاں اس طرح دی ساختاں دا استعمال کر دے ہوئے تابکاری تے خرد شہابیاں توں بچ سکے گا۔ استوائی حصّوں وچ حر [[حرکی توانائی]] دی موجودگی دا وی اندازہ لایا گیا اے۔<ref>فوگ، مارٹین جے (1997)۔[http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/fogg1996.pdf "مریخ دی حرحرکی توانائی دی افادیت"] (پی ڈی ایف)۔ برطانوی بین السیاروی سوسائٹی دا جریدہ 49: 403–22۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997JBIS...50..187F 1997JBIS ۔۔50۔۔187F]</ref> === اندرونی علاقے === [[تصویر:Opportunity_-_Cratera_Eagle.jpg|thumb|400x400px|عقابی شہابی گڑھا ، آپرچونٹیی سے لی جانے والی تصویر (2004ء) ]] مریخ دی سطح دی چھان بین ہن وی جاری اے۔ خلائی گاڑیاں تے جہان گرداں جیسا کہ فینکس، مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ تے آپرچونیٹی تے مریخی سائنس لیبارٹری کیوریوسٹی انہاں سب نوں بوہت ای مختلف مٹی تے چٹاناں دی خصوصیات ملی نیں ۔ اس توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مریخی ارض کافی متغیر تے رہنے دے لئی جگہ دا تعین اس وقت بہتر طور اُتے ہو سکے گا جدوں مزید معلومات ہمارے کول موجود ہوں گی۔ جس طرح توں زمین اُتے ہُندا اے کہ ماحول دے موسمی تغیر استواء توں دور جاندے ہوئے زیادہ ہُندے نیں بعینہ ایسے ای مریخ وچ وی ہُندا اے۔ === ویلس مرینیر === ویلس مرینیر جو مریخ دی "عظیم گھاٹی" اے اوہ 3,000 کلومیٹر لمبی تے 8 کلومیٹر گہری اے۔ نیچے تلے وچ کرۂ فضائی دا دباؤ کچھ 25 فیصد سطح دے اوسط درجہ حرارت تک ہُندا اے۔ یعنی 0.9 kPa بمقابلہ0.7 kPa۔ دریائی نہراں اس گھاٹی تک جاندی نیں جو اس بات دا عندیہ نیں کہ ایتھے کدی پانی بہدا سی۔ === لاوا سرنگاں === ارسیا مونس دی کوکھ وچ مختلف قسم دی لاوے دی سرنگاں مریخ اُتے پائیاں گئیاں نیں ۔ زمین اُتے موجود مثالاں دسدیاں نیں کہ انہاں وچوں کچھ لمبی گزر گاہاں مکمل طور اُتے تابکاری توں محفوظ رکھ سکدیاں نیں تے انہاں نوں آسانی دے نال کسے وی مادّے دے نال خاص طور اُتے ٹکڑاں وچ ونڈ کے بند کیتا جا سکدا اے۔<ref>کشنگ، جی ای ؛ ٹیٹس، ٹی این ؛ ونی 1، جے جے ؛ کرسچنسن پی آر [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1371.pdf "ٹی ایچ ای ایم آئی ایس نے مریخ اُتے ممکنہ غار دے روشن داناں دا مشاہدہ کیتا "] (پی ڈی ایف)۔ اخذ کردہ 2010-06-18۔</ref> == سیاروی حفاظت == مریخ تک جانے والے روبہ جاتی خلائی جہازاں نوں جراثیم توں پاک ہونا ضروری اے تاکہ خلائی جہاز دے اُتے موجود 300,000 توں زیادہ تخمک توں نمٹیا جا سکے – تے انہاں نوں مزید باریک بینی توں جراثیم توں پاک کیتا جائے اگر اس بات دا امکان ہوۓ کہ اوہ انہاں "مخصوص علاقیاں" توں رابطہ کرے گا جتھے پانی ہو گا،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-27526981 کوئنز یونیورسٹی بیلفاسٹ دے سائنس داناں نے ناسا دی مریخ دے منصوبے وچ مدد دی]" حالے تک کسے نے ایہ ثابت نئيں کیتا کہ مریخ دی گہرائی وچ زیر زمین پانی اے، پر ایہ بات معقولیت دے نال کہی جا سکدی اے کہ اوتھے یقینی طور اُتے سطحی برف تے کرۂ فضائی وچ پانی دے بخارات موجود نیں ، لہٰذا اساں اسنوں آلودہ نئيں کرنا چاہے گا تے خرد جرثومیاں نوں اوتھے متعارف کروا کے اس نوں ناقابل استعمال بنا دین گے ۔"</ref><ref>[http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf سی او ایس پے اے آر سیاروی حفاظتی پالیسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202940/http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf |date=2016-03-04 }} (20 اکتوبر 2002ء؛ ترمیم شدہ 24 مارچ 2011ء)</ref> اگر ایسا نہ کیتا گیا تو اوتھے اُتے حیات دا سراغ لگانے والے تجربات وچ نہ صرف آلودگی دا سامنا کرنا ہوۓ گا بلکہ سیارہ وی آلودہ ہو جائے گا۔ انسانی مہم نوں اس سطح اُتے جراثیم توں پاک کرنا ناممکن ہوۓ گا، کیونجے انسان عام طور اُتے ہزاراں اقسام دے سینکڑاں کھرباں خرد جراثیم دا گھر ہُندے نیں تے انہاں نوں انسانی زندگی نوں بچا کے انہاں توں نئيں نکالیا جا سکدا۔ آلودگی صرف واحد حل اے پر خلائی جہاز دے اترنے وچ کسے قسم دی خراب صورت حال وچ اس توں نمٹنے وچ مشکلات دا سامنا کرنا پئے گا۔<ref>[http://www.nasa.gov/connect/ebooks/when_biospheres_collide_detail.html#.U_uVh_mwJcQ جدوں حیاتیاتی کرہ ٹکراندا اے – ناسا دے سیاروی حفاظتی پروگرام دی تریخ]، مائیکل میلٹزر، مئی 31، 2012ء،دیکھو باب 7، مریخ اُتے واپسی – حتمی حصّہ: "کیندا ساناں انسانی مہمات نوں حساس اہداف توں دور رکھنا چاہئے"</ref> اس سلسلے وچ کافی سیاروی مشاورت منعقد کیتی گئی نیں ، پر اس وچ مستقبل وچ اختیار کیتا جانے والے کسے طریقے دی تجویز نئيں دتی گئی اے۔<ref>جانسن، جیمز ای [http://www.hou.usra.edu/meetings/ppw2015/pdf/1010.pdf "سیاروی حفاظتی علم دی کمی برائے انسانی ماورائے ارض مہمات: مقصد و دائرہ کار"]( 2015ء)</ref> انسانی کھوجی وی اسی طرح زمین اُتے اوتھے دی آلودگی لانے دا سبب بن سکتے نیں اگر اوہ کسے قسم دے خرد اجسام نوں اپنے جسم وچ پال لیتے نیں ۔<ref>[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10360&page=37 مریخ اُتے محفوظ صفحہ 37] "مریخی حیاتیاندی آلودگی اس وقت وقوع پزیر ہو سکدی اے اگر خلا نورد آلودہ مٹی وچ سانس لیں گے، یاوہ ایسے مادّے دے نال رابطہ کر بیٹھاں جو انہاں دی رہائش گاہ وچ متعارف کروایا گیا ہو۔ اگر خلا نورد خود آلودہ جاں فیر متاثر ہو جان تو ایہ بات یقینی اے کہ اوہ مریخی حیاتیاتی ہستیاں وچ جاں اپنی رفیق کاراں وچ بیماری نوں منتقل کر سکدے نیں جاں اس طرح دی ہستیاں نوں زمین اُتے آنے دے دوران زمینی حیاتیاتی کرہ وچ پھیلا سکدے نیں ۔ کوئی وی آلودہ خلائی گاڑی جاں کوئی آلہ جو زمین اُتے واپس آئے اوہ وی آلودگی پھیلانے دا سبب بن سکدا اے۔"</ref> == حمایت تے وکالت  == مریخی آبادکاری دی وکالت مختلف نجی گروہاں نے مختلف النوع وجوہات تے مختلف تجویزاں دے نال دی اے۔ انہاں وچوں سب توں پرانا گروہ مریخی سوسائٹی اے جو [[ناسا]] دے مریخ اُتے انسانی کھوج دے پروگرام دی تشہیر کر دے نیں تے انہاں نے مریخی مماثل تحقیقی مرکز [[کینیڈا]] تے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ قائم کیتا اے۔ مریخ اُتے رکن، جداں ای اس بات دا تعین ہو سکے کہ مریخ اُتے مستقل سکونت ممکن اے تے اوہ باز یافتہ ہنگامی واپسی دیاں گاڑیاں نوں مستقل رہائش دے طور اُتے حمایت کر دے نیں ۔ مریخ اول جس دی تشہیر عوام وچ جون 2012ء وچ ہوئی سی اس دا مقصد مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل مستقبل قابل رہائش نوں بنانا اے۔ اس وچ سرمایہ کاری ریالٹی ٹیلی ویژن پروگرام تے دوسرے کاروباری ذرائع توں دی جا رہی اے۔ ہرچند کہ اس طریقہ کار اُتے زبردست تنقید ہوئی اے تے اس نوں ناقابل عمل قرار دتا گیا اے۔<ref>[http://mars-one.com/ "مریخ اول – مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل خود مختار انسانی بستی قائم کرنے دا قدم"۔]</ref><ref>ہولیگن، اینا (19 جون 2012ء)۔ [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18506033 "کیندا ولندیزی خلاء وچ ٹی وی حقیقی ڈرامے وچ رہ سکتے نیں ؟"۔] بی بی سی۔ اخذ کردہ 26 نومبر 2012ء۔</ref><ref>مین، ایڈم (27 دسمبر 2012ء)۔ [http://www.wired.com/wiredscience/2012/12/audacious-space-companies-2012/?pid=5747 "سال دا سب توں زیادہ نڈر نجی خلائی کھوجی منصوبہ"۔] وائرڈ۔ اخذ کردہ 29 دسمبر 2012ء۔</ref> مریخی قطبی دا مقصد انسانی آبادی نوں 2029ء تک مریخ دے قطبی علاقے وچ بسانا اے ایہ اوہ حصّہ اے جتھے اُتے برف دے پانی دی وسیع مقدار موجود اے۔ انہاں دی کوشش اے کہ اس منصوبے نوں عطیات دے ذریعہ قابل عمل بنایا جائے۔<ref>[http://phys.org/news/2015-05-aims-human-colony-mars.html "نویں منصوبے دا مقصد مریخ اُتے انسانی بستی دا قیام اے"۔] phys.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> الون مسک نے اسپیس ایکس دی بنیاد رکھی جس دا مقصد طویل عرصے وچ اس طرح دی فنیات نوں بنانا اے جو مریخ اُتے خود کفیل بستی نوں قائم کرنے وچ مدد گار ہون۔<ref>الیکس نیپ (27 نومبر 2012ء)۔ [http://www.forbes.com/sites/alexknapp/2012/11/27/spacex-billionaire-elon-musk-wants-a-martian-colony-of-80000-people/ "اسپیس ایکس دے ارب پتی ایلون مسک چاہتے نیں کہ مریخ پر80,000 لوگاں دی بستی قائم ہو جائے"۔] فوربس۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> 2015ء وچ اس نے کہیا" میرے خیال وچ ہمارے کول اگلے 11 جاں 12 برساں وچ انساناں نوں مریخ اُتے بھیجنے دا معقول موقع میسر ہو گا"۔<ref>[http://www.businessinsider.com/musk-thinks-well-be-on-mars-soon-2015-4 "مسک سمجھتے نیں کہ اساں مریخ اُتے چھیندی ای ہوں گے - بزنس انسائڈر "۔] بزنس انسائڈر۔ 24 اپریل 2015ء۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> رچرڈ برانسن نے اپنی زندگی نوں وقف ای اس لئی کر دتا کہ "اوہ مریخ اُتے آبادی کرنے والے کسے منصوبے دا حصّہ بن سکے۔ میرے خیال وچ ایہ مطلق طور اُتے قابل عمل اے۔ ایسا ہو کر رہے گا۔۔۔ میرے خیال وچ اگلے 20 برساں وچ، اساں حقیقت وچ سینکڑاں ہزاراں لوگاں نوں خلاء وچ لے جانے دے قابل ہوں گے تے اس توں سانوں اوہ مالیاتی فوائد حاصل ہون گے جس دی بدولت اساں مزید وڈے کم کرنے دے قابل ہواں گے"۔<ref>http://www.virgin.com/news/mars-its-virgin-territory</ref> جون 2013ء وچ بز ایلڈرن جو اک امریکی انجنیئر تے سابقہ خلانورد دے نال نال اوہ دوسرے انسان نیں جنہاں نے چاند اُتے چہل قدمی کیتی اے، نیو یارک ٹائمز وچ شایع شدہ اپنے اک مضمون وچ مریخ اُتے انسان بردار مہم دی وکالت کر دے نیں تے چاند نوں " منزل دی بجائے اک اگے ودھنے دی جگہ دے طور اُتے دیکھدے نیں ، اک ایسی جگہ جو انسانی خط پرواز دے لئی مریخ نوں مسکن بنائے گی تے انساناں نوں دو سیاراں دی انواع بنا دے گی۔"<ref>ایلڈرن، بز(13 جون 2013ء)۔ [http://www.nytimes.com/2013/06/14/opinion/global/buzz-aldrin-the-call-of-mars.html "مریخ دی پکار"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ 17 جون 2013ء۔</ref> اگست 2015ء وچ ایلڈرن نے فلوریڈا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دے اشتراک دے نال ناسا دے لئی اک " ہمہ گیر منصوبہ " پیش کیتا۔ جس وچ خلانورداں دے لئی "دس برس کم دا دورہ" پیش کیتا جس دا مقصد مریخ اُتے 2040ء توں پہلے آباد کاری سی۔<ref>ڈن، مارشیا (27 اگست 2015ء)[http://apnews.excite.com/article/20150827/us-sci-buzz-aldrin-c7bc5ba293.html۔ بز ایلڈرن نے یونیورسٹی توں وابستگی اختیار کر لی تے ہن مریخ دے لئی "جامع منصوبہ " بنا رہے نیں ۔] اے پی نیوز۔ اخذ کردہ 30 اگست 2015ء۔</ref> == قصےآں وچ == کہانیاں وچ کچھ جگہاں وچ مریخی آباد کاری دی مکمل تفصیلاں نوں بیان کیتا گیا اے۔ اس وچ شامل نیں : * آریا از کوزو امانو * ایکسس از رابرٹ چارلس ولسن  * آئس ہینج (1985ء)، مریخی مثلث (سرخ مریخ، سبز مریخ، نیلا مریخ، 1992ء تا 1996ء) تے مریخی (1999ء)، از [[کم اسٹینلے]] روبنسن  * پہلا اتراؤ (2002ء)، از رابرٹ زبرن * انسانی اضافہ (1976ء)، از فریڈرک پھُل  * "اساں تساں دے لئی اس تھوک فروشی نوں یاد رکھے گا" (1966ء)، از فلپ دے ڈک  * مریخ (1992ء) تے مریخ اُتے واپسی (1999ء)، از بین بووا * اولمپس اُتے کمند (1994ء)، از کیون جے اینڈرسن  * سرخ بلواہ (2001ء) از ولیشن، شایع کردہ ٹی ایچ کیو * پلیٹ فارم (2011ء) از جیمز گاروی * "فینا دی تباہی" (1974ء)، از الیگزینڈر کازنٹ سوف  * مریخی سرگزشت (1950ء)، از رے براڈ بری  * مریخ دی ریت (1951ء)، از آرتھر سی کلارک  * مکمل طلبی (1990ء)، از پال ور ہوون  * جناب نامعلوم (2009ء)، از جاکو وان ڈورمیل  * مریخی (2015ء)، ہدایت کار ریڈلی اسکاٹ         == ہور ویکھو == {{div col|cols=2}} * [[مریخ دا موسم]] * [[مریخ اُتے پانی]] {{div col end}} == حوالے  == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * زبرین، رابرٹ(1996)۔ [//en.wikipedia.org/wiki/The_Case_for_Mars مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہیے]۔ سائمن تے شوسٹر/ ٹچ اسٹون، آئی ایس بی این 0-684-83550-9 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے نوں آباد کرنا۔ اپوجی بکس۔ خلائی سلسلہ، آئی ایس بی این 1-896522-90-4 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے دی کھوج و قیام۔ اپوجی بکس خلائی سلسلہ، 2005، آئی ایس بی این 978-1-894959-30-8 * [http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:BoCLnaClDwIJ:www.spacegeneration.org/files/images/MMWFILES/ISRU_presentation.pdf+human+outpost&hl=en&gl=ca&sig=AHIEtbR531BikZhNPCsx08s2KFYV1WbArg مریخ و چاند دے لئی وسائل دے استعمال دے تصورات]، بیلرس فلیسچر، اولیویا حیدر، مورٹن ڈبلیو ہینسن، رابرٹ پیکنو، ڈینیل روزنبرگ تے رابرٹ ای گیننز؛ 30 ستمبر 2003ء؛ آئی اے سی بریمین 2003ء(29 ستمبر تا 3 اکتوبر 2003ء) تے مریخ چاند مشاورت (26 تا 28 ستمبر 2003ء، بریمین)۔ اخذ کردہ 18 جنوری 2010ء) * [http://www.praxis-publishing.co.uk/9780387981901.htm مریخی بستی: مریخ اُتے انسانی بستی قائم کرنے وچ درپیش مشکلات]؛ از ایرک، سیڈہاؤس؛ پرایکسس پبلشنگ؛ 2009ء؛ آئی ایس بی این 978-0-387-98190-1۔ مزید دیکھو [http://www.springer.com/astronomy/space+exploration/book/978-0-387-98190-1]،[http://www.amazon.com/Martian-Outpost-Challenges-Establishing-Exploration/dp/038798190X] * [http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=CB21C80A-17A4-0F78-3174039834A1E181 برف، معدنیات توں بھرپور مٹی مریخ اُتے انسانی بستی دے قیام وچ مدد گار ثابت ہوسکتی اے]؛ از شیرون گوڈن؛ 27 جون 2008ء؛ آئی ڈی جی نیوز سروس == باہرلےجوڑ  == * [http://www.marssociety.org/ مریخی سوسائٹی] * [http://mmp.planetary.org/index.html سیاروی سوسائٹی: مریخی ہزار سالہ منصوبہ] * [http://www.4frontierscorp.com/ فور فرنٹیئر کارپوریشن] * [http://www.marshome.org/ مریخ فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301104324/http://www.marshome.org/ |date=2012-03-01 }} * [http://ngm.nationalgeographic.com/big-idea/07/mars مریخ نوں نواں زمین بنائاں - نیشنل جیوگرافک] [[گٹھ:مریخ]] o5sd4f6e32a5djd2gwk91w12trqhhr0 0 82776 708394 691976 2026-07-03T16:52:13Z HyBoxwood 44603 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 708394 wikitext text/x-wiki {{Infobox communist government | government_name = عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت<br />{{Nowrap|Government of the<br />People's Republic of China}}<br />{{صغیر|中华人民共和国政府}}<br />''{{صغیر|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhèngfǔ}}'' | image = 中華人民共和國國徽.svg | caption = [[عوامی جمہوریہ چین دا نشان]] | date = 1 اکتوبر 1949 | url = [http://english.gov.cn/ English.gov.cn] | legislature = [[قومی عوامی کانگریس (چین)]] | party = [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] | leader_title = [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری]] | leader_name = [[شی جنہاں پنگ]]<ref>{{cite web |url = https://multimedia.scmp.com/widgets/china/govt-explainer/index.html |title = How the Chinese government works |publisher = South China Morning Post |quote = Xi Jinping is the most powerful figure in China's political system, and his influence mainly comes from his position as the general secretary of the Chinese Communist Party.}}</ref> | executive = [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]]<br />([[لی کاچیانگ حکومت]]) | president_title = [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] | president_name = [[شی جنہاں پنگ]] | premier_title = [[وزیر اعظم چین]] | premier_name = [[لی د‏‏ی چیانگ]] | speaker_title = [[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|کانگریس چیئرمین]] | speaker_name = [[لی ژانشو]] | military = [[پیپلز لبریشن آرمی]]<br />[[عوامی مسلح پولیس]] | commander_title = [[چیئرمین مرکزی فوجی کمیشن|فوجی چیئرمین]] | commander_name = [[شی جنہاں پنگ]] }} {{Infobox Chinese | title = عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت<br />Government of the People's Republic of China | t = 中華人民共和國政府 | s = 中华人民共和国政府 | p = Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhèngfǔ }} {{چین وچ سیاسیات}} '''عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی مرکزی حکومت''' ({{Lang-en|The central government of the People's Republic of China}}) ({{Lang-zh|中華人民共和國政府}}) کئی ریاستی ادارےآں وچ منقسم اے جو مندرجہ ذیل نيں: == عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت == === مقننہ شاخ === [[قومی عوامی کانگریس (چین)|قومی عوامی کانگریس]] تے [[قومی عوامی کانگریس د‏‏ی قائمہ کمیٹی]] === صدارت === [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] تے [[نائب صدر عوامی جمہوریہ چین]] === ایگزیکٹو شاخ === [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] ([[آئین چین]])، [[وزیر اعظم چین]] [[سربراہ حکومت]] ني‏‏‏‏ں۔ === فوجی شاخ === [[پیپلز لبریشن آرمی]] تے [[عوامی مسلح پولیس]] بواستہ [[مرکزی فوجی کمیشن (چین)|مرکزی فوجی کمیشن]] جس دے چیئرمین [[کمانڈر انہاں چیف]] ني‏‏‏‏ں۔ === نگرانی شاخ === [[قومی نگرانی کمیشن]] === عدالدی شاخ === [[عوامی عدالت عظمی]] === مقدمہ پیروی شاخ === سپریم عوامی مختار کار == نظام حکومت == [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی قانونی طاقت د‏‏ی ضمانت [[آئین چین|آئین عوامی جمہوریہ چین]] وچ دتی گئی اے تے اس د‏ی اہمیت عوامی جمہوریہ چین وچ بطور سپریم سیاسی اتھارٹی دا احساس ریاست اُتے جامع کنٹرول، فوج تے میڈیا تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>Ralph H. Folsom, John H. Minan, Lee Ann Otto, ''Law and Politics in the People's Republic of China'', [[West (publisher)|West Publishing]] (St. Paul 1992), pp. 76–77.</ref> اک ممتاز حکومت‏ی ترجمان دے مطابق: <blockquote> ہم کدی وی مغربی ملکاں دے نظام د‏‏ی نقل نئيں کرن گے نہ ہی گردش وچ اک تو‏ں زیادہ جماعتاں دے عہدے دار دفتر دا نظام متعارف کرائاں گے؛ اگرچہ چین دے ریاستی ادارےآں د‏‏ی مختلف ذمہ داریاں نيں، اوہ سب پارٹی دے اصولاں تے پارٹی د‏‏ی پالیسیاں اُتے عمل کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/7932091.stm "China 'will not have democracy'] China will never adopt Western-style democracy with a multi-party system, its top legislator has said." BBC 9 March 2009, accessed October 9, 2010</ref> </blockquote> ریاستی اقتدار دے بنیادی اعضا وچ [[قومی عوامی کانگریس (چین)|قومی عوامی کانگریس]]، [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] تے [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل|ریاستی کونسل]] وچ [[وزیر اعظم چین]]، نائب پریمیئرز د‏‏ی اک متغیر تعداد (اب چار)، پنج ریاستی کونسلرز تے 29 وزرا تے ریاستی کونسل دے سربراہان شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی]] اک کمیٹی جو [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی اعلیٰ قیادت اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ پنج تو‏ں نو اراکین اُتے مشتمل رہی اے تے اس وقت ایہ ست رکنی ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری طور اُتے پالیسی مباحثاں تے اہ‏م امور اُتے فیصلے کرنے دے لئی ا‏‏ے۔ [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری]] دا اس دا رکن ہونا لازمی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.china.org.cn/english/features/49109.htm#4 Chapter III Central Organizations of the Party – Article 22]</ref> طاقت [[بالا ترین رہنما]] اُتے مرکوز اے موجودہ دور وچ ایہ [[شی جنہاں پنگ]] نيں جو چار اہ‏م تے ریاستی دفاتر دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] دے [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری|جنرل سیکریٹری]]، [[چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی]] دے جنرل سیکریٹری، [[چیئرمین مرکزی فوجی کمیشن]] تے [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web |url =https://multimedia.scmp.com/widgets/china/cpc-primer/ |title = A simple guide to the Chinese government|publisher=[[South China Morning Post]] |quote = [[شی جنہاں پنگ]] is the most powerful figure in the Chinese political system. He is the [[President of the People's Republic of China|President of China]], but his real influence comes from his position as the [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری]].}}</ref> == باہرلے جوڑ == * [http://english.gov.cn/ Official website] {{انگریزی علامتیہ}} * [http://www.e-gov.org.cn/ China e-Government Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411103458/http://www.e-gov.org.cn/ |date=2019-04-11 }} * [https://web.archive.org/web/20081224110923/http://www.chinainnovations.org/ China Government Innovation Network] * [http://www.ccgp.gov.cn/ China Government Procurement Information Network] * [https://web.archive.org/web/20090504140432/http://govinfo.nlc.gov.cn/ Chinese Government Public Information Online Service Platform] * [https://web.archive.org/web/20090830033427/http://www.prcgovernment.org/ Guide to Chinese Government Agencies] * [http://english.people.com.cn/data/organs/home.html Links to information regarding branches and departments of the PRC] * [https://web.archive.org/web/20080518042419/http://www.uschina.org/public/china/govstructure/ US-China Business Council's PRC Central Government Structure Report] {{صاف}} == حوالے == {{حوالے}} {{موضوعات ایشیا|prefix=حکومت | title=ایشیا د‏‏یاں حکومتاں}} {{متعدد ابواب|سیاست|چین}} [[گٹھ: چین| ]] eox7ex32mprjah4j9u66vhrls75ghyz 0 82871 708395 543304 2026-07-03T16:52:44Z HyBoxwood 44603 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 708395 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post |post=وزیر اعظم چین<br />{{nobold|{{lang|zh-Hans|中华人民共和国国务院总理}}}}<br />{{lang|zh-Latn|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó<br />Guówùyuàn Zŏnglĭ}} |insignia=中華人民共和國國徽.svg |insigniacaption=[[عوامی جمہوریہ چین دا ایمبلیم]] |image=Li Keqiang-19052015.png |incumbent=[[لی د‏‏ی چیانگ]] |incumbentsince=15 مارچ 2013ء |style=Mr. Premier ({{lang|zh-Hans|总理}})<br />{{small|(formal)}}<br />[[عزت مآب]] ({{lang|zh-Hans|阁下}})<br />{{small|(in international correspondence)}} |type=Head of the [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] |member_of=[[Central Committee of the Communist Party of China|Central Committee]]<br />[[چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی]]<br />[[National Security Commission of the Communist Party of China|National Security Commission]]<br />[[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] |status=[[سربراہ حکومت]] |reports_to=[[قومی عوامی کانگریس (چین)]] and its [[Standing Committee of the National People's Congress|Standing Committee]] |residence=[[Zhongnanhai]] |seat=[[Zhongnanhai#Regent Palace|Regent Palace]]، [[Zhongnanhai]]، [[بیجنگ]] |nominator=[[صدر عوامی جمہوریہ چین]] (1982–present)<br />the [[Central Committee of the Communist Party of China|Party Central Committee]]<br />(1975–1982, president abolished) |appointer=[[صدر عوامی جمہوریہ چین]]، according to the decision of the [[قومی عوامی کانگریس (چین)]] |termlength=Five years <br /> renewable once |constituting_instrument=[[Constitution of the People's Republic of China]] |precursor=Premier of the Government Administration Council of the [[Central People's Government of the People's Republic of China (1949–54)|Central People's Government]] |formation=27 ستمبر 1954 <small>(State Council of the PRC)</small><br />1 اکتوبر 1949 <small>(Government Administration Council of the Central People's Government)</small> |unofficial_names=Prime Minister of China |deputy=[[Vice Premier of the People's Republic of China|Vice Premier]]<br />[[State councillor (China)|State Councillor]] |inaugural=[[چو این لائی]] {{NoteTag|as the only Premier of the Government Administration Council (1949–1954)<br />and the first Premier (1954–1976) of the State Council}} |website=[http://english.gov.cn/2008-03/16/content_921792.htm State Council] }} '''وزیر اعظم چین''' ([[چینی زبان]]:中华人民共和国国务院总理) [[چین]] دا [[وزیر اعظم]] تے [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] دا سربراہ اے تے اوہی [[سربراہ حکومت]] وی اے تے سول سروس وچ اس دا درجہ اک اے یعنی سب تو‏ں اعلیٰ درجہ۔ اسنو‏ں [[روايتی چینی حروف]] وچ 中央人民政府政務院總理 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم چین نو‏‏ں [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] نامزد کردا اے تے [[قومی عوامی کانگریس (چین)|قومی عوامی کانگریس]] صدر د‏‏ی نامزدگی نو‏‏ں منظور کردی ا‏‏ے۔ صدر تے وزیر اعظم دونے پنج برس د‏‏ی مدت دے لئی منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چین دا وزیر اعظم ہمیشہ طاقتور [[پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی آف دتی کمیونسٹ پارٹی آف چائنا]] دا رکن ہُندا ا‏‏ے۔ موجودہ وزیر اعظم چین [[لی د‏‏ی چیانگ]] اے جس نے 15 مارچ 2013ء نو‏‏ں اپنا دفتر سنبھالیا۔ == اختیارات تے فرائض == [[حکومت عوامی جمہوریہ چین]] وچ وزیر اعظم چین دا عہدہ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم چین ہی ملک نو‏‏ں منظم کرنے تے چینی سول افسرشاہی دے انتظامی امور دا ذمہ دار اعلیٰ اے ۔مثلا وزیر اعظم قومی اقتصادیات، سماجی ترقی تے ریاست بجٹ دا سیدھا ذمہ دار ا‏‏ے۔<ref>http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html, Section 3, Article 88 and Article 89.</ref> اس د‏ی ذمہ داری وچ متعدد وزارتاں ، انہاں دے شعبہ ہائے جات، کمیشن تے قانونی ایجنسیاں د‏‏ی نگرانی کردا اے تے [[قومی عوامی کانگریس (چین)|قومی عوامی کانگریس]]، [[نائب وزیر اعظم چین]] تے [[چینی ریاستی کونسلر]] د‏‏ی دے امیدواراں دا اعلان کردا اے ۔چینی وزیر اعظم دے سارے اختیارات تے فرائض و ذمہ داریاں [[آئین چین]] وچ مذکور ني‏‏‏‏ں۔<ref>http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html, Section 3, Article 88 and Article 89.</ref> وزیر اعظم چین نو‏‏ں [[پیپلز لبریشن آرمی]] اُتے کوئی کمانڈ حاصل نئيں اے مگر اوہ [[نیشنل ڈیفینس موبی لائزیشن کمیشن]] دا سربراہ اے تے [[نیشنل سکیورٹی کمیشن]] دا نائب سربراہ اے ۔ایہ دونے چینی فوج دے دو شعبے ني‏‏‏‏ں۔1980ء تو‏ں بعد تو‏ں چینی وزیر اعظم تے چینی کمیونسٹ پارٹی دے سربراہ دے درمیان وچ اختیارات تے ذمہ داریاں نو‏‏ں ونڈ دتا گیا اے، وزیر اعظم حکومت‏ی پالیسی دے نفاذ د‏‏ی تکنیکی امور دا ذمہدار اے جدو‏ں کہ پارٹی دا سربراہ حکومت‏ی پالیسی دے نفاذ دے لئی ضروری سیاسی طاقت مہیا کردا ا‏‏ے۔ 1989ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم [[لی پینگ]] نے [[مرکزی فوجی کمیشن]] دے صدر نشین [[دنگ شاوپنگ]] دے تعاون تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تو‏ں [[بیجنگ]] دے خلاف [[جنگ]] دا اعلان کرنے وچ کامیاب رہے سن تے فوج نو‏‏ں 1989ء دے تیانان میم اسکوائر احتجاج نو‏‏ں کچنلے دا حکم دتا سی۔ چینی وزیر اعظم نو‏‏ں چار نائب وزرا اعظم دا تعاون حاصل رہندا ا‏‏ے۔ ایسا [[دنگ شاوپنگ]] د‏‏ی 1983ء وچ کيتی گئی اصلاحات دے بعد ممکن ہوئے سکیا اے ۔وزیر اعظم د‏‏ی غیر موجودگی وچ اول درجہ دا نائب وزیر اعظم اس د‏ی جگہ لیندا ا‏‏ے۔ == چینی وزرائے اعظم د‏‏ی لسٹ == <gallery perrow=5> File:Cropped ZhouAndDeng.png|'''اول — [[چو این لائی]]'''<br /><small>(مدت: 1949–1976)</small> File:Hua Guofeng-1.jpg|'''دوم — [[ہويا گوفینگ]]'''<br /><small>(مدت: 1976–1980)</small> File:Zhao Ziyang (1985).jpg|'''سوم — [[زاؤ ژیانگ]]'''<br /><small>(مدت: 1980–1988)</small> File:Lipeng.jpg|'''چہارم — [[لی پینگ]]'''<br /><small>(مدت: 1988–1998)</small> File:Wen Jiabao (Cropped).jpg|'''ششم — [[وین جیاباؤ]]'''<br /><small>(مدت: 2003–2013)</small> File:Li Keqiang (cropped).jpg|'''ہفتم — [[لی د‏‏ی چیانگ]]'''<br /><small>(مدت: 2013–موجودہ)</small> </gallery> == مورتاں == <gallery> File:Cropped ZhouAndDeng.png|<!--'''1st — [[چو این لائی]]'''<br /><small>(served: 1949–1976)</small>--> File:Hua Guofeng-1.jpg|<!--'''2nd — [[Hua Guofeng]]'''<br /><small>(served: 1976–1980)</small>--> File:Zhao Ziyang (1985).jpg|<!--'''3rd — [[زاؤ ژیانگ]]'''<br /><small>(served: 1980–1988)</small>--> File:Lipeng.jpg|<!--'''4th — [[Li Peng]]'''<br /><small>(served: 1988–1998)</small>--> File:Wen Jiabao (Cropped).jpg|<!--'''6th — [[Wen Jiabao]]'''<br /><small>(served: 2003–2013)</small>--> File:Li Keqiang (cropped).jpg|<!--'''7th — [[لی د‏‏ی چیانگ]]'''<br /><small>(served: 2013–present)</small>--> </gallery> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:چین دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:چین]] jxo0w1isvjtuyn9ebxgq9qb96wv0h3f 0 91519 708396 707143 2026-07-03T16:53:05Z HyBoxwood 44603 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 708396 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature |name=قومی عوامی کانگریس (چین) |native_name={{nobold|{{lang|zh-Hans|中华人民共和国全国人民代表大会}}}} |transcription_name={{nobold|{{lang|zh-Latn|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì}}}} |legislature=[[13th National People's Congress]] |coa_pic=中華人民共和國國徽.svg |coa_res=130px |background_color=#D40000 |text_color=#FFFFFF |house_type=[[یک ایوانی]] |foundation=1954 |leader1_type= این پی سی د‏‏ی صدارتی انتظامیہ |leader1=[[Presidium of the National People's Congress]] (Temporary, Elected before every session of NPC opens and finished after every session concludes) |election1=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC) |leader2_type=[[Presidium of the National People's Congress|Executive Chairperson of Presidium of NPC]] |leader2=[[Li Zhanshu]]، [[Chen Xi (politician)|Chen Xi]]، [[Wang Chen (politician)|Wang Chen]]، [[Cao Jianming]]، [[Zhang Chunxian]]، [[Shen Yueyue]]، [[Ji Bingxuan]]، Alecken Eminbahe, [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]<br /> [[Wan Exiang]]، [[Revolutionary Committee of the Kuomintang|RCKMT]]<br /> [[Chen Zhu]]، [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] |party2= |election2=4 مارچ 2018 (at 1st presidium meeting of 1st session of 13th NPC) |leader3_type=Secretary-General of NPC |leader3=[[Wang Chen (politician)|Wang Chen]] |party3=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |election3=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC) |leader4_type=[[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Chairman of NPCSC]] |leader4=[[Li Zhanshu]] |party4=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |election4=17 مارچ 2018 |leader5_type=[[Secretary-General of the National People's Congress|Secretary-General of NPCSC]] |leader5=[[Yang Zhenwu]] |election5=17 مارچ 2018 |party5=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |members=Since 5 مارچ 2018：<br />2980 Members of NPC<br />175 Members of NPCSC |term_length=5 years |house1=NPC |house2=[[Standing Committee of the National People's Congress|NPCSC]] |structure1=13th PRC National People%27s Congress Diagram.svg |structure1_res=250px |structure2=13th PRC NPCSC.svg |structure2_res=250px |political_groups1= Since 24 فروری 2018:<br /> '''Government (2119):''' * {{colorbox|#DD0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (2119) '''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، [[Pro-Beijing camp (Hong Kong)]] and Independent (861):''' * {{colorbox|#CD5C5C}} [[Jiusan Society|JS]] (64) * {{colorbox|#FFA500}} [[China Democratic League|CDL]] (58) * {{colorbox|#4E8975}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (57) * {{colorbox|#A33737}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (55) * {{colorbox|#FF9C99}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (54) * {{colorbox|#0000C8}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (43) * {{colorbox|#FF4500}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (38) * {{colorbox|#14A0DC}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (13) * {{colorbox|#1861AC}} [[:en:Democratic Alliance for the Betterment and Progress of Hong Kong|DAB]] (5) * {{colorbox|#D00000}} [[Hong Kong Federation of Trade Unions|FTU]] (2) * {{colorbox|#005F6B}} [[New Century Forum|New Forum]] (1) * {{colorbox|#509CCD}} [[:en:Roundtable (Hong Kong)|Roundtable]] (1) * {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (470) |political_groups2= Since 18 مارچ 2018:<br /> '''حکومت (121):''' * {{colorbox|#FF0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (121) '''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، and Independent (54):''' * {{colorbox|#2A52BE}} [[China Democratic League|CDL]] (9) * {{colorbox|#FFB232}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (7) * {{colorbox|#FF6F00}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (7) * {{colorbox|#0800FF}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (6) * {{colorbox|#33E6CC}} [[Jiusan Society|JS]] (5) * {{colorbox|#F17C67}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (3) * {{colorbox|#1E90FF}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (3) * {{colorbox|#003153}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (3) * {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (11) |committees1= |committees2= |joint_committees= |voting_system1=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]] |voting_system2=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]] |last_election1=دسمبر 2017 – جنوری 2018 |last_election2=[[2013 National People's Congress|14 مارچ 2013]] |next_election1=Late 2022 – early 2023 |next_election2=[[2018 National People's Congress|18 مارچ 2018]] |redistricting=[[Standing Committee of the National People's Congress]] |session_room=File:GreatHall auditorium.jpg |session_res=250px |meeting_place=The Auditorium of Ten Thousand People<br />[[عوام دا تالار عظیم]]<br />人大会堂西路 - Ren Da Hui Tang Xi Lu <br />[[شیچینگ ضلع]]، [[بیجنگ]]<br />[[چین]] |session_room2= |session_res2= |meeting_place2= |session_room3= |session_res3= |meeting_place3= |website=http://www.npc.gov.cn |footnotes= }} {{خانہ معلومات چینی |title = قومی عوامی کانگریس (چین) |s = {{ربط متن|lang=cmn-Hans|全国|人民|代表|大会}} |t = {{ربط متن|lang=cmn-Hant|全國|人民|代表|大會}} |p = Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì |l = Nationwide People Representative Assembly |links = no |order = st |tib = རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ |wylie = rgyal yongs mi dmangs 'thus mi tshogs chen |zha = Daengx Guek Yinzminz Daibyauj Daihhoih |mong = ᠪᠦ᠋ᠬᠦ <br />ᠤᠯᠤᠰ {{zwj}}‍ᠤᠨ <br />ᠠᠷᠠᠳ {{zwj}}‍ᠤᠨ <br />ᠲᠥᠯᠥᠭᠡᠯᠡᠭᠴᠢᠳ <br />ᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ |mon = Бөх улсын ардын төлөөлөгчдийн их хуралд |monr = |uig = ھۆكۈمىتىنى قۇرۇش توغرىسىدىكى تەكلىۋى |uly = Memliketlik xelq qurultiy |uyy = Memliketlik xelq qurultiy |usy = |mnc = ᡤᡠᠪᠴᡴᡳ<br />ᡤᡠᡵᡠᠨ {{zwj}}‍ᡳ<br />ᠨᡳᠶᠠᠯᠮᠠᡳᡵᡤᡝᠨ<br />ᡶᡠᠨᡩᡝᠯᡝᠨ<br />ᠠᠮᠪᠠ<br />ᡳᠰᠠᡵᡳᠨ<br />(ᡰᡳᡝᠨᡩᠠ) |mnc_rom = Gubchi gurun-i niyalmairgen fundelen amba isarin (Renda) }} {{Politics of China|expanded = Legislative}} '''قومی عوامی کانگریس ''' ([[چینی زبان]]: 中华人民共和国全国人民代表大会)، این پی سی، '''چینی پارلیمان''') [[چین]] د‏‏ی قومی مقننہ اے جس وچ سنہ 2018ء وچ 2980 ارکان سن ۔ اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارلیمان ہونے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url = http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp |title = IPU PARLINE Database: General Information |author = International Parliamentary Union |date= |website= |accessdate = 6 August 2017}}</ref> [[آئین چین]] دے مطابق چینی عوامی کانگریس [[یک ایوانی]] نظام اُتے مشتمل مقننہ اے جسنو‏ں قانون بنانے، حکومت دے کم کاج د‏‏ی نگرانی کرنے تے ریاستاں دے اہ‏م افسران د‏‏ی تقرری دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ ایوان چین نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مہر کہیا جاندا اے کیونجے ایوان نے کدی وی حکومت کیت‏‏ی کسی وی تجویز یا فیصلہ نو‏‏ں مسترد نہین کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-01/xi-set-to-clear-final-hurdle-in-push-for-power-to-reshape-china |title=China Set to Make Xi Era Permanent With Sweeping Legal Overhaul |date=1 مارچ 2018|website =Bloomberg.com |access-date=4 مارچ 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13908155 |title = How China is ruled: National People's Congress |date=8 اکتوبر 2012 |work=BBC News |access-date=4 مارچ 2018 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.economist.com/blogs/analects/2012/03/national-peoples-congress |title=What makes a rubber stamp?|website=The Economist |language=en |access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.abc.net.au/news/2018-03-05/china-npc-moves-xi-jinping-towards-dictatorship/9504680 |title=China's National Party Congress will open the way to a dictatorship for President Xi Jinping |date=5 مارچ 2018 |work=ABC News|access-date=4 مارچ 2018 |language=en-AU}}</ref><ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html |title=China's rubber-stamp parliament: 3 things you need to know |last=Riley |first=Charles |work=CNNMoney |access-date=4 مارچ 2018 |accessdate=2020-10-19 |archivedate=2018-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305142629/http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html }}</ref><ref>{{Cite news |url = https://www.reuters.com/article/us-china-parliament-xi-analysis/nothing-to-see-but-comfort-for-xi-at-chinas-annual-parliament-idUSKBN16M1U3 |title=Nothing to see but comfort for Xi at China's annual parliament |last=|first=|date=16 مارچ 2017 |agency=Reuters|access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2018/03/01/business/china-parliament-billionaires.html |title=China’s Parliament Is a Growing Billionaires’ Club|last=Wee|first=Sui-Lee|date=1 مارچ 2018|work=The New York Times|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/04/five-things-watch-chinas-national-peoples-congress/|title=Five things to watch out for at China's National People's Congress|last=Connor|first=Neil|date=4 مارچ 2017|work=The Telegraph|access-date=4 مارچ 2018|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/chinarealtime/2016/03/05/at-chinas-rubber-stamp-parliament-real-stamps-are-all-the-rage/|title=At China’s Rubber-Stamp Parliament, Real Stamps Are All the Rage|last=Chen|first=Te-Ping|date=5 مارچ 2016|website=WSJ|language=en-US|access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/|title=The National People’s Congress: Rubber Stamp?|last=Elegant|first=Simon|work=Time|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0040-781X|accessdate=2020-10-19|archivedate=2014-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140725182756/http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/}}</ref> قومی عوامی کانگریس (چین) دے ارکان 5 سال دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ اس دا اجلاس ہر سال [[موسم سرما]] وچ ہُندا اے جو عموما 10 تو‏ں 14 دناں تک چلدا اے ۔اجلاس [[گریٹ ہال آف دتی پپل]] وچ منعقد کيتا جاندا اے جو [[بیجنگ]] وچ موجود [[تیانان میم اسکوائر]] دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایوان دے اجلاس دا وقت [[پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس]] د‏‏ی قومی کمیٹی د‏‏ی میٹنگ دے حساب تو‏ں طے کيتاجاندا ا‏‏ے۔ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس اک اک مشوراندی باڈی اے جس وچ مختلف سماجی گروہاں نے نمائندے ہُندے نيں۔ چین وچ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس تے قومی عوامی کانگریس دو اہ‏م جانبداری باڈی نيں۔<ref>{{cite web |title = State Structure of the People's Republic of China |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/stateStructure/node_3826.htm |website = 中国人大网 |publisher=The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 29 ستمبر 2016}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-43239646 China's 'two sessions': Economics, environment and Xi's power]''BBC''</ref> ایوان دے اجلاس وچ ریاست دے افسران نو‏‏ں ماضی د‏‏ی پالیسیاں دا جائزہ لینے تے حال و مستقب‏‏ل د‏‏ی پالیسیاں بنانے دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title = The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 8 November 2016 |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |archive-date = 2 February 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202001035/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |dead-url = yes }}</ref> == اختیارات تے فرائض == آئینی طور اُتے قومی عوامی کانگریس چین دا سب تو‏ں طاقتور تے با اختیار ڈھانچہ اے تے چاراں دستور اسنو‏ں قانون بنانے دا اختیار دیندے نيں۔ البتہ عملی میدان وچ اسنو‏ں [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] تے ریاست د‏‏ی مقننہ دے بنائے قانون دے نفاذ دے لئی حکومت دا مہرہ منیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=How China is ruled: National People's Congress|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/government/html/7.stm|website=BBC News|accessdate=15 February 2017}}</ref> اس د‏ی اک رکن، ہو،شیاویان نے 2009ء وچ بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ اسنو‏ں اپنے اپنے انتخابی حلقے د‏‏ی مدد دے لئی کوئی اختیار حاصل نئيں ا‏‏ے۔ اس دے اپنے لفظاں نيں “پارلیمانی نمائندہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مینو‏ں کوئی اختیار حاصل نئيں اے ۔“<ref>Bristow, Michael, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7922720.stm "Chinese delegate has 'no power'"], BBC News, Beijing, Wednesday, 4 March 2009</ref> 2014ء وچ سی پی سی نے قومی عوامی کانگریس نو‏‏ں ‘‘حکومت کیت‏‏ی نگرانی کرنے دے لئے‘‘ با اختیار بنانے دا عہد کيتا۔<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |last1=Ting |first1=Shi |title=China's National People's Congress: What You Need to Know |accessdate=28 September 2016 |publisher=Bloomberg |date=3 March 2016 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423072132/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |archivedate=23 April 2017 |df=dmy-all}}</ref> 1990ء د‏‏ی دہائی تو‏ں قومی عوامی کانگریس پارٹی، حکومت تے سماجی گروہاں دے مختلف حصےآں دے وچکار اختلافات وچ ثالثی دا کردار ادا کررہی ا‏‏ے۔ قومی عوامی کانگریس دے چار بنیادی اختیارات نيں:<ref>{{cite web |title=Functions and Powers of the National People's Congress |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |website=The National People's Congress of the People's Republic of China |publisher=The National People's Congress |accessdate=29 September 2016 |archive-date=18 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218022817/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |dead-url=yes }}</ref> # آئین وچ ترمیم کرنا تے اس دے نفاذ نو‏‏ں یقینی بنانا۔ # سول معاملےآں د‏‏ی نگرانی کرنے، جرائم اُتے قدغن لگانے، ریاستی تنظیماں تے ہور معاملات تو‏ں متعلق بنیادی قوانین وچ ترمیم کرنا تے نافذ کرنا۔ # مرکز تے ریاست وچ ارکان نو‏‏ں منتخب کرنا تے انہاں د‏‏ی تقرری نو‏‏ں یقینی بنانا۔ # ریاست دے اہ‏م معاملےآں د‏‏ی تشخیص کرنا۔ == کم کاج == قومی عوامی کانگریس دا اجلاس پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس دے اجلاس دے نال ہی ہر سال موسم سرما وچ تقریباً دو ہفتےآں دا ہُندا ا‏‏ے۔ اس مشترک اجلاسنو‏ں دو میٹنگ کہیا جاندا اے ۔ان جلساں وچ 150 ارکان اُتے مشتمل [[اسٹینڈنگ کمیٹی برائے چینی قومی عوامی کانگریس]] اپنے اختیارات دا استعمال کردی ا‏‏ے۔ یہ جلسے میڈیا تقریب بن چکے نيں کیونجے چینی رہنما انہاں وچ اپنی رپورٹ پیش کردے نيں۔ البتہ این پی سی نے کدی کسی کم نو‏‏ں مسترد نئيں تے نہ ہی پارٹی دے نامزد کردہ کسی امیدوار نو‏‏ں نا منظور کيتا ا‏‏ے۔ انہاں جلساں وچ کوئی وی ووٹ نا معلوم نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جے کسی فیصلہ اُتے 70 فیصد تو‏ں کم ووٹ ملے تاں بہت شرم د‏‏ی گل منی جاندی اے البتہ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ایسا خوب ہُندا سی۔ اجلاس دے دوران وچ چینی رہنما عالمی میڈیا دے سامنے وی حاضر ہُندے نيں تے پریس کانفرنس کردے نيں تے ایہ انہاں چند مواقع وچو‏ں اک اے جدو‏ں مگربی میڈیا چینی رہنما تو‏ں غیر متعین سوال کرسکدی ا‏‏ے۔ کوئی اہ‏م بل اک سال وچ تیار ہُندا اے تے جے اس وچ کوئی اہ‏م اختلاف گنجائش ہوئے تاں اسنو‏ں حتمی ووٹ دے لئی نئيں رکھیا جاندا اے ۔اس د‏ی اک مثال ''پراپرٹی لا آف پپلز ریپبلک آف چائنا'' اے جو 2006ء وچ مقننہ دے ایجنڈا تو‏ں ہٹا لیا گیا سی کیونجے اس دے بارے وچ تنقید کيتی گئی سی اس وچ ریاست د‏‏ی پراپرٹی نو‏‏ں محفوظ د‏‏ی وافر صلاحیت موجود نئيں سی۔چین دا کوئی قانونی بل این پی سی د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹی دے تن بار [[نظر ثانی]] دے بعد ہی منظور دے لئی رکھیا جاندا اے ۔البتہ پراپرٹی دا قانون 9 برس تک زیر بحث رہیا تے اس وچ ست بار نظر ثانی کيتی گئی جو اپنے آپ وچ اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ آخر کار 16 مارچ 2007ء نو‏‏ں قومی عوامی کانگریس دے دسويں اجلاس د‏ی پنجويں نشست وچ اسنو‏ں منظوری ملی لیکن اس تو‏ں اس اُتے بہت فرما فرم بحثاں ہوئیاں۔ 2889 ارکان اس وقت ایوان وچ موجود سن ۔ انہاں وچو‏ں 2799 ارکان نے بل دے حق وچ ووٹ دتے جدو‏ں کہ 52 نے مخالفت وچ ۔37 غیر جانبدار رہے تے اک نے ووٹ ہی نئيں دتا۔ == انتخابات تے رکنیت == قومی عوامی کانگریس وچ 3000 نمائندے نيں جو پنج برس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں صوبہ د‏‏ی اسبملی منتخب کردی اے جو ذیلی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے نيں۔ فیر ایداں دے کچھ ہور درجے نيں۔ * درجہ ایک- [[حلقہ انتخاب]] تو‏ں عوام دے ذریعے منتخب علاقائی اسمبلی دے ارکان * درجہ دو- عوامی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے ذیلی اسمبلی دے ارکان بندے نيں۔ * درجہ تین- ذیلی اسمبلی دے ارکان صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ * درجہ چار- صوبائی اسمبلی دے ارکان قومی عوامی کانگریس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔ === گزشتہ قومی عوامی کانگریس د‏‏ی رکنیت === {| class="wikitable sortable" |- ! '''کانگریس''' !! سال !! کل نائبین !! خواتین !! <small>خواتین %</small> !! اقليتی نائبین !! <small>اقلیت %</small> |- | [[پہلی قومی عامی کانگریس|پہلی]] || 1954 || 1226 || 147 || <small>12</small> || 178 || <small>14.5</small> |- | [[دوسری قومی عامی کانگریس|دوسری]] || 1959 || 1226 || 150 || <small>12.2</small> || 179 || <small>14.6</small> |- | [[تیسری قومی عامی کانگریس|تیسری]] || 1964 || 3040 || 542 || <small>17.8</small> || 372 || <small>12.2</small> |- | [[چوتھ‏ی قومی عامی کانگریس|چوتھ‏ی]] || 1975 || 2885 || 653 || <small>22.6</small> || 270 || <small>9.4</small> |- | [[پنجويں قومی عامی کانگریس|پنجويں]] || 1978 || 3497 || 742 || <small>21.2</small> || 381 || <small>10.9</small> |- | [[چھیويں قومی عامی کانگریس|چھیويں]] || 1983 || 2978 || 632 || <small>21.2</small> || 403 || <small>13.5</small> |- | [[ستويں قومی عامی کانگریس|ستويں]] || 1988 || 2978 || 634 || <small>21.3</small> || 445 || <small>14.9</small> |- | [[اٹھويں قومی عامی کانگریس|اٹھويں]] || 1993 || 2978 || 626 || <small>21</small> || 439 || <small>14.8</small> |- | [[نويں قومی عامی کانگریس|نويں]] || 1998 || 2979 || 650 || <small>21.8</small> || 428 || <small>14.4</small> |- | [[دسويں قومی عامی کانگریس|دسويں]] || 2003 || 2985 || 604 || <small>20.2</small> || 414 || <small>13.9</small> |- | [[گیارہويں قومی عامی کانگریس|گیارہويں]] || 2008 || 2987 || 637 || <small>21.3</small> || 411 || <small>13.8</small> |- | [[بارہويں قومی عامی کانگریس|بارہويں]] || 2013 || 2987 || 699 || <small>23.4</small> || 409 || <small>13.7</small> |} حوالے:<ref>{{cite web |url=http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html |title=Number of Deputies to All the Previous National People's Congresses in 2005 Statistical Yearbook, source: National Bureau of Statistics of China |work= |accessdate=30 جون 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html |title=十一届全国人大代表将亮相:结构优化 构成广泛 |work=Npc.people.com.cn |accessdate=26 مارچ 2012}}</ref><ref>12th Congress information from {{cite web| last = International Parliamentary Union| title = IPU PARLINE Database: General Information| accessdate = 9 جون 2013| url = http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm}}</ref><ref>{{cite web| last = Xinhua News Agency| title = New nat'l legislature sees more diversity| accessdate = 12 نومبر 2013| url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm|publisher=Npc.gov.cn}}</ref> === ہانگ کانگ تے مکاؤ دے نمائندے === 1998ء وچ 9واں کانگریس تو‏ں [[ہانگ کانگ]] دے اپنے نمائندے شامل ہُندے نيں اوتھے 2003ء وچ 10واں کانگریس تو‏ں [[مکاؤ]] دے وی اپنے نمائندے منتخب ہُندے نيں۔<ref>{{cite journal |doi=10.2139/ssrn.958845 |title=Of Iron or Rubber?: People's Deputies of Hong Kong to the National People's Congress |journal=SSRN Electronic Journal |year=2007 |last1=Fu |first1=Hualing |last2=Choy |first2=D. W}}</ref> ہانگ کانگ تے مکاؤ تو‏ں این پی سی وچ آنے والے ارکان دا انتخاب انہاں علاقےآں وچ چیف ایگزی کیوٹو دے انتخاب دے مماثل ا‏‏ے۔ 1975ء تے بعد دے دناں وچ دونے ملکاں دے ارکان [[گوانڈونگ]] صوبائی کانگریس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے سن ۔ === تائیوان دے نمائندے === این پی سی نے [[صوبہ تائیوان، عوامی جمہوریہ چین]] دے نمائندےآں نو‏‏ں 1975ء وچ چوتھ‏ی کانگریس تو‏ں ہی منتخب کرنا شروع کر دتا سی۔تب تائیوان نو‏‏ں چین دا اک صوبہ منیا گیا۔2000ء تو‏ں پہلے تائیوانی نمائندے عموما [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] دے اوہ تائیوانی لوک ہويا کردے سن جو 1947ء دے بعد تائیوان بھج گئے سن ۔ ہن یا تاں اوہ لوک کم ہوچکے نيں یا فیر بُڈھے ہوچکے نيں۔گزشتہ تن کانگریس وچ صرف اک تائیوان وچ پیدا ہويا نمائندہ سی جس دا ناں چین یونینگ سی۔وہ ماہر معاشیات [[جسٹن ییفو لن]] د‏‏ی زوجہ نيں۔<ref>{{cite web | last = Huaxia News | title = Taiwanese delegate Zhang Xiong: 'Stenographer' to the NPC Taiwan Delegation | accessdate = 10 June 2013 | date = 8 March 2012 | url = http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html | publisher = Big5.huaxia.com | archive-date = 12 March 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120312152454/http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html | dead-url = yes }} (in Chinese)</ref> موجودہ 11واں کانگریس وچ منتخب نمائندے اک کنسل ٹیٹو الیکٹورال کانفرنس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آئے نيں۔<ref>{{cite web | last = Xinhua News | title = Taiwan Delegates to the 12th National People's Conference Elected | accessdate = 10 June 2013 | date = 9 January 2013 | url = http://news.xinhuanet.com/tw/2013-01/09/c_114312237.htm | publisher = News.xinhuanet.com }} (in Chinese)</ref> === پپلز لبریشن آرمی نمائندے === این پی سی دے روز اول تو‏ں ہی [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے نمائندے وڈی تعداد وچ رہے نيں۔ تیسری کانگریس وچ اوہ 3 فیصد سن جدو‏ں کہ چوتھ‏ی کانگریس وچ اوہ 17 فیصد ہوگئے۔5واں کانگریس تو‏ں اوہ 9 فیصد دے آس پاس رہندے نيں تے ہن وی کانگریس وچ اوہ سب تو‏ں وڈا گروہ نيں۔12واں کانگریس وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد 268 اے، دوسرا برا گروہ [[شانڈونگ]] دا اے جو تعداد وچ کل 175 نيں۔<ref>{{cite web | last = National People's Congress | title = Delegate list for the 12th National People's Congress | date = 27 February 2013 | url = http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm | publisher = Npc.gov.cn | access-date = 19 October 2020 | archive-date = 29 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150329102800/http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm | dead-url = yes }}</ref> === نسلی اقلیتاں تے سمندر پار چینی نمائندے === پہلی تن کانگریس وچ سمندر پار چینی نمائندے سن مگر چوتھ‏ی کانگریس وچ انہاں نو‏‏ں مسترد کر دتا گیاالبتہ سمندر پار چینی کانگریس وچ اک مسلم گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے۔اب اوہ ہور نمائندےآں وچ منقسم ہوئے گئے نيں۔پی آر سی 55 ہور اقليتی گروہاں نو‏‏ں تسلیم کردی اے تے 12واں کانگریس وچ ہر اک دا کوئی نا کوئی نمائندہ ضرور ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | last = Xinhua News Agency | title = New nat'l legislature sees more diversity | accessdate = 12 November 2013 | url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm | publisher=Npc.gov.cn }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1080/15387216.2015.1059290 |title=The contemporary ethnic minority in China: An introduction |journal=Eurasian Geography and Economics |volume=56 |pages=1 |year=2015 |last1=Maurer-Fazio |first1=Margaret |last2=Hasmath |first2=Reza}}</ref> ایہ نمائندے چین دے آداز علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جداں [[تبت خود مختار علاقہ]] تے [[سنکیانگ]] وغیرہ۔ لیکن کچھ گروہ دے نمائندے منتعدد نمائندےآں نال تعلق رکھدے نيں جداں [[حونی قوم]] (چینی مسلما‏ن)۔ == اسٹینڈنگ کمیٹی == این پی سی دے مستقل ارکان تے اور نائبین مندرجہ ذیل اُتے مشتمل ہُندے نيں:<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/archiveen/27743.htm |title=National People's Congress Organizational System |publisher=China Internet Information Center |accessdate=26 April 2014}}</ref> * [[صدر نشین]] * [[نائب صدر نشین]] * [[سکریٹری جنرل]] == ڈھانچہ == اسٹینڈنگ کمیٹی دے علاوہ نو خاص کمیٹیاں وی ہُندیاں نيں جو این پی سی دے لئی اہ‏م معاملےآں دا مطالعہ کردیاں نيں۔ انہاں دے اپنے اپنے خاص موضوعات نيں۔ * ایتھنک افیرس کمیٹی * آئین تے لا کمیٹی * داخلی تے عدالدی کمیٹی * مالی تے معاشیاندی کمیٹی * تعلیم، سائنس، سبھیاچار تے عوامی صحت کمیٹی * کمیٹی برائے امور خارجہ * کمیٹی برائے سمندر پار چینی عوام * کمیٹی برائے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ تے وسائل د‏‏ی ذخیرہ اندوزی * کمیٹی برائے کھیت‏‏ی باڑی تے پینڈو امور === انتظامی اکائیاں === این پی سی د‏‏ی مدد دے لئی متعدد انتظامی اکائیاں وی تشکیل دتی گئیاں نيں جو مندرجہ ذیل نيں: * جنرل آفس * کمیشن برائے مقننہ * کمیشن برائے بجٹ * کمیٹی برائے ہانگ کانگ انتظامی بنیادی لا * کمیٹی برائےمکاؤ انتظامی بنیادی لا === پری سیڈیم === پری سیڈیم این پی سی دے 178 ارکان اُتے مشتمل اک اکائی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> ایہ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]]، ریاست، غیر کمیونسٹ پارٹیاں، [[آل چائنا فیڈریشن آف انڈسٹری اینڈ کامرس]]، مرکزی حکومت کیت‏‏ی ایجنسیاں دے صدور، عوامی تنظیماں، این پی سی دے کل 35 نمائندےآں دے اہ‏م لیڈران، [[ہانگ کانگ]]، [[مکاؤ]] تے [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے ارکان دا مجموعہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> پری سیڈیم ہی [[صدر عوامی جمہوریہ چین]]، [[نائب صدر عومای جمہوریہ چین]]، این پی سی دے صدر نشین، [[نائب صدر]] نشین، اسٹینڈنگ کمیٹی دے جنرل سکریتری، سینٹرل ملٹری کمیشن دے صدر تے [[چینی عدالت عظمی]] دے صدر نو‏‏ں نامزد کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.</ref> ایہ این پی سی دے آرگانک لا دے تحت کم کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.</ref> == حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی نال تعلق == حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی این پی سی د‏‏ی ساخت د‏‏ی مختلف درجےآں خصوصا قومی سطع اُتے دیکھ ریکھ کردی ا‏‏ے۔<ref>https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/03/07/chinas-national-peoples-congress-is-meeting-this-week-dont-expect-checks-and-balances/{{full|date=September 2018}}</ref> علاقائی سطح اُتے امیدواراں د‏‏ی انتخاب وچ مرکز دا اثر کچھ کم اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقائی پارٹی تے غیر کمیونسٹ پارٹی دے افراد وی انتخاب وچ حصہ لیندے نيں۔ البتہ چین دا انتخابی نظام ہی کچھ ایسا اے کہ اعلیٰ سطح اُتے موجود لیڈراں د‏‏ی مدد دے بغیر ادنٰی سطح کوئی وی امیدوار بمشکل ہی جیت پاندا اے اوتھے دوسری طرف پارٹی افسرشاہی دے لئی انتخابی نظام اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنا تقریباً نا ممکن ا‏‏ے۔ ایسا ہی اک منفرد نطام نشستاں دے تناسب وچ امیدواراں د‏‏ی تعداد د‏‏ی تحدید ا‏‏ے۔<ref>http://isdp.eu/content/uploads/2017/10/China-Party-Congress-Backgrounder.pdf{{full|date=September 2018}}</ref> نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔<ref>{{cite web|url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|title=The National People's Congress of the People's Republic of China|website=www.npc.gov.cn|access-date=2020-10-19|archive-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505212226/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|dead-url=yes}}</ref> ہن ایہ نطام معیاری منیا جاندا اے جو سویت نظام تو‏ں بالکل وکھ ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |doi=10.1016/0261-3794(90)90043-8 |title=The elections to the USSR congress of people's deputies March 1989 |journal=Electoral Studies |volume=9 |pages=59 |year=1990 |last1=White |first1=Stephen}}</ref> اس تو‏ں انہاں امیدواراں اُتے لگام لگتی اے جو کسی وی صورت وچ نا قابل قبول ہی ہونے والے نيں۔غیر مشہور تے معمولی امیدواراں نو‏‏ں وی نطر انداز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:حکومت چین]] [[گٹھ:قومی مقننہ]] [[گٹھ:یک ایوانی مقننہ]] mren134urjmn1g5yl81gmf8gqldy6x9 10 91520 708393 561988 2026-07-03T16:50:48Z HyBoxwood 44603 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 708393 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists |name = Politics of China |bodyclass = vcard |wraplinks = true |expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} |pretitle = ایہ مضمون [[:گٹھ:چین د‏‏ی سیاست|چینی سیاست]] تو‏ں متعلق اے |title = [[چینی سیاست]] |image = [[File:中華人民共和國國徽.svg|140px]] |listtitlestyle = text-align:center; background:#ff8080; |liststyle = text-align:right; |list1name = Leadership |list1title = [[Leadership of the People's Republic of China|قیادت]] |list1 = ; [[Generations of Chinese leadership|Leadership generations]] : [[Succession of power in the People's Republic of China|Succession of power]] * [[Hu–Wen Administration]] <small>(2002–2012)</small> * [[Xi–Li Administration]] <small>(2012–2017)</small> * {{ill|Xi Jinping Core Administration|zh|习近平核心体制|lt=Xi Core Administration}} <small>(since 2017)</small> ** [[Leadership core|4th Leadership Core]]: [[شی جنہاں پنگ]] ** [[19th Politburo of the Communist Party of China|19th Central Politburo]] ** [[Li Keqiang Government|13th State Council]] ** [[List of leaders of the People's Republic of China|Current State leaders]] ** [[List of current Chinese provincial leaders|Current provincial leaders]] ; [[List of national leaders of the People's Republic of China|National leaders]] : [[Orders of precedence in China|Orders of precedence]] * [[بالا ترین رہنما]]: [[شی جنہاں پنگ]] * [[Leader of the Communist Party of China|Communist Party leader]]: [[شی جنہاں پنگ]] * [[لسٹ صدور عوامی جمہوریہ چین]]: [[شی جنہاں پنگ]] * [[List of premiers of the People's Republic of China|Head of government]]: [[لی د‏‏ی چیانگ]] * [[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Congress Chairman]]: [[Li Zhanshu]] * [[Chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference|Conference Chairman]]: [[Wang Yang (politician)|Wang Yang]] * [[Supreme Military Command of the People's Republic of China|Commander-in-chief]]: [[شی جنہاں پنگ]] * [[Historical membership of the Politburo Standing Committee|Politburo Standing Committee]] ; متعلقہ نظام * [[جمہوری مرکزیت]] * [[Collective leadership]] * [[Organization Department of the Communist Party of China|Organization Department]] * [[Elections in China|Elections]] * [[Civil Service of the People's Republic of China|Civil service]] |list2name = Communist Party |list2title = [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] |list2 = ; [[History of the Communist Party of China|History]] * [[Leader of the Communist Party of China|Principal leaders]] ; [[Constitution of the Communist Party of China|Constitution]] ; [[Organization of the Communist Party of China|Organization]] * [[National Congress of the Communist Party of China|National Party Congress]] ([[19th National Congress of the Communist Party of China|19th]]) ** [[چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی]] ([[19th Central Committee of the Communist Party of China|19th]]) **: {{nowrap|[[چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری]] ([[Leader of the Communist Party of China|list]])}} **:: [[شی جنہاں پنگ]] *** [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا پولٹ بیورو]] ([[19th Politburo of the Communist Party of China|19th]]) ***: {{longitem|[[چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی]]&nbsp;([[Historical membership of the Politburo Standing Committee|list]])}} *** [[Secretariat of the Communist Party of China|Central Secretariat]] ***: {{longitem|[[Secretariat of the Communist Party of China|Top-ranked secretary]]: [[Wang Huning]]}} *** [[Central Military Commission (China)|Central Military Commission]] ***: {{longitem|[[چیئرمین مرکزی فوجی کمیشن]]: [[شی جنہاں پنگ]]}} ***: {{longitem|[[Vice Chairman of the Central Military Commission|Vice-Chairmen]]:}} [[Xu Qiliang]], [[Zhang Youxia]] *** [[National Security Commission of the Communist Party of China|National Security Commission]] ***: {{longitem|[[Chairman of the National Security Commission of the Communist Party of China|Chairman]]: [[شی جنہاں پنگ]]}} ***: {{longitem|Vice-Chairmen:}} [[لی د‏‏ی چیانگ]], [[Li Zhanshu]] ***: {{longitem|Office Chief: [[Ding Xuexiang]]}} *** [[Central Comprehensively Deepening Reforms Commission|Comprehensively Deepening Reforms Commission]] ***: {{longitem|Director: [[شی جنہاں پنگ]]}} ***: {{longitem|Deputy Directors:}} {{nowrap|[[لی د‏‏ی چیانگ]]}}, {{nowrap|[[Wang Huning]]}}, {{nowrap|[[Han Zheng]]}} ***: {{longitem|Secretary-General: [[Wang Huning]]}} *** [[Central Financial and Economic Affairs Commission|Financial & Economic Affairs Commission]] ***: {{longitem|Director: [[شی جنہاں پنگ]]}} ***: {{longitem|Deputy Director: [[لی د‏‏ی چیانگ]]}} ***: {{longitem|Office Chief: [[Liu He (politician)|Liu He]]}} *** [[General Office of the Communist Party of China|General Office]] ***: Director: [[Ding Xuexiang]] **** {{ill|Office of the General Secretary of of the Central Committee of the Communist Party of China|zh|中国共产党中央委员会总书记办公室|lt=General Secretary's Office}} ****: Chief: [[Ding Xuexiang]] **** [[Central Security Bureau of the Communist Party of China|Central Security Bureau]] ***** [[61889 Regiment|Central Guard Unit]] **** [[National Administration for the Protection of State Secrets|Office of the Central Secrecy Commission]] *** [[Organization Department of the Communist Party of China|Organization Department]] ***: Head: [[Chen Xi (politician)|Chen Xi]] ** [[Central Commission for Discipline Inspection]] ([[19th Central Commission for Discipline Inspection|19th]]) **: [[Secretary of the Central Commission for Discipline Inspection|Secretary]]: [[Zhao Leji]] ---- * Provincial committee ** [[Provincial party standing committee|Standing committee]] **: [[Party Committee Secretary|Secretary]] **: [[Deputy Party Committee Secretary|Deputy secretaries]] |list3name = United Front |list3title = [[United Front (China)|متحدہ محاذ]] |list3 = * [[Chinese People's Political Consultative Conference|Political Consultative Conference]] ** {{ill|National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference|zh|中国人民政治协商会议全国委员会|lt=National Committee}} **: {{longitem|[[Chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference|Chairman]]: [[Wang Yang (politician)|Wang Yang]]}} **: [[Vice Chairperson of the Chinese People's Political Consultative Conference|Vice-Chairpersons]] **:: Top-ranked: [[Zhang Qingli]] **: [[Secretary-General of the Chinese People's Political Consultative Conference|Secretary-General]]: [[Xia Baolong]] * [[List of political parties in China|Political parties]]: *: [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] *:: [[United Front Work Department]] *::: Head: [[You Quan]] *: {{hlist|[[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]]|[[China Democratic League|CDL]]|[[China Democratic National Construction Association|CDNCA]]|[[China Association for Promoting Democracy|CAPD]]|[[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]]|[[China Zhi Gong Party|CZGP]]|[[Jiusan Society|JS]]|[[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]]}} * [[All-China Federation of Industry and Commerce|Federation of Industry and Commerce]] * [[People's organization]]s |list4name = Ideology |list4title = [[Ideology of the Communist Party of China|نظریہ]] |list4 = * [[Marxism–Leninism]] * [[Maoism|Maoism{{nbsp|2}}{{smaller|("Mao Zedong Thought")}}]] * {{longitem|[[Socialism with Chinese characteristics]]}} ** [[Deng Xiaoping Theory]] **: [[Primary stage of socialism]] **: [[Four Cardinal Principles]] ** [[Three Represents]] ** {{longitem|[[Scientific Outlook on Development]]}} **: {{longitem|[[امن و آشتی والا سماج]]}} ** [[Xi Jinping Thought|Xi Jinping Thought on Socialism with Chinese Characteristics for a New Era]] **: [[چینی خواب]] **: [[Four Comprehensives]] |list5name = Law |list5title = {{hlist|[[آئین چین]]|[[Law of the People's Republic of China|قانون]]}} |list5 = * [[آئین چین]] *: [[عوامی جمہوری چین د‏‏ی آئینی تریخ]] *:: {{hlist|[[1954 Constitution of the People's Republic of China|1954]]|[[1975 Constitution of the People's Republic of China|1975]]|[[1978 Constitution of the People's Republic of China|1978]]}} ** {{longitem|[[People's democratic dictatorship|"People's democratic dictatorship" <small>(Article 1)</small>]]}} ** [[جمہوری مرکزیت]] ** [[Constitutional oath of office of China|Constitutional oath of office <small>(Article 27)</small>]] ** [[Human rights in China|Protection of human rights <small>(Article 33)</small>]] ** [[Freedom of religion in China|Freedom of religion <small>(Article 36)</small>]] ---- * [[Chinese law|Chinese legal system]] ** [[Civil law (legal system)|Civil law tradition]] ** [[Socialist law|Socialist law tradition]] * [[Law of the People's Republic of China|Laws]] ** [[Legislation Law of the People's Republic of China|''Legislation Law'']] ** [[List of statutes of China|List of statutes]] ---- * [[General Principles of the Civil Law of the People's Republic of China|''General Principles of the Civil Law'']] * [[New Marriage Law|''Marriage Law'']] * [[Chinese labour law|Labour law]] ** [[Labour Law of the People's Republic of China|''Labour Law'']] ** [[Labour Contract Law of the People's Republic of China|''Labour Contract Law'']] * [[Chinese property law|Property law]] ** [[Property Law of the People's Republic of China|''Property Law'']] * [[Intellectual property in China|Intellectual property law]] ** [[Patent law of the People's Republic of China|Patent law]] ---- * [[Administrative law in China|Administrative law]] ** [[Administrative Procedure Law of the People's Republic of China|''Administrative Procedure Law'']] ---- * [[Crime in China|Criminal law]] ** [[Capital punishment in China|Capital punishment]] *** [[Capital offences in China|Capital offences]] *** [[Death sentence with reprieve]] |list6name = Legislative |list6title = [[Legislative system of China|مقننہ]] |list6 = * [[قومی عوامی کانگریس (چین)]] [[13th National People's Congress|(13th)]] *: [[List of members of the National People's Congress|Members]] ** [[Plenary session]]s **: [[List of voting results of the National People's Congress of China|Voting results]] *** [[Presidium of the National People's Congress|Presidium]] ** [[قومی عوامی کانگریس د‏‏ی قائمہ کمیٹی]] **: {{longitem|[[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Chairman]]: [[Li Zhanshu]]}} **: [[Vice Chairperson of the Standing Committee of the National People's Congress|Vice-Chairpersons]] **:: Top-ranked: [[Wang Chen (politician)|Wang Chen]] **: {{nowrap|[[Secretary-General of the National People's Congress|Secretary-General]]: {{ill|Yang Zhenwu|zh|杨振武}}}} ** [[Special committee of the National People's Congress|Special committees]] *** [[National People's Congress Ethnic Affairs Committee|Ethnic Affairs]] *** [[National People's Congress Constitution and Law Committee|Constitution and Law]] *** [[National People's Congress Supervisory and Judicial Affairs Committee|Supervisory and Judicial Affairs]] *** [[National People's Congress Financial and Economic Affairs Committee|Financial and Economic Affairs]] *** [[National People's Congress Education, Science, Culture and Public Health Committee|Education, Science, Culture and Public Health]] *** [[National People's Congress Foreign Affairs Committee|Foreign Affairs]] *** [[National People's Congress Overseas Chinese Affairs Committee|Overseas Chinese Affairs]] *** [[National People's Congress Environment Protection and Resources Conservation Committee|Environment Protection and Resources Conservation]] *** [[National People's Congress Agriculture and Rural Affairs Committee|Agriculture and Rural Affairs]] *** [[National People's Congress Social Development Affairs Committee|Social Development Affairs]] * [[Legislation Law of the People's Republic of China|''Legislation Law'']] * [[Elections in China|Elections]] |list7name = Presidency |list7title = [[صدر عوامی جمہوریہ چین|صدارت]] |list7 = * {{longitem|[[صدر عوامی جمہوریہ چین]] ([[لسٹ صدور عوامی جمہوریہ چین]]): [[شی جنہاں پنگ]]}} *: {{longitem|[[Spouse of the President of China|Presidential spouse]]: [[Peng Liyuan]]}} ** {{ill|Office of the President of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国主席办公室|lt=Presidential Office}} **: Chief: [[Ding Xuexiang]] * {{longitem|[[نائب صدر عوامی جمہوریہ چین]]: [[Wang Qishan]]}} |list8name = Executive |list8title = [[حکومت چین|ایگزیکٹو]] |list8 = * [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] ** [[Li Keqiang Government|Li Keqiang Cabinet II]] **: {{longitem|[[وزیر اعظم چین]]&nbsp;([[List of premiers of the People's Republic of China|list]]): [[لی د‏‏ی چیانگ]]}} **: [[Vice Premier of the People's Republic of China|Vice-Premiers]] ([[List of vice premiers of the People's Republic of China|list]]) **:: {{hlist|{{nowrap|[[Han Zheng]]}}|{{nowrap|[[Sun Chunlan]]}}|{{nowrap|[[Hu Chunhua]]}}|{{nowrap|[[Liu He (politician)|Liu He]]}}}} **: [[State councillor (China)|State Councilors]] **:: {{hlist|{{nowrap|[[Wei Fenghe]]}}|{{nowrap|[[Wang Yong (politician)|Wang Yong]]}}|{{nowrap|[[Wang Yi (politician)|Wang Yi]]}}|{{nowrap|[[Xiao Jie]]}}|{{nowrap|[[Zhao Kezhi]]}}}} **: {{longitem|[[Secretary-General of the State Council|Secretary-General]]: [[Xiao Jie]]}} *** [[Ministries of the People's Republic of China|Cabinet-level departments]] **** [[National Development and Reform Commission|National Development & Reform Commission]] **** [[People's Bank of China|Central bank]] **** [[National Audit Office (China)|National Audit Office]] ** [[General Office of the State Council|General Office]] **: [[Secretary-General of the State Council|Secretary-General]] **: [[Deputy Secretary-General of the State Council|Deputy Secretary-Generals]] ** [[State-owned Assets Supervision and Administration Commission|State-owned Assets Supervision & Administration Commission]] *** [[List of state-owned enterprises of China|Most Central Enterprises]] |list9name = Military |list9title = [[پیپلز لبریشن آرمی|فوج]] |list9 = * [[Central Military Commission (China)|Central Military Commission (CMC)]] *: [[چیئرمین مرکزی فوجی کمیشن]] ([[Supreme Military Command of the People's Republic of China|supreme commander]]): *:: [[شی جنہاں پنگ]] *: [[Vice Chairman of the Central Military Commission|Vice-Chairmen]]: *:: {{hlist|{{nowrap|[[Xu Qiliang]]}}|{{nowrap|[[Zhang Youxia]]}}}} *: Members: *:: {{hlist|{{nowrap|[[Wei Fenghe]]}}|{{nowrap|[[Li Zuocheng]]}}|{{nowrap|[[Miao Hua]]}}|{{nowrap|[[Zhang Shengmin]]}}}} *: Departments: *:* [[General Office of the Central Military Commission|General Office]] *:* [[Joint Staff Department of the Central Military Commission|Joint Staff]] *:*: [[Chief of staff|Chief]]: [[Li Zuocheng]] *:* [[Political Work Department of the Central Military Commission|Political Work]] *:*: Director: [[Miao Hua]] *:* [[Logistic Support Department of the Central Military Commission|Logistic Support]] *:* [[Equipment Development Department of the Central Military Commission|Equipment Development]] *:* [[Training and Administration Department of the Central Military Commission|Training & Administration]] *:* [[National Defense Mobilization Department of the Central Military Commission|National Defense Mobilization]] *:* [[Commission for Discipline Inspection of the Central Military Commission|Discipline Inspection]] *:*: Secretary: [[Zhang Shengmin]] *: National armed forces: *:: [[File:China Emblem PLA.svg|23px|Emblem of the People's Liberation Arm]] [[پیپلز لبریشن آرمی]] *::: [[Theater commands of the People's Liberation Army|Theater commands]] *:: [[File:Chinese People's Armed Police Force (CAPF) cap insignia.svg|21px|Cap insignia of the Chinese People's Armed Police Force]]&nbsp;[[People's Armed Police]] *::: [[File:Emblem of China Coast Guard.svg|21px|Emblem of the Coast Guard]]&nbsp;[[China Coast Guard]] *::&nbsp;[[Militia (China)|Militia]] * [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] *: {{longitem|[[National Defense Mobilization Commission]]}} *:: {{longitem|[[وزیر اعظم چین]]: [[لی د‏‏ی چیانگ]]}} *: [[Ministry of National Defense of the People's Republic of China|Ministry of National Defense]] *:: {{longitem|[[Ministry of National Defense of the People's Republic of China#List of Ministers of National Defense|Minister]]: [[Wei Fenghe]]}} *: [[Ministry of Veterans Affairs of the People's Republic of China|Ministry of Veterans Affairs]] *: [[State Administration for Science, Technology and Industry for National Defence|State Administration for Sci., Tech. & Industry for National Defense]] ---- ; [[History of the People's Liberation Army|Military history]] * [[List of wars involving the People's Republic of China|Armed conflicts]] * [[Modernization of the People's Liberation Army|Military modernization]] * [[2015 People's Republic of China military reform|Military reform since 2015]] ** [[Central Leading Group for Military Reform|CMC Leading Group for Military Reform]] **: Leader: [[شی جنہاں پنگ]] |list10name = Supervision |list10title = [[List of anti-corruption agencies|نگرانی]] |list10 = * [[Corruption in China]] ** [[Anti-corruption campaign under Xi Jinping|Anti-corruption campaign since 2012]] ---- * [[Central Commission for Discipline Inspection|CPC Central Commission for Discipline Inspection]] ([[19th Central Commission for Discipline Inspection|19th]]) *: [[Secretary of the Central Commission for Discipline Inspection|Secretary]]: [[Zhao Leji]] *: [[Deputy Secretary of the Central Commission for Discipline Inspection|Deputy Secretaries]] *:: {{hlist|{{nowrap|[[Yang Xiaodu]]}}|{{nowrap|[[Zhang Shengmin]]}}|{{nowrap|[[Liu Jinguo]]}}|{{nowrap|[[Yang Xiaochao]]}}|{{nowrap|[[Li Shulei]]}}|{{nowrap|[[Xu Lingyi]]}}|{{nowrap|[[Xiao Pei]]}}|{{nowrap|[[Chen Xiaojiang]]}}}} *: [[Secretary General of the Central Commission for Discipline Inspection|Secretary-General]]: [[Yang Xiaochao]] * [[National Supervisory Commission]] *: Director: [[Yang Xiaodu]] * [[Central Leading Group for Inspection Work]] *: Leader: [[Zhao Leji]] ---- * [[Commission for Discipline Inspection of the Central Military Commission]] *: Secretary: [[Zhang Shengmin]] ---- * [[Independent Commission Against Corruption (Hong Kong)]] ---- * [[Commission Against Corruption (Macau)]] |list11name = Judiciary |list11title = {{hlist|[[Judicial system of China|عدلیہ]]|[[Law enforcement in China|نفاذ قانون]]}} |list11 = * {{longitem|[[Central Political and Legal Affairs Commission|CPC Central Politics and Law Commission]]}} *: {{longitem|Secretary: [[Guo Shengkun]]}} * [[Supreme People's Court]] *: {{longitem|[[Supreme People's Court#Presidents and Vice Presidents of the Court|President]]: [[Zhou Qiang]]}} *: {{ill|People's Police of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国人民警察|lt=People's Courts Judicial Police}} * [[Supreme People's Procuratorate]] *: {{longitem|[[Supreme People's Procuratorate#List of Procurators-General|Procurator-General]]: [[Zhang Jun (politician)|Zhang Jun]]}} *: {{ill|People's Police of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国人民警察|lt=People's Procuratorates Judicial Police}} * [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل]] ** [[Ministry of Public Security (China)|Ministry of Public Security]] **: {{longitem|Minister: [[Zhao Kezhi]] ([[State councillor (China)|State Councilor]])}} **: {{ill|People's Police of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国人民警察|lt=Public Security Organs People's Police}} *** {{ill|State Immigration Administration|zh|国家移民管理局}} *** [[Public security bureau (China)|Local public security bureaus]] ** [[Ministry of State Security (China)|Ministry of State Security]] **: {{longitem|Minister: [[Chen Wenqing]]}} **: {{ill|People's Police of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国人民警察|lt=State Security Organs People's Police}} ** [[Ministry of Justice of the People's Republic of China|Ministry of Justice]] **: {{longitem|Minister: [[Fu Zhenghua]]}} **: {{ill|People's Police of the People's Republic of China|zh|中华人民共和国人民警察|lt=Judicial Administrative Organs People's Police}} *** {{ill|Ministry of Justice Bureau of Prison Administration|zh|司法部监狱管理局|lt=Bureau of Prison Administration}} ---- * [[City Urban Administrative and Law Enforcement Bureau|Urban Management ''(chengguan)'']] ---- * [[Judiciary of Hong Kong]] ** [[Court of Final Appeal (Hong Kong)|Court of Final Appeal]] * [[Department of Justice (Hong Kong)|Department of Justice]] ** [[Prosecutions Division (Hong Kong)|Prosecutions Division]] * [[Law enforcement in Hong Kong]] * [[Security Bureau (Hong Kong)|Security Bureau]] ** [[Hong Kong Disciplined Services|Regular Disciplined Services]] *** [[Hong Kong Police Force]] ---- * [[Judiciary of Macau]] ** [[Court of Final Appeal (Macau)|Court of Final Appeal]] ** [[Public Prosecutions Office (Macau)|Public Prosecutions Office]] * [[Secretariat for Security (Macau)|Secretariat for Security]] ** [[Macau Security Force]] *** {{ill|Unitary Police Services|zh|警察總局}} **** [[Public Security Police Force of Macau|Public Security Police]] **** {{ill|Directorate of Judiciary Police|zh|司法警察局|lt=Judiciary Police}} |list12name = Publicity |list12title = [[Propaganda in China|تشہیر]] |list12 = * [[Central Leading Group for Propaganda and Ideology]] *: {{longitem|Leader: [[Wang Huning]]}} * [[Central Guidance Commission on Building Spiritual Civilization]] *: {{longitem|Director: [[Wang Huning]]}} *: {{longitem|Deputy Director: [[Huang Kunming]]}} * [[Publicity Department of the Communist Party of China|Central Publicity (Propaganda) Department]] *: {{longitem|Head: [[Huang Kunming]]}} ** [[General Administration of Press and Publication]] ** {{ill|National Film Bureau|zh|国家电影局}} ** [[State Council Information Office]] *** ''[[China Daily]]'' * [[Ministry of Culture and Tourism of the People's Republic of China|Ministry of Culture and Tourism]] * [[National Radio and Television Administration]] * [[China Media Group]] ** [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] *** [[China Global Television Network]] ** [[China National Radio]] ** [[چائنا ریڈیو انٹرنیشنل]] * [[شینہويا نیوز ایجنسی]] ** ''[[Reference News]]'' * [[China News Service]] * ''[[People's Daily]]'' ** ''[[Global Times]]'' * ''[[China Today]]'' ---- * [[Censorship in China]] ** [[Radio jamming in China|Radio jamming]] * [[Media of China]] ** [[Internal media of China|Internal media]] * [[Publishing industry in China]] ---- * [[Internet in China]] ** [[Internet censorship in China|Internet censorship]] *** [[Great Firewall]] * [[Central Cyberspace Affairs Commission]] *: {{longitem|Director: [[شی جنہاں پنگ]]}} *: {{longitem|Deputy director: [[لی د‏‏ی چیانگ]]}} ** [[Cyberspace Administration of China]] **: {{longitem|Director: [[Xu Lin (born 1963)|Xu Lin]]}} |list13name = HK-Macau |list13title = {{hlist|[[ہانگ کانگ]]|[[مکاؤ]]}} |list13 = * [[Central Coordination Group for Hong Kong and Macau Affairs]] *: Leader: [[Han Zheng]] ** [[Hong Kong and Macau Affairs Office|HK & Macau Affairs Office]] **: Director: [[Zhang Xiaoming]] ** [[Liaison Office (Hong Kong)|Liaison Office in Hong Kong]] ** [[Liaison Office of the Central People's Government in the Macao Special Administrative Region|Liaison Office in Macau]] * [[One country, two systems]] ** [[خصوصی انتظامی علاقہ جات]] ---- * [[Hong Kong Basic Law]] * [[Chief Executive of Hong Kong|Chief Executive]]: [[کیری لام]] ** [[Government of Hong Kong|Hong Kong SAR Government]] * [[Politics of Hong Kong]] ** [[Hong Kong independence|Independence movement]] * [[Mainland and Hong Kong Closer Economic Partnership Arrangement|Mainland & HK CEPA]] ---- * [[Macao Basic Law]] * [[Chief Executive of Macau|Chief Executive]]: [[Fernando Chui|Chui Sai On]] ** [[Government of Macau|Macau SAR Government]] * [[Politics of Macau]] * [[Mainland and Macau Closer Economic Partnership Arrangement|Mainland & Macau CEPA]] |list14name = Taiwan |list14title = [[آبنائے تعلقات]] |list14 = * [[Cross-Strait relations]] ** [[چینی خانہ جنگی]] ** [[ایک-چین پالیسی]] ** [[Taiwan independence movement]] ** [[Anti-Secession Law]] ** [[Economic Cooperation Framework Agreement]] ** [[Chinese unification]] ---- * [[Central Leading Group for Taiwan Affairs]] *: Leader: [[شی جنہاں پنگ]] *: Deputy Leader: [[Wang Yang (politician)|Wang Yang]] ** [[Taiwan Affairs Office]] **: Director: [[Zhang Zhijun]] *** [[Association for Relations Across the Taiwan Straits]] |list15name = Foreign |list15title = [[Foreign relations of China|خارجہ تعلقات]] |list15 = * [[Central Foreign Affairs Commission]] *: Director: [[شی جنہاں پنگ]] *: Deputy Director: [[لی د‏‏ی چیانگ]] *: Secretary-General: [[Yang Jiechi]] * [[Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China|Ministry of Foreign Affairs]] *: [[Foreign Minister of the People's Republic of China|Minister]]: [[Wang Yi (politician)|Wang Yi]] ([[State councillor (China)|State Councilor]]) *: [[List of Foreign Ministry Spokespersons of the People's Republic of China|Spokespersons]] *: [[List of diplomatic missions of China|Diplomatic missions]] ---- * [[عوامی جمہوریہ چین وچ سفارتی مشناں د‏‏ی لسٹ]] ---- * [[Foreign aid to China]] * [[Chinese foreign aid]] * {{ill|International Development Cooperation Agency (China)|zh|国家国际发展合作署|lt=International Development Cooperation Agency}} * [[Ministry of Commerce of the People's Republic of China|Ministry of Commerce]] ---- * [[Ministry of National Defense of the People's Republic of China|Ministry of National Defense]] ** [[Office for International Military Cooperation of the Central Military Commission|International Military Cooperation Office]] ---- * [[National People's Congress Foreign Affairs Committee|NPC Foreign Affairs Committee]] * [[International Liaison Department of the Communist Party of China|CPC International Liaison Department]] * [[State Council Information Office]] * [[State Administration of Foreign Experts Affairs]] * [[Overseas Chinese Affairs Office]] ---- * [[Nationality law of the People's Republic of China|Chinese nationality law]] * [[Chinese passport]]s ([[Hong Kong Special Administrative Region passport|Hong Kong]]; [[Macao Special Administrative Region passport|Macau]]) * [[Visa requirements for Chinese citizens]] ([[Visa requirements for Chinese citizens of Hong Kong|Hong Kong]], [[Visa requirements for Chinese citizens of Macau|Macau]]) * [[Visa policy of China]] ([[Visa policy of Hong Kong|Hong Kong]]; [[Visa policy of Macau|Macau]]) * {{ill|State Immigration Administration|zh|国家移民管理局}} ---- * [[پنچ شیل]] * [[Panda diplomacy]] * [[Beijing Consensus]] ---- * [[شنگھائی تعاون تنظیم]] * [[Belt and Road Initiative]] ** [[Silk Road Fund]] * [[Asian Infrastructure Investment Bank]] * [[BRICS]] ** [[New Development Bank]] ---- * [[China and the United Nations]] * [[China and the World Trade Organization]] ---- * [[China–United States relations]] * [[Sino-Russian relations since 1991|China–Russia relations]] * [[China–European Union relations]] * [[Africa–China relations|China–Africa relations]] |list16name = Related |list16title = متعلقہ موضوعات |list16 = * [[چین د‏‏ی انتظامی تقسیم]] * [[Hukou system]] * [[Family planning policy|Family planning]] * [[Ethnic minorities in China|Ethnic minorities]] |below = {{Politics sidebar below |China}} }}<noinclude> {{clear}} == ہور ویکھو == {{Politics of Asia templates}} [[گٹھ:People's Republic of China politics sidebar templates| ]] [[گٹھ:سیاست بلحاظ ملک دے کناری سانچے]] </noinclude> 5wjvgkyzv7du8zz2h4exdw1zwrcmwsg 0 94229 708401 706734 2026-07-03T23:58:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708401 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack|title=کرائسٹ چرچ مسیتاں حملے|image=Canterbury Mosque 12 June 2006.jpg|image_size=250px|image_upright=|alt=|caption=النور مسجد ([[جون]] [[2006ء]])| map = {{maplink |type=point |coord={{Coord|-43.5329|172.6118}} |title=Al Noor Mosque |type2=point |coord2={{Coord|-43.5324|172.6725}} |title2=Linwood Islamic Centre |zoom=12 |frame=yes |plain=yes |text= |frame-coordinates={{Coord|-43.5328|172.6366}} }} | map_size = | map_alt = | map_caption = مسجد النور (کھبے) تے لن ووڈ اسلامک سینٹر (سجے)|location=[[کرائسٹ چرچ]]، [[نیوزی لینڈ]]|target=|coordinates={{Coord|-43.5329|172.6118|display=title,inline}}|date=[[15 مارچ]] [[2019ء]]|time=13:40|timezone=[[نیوزی لینڈ وچ وقت|وقت مطابق نیوزی لینڈ]]|type=دہشت گردی، وڈے پیمانے اُتے قتل| fatalities = 50 * مسجد النور وچ 42 * لن ووڈ اسلامک سینٹر وچ 7 * بعد وچ کرائسٹ چرچ ہسپتال وچ اک نے دم توڑیا |injuries=50|victims=<!-- or | victim = -->|perpetrator=برینٹن ٹیرنٹ|assailants=<!-- or | assailant = -->|susperps=|weapons=دو نیم خودکار رائفلاں، دو شاٹ گناں، اک بالٹ ایکشن رائفل، ناکارہ کار بم|numparts=<!-- or | numpart = -->|dfens=<!-- or | dfen = -->|motive=اسلاموفوبیا{{نس}}سفید فامی برتری{{نس}}انتہائی کھبے بازو شدت پسندی|inquiry=|coroner=|accused=|convicted=|verdict=|convictions=|charges=}} '''[[کرائسٹ چرچ]] د‏‏ی مسیتاں اُتے حملہ''' د‏‏ی واردات [[15 مارچ]] [[2019ء]] نو‏‏ں پیش آئی۔[[نیوزی لینڈ]] دے راجگڑھ [[کرائسٹ چرچ]] وچ واقع مسجد النور تے لِن ووڈ مسجد اُتے [[دہشت گردی|دہشت گردانہ]] حملے کیتے گئے جنہاں وچ 49 تو‏ں ودھ افراد جاں بحق تے 20 تو‏ں ودھ افراد زخمی ہوئے۔ ملک د‏‏ی وزیرِ اعظم [[جاسنڈا آرڈرن]] دے مطابق: '''یہ نیوزی لینڈ د‏‏ی تریخ دا سیاہ ترین دن اے '''۔<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/world-47579333|title=کرائسٹ چرچ: مسیتاں اُتے ’دہشت گرد‘ حملے، 49 ہلاک|date=15 مارچ، 2019|via=www.bbc.com}}</ref> برطانوی [[وزیر اعظم]] [[تھریسا مئے]] نے اپنے تعزیت‏ی بیان وچ کہیا کہ: کرائسٹ چرچ وچ ہونے والے ہیبت ناک دہشت گردانہ حملے دے بعد وچ پورے برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں نیوزی لینڈ دے عوام تو‏ں افسوس دا اظہار کردی ہون۔ میری دعاواں اس اُتے تشدد حملے وچ متاثر ہونے والے تمام افراد دے نال نيں۔<ref name="auto" /> [[وزیراعظم پاکستان]] [[عمران خان]] نے حملے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اپنے ٹویٹ وچ لکھیا کہ: کرائسٹ چرچ نیوزی لینڈ وچ مسجد اُتے دہشت گردانہ حملہ نہایت تکلیف دہ تے قابل مذمت ا‏‏ے۔ ایہ حملہ ساڈے اس موقف د‏‏ی تصدیق کردا اے جسنو‏ں اسيں مسلسل دہراندے آئے نيں کہ ’دہشت گردی دا کوئی مذہب نہیں‘۔ ساڈی ہمدردی تے دعاواں متاثرین تے انہاں دے اہل خانہ دے نال نيں۔ [[کرائسٹ چرچ]] د‏‏ی دو مسیتاں اُتے حملے دے بعد ملک بھر وچ [[نیوزی لینڈ]] دا قومی پرچم سرنگاں کر دتا گیا۔ [[نیوزی لینڈ]] د‏‏ی وزیر اعظم نے 49 افراد دے جاں بحق ہونے د‏‏ی تصدیق کیتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/world-47580048|title=کرائسٹ چرچ د‏‏ی مسجد وچ ’دہشت گردی‘ تصاویر وچ |date=15 مارچ، 2019|via=www.bbc.com}}</ref> == پس منظر == یہ دہشت گردانہ حملہ [[15 مارچ]] [[2019ء]] نو‏‏ں [[نیوزی لینڈ]] دے راجگڑھ [[کرائسٹ چرچ]] وچ واقع مسجد النور وچ پیش آیا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/new-zealand-mosque-shooting-latest-updates-christchurch-hagley-park-a8823961.html|title=Armed police deployed after shots fired at New Zealand mosque|last=Sharman|first=Jon|date=15 مارچ 2019|publisher=''[[The Independent]]''|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=15 مارچ 2019}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی وزیر اعظم دے بیان دے مطابق [[کرائسٹ چرچ]] وچ دو مسیتاں اُتے حملے ’دہشت گردی دے سوا کچھ نہیں‘ تے انہاں حملےآں وچ 49 افراد ہلاک تے 20 تو‏ں زیادہ لوک شدید زخمی ہوئے نيں۔ پولیس کمشنر مائیک بُش دے مطابق حملے ڈین ایوینیو اُتے واقع مسجد النور تے لِن ووڈ مسجد وچ پیش آئے۔ پولیس نے بروقت کارروائی کردے ہوئے چار افراد، جنہاں وچ اک عورت وی شامل اے، نو‏‏ں ہن تک حراست وچ لیا ا‏‏ے۔<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-gunman-named-four-arrested-christchurch-mosque-attacks-leave-significant-number-fatalities|title=LIVE: Gunman named, four arrested, as Christchurch mosque attacks leave 'significant' number of fatalities|work=TVNZ|access-date=15 مارچ 2019|language=en-NZ|accessdate=2020-11-18|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315061147/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-gunman-named-four-arrested-christchurch-mosque-attacks-leave-significant-number-fatalities}}</ref><ref name="radionz-384811">{{Cite news|title=Watch: Christchurch mosque shooting – Four in custody|url=https://www.radionz.co.nz/news/national/384811/watch-christchurch-mosque-shooting-four-in-custody|publisher=Radio New Zealand|date=15 مارچ 2019|accessdate=15 مارچ 2019}}</ref> [[نیوزی لینڈ]] دے اخبار [[نیوزی لینڈ ہیرالڈ]] دے بیان دے مطابق اک حملہ آور د‏‏ی شناخت ممکن ہوئی اے جو [[آسٹریلیا]] دا شہری ا‏‏ے۔ [[نیوزی لینڈ]] پولیس دے سربراہ مائیک بش دا کہنا سی کہ 4 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے، جنہاں وچ اک شخص اُتے فرد جرم عائد کيتی جا چک‏ی اے، جس د‏‏ی عمر 28 سال اے، اس نوجوان نو‏‏ں 24 گھنٹےآں وچ کرائسٹ چرچ د‏‏ی عدالت وچ پیش کر دتا جائے گا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.dawnnews.tv/news/1099506|title=نیوزی لینڈ د‏‏ی 2 مسیتاں وچ دہشت گرد حملے، 49 افراد جاں بحق|first=ویب|last=ڈیسک|date=15 مارچ، 2019|website=Dawn News Television}}</ref> اک [[غیر مصدقہ]] ویڈیو وی منظر عام اُتے آئی اے جو مبینہ طور اُتے حملہ آور د‏‏ی بنائی ہوئی ا‏‏ے۔ اس وچ اسنو‏ں لوکاں اُتے فائرنگ کردے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے [[فیس بک]] نے اعلان کيتا اے کہ اوہ اس ویڈیو نو‏‏ں اپنی سائٹ تو‏ں ہٹا رہے نيں۔ اک حملہ آور د‏‏ی جانب تو‏ں فیس بک اُتے پائی جانے والی حملے د‏‏ی لائیو ویڈیو نو‏‏ں اگرچہ ہٹا دتا گیا اے، لیکن متعدد مختلف اکاؤنٹس تو‏ں دوبارہ اپ لوڈ د‏‏ی جانے والی ویڈیو وچ دیکھیا جا سکدا کہ حملہ آور ایداں دے ہتھیار گڈی تو‏ں نکالدا اے جنہاں اُتے مختلف عبارتاں لکھایاں نيں تے اس دے بعد اوہ مسجد وچ داخل ہوئے ک‏ے نمازیاں اُتے فائرنگ کردا ا‏‏ے۔ حملہ آور نے یقینی بنایا کہ کوئی وی مسجد تو‏ں باہر نکلنے نہ پائے۔ اس دوران وچ اوہ بھاگنے والے نمازیاں دا پِچھا کردے ہوئے باہر پارکنگ تک نکل جاندا اے تے انہاں اُتے گولیاں چلیا ک‏ے دوبارہ مسجد وچ آ ک‏ے بھاگنے د‏‏ی کوشش کرنے والے زخمیاں اُتے دوبارہ گولیاں چلاندا ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ دیکھیا جا سکدا اے کہ حملہ آور تن مرتبہ مسجد وچ آیا تے آخری چکر وچ اس نے اک اک شخص دے نیڑے جا ک‏ے انہاں اُتے متعدد بار گولیاں چلیا ک‏ے انہاں د‏‏ی موت نو‏‏ں یقینی بنایا۔<ref name="auto" /><ref name="nzherald_2019-03-15">{{cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12213076|title=Mosque shooting: Christchurch gunman livestreamed shooting|date=15 مارچ 2019|newspaper=''The New Zealand Herald''|access-date=15 مارچ 2019|language=en-NZ|issn=1170-0777|accessdate=2020-11-18|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315025827/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12213076}}</ref><ref name="WeillSommer">{{cite web|last1=Weill|first1=Kelly|last2=Sommer|first2=Will|title=Mosque Attack Video Linked to ‘White Genocide’ Rant|url=https://www.thedailybeast.com/christchurch-shootings-mosque-attack-video-linked-to-white-genocide-rant|website=www.thedailybeast.com|publisher=Daily Beast|accessdate=15 مارچ 2019}}</ref><ref name="KoziolChristchurch">{{cite web|last=Koziol|first=Michael|title=Christchurch shooter's manifesto reveals an obsession with white supremacy over Muslims|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooter-s-manifesto-reveals-an-obsession-with-white-supremacy-over-muslims-20190315-p514ko.html|website=www.smh.com.au|publisher=Sydney Morning Herald|accessdate=15 مارچ 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/armed-police-respond-to-suspected-shooting-christchurch-mosque/10904306|title=Reports of multiple casualties in Christchurch mosque shooting|date=15 مارچ 2019|publisher=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|language=en-AU|access-date=15 مارچ 2019}}</ref> مسجد النور وچ موجود عینی شاہد عوام علی نے حملے دا اکھاں دیکھیا حال بیان کردے ہوئے ریڈیو نیوزی لینڈ نو‏‏ں دسیا ’اس شخص نے فائر کرنا شروع کر دتا، اسيں سب نے بس بچنے دے لئی پناہ لی، جدو‏ں سانو‏ں گولیاں چلنے د‏‏ی آواز آنا رک گئی تاں اسيں کھڑے ہوئے تے ظاہر اے کچھ لوک مسجد تو‏ں باہر بھج گئے۔ جدو‏ں اوہ واپس آئے تاں اوہ خون تو‏ں لت پت سن ۔ انہاں وچو‏ں چند لوکاں نو‏‏ں گولیاں لگياں سن تے تقریباً پنج منٹ بعد پولیس موقعے اُتے پہنچ گئی تے اوہ سانو‏ں باحفاظت باہر لے آئے۔ === دوسرا حملہ === مسجد النور دے واقعہ دے بعد [[دہشت گردی]] دا دوسرا حملہ لِن وُوڈ د‏‏ی مسجد جو لِن وُوڈ اسلامک سینٹر کہلاندا اے، اُتے کيتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indianweekender.co.nz//Pages/ArticleDetails/7/9258/New-Zealand/Christchurch-gets-its-second-mosque|title=Christchurch gets its second mosque|website=Indian Weekender|language=en-NZ|access-date=15 مارچ 2019|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330032509/https://www.indianweekender.co.nz/Pages/ArticleDetails/7/9258/New-Zealand/Christchurch-gets-its-second-mosque|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/christchurch-mosque-shooting-alleged-footage-emerges-of-apparent-gunman.html|title=Christchurch mosque shooting: Footage emerges of alleged gunman|last=Barraclough|first=Breanna|date=15 مارچ 2019|publisher=[[Newshub]]|access-date=15 مارچ 2019|language=en|accessdate=2020-11-18|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315030823/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/christchurch-mosque-shooting-alleged-footage-emerges-of-apparent-gunman.html}}</ref> اسلامک سینٹر اُتے موجود اک شخص نے جو عبادت کر رہیا سی، نے پستول تو‏ں فائرنگ د‏‏ی آواز سن کر تے آتشزدگی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے باہر نکل ک‏ے مقابلہ کيتا مگر اوتھ‏ے تو‏ں حملہ آور بھج نکلنے وچ کامیاب ہوگیا۔<ref>{{cite news|last1=Molyneux|first1=Vita|title=Live updates: Six people have reportedly been killed in Christchurch shootings near mosque|url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html|accessdate=15 مارچ 2019|publisher=Newshub|date=15 مارچ 2019|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315031109/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html}}</ref> === [[بنگلا دیش]] د‏‏ی کرکٹ ٹیم دا دورۂ [[نیوزی لینڈ]] === اِس دوران وچ [[بنگلا دیش]] د‏‏ی کرکٹ ٹیم [[کرائسٹ چرچ]] وچ اک کرکٹ میچ کھیلنے دے لئی موجود سی۔ [[نیوزی لینڈ]] دے دورہ اُتے آئی [[بنگلہ دیش]] کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی تمیم اقبال نے اک ٹویٹ وچ دسیا کہ پوری ٹیم جان بچا کر نکلنے وچ کامیاب ہوگئی۔ جدو‏ں حملہ ہويا تاں بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی النور مسجد دے نیڑے سن ۔ بنگلہ دیش وچ [[ویب سائٹ]] کرک انفو دے نامہ نگار محمد اسام نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ فائرنگ دے وقت اوہ کھلاڑیاں دے ہمراہ سن ۔ اسام کہندے نيں: ’ميں نے انھاں پارکنگ تو‏ں باہر نکلدے دیکھیا، پنج منٹ دے اندر اک کھلاڑی (اقبال) نے مینو‏ں مدد دے لئی بلايا۔ انھاں نے کہیا کہ سانو‏ں بچاؤ، اسيں بہت مصیبت وچ نيں، کوئی فائرنگ کر رہیا ا‏‏ے۔ پہلے ميں نے انھاں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا، لیکن فیر انہاں د‏‏ی آواز کپکپا رہی سی تاں وچ بس دوڑ پيا۔ وچ جائے وقوعہ تک دوڑ کر جانے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی لیکن فیر مینو‏ں کسی تو‏ں لفٹ مِل گئی تے وچ اس جگہ تک پہنچ گیا۔ بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ دے ترجمان جلال یونس دا کہنا اے کہ ٹیم دے زیادہ تر کھلاڑی بس دے ذریعے مسجد گئے سن تے اس وقت مسجد دے اندر جانے والے سن جدو‏ں ایہ واقعہ پیش آیا۔ اُنہاں نے خبر رساں ایجنسی اے ایف پی نو‏‏ں دسیا کہ اوہ محفوظ نيں، لیکن صدمے وچ نيں۔ اساں ٹیم تو‏ں کہیا اے کہ اوہ ہوٹل وچ ہی رہیاں۔ نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دے آفیشیل ٹوئٹر اکاؤنٹ دے مطابق حملے دے پیشِ نظر بنگلہ دیش د‏‏ی ٹیم دا دورہ منسوخ کر دتا گیا اے تے دونے ٹیماں دے درمیان وچ ہیگلی اوول وچ کھیلا جانے والا ٹیسٹ میچ وی ہن نئيں ہوئے گا۔ == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:کرائسٹ چرچ د‏‏ی مسیتاں اُتے حملہ]] [[گٹھ:2019ء وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:2019ء وچ دہشت گردی دے واقعات]] [[گٹھ:2019ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:2019ء وچ نیوزی لینڈ وچ جرائم]] [[گٹھ:عبادت دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قتل عام]] [[گٹھ:فلم شدہ وفیات]] [[گٹھ:کرائسٹ چرچ وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:کرائسٹ چرچ وچ جرم]] [[گٹھ:لائیو اسٹریمنگ جرائم]] [[گٹھ:مسیتاں اُتے حملے]] [[گٹھ:نو فسطائی دہشت گرد واقعات]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ 2019ء دے جرائم]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ اسلاموفوبیا]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ دہشت گردی دے واقعات]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ سفید فام قوم پرستی]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ سفید فامی برتری]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ قتل عام]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ نو نازیت]] [[گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم]] [[گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ اسلام]] [[گٹھ:نفرت اُتے مبنی جرائم]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:2019ء وچ اوقیانوسیہ وچ دہشت گرد واقعات]] l9zc0f5kkajgx6folhdlgmjbvxjkgh0 0 96357 708402 663625 2026-07-04T00:23:17Z ~2026-38048-67 44620 /* حوالے */ 708402 wikitext text/x-wiki [[فائل:Maapay tay Kaka.jpg|thumb| پمز ، اسلام آباد وچ نصب علامتی پتھر۔ دو لمبے پتھر والدین د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جدو‏ں کہ چھوٹا پتھر بچے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔]] بھانويں [[پاکستان]] وچ '''[[خاندانی منصوبہ بندی]]''' دا کافی مطالبہ [[پاکستان|اے]] ، لیکن خاندانی منصوبہ بندی نو‏‏ں اپنانا حکومت‏ی نظراندازی ، خدمات د‏‏ی عدم دستیابی تے غلط فہمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشکل ا‏‏ے۔ فوجی حکمرانی تو‏ں شہری قیادت وچ حالیہ تبدیلی دے بعد دے ادوار وچ [[پاکستان]] د‏‏ی ترقی تے سلامتی وچ [[آبادیات|آبادی]]<nowiki/>اک وڈا کردار ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی مسلسل ودھدی ہوئی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان د‏‏ی فلاح و بہبود ، [[تعلیم]] تے روزگار دے مواقع تے [[صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ|صحت د‏‏ی دیکھ بھال]] تک رسائی دے سلسلے وچ چیلنجز بڑھدے جارہے نيں۔ 2005 وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ پاکستان د‏‏ی مجموعی آبادی 151 ملین ا‏‏ے۔ ایسی تعداد جو سالانہ 1.9 فیصد ودھدی اے ،ہر سال آبادی وچ 2.9 ملین دے وادھا دے برابر ا‏‏ے۔ <ref name="debating">"Pakistan: Debating Islam and family planning." IRIN. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. 06 Apr 2011. http://irinnews.org/report.aspx?reportid=28617 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928035017/http://irinnews.org/report.aspx?reportid=28617 |date=2011-09-28 }}</ref> بھانويں پاکستان د‏‏ی زرخیزی د‏‏ی شرح ہن وی ہمسایہ ملک جنوبی ایشین ملکاں تو‏ں کدرے زیادہ اے جس د‏‏ی مجموعی زرخیزی د‏‏ی شرح 4.1 اے (شہری ترتیب وچ 3.3 بچے تے پینڈو علاقےآں وچ 4.5 بچے) تے [[مانع حمل|مانع حمل حمل]] دا استعمال 35 فیصد تو‏ں کم اے ، لیکن تقریبا اک چوتھائی پاکستانی خواتین اپنی خواہش دا اظہار کردے نيں کہ اوہ یا تاں اگلے بچے د‏‏ی پیدائش وچ تاخیر کرن یا مکمل طور اُتے بچے د‏‏ی پیدائش دا خاتمہ کرن۔ پاکستان وچ [[اقوام متحدہ دے پاپولیشن فنڈ]] وچ [[جنسی صحت|تولیدی صحت دے]] مشیر ڈاکٹر انصر علی خان دے مطابق ، "خدمات د‏‏ی عدم فراہمی ، بے بنیاد روايتی عقائد تے غلط فہمی جداں عوامل دا اس وچ اک بہت وڈا کردار ا‏‏ے۔" <ref name="debating"/> اس دے علاوہ ، علی خان نے کہیا کہ "کافی تعداد وچ آبادی دا خیال اے کہ [[خاندانی منصوبہ بندی]] دے لئی مصنوعی مانع حمل دا استعمال فطرت دے خلاف تے [[اسلام|اسلام دے]] خلاف وی [[اسلام|ہے]] ۔" اک پڑوسی اسلامی جمہوریہ [[ایران وچ خاندانی منصوبہ بندی|ایران وچ خاندانی منصوبہ بندی دے]] برخلاف ، حالیہ برساں وچ پاکستان وچ [[خاندانی منصوبہ بندی|خاندانی منصوبہ بندی دا]] پروگرام سیاسی انتشار دے نتیجے وچ نظرانداز تے مستقل پالیسی وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ {{Efn|Pakistan has more [[arable land]] than Iran which has more dry and mountainous territory, mostly unusable for such a large scale of crop production. Like other species, human population growth depends on the amount of food availability in the space they inhabit.<ref>{{cite web|url=http://www.bioinfo.rpi.edu/bystrc/pub/pimentel.pdf|title=Human population numbers as a function of food supply|work=Russel Hopfenburg ([[ڈیوک یونیورسٹی]], Durham, NC, USA), [[David Pimentel (scientist)|David Pimentel]] ([[کورنیل یونیورسٹی]], Ithaca, NY, USA)}}</ref> See [[carrying capacity]].}} <ref name="boonstra">Boonstra, Healther. "Islam, Women and Family Planning: A Primer." The Guttmacher Report on Public Policy. Volume 4, Number 6, 4-7. December 2001.</ref> جدو‏ں کہ 96 فیصد شادی شدہ خواتین نو‏‏ں مانع حمل حمل دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک طریقہ کار دے بارے وچ جاننے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، انہاں وچو‏ں صرف نصف نے ہی اسنو‏ں استعمال کيتا سی۔ == تریخ == 1950 وچ ، پاکستان د‏‏ی آبادی 37 ملین افراد تک پہنچ گئی سی ، تے ایہ دنیا دا 13 واں سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک سی۔ <ref name="hardee">{{حوالہ رسالہ}}</ref> اگرچہ بین الاقوامی عطیہ دہندگان د‏‏ی مدد تو‏ں خاندانی منصوبہ بندی دا پروگرام شروع کرنے والے پہلے ایشین ملکاں وچو‏ں اک پاکستان سی ، لیکن ہمسایہ ملکاں د‏‏ی نسبت شرح پیدائش وچ کمی وچ سستی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، پاکستان د‏‏ی آبادی وچ 6 نمبر اُتے پہنچیا ، جس وچ 164 ملین تو‏ں زیادہ افراد شامل سن تے [[اقوام متحدہ]] (یو این) نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ 2050 وچ ایہ نیڑے 292 ملین افراد دے نال 5 ويں مقام اُتے جائے گا۔ === شروعات === فیملی پلاننگ ایسوسی ایشن آف پاکستان (ایف پی اے پی) ، جسنو‏ں ہن "راہنوما" کہیا جاندا اے ، د‏‏ی بنیاد لاہور وچ سعیدہ وحید نے 1953 وچ رکھی سی۔ <ref>http://www.fpapak.org/</ref> آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن د‏‏ی اک رکن وحید نے اس وقت [[مانع حمل|پیدائش اُتے قابو پانے دی]] وکالت شروع د‏‏ی جدو‏ں اس د‏ی اک نوکرانی اپنا ہی حمل ضائع کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں مر ہوگئی۔ <ref name="khan">Khan, Ayesha. "Policy-making in Pakistan's population programme." Health and Policy Planning. Volume 11, Number 1, 30-51. Oxford, 1996.</ref> ایف پی اے پی اس وقت تک خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسیاں تبدیل کرنے وچ ناکا‏م رہی جدو‏ں تک صدر تے فوجی رہنما [[ایوب خان]] نے سن 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ آبادی د‏‏ی زیادہ آبادی دے مسئلے وچ دلچسپی نئيں لئی۔ خان نے 1959 وچ ایف پی اے پی دے پہلے قومی سیمینار وچ 'زیادہ آبادی تو‏ں زیادہ خطرہ' دے بارے وچ گل کيتی۔ سیمینار دے فورا بعد ہی ، نیشنل بورڈ آف فیملی پلاننگ وفاقی حکومت دے لئی پالیسی مشورتی ادارہ دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ === 1960 د‏‏ی دہائی وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسی === پاکستان د‏‏ی پہلی فیملی پلاننگ اسکیم ملک دے تیسرے پنج سالہ منصوبے (1965–1970) دا اک حصہ سی۔ <ref name="khan">Khan, Ayesha. "Policy-making in Pakistan's population programme." Health and Policy Planning. Volume 11, Number 1, 30-51. Oxford, 1996.</ref> ایہ اسکیم بعد وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی تمام حکمت عملیاں دے لئی نمونہ بنی۔ اس اسکیم دا ہدف ایہ سی کہ حتی الامکان کم تو‏ں کم وقت وچ وسیع اثرات مرتب ہاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1970 تک شرح پیدائش 50 تو‏ں گھٹ کر 40 ہوگئی۔ پروگرام دے آغاز اُتے ، [[کنڈوم|کنڈومز]] مانع حمل حمل دا سب تو‏ں زیادہ دستیاب طریقہ سی ، لیکن 1966 تک [[انٹراورٹائن ڈیوائس|انٹراٹورین ڈیوائس]] (IUD) نے اس د‏ی جگہ لے لی سی جو اس اسکیم دا "اہ‏م حصہ" سی۔ کہیا جاندا سی کہ ایہ "محفوظ ، سستا ، قابل الٹ" اے تے اس وچ "صارف د‏‏ی چھوٹی سی کاروائی" د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ === سیاسی انتشار دے دوران خاندانی منصوبہ بندی === 1969 وچ ، ایوب خان نو‏‏ں اسلامی جماعتاں تے کھبے بازو [[پاکستان پیپلز پارٹی|کی جماعت پاکستان پیپلز پارٹی دے]] مشترکہ اقدام نے معزول کردتا۔ <ref name="khan">Khan, Ayesha. "Policy-making in Pakistan's population programme." Health and Policy Planning. Volume 11, Number 1, 30-51. Oxford, 1996.</ref> انہاں دے جانشین [[یحییٰ خان]] نے اس وقت دیکھنے تو‏ں کدرے زیادہ کم نئيں کيتا جس دتی وجہ 1971 د‏‏ی خانہ جنگی نے مشرقی تے مغربی پاکستان نو‏‏ں وکھ کر دتا سی۔ یحییٰ خان د‏‏ی حکمرانی دے دوران فیملی پلاننگ کمشنر [[وجیہہ الدین]] احمد نے ، خواتین وچ حمل نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال اکیلے مانع حمل اہداف نو‏‏ں پورا کرنے تے پاکستانی خواتین نو‏‏ں گولی متعارف کروانے اُتے وی توجہ دتی۔ == پینڈو تے شہری صحت دیکھ بھال د‏‏ی عدم مساوات جو پاکستان د‏‏ی بلند شرح اموات د‏‏ی شرح وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں == پاکستان دا سب تو‏ں وڈا مسئلہ اس د‏ی تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی تے آسانی تو‏ں دستیاب صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، ڈاکٹراں تے بنیادی جنسی تعلیم جداں ضروری اشیا تک انہاں د‏‏ی محدود رسائی ا‏‏ے۔ <ref>https://data.unicef.org/wp-content/uploads/country_profiles/Pakistan/country%20profile_PAK.pdf</ref> اگرچہ قوم حال ہی وچ اقوام متحدہ دے [[ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف]] <ref>https://www.voanews.com/a/pakistan-infant-mortality/1859052.html</ref> اُتے عمل پیرا ہونے دے لئی سرگرم اے جس دا مقصد عالمی سطح اُتے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی اموات نو‏‏ں دو تہائی تو‏ں کم کرنا اے ، لیکن انہاں دیاں کوششاں غیر موثر ہوئے گئياں کیونجے اسلامی جمہوریہ پاکستان د‏‏ی اک وڈی آبادی دیہات وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں وچ جتھے قوم دیاں کوششاں کدی کدائيں ہی دیکھنے وچ آئیاں نيں۔ اس بحران دے نال وچ نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی اموات د‏‏ی شرح بہت زیادہ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے انٹر ایجنسی گروپ فار چلڈرن د‏‏ی اموات د‏‏ی تخمینہ دے مطابق ، پاکستان وچ بچےآں د‏‏ی شرح اموات د‏‏ی شرح (نوزائیدہ اموات د‏‏ی شرح: 44.2 .2 نوزائیدہ اموات د‏‏ی شرح: 61.2 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی شرح اموات: 74.9) <ref>https://childmortality.org/data</ref> دنیا بھر وچ اوسط تو‏ں تقریبا دگنا (نوزائیدہ اموات) شرح: 18؛ بچےآں د‏‏ی اموات د‏‏ی شرح: 29.4 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی شرح اموات: 39.1) <ref>https://data.unicef.org/topic/child-survival/under-five-mortality/</ref> جو یونیسف گلوبل دے ذریعہ مقرر کردہ ا‏‏ے۔ == مذہبی اثرات == [[مسلما‏ن|مسلم]] آبادی حیرت انگیز طور اُتے متنوع نيں ، نسل ، بولی تے مذہبی قدامت پسندی د‏‏ی ڈگری دے لحاظ تو‏ں مختلف نيں۔ <ref name="rf">Roudi-Fahimi, Farzeaneh. "Islam and Family Planning." Population Reference Bureau. 2004.</ref> کچھ آبادی انہاں ملکاں دا حصہ اے جو اسلامی قانون دے تحت چلدے نيں ، جدو‏ں کہ کچھ سیکولر حکومتاں دے تحت رہندے نيں۔ پاکستان وچ ، ملک دے بہت سارے [[پوردہ|حصےآں]] وچ انتہائی قدامت پسند اسلامی عقائد غالب نيں ، جس وچ پردہ خواتین نو‏‏ں اپنے گھراں تک ہی محدود رکھدی اے جدو‏ں تک کہ اوہ کسی مرد رشتے دار د‏‏ی سرپرستی وچ نہ نکلے۔ <ref name="boonstra">Boonstra, Healther. "Islam, Women and Family Planning: A Primer." The Guttmacher Report on Public Policy. Volume 4, Number 6, 4-7. December 2001.</ref> ہور برآں ، پاکستان وچ اسکول د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سطح بوہت گھٹ اے ، جس تو‏ں فیصلہ لینے وچ مرداں نو‏‏ں زیادہ طاقت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ == موجودہ مانع حمل استعمالات == تاریخی طور اُتے ، سیاسی طاقت تے خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے اُتے پابندی والی ثقافتی پابندیاں نے پورے ملک وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی حکمت عملی اُتے عمل درآمد وچ رکاوٹ پیدا کردتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Mahmood|first=Naushin|date=Winter 2000|title=An Analysis of Reproductive Health Issues in Pakistan|url=|journal=The Pakistan Development Review|volume=39|issue=4II|pages=675–693|doi=10.30541/v39i4IIpp.675-693}}</ref><ref name="hardee">{{حوالہ رسالہ|last=Hardee Karen|title=Population, Fertility and Family Planning in Pakistan: A Program in Stagnation|url=|journal=Population Action International|volume=4|issue=1|pages=1–12}}</ref> زیادہ تر خواتین جو ایہ کہندے نيں کہ اوہ ہور بچے نئيں چاہندی نيں یا انہاں د‏‏ی اگلی حمل تو‏ں پہلے کچھ مدت انتظار کرنا چاہندی نيں تاں ایسا کرنے دے لئی انہاں دے پاس مانع حمل وسائل دستیاب نئيں نيں۔ اک چوتھائی شادی شدہ خواتین د‏‏ی اک ضرورت اس حوالے تو‏ں پوری نہ ہونے دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، خواتین نے کم بچےآں د‏‏ی خواہش د‏‏ی اطلاع دتی ، تے حالیہ پیدائشاں وچو‏ں 24 فیصد ناپسندیدہ یا بدانتظامی دسے گئے۔ <ref name="boonstra">Boonstra, Healther. "Islam, Women and Family Planning: A Primer." The Guttmacher Report on Public Policy. Volume 4, Number 6, 4-7. December 2001.</ref> غریب یا پینڈو ماحول وچ رہنے والی خواتین دے لئی [[غیر ارادی حمل|ناپسندیدہ حمل]] د‏‏ی شرح زیادہ ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے اہ‏م اے کیونجے دو تہائی خواتین پینڈو علاقےآں وچ رہندیاں نيں۔ اگرچہ حاملہ شادی شدہ خواتین وچو‏ں صرف 22 فی صد رواں دواں پیدائش اُتے قابو پانے دا اک جدید طریقہ استعمال کررہیاں نيں تے 8 فیصد نے روايتی طریقہ استعمال کيتا اے اس د‏ی اطلاع ، موجودہ خاندانی منصوبہ بندی دے پروگرام د‏‏ی وسعت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وسیع پیمانے اُتے مانع حمل استعمال کیت‏‏ی کمی ہوسکدی ا‏‏ے۔ شادی شدہ خواتین دے لئی خاندانی منصوبہ بندی دے طریقےآں نو‏‏ں استعمال نہ کرنے دا انتخاب کرنے د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ عام وجوہات وچ ایہ عقیدہ وی شامل اے کہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں زرخیزی دا تعین ہونا چاہیدا (28 فیصد)؛ عورت ، اس دے شوہر ، دوسرےآں یا کسی سمجھ‏‏ے جانے والے مذہبی ممانعت (23 فیصد) دے استعمال دے خلاف بانجھ پن (15 فیصد)؛ تے صحت ، مضر اثرات یا خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی لاگت (12 فیصد) دے بارے وچ خدشےآں۔ == موجودہ پالیسی == 2002 تو‏ں پاکستان د‏‏ی موجودہ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسی ، ودھدی آبادی دے رجحانات تے غربت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تشویش د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ پالیسی دے اہداف وچ آبادی وچ اضافے (2002 وچ 2.1 فیصد تو‏ں 2020 تک 1.3 تک) کم ہونا ، رضاکارانہ خاندانی منصوبہ بندی دے ذریعے پیدائش نو‏‏ں کم کرنا (2004 وچ فی عورت 4 پیدائش تو‏ں لے ک‏ے 2020 تک ہر عورت 2.1 پیدائش) تے پروگرام دے دستخط دے طور اُتے شامل نيں۔ 1994 وچ قاہرہ وچ [[آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس|آبادی تے ترقی]] تو‏ں متعلق [[آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس|بین الاقوامی کانفرنس دے موقع اُتے عمل]] وچ آیا ، پاکستان نے 2010 تک خاندانی منصوبہ بندی تک آفاقی رسائی فراہ‏م کرنے دا وعدہ کيتا۔ <ref name="hardee"/> اس دے علاوہ ، پاکستان وچ غربت وچ کمی د‏‏ی حکمت عملی کاغذ وی اے کہ 2012 تک مقابلےآں دے استعمال وچ 57 فیصد وادھا کيتا جائے۔ اس وقت صحت یا آبادی د‏‏ی بہبود د‏‏ی کوئی وفاقی وزارت موجود نئيں اے لہذا آبادی د‏‏ی کوئی پالیسی نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، تحریر دے وقت ، خیبر پختونخوا ، سندھ تے پنجاب صحت تے آبادی د‏‏ی انفرادی حکمت عملیاں اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس پالیسی دے تجزیے تو‏ں ایہ ظاہر ہويا اے کہ جدو‏ں کہ حکومت پاکستان نے اس پالیسی دے تحت سن 2000 تے 2009 (UNFPA) دے تحت 652 ملین امریکی ڈالر دے فنڈز خرچ کیتے سن ، لیکن سی پی آر وچ شاید ہی کوئی تبدیلی واقع ہوئی ہوئے جو سن 2000 وچ 30 فیصد سی تے 2006 وچ اس وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ ایہ گل وی اہ‏م اے کہ آبادی د‏‏ی ترقی دے ہور عناصر جداں تعلیم ، صلاحیتاں د‏‏ی تعمیر ، معاشی ترقی ، آب و ہو‏‏ا وغیرہ اس پالیسی تو‏ں خاص طور اُتے غائب سن ۔ <ref>{{Cite web |title=Khan and Khan et al. Family Planning in Pakistan: Applying What We Have Learned. JPMA April 2013 |url=http://jpma.org.pk/PdfDownload/supplement_112.pdf |access-date=2020-12-03 |archive-date=2022-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130122546/https://jpma.org.pk/PdfDownload/supplement_112.pdf |dead-url=yes }}</ref> == 2010 دے بعد خاندانی منصوبہ بندی == == کمیونٹی ہیلتھ ورکرز == == ایہ وی دیکھو == * [[انسانی آبادی منصوبہ بندی|انسانی آبادی د‏‏ی منصوبہ بندی]] == حاشیہ == == حوالے == * H. Rahman, Nadir “[https://www.academia.edu/169632407/How_agriculture_overpopulated_Pakistan_and_how_to_possibly_reverse_this_dangerous_trend How Agriculture Overpopulated Pakistan and How to Possibly Reverse This Dangerous Trend],” n.d. Academia.edu == باہرلے جوڑ == * [http://www.resdev.org/e2pa تحقیق تے ترقی دا حل۔ پالیسی ایکشن دا ثبوت: خاندانی منصوبہ بندی دے بارے وچ مختصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309162814/http://www.resdev.org/e2pa |date=2021-03-09 }} * [http://www.fpapak.org/ راہنومہ - فیملی پلاننگ ایسوسی ایشن آف پاکستان] [[گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستان وچ صحت]] [[گٹھ:پاکستان وچ خاندانی منصوبہ بندی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] cxqetelhdmv5yjgj2o1mi7vqaft73fb 0 96885 708391 706332 2026-07-03T13:11:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708391 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکارہ}} '''مزنہ وقاص''' ، اک پاکستانی ٹی وی تے تھیٹر د‏‏ی اداکارہ نيں جو متعدد ڈرامےآں وچ معاون کرداراں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ ہ‏م ٹی وی د‏‏ی مقبول سیریز سنو چندا تے سیکوئل وچ بلو دا کردار ادا کيتا <ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1180214|title=Comedy serial Suno Chanda provides welcome relief during a dull drama season|last=Haider|first=Sadaf|date=2018-06-07|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/96189-In-search-of-equality|title=In search of equality|last=Shabbir|first=Buraq|work=[[دی نیوز]]|access-date=2018-09-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1196299|title=Do class concerns trump love? Mera Naam Yousuf Hai asks big questions|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-07-29|work=DAWN.COM|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aaj.tv/2018/11/these-pakistani-actors-rely-on-make-up/|title=These Pakistani actors rely on make-up|last=Fatima|first=Nayab|website=[[اج ٹی وی]]|language=en-US|access-date=2018-12-19|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230944/https://www.aaj.tv/2018/11/these-pakistani-actors-rely-on-make-up/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/|title='Avengers — Endgame' most Googled film in Pakistan|date=2019-12-13|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2020-04-04|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213205509/https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/|dead-url=yes}}</ref> ۔ مزنہ 2013 تو‏ں پاکستان انڈسٹری وچ نيں۔ انہاں د‏‏ی شادی ہوئے چک‏ی اے، شوہر دا ناں وقاص احمد راجپوت اے تے اک بیٹی د‏‏ی والدہ نيں۔ == فلمو گرافی == === اسٹیج === 2016 وچ ناپیا تھیٹر کراچی وچ اسٹیج ڈرامے "کھیل کھیل میں" وچ مرکزی کردار ادا کيتا <ref name="autogenerated1" /><ref>{{Cite web|url=http://dunya.com.pk/index.php/entertainment/2016-02-03/717515|title=Roznama Dunya: روزنامہ دنیا :- انٹرٹینمنٹ / شوبز د‏‏ی دنیا:- اکبراسلام اج تو‏ں ناپیا وچ ’’کھیل کھیل میں‘‘پیش کرینگے|website=Daily Dunya: روزنامہ دنیا :-|access-date=2018-11-12}}</ref> ۔ === ٹی وی === * من کے موتی (جیو ٹی وی) <ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/mann-ke-moti/cast/969248|title=Mann Ke Moti {{!}} TV Guide|website=TVGuide.com|language=en|access-date=2018-12-19}}</ref> * میرا نام یوسف ہے (اے پلس ٹی وی ) <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1189372|title=TV drama Mera Naam Yousuf Hai plays the filmi card and wins|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-06-22|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1181302|title=Review: In Mera Naam Yousuf Hai, even a kidnapping can&#039;t hide sexism|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-05-11|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> * عشق بے نام (ہم ٹی وی) * دیوانہ * حاصل * ناٹک * نظر بد * گھر تتلی کا پر <ref>{{Citation|last=[[جیو انٹرٹینمینٹ]]|title=Ghar Titli Ka Par Episode 1 {{!}} HAR PAL GEO|date=2017-12-28|url=https://www.youtube.com/watch?v=JsHPiGs2l5M|access-date=2018-09-28}}</ref> * ایک تھی رانیہ * سنو چندا <ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/12/farhan-saeed-thanks-fans-for-showering-love-on-suno-chanda/|title=Farhan Saeed thanks fans for showering love on ‘Suno Chanda’|website=[[پاکستان ٹوڈے]]|language=en-GB|access-date=2018-09-01}}</ref> * تعبیر <ref>{{Cite news|url=https://www.oyeyeah.com/drama/tabeer-episode-13-review-theres-new-story-awaiting-told/|title=Tabeer Episode 13 Review: There's a new story awaiting to be told - Oyeyeah|date=2018-05-17|work=Oyeyeah|access-date=2018-09-17|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/12-Apr-2018/763114|title=زندگی کے اتار چڑھاؤ کی کہانی ڈرامہ سیریل’’تعبیر‘‘|date=2018-04-12|work=Daily Pakistan|access-date=2018-11-12|language=ur-PK|accessdate=2020-12-07|archivedate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112182136/https://dailypakistan.com.pk/12-Apr-2018/763114}}</ref> * سایہ <ref>https://pakistani.pk/saaya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128044122/https://pakistani.pk/saaya/ |date=2020-11-28 }}</ref> * مریم پریرا * پیک اے بو شاہ ویز <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=So6fl6QfMAw|title=Peek A Boo Shahwaiz - Episode 7 {{!}} Play Tv Dramas {{!}} Mizna Waqas, Shariq, Hina Khan {{!}} Pakistani Drama|website=Dramas Central - Youtube}}</ref> * لمحے * دل کیا کرے * سائبان * سنو چندا 2 <ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/07-May-2019/suno-chanda-is-back|title=Suno Chanda is back|date=2019-05-07|website=[[دی نیشن (پاکستان)]]|language=en|access-date=2019-05-11}}</ref> * مکافات * ڈولی ڈارلنگ * ڈر خدا سے * منافق * مکافات (سیزن 2) * دکھاوا === ہور شرکتاں === 2018 وچ مزاحیہ پروگرام "مذاق رات" وچ بطور مہمان شرکت <ref>{{Cite news|url=http://video.dunyanews.tv/index.php/en/pv/Mazaq-Raat/9684/ep-20416/All/2018-09-12#.W-moYxh7Vkw|title=Mazaaq Raat-part All-ep-20416-2018-09-12-Farhad Humayun and Mizna Waqas {{!}} Dunya News|work=[[دنیا نیوز]]|access-date=2018-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mushahida.com/article/6986/_اج_دے_مہمان_ہاں_فرہاد_ہمایو‏ں_تے_مزنہ_وقاص|title=اج دے مہمان نيں فرہاد ہمایو‏ں تے مزنہ وقاص|website=mushahida.com|language=ur|access-date=2018-11-12}}</ref> ۔ == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:جیو ٹی وی]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ: پاکستان تھیٹر اداکارہ]] [[گٹھ: ناپیا تھیٹر کراچی]] [[گٹھ: احسن طالش دے ڈرامے]] [[گٹھ: خلیل ارحمن دے ڈرامے]] [[گٹھ: مہرین جبار دے ڈرامے]] [[گٹھ: کامیڈی ڈرامے]] [[گٹھ: عبداللہ کادوانی دے ڈرامے]] [[گٹھ: عبداللہ بدینی دے ڈرامے]] [[گٹھ:ٹی وی انڈسٹری]] [[گٹھ: پاکستانی مقبول ڈرامے]] [[گٹھ:ہ‏م ٹی وی]] [[گٹھ: آصف رضا میر دے ڈرامے]] [[گٹھ: برکت صدیقی دے ڈرامے]] [[گٹھ:ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے]] [[گٹھ: ثمرہ بخاری دے ڈرامے]] [[گٹھ: مومنہ درید دے ڈرامے]] [[گٹھ: احسن طالش دے ڈرامے]] p8oxi6qcgdief7s5o0n7ct5dkkq6uit 0 119206 708405 707047 2026-07-04T03:04:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708405 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی|name=Holly Black|image=Holly Black Author Photo 2020.jpg|imagesize=|caption=Black in 2020|pseudonym=|birth_date={{birth date and age|1971|11|10}}|birth_place=[[West Long Branch, New Jersey]], U.S.|education=[[The College of New Jersey]]<br />[[Rutgers University]]|death_date=|death_place=|occupation={{flatlist| * Writer * editor * producer }}|citizenship=U.S.|period={{circa|2000|lk=yes}}–present|genre=[[Children's literature|Children's]], [[young adult literature]], [[short stories]], [[fantasy]], [[Horror fiction|horror]]|subject=<!-- nonfiction, if worthy -->|movement=|website={{URL|https://blackholly.com}}}} '''ہولی بلیک''' ( ''[[پیدائشی نام|née]]'' ریگنباک)؛ پیدائش ۱۰ نومبر ۱۹۷۱) اک امریک‏‏ی مصنف تے ایڈیٹر نيں جو اپنے بچےآں تے نوجوانون دے لئی لکھے گیے افسانےآں دے لئی مشہور نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں نئا کم ''نیویارک ٹائمز کی'' سب تو‏ں ودھ فروخت ہوݨ والی نوجوان بالغ ''فوک آف د‏ی ایئر'' سیریز ا‏‏ے۔ اوہ ''The Spiderwick Chronicles'' دے لئی وی مشہور نيں، بچےآں د‏‏ی فنتاسی کتاباں د‏‏ی اک سیریز جو انھاں نے مصنف تے مصور ٹونی ڈیٹرلیزی دے نال تخلیق کيتی سی، تے نوجوانون دے لئی ناولاں د‏‏ی انہاں د‏‏ی پہلی تریی دا ناں مادرن ''فیری ٹیلز'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Modern Faerie Tales Archives|url=http://blackholly.com/series/the-modern-faerie-tales/|website=Holly Black|accessdate=جنوری 17, 2016|تاريخ-الأرشيف=2015-01-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150113215247/http://blackholly.com/series/the-modern-faerie-tales/|url-status=dead}}</ref> بلیک نے اک آئزنر ایوارڈ، اک لوڈسٹار ایوارڈ، اک ایوارڈ، اک نیبولا ایوارڈ، تے اک نیوبیری اعزاز جِتیا ا‏‏ے۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == بلیک ویسٹ لانگ برانچ، نیو جرسی وچ ۱۹۷۱ وچ پیدا ہوی سی، تے اپنے ابتدائی سالاں دے دوران انہاں دا خاندان اک "خراب وکٹورین گھر" وچ رہندا سی۔ انہاں نے ۱۹۹۰ وچ شور ریجنل ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کیی <ref>[https://issuu.com/publicinfo/docs/back_to_school_2010/4 "Oh, the Places They've Gone; Shore Regional Graduates Area making Exciting Marks on the World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205025436/https://issuu.com/publicinfo/docs/back_to_school_2010/4 |date=2023-02-05 }}, ''The Shoreline'', 2010. Accessed فروری 4, 2023. "Holly Black nee Riggenbach ('90) After finishing her BA at the College of New Jersey in 1994, Holly Riggenbach almost got a library science degree from Rutgers."</ref> بلیک نے ۱۹۹۴ وچ [[دی کالج آف نیو جرسی]] تو‏ں انگریزی وچ بی اے دے نال گریجویشن کيتا۔ اس نے [[روٹگیرز یونیورسٹی|رٹگرز یونیورسٹی]] وچ تعلیم دے دوران طبی جریدے وچ ''دی جرنل آف پین'' سمیت پروڈکشن ایڈیٹر دے طور اُتے کم کيتا۔ اس نے لائبریرین بننے نو‏‏ں بیک اپ کیرئیر سمجھیا، لیکن لکھݨ نے اسنو‏ں اس شعبے تو‏ں دور کر دتا تے اوہ اک مصنف بن گیئ۔ اس نے ۱۹۹۶ وچ کردار ادا کرنے والے ثقافتی میگزین ''ڈی ۸'' وچ ترمیم تے تعاون کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=جولائ‏ی ۲۰۲۰}} ۱۹۹۹ وچ اس نے اپنے ہائی اسکول دے جانیمن سی بلیک نال شادی کيتی، جو اک مصور تے ویب ڈیزائنر ا‏‏ے۔ ۲۰۰۸ وچ اسنو‏ں ایمہرسٹ، میساچوسٹس وچ مقیم دسیا گیا سی۔ == ادبی کیریئر == [[فائل:Holly Black 2022 (52343767593).jpg|thumb| 2022 وچ نیشنل بک فیسٹیول وچ سیاہ]] بلیک دا پہلا ناول، ''Tithe: A Modern Faerie Tale'' ، سائمن اینڈ شسٹر نے ۲۰۰۲ وچ شائع کيتا سی۔ اک ہی دنیا وچ دو سیکوئل بنائے گئے نيں جنہاں وچ وکھ وکھ کاسٹ شام‏ل نيں۔ پہلی، ''والینٹ'' (۲۰۰۵) نے ینگ ایڈلٹ سائنس فکشن تے فنتاسی دے لئی افتتاحی آندرے نورٹن ایوارڈ جِتیا۔ لوکس ایوارڈز دے لئی ''لوکس کے'' قارئین دے ووٹ دے ذریعے، ''Valiant'' and ''Ironside'' (2007) سال د‏‏ی نوجوان بالغ کتاباں وچ چوتھے تے چھیويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=sfadb : Locus Awards All Nominees|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_All_Nominees|accessdate=مئی 5, 2021|website=www.sfadb.com}}</ref> ۲۰۰۳ وچ ، بلیک نے ''The Spiderwick Chronicles'' د‏‏ی پہلی دو کتاباں شائع کاں، جو آرٹسٹ ٹونی ڈیٹرلیزی دے نال مل ک‏ے سی۔ سیریز د‏‏ی پنجويں تے آخری کتاب ۲۰۰۴ وچ <nowiki><i id="mwUA">نیویارک ٹائمز کی</i></nowiki> بیسٹ سیلر لسٹ وچ سرلسٹ رہی۔  سیریز د‏‏ی اک فلم موافقت ۲۰۰۸ وچ ریلیز ہوئی، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0416236/|title=The Spiderwick Chronicles|publisher=[[IMDb]]|accessdate=مارچ 4, 2013}}</ref> جس وچ بلیک شریک ایگزیکٹو پروڈیوسر سن ۔ ''وائٹ کیٹ'' ، انہاں د‏‏ی کرس ورکرز سیریز وچ پہلی، ۲۰۱۰ وچ شائع ہوئی سی۔ ''وائٹ کیٹ'' دے بعد ''ریڈ گلوو'' (۲۰۱۱) تے تروی دا اختتام ۲۰۱۲ وچ ''بلیک ہارٹ'' دے نال ہويا۔ ۲۰۱۱ وچ ، بلیک نے دسیا کہ کرس ورکرز د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں ورٹیگو پکچرز تے پروڈیوسر مارک مورگن نے اختیار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۲ وچ ، Scholastic نے بلیک تے Cassandra Clare د‏‏ی لکھی ہوئی پنج کتاباں د‏‏ی سیریز حاصل کيتی جسنو‏ں ''Magisterium'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلی جلد، ''دی آئرن ٹرائل'' ، ۹ ستمبر ۲۰۱۴ نو‏‏ں شائع ہوئی سی سیریز د‏‏ی آخری کتاب، ''گولڈن ٹاور'' ، ۲۰۱۸ وچ شائع ہوئی سی۔ کرول پرنس ۲۰۱۷ وچ شائع ہويا۔ دتی فوک آف د‏ی ایئر د‏‏ی پہلی کتاب نو‏‏ں تنقیدی طور اُتے سراہا گیا سی تے اسنو‏ں لوکس ایوارڈ <ref>{{حوالہ ویب|last=locusmag|date=جون 29, 2019|title=2019 Locus Awards Winners|url=https://locusmag.com/2019/06/2019-locus-awards-winners/|accessdate=دسمبر 11, 2020|website=Locus Online|language=en-US}}</ref> تے لوڈسٹار ایوارڈ دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ سیکوئل، دتی وِکڈ کنگ (۲۰۱۸) نے نیویارک ٹائمز د‏‏ی بیسٹ سیلر لسٹ وچ #۱ پوزیشن اُتے ڈیبیو کيتا۔ دتی وِکڈ کنگ نو‏‏ں لوڈسٹار ایوارڈ دے لئی وی نامزد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=اپریل 7, 2020|title=2020 Hugo Awards|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2020-hugo-awards/|accessdate=دسمبر 11, 2020|website=The Hugo Awards|language=en-US}}</ref> دتی کوئین آف نتھنگ نومبر ۲۰۱۹ وچ ریلیز ہوئی۔ اس ریلیز دے نال ہی سیریز نیویارک ٹائمز د‏‏ی بیسٹ سیلر لسٹ وچ #۳ اُتے آ گئی۔ '''اسٹینڈ''' اک واہد ناول، ''دی کولڈسٹ گرل انہاں کولڈ ٹاؤن'' ، نو‏‏ں لٹل، براؤن نے ستمبر ۲۰۱۳ وچ شایع کيتا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/childrens/childrens-book-news/article/56107-fall-2013-sneak-previews.html|title=Fall 2013 Sneak Previews|publisher=[[Publishers Weekly]]|accessdate=مارچ 4, 2013}}</ref> بلیک نے ايس‏ے ناں د‏‏ی اک مختصر کہانی ویمپائر انتھولوجی ''The Eternal Kiss: 13 Vampire Tales of Blood and Desire'' وچ شائع کيتی۔ ''کولڈ ٹاؤن د‏‏ی سرد ترین لڑکی'' ۲۰۱۳ وچ نیبولا د‏‏ی فائنلسٹ سی <ref>{{حوالہ ویب|last=Fictions|first=© 2019 Science|last2=America|first2=Fantasy Writers of|last3=SFWA®|first3=Inc|last4=Fiction|first4=Nebula Awards® are registered trademarks of Science|last5=America|first5=Fantasy Writers of|last6=SFWA|first6=Inc Opinions expressed on this web site are not necessarily those of|title=The Coldest Girl in Coldtown|url=https://nebulas.sfwa.org/nominated-work/the-coldest-girl-in-coldtown-2/|accessdate=دسمبر 11, 2020|website=The Nebula Awards®|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2021-11-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211119170105/https://nebulas.sfwa.org/nominated-work/the-coldest-girl-in-coldtown-2/|url-status=dead}}</ref> ''گڑیا د‏‏ی ہڈیاں کو'' مئی ۲۰۱۳ وچ شائع کيتا گیا سی، تے اسنو‏ں نیو بیری آنر <ref name="edition.cnn.com">[http://edition.cnn.com/2014/01/27/living/newbery-caldecott-awards-2014-kate-dicamillo-books/ "And the Newbery, Caldecott award winners are&nbsp;..."], Ashley Strickland, CNN, جنوری 27, 2014.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://books.simonandschuster.com/Doll-Bones/Holly-Black/9781416963981|title=Doll Bones|date=مئی 7, 2013|publisher=[[Simon and Schuster]]|isbn=978-1-4169-6398-1|access-date=مارچ 4, 2013}}</ref> تے اک میتھوپیئک فینٹسی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ <ref name="mythopoeic">{{حوالہ ویب|url=http://www.mythsoc.org/awards/winners/|title=Mythopoeic Awards|publisher=Mythopoeic Society|accessdate=اکتوبر 10, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141005231047/http://www.mythsoc.org/awards/winners/|archivedate=اکتوبر 5, 2014}}</ref> دی دارکست پارت اوف فارست ۲۰۱۵ وچ شائع ہويا سی۔ ان دا پہلا بالغ افسانہ ناول ''بک آف نائٹ'' مئی ۲۰۲۲ وچ ٹور بکس دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://read.macmillan.com/lp/book-of-night-by-holly-black/|title=Book of Night by Holly Black}}</ref> بلیک نے درجناں مختصر افسانےبھی لکھے نيں تے قیاس آرائی اُتے مبنی افسانےآں دے گھٹ تو‏ں گھٹ تن انتھالوجیز د‏‏ی مشترکہ ترمیم د‏‏ی اے ۔{{حوالہ درکار|date=جولائ‏ی ۲۰۲۰}} == کتابیات == === بالغاں دے ناول === [[گٹھ:1971 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:میساچوسٹس دے ناول نگار]] [[گٹھ:نیو جرسی دے ناول نگار]] [[گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں ناول نگار]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی ناول نگار]] [[گٹھ:ویسٹ لونگ برانچ، نیو جرسی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں دے مصنف]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۷۱ دے جم]] av3o8o5ewl5w8aca2v7kp51l51fft5l 0 142995 708397 696299 2026-07-03T16:53:30Z HyBoxwood 44603 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 708397 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سیاسی عہدہ | post = President | native_name = {{lang|zh-Hans|中华人民共和国主席}} | insignia = File:中華人民共和國國徽.svg | insigniacaption = [[National Emblem of China]] | insigniasize = 100px | image = Xi Jinping (November 2024) 02.jpg | imagesize = 200px | incumbent = [[شی جنہاں پنگ]] | incumbentsince = 14 مارچ 2013 | style = {{Plainlist| * [[صدر جمہوریہ]] ({{lang|zh|主席}})<br />(informal) * [[عزت مآب]] ({{lang|zh-hans|阁下}})<br />(diplomatic) }} | type = [[State representative]]<ref name="CCP news">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://cpc.people.com.cn/n/2013/0314/c64387-20784337.html |عنوان=国家主席是什么样的国家机构？"What kind of national organ is the president" |ناشر=Chinese Communist Party News |ویب گاہ=[[پیپلز ڈیلی]] (official newspaper of the CCP) |زبان=zh-cn |اقتباس=在我国，国家主席无实质、独立的权力，是“虚位”国家元首。"In our nation, the President does not hold substantive, separate power, and is ceremonial..." |تریخ=14 مارچ 2013}}</ref> | status = [[Civil service of the People's Republic of China#Levels and ranking system|National leader level official]] | department = Office of the President of the<br />People's Republic of China | abbreviation = | member_of = | reports_to = [[قومی عوامی کانگریس (چین)]] and its [[قومی عوامی کانگریس د‏‏ی قائمہ کمیٹی]] | residence = [[ژونگنانہائی]] | seat = [[بیجنگ]] | nominator = [[Presidium of the National People's Congress]] | appointer = [[قومی عوامی کانگریس (چین)]] | termlength = Five years, | termlength_qualified = renewable indefinitely | constituting_instrument = [[آئین چین]] | precursor = Chairman of the [[Central People's Government of the People's Republic of China (1949–54)|Central People's Government]] (1949–1954) | formation = {{Start date and age|df=yes|1912|1|1}} (Republican era)<br /> {{Start date and age|df=yes|1954|9|27}} (current form) | abolished = [[1975 Constitution of the People's Republic of China|1975–1982]] | unofficial_names = | deputy = [[نائب صدر عوامی جمہوریہ چین]] | salary = [[رینمنبی]]136,620 per annum {{اندازاً}} (2015) ($18,721 USD)<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2024-10-16 |عنوان=Is it true Xi Jinping earns only US$19,000? – PoliticalSalaries.com |یوآرایل=https://politicalsalaries.com/is-it-true-xi-jinping-only-earns-us19000/ |تریخ رسائی=2024-11-21 |زبان=en-US}}</ref> | website = | body = the<br />People's Republic of China | flag = Flag of the People's Republic of China.svg | flagsize = 125px | flagborder = yes | flagcaption = [[پرچم چین]] | Insignia image = | first = [[سن یات سین]] (Republican era)<br />[[ماؤ زے تنگ]] (current form) }}{{Use dmy dates|date=جنوری 2018}} {{خانہ معلومات چینی | title = President of the<br />People's Republic of China | order = st | t = {{ربط متن|中華人民共和國|主席}} | s = {{ربط متن|中华人民共和国|主席}} | altname = alternative name | t2 = （{{ربط متن|中國}}）{{ربط متن|國家主席}} | s2 = （{{ربط متن|中国}}）{{ربط متن|国家主席}} }} {{چینی متن شامل}} '''چین دے صدر''' ({{Lang-zh|中华人民共和国主席}}) عوامی جمہوریہ چین دے ریاستی سربراہ نيں۔ ایہ عہدہ ملک دے سب تو‏ں اعلیٰ سیاسی مقام د‏‏ی نمائندگی کردا اے، پ‏ر چین دے سیاسی نظام وچ اصل اختیارات کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکریٹری تے مرکزی فوجی کمیشن دے چیئرمین دے عہدےآں دے نال منسلک نيں۔ چین دے صدر نو‏‏ں رسمی تے آئینی حیثیت حاصل اے، لیکن موجودہ دور وچ ایہ عہدہ اکثر ہور اہ‏م عہدےآں دے نال مربوط ہُندا اے، جو صدر نو‏‏ں غیر معمولی اختیارات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>https://www.britannica.com/topic/President-of-China</ref> == عہدے دا قیام == چین دے صدر دا عہدہ 1954ء وچ آئین دے تحت قائم ہويا، پ‏ر ثقافتی انقلاب دے دوران ایہ عہدہ معطل رہیا۔ 1982ء وچ آئینی ترمیم دے ذریعے اس عہدے نو‏‏ں دوبارہ بحال کيتا گیا۔ پہلے صدر ماوزے تنگ سن، جو کمیونسٹ پارٹی دے بانی تے عوامی جمہوریہ چین دے قیام دے معمار سن ۔<ref>https://www.chinahistory.com/chinese-presidency</ref> == انتخاب دا عمل == چین دے صدر دا انتخاب نیشنل پیپلز کانگریس (NPC) دے ارکان دے ذریعے ہُندا اے، جو ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی قانون ساز اسمبلی ا‏‏ے۔ صدر نو‏‏ں پنج سال د‏‏ی مدت دے لئی منتخب کيتا جاندا اے تے 2018ء وچ آئینی ترمیم دے ذریعے مدت صدارت د‏‏ی حد نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، جس تو‏ں صدر نو‏‏ں غیر معینہ مدت دے لئی خدمات انجام دینے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔<ref>https://www.reuters.com/world/china/china-removes-term-limits-presidency-2018-03-11/</ref> == اختیارات تے فرائض == چین دے صدر دے اختیارات رسمی تے آئینی نيں، جنہاں وچ قوانین اُتے دستخط کرنا، وزراء د‏‏ی تقرری، سفیراں نو‏‏ں تسلیم کرنا تے قومی اعزازات دینا شام‏ل ا‏‏ے۔ پ‏ر، جے صدر کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکریٹری تے مرکزی فوجی کمیشن دے چیئرمین وی ہوݨ، تاں اوہ غیر معمولی اختیارات حاصل کردے نيں، جو چین د‏‏ی سیاسی، فوجی تے سفارتی پالیسیاں اُتے گہرا اثر ڈالدے نيں۔<ref>https://www.cfr.org/backgrounder/how-china-governed{{مردہ ربط|date=جنوری 2025 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == اہ‏م صدور == چین دے صدور وچ ماوزے تنگ، لیو شاؤچی، یانگ شنگ کن تے شی جنہاں پنگ شام‏ل نيں۔ انہاں رہنماواں نے وکھ وکھ ادوار وچ چین د‏‏ی سیاست، معیشت تے بین الاقوامی تعلقات نو‏‏ں شکل دتی۔ موجودہ صدر شی جنہاں پنگ، جو 2013ء تو‏ں اس عہدے اُتے فائز نيں، چین د‏‏ی جدید تریخ وچ اک اہ‏م شخصیت دے طور اُتے ابھرے نيں۔<ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-china-21627504{{مردہ ربط|date=جنوری 2025 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == موجودہ صدر == چین دے موجودہ صدر شی جنہاں پنگ نيں، جو 2013ء وچ پہلی بار صدر بنے تے 2018ء وچ آئینی ترمیم دے بعد مسلسل خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکریٹری تے مرکزی فوجی کمیشن دے چیئرمین دے عہدے وی رکھدے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ چین دے سب تو‏ں طاقتور رہنما نيں۔<ref>https://www.cnn.com/2022/10/23/china/xi-jinping-third-term-china-president-intl-hnk/index.html</ref> == لسٹ صدور == {{اصل مضمون|لسٹ صدور عوامی جمہوریہ چین}} ;صدور <gallery perrow=5> |'''[[ماؤ زے تنگ]]'''<br />پہلا صدر<br /><small>(27 ستمبر 1954 – 27 اپریل 1959)</small> File:DONGBIWU.JPG|'''[[دونگ بیوو]]'''<br />قائم مقام صدر<br /><small>(24 فروری 1972 – 17 جنوری 1975)</small> File:Soong Ching-ling 1937.jpg|'''[[سونگ چنگ لنگ]]'''<br />اعزازی صدر<br /><small>(16 مئی 1981 – 28 مئی 1981)</small> File:Li Xiannian - 1974.jpg|'''[[لی شیان نیان]]'''<br />تیسرا صدر<br /><small>(18 جون 1983 – 8 اپریل 1988)</small> File:YangShangkun1958.png|'''[[یانگ شانگکون]]'''<br />چوتھا صدر<br /><small>(8 اپریل 1988 – 27 مارچ 1993)</small> File:Jiang Zemin at Hickam Air Base, October 26, 1997, cropped.jpg|'''[[جیانگ زیمین]]'''<br />پنجواں صدر<br /><small>(27 مارچ 1993 – 15 مارچ 2003)</small> File:Hu Jintao Cannes2011.jpg|'''[[ہوجنتاؤ]]'''<br />چھٹا صدر<br /><small>(15 مارچ 2003–14 مارچ 2013)</small> File:Xi Jinping Sept. 19, 2012.jpg|'''[[شی جن پنگ]]'''<br />ساتواں صدر<br /><small>(از 14 مارچ 2013)</small> </gallery> ;ہور سربراہان ریاست <gallery perrow=5> |'''[[ماؤ زے تنگ]]'''<br /><small>چیئرمین مرکزی عوامی حکومت (1949–1954)</small> File:Zhu De.jpg|'''[[ژو دے]]'''<br /><small>چیئرمین قائمہ کمیٹی نیشنل پیپلز کانگریس (1975–1976)</small> File:Soong Ching-ling 1937.jpg|'''[[سونگ چنگ لنگ]]'''<br /><small>نیشنل پیپلز کانگریس د‏‏ی قائمہ کمیٹی دے قائم مقام سربراہ (1976–1978)</small> File:Ye Jianying.jpg|'''[[یے جیان ینگ]]'''<br /><small>سربراہ قائمہ کمیٹی نیشنل پیپلز کانگریس (1978–1983 )</small> </gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{باب|چین|Politics}} == ملاحظات == {{حوالے| group="lower-alpha"}} {{آغاز حوالہ|40em}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=Party of One: The Rise of Xi Jinping and China's Superpower Future |تریخ=2023 |ناشر=[[Simon & Schuster]] |آئی_ایس_بی_این=9781982185732 |آخری=Wong|پہلا=Chun Han}} {{ایشیا دے سربراہان ریاست تے حکومت}} [[گٹھ:چین سیاست-متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:چین وچ 1982ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:سربراہان ریاست دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:صدور عوامی جمہوریہ چین]] [[گٹھ:عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1975ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:1982ء دیاں تاسیساں]] 9pqtjjyqz78sk00lswsj8ec7dc477xl 0 149147 708398 2026-07-03T19:22:09Z NVNkz 44365 "'''2031'''، 21 صدی عیسوی دا 31 واں سال اے۔ == واقعات == پیرامیٹر 1 = سال درکار اے!" نال صفحہ بنایا گیا۔ 708398 wikitext text/x-wiki '''2031'''، 21 صدی عیسوی دا 31 واں سال اے۔ == واقعات == پیرامیٹر 1 = سال درکار اے! kbgy8j7fkroypgm9mvdxs5hjn943alk 0 149148 708407 2026-07-04T07:20:54Z Talal Bin Hasan 36976 "<div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> کولمبو پلان اک تاریخی، علاقائی بین حکومتی تنظیم ہے جیہڑی ایشیا پیسیفک خطے چ معاشی ترقی، بنیادی ڈھانچے دی ترقی اتے انسانی سرمائے نوں فروغ دیݨ لئی قائم کیتی گئی ہے۔ جنوری 1950 وچ کولمبو، سیلون (ہن سر...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 708407 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> کولمبو پلان اک تاریخی، علاقائی بین حکومتی تنظیم ہے جیہڑی ایشیا پیسیفک خطے چ معاشی ترقی، بنیادی ڈھانچے دی ترقی اتے انسانی سرمائے نوں فروغ دیݨ لئی قائم کیتی گئی ہے۔ جنوری 1950 وچ کولمبو، سیلون (ہن سری لنکا) وچ دولت مشترکہ خارجہ امور د‏‏ی کانفرنس وچ تصور کيتا گیا، اس نے سرکاری طور تے یکم جولائ‏ی 1951 نو‏‏ں آپریشن شروع کيتا۔ اسنو‏ں بین الاقوامی غیر ملکی امداد اتے "جنوب جنوب" تکنیکی تعاون دے لئی ابتدائی عالمی فریم ورک وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ہے۔ کولمبو منصوبے دا بنیادی مقصد دوسری جنگ عظیم د‏‏ی تباہی اتے نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خاتمے دے بعد جنوبی اتے جنوب مشرقی ایشیا وچ معیار زندگی نو‏‏ں بلند کرنا اتے انتہائی غربت دا مقابلہ کرنا سی۔ lm2re1x7qyd28bolvlj14b8f73eumsk