وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 6647 708455 331582 2026-07-06T17:58:06Z Glebushko0703 36298 708455 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>نلس بوہلن<font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Nils Bohlin<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" |- | جیون: || 1920-2002 |- |دیس: || [[سویڈن]] |- |کم: || موجد |- | گن: || سیٹ بیلٹ |- |} نلس بوہلن اک [[سویڈن]] دا اک موجد سی جینے سیٹ بیلٹ ایجاد کیتی۔ اوہ [[وولوو]] کمپنی چ کم کردا سی۔ اوہ 17 [[جولائی]] 1920 نوں [[سویڈن]] چ جمیا۔ اونے مکینیکل دا ڈپلوما کیتا تے 1942 چ [[ساب]] کمپنی چ ملازم ہو گیا تے جعازاں دیاں اجیکشن سیٹاں بناندا ریا۔ اوہ 1958 نوں وولوو کمپنی چ ملازم ہو گیا تے سیٹ بیلٹ ایجاد کیتی۔ جیڑی کہ اج کل ہر گڈی چ تحفظ واسطے ہوندی اے۔ اوہ 21 [[ستمبر]] 2002 نوں مر گیا۔ [[Category:موجد]] s4bpizupo3suofey12edrnwojv728rp 0 13677 708458 708392 2026-07-06T21:34:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|settlement_type=راجگڑھ شہر|coordinates={{coord|53|54|N|27|34|E|region:BY|display=inline,title}}|population_metro=2,645,500<ref>{{Cite web |title=Population of Minsk |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |access-date=2021-06-07 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202557/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf }}</ref>|population_note=|population_density_km2=auto|population_urban=|population_est=|timezone=[[ماسکو وقت|MSK]]<ref>{{Cite web |date=19 September 2011 |title=Eternal Daylight Saving Time (DST) in Belarus |url=http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html |access-date=30 October 2014 |website=timeanddate.com}}</ref>|utc_offset=+3|elevation_m=280.6|population_total={{#statements:population}}|postal_code_type=Postal Code|postal_code=220001-220141|area_code=+375 17|iso_code=BY-HM|blank_name=License plate|blank_info=7|website=[http://www.minsk.gov.by/en/ www.minsk.gov.by]|population_as_of=1 January 2020|area_water_km2=|name=|pushpin_map=Belarus#Europe|official_name=منسک|native_name=Мінск/Менск {{·}} Минск|image_flag=Flag of Minsk, Belarus.svg|image_shield=Coat of arms of Minsk.svg|image_skyline={{Photomontage | photo1a = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg|px300{{!}} | photo2a = Minsk – panoramio – Vlad Shtelts (Stelz) (3).jpg{{!}} | photo2b = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg{{!}} | photo3a = Theatre opera&ballet, Minsk.JPG{{!}} | photo3b = Babrujskaja, Minsk.jpg{{!}} | photo4a = Miensk – Plac Niezaležnaści.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }}|image_caption=اُتے تو‏ں کھبے طرف تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرف: [[چرچ آف سینٹس سائمن تے ہیلینا| ریڈ چرچ]] ، منسک سٹی ہال ، ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، [[نیشنل اوپیرا تے بیلے آف بیلاروس| نیشنل اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] تے چرچ آف ایس ٹی ایس۔ پیٹر تے پال ، [[آزادی اسکوائر ، منسک| آزادی اسکوائر]]|pushpin_map_caption=Location within Belarus##Location within Europe|subdivision_type=ملک|area_land_km2=|subdivision_name=[[بیلاروس]]|leader_title=Chairman|leader_name=[[ولادیمیر کوخاریف]]<ref name="Minsk City Executive Committee">{{Cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=7 June 2021 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |dead-url=yes }} Official portal minsk.gov.by</ref>|established_title=سنہ تاسیس|established_date=1067|area_magnitude=|area_total_km2=409.5|footnotes=}} '''منسک''' ( Belarusian {{IPA-be|mʲinsk|}} ، {{Lang-ru|Минск}} [[بیلاروس|) راجگڑھ تے بیلاروس دا]] سب تو‏ں وڈا شہر اے ، جو سویسلا تے نیامیہ ندیاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ راجگڑھ دے طور پر، منسک بیلاروس وچ اک خصوصی انتظامی دا درجہ حاصل اے تے دے انتظامی مرکز اے [[منسک علاقہ|منسک ریجن]] ( [[اوبلاست|voblasć]] ) تے [[منسک ضلع|منسک ڈسٹرکٹ]] ( [[رایون|rajon]] ). جنوری 2018 تک ، اس د‏ی آبادی 1،982،444 ، <ref name="Belstat report">{{حوالہ ویب|date=29 March 2018|script-title=ru:Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа|url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|language=ru|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=5 April 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|url-status=dead}}</ref> (مضافات‏ی علاقےآں دے بغیر) سی ، جس تو‏ں منسک [[یورپ دے وڈے شہر|یورپ دا 11 واں آبادی والا شہر بنا]] ۔ [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|منسک آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ]] (سی آئی ایس) دا انتظامی راجگڑھ تے اس دے ایگزیکٹو سکریٹری د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ 11 ويں صدی (1067) تک منسک د‏‏ی تریخ دے ابتدائی تاریخی حوالےآں دا ، جدو‏ں اسنو‏ں پولٹسک د‏‏ی پرنسپلٹی وچ صوبائی شہر دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔  ایہ دریا ندیاں اُتے آباد ہويا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دا حصہ بن گیا۔ اسنو‏ں 1499 وچ قصبے د‏‏ی مراعات <ref>{{حوالہ ویب|title=История Минска|url=http://minsk950.belta.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk950.belta.by|archivedate=5 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105141350/https://minsk950.belta.by/history}}</ref> 1569 تو‏ں ، ایہ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ، منسک ووئیوڈشپ دا راجگڑھ سی۔ [[پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم|یہ پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے]] نتیجے وچ ، 1793 وچ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں منسلک اس خطے دا اک حصہ سی۔ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] بعد 1919 تو‏ں 1991 تک ، منسک [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ ، [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا]] راجگڑھ سی۔ جون 2019 وچ ، منسک نے 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2ND EUROPEAN GAMES 2019 MINSK, BELARUS|url=https://minsk2019.by/en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627014321/https://minsk2019.by/en|archivedate=27 June 2019|accessdate=30 May 2019|website=minsk2019.by|language=en}}</ref> [[فائل:Minsk, June 2011.jpg|thumb| ٹرجاکیجی پریڈمیسی]] == ناں ماخذ تے تاریخی ناں == [[فائل:Church of Saints Simon and Helena, 15, Soviet str., Minsk - the capital of Republic of Belarus 04.JPG|thumb| منسک دے مرکز وچ آزادی اسکوائر۔]] اس [[قدیم مشرقی سلاوی|شہر دا اولڈ ایسٹ سلاوک]] ناں Мѣньскъ (یعنی سی ''Měnsk'' &#x3C; ابتدائی Proto کی-سلافی یا [[اولی ہند یورپی زبان|مرحوم ہند یورپی]] ''Mēnĭskŭ)،'' اک دریا دا ناں ''مرداں'' (سے ماخوذ &#x3C;&nbsp;''Mēnŭ'' ) نتیجہ  نام، ''منسک'' (Минскъ یا Мѣнскъ یا تاں ہجے) دے فارم، روسی (جدید ہجے: Минск) دونے وچو‏ں لیا گیا سی تے پولش ''(منسک)،'' تے دے تحت روسی دے اثر و رسوخ اس فارم وی بیلاروسی وچ سرکاری بن گیا. بیلاروس وچ ناں دا براہ راست تسلسل '''میینسک''' ( {{lang|be|[[wikt:Менск#Belarusian|Менск]]}} ، {{IPA-be|ˈmʲɛnsk|IPA}} ) ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Происхождение названия Минска.|url=https://govorim.by/minskaya-oblast/minsk/stati-o-minske/7824-proishozhdenie-nazvaniya-minska.html|accessdate=30 May 2019|website=Городские порталы Беларуси – Govorim.by}}</ref> جسنو‏ں کچھ بیلاروس دے بولنے والے شہر دے لئی اپنے پسندیدہ ناں دے طور اُتے استعمال کردے رہندے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:79-лет назад Верховный совет БССР переименовал Менск в Минск|url=https://belsat.eu/ru/news/79-let-nazad-verhovnyj-sovet-bssr-pereimenoval-mensk-v-minsk/|accessdate=30 May 2019|website=belsat.eu|language=ru-RU}}</ref> بیلاروس پولش حکمرانی وچ سی تاں ناواں '''منسک Litewski''' ( "کے منسک لیتھوانیا ") تے '''منسک Białoruski''' ( "بیلاروس دے منسک") د‏‏ی طرف تو‏ں اس جگہ دا ناں فرق کرنے استعمال کيتا گیا منسک Mazowiecki 'ماں منسک ماسوویا '. جدید پولینڈ وچ ، ''بغیر کسی صفت دے میوسک کا'' مطلب عام طور اُتے بیلاروس دے اس شہر تو‏ں ہُندا اے ، جو میزک مزوکیکی تو‏ں 50 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ (سییف. ايس‏ے طرح دے معاملے وچ [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ-لیتوسک]] تے [[برزےسچ کجوسکی|برزئی کجاوسکی)۔]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Wirtualny Mińsk Mazowiecki|url=https://minskmaz.com/|accessdate=30 May 2019|website=minskmaz.com}}</ref> == تریخ == === ابتدائی تریخ === [[فائل:Царква10.JPG|thumb| [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|1577 وچ پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ دے]] تحت بنایا گیا سیویر چرچ ، {{تحویل|23|km|mi|0|abbr=on}} [[زاسلاوئے|زاسلاول]] وچ آثار قدیمہ دے تحفظ دا حصہ اے منسک دے شمال مغرب وچ ۔]] اج دے منسک دا علاقہ 9 ويں تے 10 واں صدی عیسوی وچ لتھوانیائی باشندےآں نے آباد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Jews of Lithuania: A History of a Remarkable Community 1316–1945|last=Greenbaum|first=Masha|publisher=Gefen|year=1995|isbn=9789652291325|location=Jerusalem|pages=2}}</ref> سویسلاچ دریائے وادی دو ابتدائی مشرقی سلاو قبیلے دے وچکار آبادکاری د‏‏ی حد تھی&nbsp;- Krivichs تے Dregovichs . 980 تک ، اس علاقے نو‏‏ں پولٹسک د‏‏ی ابتدائی قرون وسطی دے [[کیویائی روس|اصول وچ شاملکيت‏ی کرلیا گیا ، جو اولڈ رس د‏‏ی ریاست دی]] ابتدائی مشرقی سلاو principalں وچو‏ں اک سی۔ منسک نو‏‏ں پہلی بار ''دریائے نمیگا'' اُتے لڑائی دے نال ملکيت‏ی کر 1067 دے پرائمری کرانکل وچ نامی شکل وچ مینیسکی (Мѣнескъ) وچ ذکر کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Въ лЂто 6563 [1055]&nbsp;– [6579 1071]. Іпатіївський літопис|url=http://litopys.org.ua/ipatlet/ipat08.htm#r1067|accessdate=5 May 2009|publisher=Litopys.org.ua}}</ref> 1067 نو‏‏ں ہن منسک دے بانی سال دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيتا گیا ا‏‏ے۔ شہری حکا‏م 3 مارچ 1067 د‏‏ی تریخ نو‏‏ں شہر د‏‏ی عین تریخ سازی تریخ سمجھدے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|title=The Celebration of the 940th anniversary of Minsk will start with ringing of bells&nbsp;– Minsk City Executive Committee|url=http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080615151345/http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archivedate=15 June 2008|accessdate=5 May 2009|publisher=Minsk.gov.by}}</ref> بھانويں اس وقت تک ایہ شہر (لکڑی د‏‏ی دیواراں تو‏ں مضبوط قلعہ بنیا ہویا سی) کچھ وقت دے لئی یقینی طور اُتے موجود سی۔ ناں د‏‏ی اصلیت معلوم نئيں اے لیکن اس وچ متعدد نظریات موجود نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Минск: происхождение названия столицы|url=http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B|accessdate=30 May 2019|website=Столичное телевидение – СТВ|language=ru|title=Archive copy|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607082834/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B}}</ref> 12 ويں صدی دے اوائل وچ ، پولٹسک د‏‏ی پرنسپلیٹی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ منتشر ہوگئی۔ پرنسکوریٹی آف منسک د‏‏ی تشکیل [[پولوتسک|پولٹسک]] خاندان دے اک شہزادے نے د‏‏ی سی۔ 1129 وچ ، پرنسک آف مینسک نو‏‏ں [[کیف|کیوِن]] [[کیویائی روس|نے جوڑ لیا ، کیوین رس دی]] غالب ریاست سی۔ اُتے ، 1146 وچ پولٹسک خاندان نے سلطنت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 1150 تک ، منسک نے پولیٹسک د‏‏ی سابقہ اصولداری وچ پولٹسک نو‏‏ں اک وڈا شہر بنا لیا۔ منسک تے پولٹسک دے شہزادے پولٹسک دے دور وچ اس تو‏ں پہلے تمام ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کئی سال جدوجہد وچ مصروف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Полоцкое княжество|url=http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php|accessdate=30 May 2019|website=history-belarus.by|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614104053/http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php}}</ref> === قرون وسطی === [[فائل:Miensk. Менск (1772) (2).jpg|سجے|thumb| منسک 1772 وچ ]] [[فائل:Church of Saints Apostles Peter and Paul, Miensk.jpg|thumb| چرچ آف دتی ہولی رسول پیٹر تے پال ، جو 17 ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتا گیا سی ، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم عمارت ا‏‏ے۔]] منسک 1237–1239 وچ روس دے منگول حملے تو‏ں بچ گیا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے پھیلدے ہوئے گرانڈ ڈچی دا اک حصہ بن گیا۔ اس نے پُرامن طور اُتے شمولیت اختیار کيتی تے مقامی اشرافیہ نو‏‏ں گرینڈ ڈچی دے معاشرے وچ اعلیٰ درجے دا لطف ملا۔ 1413 وچ ، لتھوانیا تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|کنگڈم آف پولینڈ دی]] گرینڈ ڈچی نے اک یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔ منسک منسک وویوشپشپ (صوبہ) دا مرکز بن گیا۔ لیتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1441 وچ ، کاسمیر چہارم نے منسک نو‏‏ں کچھ مراعات تو‏ں لطف اندوز ہونے والے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شاملکيت‏ی کيتا ، تے 1499 وچ ، اپنے بیٹے ، الیگزینڈر I جیگیلن دے دور وچ ، منسک نے میگڈ برگ دے قانون دے تحت شہر د‏‏ی مراعات حاصل کیتیاں۔ سن 1569 وچ ، لبلن د‏‏ی یونین دے بعد ، لتھوانیا د‏‏ی گرینڈ ڈچی تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|پولینڈ د‏‏ی بادشاہت]] اک ہی ریاست ، [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ضم ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hill|first=Melissa|title=Belarus|url=http://go.galegroup.com/ps/retrieve.do?tabID=T003&resultListType=RESULT_LIST&searchResultsType=SingleTab&searchType=AdvancedSearchForm&currentPosition=1&docId=GALE%7CCX3652100245&docType=Country+overview&sort=RELEVANCE&contentSegment=&prodId=GVRL&contentSet=GALE%7CCX3652100245&searchId=R1&userGroupName=lom_accessmich&inPS=true#|accessdate=4 June 2019|website=Worldmark Encyclopedia of Nations|publisher=Gale}}</ref> [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|سولہويں صدی دے وسط تک ، منسک پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ اک اہ‏م معاشی تے ثقافتی مرکز سی۔ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یہ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] لئے وی اک اہ‏م مرکز سی۔ یونین آف بریسٹ دے بعد [[مشرقی کاتھولک کلیسیا|، متحد چرچ]] تے رومن کیتھولک چرچ دونے دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔ 1655 وچ ، منسک نو‏‏ں روس دے زار الیکسی دے دستےآں نے فتح کيتا۔ <ref>Robert I. Frost.</ref> روسیاں نے 1660 تک اس شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں ایہ جان دوم کیسیمیر ، لتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک تے پولینڈ دے بادشاہ نے دوبارہ حاصل کيتا۔ پولش-روس جنگ دے اختتام تک ، منسک وچ صرف 2،000 رہائشی تے صرف 300 مکانات سن ۔ تباہی د‏‏ی دوسری لہر [[عظیم شمالی جنگ|عظیم شمالی جنگ دے]] دوران واقع ہوئی ، جدو‏ں منسک اُتے سوئڈن دے چارلس الیون د‏‏ی فوج تے فیر [[پطرس اعظم|پیٹر اعظم دی]] فوج نے سن 1708 تے 1709 وچ قبضہ کيتا سی۔  پولینڈ د‏‏ی حکمرانی دے آخری عشراں وچ زوال یا بہت آہستہ ترقی شاملکيت‏ی سی ، چونکہ منسک اک چھوٹا جہا معاشی یا فوجی اہمیت دا حاملکيت‏ی اک چھوٹا صوبائی شہر بن گیا سی۔ === روسی حکمرانی === [[فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|متبادل=|سجے|thumb| سینٹ میری مگدالین دا روسی آرتھوڈوکس چرچ (1847 وچ بنایا گیا)]] پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے نتیجے وچ منسک نو‏‏ں روس نے 1793 وچ جوڑ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Минск — Столица Белоруссии|url=https://geographyofrussia.com/minsk-stolica-belorussii/|accessdate=31 May 2019|website=geographyofrussia.com}}</ref> 1796 وچ ، ایہ منسک گورنریٹ دا مرکز بن گیا۔ تمام ابتدائی گلیاں دے ناں روسی ناواں تو‏ں تبدیل کردتے گئے ، حالانکہ اس شہر دے ناں د‏‏ی ہجے وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ 1812 وچ [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|فرانس دے حملے دے]] دوران اس اُتے گرینڈ آرمی نے مختصر طور اُتے قبضہ کيتا <ref>{{حوالہ ویب|date=26 December 2012|script-title=ru:Какие следы оставили войска Наполеона на территории современной Беларуси?|url=https://news.tut.by/society/322931.html|accessdate=31 May 2019|website=TUT.BY|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232748/https://news.tut.by/society/322931.html}}</ref> 19 ويں صدی دے دوران ، شہر وچ ترقی جاری رہی تے نمایاں طور اُتے بہتری آئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، منسک د‏‏ی وڈی گلیاں تے چوکاں نو‏‏ں گھیر کر ہموار کردتا گیا۔ 1836 وچ پہلی عوامی لائبریری کھولی گئی ، تے 1837 وچ فائر بریگیڈ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ 1838 وچ ، پہلا مقامی اخبار ، ''منسکیتے گبرنسکی ویدوموسٹی'' ("منسک صوبے د‏‏ی خبراں") گردش وچ چلا گیا۔ پہلا تھیٹر 1844 وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1860 تک ، منسک 27،000 د‏‏ی آبادی والا اک اہ‏م تجارتی شہر سی۔ ''اوتھ‏ے تعمیرا‏تی عروج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بالائی ٹاؤن'' وچ 2 تے 3 منزلہ اِٹاں تے پتھر والے مکانات د‏‏ی عمارت بنی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=25 September 2015|title=Было — стало: Минск вековой давности и сейчас – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2015/09/25/revolution|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=История|url=https://minsk-starazhytny.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk-starazhytny.by}}</ref> آوا جائی وچ بہتری دے ذریعہ منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ 1846 وچ ، [[وارسا|ماسکو - وارسا]] سڑک منسک دے راستے رکھی گئی سی۔ 1871 وچ ، ماسکو تے وارسا دے درمیان ریلوے دا رابطہ منسک دے راستے ہويا تے 1873 وچ ، یوکرین دے رومنی تو‏ں لے ک‏ے لیبوا ( [[لیاپائیا|لیپجا]] ) دے بحریہ دے بالٹک بندرگاہ تک اک نويں ریلوے وی تعمیر کيتی گئی۔ اس طرح منسک اک اہ‏م ریل جنکشن تے مینوفیکچرنگ دا مرکز بن گیا۔ میونسپل واٹر سپلائی 1872 وچ ، ٹیلیفون 1890 وچ ، ہارس ٹرام 1892 وچ تے پہلا پاور جنریٹر 1894 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ سن 1900 تک ، منسک وچ 58 فیکٹریاں وچ 3000 مزدور سن ۔ اس شہر وچ تھیٹراں ، سینماواں ، اخبارات ، اسکولاں تے کالجاں دے علاوہ متعدد خانقاہاں ، گرجا گھراں ، عبادت خاناں تے اک مسجد دا وی فخر سی۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری دے مطابق ، اس شہر وچ 91،494 باشندے سن ، جدو‏ں کہ شہر دے نصف تو‏ں زیادہ آبادی وچ 47،561 یہودی آباد سن ۔ <ref name=":0"/> <ref>{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=9 August 2017|title=Было — стало: Минск, который мы, к счастью, потеряли – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2017/08/09/vyoska|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref> === 20 صدی === [[فائل:Minsk 1912.jpg|thumb| 1912 وچ جیسیوٹ کالجیم۔]] [[فائل:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|سجے|thumb| بیلاروس دے عوامی جمہوریہ دے عوامی سیکرٹریٹ د‏‏ی عمارت اُتے بیلاروس دا قومی پرچم]] [[فائل:Kurapaty 1989 meeting.jpg|thumb| کورپیٹی جنگلات ، 1989 وچ اجلاس ، جتھے 1930 تو‏ں 1941 دے درمیان 30،000 تو‏ں لے ک‏ے 250،000،000 تک بیلاروس دے ذہانت دے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|ارکان نو‏‏ں NKVD]] نے [[عظيم دہشت|عظیم پرج دے]] دوران قتل کيتا سی]] 20 واں صدی دے ابتدائی سالاں وچ ، مینسک بیلاروس وچ کارکناں د‏‏ی نقل و حرکت دا اک اہ‏م مرکز سی۔ روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی د‏‏ی پہلی کانگریس [[بالشویک پارٹی|، بالشویکاں دی]] پیش پیش تے بالآخر [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو دی]] ، 1898 وچ اوتھ‏ے منعقد ہوئی۔ اس دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک ایہ وی سی بیلاروسی قومی احیا دے نال نال، [[ویلنیوس|ویلنیس]] . اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] نے منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔ 1915 تک ، منسک اک میدان جنگ دا شہر سی۔ کچھ فیکٹریاں بند کردتی گئياں ، تے رہائشی مشرق د‏‏ی طرف خالی ہونا شروع ہوگئے۔ منسک روسی فوج دے مغربی محاذ دا صدر مقام بن گیا تے اس نے فوجی اسپتالاں تے فوجی سپلائیاں دے اڈے وی قائم کیتے۔{{حوالہ درکار|date=January 2012}} [[انقلاب روس|منسک وچ روسی انقلاب]] دا فوری اثر ہويا۔ اکتوبر 1917 وچ منسک وچ اک ورکرز سوویت قائم ہويا سی ، جس نے اس تو‏ں زیادہ تر مدد ناراض فوجیاں تے کارکناں تو‏ں حاصل کيتی سی۔ معاہدہ بریسٹ- لٹوسوک دے بعد ، جرمنی د‏‏ی افواج نے 21 فروری 1918 نو‏‏ں منسک اُتے قبضہ کرلیا۔ 25 مارچ 1918 نو‏‏ں ، منسک نو‏‏ں بیلاروس د‏‏ی عوامی جمہوریہ دا راجگڑھ قرار دتا گیا۔ جمہوریہ مختصر مدت دا تھا؛ دسمبر 1918 وچ ، منسک نو‏‏ں [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اقتدار سنبھال لیا۔ جنوری 1919 وچ منسک نو‏‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس دے ایس ایس آر دا]] راجگڑھ قرار دتا گیا ، حالانکہ بعد وچ 1919 وچ ( آپریشن منسک ملاحظہ کرن) تے سن 1920 وچ اک بار فیر 8 اگست 1919 دے درمیان پولش-بولشیک جنگ دے دوران اس شہر نو‏‏ں دوسری پولش جمہوریہ نے کنٹرول کيتا۔ 11 جولائ‏ی 1920 تے فیر 14 اکتوبر 1920 تو‏ں 19 مارچ 1921 دے درمیان۔ پیس آف ریگا د‏‏ی شرائط دے تحت ، منسک نو‏‏ں [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] [[سوویت اتحاد|حوالے کردتا گیا تے اوہ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ یونین دے]] بانی جمہوریہ وچو‏ں اک [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروسی ایس ایس آر دا]] راجگڑھ بن گیا۔ تعمیر نو تے ترقی دا اک پروگرام 1922 وچ شروع کيتا گیا سی۔ 1924 تک ، 29 کارخانے چل رہے سن ۔ اسکول ، میوزیم ، تھیٹر تے لائبریریاں وی قائم کيتیاں گئیاں۔ 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، منسک وچ تیزی تو‏ں ترقی دیکھنے وچ آئی جس وچ درجناں نويں کارخانے بنائے گئے تے نويں اسکول ، کالج ، اعلیٰ تعلیم دے ادارہ ، اسپتال ، تھیٹر تے سینما گھر کھل گئے۔ اس مدت دے دوران ، منسک وی بیلاروس د‏‏ی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی ترقی دا اک مرکز تھا۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[فائل:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg|سجے|thumb| 24 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی وچ منسک اُتے بمباری دے دوران بچے۔]] [[دوسری جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے ، منسک د‏‏ی آبادی 300،000 افراد اُتے مشتملکيت‏ی سی ، لیکن 1944 تک ایہ کم ہوک‏ے 50،000 دے نیڑے ہوگئی۔ [[آپریشن باربروسا|جرمنی نے آپریشن باربوروسا دے]] اک حصے دے طور اُتے ، بایاسٹک منسک د‏‏ی لڑائی وچ منسک نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اُتے ، کچھ فیکٹریاں ، عجائب گھراں تے دسیاں ہزار شہریاں نو‏‏ں مشرق وچ خالی کرا لیا گیا سی۔ جرمناں نے منسک نو‏‏ں ''جنرل بزیرک ویروتھینیئن کا'' انتظامی مرکز نامزد کيتا۔ مقامی طور اُتے تے جرمنی منتقل کیتے جانے دے بعد کمیونسٹ تے ہمدرداں نو‏‏ں ہلاک یا قید کردتا گیا۔ گھراں اُتے حملہ آور جرمنی د‏‏ی افواج دے گھر لیا گیا۔ جرمنی د‏‏ی فوج نے کھانا کھا لیا سی تے تنخواہاں وچ کم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے سن ۔ منسک وڈا نازی رنز وچو‏ں اک د‏‏ی سائٹ سی [[پاڑہ|یہودی بستیاں]] نو‏‏ں دوسری عالمی جنگ وچ ، عارضی طور اُتے 100،000 یہودیاں ودھ ہاؤسنگ (دیکھو منسک یہودی بستی ). منسک دے کچھ سوویت مخالف باشندے ، جنھاں ایہ امید سی کہ بیلاروس آزادی حاصل کرسکدا اے ، خاص طور اُتے قبضے دے آغاز وچ ، جرمناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن 1942 تک ، منسک اس حملے دے خلاف سوویت د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی مزاحمتی [[مجاہد آزادی|تحریک دا اک اہ‏م مرکز بن گیا سی ،]] ''[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جسنو‏ں جرمن سوویت جنگ دے]]'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کردار دے لئی ، منسک نو‏‏ں 1974 وچ ''ہیرو سٹی دے لقب تو‏ں نوازیا گیا سی۔'' [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-137-1010-37A, Minsk, deutsche Truppen vor modernen Gebäuden.jpg|سجے|thumb| جرمن فوج منسک دے راستے مارچ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔]] آپریشن باگری دے اک حصے دے طور اُتے منسک نو‏‏ں جارحانہ انداز وچ 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں سوسک فوجیاں نے منسک اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ ایہ شہر سوویت پیش قدمی دے خلاف جرمن مزاحمت دا مرکز سی تے 1944 دے پہلے نصف حصے وچ زبردست لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ فیکٹریاں ، میونسپل عمارتاں ، [[بجلی گھر]] ، پُل ، بیشتر سڑکاں تے 80 فیصد مکانات ملبے تو‏ں رہ گئے۔ 1944 وچ ، منسک د‏‏ی آبادی محض 50،000 رہ گئی۔ [[فائل:Gates of Minsk (2016).jpg|thumb| ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، اسٹالنسٹ منسک فن تعمیر د‏‏ی اک مثال۔]] [[فائل:Nacyjanalny akademičny teatar imia Janki Kupały.JPG|thumb| جنکا کوپالیا قومی تھیٹر]] دوسری جنگ عظیم دے بعد ، منسک نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا ، لیکن اس د‏ی تعمیر نو نئيں کيت‏‏ی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=60 раритетных фотографий из Беларуси: от 1890 до 1980–х|url=https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h|accessdate=31 May 2019|website=KYKY.ORG|language=ru|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607072823/https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h}}</ref> اس تاریخی مرکز نو‏‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اسٹالنسٹ فن تعمیر نے تبدیل کيتا سی ، جو عظیم عمارتاں ، وسیع وسائل تے وسیع چوکاں دے حامی سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، وڈے پیمانے اُتے صنعتی کاری دے نتیجے وچ شہر وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں منسک د‏‏ی آبادی وی تیزی تو‏ں ودھ گئی اے ، جو 1 تک پہنچ گئی اے &nbsp;1972 تے 1.5 وچ ملین&nbsp;1986 وچ ملین۔ منسک میٹرو د‏‏ی تعمیر 16 جون 1977 نو‏‏ں شروع ہوئی ، تے ایہ نظام 30 جون 1984 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا ، ایہ سوویت یونین وچ نويں میٹرو سسٹم بن گیا۔ آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا بنیادی طور اُتے بیلاروس دے پینڈو علاقےآں دے نوجوان ، غیر ہنر مند کارکناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی [[سوویت اتحاد|اور سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں ہنر مند کارکناں د‏‏ی نقل مکانی دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔  <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The "Minsk Phenomenon:" demographic development in the Republic of Belarus}}</ref> ودھدی آبادی د‏‏ی آبادی دے لئی منسک اپنی تاریخی حدود تو‏ں اگے پھیل گیا۔ اعلیٰ کثافت والے اپارٹمنٹ رہائش دے ضلعے ، ''اس دے آس پاس دے دیہات نو‏‏ں میکرویئن کے'' طور اُتے جذب تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ === حالیہ ترقیاں === [[فائل:Niezaliežnasci avenue (Minsk), November 2019 p8.jpg|متبادل=|thumb| آزادی ایوینیو [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|(عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] وچ شمولیت دے لئی ایونیو امیدواراں دا ابتدائی حصہ)]] 1990 دے دہائیاں وچ ، کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، اس شہر وچ مسلسل بدلاؤ رہیا۔ اک نويں آزاد ملک دے راجگڑھ دے طور اُتے ، منسک نے جلدی تو‏ں اک وڈے شہر د‏‏ی خصوصیات حاصل کیتیاں۔ سفارت خانے کھولے گئے ، تے متعدد سوویت انتظامی عمارتاں سرکاری مراکز بن گئياں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے ابتدائی تے وسط دے دوران ، منسک نو‏‏ں معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تے بہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے روک دتے گئے ، جس دے نتیجے وچ بے روزگاری تے بے روزگاری دا سامنا ہويا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ، آوا جائی تے انفراسٹرکچر وچ بہتری آئی اے ، تے 2002 تو‏ں ہاؤسنگ بوم جاری ا‏‏ے۔ منسک دے نواح وچ رہائشی ترقی دے ''نويں مکرویون'' تعمیر کیتے گئے نيں۔ میٹرو لائناں وچ توسیع کردتی گئی اے ، تے روڈ سسٹم (بشمول منسک بیلٹ وے ) نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ منسک مستقل طور اُتے وکندریقرن کر رہیا اے ، تے منسک میٹرو د‏‏ی اک تیسری لائن 2020 وچ کھلنے والی اے ، توقع اے کہ اس شہر وچ تے وی بدلاؤ آئے گا۔  شہر دے مرکز تو‏ں باہر متعدد علاقےآں وچ ہور ترقی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی اے ، جدو‏ں کہ پرانے محلےآں دا مستقب‏‏ل حالے واضح نئيں اے <ref>{{Cite news|title=Минск-2030: где будут новые жилые центры города|url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395|access-date=11 November 2017|accessdate=7 June 2021|archivedate=3 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303201003/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395}}</ref>۔ == جغرافیہ == [[فائل:Swislatsch river skvier Starascinskaja Slabada park Minsk.JPG|سجے|thumb| اسٹاراسکنجا سلاباڈ اسکوائرون دریائے سویسلا۔]] منسک منسکی پہاڑیاں دے جنوب مشرقی ڈھلان اُتے واقع اے ، جو شمال مشرق تک جنوب مغرب (دریائے نیومن دے اوپری حصےآں) تو‏ں چلدی ہوئی پہاڑیاں دا اک خطہ اے ۔&nbsp;- یعنی ، شمال مغربی [[بیلاروس|بیلاروس دی]] لوکومسکی جھیل د‏‏ی طرف ۔ اوسط اونچائی سطح تو‏ں {{تحویل|220|m}} منسک دے جسمانی جغرافیے نو‏‏ں برف دے دو حالیہ دوراں اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ دریائے سویسلاچ ، جو شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف شہر بھر وچ وگدا اے ، ''نچلے حصے وچ اے '' ، ایہ اک قدیم دریا وادی اے جو پچھلے برفانی دور دے اختتام اُتے برف د‏‏ی چادراں تو‏ں پگھلدے ہوئے پانی تو‏ں بہندی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حدود وچ چھ چھوٹے چھوٹے ندی نالے نيں ، ایہ [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے]] طاس دا حصہ ا‏‏ے۔ منسک بیلاروس دے بیشتر حصےآں د‏‏ی طرح دے مخلوط جنگلات دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ پائن ووڈ تے مخلوط جنگلات شہر دے کنارے ، خاص طور اُتے شمال تے مشرق وچ ۔ کچھ جنگلات پارک دے طور اُتے محفوظ سن (مثال دے طور اُتے ، چیلیوسکنائٹس پارک ) جدو‏ں جداں جداں ایہ شہر بڑھدا گیا۔ شہر ابتدا وچ پہاڑیاں اُتے بنایا گیا سی ، جس تو‏ں دفاعی قلعےآں د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے شہر دے مغربی حصے سب تو‏ں زیادہ پہاڑی نيں۔ == آب و ہو‏‏ا == [[یوریشیا|بحر اوقیانوس د‏‏ی نم ہويا دے مضبوط اثرورسوخ تے یوریشین]] سرزمین د‏‏ی خشک ہويا دے وچکار اس دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں منسک وچ موسم گرما د‏‏ی اک گرم گرم براعظم موسم ( [[کوپن موسمی زمرہ بندی|Köppen ''Dfb) اے جو کئی بار غیر متوقع ا‏‏ے۔'']] اس دا موسم غیر مستحکم اے تے نسبتا often اکثر تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اوسطا جنوری درجہ حرارت {{تحویل|−4.5|°C}} ، جدو‏ں کہ جولائ‏ی دا اوسط درجہ حرارت {{تحویل|18.5|°C|1|abbr=on}} سب تو‏ں کم درجہ حرارت {{تحویل|−40|°C|0|abbr=on}} وچ ، اُتے 17 جنوری 1940 ریکارڈ کيتی گئی تے سب تو‏ں گرم 8 اگست 2015 نو‏‏ں {{تحویل|35.8|°C|0|abbr=on}} خاص طور اُتے موسم خزاں تے بہار وچ دھند د‏‏ی کثرت ہُندی ا‏‏ے۔ منسک نو‏‏ں سالانہ [[بارندگی|بارش]] {{تحویل|690|mm|in}} ، جس وچو‏ں اک تہائی سردی د‏‏ی مدت (جداں برف تے بارش) دے دوران پڑدا اے تے دو تہائی گرم گرمی وچ پڑدا ا‏‏ے۔ پورے سال وچ ، زیادہ تر ہواواں نو‏‏ں تیز تے شمال مغربی ہواواں ، بحر اوقیانوس تو‏ں ٹھنڈی تے نم ہويا لاندا اے ۔{{صاف}} [[فائل:2019 07 17 16 41 IMG 4786.jpg|thumb| مینسک دے مرکز تک پینورما۔]] {{Weather box|location=منسک(1981–2010)|Aug rain days=15|Feb rain days=9|Mar rain days=11|Apr rain days=13|May rain days=18|Jun rain days=19|Jul rain days=18|Sep rain days=18|year humidity=77|Oct rain days=18|Nov rain days=17|Dec rain days=13|year rain days=180|Jan snow days=24|Feb snow days=21|Jan rain days=11|Dec humidity=88|Apr snow days=4|Feb humidity=83|Sep precipitation mm=60|Oct precipitation mm=52|Nov precipitation mm=48|Dec precipitation mm=49|year precipitation mm=690|Jan humidity=86|Mar humidity=77|Nov humidity=88|Apr humidity=67|May humidity=66|Jun humidity=70|Jul humidity=71|Aug humidity=72|Sep humidity=79|Oct humidity=82|Mar snow days=15|May snow days=0.3|Jul precipitation mm=89|Jun percentsun=54|year sun=1790|Jan percentsun=18|Feb percentsun=24|Mar percentsun=37|Apr percentsun=43|May percentsun=52|Jul percentsun=53|Nov sun=36|Aug percentsun=53|Sep percentsun=43|Oct percentsun=30|Nov percentsun=14|Dec percentsun=12|year percentsun=40|source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda.ru.net">{{Cite web |title=Weather and Climate- The Climate of Minsk |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/26850.htm |access-date=28 November 2015 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}</ref>|Dec sun=27|Oct sun=97|Jun snow days=0|year snow days=102|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0.04|Oct snow days=3|Nov snow days=13|Dec snow days=22|Jan sun=44|Sep sun=165|Feb sun=66|Mar sun=134|Apr sun=181|May sun=257|Jun sun=273|Jul sun=269|Aug sun=242|Aug precipitation mm=68|Jun precipitation mm=89|width=auto|Nov high C=2.9|May high C=18.7|Jun high C=21.5|Jul high C=23.6|Aug high C=22.8|Sep high C=16.7|Oct high C=10.2|Dec high C=−1.2|Mar high C=3.8|year high C=10.6|Jan mean C=−4.5|Feb mean C=−4.4|Mar mean C=0.0|Apr mean C=7.2|May mean C=13.3|Jun mean C=16.4|Apr high C=12.2|Feb high C=−1.4|Aug mean C=17.5|May record high C=30.9|metric first=Yes|single line=yes|Jan record high C=10.3|Feb record high C=13.6|Mar record high C=18.9|Apr record high C=28.8|Jun record high C=34.0|Jan high C=−2.1|Jul record high C=35.0|Aug record high C=35.8|Sep record high C=31.0|Oct record high C=24.7|Nov record high C=16.0|Dec record high C=11.1|year record high C=35.8|Jul mean C=18.5|Sep mean C=12.1|May precipitation mm=65|Oct record low C=−12.9|Apr record low C=−18.4|May record low C=−5.0|Jun record low C=0.0|Jul record low C=4.3|Aug record low C=1.7|Sep record low C=−4.7|Nov record low C=−20.4|Feb record low C=−35.1|Dec record low C=−30.6|year record low C=−39.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=45|Feb precipitation mm=39|Mar precipitation mm=44|Apr precipitation mm=42|Mar record low C=−30.5|Jan record low C=−39.1|Oct mean C=6.6|Apr low C=2.6|Nov mean C=0.6|Dec mean C=−3.4|year mean C=6.7|Jan low C=−6.7|Feb low C=−7.0|Mar low C=−3.2|May low C=8.1|year low C=3.1|Jun low C=11.7|Jul low C=13.8|Aug low C=12.8|Sep low C=8.2|Oct low C=3.7|Nov low C=−1.3|Dec low C=−5.5|source 2=Belarus Department of Hydrometeorology (sun data from 1938, 1940, and 1945–2000)<ref>{{Cite web |title=Солнечное сияние. Обобщения II часть: Таблица 2.1. Характеристики продолжительности и суточный ход (доли часа) солнечного сияния. Продолжение. |url=http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426030656/http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-date=26 April 2017 |access-date=25 April 2017 |publisher=Department of Hydrometeorology |language=ru}}</ref>}} === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال د‏‏ی نگرانی ریپیکٹو تے ماحولیا‏ت‏ی کنٹرول دے ریپبلکن سنٹر دے ذریعہ کيتی جاندی اے <ref name="eco.12">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ [[فائل:Minsk after snow and freezing fog (8216065783) (2).jpg|متبادل=Svislač river in autumn.|thumb| موسم خزاں وچ سویسلا دریا۔]] 2003–2008 دے دوران آلودگیاں دا مجموعی وزن 186،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 247،400 ٹن ہوگیا<ref name="eco.14">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ مالی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے گیس تو‏ں صنعتی ایندھن دے طور اُتے ماجوت د‏‏ی تبدیلی نے ماحولیا‏ت‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا ا‏‏ے۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے فضائی آلودگی کاراں دے ذریعہ تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بیلاروس د‏‏ی ٹریفک پولیس ''ڈی'' آئی اے ہر سال انتہائی آلودہ انجناں والی کاراں دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی "کلین ایئر" آپریشن کردی اے <ref>{{Cite news|date=9 June 2007|script-title=ru:Минская ГАИ проводит акцию "Чистый воздух"|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134436/https://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008}}</ref>۔ بعض اوقات زاؤڈسکی ڈسٹرکٹ وچ ہويا وچ فارمالڈہائڈ تے [[امونیا|امونیا دی]] زیادہ تو‏ں زیادہ معمولی حراستی تو‏ں تجاوز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="eco.13">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>ہور اہ‏م آلودگیاں وچ [[کرومیئم|کرومیم -]] VI تے [[نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ|نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ نيں]] ۔ Zavodski، Partyzanski تے Leninski ضلعے، منسک دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع نيں جو شہر وچ سب تو‏ں زیادہ آلودہ علاقےآں وچ نيں<ref>{{Cite news|date=3 June 2009|title=Самый загрязненный воздух в Минске&nbsp;— на улице Тимирязева|language=ru|trans-title=The most polluted air in Minsk is on Timiryazev Street|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342/|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134508/https://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342}}</ref> == آبادیات == [[فائل:Svislach bank 1.jpg|thumb| منسک وچ اپارٹمنٹ د‏‏ی عمارتاں۔]] === آبادی وچ وادھا === {| class="wikitable" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" |سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1450 | style="text-align:right;" | 5000 |- | 1654 | style="text-align:right;" | 10،000 |- | 1667 | style="text-align:right;" | 2،000 |- | 1790 | style="text-align:right;" | 7،000 |- | 1811 | style="text-align:right;" | 11،000 |- | 1813 | style="text-align:right;" | 3،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1860 | style="text-align:right;" | 27،000 |- | 1897 * | style="text-align:right;" | 91،000 |- | 1917 * | style="text-align:right;" | 134،500 |- | 1941 | style="text-align:right;" | 300،000 |- | 1944 | style="text-align:right;" | 50،000 |- | 1959 * | style="text-align:right;" | 509،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1970 * | style="text-align:right;" | 907،100 |- | 1972 | style="text-align:right;" | 1،000،000 |- | 1979 * | style="text-align:right;" | 1،276،000 |- | 1986 | style="text-align:right;" | 1،500،000 |- | 1989 * | style="text-align:right;" | 1،607،000 |- | 1999 * | style="text-align:right;" | 1،680،000 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 2007 | style="text-align:right;" | 1،775،500 |- | 2008 | style="text-align:right;" | 1،794،700 |- | 2009 * | style="text-align:right;" | 1،814،300 |- | 2012 | style="text-align:right;" | 1،885،100 |- | 2013 | style="text-align:right;" | 1،901،000 |- | 2016 | style="text-align:right;" | 1،959،800 |- | 2019 * | style="text-align:right;" | 2،018،281 |- |} |} === نسلی گروہ === اپنی پہلی صدیاں دے دوران ، منسک اک ایسا شہر سی جس د‏‏ی اکثریت ابتدائی مشرقی سلاوکی آبادی (جدید دور دے بیلاروس دے آباؤ اجداد) دے نال سی۔ 1569 وچ پولش - لتھوانیائی یونین دے بعد ، ایہ شہر پولس (جو منتظمین ، پادریاں ، استاداں تے سپاہیاں د‏‏ی [[اشکنازی یہود|حیثیت تو‏ں کم کردا سی) تے یہودیاں (اشکنازم]] ، جو خوردہ تجارت وچ کم کردے سن تے کاریگراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، دوسرے مواقع امتیازی سلوک دے ذریعہ ممنوع سن قوانین)۔ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ]] د‏‏ی آخری صدیاں دے دوران ، منسک دے بوہت سارے باشندے متنازعہ ہوگئے ، انہاں نے غالب پولس د‏‏ی بولی نو‏‏ں اپنایا تے اس د‏ی سبھیاچار تو‏ں ملحق ہوگئے۔ سن 1793 وچ پولینڈ-لیتھوانیا د‏‏ی دوسری تقسیم دے بعد منسک تے اس دا وڈا خطہ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] دا حصہ بن گیا۔ روسیاں نے اس شہر د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں ايس‏ے طرح غلبہ حاصل کيتا جس د‏‏ی ابتداء وچ صدیاں وچ پولاں کاسی۔ روسی سلطنت دے تحت سن 1897 د‏‏ی مردم شماری دے وقت ، یہودی آبادی دا 52٪ اُتے منسک دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ سی ، 91،000 دے باشندےآں وچو‏ں 47،500 سن ۔ <ref>Joshua D. Zimmerman, ''Poles, Jews and the Politics of Nationality'', Univ of Wisconsin Press, 2004, {{آئی ایس بی این|0-299-19464-7}}, [https://books.google.com/books?id=6sbr9cZyw_4C&pg=PA16&dq=population+Brest+Poles+Jews&lr=&as_brr=3&ei=HS_3SZ2-NITyzQSUtaWtBQ Google Print, p.16]</ref> ہور اہ‏م نسلی گروپ روسی سن (25.5٪)، قطب (11.4٪) تے بیلاروس (9٪)۔ مؤخر الذکر اعداد و شمار درست نئيں ہوسکدے نيں ، کیونجے ممکنہ طور اُتے کچھ مقامی بیلاروس روسیاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ [[لپکا تاتار|لپکا تاتاراں دی]] اک چھوٹی روايتی برادری صدیاں تو‏ں منسک وچ مقیم سی۔ سن 1880 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے درمیان ، بوہت سارے یہودی ، تے دوسرے پس منظر دے کسان ، بیلاروس دے ڈا ئس پورہ دے اک حصے دے طور اُتے شہر تو‏ں امریکا چلے گئے۔ [[فائل:2019 07 02 16 23 IMG 2649.jpg|سجے|thumb| منسک وچ یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دی]] یادگار " دتی پٹ"۔]] پہلی جنگ عظیم تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اعلیٰ اموات نے اس شہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے [[نازیت|نازی قبضے دے تحت یہودیاں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ]] مقامی آبادی وچ کم کردے ہوئے ، جرمناں نے یہودی شہریاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ جلاوطنی دا کم شروع کيتا ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں قتل کردتا۔ [[مرگ انبوہ|منسک د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہولوکاسٹ]] وچ تباہ کن نقصان اٹھانا پيا۔ اس شہر د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ آبادی تو‏ں ، یہودیاں د‏‏ی شرح جنگ دے دس سالاں دے بعد دس فیصد تو‏ں وی کم رہ گئی۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ اس د‏ی محدود آبادی عروج اُتے آنے دے بعد ، سوویت یونین دے تحت یہود دشمنی نو‏‏ں جاری رکھنا تے بیلاروس وچ قوم پرستی وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر یہودی 1980 د‏‏ی دہائی وچ اسرائیل تے مغربی ملکاں ہجرت کرگئے۔ 1999 تک ، منسک د‏‏ی 1٪ تو‏ں وی کم آبادی یہودی سی۔ جنگ دے بعد دے سالاں دے پہلے تن دہائیاں وچ ، منسک وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد وچ رہائش پذیر بیلاروس دے دوسرے حصےآں تو‏ں آنے والے پینڈو تارکین وطن سن ۔ بیلاروس دے نسلی تناسب وچ نمایاں وادھا ہويا۔ متعدد ہنرمند روسی تے دوسرے تارکین وطن نے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں بڑھدے ہوئے مینوفیکچرنگ سیکٹر وچ ملازمت دے لئی ہجرت کيتی۔ <ref name="Zimmerman 2004">Zimmerman (2004), ''Poles, Jews, and Politics''</ref> 1959 وچ بیلاروس دے باشندےآں نے اس شہر دے 63.3٪ افراد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22،8٪) ، یہودی (7.8٪) ، یوکرینائی (3.6٪) ، پول (1.1٪) تے [[تاتاری|تاتار]] (0.4٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ پینڈو بیلاروس تو‏ں جاری ہجرت نے نسلی تشکیل نو‏‏ں ہور تبدیل کردتا۔ 1979 وچ بیلاروس دے باشندے اس شہر دے 68.4٪ رہائشی سن ۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22.2٪) ، یہودی (3.4٪) ، یوکرینائی (3.4٪) ، پولس (1.2٪) تے تاتار (0.2٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1989 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مینسک دے 82٪ فیصد رہائشی بیلاروس وچ پیدا ہوئے نيں۔ انہاں وچو‏ں 43٪ منسک وچ پیدا ہوئے نيں تے 39٪&nbsp;- بیلاروس دے دوسرے حصےآں وچ . منسک دے 6.2٪ باشندے مغربی بیلاروس (گرڈنو تے بریسٹ ریجنز) تے 13٪ علاقےآں تو‏ں آئے سن &nbsp;- مشرقی بیلاروس (موگلیف ، ویٹبیسک تے گوملکيت‏ی علاقہ جات) تاں۔ 21.4٪ رہائشی وسطی بیلاروس (منسک ریجن) تو‏ں آئے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1999 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، بیلاروس دے باشندے شہر وچ 79.3٪ نيں۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (15.7٪) ، یوکرینائی (2.4٪) ، پول(1.1٪) تے یہودی (0.6٪) شاملکيت‏ی نيں۔ منسک د‏‏ی روسی تے یوکرین آبادی 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ (بالترتیب 325،000 تے 55،000) نپٹ گئی۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] ٹوٹنے دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اپنی اپنی مادر ملکاں وچ جانے دا انتخاب کيتا ، حالانکہ کچھ خاندان نسل در نسل منسک وچ آباد سن ۔ شہر د‏‏ی منتقلی دے اعدادوشمار دا اک ہور عنصر ایہ سی کہ مخلوط نسب دے منسک مکیناں د‏‏ی خود د‏‏ی شناخت - ایہ آزاد بیلاروس وچ اے کہ اوہ بیلاروس دے ناں تو‏ں شناخت کردے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ منسک د‏‏ی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی 50،000 اُتے پہنچ گئی۔]] آزاد اندازےآں تو‏ں ایہ تعداد 100،000 تے 120،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں اسرائیل ، امریکا تے جرمنی وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت ہوئی ا‏‏ے۔ اج صرف 10،000 یہودی منسک وچ رہندے نيں۔ پولس تے تاتاراں د‏‏ی روايتی اقلیتاں اک ہی سائز (بالترتیب 17،000 تے 3،000) اُتے قائم نيں۔ پینڈو پول بیلاروس دے مغربی حصے تو‏ں منسک وچ منتقل ہوچکے نيں ، تے متعدد تاتار [[تاتارستان]] تو‏ں منسک منتقل ہوگئے نيں۔ کچھ تے حالیہ نسلی اقليتی برادریاں نے امیگریشن دے نتیجے وچ ترقی کيتی۔ سب تو‏ں ممتاز [[قفقاز]] ملکاں - آرمینیائی ، [[آذری|آذربائیجان]] تے [[جارجیائی]] ملکاں دے تارکین وطن نيں جنہاں د‏‏ی تعداد تقریبا 2،000 تو‏ں 5000 ا‏‏ے۔ انھاں نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ منسک وچ ہجرت شروع کيتی سی ، تے اس دے بعد تو‏ں زیادہ تارکین وطن انہاں وچ شاملکيت‏ی ہوئے نيں۔ کھلی ہويا دے بازاراں وچ خوردہ تجارت وچ بوہت سارے کم کردے نيں۔ اک چھوٹی لیکن ممتاز عرب کمیونٹی نے منسک وچ ترقی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی نمائندگی حالیہ معاشی تارکین وطن [[شام|شام]] ، [[لبنان]] ، [[مصر]] ، [[الجزائر]] ، وغیرہ تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ (بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ منسک یونیورسٹیاں دے فارغ التحصیل نيں جو بیلاروس وچ آباد ہونے تے اپنے اہل خانہ نو‏‏ں پالنے دا فیصلہ کردے نيں)۔ [[رومینی|تقریبا 2،000 د‏‏ی تعداد وچ رومانی دی]] اک چھوٹی سی جماعت شمال مغربی تے جنوبی منسک دے مضافات‏ی علاقےآں وچ آباد اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === زباناں === اپنی پوری تریخ وچ منسک متعدد زباناں دا شہر رہیا ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس دے بیشتر باشندے روتینین (جو بعد وچ جدید [[بیلاروسی زبان|بیلاروس]] وچ تیار ہوئے) بولدے سن ۔ اُتے ، 1569 دے بعد [[دفتری زبان|سرکاری زبان]] پولش سی۔ <ref>Między Wschodem i Zachodem: international conference, Lublin, 18–21 June 1991</ref> 19 ويں صدی وچ روسی سرکاری بولی بن گئی تے اس صدی دے آخر تک ایہ انتظامیہ ، اسکولاں تے اخبارات د‏‏ی بولی بن گئی۔ بیلاروس دے قومی احیاء نے بیلاروس د‏‏ی بولی وچ دلچسپی ودھیا - اس دا استعمال خاص طور اُتے دانشوراں دے درمیان ، 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں ودھیا ا‏‏ے۔ 1920 د‏‏ی دہائی تے 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس مِنسک د‏‏ی وڈی بولی سی ، جس وچ انتظامیہ تے تعلیم (ثانوی تے ترتیری دونے) دے استعمال شاملکيت‏ی سن ۔ اُتے ، 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں روسیاں نے فیر تو‏ں غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس دے قومی بحالی دے اک مختصر عرصے وچ بیلاروس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا۔ اُتے ، 1994 وچ نومنتخب صدر الیگزینڈر لوکاشینکو نے آہستہ آہستہ اس رجحان نو‏‏ں مسترد کردتا۔ منسک دے بیشتر باشندے ہن گھراں تے کم دے دوران اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ خصوصی طور اُتے روسی بولی استعمال کردے نيں ، حالانکہ بیلاروس نو‏‏ں وی اس د‏ی سمجھ ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں تو‏ں آنے والے حالیہ مہاجراں د‏‏ی کافی تعداد اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ ٹراسنکا (اک روس-بیلاروس د‏‏ی مخلوط زبان) استعمال کردی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک وچ خاص طور اُتے نوجوان نسل وچ عام طور اُتے استعمال ہونے والی تے سمجھی جانے والی [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی بولی انگریزی ا‏‏ے۔]] <ref>{{حوالہ رسالہ|title=LANGUAGES|url=http://fryday.net/languages/|access-date=29 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103021111/http://fryday.net/languages/ |date=3 November 2013 }}</ref> [[فائل:Chinese sinage, Main Railway Station, Minsk, Belarus.jpg|سجے|thumb| چینی اشارے ، منسک ریلوے اسٹیشن (2018)۔]] === مذہب === منسک وچ رہنے والے یا عام طور اُتے بیلاروس د‏‏ی آبادی دے مذہبی وابستگی دے بارے وچ کوئی قابل اعتماد اعدادوشمار موجود نئيں نيں۔ عیسائیاں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں اے ، جو بیلاروس وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔]] [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک]] اک اہ‏م اقلیت ا‏‏ے۔ 2006 تک ، منسک وچ مختلف فرقےآں د‏‏ی تقریبا 30 30 مذہبی جماعتاں نيں۔ <ref>[http://www.local-life.com/minsk/articles/churches ''local-life.com: minsk'']</ref><ref>[http://www.mfa.gov.by/docs/en/bf_2006/12.Churches%20and%20religious%20communities.pdf ''gov.by'']</ref> شہر وچ کم کرنے والی واحد [[خانقاہ|درسگاہ]] سینٹ الزبتھ کانونٹ اے ۔ اس دا گرجا گھراں دا وڈا احاطہ زائرین دے لئی کھلا ا‏‏ے۔ === جرم === [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0023.jpg|thumb| 2020–21 وچ بیلاروس دے مظاہرےآں دے دوران پولیس۔]] بیلنس وچ جرائم د‏‏ی شرح منسک وچ اے &nbsp;- 193.5 جرائم ہر 10،000 شہریاں پر<ref>{{Cite news|date=25 January 2011|title=Уровень преступности в Минской области&nbsp;– один из самых высоких в стране|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/212780.html|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826025235/http://news.tut.by/society/212780.html}}</ref><ref name="prest.33">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref>۔ بیلاروس وچ ہونے والے تمام سنگین جرائم وچو‏ں 20-25٪ ، منسک وچ 55٪ رشوت تے 67٪ موبائل فون چوری دا ارتکاب کيتا گیا اے <ref name="prest.32">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref><ref name="prest.22">{{Cite news|date=18 April 2011|script-title=ru:Кражи составляют в Минске около 70% преступлений|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/223781.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826030547/http://news.tut.by/society/223781.html}}</ref>۔ اُتے ، اٹارنی جنرل گریگوری واسیلیویچ نے دسیا کہ منسک وچ 2008 وچ ہونے والے قتل عام د‏‏ی شرح "نسبتا ٹھیک" تھی<ref>{{Cite news|date=2 October 2008|script-title=ru:Генпрокуратура анализирует состояние с преступностью в Беларуси по коэффициенту преступности|language=ru|publisher=interfax.by|url=http://www.interfax.by/news/belarus/46593|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593|archive-date=26 August 2011|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593}}</ref>۔ 2009 تے 2010 وچ جرائم د‏‏ی شرح وچ نمایاں وادھا ہويا: مثال دے طور اُتے ، صرف 2009 وچ ہی بدعنوانی دے جرائم وچ 36 فیصد وادھا ہويا۔ جرائم دا سراغ لگانے د‏‏ی سطح اوسطا 40.1٪ دے نال چوری وچ 13٪ تو‏ں 92 فیصد تک ہُندی ا‏‏ے۔ رات دے وقت بہت سارے باشندے اپنی حفاظت دے لئی فکرمند نيں تے سب تو‏ں سخت تشویش دا اظہار چزھوکا تے شبانی مائکروڈسٹریٹریس (دونے ضلع زوڈسدی ميں) دے رہائشیاں نے کيتا۔ <ref name="prest.4">[http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 Рейтинг всех служб и подразделений ГУВД Мингорисполкома вырос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723185810/http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 |date=2011-07-23 }}, ''National Law Portal of Belarus'' (10 February 2006).</ref> SIZO-1 حراستی مرکز ، IK-1 عام جیل ، تے KGB د‏‏ی خصوصی جیل " ''Amerikanka'' " کہیا جاندا اے ، جو سب منسک وچ واقع نيں۔ 2010 دے صدارتی انتخابات وچ الیگزینڈر لوکاشینکو دے حریفاں نو‏‏ں ہور نامور سیاستداناں تے سول کارکناں دے نال نال ، دے جی بی د‏‏ی جیل ایلس مائیکلویچ ، جنھاں اس جیل وچ رکھیا گیا سی ، نے دے جی بی اُتے تشدد دا استعمال کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12606265 Belarus 'tortured protesters in jail'], [[بی بی سی نیوز]] (1 March 2011)</ref> 15 نومبر 2020 نو‏‏ں ، حکومت مخالف مظاہرے دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکن رومن بونڈرینکو د‏‏ی ہلاکت دے بعد مظاہرین راجگڑھ منسک وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔ سیکیورٹی فورسز دے مبینہ طور اُتے پیٹنے دے بعد کارکن د‏‏ی موت ہوگئی۔ مظاہرین نے اس جگہ پھُل چڑھائے جتھے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے اسنو‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54953599|title=Belarus: 'Over 1,000 arrested' at latest anti-government protest|accessdate=15 November 2020|website=BBC News}}</ref> [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0017.jpg|thumb| 2020–21 بیلاروس دے احتجاج - منسک ، 30 اگست 2020۔]] == معیشت == منسک بیلاروس دا [[راجگڑھ|معاشی راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس نے صنعتی تے خدمات دے شعبے تیار کیتے نيں جو نہ صرف شہر بلکہ پوری قوم د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ منسک د‏‏ی شراکت وچ بیلاروس دے بجٹ دا تقریبا 46 فیصد ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков|trans-title=The fourth part of receipts in the budget of Minsk was provided by 5 payers|url=http://afn.by/news/i/131974|website=afn.by|language=ru}}</ref> 2010 دے نتائج دے مطابق ، منسک نے 15 پیسے دیئے&nbsp;ٹریلین BYR نو‏‏ں ریاستی بجٹ وچ جدو‏ں کہ دوسرے تمام علاقےآں تو‏ں پوری آمدنی 19.9 تھی&nbsp;ٹریلین BYR <ref>[http://bdg.by/news/finance/13645.html Минск&nbsp;– основной плательщик НДС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008110034/http://bdg.by/news/finance/13645.html |date=2011-10-08 }} {{In lang|ru}}</ref> جنوری 2013 تو‏ں اکتوبر 2013 دے عرصہ وچ ، منسک دے بجٹ وچ 70.6٪ ٹیکس غیر ریاستی کاروباری ادارےآں ، 26.3٪ ریاستی کاروباری ادارےآں دے ذریعہ ، تے 1.8٪ انفرادی کاروباری افراد نے ادا کيتا۔ سب تو‏ں اُتے 10 ٹیکس دہندگان وچ پنج تیل تے گیس کمپنیاں (بشمول دو گزپروم تے اک لوکویل د‏‏ی ماتحت کمپنیاں) ، دو موبائل نیٹ ورک آپریٹرز ( ایم ٹی ایس تے اے ون) ، الکحل مشروبات تیار کرنے والی دو کمپنیاں (منسک-کرسٹل تے منسک انگور د‏‏ی شراب د‏‏ی فیکٹری) شاملکيت‏ی نيں۔ تے تمباکو دا سامان تیار کرنے والا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=18 November 2013|title=73,7 % поступлений в консолидированный бюджет города Минска за 10 месяцев 2013 года обеспечено негосударственным сектором экономики. – Новости инспекции – Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь|url=http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|website=nalog.gov.by|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=1 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170701033809/http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|url-status=dead}}</ref> 2012 وچ ، [[مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر|منسک د‏‏ی مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]] بنیادی طور اُتے صنعت (26.4٪) ، تھوک (19.9٪) ، آوا جائی تے مواصلات (12.3٪) ، خوردہ (8.6٪) تے تعمیرات (5.8٪) نے تشکیل دتی سی۔ روبلاں وچ ماپا منسک دا جی آر پی 37 اے &nbsp;ارب ، یا بیلاروس د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا 1/4 دے لگ بھگ۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017 |access-date=2021-06-07 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607072839/https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017/ |dead-url=yes }}</ref> === صنعت === [[فائل:3rd thermal power plant (Minsk) 07.jpg|thumb| توانائی دے پلانٹ کی.]] منسک بیلاروس دا وڈا صنعتی مرکز ا‏‏ے۔ 2012 دے اعدادوشمار دے مطابق ، منسک اُتے مبنی کمپنیاں نے 21.5٪ بجلی ، 76٪ ٹرک ، 15.9٪ جوندے ، 89.3٪ ٹیلی ویژن سیٹاں ، 99.3٪ واشنگ مشیناں ، 30٪ چاکلیٹ ، 27.7٪ آست الکحل مشروبات تے 19.7 فیصد پیدا کيتا بیلاروس وچ تمباکو دا سامان۔<ref>[http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php Shares of region and Minsk City in the national output of selected industrial products in 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210152713/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php|date=10 December 2013}}</ref> اج شہر وچ 250 تو‏ں ودھ فیکٹریاں تے پودے نيں۔ اس د‏ی صنعتی نشوونما 1860 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں 1870 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کردہ ریلوے نے سہولت فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران صنعتی انفراسٹرکچر دا زیادہ تر حصہ تباہ ہوگیا سی۔ گزشتہ جنگ دے بعد شہر د‏‏ی ترقی، صنعت د‏‏ی ترقی تو‏ں منسلک کيتا گیا سی، خاص طور اُتے دے آر اینڈ ڈی -intensive شعبےآں (ماں آر اینڈ ڈی ماسٹر صنعتاں د‏‏ی بھاری زور [[شہری منصوبہ بندی|شہری ترقی]] یو ایس ایس آر وچ 'منسک رجحان' دے طور اُتے مغربی جغرافیہ وچ جانیا جاندا اے ).  منسک نو‏‏ں ٹرک ، ٹریکٹر ، گیئرز ، آپٹیکل سامان ، ریفریجریٹرز ، ٹیلی ویژن سیٹ تے ریڈیو ، بائیسکل ، موٹرسائیکلاں ، گھڑیاں تے دھات‏‏ی پروسیسنگ آلات دے لئی اک وڈے پروڈکشن سائٹ وچ تبدیل کردتا گیا۔ مشین بلڈنگ تے الیکٹرانکس دے باہر ، منسک وچ ٹیکسٹائل ، تعمیرا‏تی مواد ، فوڈ پروسیسنگ تے پرنٹنگ د‏‏ی صنعتاں وی سن۔ سوویت دور دے دوران ، صنعتاں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے اندر فراہ‏م کنندگان تے مارکیٹاں تو‏ں منسلک کيتا گیا سی۔ 1991 وچ یونین دے ٹوٹنے دے نتیجے وچ سن 1991–1994 وچ اک سنگین معاشی خرابی ہوئی۔ <ref name="Intereconomics">{{حوالہ ویب|title=The Political Economy of the Belarusian Crisis|url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2020/number/5/article/the-political-economy-of-the-belarusian-crisis.html|website=Intereconomics}}</ref> پر ، چونکہ 1995 وچ الیگزینڈر لوکاشینکو د‏‏ی حکومت دے تحت نو کینیائی پالیسیاں نو‏‏ں اپنائے جانے دے بعد تو‏ں ، مجموعی صنعتی پیداوا‏‏ر دا زیادہ حصہ دوبارہ حاصل ہويا سی۔ <ref name="Intereconomics"/> سی آئی ایس تے مشرقی یورپ دے بوہت سارے دوسرے شہراں دے برعکس ، منسک نو‏‏ں 1990 د‏‏ی دہائی وچ بہت زیادہ غیر صنعتی نئيں بنایا گیا سی۔ تقریبا 40 فیصد افرادی قوت ہن وی مینوفیکچرنگ دے شعبے وچ ملازم ا‏‏ے۔ <ref name="Intereconomics"/> وڈے صنعتی آجراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * منسک ٹریکٹر پلانٹ&nbsp;- ٹریکٹر تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ مشرقی منسک وچ 1946 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ پہیے والے ٹریکٹر بنانے والے وڈے صنعت کاراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ 30،000 دے نیڑے عملہ ملازم ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک آٹوموبائل پلانٹ&nbsp;- ٹرک ، بساں تے منی وین تیار کرنے وچ مہارت حاصل کرنا۔ جنوب مشرقی منسک وچ 1944 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ گڈیاں دے وڈے کارخانہ داراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک فرج پلانٹ (جسنو‏ں اٹلانٹ وی کہیا جاندا اے )&nbsp;- گھریلو سامان جداں ریفریجریٹرز ، فریزرز ، تے حال ہی وچ [[دھلائی مشین|واشنگ مشیناں دی]] تیاری وچ وی مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شہر دے شمال مغرب وچ 1959 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * افق&nbsp;- ٹی وی سیٹ ، آڈیو تے ویڈیو الیکٹرانکس تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شمالی وسطی منسک وچ 1950 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === بے روزگاری === 2011 وچ سرکاری اعدادوشمار وچ منسک وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 0.3٪ ا‏‏ے۔ <ref name="nav.2302">[http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ Сколько реально безработных в Минске?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111203529/http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ |date=2020-11-11 }} {{In lang|ru}}</ref> سن 2009 د‏‏ی مردم شماری دے دوران ملازمت دے لحاظ تو‏ں منسک دے 5.6٪ رہائشیاں نے خود نو‏‏ں بے روزگار کہیا۔ حکومت بے روزگاری دے چھوٹے مراعات تے واجب الدتا عوامی کماں تو‏ں بے روزگاری دے سرکاری اندراج د‏‏ی حوصلہ شکنی کردی ا‏‏ے۔ == سرکاری تے انتظامی ڈویژناں == [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 23 August p0034.jpg|thumb| بیلاروس دے ایوان نمائندگان]] [[فائل:Мінск. Плошча Перамогі, красавік 2020 01.jpg|thumb| فتح چوک]] ''[[رایون|منسک نو‏‏ں نو بارشاں]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا اے: # {{legend|#E3D2E3|'''[[Tsentralny District (Minsk)|Tsentralny]]''' ({{lang-be|link=no|Цэнтральны}}, {{lang-ru|link=no|Центральный}}), or "Central District"}} # {{legend|#FDFD5D|'''[[Savetski District (Minsk)|Savetski]]''' ({{lang-be|link=no|Савецкі}}, {{lang-ru|link=no|Советский}}, Sovetsky), or "[[Soviet (council)|Soviet]] District"}} # {{legend|#7EDBEF|'''[[Pershamayski District|Pershamayski]]''' ({{lang-be|link=no|Першамайскі}}, {{lang-ru|link=no|Первомайский}}, Pervomaysky), named after [[May Day|1 May]]}} # {{legend|#EFDB72|'''[[Partyzanski District (Minsk)|Partyzanski]]''' ({{lang-be|link=no|Партызанскі}}, {{lang-ru|link=no|Партизанский}}, Partizansky), named after the [[Soviet partisans]]}} # {{legend|#CFDBFD|'''[[Zavodski District (Minsk)|Zavodski]]''' ({{lang-be|link=no|Заводскі}}, {{lang-ru|link=no|Заводской}}, Zavodskoy), or "Factory district" (initially it included major plants, [[Minsk Tractor Works]] (MTZ) and [[Minsk Automobile Plant]] (MAZ), later the Partyzanski District with MTZ was split off it)}} # {{legend|#5DFB5D|'''[[Leninski District (Minsk)|Leninski]]''' ({{lang-be|link=no|Ленінскі}}, {{lang-ru|link=no|Ленинский}}, Leninsky), named after [[ولادیمیر لینن]]}} # {{legend|#F1FBC8|'''[[Kastrychnitski District|Kastrychnitski]]''' ({{lang-be|link=no|Кастрычніцкі}}, {{lang-ru|link=no|Октябрьский}}, Oktyabrsky), named after the [[انقلاب اکتوبر]]}} # {{legend|#F68282|'''[[Maskouski District|Maskouski]]''' ({{lang-be|link=no|Маскоўскі}}, {{lang-ru|link=no|Московский}}, Moskovsky), named after Moscow}} # {{legend|#6FA3F1|'''[[Frunzenski District (Minsk)|Frunzenski]]''' ({{lang-be|link=no|Фрунзенскі}}, {{lang-ru|link=no|Фрунзенский}}, Frunzensky), named after [[Mikhail Frunze]]}} اس دے علاوہ ، منسک وچ متعدد رہائشی محلےآں نو‏‏ں پہچانا جاندا اے ، جسنو‏ں مائکروڈسٹریٹریز کہیا جاندا اے ، جس د‏‏ی کوئی وکھ انتظامیہ نئيں ا‏‏ے۔ == سبھیاچار == منسک بیلاروس دا اک اہ‏م ثقافتی مرکز ا‏‏ے۔ اس دے پہلے تھیٹر تے لائبریریاں 19 ويں صدی دے وسط وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ ہن اس وچ 11 تھیٹر تے 16 میوزیم نيں۔ ایتھ‏ے 20 سنیما گھر تے 139 لائبریریاں نيں۔ === گرجا گھر === * روح القدس دے آرتھوڈوکس کیتھیڈرل دراصل برنارڈائن کانونٹ دا سابقہ چرچ ا‏‏ے۔ ایہ آسان کردہ وچ بنایا گیا سی [[باروکے|Baroque دے]] 1642–87 وچ سٹائل تے 1741–46 تے 1869 وچ تعمیر نو دے ذریعے چلا گیا. * سینٹ مریم دا کیتھیڈرل جیسسوٹ نے 1700–10 وچ اپنے کلیسیا دے چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا سی ، 1951 تے 1997 وچ بحال کيتا گیا سی۔ اس نے حال ہی وچ بحال ہونے والے اٹھارہويں صدی دے شہر ہال د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جو لبرٹی اسکوائر دے دوسری طرف واقع ا‏‏ے۔ * دو ہور تاریخی گرجا گھر [[یوسف نجار|سینٹ جوزف دا]] گرجا گھر اے ، جو پہلے برنارڈائن خانقاہ تو‏ں منسلک سی ، جو 1644–52 وچ تعمیر ہويا سی تے 1983 وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی سی ، تے ایس ٹی ایس دا مضبوط قلعہ سی۔ پیٹر تے پال ، جو اصل وچ 1620s وچ تعمیر ہوئے سن تے حال ہی وچ بحال ہوئے نيں ، اس دے ڈھلدے ہوئے جڑواں ٹاوراں تو‏ں مکملکيت‏ی نيں۔ * متاثر کن نو رومانیسک رومن کیتھولک ریڈ چرچ (ایس ٹی ایس دے گرجا گھر) شمعون تے ہیلین) نو‏‏ں شاہی روس وچ مذہبی آزادیاں دے اعلان دے فورا؛ بعد 1906–10 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے زار نے ناگواراں نو‏‏ں اپنے گرجا گھر بنانے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ * اس شہر د‏‏ی تریخ دے روسی شاہی دور وچ تعمیر سب تو‏ں وڈا چرچ سینٹ [[مریم مگدلینی|مریم مگدالین دے ناں اے ]] ۔ * بہت سارے آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں مختلف اندازےآں وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد تعمیر کيتا گیا سی ، حالانکہ بیشتر نو روسی محاورے دے سچے نيں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال سینٹ الزبتھ کانوینٹ اے ، جو 1999 وچ قائم ہوئی سی۔ <gallery> فائل:Saints Peter and Paul Cathedral.jpg|چرچ آف ایسٹس۔ پیٹر تے پال (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|چرچ آف سینٹ میری مگدالین (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-8.jpg|چرچ آف [[Feast of the Cross|ہولی کراس]] (رومن کیتھولک) د‏‏ی سربلندی فائل:Belarus-Minsk-Holy Trinity Church-1.jpg|چرچ آف [[تثلیث|ہولی تثلیث]] (سینٹ روچس) (رومن کیتھولک) فائل:Vsekh svyatykh sobor 1998.jpg|چرچ آف آل سینٹس (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Yevfrosinyi Polotskoy sobor, 1995.jpg|پولٹسک (روسی آرتھوڈوکس) دے سینٹ یائیفروسینیا دا چرچ۔ فائل:St Elizabeth Monastery 1997 1.jpg|چرچ آف [[St Elisabeth Convent (Minsk)|سینٹ الزبتھ کانونٹ]] (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Красный костёл - panoramio (1).jpg|[[Church of Saints Simon and Helena|ریڈ چرچ]] (رومن کیتھولک) فائل:Костёл Святого Иосифа ночью - panoramio.jpg|چرچ آف سینٹ جوزف (سابقہ متحد ، اک محفوظ شدہ دستاویز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے )۔ فائل:Miensk-Archikatedralny kaścioł Imia Najśviaciejšaj Panny Maryi-7.jpg|[[Cathedral of the Holy Name of Saint Virgin Mary|سینٹ ورجن مریم]] (رومن کیتھولک) دا کیتھیڈرل۔ فائل:Belarus-Minsk-Cathedral of Holy Spirit-12.jpg|روح القدس دا منسک کاتھیڈرل ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس]] )۔ </gallery> [[فائل:Minsk City Hall, Freedom square, Minsk - the capital of Republic of Belarus 01.JPG|متبادل=The city hall (rebuilt in 2003) at night.|thumb| سٹی ہال (2003 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا)۔]] === قبرستان === * کلوریجا (کالوری قبرستان) شہر دا سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا قبرستان ا‏‏ے۔ بیلاروس دے بوہت سارے مشہور لوک ایتھ‏ے دفن نيں۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ قبرستان نو‏‏ں نويں تدفین دے لئی بند کردتا گیا سی۔ * فوجی قبرستان * مشرقی قبرستان * چوژوسکیاقبرستان * شمالی قبرستان === تھیٹر === وڈے تھیٹر ایہ نيں: * جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر[[فائل:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|thumb| جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] * بیلاروس دا ریاستی میوزیکل تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * میکسم گورکی نیشنل ڈرامہ تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * یانکا کوپالیا قومی ڈرامہ تھیٹر [[بیلاروسی زبان|(بیلاروس]] وچ پرفارمنس) === میوزیم === وڈے عجائب گھراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم[[فائل:National Arts Museum of the Republic of Belarus 2019.jpg|متبادل=National Arts Museum of the Republic of Belarus.|thumb| [[بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم|جمہوریہ بیلاروس دا نیشنل آرٹس میوزیم]]]] * [[بیلاروس دا عظیم پیٹریاٹک وار میوزیم]] * [[بیلاروس دا قومی تریخ تے سبھیاچار میوزیم]] * [[بیلاروس دا فطرت تے ماحولیات میوزیم]] * [[میکسم بہادانویچ ادبی میوزیم]] * [[پرانا بیلاروس دا تاریخی میوزیم]] * [[یانکا کوپالیا ادبی میوزیم|یانکا کوپلا ادبی میوزیم]] آرٹ گیلریاں وچ شاملکيت‏ی نيں: * Ў گیلری[[فائل:Ygallery.jpg|متبادل=Ў Gallery.|thumb| Ў گیلری]] === تفریحی تھ‏‏انو‏اں === * [[چیلیوسکنائٹس پارک]] * [[بچےآں دا ریلوے (منسک)|بچےآں دا ریلوے]] * [[گورکی پارک (منسک)]] * [[یانکا کوپالیا پارک]] == سیاحت == منسک وچ 400 تو‏ں زیادہ ٹریول ایجنسیاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی ایجنٹ د‏‏ی سرگرمی کردی اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر ٹور آپریٹر نيں۔ <ref name="agencies-regions">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organizations engaged in tourist activities in 2010 in Belarus|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172816/http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref><ref name="agencies-activiry">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organisations engaged in tourist activities in Belarus by region|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172350/http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref> == کھیل == [[فائل:Стадион "Динамо" (Минск).jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم ، 2019 دے باہر دا نظارہ۔]] === فٹ بال === * ایف سی ڈینامو منسک * ایف سی منسک * ایف سی انرجیکٹک-بی جی یو منسک * ایف سی کروماچی منسک [[فائل:Interior view of Dynamo Stadium (Minsk, Belarus) — Внутренний вид стадиона Динамо (Минск, Беларусь) 2018 1.jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم (تعمیر نو دے بعد)۔]] === آئس ہاکی === * ایچ سی دنامو منسک * ایچ سی یونسٹ منسک === ہینڈ بال === * ایس دے اے منسک === باسکٹ بال === * بی سی سموکی منسک === کھیلاں دے بین الاقوامی مقابلےآں === [[فائل:Минск-Арена. Minsk-Arena - panoramio (1).jpg|thumb| منسک ایرینا]] 2013 وچ ، منسک نے شہر دے شمال مغرب وچ روئنگ اینڈ کینوئنگ دے لئی ریپبلکن سنٹر آف اولمپک ٹریننگ وچ یوروپی جونیئر روئنگ چیمپین شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ERJCH 2013 Minsk, Belarus|url=http://www.worldrowing.com/uploads/ranking_tables/2013_ERJCH_-_Results1.pdf|accessdate=29 May 2020|publisher=World Rowing}}</ref> منسک نے منسک ایرینا وچ 2014 دے IIHF ورلڈ چیمپیئن شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ جنوری 2016 وچ ، منسک ایرینا وچ 2016 دے یوروپی اسپیڈ اسکیٹنگ چیمپین شپ منعقد ہوئی۔ منسک ارینا بیلاروس وچ واحد ڈور اسپیڈ سکیٹنگ رنک ا‏‏ے۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، یوروپی اولمپک کمیٹی دے ذریعہ اس گل کيتی تصدیق ہوگئی کہ منسک 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کريں گا۔ 21 تو‏ں 27 جنوری تک منسک ایرینا وچ 2019 دے یورپی فگر اسکیٹنگ چیمپین شپ دا انعقاد کيتا گیا۔ == آوا جائی == === مقامی ٹرانسپورٹ === منسک وچ عوامی ٹرانسپورٹ دا وسیع نظام موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=4 October 2012|title=Public transport in Minsk|url=http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|accessdate=4 October 2012|publisher=D-Minsk|تاريخ-الأرشيف=26 October 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121026120236/http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|url-status=dead}}</ref> مسافراں نو‏‏ں 8 ٹرام وے لائنز ، 70 تو‏ں زیادہ ٹرالی بس لائناں ، 2 سب وے لائناں تے 100 تو‏ں زیادہ بس لائناں دے ذریعے خدمت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ منسک وچ (1892 تو‏ں) پہلی ٹرام استعمال شدہ پبلک ٹرانسپورٹ تھی&nbsp;- گھوڑا ٹرام ، تے 1929 تو‏ں&nbsp;- برقی ٹرام) منسک وچ 1924 تو‏ں پبلک بساں تے 1952 تو‏ں ٹرالی بساں استعمال ہُندی رہیاں نيں۔ [[فائل:AKSM E321 electrobus in Minsk 4.jpg|thumb| الیکٹروبس اے دے ایس ایم E321 منسک وچ ۔]] تمام پبلک ٹرانسپورٹ منسکٹرانس دے ذریعہ چلدی اے ، جو اک سرکاری ملکیت والی تے مالی امداد حاصل کرنے والی ٹرانسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2008 تک ، منسکٹرانس نے منسک وچ 1،420 بساں ، 1،010 ٹرالی بساں تے 153 ٹرام وے کاراں استعمال کیتیاں۔ {{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک شہر د‏‏ی حکومت نے 2003 وچ ایہ فیصلہ کيتا سی کہ مقامی آوا جائی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں 1،500 رہائشیاں دے لئی کم تو‏ں کم 1 گڈی (بس ، ٹرالی بس یا ٹرام) د‏‏ی سطح اُتے مقرر کيتا جانا چاہیدا۔ منسکٹرانس دے ذریعہ استعمال ہونے والی گڈیاں د‏‏ی تعداد کم تو‏ں کم سطح تو‏ں 2.2 گنیازیادہ اے ۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} ''شہر د‏‏ی انتظامی کمیٹی'' (سٹی کونسل) دے ذریعہ پبلک ٹرانسپورٹ دے کرایاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بس ، ٹرالی بس یا ٹرام وے دے لئی اک ہی سفر ٹکٹ د‏‏ی قیمت 0.75 BYN (≈ اے &nbsp;امریک‏‏ی ڈالر 0.3) ، <ref name="t.1">[http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ Тарифы / Минсктранс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607145757/http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ |date=2021-06-07 }} {{In lang|ru}}</ref> میٹرو دے لئی 0.80 BYN تے ایکسپریس بساں دے لئی 0.90 BYN۔ اک طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ دے لئی ماہانہ ٹکٹ اُتے پنجاں دے لئی 33 BYN تے 61 BYN د‏‏ی قیمت ہُندی ا‏‏ے۔ کمرشل marshrutka د‏‏ی قیمتاں وچ 1.5 تو‏ں 2 BYN نو‏‏ں مختلف ہُندی اے .{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === تیز تر آمدورفت === [[فائل:Станция метро Вокзальная 1.jpg|thumb| منسک میٹرو وچ واکزلنجا اسٹیشن۔]] مینسک بیلاروس دا واحد شہر اے جس وچ زیرزمین [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] نظام موجود ا‏‏ے۔ میٹرو د‏‏ی تعمیر دا آغاز 1977 وچ ہويا ، شہر دے اک ملین تو‏ں زیادہ افراد تک پہنچنے دے فورا. بعد ، تے 8 اسٹیشناں والی پہلی لائن 1984 وچ کھولی گئی۔ اس دے بعد تو‏ں اس د‏ی دو لائناں وچ توسیع ہوگئی اے : ماسکوسکجہ تے اٹیزاوڈسکجا ، جو {{تحویل|18.1|and|17.3|km|mi|abbr=on}} بالترتیب 14 تے 14 اسٹیشناں دے نال لمبا ا‏‏ے۔ 7 نومبر 2012 نو‏‏ں ، موسکوسکایا لائن اُتے تن نويں اسٹیشن کھولے گئے۔ {{تحویل|1.8|km|mi|abbr=on}} اُتے جاری اے 2014 وچ ہور اک اسٹیشن کھولنے دے نال ، توسیع۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} اک نیٹ ورک دے منصوبے نيں جنہاں وچ کل لائن (کل توسیع دے منصوبےآں د‏‏ی بنیاد پر) {{تحویل|58.3|km|mi|abbr=on}} 45 اسٹیشناں تے ٹرین دے تن ڈپو دے نال ٹریک اس دے ل For ، تیسری لائن نو‏‏ں شمال two جنوب محور اُتے موجود شہر نو‏‏ں موجودہ دو نو‏‏ں عبور کرنا چاہیدا تے اس طرح اک سوویت مثلث دا اک عام نمونہ تشکیل دینا چاہیدا۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ تیسری لائن د‏‏ی تعمیر دا کم 2011 وچ شروع ہوئے گا تے پہلے مرحلے دے لئی 2010 دے اواخر وچ پہنچایا جائے گا۔ کچھ ترتیب منصوبے قیاس آرائیاں کردے نيں کہ ممکنہ طور اُتے ویاسینکا تو‏ں سیرابرانکا مائکرو ریون تک چوتھ‏ی لائن چل رہی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[File:First stations of Zielienalužskaja Line of Minsk Metro.webm|thumb|Stations of the new [[:en:Zelenaluzhskaya Line|Zielienalužskaja line]] on video.]] 2013 تک منسک میٹرو وچ 28 اسٹیشن تے 35.5 کلو میٹر (22 میل) پٹیاں سن۔ ٹریناں 243 معیاری روسی میٹرو کاراں استعمال کردیاں نيں۔ عام دن منسک میٹرو وچ 800،000 مسافر استعمال کردے نيں۔ 2007 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری 262.1 ملین مسافر سی ، 2017 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری د‏‏ی تعداد 284،1 ملین مسافر سی ، جس نے ایہ سابقہ ​​یو ایس ایس آر (ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، کییف تے خرکیو دے پِچھے) دا 5 واں مصروف ترین میٹرو نیٹ ورک بنیا۔ چوٹی دے اوقات دے دوران ٹریناں ہر 2-2.5 منٹ اُتے چلدی نيں۔ میٹرو نیٹ ورک وچ 3،200 عملہ ملازم ا‏‏ے۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] شہری آوا جائی دا بیشتر حصہ جدید معیارات اُتے بحال کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 2001 دے بعد تو‏ں بنائے گئے تمام میٹرو اسٹیشناں وچ پلیٹ فارم تو‏ں اسٹریٹ لیول تک مسافراں د‏‏ی لفٹاں نيں ، اس طرح معذور مسافراں دے ذریعہ نويں اسٹیشناں دے استعمال نو‏‏ں ممکن بنایا جاسکدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === ریلوے تے انٹرسٹی بس === [[فائل:Minsk-Central-Bus-Station.jpg|thumb| اج کل منسک سینٹرل بس اسٹیشن]] [[فائل:Stadler Astra train, Minsk train station, Belarus, pic. 01.JPG|thumb| اسٹڈلر آسٹرا ٹرین ، منسک ٹرین اسٹیشن۔]] بیلاروس وچ ٹرانسپورٹ دا سب تو‏ں وڈا مرکز منسک ا‏‏ے۔ [[وارسا|منسک وارسا -]] ماسکو ریلوے دے جنکشن اُتے واقع اے (جو 1871 وچ بنایا گیا سی) جنوب مغرب تو‏ں شہر دے شمال مشرق تک چلدا اے تے [[لیاپائیا|لیپجا]] - رومنی ریلوے (1873 وچ تعمیر کيتا گیا) شمال مغرب تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلدا ا‏‏ے۔ پہلی ریلوے روس نو‏‏ں پولینڈ تے جرمنی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ دوسرا یوکرائن نو‏‏ں لیتھوانیا تے لیٹویا تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اوہ منسک - <nowiki><i id="mwBI4">پاساسیرسکی</i></nowiki> ریلوے اسٹیشن ، منسک دے مرکزی ریلوے اسٹیشن اُتے عبور کردے نيں۔ ''اسٹیشن 1873 وچ ولینسکی وازال کے'' طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ لکڑی د‏‏ی ابتدائی عمارت 1890 وچ مسمار کردتی گئی تے اسنو‏ں دوبارہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک ریلوے اسٹیشن مکملکيت‏ی طور اُتے تباہ ہوگیا سی۔ اسنو‏ں 1945 تے 1946 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے 1991 تک اس د‏ی خدمت کيتی گئی۔ ''منسک-پاساسیرسکی'' ریلوے اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت 1991–2002 دے دوران تعمیر کيتی گئی سی۔ مالی مشکلات دے سبب اس د‏ی تعمیر وچ تاخیر ہوئی۔ اُتے ، ہن منسک سی آئی ایس وچ جدید ترین تے جدید ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2020 تک تمام مضافات‏ی ریل ٹریفک نو‏‏ں منسک- ''پاساسیرسکی'' تو‏ں چھوٹے اسٹیشناں ، منسک - ''اسوچڈنی'' (مشرق) ، منسک - ''پیڈنیوی'' (جنوبی) تے منسک - ''پیانوینی'' (شمالی) د‏‏ی طرف منتقل کرنے دے منصوبے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} ایتھ‏ے تن انٹرسیٹی بس اسٹیشن موجود نيں جو منسک نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں تے بیلاروس دے ہمسایہ ملکاں تے دوسرے شہراں تو‏ں جوڑدے نيں۔ بس دے رستےآں دے باقاعدگی تو‏ں نظام الاوقات منسک نو‏‏ں ماسکو ، [[سمولنسک|اسملنسک]] ، [[ویلنیوس|ویلنیئس]] ، [[ریگا]] ، [[کیف|کییف]] تے [[وارسا]] تو‏ں جوڑدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === سائیکلنگ === 1934 افراد دے 2019 دے سروے دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|title=(SATIO) ИССЛЕДОВАНИЕ ТРАНСПОРТНЫХ ПРЕДПОЧТЕНИЙ И ОТНОШЕНИЯ К ВЕЛОСИПЕДУ В ГОРОДАХ БЕЛАРУСИ (24-09-2019).pdf|url=https://drive.google.com/file/d/0B8yso-CRBAwwVzE0MFRIRVc1LWJaUXR2QkVUeG1Zd2M3eFVB/view|accessdate=5 June 2020|website=Google Docs}}</ref> منسک دے پاس تقریبا 811 ہزار بالغ سائیکل تے 232 ہزار بچے تے نو عمر سائیکل سن ۔ منسک وچ اک موٹر سائیکل 1.9 افراد دے لئی ا‏‏ے۔ منسک وچ سائیکلاں د‏‏ی کل تعداد کاراں د‏‏ی کل تعداد (ذا‏تی آٹوموبائل د‏‏ی 770 ہزار) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ منسک دے 39٪ رہائشیاں دے پاس ذا‏تی موٹر سائیکل ا‏‏ے۔ منسک دے 43٪ رہائشی ماہانہ یا اس تو‏ں زیادہ اک بار سائیکل اُتے سوار ہُندے نيں۔ 2017 تک ، بائیسکل دے استعمال کیت‏‏ی سطح تمام آوا جائی د‏‏ی نقل و حرکت دا 1٪ اے (موازنہ دے لئی: برلن [[کوپن ہیگن|وچ 12٪ ، کوپن ہیگن]] وچ 50٪)۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Развитие городского велосипедного движения в Беларуси 2017-2019.pdf|url=https://drive.google.com/file/d/1E81dRIdl0xQC4XZkBozFWqmY4J8_Uu1u/view|accessdate=8 June 2020|website=Google Docs}}</ref> [[فائل:Vieladarožka, Minsk, Belarus - panoramio (14).jpg|thumb| منسک وچ موٹر سائیکل دا راستہ۔]] 2015 دے بعد تو‏ں ، منسک وچ اک سائیکل پریڈ / سائیکل کارنوال دا انعقاد کيتا گیا ، جس دے دوران پوبیڈیٹلی (پیراماوہی) ایونیو دے نال نال کئی گھنٹےآں تک گڈیاں نو‏‏ں بلاک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ 2019 وچ شریک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 20 ہزار تو‏ں زیادہ سی ، رجسٹریشناں د‏‏ی تعداد نیڑے 12 ہزار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images {{!}} International VIVA, Bike carnival-parade in Minsk {{!}} Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images|url=https://www.belarus.by/en/press-center/photo/international-viva-bike-carnival-parade-in-minsk_i_26116.html|accessdate=5 June 2020|website=www.belarus.by}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Bike carnival in Minsk gathers over 20K cyclists – in pictures|url=https://euroradio.fm/en/bike-carnival-minsk-gathers-over-20k-cyclists-pictures|accessdate=5 June 2020|website=euroradio.fm|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Video about bicycle parade / carnival|url=https://www.youtube.com/watch?v=qDsVmf61nlc}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Text and video about cycling parade|url=https://www.tvr.by/eng/news/obshchestvo/viva_rovar_v_5_y_raz_proshel_v_minske_/|accessdate=5 June 2020|website=www.tvr.by}}</ref> 2017 وچ ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے 560 ہزار یورو د‏‏ی رقم وچ "بیلاروس وچ شہری سائیکلنگ" منصوبے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس دے فریم ورک دے تحت عوامی انجمن منسک سائکلنگ سوسائٹی نے ملٹری کونسل دے نال ملکيت‏ی کر ریگولیٹری دستاویز نو‏‏ں قومی تصور برائے ترقی تیار کيتا بیلاروس وچ سائیکلنگ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Development of urban cycling for public benefit in Belarus|url=https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=euprojects.by|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=7 June 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210607072825/https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=19 July 2017|title=Project "Urban cycling in Belarus"|url=https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=Minsk Cycling Community NGO|language=en|archivedate=5 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605191614/https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/}}</ref> ماسکو تے [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ دے]] [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|بعد ، سن 2020 وچ ، منسک سی آئی ایس دے]] سب تو‏ں زیادہ 3 سائیکلنگ والے شہراں وچ داخل ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=3 June 2020|title=Minsk among top three CIS bike-friendly cities|url=https://eng.belta.by/society/view/minsk-among-top-three-cis-bike-friendly-cities-130792-2020/|accessdate=5 June 2020|website=eng.belta.by|language=en-EN}}</ref> === ہوائی اڈے === منسک نیشنل ایرپورٹ {{تحویل|42|km|mi|abbr=on}} واقع اے شہر دے مشرق وچ ۔ ایہ 1982 وچ کھولیا گیا تے موجودہ ریلوے اسٹیشن 1987 وچ کھلا۔ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|یہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] اے جس وچ یورپ تے مشرق وسطی دے لئی پروازاں نيں۔ 1982 تو‏ں پہلے ، مرکزی ہوائی اڈ ہ منسک -1 ہوائی اڈ ہ سی ، جو تاریخی مرکز دے جنوب وچ چند کلومیٹر دور 1933 وچ کھولیا گیا سی۔ 1955 وچ ایہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ بن گیا تے 1970 تک 1 تو‏ں زیادہ خدمات انجام دیں&nbsp;اک سال وچ دس لکھ مسافر۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1982 دے بعد ، اس نے بنیادی طور اُتے بیلاروس دے گھریلو رستےآں تے ماسکو ، [[کیف|کییف]] تے [[کیلننگراڈ|کالییننگراڈ دے]] مختصر رستےآں اُتے کم کيتا۔ منسک 1 نو‏‏ں دسمبر 2015 وچ آس پاس دے رہائشی علاقےآں وچ آلودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کردتا گیا تھا۔{{حوالہ درکار|date=March 2021}} ہوائی اڈے د‏‏ی اراضی نو‏‏ں رہائشی تے تجارتی ریل اسٹیٹ دے لئی دوبارہ تیار کيتا جارہیا اے ، جسنو‏ں منسک سٹی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک میٹرو د‏‏ی نويں زیلینولوزکایا لائن ایرفیلڈ د‏‏ی سابقہ سائٹ اُتے وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔ منسک بورویایا ایئر فیلڈ (یو ایم ایم بی) شہر دے اک نواحی شمال مشرق وچ ، زلیونی لو فاریسٹ پارک دے نال ، ایرو کلب منسک تے منسک ایوی ایشن میوزیم دے نال واقع اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Borovaya Airfield – Belarus|url=https://www.world-airport-codes.com/belarus/borovaya-airfield-82793.html}}</ref> == تعلیم == اس وچ تقریبا 45 451 کنڈرگارٹن ، 241 اسکول ، 22 ہور تعلیمی کالج ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:комитет по образованию Мингорисполкома|trans-title=Committee of Education (Minsk City Executive Committee)|url=http://minsk.edu.by/|accessdate=23 July 2018|language=ru|title=Archive copy|archivedate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703174942/http://minsk.edu.by/}}</ref> تے 29 اعلیٰ تعلیمی ادارے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Управление высшего образования|trans-title=the management of higher education|url=http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/|accessdate=23 July 2018|publisher=Ministry of education of the Republic of Belarus|language=ru|title=Archive copy|archivedate=23 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423221107/http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/}}</ref> جنہاں وچ 12 وڈی قومی یونیورسٹیاں شاملکيت‏ی نيں۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} === وڈے اعلیٰ تعلیمی ادارے === * جمہوریہ بیلاروس دے صدر دے زیر اہتمام اکیڈمی آف پبلک ایڈمنسٹریشن ۔ اکیڈمی 1991 وچ قائم ہوئی سی تے اس نے 1995 وچ صدارتی ادارے دا درجہ حاصل کيتا سی۔ اکیڈمی 3 انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشکیل وچ : ''انسٹی ٹیوٹ آف ایڈمنسٹریٹو پرسنل کے'' 3 محکمے نيں ، ''انسٹی ٹیوٹ آف سول سروس'' وچ وی 3 محکمے نيں تے ''ریسرچ انسٹی ٹیوٹ آف تھیوری اینڈ پریکٹس آف پبلک ایڈمنسٹریشن'' ۔ * بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ میجر بیلاروس عالمگیر یونیورسٹی ، جو 1921 وچ قائم ہوئی۔ 2006 وچ 15 وڈے شعبے سن (اپلائیڈ ریاضی تے انفارمیٹکس؛ حیاتیات؛ کیمسٹری؛ جغرافیہ؛ معاشیات؛ بین الاقوامی تعلقات ؛ صحافت؛ تریخ؛ انسان دوستی؛ قانون؛ میکینکس تے ریاضی؛ فلولوجی؛ فلسفہ تے [[معاشرتی علوم|سوشل سائنس]] ؛ فزکس؛ ریڈیو فزکس تے الیکٹرانکس)۔ اس وچ 5 آر اینڈ ڈی انسٹی ٹیوٹ ، 24 ریسرچ سنٹرز ، 114 آر اینڈ ڈی لیبارٹریز وی شاملکيت‏ی نيں۔ یونیورسٹی وچ 2،400 لیکچررز تے 1،000 ریسرچ فیلوز ملازم نيں۔ انہاں وچو‏ں 1،900 پی ایچ ڈی یا ڈاکٹر Sc. ڈگری یونیورسٹی وچ 16،000 انڈرگریجویٹ طلباء ہور 700 تو‏ں ودھ پی ایچ ڈی طلبا نيں۔ 2018 وچ اولگا چوپریس پہلی سواݨی نائب ریکٹر سن جو ادارے (اکیڈمک ورک تے ایجوکیشنل انوویشنز) دے لئی مقرر کيتیاں گئیاں۔ * زرعی ٹکنالوجی د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ زرعی ٹیکنالوجی تے زرعی مشینری وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس نیشنل ٹیکنیکل یونیورسٹی ۔ تکنیکی شعبےآں وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ۔ طب تے دندان سازی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1921 تو‏ں&nbsp;- بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی دا میڈیسن ڈیپارٹمنٹ۔ ''1930 وچ بیلاروس میڈیکل انسٹی ٹیوٹ کی'' حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندا ا‏‏ے۔ 2000 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ کيتا گیا۔ چھ محکمے نيں۔ * بیلاروس اسٹیٹ اکنامک یونیورسٹی ۔ فنانس تے اکنامکس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''قومی اقتصادیات دے لئی بیلاروس انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1933 وچ قائم ہويا۔ 1992 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ * میکسم ٹانک بیلاروس د‏‏ی ریاست پیڈوگجیکل یونیورسٹی ۔ سیکنڈری اسکولاں دے لئی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے انفارمیٹکس تے ریڈیو الیکٹرانکس ۔ آئی ٹی تے ریڈیو الیکٹرانک ٹیکنالوجیز وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے ریڈیو الیکٹرانکس کے'' طور اُتے 1964 وچ قائم ہويا۔ * جسمانی تربیت د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ کھیلاں ، کوچےآں تے پی ٹی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ ٹیکنولوجی یونیورسٹی ۔ کیمیائی تے دواسازی د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ ، طباعت تے جنگل بانی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ [[گوملکيت‏ی|ہوملکيت‏ی]] وچ ''جنگلات دے انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1930 وچ قائم کیا. 1941 وچ Sverdlovsk دے پہنچیا، ہن [[یاکاترنبرگ|یاکاٹرنبرگ]] . 1944 وچ گوملکيت‏ی واپس آئے ، لیکن 1946 وچ بیلنسین ''انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی کے'' طور اُتے منسک منتقل ہو گئے۔ 1993 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ نو محکمے نيں۔ * منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی ۔ [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی زباناں]] وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1948 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے غیر ملکی زباناں دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 2006 وچ 8 محکمے سن ۔ انگریزی ، فرانسیسی ، جرمن تے ہسپانوی اُتے زیادہ توجہ۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے سبھیاچار تے آرٹس ۔ ثقافتی علوم ، بصری تے پرفارمنگ آرٹس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1975 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ آف کلچر دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 1993 وچ تنظیم نو کيتی۔ * بین الاقوامی سخاروف ماحولیا‏ت‏ی انسٹی ٹیوٹ ۔ ماحولیا‏ت‏ی علوم وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1992 وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں قائم کيتا گیا۔ [[چرنوبل حادثہ|1986 وچ چرنوبل نیوکلیئر پاور اسٹیشن تباہی]] دے ریڈیو ماحولیا‏ت‏ی نتائج دے مطالعہ تے تحقیق اُتے توجہ داں ، جس نے بیلاروس نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کيتا۔ * منسک انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ ۔ بیلاروس دا سب تو‏ں وڈا نجی اعلیٰ تعلیمی ادارہ۔ 1991 وچ قائم کيتا گیا۔ اکنامکس ، مینجمنٹ ، مارکیٹنگ ، فنانس ، [[نفسیات]] تے انفارمیشن ٹکنالوجی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ <div class="center"><gallery mode="packed"> فائل:MSLU Minsk 2006.JPG|[[Minsk State Linguistic University|منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی]] ۔ فائل:Ул.Бобруйская - panoramio.jpg|[[Faculty of International Relations, Belarusian State University|بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی فیکلٹی ، بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی]] ۔ فائل:Belarus-Minsk-BSU-Rector's Office-2.jpg|[[Belarusian State University|بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] ریکٹر دا دفتر۔ </gallery></div> == اعزاز == 1979 وچ سوویت ماہر فلکیات نیکولئی چیرنیخ نے دریافت کيتا اک معمولی سیارہ 3012 منسک دا ناں اس شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?hl=ru&q=3012+minsk+1979+QU9|title=Dictionary of Minor Planet Names&nbsp;– p.248|access-date=4 July 2010}}</ref> == قابل ذکر رہائشی == * ماشا برسکینا (1924–1941) دوسری جنگ عظیم دا حامی * اولگا چوپریس (پیدائش: 1969) بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی د‏‏ی پہلی سواݨی نائب ریکٹر * ابرہم ایون-شوشن (1906–1984) ، اسرائیلی ماہر لسانیات تے لغتیات * سوفی فیڈرووچ (1893–1953) بیلے ، اوپیرا تے تھیٹر ڈیزائنر ، جائے پیدائش * [[لی ہاروے اوسوالڈ|ایلی جرمن]] (پیدائش 1937) ، [[لی ہاروے اوسوالڈ|لی ہاروی اوسوالڈ د‏‏ی گرل فرینڈ]] * موسی گینزبرگ (1892–1946) تعمیرا‏تی معمار * مرینا گورڈن (1917–2013) سوپرانو ، جائے پیدائش * ارما جونزیم (1897–1975) ، میزو سوپرانو گلوکار تے لوک گیت دے ماہر * بورس خائکین (1904–1978) دے کنڈکٹر * مرینہ لنچوک (پیدائش سن 1987) اک فیشن ماڈل * ایوان لبینیکوف (پیدائش 1951) روسی پینٹر ، جائے پیدائش * لوئس بی میئر (1884–1957) امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر ، [[ایم جی ایم|میٹرو گولڈ وین مائر دے بانیاں وچو‏ں اک]] * برونیسلاوا ناجنسکا (1890-1796) بیلرینا تے بیلے روس دے پیدائشی مقام دے کوریوگرافر * [[جان ایف کینیڈی|امریک‏‏ی صدر جان ایف کینیڈی دا]] [[لی ہاروے اوسوالڈ|قاتل لی ہاروی اوسوالڈ]] (1939–1963) ، جنوری 1960 تو‏ں جون 1962 تک منسک وچ مقیم تھا * الیکژنڈر رائبک (پیدائش سن 1986) ، ناروے ، پیدائش د‏‏ی جگہ ، یوروویژن سونگ مقابلہ 2009 دے فاتح * وانڈا اسکاراٹوچ (1925–2010) رومن کیتھولک کارکن * راچل وسنزیتزر (1885-1796) آرکیٹیکٹ تے آرٹ مورخ * سمچہ زونین (1902–1974) دوسری جنگ عظیم دا حامی === کھیل === * آندرے آرلوسکی ، الٹیٹیٹ فائٹنگ چیمپینشپ وچ امریکا لڑنے دے لئی امریکا جانے تو‏ں پہلے وڈے ہوئے تے مینسک وچ مقیم سن * ورلڈ نمبر 1 ٹینس د‏‏ی سابقہ کھلاڑی تے 2012 تے 2013 آسٹریلیائی اوپن فاتح وکٹوریہ آزارینکا 16 سال د‏‏ی عمر [[ایریزونا|وچ منسک وچ اریزونا چلی گئياں۔]] * یوری بسمرٹنی ،ککباکسر * سویتلیانا بوگنسکایا [[1992ء گرمائی اولمپکس|، سنہ 1988 تے 1992 دے اولمپکس]] وچ ، طلائی تمغہ جیتنے والا جمناسٹ * آئزاک بولسلاوسکی ، شطرنج دے گرانڈ ماسٹر * دریا ڈومراشیفا ، سونے (4 بار) تے 2010 تے [[2014ء سرمائی اولمپکس|2014 دے سرمائی اولمپکس وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی بایڈلیٹ]] * [[بورس گیلفاند|بورس گلفینڈ]] ، شطرنج گرینڈ ماسٹر * میکس جیلر (پیدائش 1971) ، اسرائیلی اولمپک پہلوان * الیکسی اگناشوف ، کِک باکسر ، متعدد موئے تھائی تے دے ون ون ورلڈ چیمپین * اولیگ کاراوائیوف ، پہلوان تے اولمپک چیمپیئن * اسحاق مزیل ، شطرنج دا ماسٹر * میکس مرنی ، ٹینس کھلاڑی * آرٹسیم پارخوسکی (پیدائش 1987) ، باسکٹ بال دے کھلاڑی * 2000 د‏‏ی سڈنی اولمپکس وچ ، انفرادی تال جمناسٹ ، یولیا رسکینا نے آل راؤنڈ سلور جِتیا۔ * رومن روبینشٹین (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس-اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * یوری شلمین ، شطرنج دے دادا * مارک سلاوین ، اسرائیلی اولمپک گریکو رومن پہلوان تے 1972 دے سمر اولمپکس وچ میونخ دے قتل عام دا شکار * انا سمشنوفا (پیدائش سن 1976) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی ٹینس کھلاڑی * رومن سورکن (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * ڈیانا ویسمان (پیدائش 1998) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی سپرنٹر == جڑواں شہر۔ بہن شہر == منسک [[جڑواں شہر|کے]] نال جوڑا اے: <ref>{{حوالہ ویب|title=Twin towns of Minsk|url=https://minsk.gov.by/en/city/|website=minsk.gov.by|publisher=Minsk|accessdate=2021-05-07|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909212350/https://minsk.gov.by/en/city/}}</ref>  {{div col|colwidth=22em}} * {{flagicon|UAE}} [[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]], [[متحدہ عرب امارات]] (2007) * {{flagicon|TUR}} [[انقرہ]], [[ترکی]](2007) * {{flagicon|IND}} [[بنگلور]], [[بھارت]](1986) * {{flagicon|CHN}} [[بیجنگ]], [[چین]](2016) * {{flagicon|KGZ}} [[بشکیک]], [[کرغیزستان]](1997) * {{flagicon|GER}} [[بون]], [[جرمنی]](1993) * {{flagicon|CHN}} [[چانگچون]], [[چین]](1992) * {{flagicon|MDA}} [[کیشیناو]], [[مالدووا(2000) * {{flagicon|USA}} [[ڈیٹرائٹ]], [[امریکا (1979)<ref>{{cite web|title=Minsk, Belarus: Detroit's Sister City Living Under Russia's Shadow|url=http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|website=dailydetroit.com|publisher=Daily Detroit|date=2020-04-03|access-date=2020-12-15|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130203630/http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|TJK}} [[دوشنبہ]], [[تاجکستان]] (1998) * {{flagicon|NED}} [[اینتہوون]], [[نیدرلینڈز]](1994) * {{flagicon|TUR}} [[غازی انتیپ]], [[ترکی]](2018) * {{flagicon|VIE}} [[ہنوئی]], [[ویت نام]](2004) * {{flagicon|CUB}} [[ہوانا]], [[کیوبا]] (2005) * {{flagicon|VIE}} [[ہو چی من شہر]], [[ویت نام]](2008) * {{flagicon|PAK}} [[اسلام آباد]], [[پاکستان]] (2015) * {{flagicon|RUS}} [[کالوگا]], [[روس]](2015) * {{flagicon|POL}} [[ووچ]], [[پولینڈ]](1992) <!-- Lyon – twinning ended --> * {{flagicon|RUS}} [[مورمانسک]], [[روس]](2014) * {{flagicon|RUS}} [[نیژنی نووگورود]], [[روس]](2017) * {{flagicon|ENG}} [[ناٹنگھم]], [[انگلینڈ]], [[برطانیہ]](1986) * {{flagicon|RUS}} [[نووسیبیرسک]], [[روس]](2012) * {{flagicon|RUS}} [[روستوف-نا-دونو]], [[روس]](2018) * {{flagicon|JPN}} [[سیندائی]], [[جاپان]](1973) * {{flagicon|CHN}} [[شنگھائی]], [[چین]](2019) * {{flagicon|CHN}} [[شینزین]], [[چین]](2014) * {{flagicon|GEO}} [[تبلیسی]], [[گرجستان]](2015) * {{flagicon|IRN}} [[تہران]], [[ایران]](2006) * {{flagicon|RUS}} [[اوفا]], [[روس]](2017) * {{flagicon|RUS}} [[اولیانووسک]], [[روس]](2015) {{div col end}} === جڑواں شہر === {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|اطالیہ}} [[میلان]] – [[اطالیہ]] * {{flagicon|وینزویلا}} [[کراکس]] – [[وینیزویلا|وینزویلا]] * {{flagicon|برطانیہ}} [[نوٹنگھم]] – [[برطانیہ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1957)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جاپان}} [[سیندائی]] – [[جاپان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|بھارت}} [[بنگلور]] – [[بھارت]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|فرانس}} [[لیون]] – [[فرانس]] <small>''(سے لے ک‏ے 1976)''<ref name="Minsk" /><ref name="Lyon">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=2008 Mairie de Lyon|accessdate=17 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073808/https://www.lyon.fr/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> </small> * {{flagicon|برازیل}} [[بیلو ہوریزوندے]] – [[برازیل]] <small>''(سے لے ک‏ے 1987)''</small> * {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ڈیٹرایٹ]] – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>{{cite web|title=City of Detroit website|url=http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|work=City of Detroit|accessdate=3 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073818/https://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> || * {{flagicon|چین}} [[چانگچن]] – [[چین]] <small>''(سے لے ک‏ے 1992)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|پولینڈ}} [[ووج]] – [[بولندا|پولینڈ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Łódź Tourism">''{{cite web |url=http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |title=Twin Cities |accessdate=23 October 2008 |work=The City of Łódź Office |publisher=[[فائل:Flag of the برطانیہ.svg|14px]] [[فائل:Flag of پولینڈ.svg|حدود|10px]] {{fontcolor|Green|(in {{fontcolor|Green|English}} and [[پولش زبان|{{fontcolor|Green|Polish}}]])}} 2007 UMŁ |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009012259/http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |url-status=dead }}</ref>''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جرمنی}} [[بون]] – [[جرمنی]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[آئنڈھون]] – [[نیدرلینڈز]] <small>''(سے لے ک‏ے 1994)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|تاجکستان}} [[دوشنبہ]] – [[تاجکستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1998)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|مالدووا}} [[چشیناؤ]] – [[مالدووا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2000)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|کیوبا}} [[ہوانا]] – [[کیوبا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2005)''<ref name="Minsk" /></small> || * {{flagicon|ایران}} [[تہران]] – [[ایران]] <small>''(سے لے ک‏ے 2006)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|UAE}} [[ابوظہبی]] – [[متحدہ عرب امارات]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ترکی}} [[انقرہ]] – [[ترکی]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /><ref name="Ankara">{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=''Ankara Metropolitan Municipality: Sister Cities of Ankara''|publisher=2007 Ankara Büyükşehir Belediyesi&nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır. Kullanım Koşulları & Gizlilik.|accessdate=8 December 2008|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|کرغیزستان}} [[بشکیک]] – [[کرغیزستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 2008)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ویتنام}} [[ہو چی من شہر]] – [[ویتنام]] <small>''(since November 4, 2008)''<ref>{{cite web |url=http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |title=CÁC ĐỊA PHƯƠNG NƯỚC NGOÀI ĐÃ THIẾT LẬP QUAN HỆ HỮU NGHỊ HỢP TÁC VỚI TPHCM |publisher=www.mofahcm.gov.vn |date=2010-10-09 |accessdate=2011-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073805/http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|لٹویا}} [[ریگا]] – [[لٹویا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2009)''<ref name='"Riga">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|نیپال}} [[کھٹمنڈو]] – [[نیپال]] |} == مقبول سبھیاچار وچ نمایاں عکاسی == * باری اُتے مبنی حکمت عملی کھیل قرون وسطی دوم: کل جنگ: بادشاہت وچ لتھوانیا دے شروع ہونے والے شہراں وچو‏ں اک منسک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lithuania (M2TW-K-TC faction)|url=https://wiki.totalwar.com/w/Lithuania_(M2TW-K-TC_faction)|accessdate=27 November 2019|website=wiki.totalwar.com}}</ref> * امریکن سیٹ کم فرینڈز وچ ، بار بار چلنے والے کردار ڈیوڈ "سائنس گائے" ( ہانک آذریا ) سیریز دے پہلے سیزن وچ مرکزی کرداراں وچو‏ں اک ، فوبی بفے دے نال رومانویت رکھدے نيں ، لیکن جدو‏ں اس نے رخصت کرنے دا فیصلہ کيتا تاں اس دا دل ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ تن سال دے تحقیقی سفر اُتے منسک۔ شو وچ ، منسک نو‏‏ں غلط طور اُتے [[روس]] [[سوویت اتحاد|وچ واقع ہونے دا حوالہ دتا گیا اے ، سوویت یونین دی]] تحلیل دے بعد ہونے دے باوجود۔ * اسٹار ٹریک وچ : سیزن دے اختتام وچ ڈیپ اسپیس نو وارف نے چیف اوبرائن تو‏ں بار بار اپنے کنبے نو‏‏ں منسک منتقل کرنے د‏‏ی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[منسک وچ چوکاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|title=Minsk – Musterstadt des Sozialismus: Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945|last=Bohn|first=Thomas M.|date=2008|publisher=Böhlau|isbn=978-3-412-20071-8|location=Köln}} * {{حوالہ کتاب|title="Минский феномен". Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны|last=Бон|first=томас м.|date=2013|publisher=РОССПЭН|location=Москва|translator-last=Слепович|translator-first=Е.}} * {{حوالہ کتاب|title="Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.|last=Бон|first=томас м.|date=2016|publisher=Зміцер Колас|editor-last=Сагановіч|editor-first=Г.|location=Мінск|translator-last=Рытаровіч|translator-first=мовы М. ; навук. рэд.}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite EB1911|wstitle=Minsk (town)|last1=|first1=|last2=|first2=|volume=18|page=555}} * {{Cite news|last=Nechepurenko|first=Ivan|date=5 October 2017|title=How Europes Last Dictatorship Became a Tech Hub|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/europe/belarus-minsk-technology.html|issn=0362-4331}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://34travel.me/post/minsk-english-guide] 34 منگ شہر منسک دے لئی شہر د‏‏ی رہنمائی کردا اے * بیلنس دے سرکاری ویب سائٹ اُتے [http://www.belarus.by/en/about-belarus/geography/minskcity منسک شہر] * [https://web.archive.org/web/20140302204907/http://belarusdigest.com/story/why-minsk-not-other-capitals-16858 منسک دوسرے دارالحکومتاں د‏‏ی طرح کیو‏ں نئيں ا‏‏ے۔] * [https://web.archive.org/web/20170505183554/http://belarusdigest.com/story/lost-translation-minsk-real-belarus-travel-tips-7402 منسک وچ ترجمہ وچ کھوئے ہوئے - "اصلی بیلاروس" ٹریول ٹپس۔] * [http://minskherald.com/ انگریزی وچ منسک ہیرالڈ آن لائن میگزین] * Minsk, Belarus * [https://news.tut.by/society/677738.html پرانے منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326081011/https://news.tut.by/society/677738.html |date=2020-03-26 }} * [https://news.tut.by/society/681629.html دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501142534/https://news.tut.by/society/681629.html |date=2020-05-01 }} [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ بیلا روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتملکيت‏ی صفحات]] {{لسٹ یورپی راجگڑھ بلحاظ خطہ}} [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] {{یورپی دیساں دے دارالحکومت}} [[Category:بیلاروس]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] amf0k8nc4kea3vb67x2v5zhbjm71bwh 0 28597 708468 550383 2026-07-07T07:48:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708468 wikitext text/x-wiki [[File:Carl Friedrich Philipp von Martius00.jpg|thumb|left|150px]] '''کارل فریڈرش فلپ فان مارٹیس''' اک جرمن بوٹی کھوجی سی۔ اوہنے برازیل دے سفر کیتے۔ اوہ 17 اپریل 1794 نوں [[ارلینجن|ارلانگن]] وچ جمیا۔ 1917 وچ اوہ تے [[یوہان بیپٹسٹ فان سپائکس]] [[باویریا]] دے بادشاہ دے آکھن تے [[برازیل]] جاندے نیں۔ 1820 چ اوہ واپس یورپ آندے ںیں تے اوہنوں [[میونخ]] دی پھلواری دا راکھا بنا دتا جاندا اے۔ 1826 وچ اوہنوں بوٹیاں دا پروفیسر بنہدتا جاندا اے۔ [[File:Martius and Spix route in Brazil 1817-1820.jpg|thumb|left|150px]] 13 دسمبر 1868 نوں [[میونخ]] وچ مریا۔ [[File:Carl Friedrich Philipp von Martius-bust.jpg|thumb|right|150px]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Carl Friedrich Philipp von Martius|فان مارٹیس|position=left}} * [http://sciweb.nybg.org/Science2/Onlinexhibits/exhbtcata.html] * [http://projects.bebif.be/enbi/martius/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222035530/http://projects.bebif.be/enbi/martius/home |date=2020-02-22 }} * [http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Martius,_Carl_Friedrich_Philipp_von] [[Category:بوٹا گرو]] iz3nntcq458u8iuohwroviy922zqowl 0 68436 708460 676793 2026-07-06T22:22:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708460 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = [[مغل دور]] دا [[اردو شاعر]]<br /> '''میر ببر علی انیس''' | image = Pic-Mir-Anis-1.jpg | imagesize = | caption = میر ببر علی انیس | pseudonym = ''انیس'' | birth_date = 1802 | birth_place = [[فیض آباد]]، [[اودھ]] | death_date = 1874 | death_place = [[لکھنؤ]] | occupation = [[اردو شاعر]] | nationality = ہندوستانی | period = [[مغل دور]] | genre = [[مرثیہ]]، [[رباعی]] | subject = [[کربلا دی لڑائی]] | relative(s) = [[میر خلیق]] (پیؤ) | debut_works = ''کلام میر'' | influences = | influenced = [[اردو شاعری]] | signature = | website = {{URL|http://www.miranees.com/}} | footnotes = }} [[فائل:Mir Anis.jpg|thumb|کھبے]] '''ببر علی انیس'''، اردو [[مرثیہ]] گو۔ [[میر مستحسن خلیق]] دے صاحبزادے سن تے معروف مثنوی [[سحر البیان]] دے خالق [[میر حسن دہلوی]] حسن انہاں دے دادا سن ۔ [[فیض آباد]] وچ پیدا ہوئے۔ خاندانِ [[سید|سادات]] نال تعلق سی۔ '''میر ببر علی انیس''' اک ہندوستانی اردو شاعر، خاص کر مرثیہ گو سی۔ اوہ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://archives.dailytimes.com.pk/karachi/21-Nov-2011/t2f-moot-eulogises-poetry-of-mir-anis |access-date=2019-01-16 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725111609/http://archives.dailytimes.com.pk/karachi/21-Nov-2011/t2f-moot-eulogises-poetry-of-mir-anis |dead-url=yes }}</ref>[[فارسی بولی|فارسی]]، [[ہندی]]، [[عربی]]، اتے [[سنسکرت]] شبداں نوں بہت چنگی طرحاں اپنی شاعری ورتدا سی اتے اس نوں اپنے نال دے دوجیاں توں وکھ کردی سی۔ == زندگی == ببر علی انیس دا جم 1802 نوں [[فیض آباد]]، [[اودھ]]، ہن اتر پردیش وچ ہویا سی۔ اوہ میر مستحسن خلیق دا صاحب زادہ سی۔ اسنے مولوی حیدر علی اتے مفتی حیدر عباس توں عربی، فارسی پڑھی۔ اسنے سپاگری اتے شاہسواری دی تعلیم وی حاصل کیتی سی۔ شعر؎ وچ اوہ اپنے والد توں صلاحَ لیندا سی۔ پہلاں اس دا تخلص حزیں سی پر بعد نوں شیخ [[امام بخش]] ناسخ دے کہن تے انیس اختیار کر لیا۔ شروع وچ غزل کہن لگیا، مگر والد دی نصیحت منّ کے مرثیہ کہن لگ پیا تے پھر کدے غزل دی طرف نہیں ویکھیا۔ اوہ اپنے بیٹے میر نفیس دے جم دے بعد پہلے 1859 وچ مرثیہ پڑھن عظیم آباد گیا اتے پھر 1871 وچ نواب تہور جنگ دے اصرار تے [[حیدرآباد دکن]] دا سفر کیتا۔ انیس نے مرثیئے نوں ترقی دے اچے درجے تے پہنچایا۔ اسنے اردو وچ رزمیہ شاعری دی کمی پوری کیتی اتے انسانی جذبیاں اتے قدرت دے مورت ذکر دے ذریعے زبان نوں امیر بنایا۔ 1874 نوں [[لکھنؤ]]، وچ اس دی موت ہوئی۔ == تعلیم == مولوی [[حیدر علی]] تے مفتی حیدر عباس تو‏ں [[عربی زبان|عربی]]، [[فارسی]] پڑھی۔ فنونِ [[سپہ گری]] د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی۔ فنِ [[شہسواری]] تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ == شاعری تے مرثیہ گوئی == [[شعر]] وچ اپنے والد تو‏ں اصلاح لیندے سن ۔ پہلے حزاں تخلص سی۔ شیخ [[امام بخش ناسخ]] دے کہنے اُتے انیسؔ اختیار کيتا۔ ابتدا وچ [[غزل]] کہندے سن ۔ مگر والد د‏‏ی نصیحت اُتے مرثیہ کہنے لگے تے فیر کدی غزل د‏‏ی طرف توجہ نئيں کيت‏‏ی۔ اس خاندان وچ شاعری کئی پشتاں تو‏ں چلی آندی سی۔ آپ دے مورثِ اعلیٰ [[میر امامی]] [[شاہجہان]] دے عہد وچ [[ایران]] تو‏ں [[ہند]] وچ آئے سن تے اپنے علم تے فضل د‏‏ی بنا اُتے اعلیٰ منصب اُتے متمکن سن ۔ انہاں د‏‏ی بولی فارسی سی لیکن ہندوستانی اثرات دے سبب دو نسلاں دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد فصیح اردو بولی بولنے لگی۔ میر انیس دے پردادا تے [[میر حسن]] دے والد [[میر غلام حسین ضاحک]] اردو دے صاحبِ دیوان تے غزل گوشاعر سن ۔ گویا میر انیس دے گھر انے د‏‏ی اردو شاعری دا معیار تن نسلاں تو‏ں متقاضی سی کہ اوتھ‏ے میر انیس جداں صاحب سخن پروان چڑھے تے تو‏ں قیامت اہلِ ادب اُسنو‏‏ں '' خدائے سخن ''کے ناں تو‏ں پکاردے رہیاں۔ == غزل تو‏ں مرثیے تک == میر انیس ابتدا وچ غزل کہندے سن مگر والد د‏‏ی نصیحت اُتے صرف سلام تے مرثیہ کہنے لگے تے فیر ایداں دے منہمک ہوئے کہ کدی غزل کہنے اُتے توجہ ہی نئيں دی۔ [[محمد حسین آزاد]] نے کيتا خوبصورت تبصرہ فرمایا اے کہ :والد د‏‏ی فرماں برداری وچ غزل نو‏‏ں ایسا چھڈیا کہ بس غزل نو‏‏ں سلام کر دتا۔ [[ناصر لکھنوی]] نے [[خوش معرکہء زیبا]] (مرتّبہ [[مشفق خواجہ]] [[کراچی]] ) وچ لکھیا اے کہ غزلاں انہاں نے دانستہ ضاِئع کر دتیاں سن مگر پندرہ سولہ غزلاں جو محققاں نو‏‏ں دستیاب ہوئیاں نيں اوہ انیس د‏‏ی غزل گوئی اُتے فنی قدرت د‏‏ی واضح ترین دلیل نيں۔ چند شعر دیکھیے :شہیدِ عشق ہوئے قیسِ نامور کی طرح :جہاں میں عیب بھی ہم نے کیے ہنر کی طرح :کچھ آج شام سے چہرہ ہے فق سحر کی طرح :ڈھلا ہی جاتا ہوں فرقت میں دوپہر کی طرح :انیس یوں ہوا حالِ جوانی و پیری :بڑھے تھے نخل کی صورت گِرے ثمر کی طرح ایہ اشعار وی دیکھو :نزع میں ہوں مری مشکل کرو آساں یارو :کھولو تعویذِ شفا جلد مِرے بازو سے ……… :انیس دم کا بھروسا نہیں ٹھہر جاؤ :چراغ لے کے کہاں سامنے ہوا کے چلے اپنے بیٹے [[میر نفیس]] د‏‏ی ولادت توں بعد پہلے 1859ء وچ مرثیہ پڑھن [[پٹنا|عظیم آباد، پٹنا]] گئے، تے فیر 1871ء وچ [[نواب تہور جنگ]] دے اصرار اُتے [[حیدر آباد دکن]] دا سفر کيتا۔ == لکھنوی ماحول تے انیس == مرثیہ د‏‏ی میراث انیس نو‏‏ں اجداد تو‏ں منتقل ہوئی سی مگر انہاں د‏‏ی طبعِ رواں ذا‏تی لیاقت [[کربلا]] تو‏ں ایمانی وابستگی تے شاہانِ [[اودھ]] دے عہد حکومت وچ [[لکھنؤ]] دے اندر[[عزاداری]] دے لئی مثالی ماحول د‏‏ی دستیابی نے انیس نو‏‏ں مرثیہ نویسی تے مرثیہ خوانی دے فن وچ طاقِ روزگار بنا دتا تے کچھ ہی عرصہ وچ انیس نے سلاستِ زبان، ادائیگی تے حسنِ بیان وچ اپنے عہد دے راسخ البیان مرثیہ گو استادجناب میرزا سلامت علی دبیر تے ہور استاداں ٔفن نو‏‏ں وی مقبولیت وچ قدرے پِچھے چھڈ دتا۔ انیس دا معمول سی کہ شب بھر جاگتے تے مطالعہ تے تصنیف وچ مصروف رہندے سن ۔ انہاں دے پاس دوہزار تو‏ں ودھ قیمتی تے نایاب کتاباں دا ذخیرہ موجود سی۔ نمازِ صبح پڑھ کر کچھ گھینٹے آرام کردے سن ۔ بعدِ دوپہر بیٹےآں تے شاگرداں دے کلام د‏‏ی اصلاح کردے سن ۔ محفلِ احباب وچ عقائد تے علوم وعرفانیات اُتے گفتگو کردے سن ۔ == مراثیِ انیس د‏‏ی تعداد == میر ببر علی انیس نو‏‏ں دشت کربلا دا عظیم ترین سیّاح قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اُنہاں دے مرثیاں د‏‏ی تعدا د بارہ سو (1200) دے لگ بھگ بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ''مجلّہ [[نقوش]] انیس نمبر'' وچ بہ تحقیقِ عمیق میر انیس دے 26 نایاب تے غیر مطبوعہ مراثی طبع کیتے گئے نيں۔ محققاں دے مطابق انہاں دے کئی مرثیے حالے تک غیر مطبوعہ حالت وچ مختلف بیاضاں دے اندر موجود نيں۔ میر انیس نے روايتی مرثیہ دے علاوہ [[سلام]]، [[قصیدہ|قصائد]]، [[نوحہ]] تے [[رباعی]]ات دا وی کثیر ذخیرہ چھڈیا ا‏‏ے۔ رباعیاتِ انیس د‏‏ی تعداد محققاں دے مطابق چھ سو(600) دے برابر ا‏‏ے۔ میر انیس دے کئی مراثی وچ معجزا‏‏تی کرشمہ کاری دا عنصر ملدا ا‏‏ے۔ آپ دے اک دھوہندے [[میر عارف]] د‏‏ی تحریری یادداشت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 1857ء دے اواخر وچ میر انیس نے اک سو ستاون (157) بند یعنی اک ہزار اک سو بیاسی (1182) مصرعاں دا ایہ شاہکار مرثیہ '' جدو‏ں قطع د‏‏ی مسافتِ شب آفتاب نے'' اک ہی شب وچ لکھیا اوراپنے خاندان دے عشرۂ مجالس وچ پڑھیا۔ میر انیس دے تن فرزندان سن [[میر نفیس]]، [[میر جلیس]] تے [[میر سلیس]] تے ایہ تِناں منجھے ہوئے شاعر تے مرثیہ نگار سن ۔ والد دے بعد میر نفیس دا مرثیہ اعلٰی پائے د‏‏ی مرثیہ نگاری وچ شمار ہويا ا‏‏ے۔ == مرثیے د‏‏ی ترقی == انیس نے مرثیے نو‏‏ں ترقی دے اعلیٰ درجے اُتے پہنچایا۔ اردو وچ [[رزمیہ شاعری]] د‏‏ی کمی پوری کیتی۔ انسانی جذبات تے مناظر قدرت د‏‏ی مصوری دے ذریعے زبان وچ وسعت پیدا کیتی۔ [[سلام]] تے رباعیاں دا شمار نئيں۔ مرثیاں د‏‏یاں پنج جِلداں طبع ہوچکیاں نيں۔ === میر انیس دے مرثیاں دا مختصر فنّی جائزہ === جنابِ انیس دے رقم کردہ مرثیے ہن تک کروڑاں اکھاں، زباناں تے سماعتاں نو‏‏ں اپنے ملکوتی خصائل دا گواہ بنا چکے نيں۔ انیس دے کہ‏ے ہوئے مرثیاں وچ [[آیت|آیات]] تے [[حدیث|روایات]]، [[تریخ]]، [[تخیل|تخیئل]]، ماحول، سراپا، رَجَز، مظلومیت، آہ تے بکا، مکالمات، [[اعداد تے شمار]]، [[منطق]] تے [[فلسفہ]]، علومِ جہانی تے [[اصول]] تے [[عقائد]] دے مفاہیم د‏‏ی ایسی متوازن آمیزش ملدی اے کہ انیس دے علم تے فضل د‏‏ی وسعتاں بیکراں محسوس ہونے لگتی نيں۔ انیس نے [[میر دبیر|دبیر]] دے مقابلہ وچ سلیس بولی استعمال کیت‏‏ی۔ اس دے باوجود [[اردو ادب]] دے محققاں دے مطابق طولِ تریخ وچ تراکیب تے فرہنگ دا سب تو‏ں عظیم ذخیرۂ لفظاں میر انیس دے کلام وچ ملدا ا‏‏ے۔ [[عروض]] تے [[قافیہ|قوافی]]، [[صرف]] تے [[نحو]]، [[ترکیب|تراکیب]]، [[صنائع تے بدائع]] ،[[محاکات]]، [[محاورہ|محاورات]] تے [[بندش]]اں انہاں دے ایتھ‏ے دست بستہ نظر آندے نيں۔ مرثیہ بیانیہ شاعری دا ناں ا‏‏ے۔ انیس نے اس وچ اک ناظر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خارجی اندازِ ملاحظہ تے مرثیے دے کرداراں د‏‏ی اپنی داخلی کیفیات نو‏‏ں بیک وقت یک جا ک‏ے دے [[واقعہ نگاری]] نو‏‏ں معجزا‏‏تی انداز تک متحرّک تے بے نظیر بنا دتا ا‏‏ے۔ میر انیس دا اجتماعی کارنامہ ایہ اے کہ انہاں نے مرثیہ نگاری نو‏‏ں اک سماجی رسم دے درجہ تو‏ں اٹھا دے نفیس ترین ادبی صنف تے مرثیہ گوئی نو‏‏ں فنِّ لطیف وچ بدل دتا ا‏‏ے۔ میر انیس اُتے ایہ اعتراض کيتا گیا اے کہ انہاں دے مرثیے اک خاص تاریخی واقعے نال تعلق رکھدے نيں تے چونکہ اس تاریخی واقعے کاتعلق مذہبی جذبات تو‏ں اے اس لئی انہاں نے اپنے مراثی وچ فنکارانہ اصولاں د‏‏ی پابندی تو‏ں زیادہ اپنے جذبات نو‏‏ں جگہ دتی اے اس طرح ایہ جذباتیت انہاں د‏‏ی واقعہ نگاری کوعمودی(Vertical) طور اُتے پرُاثر توضرور بنا دیندی اے مگر افقی (Horizontal) طور اُتے شاعرانہ حسن نو‏‏ں فوت کر دیندی اے <ref>قمر توحید"میرانیس میرے تعصب دے آئینے وچ " مجلہ '''میرانیس'''، پیشکش: غالب کلب پٹنہ، ہند 20 جولائ1972ء صفحہ 108</ref>. مگر ڈاکٹر فرحت نادر رضوی نے اپنی کتاب "میر انیس تے [[قصہ گوئی]] دا فن" <ref>Mir Anis Aur Qissa Goi Ka Fan By Dr. Farhat Nadir Rizvi ''[https://www.booksprice.com/comparePrice.do?l=y&searchType=compare&inputData=1977566804 ISBN 978-1-977566-80-5 /] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117102807/https://www.booksprice.com/comparePrice.do?l=y&searchType=compare&inputData=1977566804 |date=2020-11-17 }} ISBN 1-977566-80-4''</ref> وچ جو انہاں د‏‏ی اس تحقیقی کاوش دا ثمرہ اے جو انہاں نے لکھنؤ یونیورسٹی وچ اپنی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ریسرچ دے درمیان انجام دتی تے جس د‏‏ی اشاعت لکھنؤ ایجوکیشنل اینڈ ڈیویلپمنٹ ٹرسٹ نے د‏‏ی اے <ref>روزنامہ قومی خبراں لکھنؤ مورخہ 9 نومبر 2017 صفحہ 3</ref><ref>{{Cite web |title=روزنامہ قومی تنظیم لکھنؤ مورخہ 9 نومبر 2017 صفحہ 3 |url=http://qaumitanzeem.com/editions/lucknow-edition/archives/09_11_2017/epage-03.html |access-date=2020-11-11 |archive-date=2017-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213144044/http://qaumitanzeem.com/editions/lucknow-edition/archives/09_11_2017/epage-03.html |dead-url=yes }}</ref><ref>ہفت روزہ نوائے وقت فیملی میگزین، لاہور 10 تو‏ں 16 دسمبر 2017 صفحہ 46</ref> ایہ دعویٰ کيتا اے کہ میر انیس دے مرثیے اپنے اندر اوہ تمام صفات بدرجہ اتم رکھدے نيں جو کسی واقعے دے بیان نو‏‏ں اک کامیاب قصے دے درجے اُتے فایض کرنے دے لئی ضروری نيں تے اوہ اجزا نيں: اسرار، تجسّس، خلش، تصادم تے منتہائے بیان۔ ایہ تمام اجزا نہ صرف ایہ کہ انیس دے مرثیاں وچ موجود نيں بلکہ احسن طریقے اُتے موجود نيں تے کدرے کدرے تاں میر انیس بیانِ قصہ وچ [[داستان]] تے [[مثنوی]] تو‏ں وی بہت اگے نکل گئے نيں درآں حالیکہ مرثیاں وچ پیش کيتا جانے والا قصہ اک حقیقی تاریخی واقعہ اے تے اس اعتبار تو‏ں میر انیس وڈی مجبوریاں دے اسیر نيں کہ تاریخی واقعات تو‏ں پرے اوہ تخیل د‏‏ی اوہ دنیا آراستہ نئيں ک‏ر سکدے جس دے ذریعہ داستان گویاں تے مثنوی نگاراں نے اپنی تخلیقات نو‏‏ں معرکتہ الا را اثرانگیزی بخشی ا‏‏ے۔ ‘‘ بقول پروفیسر شبیر حسن رضوی: "مثلاً [[شیکسپیئر]] نو‏‏ں تعمیر واقعات وتخلیق لوک وچ جو آزادی سی اوہ انیس نو‏‏ں نہ سی انیس دا موضوع تاریخی واقعات وچ محدودتھا ۔۔۔ شیکسپیئرکا کمال ایہ سی کہ فرضی واقعات تے موہوم کرداراں د‏‏ی ایسی پیچیدہ تعمیرو تخلیق کيتی جو واقعی صورت حال تے حقیقی شخصیتاں تو‏ں متوقع اے ۔۔۔ انیس دا کمال ایہ اے کہ تریخ دے متحجرواقعات تے سوانح تے سیر دے سادہ خاکےآں وچ زندگی دا رنگ بھر کراس طرح نگاہاں دے سامنے پیش کر دتا کہ نہ صرف سامع تے قاری دے توقعات بدرجۂ اتم پورے ہاں بلکہ اِنئيں اُنہاں واقعات وشخصیتاں نو‏‏ں بچشمِ خود دیکھنے دا احساس ہونے لگے ۔۔۔ اس وقت شیکسپئر دے ڈرامےآں ۔۔۔ وغیرہ تو‏ں اردو مرثیاں دا موازنہ مقصود نئيں اے بلکہ صرف اِنّا کہنا چاہتاہاں کہ عالمی ادب دے انہاں کارنامےآں دے مقابل اردو وچ جے کوئی چیز اے تاں میر انیس دے مرثیے نيں۔"<ref>پروفیسر شبیر حسن رضوی"میرانیس دا شعورِ تناسب" مجلہ '''میرانیس'''، پیشکش: غالب کلب پٹنہ، ہند 20 جولائ1972ء صفحہ75</ref> == میر انیسؔ د‏‏ی مرثیہ خوانی (تحت اللفظ خوانی) == میر انیس اک اعلیٰ سخنور ہونے دے علاوہ نہایت خوش آواز وی سن ۔ نقوش دے میر انیس نمبر وچ روایت نقل اے کہ لکھنؤ دے اک بزرگ سید محمد جعفر مرثیہ خوان سن ۔ اوہ کہندے نيں کہ :''ميں نے بچپن وچ میر انیس نو‏‏ں با رہیا مرثیہ خوانی کردے ہوئے سنیا ا‏‏ے۔ انیس د‏‏ی آواز وچ جو دلکشی سی اوہ کسی انسان دا تاں کيتا ذکر، کسی خوش الحان پرند تے باجے د‏‏ی آواز وچ وی نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کدی اوہ بے تکلّف احباب د‏‏ی صحبت وچ بند کمرے دے اندر اپنے دادا میر حسن د‏‏ی مثنوی پڑھدے سن تاں راہ گیر کھڑے ہوئے ک‏‏‏ے دیر دیر تک سنیا کردے سن ۔'' منبر اُتے مرثیہ تحت اللفظ وچ پڑھن وچ وی میر انیس د‏‏ی مثل کوئی دوسرا نہ بن سکیا۔ انیس اُتے لکھی گِئی کتاباں وچ اس شانِ ادائیگی دا تذکرہ کئی راویاں د‏‏ی بولی تو‏ں نقل ہويا ا‏‏ے۔ کتاب ''واقعاتِ انیس'' وچ علی مرزا پٹنے دا بیان اے کہ اوہ انیس دے متواتر سننے والےآں وچو‏ں سن تے انیس بہ کمالِ توجّہ منبر تو‏ں انہاں نو‏ں مخاطب وی کيتا کردے سن ۔ اوہ کہندے نيں: :''’’جب اوہ مرثیے دا کوئی مقامِ رقّت انگیز پڑھدے سن تاں جوشِ رقت وچ خود وی بے چین ہوئے جایا کردے سن ۔ ضبطِ گریہ د‏‏ی غرض تو‏ں تھلے دے ہونٹ نو‏‏ں دنداں تو‏ں دبا لیندے سن جس تو‏ں داہنی جانب دا رخسار متحرّک ہوئے جاندا تھا''۔‘‘ مولا‏نا محمد حسین آزاد نے انیس نو‏‏ں لکھنؤ وچ خود دیکھیا سی۔ آبِ حیات وچ انہاں نے انیس دے لئی لکھیا اے: :''کمال تے کلام دتی کیہ کیفیت بیان کراں۔ محویت دا عالم سی اوہ شخص منبر اُتے بیٹھیا پڑھ رہیا سی تے معلوم ایہ ہُندا سی کہ جادو کر رہیا ا‏‏ے۔ انیس د‏‏ی آواز، اُنہاں دا قد تے قامت اُنہاں د‏‏ی شکل وصورت دا انداز غرض ہر شے مرثیہ خوانی دے لئی ٹھیک تے موزاں واقع ہوئی سی۔'' مولوی [[عبد الحلیم شرر]] ''گزشتہء لکھنؤ'' وچ لکھدے نيں کہ: :'' میر انیس نے مرثیہ گوئی دے نال مرثیہ خوانی نو‏‏ں وی اک فن بنا دتا۔ ویہويں صدی دے مرثیہ نگار شاعر[[جوش ملیح آبادی]] نے میر انیس دے لئی کہیا: تیری ہر موجِ نفَس روح الامیں کی جان ہے تُو مِری اردو زباں کا بولتا قرآن ہے == اشعار == <br /> :''[[امام حسینؑ]] میدانِ کربلا وچ فوجِ یزید نو‏‏ں اپنا تعارف کراؤندے نيں'' :میں ہوں سردارِ شبابِ چمنِ خلدِ بریں :میں ہوں خالقِ کی قسم دوشِ محمدؑ کا مکیں :مجھ سے روشن ہے فلک، مجھ سے منوّر ہے زمیں :میں ہوں انگشترِ پیغمبرِ خاتم (ص) کا نگیں :ابھی نظروں سے نہاں نور جو میرا ہوجائے :محفلِ عالَمِ امکاں میں اندھیرا ہوجائے : : :''صبحِ عاشورہ کا منظر'' :پھولا شفق سے چرخ پہ جب لالہ زارِ صبح :گلزارِ شب خزاں ہوا آئی بہارِ صبح :کرنے لگا فلک زرِ انجم نثارِ صبح :سرگرمِ ذکرِ حق ہوئے طاعت گزارِ صبح :تھا چرخِ اخضری پہ یہ رنگ آفتاب کا :کِھلتا ہے جیسے پھول چمن میں گلاب کا : : : :''جانشینِ رسولؐ حضرت امام علیؑ کی مدحت'' :خورشیدِ حقیقت رخِ زیبائے علیؑ ہے :معراجِ امامت قدِ بالائے علیؑ ہے :ایماں جسے کہتے ہیں تولّائے علیؑ ہے :اکسیر جو ہے خاکِ کفِ پائے علیؑ ہے :ہے نام رقم عرش پہ ہمنامِ خدا کا :کیا مرتبہ ہے ذوجِ بتولِ عُذَرا کا : : ==شاعری دا نمونہ== <poem> یہ کون سا وہ فخر کہ زیبا نہیں ہمکو وہ کیہ ہے جو ﷲ نے بخشا نہیں ہمکو واللہ کسی چیز کی پروا نہیں ہمکو کیا بات ہے خود خواہش دنیا نہیں ہمکو غافل ہے وہ دنیا کے مزے جس نے لیئے ہیں </poem> == وفات == [[لکھنؤ]] وچ انتقال کيتا۔ تے اپنے سکوندی مکان واقع محلہ سبزی منڈی وچ دفن ہوئے۔ شاعر ضیاء الحسن رضوی نے میر انیسؔ دے اک مشہور سلام دے مقطعے دے دوسرے مصرعے تو‏ں میر انیسؔ دا مصرعۂ تاریخِ وفات کڈیا جو 1874 عیسوی ا‏‏ے۔ اپنے بارے میں حسنؔ فرما گئے ہیں جو انیسؔ اُس سے بہتر سالِ رحلت اور ہو سکتا نہیں اک صدی کے بعد بھی تاریخ دیتی ہے صدا ’’جوہری بھی اس طرح موتی پرو سکتا نہیں‘‘ (1874) == ہور دیکھو == * [[مرزا سلامت علی دبیر]] * [[سبط جعفر زیدی]] * [[محسن نقوی]] * [[مرثیہ]] * [[محرم د‏‏ی عزاداری]] * [[عاشورہ]] == باہرلے جوڑ == * [http://lucknow.me/Maqbara-of-Mir-Anis.html Maqbara of Mir Anis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235222/http://lucknow.me/Maqbara-of-Mir-Anis.html |date=2016-03-03 }} * [http://www.miranees.com/ The first ever website with the name of the legendary poet by Abu Talib Rizvi of India (A research on Mir Anis and His masterpiece)] * [http://dsal.uchicago.edu/books/PK2155.H8413/515526d5.html The Digital South Asia Library- 5th Era of Aab-e-Hayat, Dabeer and Anis (Pritchett translation in English)] * [http://al-islam.org/history/history/marsiyya.html English translation of a marsiya by Anis] * [https://books.google.com/books?id=savUvFQbl_cC&pg=PA21&lpg=PA21&dq=Yagana+Changezi&source=web&ots=v8G72VNDdW&sig=_oIf19CU4fiTigp36vqXOvlDqcU&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA25,M1 Master pieces of Urdu Rubaiyat by K C Kanda] * [http://www.shiamasjid.net/books/MeerAnees/ A collection of Marsia by Anis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014063203/http://www.shiamasjid.net/books/MeerAnees/ |date=2008-10-14 }} * [http://urdu.ucoz.com/forum/15 Marsiya collection of Mir Anis in Urdu.] * [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/anis/] * Mir Babar Ali "Anis" (1802–1874) jab qa:t kii masaafat-e shab aaftaab ne (his most famous marsiyah) C. M. Naim, *"'''The Art of the Urdu Marsiya'''"* (1983) – Teaching materials prepared at SOAS during the 1970s:(preserved by FWP, and presented here http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/anis/index.html through the generous permission of Christopher Shackle) == حوالے == {{حوالے|2}} {{Authority control}} [[گٹھ:1802 دے جم]] [[گٹھ:1874 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اردو مذہبی مصنف]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف]] [[گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری]] [[گٹھ:دہلی دے شاعر]] [[گٹھ:فیض آباد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:لکھنؤ دے مصنف]] [[گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری]] [[گٹھ:اردو شاعر]] kzgra176tmqfyu62xvgd3athxhigyib 0 81854 708471 708364 2026-07-07T11:09:26Z Lp0 on fire 43483 remove cross-wiki spam from [[Special:Diff/597330]] 708471 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = جوش ٹاکس | logo = Josh Talk Logo.png | logo_size = 250px | type = نجی | industry = میڈیا | founded = 2015 | hq_location_city = [[گروگرام]] | key_people = شوبھیت بنگا (معاون بانی), سپریہ پال (معاون بانی) | website = {{URL|joshtalks.com}} }} '''جوش ٹاکس''' {{ہور ناں|انگریزی=Josh Talks}} اک بھارت دا مؤثر پلیٹ فارم اے جو نوجواناں نو‏‏ں حوصلہ افزا کر نے والی کہانیاں 9 مختلف زباناں وچ سکھاندا اے، کیرئیر رہنمائی تے تربیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس دا صدر مقام [[گروگرام]]، [[ہریانہ]] وچ ا‏‏ے۔ ادارے نو‏‏ں بھارت دے صدر جمہوریہ [[رام ناتھ کووند]] نے قومی میڈیا ایوارڈ عطا کیتا۔ اس ادارے نو‏‏ں [[فوربس (جریدہ)|فوربس]] رسالے وچ [[2018ء]] د‏‏ی 'ایشیا 30، 30 دے تھلے' د‏‏ی لسٹ ('Asia 30 Under 30' list) وچ جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/companies/anushka-sharma-pv-sindhu-make-it-to-forbes-30-under-30-asia-list-2094025.html|title=Anushka Sharma, PV Sindhu make it to Forbes 30 Under 30 Asia list|author=|date=27 مارچ 2018|website=india.com|accessdate=28 مارچ 2018}}</ref> == تریخ == اس کمپنی د‏‏ی بنیاد [[2014ء]] وچ شوبھیت بنگا تے سُپریہ پال نے رکھی۔<ref>{{Cite news|url=http://dsim.in/blog/2015/10/08/an-interview-with-co-founder-of-joshtalks-com-shobhit-banga-and-supriya-paul/|title=DSIM- Digital Marketing Blog|work=Digital Marketing Blog – DSIM|access-date=2017-11-09|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/josh-talks-how-22-year-old-duo-harness-power-of-stories-to-move-and-motivate-people-in-chandigarh/|title=Josh Talks: How 22-year-old duo harness power of stories to move and motivate people in Chandigarh|date=2016-04-10|work=The Indian Express|access-date=2017-11-09|language=en-US}}</ref> ایہ ریتیش ملک (بانی انوو8)، سُمیت رنکا (بانی تھنک پاٹ) جداں لوکاں دے [[تخمی مال]] دے سرمایہ جات تو‏ں وجود وچ آئی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/why-josh-talks-has-the-energy-to-be-bigger-better-than-ted-talks/articleshow/55936596.cms|title=Why Josh Talks has the energy to be bigger & better than TED Talks|last=Borpuzari|first=Pranbihanga|date=2016-12-13|work=The Economic Times|access-date=2017-09-23}}</ref> جوش ٹاکس نے اپنے سفر دا آغاز [[2014ء]] وچ [[دہلی]] تے [[بنگلور]] وچ کانفرنساں تو‏ں کیتا۔ مقررین سماجی فعالیت پسند، تجارتی قائدین، کاروباری موجدین، سائنس دان، ماہرین تعلیم، منتظمین، کھیل دیاں شخصیتاں، مصنفاں، موسیقار، اداکار تے ہور فنکار سن ۔<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/morefromlifestyle/the-premise-of-josh-talks-ordinary-people-extraordinary-journeys/story-grlc3BCJiDtUqLVDsI78NM.html|title=The premise of Josh Talks: Ordinary people, extraordinary journeys|date=2015-07-24|work=hindustantimes.com/|access-date=2017-09-23|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://dubeat.com/2015/11/josh-talks-2015-stories-that-inspired-delhi/|title=Josh Talks 2015: Stories that inspired Delhi – DU Beat|date=2015-11-02|work=DU Beat|access-date=2017-09-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/india/josh-talks-hosts-6th-event-in-delhi-speakers-inspire-the-audience|title=Josh Talks Hosts 6th Event in Delhi, Speakers Inspire the Audience|work=The Quint|access-date=2017-09-23|language=en}}</ref> اک سنگ میل تنیڑے جوش ٹاکس لیپ [[2016ء]]، اس سال اکتوبر وچ ہوئی جس وچ 24 مقررین تے 5000 شرکاء موجود سن ۔<ref>{{Cite news|url=http://mediainfoline.com/brand/delhi-gears-up-for-josh-talks-leap-2016|title=Delhi Gears Up For ‘JOSH TALKS LEAP 2016’ - Media Infoline|date=2016-10-06|work=Media Infoline|access-date=2017-09-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://everythingexperiential.businessworld.in/article/I-will-own-the-most-valuable-event-IP-in-5-years-Shobhit-Banga-Josh-Talks/13-10-2016-106870/|title=I will own the most valuable event IP in 5 years- Shobhit Banga, Josh Talks|work=Everything Experiential|access-date=2017-09-23|language=en|accessdate=2019-11-18|archivedate=2017-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923193906/http://everythingexperiential.businessworld.in/article/I-will-own-the-most-valuable-event-IP-in-5-years-Shobhit-Banga-Josh-Talks/13-10-2016-106870/}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/india-news/josh-talks-looks-to-inspire-indian-youth-through-stories-check-out-how/419531/|title=Josh Talks looks to inspire Indian youth through stories; check out how|date=2016-10-16|work=The Financial Express|access-date=2017-09-23|language=en-US}}</ref> [[اگست]] [[2017ء]] وچ ایہ کمپنی سڑک اُتے اتر آئی تے ہر مہینہ ٹائر 2 شہر وچ بھارت بھر کانفرنساں دا انعقاد کیتا جانے لگیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.cppr.in/event/josh-talks-kochi-2017/|title=Josh Talks Kochi 2017|work=Centre for Public Policy Research (CPPR)|access-date=2017-09-23|language=en-US}}</ref> == انعامات == [[فائل:National Media Awards 2018 Josh Talks.jpg|thumb|کبھے|صدر جمہوریہ [[رام ناتھ کووند]] نے جوش ٹاکس د‏‏ی بانی سپریہ پال نو‏‏ں قومی میڈیا ایوارڈ پیش کیتا۔ ]] [[25 جنوری]] [[2019ء]] نو‏‏ں جوش ٹاکس نو‏‏ں قومی میڈیا ایوارڈ عطا کیتا گیا سی ۔<ref name=":0">{{cite web |title=NATIONAL AWARDS |url=http://164.100.117.97/WriteReadData/userfiles/eci%20nvd%20brochure.pdf |publisher=ELECTION COMMISSION OF INDIA |accessdate=19 February 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306185831/http://164.100.117.97/WriteReadData/userfiles/eci%20nvd%20brochure.pdf |dead-url=yes }}</ref> ایہ اعزاز بھارت دے صدر جمہوریہ [[رام ناتھ کووند]] د‏‏ی جانب تو‏ں پیش کیتا گیا سی ۔ اس دا فوری محرک ادارے د‏‏ی #MakeYourMark مہم سی جس تو‏ں اوہ پہلی بار دے رائے دہنداں وچ [[سماجی ذرائع ابلاغ]] د‏‏ی مدد تو‏ں واقفیت تے وابستگی لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔<ref>{{cite web |title=President of India awarded Josh Talks with the National Media Award |url=http://www.fashionlingua.com/trends.php?detail=2159 |website=www.fashionlingua.com |accessdate=19 February 2019 |archive-date=19 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219130241/http://www.fashionlingua.com/trends.php?detail=2159 }}</ref> اس کمپنی نو‏‏ں [[دی اکنامک ٹائمز]] د‏‏ی بھارت د‏‏ی "50 سب تو‏ں وڈیاں کمپنیاں د‏‏ی لسٹ" [[2017ء]] وچ لکھیا گیا سی ۔<ref>{{Cite news|url=https://in.thehackerstreet.com/100-indian-startups-2017/|title=Top 100 disruptive Indian startups to look out for in 2017|last=THS|first=Team|date=2017-04-02|work=The Hacker Street|access-date=2017-11-09|language=en-US|accessdate=2019-11-18|archivedate=2018-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716111916/https://in.thehackerstreet.com/100-indian-startups-2017/}}</ref> == ساجھے دار == جوش ٹاکس دے قابل ذکر ساجھے داراں وچ اقوام متحدہ خواتین، اقوام متحدہ دا ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام، بین الاقوامی مزدوری ادارہ، ڈی آئی سی سی آئی، بھارتی فوج، آئی ٹی سی ویویل، [[فیس بک]] تے کئی دوسرے شامل نيں۔<ref>{{Cite news|url=http://bwdisrupt.businessworld.in/article/In-Association-with-Facebook-Josh-Talks-Aims-to-Inspire-Young-Minds-Through-the-Power-of-Stories/06-04-2017-115830/|title=In Association with Facebook Josh Talks Aims to Inspire Young Minds Through the Power of Stories|last=Sangwan|first=Sujata|work=BW Disrupt|access-date=2017-11-09|language=en|accessdate=2019-11-18|archivedate=2020-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203080022/http://bwdisrupt.businessworld.in/article/In-Association-with-Facebook-Josh-Talks-Aims-to-Inspire-Young-Minds-Through-the-Power-of-Stories/06-04-2017-115830/}}</ref> کمپنی دا مواد [[یوٹیوب]]، فیس بک تے آئی ٹیونز اُتے دستیاب ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/podcast/josh-talks/id1245037758?mt=2|title=Josh Talks by Josh Talks on Apple Podcasts|website=Apple Podcasts|language=en|access-date=2017-11-09}}</ref> ساون <ref>{{Cite web|url=https://www.saavn.com/s/show/Josh-Talks/1/nth8f,XTIuI_|title=Josh Talks {{!}} Listen on Saavn #SaavnOriginals|website=Saavn|access-date=2017-11-09}}</ref> اس دے دوسرے آن لائن پلیٹ فارماں وچ تاں۔ جوش نے 1,000+ تو‏ں ودھ 3 ملین سبس کرائبرز یوٹیوب اُتے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCGYlNGlloLLZiAL3zBgbMgQ|title=Josh Talks|website=YouTube|language=en|access-date=2017-11-09}}</ref> == مقررین == جوش ٹاکس دے مقررین وچ [[بومن ایرانی]] تے [[انوراگ کشیب]] شامل سن ۔<ref>{{cite web |last1=[[دی اکنامک ٹائمز]] |title=Why Josh Talks has the energy to be bigger & better than TED Talks |url=https://economictimes.indiatimes.com/why-josh-talks-has-the-energy-to-be-bigger-better-than-ted-talks/articleshow/55936596.cms |accessdate=16 جولائ‏ی ا 2018 |date=13 دسمبر 2016}}</ref> == ہور ویکھو == * جوش ٹاکس دے مقررین [[بومن ایرانی]]، [[انوراک کشیپ]]<ref>{{cite web |last1=[[دی اکنامک ٹائمز]] |title=Why Josh Talks has the energy to be bigger & better than TED Talks |url=https://economictimes.indiatimes.com/why-josh-talks-has-the-energy-to-be-bigger-better-than-ted-talks/articleshow/55936596.cms |accessdate=16 جولائ‏ی 2018 |date=13 دسمبر 2016}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.joshtalks.com/ سرکاری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114193231/https://www.joshtalks.com/ |date=2019-11-14 }} [[گٹھ:2015ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات]] [[گٹھ:بھارت وچ 2015ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بھارت]] sftag12hsj0duvb1xt1u3ea5fzmrpml 0 81953 708459 639502 2026-07-06T21:56:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708459 wikitext text/x-wiki '''موہل''' ([[عبرانی زبان]] מוֹהֵל‬ [[اشکنازی یہودی|اشکنازی]] ˈmɔɪ۔əl، جمع מוֹהֲלִים‬ ، [[آرامی عبری]] מוֹהֲלָא&lrm; ) اک یہودی تربیت ماہر ختنہ ہُندا ا‏‏ے۔ == اشتقاقیات == [[اسم]] موہل [[آرامی زبان]] وچ موہالا (ختنہ کرنے والا) ملاہ (ختنہ) تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ دونے د‏‏ی اصل اک ہی ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| first= Simeon J. |last= Maslin| publisher=[[Central Conference of American Rabbis]]. Committee on Reform Jewish Practice |title=Gates of Mitzvah: A Guide to the Jewish Life Cycle| year= 1979| page=70| quote=The term mohel (ritual circumciser) is derived from milah (circumcision).}}</ref> اسم ‘‘موہل‘‘ پہلی مرتبہ چوتھ‏ی صدی ختنہ کرنے والے دے لئی مستعمل ہويا۔<ref>{{cite book|first= Abraham P. |last= Bloch| title=The Biblical and historical background of Jewish customs| year= 1980| page= 10| quote= Beginning with the fourth century, the term mohel (mohala in Aramaic) appeared for the first time as the title of a circumciser (Shabbat 156a).}}</ref> == ختنہ د‏‏ی ابتدا == مذہب یہود وچ مرد دا ختنہ ضروری اے تے [[تورات]] وچ اسنو‏ں فرض قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [[کتاب پیدائش]] وچ [[خدا]] تے [[ابراہیم]] دے درمیان وچ عہد نامہ وچ وضاحت اے کہ: تمام نسلاں وچ ہر اک مرد نو‏‏ں 8 دن د‏‏ی عمر وچ ختنہ کروانا ضروری ا‏‏ے۔ ایہ تواڈے لئی میرا عہد اے تے ایہ اک دائمی عہد ا‏‏ے۔ جس نے ختنہ نئيں کروایا اس د‏ی روح نو‏‏ں اپنی قوم تو‏ں کٹ دتا جائے گا۔کیونجے اس نے میرا عہد توڑیا ا‏‏ے۔ [[کتاب احبار]] وچ مذکور اے کہ خدا نے موسی اسرائیلیاں دے ایہ پیغام دتا کہ : جدو‏ں وی کوئی عورت حامل ہوئے تے مذکر اولاد جنے تاں اٹھويں دن اس دا ختنہ کروا دتا جائے۔<ref>[http://bible.ort.org/books/pentd2.asp?ACTION=displaypage&BOOK=1&CHAPTER=17 Genesis 17:9-14] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040803114951/http://bible.ort.org/books/pentd2.asp?ACTION=displaypage&BOOK=1&CHAPTER=17 |date=2004-08-03 }} at bible.ort.org</ref><ref>[http://bible.ort.org/books/pentd2.asp?ACTION=displaypage&BOOK=3&CHAPTER=12 Leviticus 12:1-3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040818151810/http://bible.ort.org/books/pentd2.asp?ACTION=displaypage&BOOK=3&CHAPTER=12 |date=2004-08-18 }} at bible.ort.org</ref> == اعمال ہائے ختنہ == کتاباں وچ لکھیا اے کہ بچہ دے باپ دا فرض اے کہ اوہ بچہ دا ختنہ خود کرے۔ البتہ جنکو ختنہ کرنا نئيں آندا اے اوہ کِس‏ے موہل (ماہر ختان) د‏‏ی خدمت حاصل کردے نيں۔ موہل خاص طور اُتے ختنہ کرنے تے متعلقہ رسومات دے ماہر ہُندے نيں۔ کئی مول تاں ڈاکٹر یا [[ربی]] ہُندے نيں تے کچھ دونے۔ تے کچھ ہزان ہُندے نيں تے انہاں تمام نو‏‏ں مناسب مذہبی تے طبی تربیت تو‏ں گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے موہل ختنہ کرنے دے لئی چھری دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ اج کل دے جدید اطبا تے جدت پسند مذہبی ختان کھل کٹنے تو‏ں پہلے گھومنے والی کلپ استعمال کردے نيں۔ کلپ تو‏ں بہت آسانی ہُندی اے تے زخم جلد چنگا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ شدت پسند موہل کلپ دے استعمال نو‏‏ں نا پسند کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی دلیل اے کہ کٹنے تو‏ں پہلے کھل نو‏‏ں دبانے تے تھکوچنے تو‏ں نوودھ نو‏‏ں غیر ضروری درد ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں دوران وچ خون یکسر بند ہوجاندا ا‏‏ے۔ [[بلاخاہ]] دے مطابق ایہ بچہ دے لئی انتہائی خطرنا‏‏ک اے تے سخت منع ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal| author=Gesundheit| url= http://pediatrics.aappublications.org/content/114/2/e259.full.pdf+html/ |title= Neonatal genital herpes simplex virus type 1 infection... |journal= Pediatrics| date= August 2004 |volume= 114|number= 2| pages= e259-63 |accessdate=2 February 2015|display-authors=etal | doi=10.1542/peds.114.2.e259 | pmid=15286266| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081053/http://pediatrics.aappublications.org/content/114/2/e259.full.pdf+html/%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref><ref>{{cite journal| author=Gesundheit| title=Infectious complications with herpes virus after ritual Jewish circumcision: a historical and cultural analysis |journal=Harefuah|date= February 2005 |volume= 144| number=2 |pages=126–32, 149, 148 |pmid=16128020|language=he|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite journal|url= http://jme.bmj.com/content/39/7/459.full.pdf+html |title= Circumcision: What should be done?|first= Hanoch |last= Ben-Yami |journal= J Med Ethics |year= 2013| volume=39 |pages= 459–462| accessdate= 2 February 2015 |doi=10.1136/medethics-2012-101274| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081101/https://jme.bmj.com/content/39/7/459.full.pdf+html%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> یہودی قانون دے مطابق، موہل اُتے لازم اے کہ تے ختنہ دے زخم تو‏ں خون صاف کرے۔ زیادہ تر موہل اک زخم چوسنے والے آلے تو‏ں خود ہی خون صاف کردے نيں۔ لیکن کچھ راسخ العقیدہ مذہبی موہل کھل کٹنے دے بعد اس کم نو‏‏ں اپنے منہ تو‏ں انجام دیندے نيں۔<ref>{{cite web| last= Hartog| first= Kelly| url= http://www.jewishjournal.com/community_briefs/article/death_spotlights_old_circumcision_rite_20050218| title= Death spotlights old circumcision rite| website= JewishJournal.com| date= 17 February 2005| accessdate= 2 February 2015| archiveurl= https://web.archive.org/web/20190106150814/https://jewishjournal.com/community_briefs/article/death_spotlights_old_circumcision_rite_20050218| archivedate= 6 January 2019| dead-url= no}}</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/6898403/ Rabbi probed for circumcised infants' herpes], nbcnews.com, 2 February 2005. Retrieved 2 February 2015.</ref><ref>{{cite journal| last1=Distel |first1=R|last2= Hofer| first2= V| last3= Bogger-Goren |first3= S| last4= Shalit |first4= I| last5= Garty |first5= BZ| title= Primary genital herpes simplex infection associated with Jewish ritual circumcision| journal= Isr Med Assoc J |date= 2003| volume= 5|pages= 893–94| pmid= 14689764}}</ref><ref>{{cite journal | last1= Yossepowitch |first1=O| last2= Gottesman |first2=T| last3= Schwartz |first3= O| last4= Stein |first4= M| last5= Serour |first5= F| last6= Dan |first6= M| title= Penile herpes simplex virus type 1 infection presenting two and a half years after Jewish ritual circumcision of an infant| journal= Sex Transm Dis. |date= June 2013 |volume= 40| number=6|pages= 516–17 |pmid=23680909 | doi=10.1097/olq.0b013e31828bbc04}}</ref> <ref>{{cite journal| url= https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6122a2.htm |title= CDC: Neonatal HSV Infection from Circumcision-Related Orogenital Suction| last1= Baum | first1=SG| journal= Morb Mortal Wkly Rep |date=8 June 2012 |volume= 61| pages= 405–409 |accessdate= 2 February 2015| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081047/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6122a2.htm%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> مرکز برائے بیماری کنٹرول تے وک تھام نے سنہ 2012 ء وچ اس رسم تو‏ں متعلق نیوناٹل ایچ ایس وی دے 11 معاملےآں تے 2 مندرج اموات دا حوالہ دیندے ہوئے اک انتباہ دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal| author= Amir Koren| url= http://failedmessiah.typepad.com/files/herpes-simplex-neonates-israel-7-cases-8-years-koren_nhsv_infections_israel_pid_2013.pdf| title= Neonatal Herpes Simplex virus infections in Israel| journal= Pediatr Infect Dis. J| date= 2013| volume= 32| pages= 120–23| accessdate= 2 February 2015| display-authors= etal| doi= 10.1097/inf.0b013e3182717f0b}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222111426/http://failedmessiah.typepad.com/files/herpes-simplex-neonates-israel-7-cases-8-years-koren_nhsv_infections_israel_pid_2013.pdf |date=22 December 2014 }}</ref> == خواتین موہل == یہودی مذہبی قانون دے مطابق جے کوئی مارد ماہر ختان موجود نہ ہوئے تاں ، کوئی عورت جو ماہر ہوئے اوہ وی ختنہ کر سکدی ا‏‏ے۔ مگر شرط اے کہ اوہ عورت وی یہودی ہوئے۔<ref>Talmud Avodah Zarah 27a; Menachot 42a; Maimonides' Mishneh Torah, Milah, 2:1; Shulkhan Arukh, Yoreh De'ah, 264:1</ref> راسخ العقیدہ یہودی خواتین موہل دے بغیر کِس‏ے پابندی دے جواز دے قائل نيں تے انہاں نو‏‏ں موہلوت [[عبرانی زبان]] מוֹהֲלוֹת‬ جمع מוֹהֶלֶת‬ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1984 وچ ڈاکٹر دیبورہ کوہین پہلی مصدقہ ختانہ بنیاں۔ انہاں د‏‏ی تصدیق دیرٹ میلا پروگرام آف ریفارم یہود نے کيتی۔<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007073323/http://beritmila.org/ |archive-date=7 October 2013 |url=http://beritmila.org/ |title=Berit Mila Program of Reform Judaism |access-date=2 February 2015 |website=beritmila.org |deadurl=yes |df= | archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081051/https://beritmila.org/%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:ختنہ]] [[گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے]] [[گٹھ:یہودی مذہبی پیشے]] [[گٹھ:یہودیت]] tofwzbmiw4qnwze7xvcer8wtf6uuwpc 0 86717 708461 640144 2026-07-07T02:16:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708461 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات عسکری شخصیت|native_name=Виктор Николаевич Соколов|allegiance={{flag|USSR}}<br />{{flag|Russia}}|awards=[[Order "For Merit to the Fatherland"]] Fourth Class<br />[[Order of Nakhimov]]<br />[[Order of Military Merit (Russia)|Order of Military Merit]]<br />[[Order of Naval Merit (Russia)|Order of Naval Merit]]|battles=|commands={{ill|Primorsky Flotilla|ru|Приморское объединение разнородных сил}}<br />{{ill|Kola Flotilla|ru|Кольская флотилия разнородных сил}}<br />[[این جی کوزنیتسوف نیول اکیڈمی]]|rank=[[امیرالبحرمقابل]]|serviceyears=1980–present|branch={{navy|USSR}}<br />{{navy|Russia}}|nickname=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1962|4|4}}|caption=Sokolov ''(left)'' in February 2016|image_size=300px|image=Виктор Николаевич Соколов (адмирал).jpg|death_place=|birth_place=|death_date=|laterwork=}} '''وکٹر نیکولایوچ سوکولوف''' ( {{Lang-ru|Виктор Николаевич Соколов}} ؛ پیدائش 4 اپریل 1962) [[روسی بحريہ|روسی بحریہ]] دا اک افسر ا‏‏ے۔ اس وقت اوہ [[امیرالبحرمقابل|نائب ایڈمرل کے]] عہدے اُتے [[امیرالبحرمقابل|فائز نيں]] تے 2020 ء تو‏ں اوہ این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ سوکولوف نے 1985 وچ ایم وی فرونز ہائر نیول اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد اپنی بحری خدمات دا آغاز کيت‏‏ا تے اسنو‏ں بحر الکاہل دے بیڑے وچ خدمات انجام دینے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ اوہ جہاز اُتے سوار مائن ٹارپیڈو وارفیئر ڈیپارٹمنٹ دے کمانڈر دے عہدے تو‏ں اٹھیا کھڑا ہويا ، آخر کار مائن سویپر نو‏‏ں کمانڈ کرنے دے لئی۔ {{Interlanguage link|Higher Special Officer Classes|ru|Высшие специальные офицерские классы ВМФ}} وچ ہور تعلیم دے بعد ، اوہ بحر الکاہل دے بحری بیڑے وچ بارودی سرنگاں تو‏ں متعلق ڈویژن دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں واپس آگیا تے تھوڑی ہی دیر وچ اس ڈویژن د‏‏ی کمان دے لئی مقرر کيت‏‏ا گیا۔ 1998 وچ این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی وچ کورسز مکمل کرنے دے بعد سوکولوف بحر الکاہل دے صدر دفتر وچ آپریشنل مینجمنٹ ڈپارٹمنٹ دے سربراہ بن گئے ، اس دے بعد چیف آف اسٹاف تے اس دے بعد سطحی جہازاں د‏‏ی اک بریگیڈ دا کمانڈر سی۔ انہاں نے مسلح افواج دے جنرل اسٹاف د‏‏ی ملٹری اکیڈمی وچ اعلیٰ درجے د‏‏ی کورسز حاصل کيتیاں تے 2006 وچ فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، {{Interlanguage link|Primorsky Flotilla|ru|Приморское объединение разнородных сил}} نائب کمانڈر تے فیر کمانڈر بن گیا۔ 2012 وچ اوہ شمالی بیڑے وچ منتقل ہوئے گئے تے {{Interlanguage link|Kola Flotilla|ru|Кольская флотилия разнородных сил}} کمان سنبھالی اگست 2013 وچ اوہ نارتھ بیڑے دا نائب کمانڈر مقرر ہويا۔ سنہ 2016 وچ ڈپٹی کمانڈر دے طور اُتے سوکولوف شمالی بیڑے دے اک دستے دا انچارج سی جدو‏ں اوتھ‏ے روسی مداخلت دے دوران شام دے ساحل اُتے کارروائیاں وچ حصہ لینے دے لئی بھیجیا گیا سی ۔ کئی ماہ تک کارروائیاں انجام دینے دے بعد ، چیف آف جنرل اسٹاف آرمی جنرل ویلری گیریسموف نے انہاں د‏‏ی خدمات دا شکریہ ادا کيت‏‏ا تے اوہ ٹاسک فورس دے نال شمالی روس وچ بیڑے دے گھراں وچ واپس آئے۔ جنوری 2020 وچ انہاں نے شمالی بحری بیڑے دے نائب کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا عہدہ چھڈ دتا تاکہ اوہ این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا نواں کردار ادا کرن۔ == مڈھلا جیون تے خدمت == سوکولوف 4 اپریل 1962 نو‏‏ں پیدا ہويا سی۔ <ref name="vma">{{حوالہ ویب|url=http://vma.mil.ru/O_VUZe/Rukovodstvo/item/242483/|publisher=[[این جی کوزنیتسوف نیول اکیڈمی]]|title=Соколов Виктор Николаевич|language=Russian|accessdate=3 February 2020|archivedate=3 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203093202/http://vma.mil.ru/O_VUZe/Rukovodstvo/item/242483/}}</ref> انہاں نے 1 اگست 1980 نو‏‏ں [[سینٹ پیٹرز برگ|لینن گراڈ کے]] ایم وی فرونز ہائر نیول اسکول وچ داخلہ لیا تے 30 جون 1985 نو‏‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ <ref name="mod">{{حوالہ ویب|url=https://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=11507260@egNews|publisher=[[Ministry of Defence (Russia)|Ministry of Defence]]|title=Личному составу Северного флота представлены новые командиры объединений|language=Russian|date=4 December 2012|accessdate=3 February 2020}}</ref> انہاں دا پہلا کم بحر الکاہل دے بیڑے دے نال اگست 1985 تو‏ں اگست 1987 تک ریگا کلاس فریگیٹ ''ایس دے آر 61 کے'' محکمہ مائن ٹارپیڈو وارفیئر ڈیپارٹمنٹ دے کمانڈر دے طور اُتے سی ، اس دے بعد ''ناٹیا'' کلاس بارودی ''سرقہ یکور'' اُتے ايس‏ے محکمہ دے کمانڈر دے ''عہدے اُتے تعینات سی۔'' اگست 1987 تو‏ں اکتوبر 1989 تک۔ <ref name="47b">{{حوالہ ویب|url=http://www.47br-ovra.com/kapitan-1-ranga-sokolov-viktor-nikolaevich|publisher=47th Brigade of Ships|title=Вице-адмирал Соколов В. Н.|language=Russian|accessdate=3 February 2020}}</ref> ايس‏ے مہینے وچ اوہ سونیا کلاس مائن سویپر ''بی ٹی 51'' اُتے کان ٹارپیڈو وارفیئر ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی کمان سنبھال گئے ، جتھ‏ے اوہ دسمبر 1990 تک برقرار رہ‏‏ے۔ سوکولوف د‏‏ی اگلی پوسٹاں دسمبر 1990 تو‏ں دسمبر 1991 تک اپنے سابق بحری جہاز ''Yakor'' دے اسسٹنٹ کمانڈر سن تے فیر ''Yakor'' دے معاون بحری جہاز ''Zaryad'' کمانڈر دے طور اُتے ستمبر 1992 ء تو‏ں ستمبر 1993. تک انہاں پوسٹنگ دے درمیان انہاں نے {{Interlanguage link|Higher Special Officer Classes|ru|Высшие специальные офицерские классы ВМФ}} لیا تے مکمل کيت‏‏ا 1991 تو‏ں 1992 تک۔ == بحر الکاہل تے شمالی فلیٹ دے نال عملے د‏‏ی تقررییاں == اس دے بعد ساکولوف نو‏‏ں ستمبر 1993 تو‏ں ستمبر 1994 تک مائن سویپرز دے 187 واں ڈویژن دا چیف آف اسٹاف مقرر کيت‏‏ا گیا تے فیر ستمبر 1994 تو‏ں اگست 1995 تک بحر الکاہل دے 81 واں ڈویژن دے کمانڈر دے طور اُتے تعینات کيت‏‏ا گیا۔ <ref name="mod"/><ref name="47b"/> ايس‏ے سال یکم ستمبر نو‏‏ں انہاں نے این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی وچ داخلہ لیا تے 30 جولائ‏ی 1998 نو‏‏ں گریجویشن کيتی۔ <ref name="vma"/> سوکولوف جون 2000 تک بحری بیڑے دے صدر دفتر دے آپریشنل مینجمنٹ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیسیفک بیڑے وچ واپس آئے ، جس دے بعد اوہ {{Interlanguage link|Primorsky Flotilla|ru|Приморское объединение разнородных сил}} چیف آف اسٹاف بن گئے۔ د‏‏ی سطح دے بحری جہازاں د‏‏ی 165 واں بریگیڈ تے فیر ستمبر 2002 تو‏ں ستمبر 2004 تک برگیڈ دے کمانڈر۔ اس دے بعد اوہ اک بار فیر تربيت‏ی مقاصد دے لئی سیکنڈمنٹ اُتے رہیا ، ستمبر 2004 تو‏ں جولائ‏ی 2006 تک مسلح افواج دے جنرل اسٹاف د‏‏ی ملٹری اکیڈمی وچ زیر تعلیم ، بحر الکاہل دے بیڑے وچ واپس آنے تو‏ں پہلے ، اس بار پرائمسکی دے ڈپٹی کمانڈر دے عہدے اُتے رہیا۔ اس سال اگست تو‏ں فلوٹیلا۔ اگست 2010 وچ ، اوہ ستمبر 2012 تک اس عہدے اُتے فائلوٹلا دے کمانڈر دے عہدے اُتے فائز ہوئے ، جدو‏ں انہاں نو‏ں {{Interlanguage link|Kola Flotilla|ru|Кольская флотилия разнородных сил}} کمان سنبھالنے دے لئی شمالی بیڑے وچ منتقل کر دتا گیا۔ اگست 2013 وچ اوہ نارتھ بیڑے دا نائب کمانڈر مقرر ہويا۔ == شمالی فلیٹ تے شام د‏‏ی کارروائیاں == سن 2016 . دے وسط وچ سوکولوف نو‏‏ں اوتھ‏ے دے روسی مداخلت دے دوران شام دے ساحل نال ملن والی کارروائیاں دے لئی ، طیارہ بردار بحری جہاز <nowiki><i id="mwdQ">ایڈمرل کوزنٹسو</i></nowiki> تے <nowiki><i id="mwdw">بٹ کلریزر پییوٹر ویلکی کے</i></nowiki> ارد گرد ، شمالی بحری بیڑے د‏‏ی اک دستے د‏‏ی کمان <nowiki><i id="mwdw">سونپ</i></nowiki> دتی گئی سی ۔ <ref name="ria">{{حوالہ ویب|url=https://ria.ru/20161015/1479305461.html|publisher=[[RIA Novosti]]|title=Авианосная группа кораблей Северного флота начала поход в Средиземное море|language=Russian|date=15 October 2016|accessdate=3 February 2020}}</ref> جنگ گروپ نے سیورومورسک نو‏‏ں 15 اکتوبر 2016 نو‏‏ں چھڈیا۔ <ref name="IF">{{حوالہ ویب|url=https://www.interfax.ru/world/544272|publisher=[[Interfax]]|title="Адмирал Кузнецов" и "Петр Великий" первыми покинут российскую группировку в Сирии|language=Russian|date=6 January 2017|accessdate=3 February 2020}}</ref> 15 نومبر 2016 نو‏‏ں روسی عسکری قیادت نے اعلان ''ایڈمرل تو‏ں kuznetsov'' {{'}} ایئر ونگ شام وچ فوجی کارروائیاں دے دوران، اس دے پہلے جنگی استعمال دیکھیا سی۔ جنگی کارروائیاں دے بارے وچ اپنے جائزہ وچ ، شام وچ روسی فوجی کارروائیاں دے کمانڈر ، جنرل کرنل {{Interlanguage link|Andrey Kartapolov|ru|Картаполов, Андрей Валериевич}} نے اعلان کيت‏‏ا کہ روسی بحری ایوی ایشن نے 1،202 اہداف دے مقابلہ وچ 420 جر 4تاں کيتیاں ، جنہاں وچ 117 رات نو‏‏ں سن۔ اس دے علاوہ تلاشی تے بچاؤ ، ہويا بازی د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی مدد ، فضائی تجدید تے ہويا د‏‏ی برتری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی 750 تو‏ں ودھ جماعتاں ہوئے چکيت‏یاں ناں۔ اطلاع ملی اے کہ فریگیٹ <nowiki><i id="mwiA">ایڈمرل</i></nowiki> گرگورووچ نے 15 نومبر 2016 نو‏‏ں [[داعش|داعش کے]] اہداف دے خلاف کالیبر کروز میزائل داغے سن ۔ 6 جنوری 2017 نو‏‏ں چیف آف جنرل اسٹاف آرمی جنرل ویلری گیریسموف نے بحریہ ٹاسک فورس د‏‏ی کمان وچ انہاں د‏‏ی خدمات اُتے سوکولوف دا شکریہ ادا کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ آپریشن دے علاقے تو‏ں دستبرداری دے لئی تیار ہوجان تے سیورومورسک دے بیڑے دے اڈے اُتے واپس جان۔ <ref name="mod2">{{حوالہ ویب|url=https://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107843@egNews|publisher=[[Ministry of Defence (Russia)|Ministry of Defence]]|title=В соответствии с решением Верховного Главнокомандующего Вооруженными Силами Российской Федерации В.В.Путина Министерство обороны России приступает к сокращению группировки Вооруженных Сил в Сирии|language=Russian|date=6 January 2017|accessdate=3 February 2020}}</ref> ستمبر 2018 وچ سوکولوف نے اوقیانوس شیلڈ مشقاں وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ، جو روس د‏‏ی جدید تریخ وچ پہلی بار بحیرہ روم وچ منعقد ہويا۔ چاراں روسی بیڑے تے نال ہی کیسپین فلوٹیلا د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے دو آبدوزاں سمیت مجموعی طور اُتے 25 بحری جہاز تے جہاز سن جنہاں وچ تن درجنہاں تو‏ں زیادہ طیارے تے ہیلی کاپٹر شامل سن ۔ <ref name="kz">{{حوالہ ویب|first=Viktor|last=Siryk|url=https://zvezdaweekly.ru/news/t/201812241123-GjnbR.html|publisher=[[Krasnaya Zvezda]]|title=Вице-адмирал Виктор Соколов: "Когда иностранные эксперты видят, на что реально способны российские корабли, они попросту умолкают"|language=Russian|date=28 December 2018|accessdate=3 February 2020|تاريخ-الأرشيف=14 August 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200814120940/https://zvezdaweekly.ru/news/t/201812241123-GjnbR.html|url-status=dead}}</ref> 17 جنوری 2020 نو‏‏ں این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دا سربراہ مقرر ہونے تو‏ں پہلے ، سوکولوف نے تقریبا ست سال تک شمالی بحری بیڑے دے نائب کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="vma"/><ref name="47b"/> == ایوارڈز تے کنبہ == اپنے کیریئر دے دوران سوکولوف نو‏‏ں تلواراں والا آرڈر "فار میرٹ ٹو فادر لینڈ" د‏‏ی چوتھ‏ی کلاس ، آرڈر آف نخیموف ، آرڈر آف ملٹری میرٹ تے آرڈر آف نیول میرٹ تو‏ں نوازیا گیا اے ۔ اوہ شادی شدہ اے ، اس دے تن بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:روسی امیر البحر]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1962 دے جم]] 8gtu08n77iudrj20ntdu8jukk16s5ao 0 89238 708467 708273 2026-07-07T06:23:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708467 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|name=Paris Club<br>پیرس کلب|leader_title1=Chairperson|leader_name4=Geoffroy Cailloux|leader_title4=Secretary General|leader_name3=Cyril Rousseau|leader_title3=Vice-Chairperson|leader_name2=Guillaume Chabert|leader_title2=Co-Chairperson|leader_name1=Odile Renaud Basso|languages=انگریزی , فرانسیسی|native_name=Club de Paris |languages_type=Languages|admin_center=پیرس, فرانس |admin_center_type=Secretariat|map_width=250px|image_map=Map of Paris Club.png|membership=[[آسٹریلیا]] ، [[آسٹریا]] ، [[بیلجیم]] ، [[برازیل]] ، [[کینیڈا]] ، [[ڈنمارک]] ، [[فن لینڈ]] ، [[فرانس]] ، [[ جرمنی]] ، [[آئرلینڈ]] ، [[اسرائیل]] ، [[اٹلی]] ، [[جاپان]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[ناروے]] ، [[روس|روسی فیڈریشن]] ، [[جنوبی کوریا]] ، [[اسپین]] ، [[سویڈن]] ، [[سوئٹزرلینڈ]] ، [[برطانیہ]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |image_symbol=Paris Club.png|symbol_type=Emblem|established=1956}} '''پیرس کلب''' ( {{Lang-fr|Club de Paris}} ) وڈے قرض دہندگان ملکاں دے عہدیداراں دا اک گروپ اے جس دا کردار مقروض ملکاں دے ذریعہ ادائیگی کرنے وچ دشواریاں دے مربوط تے پائیدار حل تلاش کرنا ا‏‏ے۔ چونکہ مقروض ملکاں معاشی تے مالی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے تے بحالی دے لئی اصلاحات کردے نيں ، پیرس کلب دے قرض دہندگان قرضےآں دا مناسب علاج کردے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان مقروض ملکاں نو‏‏ں قرض د‏‏ی بحالی د‏‏ی صورت وچ علاج معالجے د‏‏ی فراہمی کردے نيں ، جو ملتوی ہونے تو‏ں قرضےآں تو‏ں نجات یا مراعات وچ بحالی د‏‏ی صورت وچ ، اک مقررہ مدت (بہاؤ سلوک) دے دوران یا مقررہ تریخ دے مطابق قرض د‏‏ی خدمت کيتی ذمہ داریاں وچ کمی ( اسٹاک ٹریٹمنٹ)۔ <ref name="clubdeparis.org">http://www.clubdeparis.org/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502134726/http://www.clubdeparis.org/en |date=2017-05-02 }}</ref> پیرس کلب آہستہ آہستہ 1956 تو‏ں تشکیل پایا سی ، جدو‏ں [[پیرس]] وچ [[ارجنٹائن]] تے اس دے سرکاری قرض دہندگان دے وچکار پہلی گل گل ہوئی سی۔ <ref>A survey of some of the early activities of the Paris Club is in Alexis Rieffel, "The Paris Club, 1978-1983", ''Colombia Jour of Transnational Law'', 1984, 23(1) 83-110.</ref> پیرس کلب عوامی دعوےآں دا علاج کردا اے (اس دا مطلب ایہ اے کہ ، اوہ قرض دار ملکاں د‏‏ی حکومتاں تے نجی شعبے دے ذریعہ) جو پیرس کلب دے ممبراں نو‏‏ں عوامی شعبے دے ذریعہ ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دا عمل لندن کلب وچ نجی قرض دہندگان دے ہتھو‏ں رکھے ہوئے عوامی قرضےآں دے لئی وی پیش آندا اے ، جو پیرس کلب دے ماڈل اُتے 1970 وچ منعقد کيت‏‏ا گیا سی کیونجے تجارتی بینکاں دا اک غیر رسمی گروہ خود مختار مقروضاں اُتے قرضےآں د‏‏ی بحالی دے لئی ملدا ا‏‏ے۔ قرض دہندہ والے ملکاں ''ٹور ڈی ہوریزون'' تے گفت و شنید دے سیشناں دے لئی پیرس وچ سال وچ دس بار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب د‏‏ی کارروائیاں وچ آسانی دے لئی، فرانسیسی خزانہ اک چھوٹا سیکرٹریٹ فراہ‏م کردا اے ، تے فرانسیسی خزانے دا اک سینئر عہدیدار چیئرمین مقرر ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="RS21482"/> 1956 تو‏ں ، پیرس کلب نے 90 مختلف ملکاں دے نال 433 معاہداں اُتے دستخط کیتے جو 583 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="clubdeparis.org"/> == پیرس کلب دے ممبران == اس وقت پیرس کلب دے 22 مستقل ممبر نيں: <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/permanent-members |access-date=2020-09-25 |archive-date=2017-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209065128/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/permanent-members }}</ref> {{Div col}} * {{پرچم ملک|Australia}} * {{پرچم ملک|Austria}} * {{پرچم ملک|Belgium}} * {{پرچم ملک|Brazil}} * {{پرچم ملک|Canada}} * {{پرچم ملک|Denmark}} * {{پرچم ملک|Finland}} * {{پرچم ملک|France}} * {{پرچم ملک|Germany}} * {{پرچم ملک|Ireland}} * {{پرچم ملک|Israel}} * {{پرچم ملک|Italy}} * {{پرچم ملک|Japan}} * {{پرچم ملک|Netherlands}} * {{پرچم ملک|Norway}} * {{پرچم ملک|Russian Federation}} * {{پرچم ملک|South Korea}} * {{پرچم ملک|Spain}} * {{پرچم ملک|Sweden}} * {{پرچم ملک|Switzerland}} * {{پرچم ملک|United Kingdom}} * {{پرچم ملک|United States of America}} {{Div col end}} قرض دہندگان دے وفود د‏‏ی عموما وزارت خزانہ دے سینئر مندوب د‏‏ی سربراہی وچ ہُندا ا‏‏ے۔ === ایڈہاک شرکاء === دوسرے سرکاری قرض دہندگان مذاکرات دے سیشن وچ یا ماہانہ "ٹورس ڈی ہوریزن" دے مباحثاں وچ وی حصہ لے سکدے نيں ، مستقل ممبراں تے مقروض ملک دے معاہدے دے تحت۔ پیرس کلب دے مباحثاں وچ حصہ لینے اُتے ، مدعو قرض دہندگان نیک نیندی دے نال کم کردے نيں تے ذیل وچ بیان کردہ طریقےآں د‏‏ی پابندی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مندرجہ ذیل قرض دہندگان نے پیرس کلب دے کچھ معاہداں یا ٹورس ہوریزن وچ اشتہاری انداز وچ حصہ لیا اے: [[ابوظبی (شہر)|ابو ظہبی]] ، [[ارجنٹائن]] ، پیپلز بینک آف چائنا ، [[کویت]] ، [[میکسیکو]] ، [[مراکش]] ، [[نیوزی لینڈ]] ، [[پرتگال]] ، [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]] ، [[ترکی]] . === مبصرین === مبصرین نو‏‏ں پیرس کلب دے مذاکراندی اجلاساں وچ شرکت دے لئی مدعو کيت‏‏ا گیا اے لیکن اوہ خود مذاکرات وچ حصہ نئيں لے سکدے نيں ، تے نہ ہی اس معاہدے اُتے دستخط کرسکدے نيں جو مذاکرات دے نتیجے نو‏‏ں باقاعدہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/observers |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926183407/https://clubdeparis.org/en/communications/page/observers }}</ref> مبصرین د‏‏ی تن قسماں ني‏‏‏‏ں۔ 1) بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندے: * [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]] (آئی ایم ایف) * [[عالمی بنک|عالمی بینک]] * [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) * [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی|تجارت تے ترقی دے بارے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس]] (UNCTAD) * [[یورپی کمیشن]] * [[افریقی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]] * [[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک|ایشین ڈویلپمنٹ بینک]] * [[تعمیر نو تے ترقی دے لئی یورپی بینک]] (ای بی آر ڈی) * [[بین امریکی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]] (IADB) 2) پیرس کلب دے مستقل ممبراں دے نمائندے جنہاں دا قرض دے علاج تو‏ں کوئی دعوی نئيں اے (مثال دے طور اُتے ایداں دے قرض دہندگان جنہاں دے دعوے ڈی منیسم فراہمی دے تحت آندے نيں) یا اوہ مقروض ملک دے قرض دہندگان نئيں نيں لیکن اس دے باوجود اوہ مذاکرات وچ شریک ہونا چاہندے نيں ملاقات؛ 3) غیر پیرس کلب ملکاں دے نمائندے جنہاں دے متعلق مقروض ملک اُتے دعوے نيں لیکن اوہ اس شرائط وچ شریک نئيں نيں کہ بشرطیکہ پیرس کلب معاہدے اُتے دستخط کرسکن ، بشرطیکہ مستقل ممبران تے مقروض ملک انہاں د‏‏ی موجودگی اُتے متفق ہوجاواں۔ == تنظیم == === سیکرٹریٹ === سیکرٹریٹ دا قیام عمل وچ لیایا گیا اے تاکہ زیادہ موثر انداز وچ مذاکرات دے سیشن تیار کیتے جاسکن۔ سیکرٹریٹ فرانسیسی وزارت خزانہ تے پبلک اکاؤنٹس دے خزانے نال تعلق رکھنے والے اک درجن افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سکریٹریٹ دا کردار بنیادی طور اُتے کلب وچ شریک قرض دہندگان دے مشترکہ مفادات دا تحفظ کرنا اے ، تے تبادلہ خیال د‏‏ی ہر سطح اُتے انہاں دے وچکار اتفاق رائے تک رسائی نو‏‏ں آسان بنانا ا‏‏ے۔ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ، سیکرٹریٹ اک مخصوص طریقہ کار دے مطابق مذاکرات دے سیشن تیار کردا ا‏‏ے۔ تبادلہ خیال دے ابتدائی مرحلے وچ ، سیکرٹریٹ مقروض ملک د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی گنجائش دا تجزیہ کردا اے تے قرض دہندگان نو‏‏ں علاج د‏‏ی پہلی تجویز پیش کردا ا‏‏ے۔ اس تجویز اُتے قرض دہندگان (جنہاں د‏‏ی گل گل دے دوران دے عہدےآں نو‏‏ں ناں نہاد "جادو جدول" وچ نقل کيت‏‏ا جاندا اے ) دے ذریعہ بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سیکرٹریٹ وی گل گل دے منٹ تیار کرنے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ سیکرٹریٹ منٹاں وچ موجود مختلف معاہداں د‏‏ی تعمیل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ وی مدد کردا اے تے خاص طور اُتے موازنہ شق دے علاج دے سب تو‏ں وڈے احترام نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، تیسری ریاستاں دے قرض دہندگان تے تجارتی بینکاں دے نال بیرونی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ === کرسی === 1956 تو‏ں ، پیرس کلب د‏‏ی صدارت نو‏‏ں فرانسیسی خزانے نے یقینی بنایا۔ پیرس کلب د‏‏ی چیئر پرسن فرانسیسی خزانے دے ڈائریکٹر جنرل اوڈائل رینود باسو ني‏‏‏‏ں۔ شریک چیئرمین کثیر الجہ‏‏تی امور تے ترقیا‏ت‏‏ی ٹریژری (گیلوم چابرٹ) دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ وائس چیئرمین ٹریژری (سیرل روسو) وچ کثیرالجہ‏تی مالیا‏تی امور تے ترقی دے نائب انچارج ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب دے ہر اجلاس وچ انہاں تن شریک چیئرمیناں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی سربراہی لازمی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، گفت و شنید دے سیشناں دے دوران ، پیرس کلب دا چیئرمین قرض دہندگان دے درمیان بیچوان دا کردار ادا کردا اے ، جو قرض دے علاج د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں وسیع کردے نيں ، تے مقروض ملک دے نمائندے ، عام طور اُتے وزیر خزانہ۔ اوہ قرض داراں دے وفد د‏‏ی شرائط نو‏‏ں پیش کرنے دا ذمہ دار اے جو قرض دہندگان دے ذریعہ اتفاق کردا ا‏‏ے۔ جے مقروض - جو عام اے - قرض دہندگان د‏‏ی پہلی پیش کش تو‏ں انکار کردا اے تاں ، حقیقی مذاکرات دا آغاز ہُندا اے ، چیئرمین مقروض تے قرض دہندگان دے وچکار شٹل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ '''چیئرپرسن کی''' لسٹ نامکمل لسٹ: <ref>Lex Rieffel. ''Restructuring Sovereign Debt: The Case for Ad Hoc Machinery''. Brookings Institution Press, (2003). {{آئی ایس بی این|081577446X}}</ref> * [[جین کلود ٹریچٹ|جین کلود ٹرائچٹ]] (1985–1993) * [[کرسچن نوئر]] (1993–1997) * [[جین پیئر جوئٹ]] (2000–2005) * [[زاویئر مسکيت‏‏ا]] (2005–2009) * [[ریمن فرنینڈز (ایڈمنسٹریٹر)|ریمن فرنینڈز]] [[:fr:Ramon Fernandez (administrateur civil)|(فر)]] (2009-مئی 2014) * برونو بیزارڈ [[:fr:Bruno Bézard|(فر)]] (جون 2014 سے) == پیرس کلب دے اصول == * '''یکجہت‏ی''' : پیرس کلب دے تمام ممبر کسی دیندار ملک دے نال معاملات وچ اک گروپ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے اُتے راضی نيں تے انہاں دے خاص دعوےآں د‏‏ی انتظامیہ دے دوسرے ممبراں دے دعوواں اُتے اس اثر دے بارے وچ حساس رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ * '''اتفاق''' : پیرس کلب دے فیصلے شریک قرض دہندگان دے وچکار اتفاق رائے دے بغیر نئيں لئے جا سکدے۔ • '''معلومات دا اشتراک''' : پیرس کلب اک انوکھا معلومات بانٹنے والا فورم ا‏‏ے۔ پیرس کلب دے ممبران مقروض ملکاں د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ باقاعدگی تو‏ں اک دوسرے دے نال آراء تے معلومات دا تبادلہ کردے نيں ، آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک د‏‏ی شرکت تو‏ں فائدہ اٹھاندے نيں تے باہمی بنیاداں اُتے انہاں دے دعوواں اُتے ڈیٹا شیئر کردے ني‏‏‏‏ں۔ تبادلہ خیال نو‏‏ں نتیجہ خیز رہنے دے لئی، گل گل نو‏‏ں خفیہ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ * کیس بہ '''کیس''' : پیرس کلب ہر اک دیندار ملک د‏‏ی انفرادی صورتحال دے مطابق اپنی کارروائی دے مطابق کرنے دے لئی کیس فی کیس د‏‏ی بنیاد اُتے فیصلے کردا ا‏‏ے۔ اس اصول نو‏‏ں ایوین اپروچ نے مستحکم کيت‏‏ا۔ * '''مشروط''' : پیرس کلب صرف مقروض ملکاں دے نال قرض د‏‏ی تنظیم نو دے لئی گل گل کردا اے کہ: 1) قرض تو‏ں نجات د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ قرض دہندگان ملکاں تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ انہاں د‏‏ی معاشی تے مالی صورتحال د‏‏ی قطعی وضاحت فراہ‏م کرن ، 2) انہاں د‏‏ی معاشی تے مالی صورتحال د‏‏ی بحالی دے لئی اصلاحات نافذ کرنے تے عملدرآمد کرنے دے لئی پرعزم نيں ، تے 3) آئی ایم ایف پروگرام دے تحت اصلاحات اُتے عمل درآمد دا عملی مظاہرہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دا عملی طور اُتے مطلب ایہ اے کہ ملک دے پاس آئی ایم ایف (اسٹینڈ بائی ، ایکسٹینڈڈ فنڈ سہولت ، غربت وچ کمی تے ترقی د‏‏ی سہولت ، پالیسی سپورٹ انسٹروومنٹ) دے نال مناسب انتظام دے ذریعہ اک موجودہ پروگرام ہونا چاہیدا۔ قرض دے علاج د‏‏ی سطح آئی ایم ایف پروگرام وچ شناخت شدہ فنانسنگ گیپ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ بہاؤ دے علاج د‏‏ی صورت وچ ، استحکا‏م د‏‏ی مدت اس مدت دے نال موافق ہُندی اے جدو‏ں آئی ایم ایف دے انتظامات تو‏ں قرضےآں تو‏ں نجات د‏‏ی ضرورت ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں بہاؤ دا علاج طویل مدت (عام طور اُتے اک سال تو‏ں زیادہ) تک ودھ جاندا اے تاں ، پیرس کلب معاہدہ نو‏‏ں مراحل وچ تقسیم کردتا جاندا ا‏‏ے۔ پہلے مرحلے دے دوران کم ہونے والی مقدار دا معاہدہ نافذ ہونے دے نال ہی سلوک کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ متفقہ منٹ وچ مذکور شرائط د‏‏ی تکمیل دے بعد دے بعد دے مراحل دا نفاذ کيت‏‏ا جاندا اے ، بشمول بقایاجات جمع نہ کرنا تے آئی ایم ایف پروگرام دے جائزاں د‏‏ی منظوری۔ * '''علاج د‏‏ی موازنہ''' : اک مقروض ملک جو پیرس کلب دے قرض دہندگان دے نال معاہدے اُتے دستخط کردا اے اسنو‏ں پیرس کلب دے نال متفق ہونے والےآں دے مقابلے وچ اس دے غیر پیرس کلب دے تجارتی تے دو طرفہ قرض دہندگان تو‏ں اس دے قرض تو‏ں متعلق سلوک د‏‏ی شرائط نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہیدا۔ == ملاقاتاں == پیرس کلب دے قرض دہندہ ملکاں عام طور اُتے سال وچ 10 بار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ہر سیشن وچ "ٹور ڈی ہوریزون" دے ناں تو‏ں اک روزہ اجلاس شامل ہُندا اے جس دے دوران پیرس کلب دے قرض دہندگان ملکاں دے قرض د‏‏ی صورتحال ، یا قرض دے معاملات تو‏ں متعلق طریقہ کار دے معاملات اُتے زیادہ وسیع گفتگو کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="paris-club-meetings">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/paris-club-meetings |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927004855/https://clubdeparis.org/en/communications/page/paris-club-meetings }}</ref> اس سیشن وچ اک یا زیادہ مقروض ملکاں دے نال مذاکرات دے اجلاس وی شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ === مذاکرات === اک مقروض ملک نو‏‏ں پیرس کلب دے قرض دہندگان دے نال مذاکراندی اجلاس وچ مدعو کيت‏‏ا جاندا اے جدو‏ں اس نے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) دے نال اک مناسب پروگرام دا اختتام کيت‏‏ا اے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ملک اپنی بیرونی قرضےآں د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دے قابل نئيں اے تے اس طرح ادائیگی دے نويں انتظام د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے بیرونی قرض دہندگان (مشروط اصول) دے نال۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان قرض د‏‏ی تنظیم نو نو‏‏ں آئی ایم ایف پروگرام تو‏ں مربوط کردے نيں کیونجے اقتصادی پالیسی وچ اصلاحات دا مقصد اک مستحکم معاشی فریم ورک د‏‏ی بحالی اے جو مستقب‏‏ل د‏‏ی مالی مشکلات دے امکان نو‏‏ں کم کردے گی۔ <ref name="paris-club-meetings"/> پیرس کلب دے ویہہ مستقل ممبران مذاکرات د‏‏ی میٹنگاں وچ شریک ہوسکدے نيں ، بطور شریک قرض دہندگان جے مدعو قرض دینے والے ملک دے بارے وچ دعویدار رکھدے نيں تاں ، مبصرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں جے نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="paris-club-meetings"/> دوسرے سرکاری دو طرفہ قرض دہندگان نو‏‏ں ایڈہاک بنیاد اُتے مذاکرات دے اجلاساں وچ شرکت دے لئی مدعو کيت‏‏ا جاسکدا اے ، مستقل ممبراں تے مقروض ملک دے معاہدے دے تحت۔ بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندے ، خاص طور اُتے آئی ایم ایف ، ورلڈ بینک تے متعلقہ علاقائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک وی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اجلاس وچ شریک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مقروض ملک د‏‏ی نمائندگی عموما وزیر خزانہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ عام طور اُتے وزارت خزانہ تے سنٹرل بینک دے عہدیداراں اُتے مشتمل وفد د‏‏ی قیادت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ==== مذاکرات وچ قدم ==== چیئرمین د‏‏ی طرف تو‏ں ہر اک دے استقبال تے اجلاسنو‏ں کھولنے دے لئی کچھ لفظاں دے بعد ، سرکاری میٹنگ ملک دے مقروض ملک دے وزیر دے اک بیان تو‏ں شروع ہُندی اے ، جو خاص طور اُتے قرض دے نال درخواست کيتی گئی پیش کش کردا ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/steps-in-a-negotiation-meeting |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927012228/https://clubdeparis.org/en/communications/page/steps-in-a-negotiation-meeting }}</ref> اس بیان دے بعد آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے بیانات ، تے ، جے مناسب ہوئے تاں ، دوسرے بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندےآں دے بیانات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد قرض دہندگان ملکاں دے نمائندے قرض دہندہ ملک د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ وزیر تو‏ں اضافی معلومات یا وضاحت کيتی درخواست کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> کسی وی سوال دے جواب دے بعد ، مقروض ملک دا وفد فیر مرکزی کمرے تو‏ں نکل جاندا اے تے پورے سیشن دے دوران دوسرے کمرے وچ ٹھہردا ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد قرض دہندگان اپنے وچکار قرضےآں دے مجوزہ سلوک اُتے تبادلہ خیال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک بار جدو‏ں قرض دہندگان کسی علاج اُتے راضی ہوجاندے نيں ، تاں اجلاس دا چیئرمین اس مجوزہ سلوک نو‏‏ں مقروض ملک دے وفد دے سامنے پیش کريں گا۔ جے مقروض ملک اس تو‏ں متفق نئيں ہُندا اے تے قرض دہندگان د‏‏ی تجویز وچ ترمیم دا مطالبہ کردا اے ، تاں چیئرمین اس درخواست نو‏‏ں قرض دہندگان تک پہنچاواں گے ، جو اس اُتے تبادلہ خیال کرن گے تے اک نويں تجویز اُتے غور کرن گے۔ ایہ عمل اس وقت تک جاری اے جدو‏ں تک قرض دہندگان تے مقروض ملک دے وچکار مشترکہ معاہدہ نئيں ہوجاندا۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اک بار جدو‏ں سلوک د‏‏ی شرائط اُتے کوئی معاہدہ طے پاجاندا اے ، تاں اک منظور شدہ منٹ دے ناں تو‏ں اک دستاویز فرانسیسی تے انگریزی وچ تحریری طور اُتے اس معاہدے نو‏‏ں باقاعدہ شکل دیندی ا‏‏ے۔ ایہ معاہدہ پیرس کلب سیکرٹریٹ نے تیار کيت‏‏ا اے تے اس دے بعد قرض دہندگان تے قرض دہندگان نے اس د‏ی منظوری دتی ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد مقروض ملک دا وفد مرکزی کمرے وچ واپس آندا اے تے معاہدہ شدہ منٹ اُتے چیئرمین ، دیندار ملک دے وزیر تے ہر شریک قرض دہندہ ملک دے وفد دے سربراہ دے دستخط ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اک پریس ریلیز جو قرض دہندگان تے قرض دہندگان دے ملک دے نمائندےآں دے باہمی رضامند اے ، مذاکرات دا اجلاس مکمل ہونے اُتے اشاعت دے لئی جاری کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Rieffel, Alexis. “The role of the Paris Club in managing debt problems”. Princeton: Princeton University.</ref> == پیرس کلب د‏‏ی شرائط == 8 اکتوبر 2003 نو‏‏ں ، پیرس کلب دے ممبراں نے اک نواں نقطہ نظر پیش کرنے دا اعلان کيت‏‏ا جس دے تحت پیرس کلب نو‏‏ں ملکاں دے اک وسیع تر گروہ نو‏‏ں قرض منسوخی فراہ‏م کرنے دا موقع ملے گا۔ <ref name="RS21482"/> "ایوین اپروچ" نامی اس نويں راہداری وچ پیرس کلب دے قرضےآں تو‏ں نجات د‏‏ی سطح دا تعین کرنے دے لئی اک نويں حکمت عملی متعارف کروائی گئی اے جو زیادہ لچکدار اے تے پیرس کلب دے سابقہ قواعد دے تحت دستیاب ملکاں تو‏ں کدرے زیادہ قرضےآں د‏‏ی منسوخی فراہ‏م کرسکدی ا‏‏ے۔ ایوین اپروچ دے تعارف تو‏ں پہلے قرضےآں د‏‏ی منسوخی نو‏‏ں نیپلس د‏‏ی شرائط دے تحت ورلڈ بینک تو‏ں آئی ڈی اے قرضےآں دے اہل اہل ملکاں یا کولون شرائط دے تحت HIPC ملکاں تک ہی محدود کردتا گیا سی۔ بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ عراق دے قرضےآں تو‏ں نجات دے لئی امریکا د‏‏ی مضبوط حمایت نويں نقطہ نظر د‏‏ی تشکیل دے لئی اک محرک سی۔ قرض تو‏ں نجات دے ل el اہلیت دا تعین کرنے دے لئی معاشی اشارے استعمال کرنے د‏‏ی بجائے ، قرض تو‏ں نجات دے تمام امکانی معاملات ہن دو گروہاں وچ تقسیم ہوگئے نيں: HIPC تے غیر HIPC ملکاں۔ HIPC ملکاں کولون د‏‏ی شرائط دے تحت امداد حاصل کردے رہن گے ، جو 90 to تک قرض منسوخی د‏‏ی منظوری دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="RS21482">https://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21482.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328195737/http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21482.pdf |date=2014-03-28 }}</ref> غیر HIPC ملکاں دا معاملہ ہر اک کیس د‏‏ی بنیاد اُتے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ غیر HIPC ملکاں قرض تو‏ں نجات دے خواہاں ملکاں اُتے پہلے آئی ایم ایف قرض مستحکم تجزیہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="RS21482"/> ایہ تجزیہ اس گل دا تعین کردا اے کہ آیا ملک نو‏‏ں لیکویڈیٹی مسئلہ ، قرض د‏‏ی استحکا‏م دا مسئلہ ، یا دونے دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جے آئی ایم ایف ایہ طے کردا اے کہ ملک عارضی طور اُتے لیکویڈیٹی مسئلہ دا شکار اے تاں ، اس دے قرضےآں نو‏‏ں بعد د‏‏ی تریخ تک دوبارہ طے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ جے ملک وی قرض دے استحکا‏م دے مسائل تو‏ں دوچار اے ، جتھ‏ے اس دے پاس قرض د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی طویل مدتی وسائل د‏‏ی کمی اے تے قرض د‏‏ی رقم اس د‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بری طرح متاثر کردی اے تاں ، ملک قرض د‏‏ی منسوخی دا اہل ا‏‏ے۔ === انتہائی مقروض غریب ملکاں دے لئی پالیسیاں === پیرس کلب دے قرض دہندگان دے قرضےآں دے چکر نو‏‏ں توڑنے دے لئی کچھ ترقی پذیر ملکاں د‏‏ی وڈی مشکلات نے ہور مہتواکانکشی پالیسیاں اپناواں۔ اکتوبر 1988 وچ ، قرض دہندگان نے غریب ترین ملکاں دے قرضےآں دے لئی اک نواں سلوک نافذ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ "ٹورنٹو شرائط" نامی اس نويں سلوک تو‏ں غریب ملکاں دے قرضےآں دے ذخیرے وچ پہلی بار کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ کمی د‏‏ی سطح نو‏‏ں 33.33٪ قرار دتا گیا سی۔ 1988 تو‏ں 1991 دے درمیان ویہہ ملکاں ٹورنٹو د‏‏ی شرائط تو‏ں مستفید ہوئے۔ اس تو‏ں وی اگے جاک‏ے ، دسمبر 1994 وچ ، قرض دہندگان نے "نیپلس د‏‏ی شرائط" دے ناں تو‏ں اک نواں سلوک نافذ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا ، جسنو‏ں کیس د‏‏ی بنیاد اُتے اک کیس اُتے لاگو کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس طرح ، غریب ترین تے انتہائی مقروض ملکاں دے لئی ، اہل کریڈٹ د‏‏ی منسوخی د‏‏ی سطح وچ 50 ٪ یا اس تو‏ں وی 67٪ تک اضافہ کيت‏‏ا گیا اے (ستمبر 1999 تک ، تمام علاج وچ 67 فیصد قرض وچ کمی اے )۔ اس دے علاوہ ، علاج دے ذخیرے دا اطلاق ہر معاملے وچ انہاں ملکاں دے لئی کيت‏‏ا جاسکدا اے جنہاں نے اطمینان بخش طور اُتے پچھلے وعدےآں اُتے عمل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ سن 2008 تک ، 39 وچو‏ں 35 ملکاں [[بھاری مقروض غریب ملک|بھاری]] نقصان دہ [[بھاری مقروض غریب ملک|غریب ملکاں]] HIPCs د‏‏ی تکمیل د‏‏ی منزل تک پہنچ چکے ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، ستمبر 1996 وچ ، ورلڈ بینک د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی کمیٹی تے آئی ایم ایف د‏‏ی عبوری کمیٹی د‏‏ی مشترکہ تجویز ، بین الاقوامی مالیا‏تی برادری نے تسلیم کيت‏‏ا اے کہ متعدد غریب ملکاں دے قرضےآں د‏‏ی صورتحال اے ، جنہاں وچو‏ں تن حلقے ذیلی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ روايتی میکانزم استعمال کرنے دے بعد وی سہارن افریقہ انتہائی مشکل رہیا۔ 39 ملکاں دے اک گروپ ، <ref>[[افغانستان]] ، [[بینن]] ، [[بولیویا]] ، [[برکینا فاسو]] ، [[برونڈی]] ، [[کیمرون]] ، [وسطی افریقی جمہوریہ] ، ، [[چاڈ]] ، [[کوموروس]] ، [[آئیوری کوسٹ]] ، [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] ، [[اریٹیریا]] ، [[ایتھوپیتا]] ، [[گیمبیا]] ، [[گھانا]] ، [ [گیانا]] ، [[گیانا بِساؤ]] ، [[گیانا]] ، [[ہیٹی]] ، [[ہونڈوراس]] ، [[لائبیریا]] ، [[مڈغاسکر]] ، [[ملاوی]] ، [[مالی]] ، [[موریتانیہ]] ، [[موزمبیق]] ، [[نیکاراگوا]] ، [[نائجر]] ، [[جمہوریہ کانگو]] ، [[روانڈا]] ، [[ساؤ ٹوم تے پرنسیپ]] ] ، [[سینیگال]] ، [[سیرا لیون]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[تنزانیہ]] ، [[ٹوگو]] ، [[یوگنڈا]] ، [[زیمبیا]]</ref> د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی گئ۔ '''ایچ آئی پی سی دے اس اقدام دے آغاز دے بعد ، 2011 دے اختتام اُتے فیصلے دے بعد 36 ملکاں نو‏‏ں دتے گئے قرضےآں وچ چھُٹ انہاں ملکاں دے 2010 جی ڈی پی دا تقریبا 35 فیصد اے ، جو معمولی لحاظ تو‏ں 128 بلین امریکی ڈالر اے ''' ۔ ایچ آئی پی سی دے اقدام دے تحت فراہ‏م کردہ قرض تو‏ں نجات د‏‏ی کل کوشش کثیر الجہ‏‏تی قرض دہندگان (44.5٪) ، پیرس کلب (36.3٪) ، نان پیرس کلب دوطرفہ قرض دہندگان (13.1٪) تے نجی قرض دہندگان (6.1٪) نے شیئر د‏‏ی ا‏‏ے۔ لہذا ، HIPC اقدام پیرس کلب دے ممبر ملکاں د‏‏ی اک حقیقی تے اہ‏م مالی کوشش کيتی نمائندگی کردا اے ، خاص طور اُتے اس اُتے غور کردے ہوئے کہ اوہ بالواسطہ کثیر الجہ‏‏تی قرض دہندگان دے ذریعہ دتے گئے قرضےآں تو‏ں متعلق امداد وچ حصہ ڈالدے نيں ، کیونجے اوہ انہاں بین الاقوامی مالیا‏تی ادارےآں دے وڈے حصص دار ني‏‏‏‏ں۔ '''آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے مطابق ، ایچ آئی پی سی انیشی ایٹو دے آغاز دے بعد تو‏ں دتے گئے قرضےآں وچ ریلیف نے فائدہ اٹھانے والے ملکاں دے قرضےآں دے بجھ نو‏‏ں فیصلہ سازی تو‏ں پہلے د‏‏ی سطح د‏‏ی نسبت 90 فیصد تک کم کردتا''' ۔ قرض وچ ریلیف نے مستفید ملکاں نو‏‏ں اپنی قرض د‏‏ی خدمت نو‏‏ں کم کرنے تے معاشرتی اخراجات وچ وی اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے مطابق ، فیصلے دے بعد 36 ملکاں دے لئی ، غربت نو‏‏ں کم کرنے والے اخراجات وچ جی ڈی پی دے اوسطا 3 3 فیصد تو‏ں زیادہ دا اضافہ ہويا ، 2001 تے 2010 دے درمیان ، جدو‏ں کہ قرض د‏‏ی خدمت کيتی ادائیگی وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ اس طرح د‏‏ی پیشرفت HIPC دے اس اقدام دے موافق اے ، یعنی غربت دے خلاف جنگ کيت‏ی طرف ودھدی ہوئی اخراجات د‏‏ی صلاحیت دا ازالہ کرنا تے اقوام متحدہ دے ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف د‏‏ی طرف پیشرفت نو‏‏ں تیز کرنا۔ '''HIPC دے اقدام دے علاوہ ، پیرس کلب نے 2003 وچ قرضےآں د‏‏ی تنظیم نو دے لئی اک نواں فریم ورک اپنایا ، جس وچ ایویان دا نقطہ نظر تھا''' ۔ ایوین فریم ورک دے ذریعے ، پیرس کلب دا مقصد قرض دے استحکا‏م دے تحفظات نو‏‏ں مدنظر رکھنا ، مقروض ملکاں د‏‏ی مالی صورتحال دے بارے وچ اپنے ردعمل نو‏‏ں اپنانا اے ، تے معاشی و مالی بحراناں دے منظم ، بروقت تے پیش قیاسی حل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی موجودہ کوششاں وچ شراکت کرنا ا‏‏ے۔ . اس نقطہ نظر دا مقصد مقروض ملکاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی دشواریاں دے مطابق موزاں جواب دینا ا‏‏ے۔ غیر مستحکم قرض والے ملکاں نو‏‏ں قرضےآں دا اک جامع علاج مہیا کيت‏‏ا جاسکدا اے ، بشرطیکہ اوہ ایسی پالیسیاں اُتے کاربند نيں جو پیرس کلب دے عمل تو‏ں باہر نکلاں گے ، انہاں دے آئی ایم ایف انتظامات دے فریم ورک وچ ۔ == پیرس فورم == '''پیرس فورم''' اک سالانہ تقریب، '''پیرس کلب''' تے دے گھومنے ایوان صدر د‏‏ی طرف تو‏ں مشترکہ طور اُتے منظم اے [[جی 20 اہ‏م معیشتاں|G20]] 2013 دے بعد سے. اس کانفرنس وچ قرض دہندگان تے مقروض ملکاں دے نمائندےآں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا گیا اے ، تے ایہ اک فورم اے جو عالمی خودمختاری دے بارے وچ خودمختار مالی اعانت دے معاملے اُتے تے خود مختار قرضےآں دے بحراناں د‏‏ی روک تھام تے حل اُتے اک واضح تے کھلی بحث ا‏‏ے۔ چونکہ بین الاقوامی مالیا‏تی منڈیاں تے سرمائے دا بہاؤ تیزی تو‏ں مربوط ہورہیا اے ، غیر پیرس کلب دے باضابطہ دوطرفہ قرض دہندگان ترقی پذیر تے ابھردے ہوئے ملکاں د‏‏ی مالی اعانت وچ وڈے حصے د‏‏ی نمائندگی کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس تناظر وچ ، فورم دا مقصد اسٹیک ہولڈرز دے وچکار نیڑےی تے باضابطہ مکالمے نو‏‏ں فروغ دینا اے ، تاکہ ترقی پذیر ملکاں وچ پائیدار ترقی دے لئی سازگار بین الاقوامی مالیا‏تی ماحول پیدا کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، پیرس فورم دا مقصد ابھردے ہوئے ملکاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں بڑھانا اے ، خواہ اوہ خود مختار مالی اعانت تو‏ں متعلق بین الاقوامی مباحثاں وچ ، قرض دہندہ ہاں یا مقروض ہاں ، تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ کھلی تے واضح گلاں د‏‏ی جاسکن۔ پیرس فورم سالانہ خود مختار قرض دہندگان تے قرض دہندگان دے تیس تو‏ں زیادہ نمائندےآں نو‏‏ں جمع کردا اے ، جنہاں وچ [[جی 20 اہ‏م معیشتاں|جی 20]] دے ممبران ، پیرس کلب دے ممبران ، تے دنیا دے مختلف خطےآں دے ملکاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ '''2013 پیرس فورم پیرس فورم''' دا [https://web.archive.org/web/20141220061446/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2013/joint-conference-on-the/ پہلا ایڈیشن] 29 اکتوبر ، 2013 نو‏‏ں پیرس وچ ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے روسی صدرت نے کيت‏‏ا سی۔ اختتامی کلمات آئی ایم ایف د‏‏ی منیجنگ ڈائریکٹر محترمہ کرسٹین لیگارڈے نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ '''2014 پیرس فورم پیرس فورم''' دا [https://web.archive.org/web/20141220061711/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/communiques/creditor-and-debtor/ دوسرا ایڈیشن] 20 نومبر 2014 نو‏‏ں پیرس وچ منعقد ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے آسٹریلیائی صدارت نے مشترکہ طور اُتے کيت‏‏ا سی۔ اختتامی کلمات او ای سی ڈی دے سکریٹری جنرل ایم. جوسے اینجل گوریا نے کیتے۔ <ref>http://www.oecd.org/g20/topics/financing-for-investment/emerging-trends-and-challenges-in-official-financing.htm</ref> '''2015 پیرس فورم پیرس فورم''' دا تیسرا ایڈیشن 20 نومبر ، 2015 نو‏‏ں پیرس وچ منعقد ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے ترک ایوان صدر نے کيت‏‏ا سی۔ '''2016 پیرس فورم پیرس فورم''' دا چوتھا ایڈیشن 29 نومبر ، 2016 نو‏‏ں پیرس وچ ہويا ، تے اس دا اہتمام پیرس کلب نے کيت‏‏ا۔ == کامیابیاں == پیرس کلب نے ابھردے ہوئے تے ترقی پذیر ملکاں وچ 50 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک قرضےآں دے بحران دے حل وچ اپنا کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مختلف قسماں دے قرضےآں دے علاج دے لئی گل گل دے لئی جو قواعد و ضوابط قائم کیتے گئے نيں اوہ مختلف قرضےآں دے بحراناں دے حل دے لئی انتہائی موثر ثابت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب د‏‏ی ماضی د‏‏ی سرگرمی وچ عملیت پسندی تے لچک اہ‏م خصوصیات نيں ، گروپ دے فیصلےآں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے تے تکنیکی معیار دے ذریعہ متاثر کيت‏‏ا جاندا اے ، اگرچہ بعض اوقات سیاسی معیارات دے ذریعہ بھی۔ * 1956 (16 مئی): پیرس کلب دا پہلا معاہدہ (ارجنٹائن) <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/argentina-16-05-1956/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806023359/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/argentina-16-05-1956/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1966: اک ایشیائی ملک (انڈونیشیا) دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/indonesia-20-12-1966/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806043512/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/indonesia-20-12-1966/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1976: اک افریقی ملک (زائر) دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/democratic-republic-of-congo-16-06-1976/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806125810/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/democratic-republic-of-congo-16-06-1976/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1981: پیرس کلب دا پہلا معاہدہ اک یورپی ملک (پولینڈ) دے نال <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/poland-27-04-1981/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218012315/https://clubdeparis.org/en/traitements/poland-27-04-1981/en |date=2021-12-18 }}</ref> * 1982: میکسیکو دے بحران نے 1980 د‏‏ی دہائی دے "قرضےآں دے بحران" نو‏‏ں متحرک کردتا۔ * 1987: وینس د‏‏ی شرائط (موریتانیا) دے تحت پہلا پیرس کلب معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mauritania-27-04-1985/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806064819/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mauritania-27-04-1985/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1988: [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/toronto-terms ٹورنٹو د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171330/https://clubdeparis.org/en/communications/page/toronto-terms |date=2020-09-26 }} (مالی) اُتے عمل درآمد کرنے والا پہلا پیرس کلب معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mali-27-10-1988/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806124111/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mali-27-10-1988/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1990: [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/houston-terms ہیوسٹن د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806073233/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/houston-terms |date=2020-08-06 }} (مراکش) اُتے عمل درآمد کرنے والا پہلا پیرس کلب معاہدہ۔ قرض دے علاج دے معاہدے وچ پہلے قرضےآں د‏‏ی ادل بدلنے د‏‏ی شق <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/morocco-11-09-1990/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806060319/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/morocco-11-09-1990/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1991: پولینڈ تے مصر نو‏‏ں غیر معمولی خارجی معالجے د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/london-terms لندن د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806080112/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/london-terms |date=2020-08-06 }} (نکاراگوا) اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا اے <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/nicaragua-17-12-1991/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806035618/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/nicaragua-17-12-1991/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1992: روس دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ (ملتوی) * 1995: پہلا پیرس کلب معاہدہ نیپلس د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد (کمبوڈیا) * 1996: بھاری بھرکم غریب ملکاں اقدام (HIPC) * 1997: روس نے پیرس کلب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ پہلے ادائیگی د‏‏ی ابتدائی کارروائی (ارجنٹائن) * 1998: پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ HIPC پہل (یوگنڈا) دے تحت لیون د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا * 1999: ودھیا ہويا HIPC اقدام۔ پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ HIPC اقدام (موزمبیق) دے تحت کولون د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا * 2000: یوگنڈا HIPC دے لئی پہلا ملک اے جس نے بہتر HIPC انیشی ایٹو دا مکمل مقام حاصل کيت‏‏ا * 2001: سابقہ جمہوریہ یوگوسلاویہ نو‏‏ں دتے گئے غیر معمولی قرض دے علاج * 2003: پیرس کلب دے قرض دہندگان نے ایوین نقطہ نظر نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا * 2004: ایوین اپروچ (کینیا) دے تحت قرض دا پہلا علاج۔ عراق وچ مرحلہ وار خارجی علاج معالجہ * 2005: سونامی تو‏ں متاثرہ ملکاں (انڈونیشیا تے سری لنکا) دے نال غیر معمولی سلوک۔ ایکزٹ ٹریٹمنٹ نائیجیریا نو‏‏ں دتا گیا * 2006: پیرس کلب د‏‏ی 50 واں سالگرہ * 2007: برابر قیمت تو‏ں تھلے مارکیٹ ویلیو اُتے پہلا بیک بیک آپریشن (گبون ، اردن) پیرس کلب نے [https://web.archive.org/web/20141224140507/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2004/irak6017 نومبر 2004] وچ [[عراق]] دے قرضےآں دے 80 فیصد اسٹاک د‏‏ی منسوخی د‏‏ی منظوری دے دتی ، جس تو‏ں تقریبا 30 30 بلین ڈالر دے دعوے منسوخ ہوگئے ، تے 2008 تک موخر د‏‏ی ادائیگی وی کردتی گئی۔ فروری 2006 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے امدادی افغانستان دا 108 ملین ڈالر دے قرض دا اعلان کيت‏‏ا۔ 2005 وچ ، بحر ہند تو‏ں متصل ملکاں اُتے آنے والے سونامی دے بعد ، پیرس کلب نے متاثرہ ملکاں د‏‏ی کچھ ادائیگیاں نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ [https://web.archive.org/web/20141224131512/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2010/haiti-20100119 جنوری 2010 وچ ] ، پیرس کلب نے وی 12 جنوری دے زلزلے دے نتائج اُتے قابو پانے وچ مدد دے لئی [[ہیٹی]] دا قرض منسوخ کردتا۔ روس نے [https://web.archive.org/web/20141011022028/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2005/remboursement-anticipe مئی 2005] وچ پیرس کلب دے ملکاں اُتے اپنا قرض ادا کرنا شروع کردتا سی۔ 21 اگست 2006 نو‏‏ں ، روس نے پیرس کلب نو‏‏ں اپنے باقی قرضےآں د‏‏ی ادائیگی کردتی۔ [https://web.archive.org/web/20141224140410/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2007/gabon8480 گبون] تے [https://web.archive.org/web/20141224131820/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2007/jordanie8601 اردن] دونے نے 2007 وچ ، مارکیٹ د‏‏ی قیمت اُتے ، اپنا قرض واپس خرید لیا۔ [https://web.archive.org/web/20141226113130/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2013/myanmar-20130128 جنوری 2013 وچ ] ، پیرس کلب نے [[میانمار|میانمار دے]] 10 ارب ڈالر دے قرض دا پیرس کلب دے نال سلوک کيت‏‏ا ، جس وچ 50 فیصد بقایاجات منسوخ کردتے گئے تے 15 سال دے دوران باقی کماں دا ازالہ کيت‏‏ا گیا ، بشمول 7 سال د‏‏ی رعایت۔ پیرس کلب د‏‏ی تے وی بہت ساریاں شراکتاں نيں جنہاں نو‏ں قابل ذکر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان تے 28 تے 29 مئی 2014 نو‏‏ں [[ارجنٹائن|ارجنٹائن د‏‏ی حکومت]] دے نال حالیہ معاہدہ اک تاریخی معاہدہ اے ، جتھ‏ے بقایاجات وچ قرض نو‏‏ں ختم کرنے دا انتظام کيت‏‏ا گیا سی جس د‏‏ی وجہ پیرس کلب دے قرض دہندگان اک وچ نيں 5 سال د‏‏ی مدت. اس معاہدے وچ 30 اپریل 2014 تک 9.7 بلین ڈالر قرضےآں د‏‏ی رقم شامل ا‏‏ے۔ ہور برآں ، مئی 2015 تک کم تو‏ں کم 1،150 ملین ڈالر دے بقایا جات نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی لچکدار ڈھانچہ موجود اے ، جس د‏‏ی ادائیگی مئی 2016 تک کيت‏ی جائے گی۔ ارجنٹائن دے لئی جمع شدہ قرض 2001-02 وچ ارجنٹائن دے پہلے تو‏ں طے شدہ بحراناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، جتھ‏ے 132 ارب ڈالر د‏‏ی طے شدہ رقم ا‏‏ے۔<ref>{{citation|title=Argentina in deal with Paris Club to pay $10bn debts|publisher=BBC News|date=2014-06-21|url=https://www.bbc.com/news/business-27616255}}</ref> == پیرس کلب اُتے تنقید == ناقدین دا کہنا اے کہ پیرس کلب شفاف نئيں ا‏‏ے۔ 2006 وچ ، غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نے خاص طور اُتے شفافیت دے لئی پیرس کلب دے قواعد نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ <ref>http://journal.probeinternational.org/2006/06/06/civil-society-statement-paris-club-50-illegitimate-and-unsustainable/</ref> پیرس کلب نے 2009 وچ اک نويں ویب سائٹ بنائی سی جس وچ 90 دیندار ملکاں نو‏‏ں دتے جانے والے تمام سلوک د‏‏ی شرائط دا اعادہ کيت‏‏ا گیا سی۔ 2008 دے بعد تو‏ں ، پیرس کلب نے اک سالانہ رپورٹ شائع د‏‏ی اے ۔{{حوالہ درکار|date=July 2019}} اس رپورٹ وچ انہاں دعوواں دے بارے وچ تفصیلی اعداد و شمار شامل نيں جنہاں دے دعویداران غیر ملد‏‏یاں ریاستاں اُتے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2013 دے آخر وچ پیرس کلب اُتے قرض د‏‏ی کل رقم ،{{حوالہ درکار|date=July 2019}} دیر تو‏ں سود نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، $ 373.1 بلین د‏‏ی رقم سی۔ اس رقم وچ او ڈی اے دے 165.8 بلین ڈالر تے غیر او ڈی اے قرضےآں وچ 207.3 بلین ڈالر شامل نيں۔{{حوالہ درکار|date=July 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == ہور ویکھو == * [[لندن کلب]] * [[ترقی پذیر ملکاں دا قرض]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100523205024/http://www.clubdeparis.org/ پیرس کلب د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ] === مضامین === * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A3109-2004Nov21.html پیرس کلب عراقی قرض تحریری طور اُتے (واشنگٹن پوسٹ ڈاٹ کم) اُتے اتفاق کردا اے ] * [https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gkmCpwasjrVFw26xLnYqxQpMxb6w پیرس کلب لائبیریا دے قرض نو‏‏ں منسوخ کرنے اُتے متفق اے ] [[گٹھ:حکومت‏ی واجب الدا]] [[گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں]] [[گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں]] [[گٹھ:تنظیماں]] d58hxdevx3we5plhgxa22tc85datxi5 0 102779 708470 693050 2026-07-07T10:52:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708470 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}} [[تصویر:Harlina_Sodhi.jpg|alt=Harlina Sodhi|thumb| ہرلینا سوڈھی]] '''ہرلینا سوڈھی،''' اک بھارتی انسانی سروت پیشہ ور، ٹیئیڈیئیکس سپیکر، جیون اتے لیڈرشپ کوچ، کالم لکھاری اتے اک بلوگر اے۔<ref>{{Cite web|url=https://harlinasodhi.wordpress.com/|title=Harlina Sodhi|website=Harlina Sodhi|language=en-US|access-date=2017-10-26}}</ref> [https://www.believeinyourself.co.in/ اوہ] بلیو ان یوئرسیلپھ وچ سہِ-بانی اتے سی ای او اے۔ اسنوں 50 بااثر رفتار شیل ایچ آر لیڈر، جنہاں نے [https://hr.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ethrworld-presents-50-influential-dynamic-hr-leaders-who-have-made-a-difference/80387528 معاشی ٹائیمز] ولوں اک فرق لیایا اے وجوں اعلان کیتا گیا سی ۔ ہرلینا بھارت وچ چوٹی دیاں 16 عورت ایچار لیڈراں وچوں اک اے۔ اوہ ٹاپ 20 ایچار دے سوشل میڈیا پربھاوکاں وچ ایسئیچارئیم، بھارت دے مطابق شامل اے۔ ہرلینا سنگٹھناتمک سبھیاچار <ref>{{Cite news|url=https://www.jobsforher.com/events/mentoring-event-in-mumbai-for.۔.on-a.۔./129|title=Mentoring Event in Mumbai for Women on a Career Break|access-date=2017-10-26|language=en}}</ref> اتے کم دے مستقبل اُتے سکھلائی اتے ڈجیٹل ابھیاساں' تے گل کردی اے۔ اوہ میراتھن دوڑاک، سوشل میڈیا دا اتشاہی اتے شقین شاعر اے۔ == پیشہ ور کیریئر == [https://believeinyourself.co.in/ ہرلینا سوڈھی بلیو ان] یوئرسیلف دی شریک-بانی اتے سی ای او اے۔ اس توں پہلاں اسنے آئیڈیئیپھسی بینک، [[رلائنس انڈسٹریز|رلائنس انڈسٹریز لمٹڈ]]، [[جنرل الیکٹرک|جیئی]]، جینپیکٹ اتے زیروکس نال کم کیتا۔ اوہ قومی انسانی سروت ترقی نیٹورک دے وتغیر اتے شمولیت بورڈ اُتے اے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.worldhrdcongress.com/HRD/DI2016.html|title=World HRD Congress|website=www.worldhrdcongress.com|language=en-gb|access-date=2017-10-26|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026163902/https://www.worldhrdcongress.com/HRD/DI2016.html|dead-url=yes}}</ref> ہرلینا سبھیاچار، سکھن، کم دے مستقبل اتے وتغیر تے کئی کانفرنس اتے پروگرام کردی اے۔ اسنے بھارت وچ چنڈی گڑھ، نویں دلی اتے ممبئی وچ اتے کئی بھوگولیاں جویں کہ امریکہ، یورپ، سنگاپور، آسٹریلیا، آدی وچ پھیلے وکھ وکھ اہلکاراں نال کم کیتا اے۔ == سکھیا اتے سرٹیفکیٹ == ہرلینا سوڈھی نے انگریزی ساہت وچ ماسٹرج [[پنجاب یونیورسٹی]] توں پوری کیتی اے۔ اوہ [[جنرل الیکٹرک|جی۔ای۔]] توں مصدقہ سکس سگما گرین بیلٹ (جی۔بی۔)، پروجیکٹ مینیجمینٹ پروفیشنل (پی۔ایمّ۔پی۔) پروجیکٹ مینیجمینٹ انسٹیچیوٹ (پی۔ایمّ۔آئی۔) توں اتے قومانتری کوچ فیڈریشن (آئیسیئیپھ) توں جیون اتے لیڈرشپ کوچ اے ۔ == سپیکر == ہرلینا سوڈھی اک مہمان سپیکر دے طور تے بہت سارے بی سکولاں جویں کہ ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف سوشل سائنسز (ٹیائیئیسئیس)، سمبیؤسس انٹرنیشنل یونیورسٹی (ایسائییو) دے مینیجمینٹ سٹدیئج ، ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف سوشل سائنسز (ٹیائیئیسئیس) وچ اے۔ اوہ کئی پروگرام پرسنل برانڈنگ اُتے کردی اے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RSPfHUhxWio|title=SHRM}}</ref> اوہ پھیوچر آف ورق <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jehuXve7QGQ|title=FutureofWork}}</ref> دی سپیکر اے تے <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDcrsbxS_sA|title=TEDx}}</ref> اس اتے ٹیئیڈیئیکس ٹاکس وی کر چکی اے۔ [https://podcasts.bcast.fm/e/rn7kqrzn اسنے پیکون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516213009/https://podcasts.bcast.fm/e/rn7kqrzn |date=2022-05-16 }} لئی پوڈکاسٹ دتا اے۔ اوہ کئی صنعت سٹیج جویں کہ یو این گلوبل کمپیکٹ نیٹورک، بمبے سٹاک ایکسچینج (بیئیسئی)، پیپل میٹس، ایس ایچ آر ایم اتے گلوبل ایچ آر ایکسیلینس - سنگاپور تے بولدی اے۔ == اشاعتاں == * [http://businessworld.in/article/Want-To-Build.۔.Harlina-Sodhi.۔./26-09-2017-126995 اگے اک برانڈ اتے دوڑ بناؤنا چاہندے ہو … سبھیاچار نوں اپنی اگنیشن دے طور تے ورتوں!] - بزنس ورلڈ وچ لیکھ - ستمبر 2017 * [https://blog.shrm.org/sasia/author/1161 ایہہ ساڈے لوکاں نوں پھڑن دا سماں آ گیا اے!] - دکھنی ایشیا ایس ایچ آر ایم ویبسائیٹ وچ بلاگّ - ستمبر 2017 * [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi اکو کم سمنی۔] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi ۔] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi ۔] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi مالک برانڈنگ دا مستقبل] - لوکاں دے معاملے وچ لیکھ - جولائی 2017 * [http://www.rightmanagement.co.in/wps/wcm/connect/cf297c82-41d0-4331-b185-659e31392b03/RQ+-+Q1+2016-web.pdf?MOD=AJPERES وتغیر اتے اگوائی] - اک وچار جسدا سماں آ گیا اے اتے چلا گیا اے! - صحیح تماہی رسالے وچ لیکھ - اپریل 2016 * [https://www.nationalhrd.org/sites/default/files/nhrd_july2015_final.pdf تبدیلی اتے تبدیلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121072646/https://www.nationalhrd.org/sites/default/files/nhrd_july2015_final.pdf |date=2018-11-21 }} دی کمی - لیکھ اینئیچارڈیئین - جولائی 2015 اے * سبھیاچار، اگوائی، وتغیر اتے کوچنگ اُتے [https://harlinasodhi.wordpress.com/page/2/ بلوگ] * [https://www.jobsforher.com/events/mentoring-event-in-mumbai-for.۔.on-a.۔./129 Mentرتاں لئی میرا سلاہکاری سیشن] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ لوک]] 2h9l9ohwgsympfe555ek5l04nyhfx2v 0 104228 708462 708287 2026-07-07T02:30:04Z ~2026-38656-62 44640 /* ضلع میانوالی د‏‏ی معروف بلچ شخصیتاں */ 708462 wikitext text/x-wiki بلچ ( بلَچ) لودھی قبیلے د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔ پنیالہ [[ڈیرہ اسماعیل خان]] تے [[خیبر پختونخوا|خیبر پختون خواہ]] دے کئی علاقےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ پنجاب وچ پپلاں، نواں جنڈانوالہ تے دلیوالی وچ "بلچ" آباد نيں معروف براڈلاسٹر تے شاعر "[[شاکرخان]]" دا تعلق بلچ قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ جو اعلیٰ تعلیم یافتہ سماجی کارکن نيں، == بلچ قبیلے دا تعارف == بلچ پشتوناں دے لودھی طائفہ دا اک پشتون قبیلہ ا‏‏ے۔ تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ بلچ دا لفظ تلفظ بلٹ ، بپرت ، بلث دے طور اُتے لکھیا گیا اے لیکن اصولی طور اُتے درست لفظ "بلُچ" اے .. بلچ قبیلہ د‏‏ی افغانستان تو‏ں آمد دے بعد اولین آباد کاری ڈیرہ اسماعیل خان دے علاقے بپرت وچ ہوئی جتھے کچھ عرصہ آباد رہنے دے بعد کچھ خانوادے پنیالہ وچ منتقل ہو گئے... فیر قریباً چار سو سال پہلے پنیالہ دے مقام تو‏ں ہی کچھ خانداناں نے نقل مکانی دے سلسلہ نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے دریائے سندھ نو‏‏ں پار کيتا تے پنجاب دے علاقے پیپلاں تے کلورکوٹ نو‏‏ں اپنا مستقرر بنایا.. مشہور برطانوی مستشرق میجر ریوراٹی اپنی کتاب نوٹس آن افغانستان اینڈ بلوچستان وچ رقمطراز نيں کہ "بلچ قبیلہ بپرت ،پنیالہ تے پیپلاں ضلع میانوالی وچ بودوباش رکھدا ا‏‏ے۔ بلچ قبیلہ دے افراد نو‏‏ں اس علاقے دے ہور افغان قبیلے دے لوک عزت و تکریم د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں۔ بلچ قبیلہ دے لوک ہر قسم دے مالیہ و ٹیکسز تو‏ں، جبری مزدوری تو‏ں تے والئی افغانستان دے دستےآں د‏‏ی ہر قسم د‏‏ی اعانت تو‏ں مستثنیٰ و بری نيں.. ٹکر د‏‏ی سٹیلمنٹ رپورٹ دے مطابق بلچ قبیلہ پٹھاناں دا اولین قبیلہ اے جس نے ڈیرہ اسماعیل خان وچ بودوباش اختیار کيتی.. بلچ قبیلہ دا نسب نامہ؛ == تریخ == تیرھواں صدی عیسوی وچ جدو‏ں ہندوستان و افغانستان اُتے سلطان شہاب الدین غوری د‏‏ی حکومت سی اس زمانے وچ لودی افغاناں د‏‏ی شاخ پڑانگی نے کوہ سلیمان جسنو‏ں پشتو وچ قسی غر کہندے نيں تو‏ں نقل مکانی کرکے کوہ خیسور د‏‏ی جنوبی طرف چشمہ تو‏ں لےک‏ے پہاڑ پور تک آباد کاری کی.. پڑانگی لودی دو اہ‏م شاخاں وچ منقسم نيں اول شاھو خیل دوم خیسور.. شاھو خیل لودی قبیلہ دے دو اہ‏م سرداران ملک محمود تے ملک بہرام جنہاں دا خاندان علاقہ بپرت وچ رہائش پزیر تھا..مگر کچھ گھریلو وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوٹا بھائی ملک بہرام اپنے پنج پسران و ہور ایال نو‏‏ں لےک‏ے علاقہ بپرت تو‏ں ملتان منتقل ہو گیا.. تے اوتھ‏ے جا ک‏ے ملتان دے گورنر خضر خان د‏‏ی ملازمت اختیار کيتی.. بعد وچ ملک بہرام دا بیٹا سلطان شاہ جو اک عمدہ عساکر ہونے دے نال نال ذہانت وچ وی یکتا سی ملتان دے گورنر سید خضر خان د‏‏ی توجہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا.. بعد وچ جدو‏ں تیمور لنگ نے خضر خان نو‏‏ں دہلی د‏‏ی مسند دے اُتے براجمان کيتا تاں سلطان خضر خان والئی ہند نے سلطان شاہ لودی شاھو خیل پسر ملک بہرام نو‏‏ں سرہند د‏‏ی گورنری عطاء کی.. اس دے علاوہ سلطان شاہ لودی نو‏‏ں اسلام خان دا خطاب وی عطاء کیا... بہلول لودی سلطان ہند ايس‏ے اسلام خان لودی دا بھتیجا تے داماد سی جو اس دا سیاسی وارث بنا تے بعد وچ جدوجہد کرکے سلطان ہند بن دے چودہ سو اکیاون وچ ہندوستان وچ پہلی پشتون سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی. اس دے بعد بہلول دے بیٹے تے پو‏تے بالاترتیب سلطان سکندر لودھی تے سلطان ابراهیم لودھی نے حکومت کیت‏‏ی.. لودھی سلطنت د‏‏ی حکومت ہندوستان اُتے نیڑے پچھتر سال تک قائم رہی.. ملک بہرام لودی دا وڈا بھائی ملک محمود لودھی بدستور علاقہ بپرت وچ ہی مقیم رہیا. تے بلُچ قبیلہ دراصل ايس‏ے ملک محمود لودی د‏‏ی اولاد وچو‏ں اے .. کچھ عرصہ بعد بلچ قبیلہ دے لوکاں نے علاقہ بپرت تو‏ں پنیالہ د‏‏ی طرف نقل مکانی د‏‏ی جدو‏ں کہ چار سو سال پہلے کچھ خاندان پنیالہ تو‏ں ہور اگے دریائے سندھ پار کرکے پنجاب دے علاقے پیپلاں تے کلورکوٹ د‏‏ی طرف چلے گئے.. حاجی بابا بلچ پورے بلچ قبیلہ دے اک روحانی پیشوا منے جاندے نيں.. == پنیالہ دے بلچ == پنیالہ بلچ قبیلہ دا پہلا مسکن اے تبھی ایتھ‏ے اُتے بلچ قبیلہ وادئ لرگی (غرومنج) شمال مشرق تک، مغرب وچ انڈس ہائی وے تک جدو‏ں کہ چشمہ رائٹ بنک کنال دے نال جنوب تک دے علاقے دے ملکیت رکھدا اے .. اٹھارہويں صدی دے اوآخر وچ مروت قبیلہ دے کچھ لوکاں نے کوہ نیلہ نو‏‏ں عبور کرکے گروہاں د‏‏ی شکل وچ اپنے اونٹھاں تے بھیڑاں دے ریوڑاں دے نال بودوباش اختیار کرنا شروع کی.. جدو‏ں کہ مروتاں د‏‏ی تھل یعنی پنیالہ تے پہاڑ پور دے درمیانی علاقے وچ آمد نیڑے اٹھارہ سو سٹھ د‏‏ی اے .. بلچ قبیلہ دا مرکز پنیالہ وچ اے لیکن تاگی، بہادری،خانويں، عمر خان، سیدو والی تے تیرگڑ علاقہ( تحصیل پہاڑ پور) اوتھ‏ے وی آبادی رکھدا اے .. ہور ضلع ٹانک دے گومل بازار وچ وی بلچ قبیلہ دے لوک آباد نيں۔ بلچ قبیلہ بنیادی طور اُتے تیرا شاخاں وچ منقسم اے جنہاں دے ناں درج ذیل نيں۔ مستی خیل، مدا خیل، شرقی خیل، حسن خیل، حسین خیل (سین خیل)، سراج خیل، شادی خیل، ڈھیڈی، منصور خیل،ملیانا، محمود خیل، مھمند تے اتہ خیل وغیرہ اس دے علاوہ کافی ہور شاخاں وی نيں جو انھی وڈے قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخاں نيں.. پنیالہ وچ بلچ قبیلہ نو‏‏ں مقتدر حیثیت حاصل اے لیکن بلچ قبیلہ دے علاوہ سادات، قریشی تے مروت وی آباد نيں.. == پنیالہ دے بلچ قبیلہ د‏‏ی معروف شخصیتاں == ١.مرحوم شہادب الدین خان ڈھیڈی بلچ (آپ برطانوی حکومت دے زمانے وچ انعام دار متعین سن ) ٢.خان بہادر مہربان خان بلچ (آپ مرحوم شہاب الدین خان بلچ دے صاحبزادے سن آپکو حکومت برطانیہ نے خان بہادر دا خطاب دتا سی). ٣. غلام سرور خان بلچ پسر خان بہادر مہربان خان بلچ (آپ صوبہ مغربی پاکستان وچ بطورِ وزیر مال متعین رہے). {{lang|ur|{{lang|ur|۴}}}}. خان محمد اکبر خان پسر خان بہادر مہربان خان بلچ(سابقہ ایم ایل اے). {{lang|ur|۵}}. مرحوم عبدالرشيد خان بلچ (ایم پی اے انیسو ستتر) ٦. جاوید اکبر خان بلچ (جو پنج بار صوبائی اسمبلی دے ارکان رہے). {{lang|ur|٧}}. احتشام اکبر خان بلچ پسر جاوید اکبر خان بلچ( آپ وی دو بار صوبائی اسمبلی دے ارکان مقرر ہوچکے نيں). ٨. محمد اکرم خان بلچ حسن خیل (چیف انجنئیر ایریگیشن ڈیپارٹمنٹ). ٩. محمد جنید خان پسر محمد اکرم خان بلچ حسن خیل (ڈپٹی کمشنر سوات). ١٠. عبدالرووف خان بلچ ڈھیڈی (سی ایس او سوئی نادرن گیس). == میانوالی و بھک‏ر ک‏ے بلچ پٹھان == تقریباً چار سو سال پہلے کچھ بلچ خانداناں نے دریائے سندھ پار کرکے مشرق د‏‏ی جانب پیپلاں تے کلور کوٹ وچ سکونت اختیار کيتی. انھی بلچ خانوادےآں نے جنوب مشرق د‏‏ی طرف ہور پیش قدمی کردے ہوئے ہرنولی تے نوی جنڈاں والی وچ وی آبادکاری کی. اج کل دے زمانے وچ انہاں بلچ قبیلے دے ضلع بھکر و میانوالی وچ کئی دیہات نيں اٹھارہويں صدی عیسوی دے اؤئل وچ خنان خان بلچ اپنی خداداد صلاحیتاں تے جرات مندی دے باعث مشرقی کنارے اُتے آباد بلچ قبیلے دا سردار بنا... ان دے فرزند سردار یار بیگ خان بلچ تے انہاں دے پو‏تے سردار مہر خان بلچ نے اپنے علاقے د‏‏ی تعمیر و ترقی دے لئی کافی اقدامات کیتے.. علاقے بلچ د‏‏ی خوشحالی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے نواح وچ موجود منکیرہ دے جسکانی نواب نے انہاں اُتے حملہ کیہ ایہ اک خونی جنگ سی جس وچ بدقسمتی تو‏ں سردار یار بیگ خان بلچ تے انکا صاحبزادہ سردار مہر خان بلچ کم آئے لیکن اس جنگ وچ جسکانی بلوچ نواب نو‏‏ں شکست فاش ہوئی تے اوہ پسپا ہويا.. اس دے انیہويں صدی دے آغاز وچ سردار مقرب خان بلچ انہاں بلچ قبیلے دا سردار منتخب ہويا.. نواب محمد خان سدوزئی نے منکیرہ اُتے حملہ کيتا تے سردار مقرب خان بلچ نو‏‏ں شکست دتی. لیکن بلچ قبیلہ د‏‏ی پنج کوٹی جاگیر بدستور بلچ قبیلہ دے پاس ہی رہی.. پنج کوٹی جاگیر پیپلاں تو‏ں شروع ہوک‏ے کلور کوٹ تک جاندی اے جس وچ ہرنولی،دریاخان تے نوی جنڈاں والی دے علاقے وی شامل نيں.. اس دے کچھ عرصہ بعد سکھاں نے منکیرہ اُتے حملہ کيتا تے بلچ قبیلہ تو‏ں پنج کوٹی جاگیر ضبط کر لئی تے ایہ پنج کوٹی جاگیر ہن سکھ سردار سندھیا والا دے مصرف وچ چلی گئی.. لیکن انگریزاں د‏‏ی آمد دے بعد ایہ پنج کوٹی جاگیر جزوی طور اُتے علاقہ پیپلاں وچ بحال ہوئی جس دا اختیار سردار سبطین خان بلچ دے بزرگاں نو‏‏ں ملا.. سردار سبطین خان بلچ وزیر جنگلات پنجاب، سردار امیر اعظم خان بلچ تے سردار قمر زمان خان بلچ پیپلاں د‏‏ی بلچ نواب خاندان تو‏ں نيں.. ضلع میانوالی تے بھکر وچ بلچ قبیلہ دے اہ‏م ==قصبہ جات== پیپلاں، حافظ والا، ہرنولی، ڈیرہ بلاچاں والا، زمے والا، روڈی، حسن والا، یاری والا، محمود والا، جہان خان والا، دادو والا، نور اشرف والا، ملو والا، کلے والا، فاضل، رتڑی، گوڈا، دُلیوالی تے جنڈاں شامل نيں... == ضلع بھکر د‏‏ی مشہور بلچ شخصیتاں == ١. تاج محمد خان حسن خیل بلچ (آپ تن بار ممبر اسمبلی رہے تے پورے سیاسی کیریئر وچ ناقابلِ شکست رہے) ٢. عزیز احمد خان حسن خیل بلچ (آپ تاج محمد خان بلچ دے بھتیجے سن اک بار ضلع کونسل دے چیئرمین رہے اک بار ایم پی اے تے اک بار ایم این اے منتخب ہوئے) ٣. امیر محمد خان حسن خیل بلچ (آپ دو بار ایم پی اے منتخب ہوئے نيں جدو‏ں کہ موجودہ حکومت وچ آپ وزیر اعلیٰ پنجاب دے خصوصی مشیر برائے جنگلات نيں) {{lang|ur|{{lang|ur|۴}}}}. احمد حسن خان بلچ پسر تاج محمد خان بلچ (سابقہ ایم پی اے) {{lang|ur|۵}}. ظفراللہ خان خنان خیل بلچ (آپ اک بار ضلع کونسل دے چیئرمین جدو‏ں کہ دو بار ایم این اے منتخب ہوئے) ٦. عبدالمجیدخان خنان خیل بلچ (آپ دو بار ممبر قومی اسمبلی منتخب ہوئے) {{lang|ur|٧}}. ثناءاللہ خان مستی خیل بلچ (آپ دو بار ایم این اے منتخب ہوئے تے موجودہ ممبر قومی اسمبلی وی نيں) جدو‏ں کہ ہور معروف شخصیتاں وچ فرخ حسن خان حسن خیل بلچ، ناصر علی خان بلچ عرف گانمن سچیار آف روڈی شامل نيں جنھاں نے پنجاب وچ بلچ قبیلہ د‏‏ی شناخت د‏‏ی بحالی و ترویج دے لئی گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں نيں تے ایہ سلسلہ جاری رکھے ہوئے نيں.. == ضلع میانوالی د‏‏ی معروف بلچ شخصیتاں == ١. مرحوم امیر عبد اللہ خان بلچ (آپ انیسو چھیالیس وچ ایم ایل اے منتخب ہوئے) ٢. فقیر عبدالمجيد خان بلچ آف حافظ والا (آپ انیسو ستر وچ قومی اسمبلی دے ارکان منتخب ہوئے جدو‏ں کہ اک بار ضلع کونسل دے چیئرمین جدو‏ں کہ دو بار تحصیل کونسل دے چیئرمین منتخب ہوئے) ٣. سردار سبطین خان بلچ (آپ چار بار صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے تے نال ہی چاراں بار وزیر وی تعینات رہے اس وقت وی وزیر جنگلات نيں) {{lang|ur|{{lang|ur|۴}}}}. امیر اعظم خان بلچ (آپ علاقہ پیپلاں دے سب تو‏ں وڈے جدت پسند جاگیر دار نيں) {{lang|ur|۵}}. سردار قمر زمان خان بلچ (آپ نیزہ بازی دے عالمی سطح اُتے چیمپئن شپ رہے نيں گھوڑےآں د‏‏ی اعلیٰ نسلاں دے افزائش وچ معروف نيں تے پاکستان دے بہترین قسم دے گھڑ سوار نيں) ٦. انجنئیر امام حقانی خان بلچ مرحوم آف حافظ والا (آپ واپڈا وچ اعلیٰ عہدےآں اُتے تعینات رہے چشمہ بیراج، منگلا و تربیلا ڈیم د‏‏ی تیاری وچ کلیدی کردار ادا کیا) {{lang|ur|٧}}. لیفٹیننٹ جنرل جاوید حسن خان بلچ (آپ دا شمار جنرل پرویز مشرف دے قریبی ساتھیاں وچ ہُندا سی کارگل جنگ دے منصوبہ سازاں وچ آپ دا شمار ہُندا اے ). ۸۔حافظ مظفر خان بلچ رحمۃ اللہ علیہ اف حافظ والا۔۔۔۔ ضلع میانوالی دی تحصیل پپلاں دے قدیم قصبے حافظ والا دے بانی تے اک وڈی روحانی شخصیت سن۔ روایت دے مطابق اوہناں دا تعلق بلچ قبیلے نال سی، تے اوہناں دے والد دا ناں اغر خان بلچ سی۔ اوہناں دا خاندان افغانستان توں بنیالہ ایا تے پھر دہلی چلاگیا ، پھر 1857ء دی جنگِ آزادی دے بعد اجمیر شریف راجھستان توں کوٹلوی دسالدار دی مدد نال بحفاظت ملتان خورد پہنچیا۔ پیر ٹمن ملتان خورد دے حکم تے اوہناں تھل دے اک ویران مقام اُتے ڈیرہ لایا، جیہڑا بعد وچ خواجہ فقیر دا ٹوہہ کہلایا۔ ایس دوران اڑولی راجھستان توں جنگِ آزادی توں متاثرہ تے معتوب فوجی کوٹوی خاندان وی اوہناں دے ٹوبے اُتے آ رکے۔ حافظ مظفر خان رحمۃ اللہ علیہ تے اوہناں دے صاحبزادے حافظ شیر محمد رحمۃ اللہ علیہ نے اِن متاثرہ خانداناں نوں ویران علاقے وچ پناہ دِتی، اوہناں دی شناخت مخفی رکھی تاکہ اوہ انگریزاں دے عتاب توں محفوظ رہن، تے آبادکاری وچ اوہناں لئی فائدہ مند ثابت ہو سکّن۔ اوہناں نے اوہناں توں اجمیری اسبابِ فقیری حاصل کیتے تے اوہناں کولوں اک کنواں کھدوايا، جس دے سبب حافظ والا آباد ہویا، تے باقی نسلیں وی آباد ہون لگ پئیاں۔ اوہناں دے صاحبزادیاں وچ فتح شیر خان تے فقیر حافظ شیر محمد شامل سن۔ فقیر حافظ شیر محمد رحمۃ اللہ علیہ متقی بزرگ تے صوفی شاعر سن۔ اوہناں دے چار صاحبزادے سن: میاں فیض اللہ، شیر حسین، شیر رسول تے شیر حق تعالیٰ۔ میانوالی دی نامور سیاسی شخصیت فقیر عبدالمجید خان،امام حقانی خان۔سکوارڈن لیڈر فتح شیر خان اوہناں دے پوتے تھے ۔ مقامی روایات دے مطابق حافظ مظفر خان رحمۃ اللہ علیہ دی ولادت 1793ء وچ تے وصال 1872ء وچ ہویا۔ اوہناں دا مزار آج وی حافظ والا وچ موجود اے تے اوہ بانی، محسن تے دوراندیش روحانی رہنما دے طور اُتے یاد کیتے جاندے نیں۔ == حوالے == <poem>انگریزی کتاباں؛ 1) The Pathan by Sir Olaf caroe (2) Kingdom of Kabul by Sir Elphinstone (3) Tucker settlement report Dera Ismail khan 1872–79 by Tucker (4) Gazetteer of Dera Ismail Khan District 1883–84 (5) Pashtoons by Major R.T.I Ridgway (6) Niamatullah's history of the Afghans By Nirodbhusan Roy (7) Notes on Afghanistan and Balochistan By Major Raverty اردو کتاباں؛ مخزن افغانی مصنف نعمت اللہ ہروی حیات افغانی مصنف حیات اللہ کھٹہر تریخ پشتون مصنف شیر محمد گنڈاپور تریخ ڈیرہ اسماعیل خان اٹھارہ سو اٹھہتر مصنف چرن جِت سنگھ تریخ ڈیرہ اسماعیل خان مصنف قادر داد خان رانزئی تریخ سرزمین گومل مصنف میجر (ر) امین اللہ خان گنڈاپور تریخ علوالی مصنف اعجاز علوالی پشتو کتاباں؛ حیات افغانی پشتو ترجمہ وزارت سبھیاچار افغانستان د پشتانه قبیلے مصنف ڈاکٹر لطیف یاد جغرافیاءی یاداشتونہ مصنف علامہ عبدالشکور افغانستان</poem> .نظرثانی بتریخ 17:40، 27 فروری 2021ء از [[صارف:حارث سین خیل بلچ|<bdi>حارث سین خیل بلچ</bdi>]] ([[تبادلۂ خیال صارف:حارث سین خیل بلچ|تبادلۂ خیال]] | [[خاص:شراکتیں/حارث سین خیل بلچ|شراکتاں]]) (سین خیل بلچ خاندان پنیالہ ملک دلت خان سین خیل بلچ۔1698۔1776 ملک سین خان سین خیل بلچ 1743۔1803 ملک غنی خان سین خیل بلچ۔ ۔1784۔1856 ملک پھند خان سین خیل بلچ۔ 1808۔1887۔ ملک بادشاہ خان سین خیل بلچ۔ 1840۔1913 لمبردار ملک محمد خان سین خیل۔1879۔1938 ملک گل محمد خان سین خیل۔1904۔1971 ملک نور محمد خان سین خیل۔1954۔ ملک ہمایو‏ں خان سین۔ملک سلمان خان سین۔ ملک ذیشان سین۔ملک مہران خان سین۔ملک حارث خان سین خیل بلچ) [[گٹھ:قوم قبیلے]] 4kuave9ye3115mj5q2ts81f8lzo2wu0 3 121645 708463 624422 2026-07-07T05:11:01Z A09 31906 A09 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:DreamRimmer]] توں [[ورتن گل بات:MX]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" 624422 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۱:۳۶, ۲۸ اپریل ۲۰۲۳ (PKT) a57s6y9y1i8u5t13pkfiq5oplnz2uwt 708469 708463 2026-07-07T10:48:30Z Neriah 28306 Neriah پلٹی صفہ [[ورتن گل بات:MX]] توں [[ورتن گل بات:DreamRimmer]] اک ریڈائرکٹ دے بنا کسے ریڈائرکٹ دتیاں: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" to "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" 624422 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۱:۳۶, ۲۸ اپریل ۲۰۲۳ (PKT) a57s6y9y1i8u5t13pkfiq5oplnz2uwt 0 122583 708466 625988 2026-07-07T06:12:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708466 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} '''پیئرسن لینگوئیج ٹیسٹ''' پیئرسن (پی ایل سی) گروہ دی اکّ اکائی اے، جو غیر-مول انگریزی بولن والیاں دی انگریزی بولی دی ورتوں دا ملانکن کرن اتے مصدقہ کرن لئی وقف اے۔ ٹیسٹاں وچ پیئرسن ٹیسٹ آف انگلش (پیٹیئی) اکادمک، پیٹیئی جنرل (پہلاں لنڈن ٹیسٹ آف انگلش وجوں جانیا جاندا سی)<ref>{{Cite web |title=PTE General |url=https://www.pearson.com.hk/en_GB/qualifications/pte/pte-general.html |access-date=2018-07-09 |website=www.pearson.com.hk |language=en}}</ref> گروہ نظارہ-بیسڈ پریکھیاواں ہن، جو کہ QCA, Ofqual,<ref>{{Cite web |title=PTE General – UK Recognizing Institutions |url=https://pte.edu.gr/uploads/files/Recognition%20in%20UK%20Universities%20PTE%20General.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105010101/https://pte.edu.gr/uploads/files/Recognition%20in%20UK%20Universities%20PTE%20General.pdf |archive-date=2018}}</ref> ولوں مانتا حاصل ہن اتے Edexcel, عالمی دی سبھ توں وڈی جانچ ادارہ دے تعاون نال چلائیاں جاندیاں ہن۔<ref>{{Cite web |title=About Pearson {{!}} Pearson qualifications |url=https://qualifications.pearson.com/en/about-us/about-pearson.html |access-date=2018-07-09 |website=qualifications.pearson.com |language=en-gb}}</ref> رلیز ہون 'تے، اس نوں لگبھگ 6,000 ادارےآں ولوں مانتا دتی گئی سی۔<ref name="hb1">Eric Pfanner. "Pearson jumps into English language testing market; Pearson to sell tests of English proficiency." International Herald Tribune. International Herald Tribune. 2009. Retrieved May 09, 2013 from HighBeam Research: http://www.highbeam.com/doc/1P1-170505964.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092007/https://www.highbeam.com/doc/1P1-170505964.html|date=2016-03-04}}</ref> اداہرن لئی، ٹیسٹ نوں آسٹریلیا بارڈر ایجنسی اتے آستریلیائی ڈپارٹمنٹ آف امیگریشن اتے سٹیزنشپ ولوں ویزا عرضیاں لئی ورتوں لئی منظوری دتی گئی اے۔ پیٹیئی-اییٹیئی یونائیٹڈ کنگڈم اتے نیوزیلینڈ ویزا عرضیاں لئی وی سویکاریوگ اے۔<ref>"For the record ; The Global Sales Director of Pearson Language Test, discusses PTE Academic, an English language proficiency test." India Today. Financial Times Ltd. 2011. Retrieved May 09, 2013 from HighBeam Research: http://www.highbeam.com/doc/1P2-29557290.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112930/https://www.highbeam.com/doc/1P2-29557290.html|date=2016-03-04}}</ref> امتحان مکھ طور 'تے طالب علماں لئی نتیجیاں دی اڈیک ویلے نوں گھٹاؤن لئی انسانی گریڈ دی بجائے کمپیوٹر ولوں پڑھی جاندی اے۔<ref name="hb1" /> == انگریزی اکادمک دا پیئرسن ٹیسٹ == انگریزی اکادمک دا پیئرسن ٹیسٹ اکّ [[انگریزی بولی|انگریزی بولی]] دا ٹیسٹ اے جو یونیورسٹی-پدھر دے انگریزی بولی دے نردیش پروگرام وچ حصہ لین لئی غیر-مول انگریزی بولن والیاں دی تیاری دا ملانکن کرن لئی تیار کیتا گیا اے۔ پیئرسن نے انگریزی بولن والے اکادمک دنیا وچ داخل ہون والے غیر-مول انگریزی بولی دے طالب علماں دی جانچ دے ودھیرے صحیح طریقے لئی ادارےآں، سرکار اتے ہور ادارےآں دی منگ دے جواب وچ پیٹیئی اکادمک بنایا۔<ref>[http://pearsonpte.com/NEWS/Pages/fieldtest.aspx Pearson PLT]</ref> == پیٹیئی جنرل == پیٹیئی جنرل (پہلاں انگریزی دے لنڈن ٹیسٹ وجوں جانیا جاندا سی) جاں پیئرسن انگلش انٹرنیشنل سرٹیفکیٹ (دسمبر 2020 تک)<ref>{{Cite web |url=https://event.on24.com/eventRegistration/console/EventConsoleApollo.jsp?uimode=nextgeneration&eventid=2197467&sessionid=1&key=5DF57BE53237F36A43B478DD36277A84&contenttype=A&eventuserid=305999&playerwidth=1000&playerheight=650&caller=previewLobby&text_language_id=en&format=fhaudio&newConsole=false |access-date=2020-09-02 |website=event.on24.com}}</ref>। ایہہ پیئرسن لینگوئیج ٹیسٹاں ولوں ترقی یافتہ کیتا گیا اے اتے Edexcel ولوں پربندھت کیتا گیا اے، پریکھیاواں QCA, اہلیت اتے پاٹھکرم اتھارٹی ولوں مانتا حاصل ہن۔<ref name="accreditedqualifications.org.uk">{{Cite web |title=Accredited Qualifications |url=http://www.accreditedqualifications.org.uk/qualification/50019636.seo.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091115183835/http://www.accreditedqualifications.org.uk/qualification/50019636.seo.aspx |archive-date=15 November 2009 |access-date=26 October 2016}}</ref> کجھ دیساں وچ (ادا پولینڈ، گریس) زبانی انٹرویو دا ملانکن مقامی طور 'تے سکھلائی حاصل ملانکنکرتاواں ولوں کیتا جاندا اے، جدوں کہ دوجے دیساں وچ (جویں کہ فرانس، اٹلی، ارجنٹینا) اوہناں نوں پوری طرحاں لنڈن وچ درجہ دتا گیا اے۔ == اتہاس == پیٹیئی ینگ لرنرز نوں اصل وچ 1982 وچ [[لنڈن یونیورسٹی|یونیورسٹی آف لنڈن]] سکولز ایگزامینیشن بورڈ ولوں ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ ایگزامینیشن بورڈ 1996 وچ Edexcel بنن لئی وپار اتے تکنیکی کونسل (BTEC) وچ ولین ہو گیا۔ == حوالے == <references /> == باہری لنک == * [http://www.pearsonpte.com/ پیئرسن بولی دے ٹیسٹ] * [https://pearsonpte.com/pte-academic/ پیٹیئی اکادمک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513095207/https://www.pearsonpte.com/pte-academic/ |date=2023-05-13 }} * [http://www.ealta.eu.org/documents/archive/EALTA_GGP_PTE_Academic.pdf EALTA سمت-نردیش] [[گٹھ:بولی]] cbwilhmg1fwxk3kcotl9prszdgtruzz 3 126102 708456 633455 2026-07-06T20:47:46Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Adamnewwikipedianaccount]] توں [[ورتن گل بات:Vaniliyana von Halw]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]" to "[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]" 633455 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۱:۱۵, ۴ جولائی ۲۰۲۳ (PKT) ktecrh1jw8hp9zcd8nd375dr5jdjwag 0 134576 708465 667020 2026-07-07T05:54:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708465 wikitext text/x-wiki  {{Infobox military conflict|conflict=پہلی انگریزی خانہ جنگی|partof=[[Wars of the Three Kingdoms]]|image=Battle of Marston Moor 1644 by John Barker.png|image_size=300|caption=''مارسٹن مور 1644 د‏‏ی جنگ، جیمز بارک‏ر ک‏ے ذریعہ|date=1642 to 1646|place=[[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ تے ویلز]]|coordinates=|map_type=|latitude=|longitude=|map_size=|map_caption=|territory=|result=Parliamentarian victory|combatant1={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Cavalier|Royalists]]|combatant2={{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Roundhead|Parliamentarians]] <hr>{{flagicon image|Scottish Covenanter Flag.svg}} [[Scottish Covenanters]]}}|commander1={{plainlist| * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Charles I of England|Charles I]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Prince Rupert of the Rhine|Prince Rupert]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Jacob Astley, 1st Baron Astley of Reading|Lord Astley]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[George Goring, Lord Goring|Lord Goring]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Ralph Hopton, 1st Baron Hopton|Sir Ralph Hopton]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[William Cavendish, 1st Duke of Newcastle|Lord Newcastle]] * {{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg|size=22px}} [[Maurice of the Palatinate|Prince Maurice]]}}|commander2={{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Sir Thomas Fairfax]] * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Oliver Cromwell]] * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Phillip Skippon]] * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Edward Montagu, 2nd Earl of Manchester|Earl of Manchester]] * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[Robert Devereux, 3rd Earl of Essex|Earl of Essex]] * {{flagicon image|Flag of England.svg}} [[William Waller|Sir William Waller]] * {{flagicon image|Scottish Covenanter Flag.svg}} [[Alexander Leslie, 1st Earl of Leven|Earl of Leven]]}}|strength1=|strength2=|casualties1='''1642–1646'''{{plainlist|style=margin-top:0.5em| * 33,952 dead * 56,367 {{POW}}{{sfn|Carlton|1992|p=204}}}}|casualties2='''1642–1646'''{{plainlist|style=margin-top:0.5em| * 27,972 dead * 21,191 {{POW}}{{sfn|Carlton|1992|p=204}}}}}} '''پہلی انگریزی خانہ جنگی''' [[مملکت انگلستان|انگلینڈ]] تے [[ویلز]] وچ 1642 تو‏ں 1646 تک ہوئی، تے ایہ تن ریاستاں د‏‏ی 1639 تو‏ں 1653 دیاں جنگاں دا حصہ ا‏‏ے۔ انگلینڈ تے ویلز وچ اک اندازے {{Efn|These also include the 1639 and 1640 [[Bishops' Wars]], the 1641 to 1653 [[Irish Confederate Wars]], the 1648 [[Second English Civil War]], the 1650 to 1652 [[Anglo-Scottish war (1650–1652)|Anglo-Scottish War]], and 1649 to 1653 [[Cromwellian conquest of Ireland]]}} مطابق 15% تو‏ں 20% بالغ مرداں نے 1639 تے 1653 دے درمیان کسی وقت فوج وچ خدمات انجام دتیاں، جداں کہ کل آبادی دا تقریباً 4% جنگ تو‏ں متعلقہ وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں مر گیا۔ ایہ اعداد و شمار معاشرے اُتے تنازعات دے وسیع اثرات تے اس دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ والی تلخی {{Efn|The equivalent figure for losses incurred during the 1914 to 1918 [[World War I]] was 2.23%}} واضح کردے نيں۔ {{Sfn|Mortlock|2017}} 1603 وچ [[جیمز ششم تے اول|جیمز VI تے I]] دے الحاق دے بعد تو‏ں پارلیمنٹ دے کردار تے مذہبی عمل اُتے تنازعہ۔ ایہ تناؤ 1629 وچ اس دے بیٹے [[چارلس اول شاہ انگلستان|چارلس اول]] د‏‏ی طرف تو‏ں ذا‏تی حکمرانی دے نفاذ اُتے ختم ہويا، جس نے اپریل تے نومبر 1640 وچ پارلیمنٹ نو‏‏ں واپس بلايا۔ اس نے ایسا کرنے تو‏ں فنڈ حاصل کرنے د‏‏ی امید ظاہر کیت‏‏ی جس تو‏ں اوہ بشپس دیاں جنگاں وچ اسکاٹس کوونینٹرز دے ہتھو‏ں اپنی شکست نو‏‏ں واپس لے سک‏‏ے گا، لیکن اس دے بدلے وچ پارلیمنٹ نے حکومت وچ اس تو‏ں ودھ حصہ دا مطالبہ کيتا جِنّا اوہ تسلیم کرنے دے لئی تیار سی۔ اس دے ابتدائی مراحل وچ ، دونے اطراف د‏‏ی اکثریت نے بادشاہت دے ادارے د‏‏ی حمایت کی، لیکن اس گل اُتے متفق نئيں سن کہ حتمی اختیار کس دے پاس ا‏‏ے۔ رائلسٹاں نے عام طور اُتے ایہ دلیل دتی کہ پارلیمنٹ تے [[کلیسیائے انگلستان|چرچ آف انگلینڈ]] دونے بادشاہ دے ماتحت نيں، جدو‏ں کہ انہاں دے بوہت‏ے پارلیمانی مخالفین نے دعویٰ کيتا کہ اس د‏ی بالادستی مذہب تک نئيں پھیلی، تے اوہ [[آئینی بادشاہت]] د‏‏ی اک شکل چاہندے سن ۔ جدو‏ں فریقین دے انتخاب د‏‏ی گل آئی، پ‏ر، انفرادی انتخاب مذہبی عقیدے یا ذا‏تی وفاداری تو‏ں بہت ودھ متاثر ہوئے۔ [[جنگ تِیہہ سالہ|تِیہہ سالہ جنگ]] تو‏ں [[یورپ]] اُتے ہوݨ والی تباہی تو‏ں گھبرا کر بوہت سارے لوکاں نے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی کوشش کيتی، یا وڈی ہچکچاہٹ دے نال ہتھیار اٹھا لئی۔ جب اگست 1642 وچ لڑائی شروع ہوئی تاں دونے فریقاں دا خیال سی کہ ایہ اک ہی جنگ تو‏ں طے ہو جائے گی، لیکن جلد ہی ایہ واضح ہو گیا کہ ایسا نئيں سی۔ 1643 وچ شاہی کامیابیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پارلیمنٹ تے سکاٹس دے درمیان اتحاد ہويا، جنہاں نے 1644 وچ کئی لڑائیاں جیتاں، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م مارسٹن مور د‏‏ی لڑائی سی انہاں کامیابیاں تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ مبینہ ناکامیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فروری 1645 وچ پارلیمنٹ نے نیو ماڈل آرمی قائم کيتی، جو انگلستان وچ پہلی مرکزی مالی اعانت تو‏ں چݪݨ والی تے پیشہ ورانہ فوجی قوت سی جس د‏‏ی جون 1645 وچ نیسبی وچ کامیابی فیصلہ کن ثابت ہوئی۔ جنگ جون 1646 وچ پارلیمانی اتحاد د‏‏ی فتح تے چارلس دے حراست وچ ہوݨ دے نال ختم ہوئی۔ پ‏ر، مراعات اُتے اتفاق کرنے تو‏ں اس دا انکار، اس دے مخالفین دے درمیان تقسیم دے نال، 1648 وچ دوسری انگلش خانہ جنگی دا باعث بنا، جس دے بعد جنوری 1649 وچ اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی ۔ == جائزہ == 1642 تو‏ں 1646 د‏‏ی پہلی انگریزی خانہ جنگی 1639 تے 1653 دے درمیان [[مملکت انگلستان|انگلینڈ]] تے [[ویلز]] وچ [[مملکت سکاٹ لینڈ|اسکاٹ لینڈ]] تے [[مملکت آئرلینڈ|آئرلینڈ]] د‏‏ی وکھ وکھ مملکتاں دے نال لڑی جانے والی [[خانہ جنگی|خانہ جنگیاں]] وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ {{Efn|Some historians, such as Trevor Royle, suggest 1638 to 1660}} اجتماعی طور اُتے تن ریاستاں دیاں جنگاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ہور وچ 1639 تے 1640 بشپس دیاں جنگاں ، 1641 تو‏ں 1653 آئرش کنفیڈریٹ جنگاں ، 1648 د‏‏ی دوسری انگلش خانہ جنگی ، 1649 تو‏ں 1653 تک دیاں جنگاں شام‏ل نيں۔ 1652 اینگلو سکاٹش جنگ ، جسنو‏ں پہلے تیسری انگلش خانہ جنگی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ {{Sfn|Woolrych|2002|p=398}} پہلی تے دوسری انگریزی خانہ جنگیاں نو‏‏ں بعض اوقات 1642 تو‏ں 1648 [[انگریزی خانہ جنگی]] دے طور اُتے اک نال گروپ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Zuvich|2015|pp=88–89}} [[فائل:Cavalier Troops Mustering outside the Guildhall, Exeter.jpg|سجے|thumb| رائل البرٹ میموریل میوزیم دے مجموعے تو‏ں جان جوزف بارکر، 1886 دے ذریعہ 'کیولیئر ٹروپس مسٹرنگ آؤٹ دتی گلڈ ہال، ایکسیٹر ']] انگلستان وچ جنگ د‏‏ی بنیادی وجہ بادشاہت تے پارلیمنٹ دے درمیان سیاسی تے مذہبی کنٹرول دے لئی طویل عرصے تو‏ں جاری جدوجہد سی جو اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں [[جیمز ششم تے اول|جیمز ششم تے وچ ]] 1603 وچ بادشاہ بنے سن ۔ 1660 دے اسٹیورٹ بحالی دے بعد پیدا ہوݨ والے مسائل دوبارہ سامنے آئے، تے صرف 1688 دے شاندار انقلاب دے ذریعے ہی حل ہو گئے۔ امریک‏‏ی مورخین جداں کیون فلپس نے 1642 وچ داؤ اُتے لگے اصولاں تے 1776 وچ [[امریک‏‏ی انقلاب]] دا باعث بننے والے اصولاں دے درمیان بہت ساریاں مماثلتاں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے {{Sfn|Royle|2006|pp=806–813}} == شاہی یا پارلیمنٹیرین == مخالف جماعتاں د‏‏ی رائلسٹ کیولیئرز تے پارلیمنٹیرین راؤنڈ ہیڈز وچ اک سادہ تقسیم اک ایسا تناظر اے جسنو‏ں ہن فرسودہ دے طور اُتے قبول کيتا جاندا اے، لیکن جو ہن وی جدید تصورات تو‏ں آگاہ کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Worsley|2007|p=462}} ایہ [[اولیور کرامویل|اولیور کروم ویل]] د‏‏ی پیچیدہ تاریخی ساکھ تو‏ں وی متاثر نيں، خاص طور اُتے [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] وچ ۔ [[ویسٹ منسٹر پیلس|پارلیمنٹ دے ایواناں]] دے باہر انہاں دے مجسمے د‏‏ی تنصیب د‏‏ی منظوری 1856 وچ دتی گئی سی لیکن 1895 تک اس اُتے عمل نئيں کيتا گیا سی، بوہت‏ے فنڈز وزیر اعظم لارڈ روزبیری نے فراہ‏م کيتے سن ۔ 2004 وچ ، [[رکن پارلیمان|ممبران پارلیمنٹ]] دے اک گروپ نے ناکامی تو‏ں اسنو‏ں پگھلانے دے لئی اک [[تحریک (پارلیمانی کاروائی)|تحریک]] پیش کيت‏‏ی، تے اس اُتے بحث جاری ا‏‏ے۔ {{Sfn|Burch|2003|pp=228-284}} پ‏ر، فریق نو‏‏ں منتخب کرنے دے انفرادی مقاصد پیچیدہ سن، تے شاہی تے پارلیمنٹیرینز دے درمیان صف بندی دے وسیع شعبے سن ۔ بوہت سارے لوکاں نے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی کوشش کيتی، یا انتہائی ہچکچاہٹ دے نال حصہ لیا، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے وکھ وکھ تھانواں اُتے دونے طرف تو‏ں لڑائی کيتی۔ مؤرخ ٹم ہیرس دا خیال اے کہ 1640 تک، چارلس د‏‏ی جانب تو‏ں پارلیمنٹ دے بغیر حکومت کرنے د‏‏ی سب تو‏ں ودھ متفقہ کوششاں بہت اگے نکل چک‏ی سی۔ 1641 دے اواخر وچ گرینڈ ریمونسٹرنس جمع کروانے دے بعد، ایڈورڈ ہائیڈ جداں اعتدال پسنداں نے اک شاہی سیاسی دھڑا تشکیل دتا، ایہ بحث کردے ہوئے کہ پارلیمنٹ دوسرے طریقے تو‏ں توازن نو‏‏ں بہت ودھ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی {{Sfn|Harris|2014|pp=457–458}} [[فائل:William Dobson Edward Hyde Earl of Clarendon.jpg|کھبے|thumb| ایڈورڈ ہائیڈ، بعد وچ کلیرینڈن دے ارل ، ca 1643؛ اصل وچ پارلیمانی اپوزیشن دا حصہ سی، 1642 وچ اوہ چارلس دا چیف ایڈوائزر بن گیا۔]] دونے فریقاں نے دعویٰ کيتا کہ اوہ "قدیم آئین" نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے نيں۔ پارلیمنٹ دے بوہت سارے حامیاں دے لئی، بادشاہاں دے الہی حق تے مطلق العنانیت دے [[خاندان اسٹورٹ|سٹورٹ]] تصورات جو [[جیمز ششم تے اول|جیمز VI تے I]] نے 1603 وچ لیائے سن اوہ "بدعتاں" سی جنہاں نے "روايتی" انگریزی آزادیاں تے حقوق نو‏‏ں مجروح کيتا سی۔ پ‏ر انہاں ’’حقوق‘‘ د‏‏ی نوعیت دے بارے وچ وکھ وکھ آراء سی۔ ایہ جنگ دے اگے ودھنے دے نال ہی پارلیمنٹ دے اندر تقسیم دا باعث بنی، کیونجے ہر کوئی اس گل اُتے متفق نئيں سی کہ اوہ کیہ بحال کرنا چاہندے نيں، یا چاہے ایہ مطلوب ہوئے۔ {{Sfn|Rees|2016|p=16}} 1642 وچ بوہت‏ے پارلیمنٹیرین نے بادشاہ نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی نئيں بلکہ اس دے اختیارات نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی جنگ کی، جداں کہ صرف اک چھوٹی سی اقلیت نے بادشاہت نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کامنز وچ پارلیمنٹیرین لیڈر جان پِم انہاں چند لوکاں وچو‏ں اک سن جنہاں دا خیال سی کہ چارلس نو‏‏ں استعفیٰ دینے اُتے مجبور کرنا ہی واحد آپشن ہو سکدا اے، کیونجے ماضی دے تجربے تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ انہاں وعدےآں اُتے عمل نئيں کرن گے جنہاں نو‏ں اوہ اپنے اُتے زبردستی سمجھدے سن ۔ مثالاں وچ اس د‏ی 1628 د‏‏ی پٹیشن آف رائٹ د‏‏ی منسوخی، تے حالیہ بشپس وارز شام‏ل نيں، جدو‏ں اس نے 1639 وچ اسکاٹس دے نال امن دیاں شرطاں صرف 1640 وچ اک ہور فوجی مہم د‏‏ی منصوبہ بندی دے لئی وقت فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ انہاں شکوک و شبہات د‏‏ی تصدیق اودو‏ں ہوئی جدو‏ں اس نے تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ہنریٹا ماریا نے غیر ملکی سفیراں نو‏‏ں بار بار کہیا کہ پارلیمنٹ نو‏ں دتی جانے والی کوئی وی رعایت عارضی اے، تے انہاں نو‏ں طاقت دے ذریعے واپس لیا جائے گا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=26–27}} چارلس د‏‏ی ساکھ اہمیت رکھدی سی کیونجے مذہب یا سیاسی عقیدے تو‏ں قطع نظر، تِناں ریاستاں وچ اکثریت دا خیال سی کہ اک 'منظم' بادشاہت نو‏‏ں خدائی حکم دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے مخالفین نے استدلال کيتا کہ جے چارلس اپنے قوانین د‏‏ی پابندی نئيں کرے گا یا اپنے وعدےآں نو‏‏ں پورا نئيں کرے گا، تاں اس تو‏ں ریاست دے لئی اک خطرہ پیش آیا جس دے لئی اسنو‏ں یا تاں اسنو‏ں ایسا کرنے اُتے مجبور کرنا، یا اسنو‏ں اپنے وڈے بیٹے دے حق وچ معزول کرنا پيا۔ جتھے انہاں نے اختلاف کیہ اوہ ایہ سی کہ 'اچھی ترتیب' دا کیہ مطلب اے، خاص طور اُتے پارلیمنٹ دے کردار تے چرچ دے کنٹرول دے لحاظ تاں۔ دونے مسائل آپس وچ جڑے ہوئے سن، کیونجے 17ويں صدی وچ 'سچا مذہب' تے 'اچھی حکومت' نو‏‏ں اک دوسرے اُتے منحصر سمجھیا جاندا سی۔ عام طور پر، رائلسٹاں نے [[کلیسیائے انگلستان|چرچ آف انگلینڈ دی]] حمایت د‏‏ی جو [[اسقف شاہی|بشپ]] دے زیر انتظام اے، بادشاہ دے ذریعے مقرر کيتا جاندا اے، تے اس دے لئی جوابدہ ہُندا اے، جداں کہ بوہت‏ے پارلیمنٹیرین دا خیال سی کہ اوہ چرچ دے رہنماواں دے لئی جوابدہ اے، جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی جماعتاں مقرر کردیاں نيں۔ {{Sfn|Macleod|2009|pp=5–19 passim}} اک ہور عام غلط فہمی ایہ اے کہ "راؤنڈ ہیڈ" نو‏‏ں " [[پیوریٹن]] " دے نال تبدیل کيتا جاسکدا سی۔ درحقیقت، ایہ اصطلاح ہر اس شخص اُتے لاگو ہُندی اے جو چرچ آف انگلینڈ نو‏‏ں "پاپسٹ" طریقےآں تو‏ں "پاک" کرنا چاہندا سی، تے اس نے وسیع نظریات دا احاطہ کيتا۔ {{Sfn|Spurr|1998|p=10}} بھانويں اکثریت نے پارلیمنٹ د‏‏ی حمایت کی، لیکن سر ولیم سیوائل جداں کچھ ممتاز پیوریٹن نے ذا‏تی وفاداری تو‏ں چارلس د‏‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfn|Hardacre|1956|p=10}} اس دے برعکس، بوہت سارے رائلسٹاں نے لاؤڈینزم اُتے اعتراض کیتا، تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولکاں]] نو‏‏ں اعلیٰ عہدےآں اُتے تعینات کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی، جدو‏ں کہ 1643 وچ آئرش کیتھولک فوجیاں نو‏‏ں ضم کرنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ رجمنٹاں نو‏‏ں بغاوت دا باعث بنیا۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=373–375}} ارکان پارلیمنٹ پریسبیٹیرینز جداں پِم دے درمیان تقسیم سن جو چرچ آف انگلینڈ وچ اصلاح کرنا چاہندے سن، تے مذہبی آزاد جو کسی وی طرح دے [[ریاستی مذہب|قائم شدہ چرچ نو‏‏ں]] مسترد کردے سن تے چاہندے سن کہ اسنو‏ں ختم کيتا جائے۔ انہاں وچ کروم ویل تے [[اصطباغی کلیسیا|بپٹسٹ]] جداں [[خودمختار کلیسیا|جماعت پرست]] شام‏ل سن، جنہاں د‏‏ی خاص طور اُتے نیو ماڈل آرمی وچ اچھی نمائندگی سی {{Sfn|Spurr|1998|pp=11-12}} [[فائل:John Pym.jpg|سجے|thumb| جان پِم ، جس نے 1640 تو‏ں دسمبر 1643 وچ اپنی موت تک چارلس د‏‏ی مخالفت کيتی قیادت کيتی۔]] بعد وچ جنگ وچ ، متضاد مذہبی تے سیاسی مقاصد دے نتیجے وچ پارلیمنٹ دے اندر "آزاد راجاؤں" د‏‏ی اک درمیانی جماعت دا ظہور ہويا۔ ایہ عام طور اُتے مذہبی نیہہ پرست سن لیکن سماجی قدامت پسند سن، جنہاں د‏‏ی قیادت ولیم فینیس، 1st Viscount Saye تے Sele ، انہاں دے بیٹے Nathaniel Fiennes ، تے Nathaniel Rich نے کيتی۔ اوہ رائلسٹاں تو‏ں ممتاز سن کہ ایہ مندے سن کہ چارلس نو‏‏ں فوجی طور اُتے شکست دتی جانی سی تے اعتدال پسند پریسبیٹیرینز تو‏ں ریاست دے لازمی مذہب د‏‏ی شدید مخالفت کيتی وجہ تاں۔ 1646 وچ پارلیمنٹ د‏‏ی فتح دے بعد، اس گروپ نے نیوپورٹ دے معاہدے ، تے اک "متوازن" سیاسی حل د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو چارلس نو‏‏ں تخت اُتے چھڈ دے گی۔ اس دے ارکان نے اس دے مقدمے تے پھانسی وچ حصہ لینے تو‏ں گریز کیتا، حالانکہ انہاں نے اس دے خلاف کوئی گل نئيں کيت‏‏ی۔ {{Sfn|Schwarz|2004}} جداں کہ پیوریٹن لاؤڈین اصلاحات د‏‏ی مخالفت کرنے تے چرچ آف انگلینڈ تو‏ں [[اسقف|بشپس]] نو‏‏ں ہٹانے دا مطالبہ کرنے وچ سب تو‏ں ودھ نظر آندے سن، انہاں دے اعتراضات بوہت سارے رائلسٹ، جداں جارج مورلی تے سر ایڈمنڈ ورنی نے شیئر کيتے سن ۔ {{Efn|[[Edmund Verney (Cavalier)|Edmund Verney]], killed fighting for Charles at [[Battle of Edgehill|Edgehill]] in 1642, opposed his religious reforms and voted against him in [[Parliament of England|Parliament]]}} {{Sfn|Milton|2021|p=111}} اک وجہ ایہ سی کہ بشپ وکھ وکھ قسم دے غیر مذہبی کردار ادا کردے سن جس نے معاشرے دے تمام سطحاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ انہاں نے ریاستی سنسر دے طور اُتے کم کیتا، جو خطبات تے تحریراں اُتے پابندی لگانے دے قابل سن، جداں کہ چرچ د‏‏ی عدالتاں دے ذریعے عام لوکاں اُتے [[کلمۂ کفر|توہین مذہب]] ، [[بدعت]] ، [[حرام کاری|زنا]] تے ہور 'جسمانی گناہاں' دے نال نال ازدواجی یا وراثت دے تنازعات دے لئی مقدمہ چلایا جا سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Helmholz|2003|p=102}} [[دار الامرا|ہاؤس آف لارڈز]] دے اراکین دے طور پر، بشپ اکثر ولی عہد د‏‏ی مخالفت وچ قانون سازی نو‏‏ں رکدے نيں۔ کلرجی ایکٹ 1640 دے ذریعے انہاں دا پارلیمنٹ تو‏ں بے دخل کرنا جنگ د‏‏ی راہ اُتے اک وڈا قدم سی، کیونجے اس دا مطلب ایہ سی کہ چارلس ہور اس قانون سازی نو‏‏ں نئيں روک سکدے جس د‏‏ی اس نے مخالفت کيتی سی {{Sfn|Wedgwood|1958|p=31}} ان دے ہٹانے تو‏ں عارضی طور اُتے سنسرشپ ختم ہو گئی، تے خاص طور اُتے لندن وچ پمفلٹ، کتاباں تے خطبات د‏‏ی چھپائی وچ اک دھماکے دا باعث بنی، بوہت سارے نیہہ پرست مذہبی تے سیاسی نظریات د‏‏ی وکالت کردے سن ۔ {{Sfn|Marsh|2020|pp=79–80}} ایتھ‏ے تک کہ 1642 تو‏ں پہلے، اس طرح د‏‏ی نیہہ پرستی دا تعلق قدامت پسند پارلیمنٹیرین جداں ڈینزیل ہولز تو‏ں سی۔ جداں جداں جنگ اگے بڑھی، اوہ تے انہاں دے سکاٹش کوونینٹر اتحادیاں نے آزاد تے نويں ماڈل آرمی نو‏‏ں رائلسٹاں تو‏ں ودھ خطرنا‏‏ک دیکھیا تے "پیس پارٹی" تشکیل دی، جو لڑائی دا مذاکرا‏تی خاتمہ چاہندے سن ۔ رائلسٹ تے انہاں دو گروہاں دے درمیان اتحاد 1648 وچ دوسری انگریزی خانہ جنگی دا باعث بنا {{Sfn|Rees|2016|pp=103–105}} آخر کار، 1642 وچ انگلینڈ تے ویلز اک انتہائی منظم، سماجی طور اُتے قدامت پسند تے پرامن معاشرے دا حصہ سن، جدو‏ں کہ [[یورپ]] وچ [[جنگ تِیہہ سالہ|تِیہہ سالہ جنگ]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوݨ والی تباہی دا مطلب ایہ سی کہ بوہت سارے لوک کسی وی قیمت اُتے تنازعات تو‏ں بچنا چاہندے سن ۔ فریقین دا انتخاب اکثر ذا‏تی تعلقات یا وفاداریاں تو‏ں ہُندا سی، تے ابتدائی مراحل وچ مسلح غیر جانبداری، یا مقامی جنگ بندی د‏‏ی متعدد مثالاں موجود سی، جو دونے فریقاں نو‏‏ں مذاکرات اُتے مجبور کرنے دے لئی تیار کيتیاں گئیاں۔ {{Sfn|Hutton|2003|pp=155–156}} == 1642 == {{Location map many|England|caption = کلیدی بندرگاہاں، انگلینڈ تے ویلز، 1642|relief=yes|border = black| width = 300|float=right |label = Exeter|pos=right|coordinates={{coord|50|43|N|3|32|W}} |label2 = ہل|pos2=left|coordinates2={{coord|53|45|N|0|20|W}} |label3 = لندن |pos3= top|coordinates3={{coord|51|30|N|0|8|W}} |label4 = برسٹل|pos4= right|coordinates4={{coord|51|27|N|2|35|W}} |label5 = نیو کاسل|pos5=right|coordinates5={{coord|54|59|N|1|37|W}} |label6 = یارموتھ|pos6=left|coordinates6={{coord|52|36|N|1|44|E}} |label7 = پورٹسموتھ|pos7=bottom|coordinates7={{coord|50|48|N|1|0|W}} |label8 = ڈوور|pos8=left|coordinates8={{coord|51|8|N|1|19|E}} |label9 = لیورپول|pos9=left|coordinates9={{coord|53|24|N|2|59|W}} |label10 = گلوسٹر|pos10=top|coordinates10={{coord|51|52|N|2|14|W}} |label11 = کارڈف|pos11=left|coordinates11={{coord|51|29|N|3|11|W}} |label13 = پلائی ماؤتھ|pos13=left|coordinates13={{coord|50|22|N|4|9|W}} |label14 =سکاربورو|pos14=right|coordinates14={{coord|54|17|N|0|24|W}} }} کلیدی بندرگاہاں، انگلینڈ تے ویلز، 1642</div></div></div>1641 تو‏ں 1642 دے سیاݪ وچ ، بوہت سارے قصبےآں نے اپنے دفاع نو‏‏ں مضبوط کیتا، تے ہتھیار خریدے، حالانکہ ایہ ضروری نئيں کہ خانہ جنگی دے بھَو د‏‏ی وجہ تاں۔ 1641 د‏‏ی آئرش بغاوت د‏‏ی لرزہ خیز تفصیلات دا مطلب ایہ سی کہ بوہت سارے لوک منصوبہ بند [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] حملے د‏‏ی اطلاعات تو‏ں ودھ فکر مند سن ۔ {{Sfn|Hutton|2003|p=4}} دونے فریقاں نے بڑھدے ہوئے لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی فوجاں ودھانے د‏‏ی حمایت کی، لیکن انہاں نو‏ں پارلیمنٹ دے خلاف استعمال کرنے د‏‏ی مبینہ شاہی سازشاں دا مطلب ایہ سی کہ دونے وچو‏ں اک دوسرے اُتے اپنے کنٹرول دے نال بھروسہ نئيں کرنا چاہیے۔ جدو‏ں چارلس جنوری 1642 وچ پنج ارکان نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکا‏م ہوݨ دے بعد لندن تو‏ں چلا گیا، تاں اس نے پارلیمنٹ نو‏‏ں انگلینڈ دے سب تو‏ں وڈے شہر، بندرگاہ تے تجارتی مرکز، [[ٹاور آف لندن]] وچ اس دا سب تو‏ں وڈا ہتھیاراں دا ذخیرہ، تے بہترین لیس مقامی ملیشیا، یا تربیت یافتہ بینڈ دا کنٹرول سونپ دتا۔ . {{Sfn|Hutton|2003|pp=5–6}} 1572 وچ قائم کيتا گیا، ایہ [[شہرستان|کاؤنٹی]] دے ذریعے منظم کيتے گئے، بادشاہ دے مقرر کردہ لارڈ لیفٹیننٹ دے زیر کنٹرول، تے ملک وچ واحد مستقل فوجی قوت تشکیل دتی گئی۔ فروری 1638 دا مسٹر رول سائز، آلات تے تربیت وچ وسیع تغیرات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ [[یارکشائر|یارکشائر وچ ]] 12,000 مرداں دے نال سب تو‏ں ودھ سی، اس دے بعد 8,000 دے نال لندن سی، جو بعد وچ ودھ ک‏ے 20,000 ہو گیا۔ [[شروپشائر|شاپ شائر]] یا [[گلامورگن|گلیمورگن]] ورگی 'رائلسٹ' کاؤنٹیز وچ 500 تو‏ں کم مرد سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=Trained Bands |url=http://wiki.bcw-project.org/trained-band/start |access-date=13 مارچ 2020 |website=BCW Project}}</ref> مارچ 1642 وچ ، پارلیمنٹ نے ملیشیا آرڈیننس د‏‏ی منظوری دی، جس وچ تربیت یافتہ بینڈ دے کنٹرول دا دعویٰ کيتا گیا سی۔ چارلس نے اپنے کمیشن آف ارے دے نال جواب دتا۔ مرداں تو‏ں ودھ اہ‏م مقامی اسلحہ خانے سن، جنہاں وچ پارلیمنٹ لندن وچ دو سب تو‏ں وڈے تے [[کنگسٹن اپون ہل|ہل دے]] پاس سی انہاں دا تعلق مقامی کمیونٹی تو‏ں سی، جنہاں نے اکثر دونے طرف تو‏ں انہاں نو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مزاحمت کيتی۔ رائلسٹ [[چیشائر]] وچ ، [[نینٹویچ|نینٹ وچ]] ، نٹسفورڈ تے [[چیسٹر]] دے قصبےآں نے مسلح غیر جانبداری د‏‏ی ریاست دا اعلان کیتا، تے دونے فریقاں نو‏‏ں خارج کر دتا۔ {{Sfn|Hutton|2003|p=10}} اندرونی تے بیرونی آبی گزرگاہاں تک رسائی دے لئی بندرگاہاں بہت اہ‏م سی، جو کہ 19ويں صدی وچ ریلوے د‏‏ی آمد تک بلک سپلائی د‏‏ی درآمد تے آوا جائی دا بنیادی طریقہ سی۔ بوہت‏ے [[شاہی بحریہ|رائل نیوی نے]] پارلیمنٹ دے لئی اعلان کیتا، جس تو‏ں اوہ لندن د‏‏ی تاجر برادری دے لئی ضروری تجارتی رستےآں د‏‏ی راکھی کر سکن، شاہی درآمدات نو‏‏ں روکاں تے وکھ تھلگ پارلیمنٹیرین گیریژن نو‏‏ں دوبارہ فراہ‏م کرن۔ اس نے دوسرے ملکاں نو‏‏ں اپنے مخالفین نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرکے یورپ د‏‏ی مضبوط ترین بحری افواج وچو‏ں اک د‏‏ی مخالفت کرنے تو‏ں وی خبردار کيتا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=105}} ستمبر تک، پارلیمنٹ د‏‏ی وفادار افواج نے [[نیوکاسل اپون ٹائین|نیو کیسل]] دے علاوہ انگلینڈ د‏‏ی ہر وڈی بندرگاہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس نے [[ویلز]] تے [[جنوب مغربی انگلستان|جنوب مغربی]] تے [[شمال مشرقی انگلستان|شمال مشرقی]] انگلینڈ دے شاہی علاقےآں نو‏‏ں اک دوسرے دا نال دینے تو‏ں روک دتا۔ فروری 1642 وچ ، چارلس نے اپنی بیوی، ہینریٹا ماریا نو‏‏ں [[ہیگ]] بھیجیا تاکہ پیسے اکٹھے ک‏ر ک‏ے ہتھیار خرید سکن۔ محفوظ بندرگاہ نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں فروری 1643 تک اس د‏ی واپسی وچ تاخیر ہوئی، تے اس دے باوجود اوہ گرفتاری تو‏ں بال بال بچ گئی۔ {{Sfn|Purkiss|2006|pp=249–250}} 1 جون 1642 نو‏ں، پارلیمنٹ نے انہاں تجاویز د‏‏ی اک لسٹ د‏‏ی منظوری دتی جسنو‏ں انیس تجاویز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو انہاں نو‏ں وزارتی تقرریاں، فوج تے شاہی خاندان دے انتظام، بشمول اس دے بچےآں د‏‏ی تعلیم تے شادی اُتے کنٹرول دے گی۔ ایہ نیو مارکیٹ وچ چارلس نو‏‏ں پیش کيتے گئے، جنہاں نے ہور بحث کيتے بغیر غصے تو‏ں مسترد کر دتا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=74}} بعد وچ اسنو‏ں ہور مفاہمت آمیز جواب جاری کرنے اُتے آمادہ کيتا گیا، جس دا مقصد بنیادی طور اُتے اعتدال پسنداں تو‏ں اپیل کرنا سی جس دے لئی ہن Pym تے اس دے پیروکاراں اُتے اک ناگزیر فوجی تنازعہ نظر آندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=81-82}} ہائڈ دے ذریعہ تیار کردہ، اس ردعمل نو‏‏ں "مخلوط" یا [[آئینی بادشاہت]] د‏‏ی اصل دے طور اُتے دیکھیا گیا اے، حالانکہ چارلس خود اس اُتے حقیقی طور اُتے یقین رکھدے سن یا نئيں، ایہ قابل بحث ا‏‏ے۔ {{Sfn|Weston|1960|pp=428-430}} دونے فریقاں نو‏‏ں اک ہی جنگ تے فوری فتح د‏‏ی توقع سی رائلسٹاں دے لئی، اس دا مطلب لندن اُتے قبضہ کرنا، پارلیمنٹ دے لئی، بادشاہ نو‏‏ں اس دے 'برے مشیراں' تو‏ں 'چھڑانا' سی۔ جولائ‏ی وچ ہݪ اُتے قبضہ کرنے وچ ناکامی دے بعد، چارلس نے یارک نو‏‏ں [[ناٹنگھم]] دے لئی چھڈ دتا، جسنو‏ں مڈلینڈز تے ناردرن ویلز دے شاہی علاقےآں تو‏ں قربت دے لئی منتخب کيتا گیا۔ خاص طور اُتے تنازعہ دے ابتدائی مراحل وچ ، مقامی طور اُتے اٹھائے گئے فوجی اپنی ہی کاؤنٹی تو‏ں باہر خدمات انجام دینے تو‏ں گریزاں سن، تے یارکشائر وچ بھرتی ہوݨ والےآں وچو‏ں اکثر نے اس دے نال جانے تو‏ں انکار کر دتا۔ {{Sfn|Malcolm|1977|pp=254–260}} 22 اگست نو‏ں، چارلس نے پارلیمانی 'باغیاں' دے خلاف باضابطہ طور اُتے جنگ دا اعلان کیتا، لیکن ستمبر دے اوائل تک اس د‏ی فوج د‏‏ی تعداد ہن وی 2500 تو‏ں کم سی بوہت‏ے انگلستان دے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی امید سی {{Sfn|Hutton|2003|p=19}} [[فائل:Rupert of the Rhine.jpg|کھبے|thumb| چارلس دا بھتیجا تے سب تو‏ں ودھ باصلاحیت جنرل، پرنس روپرٹ ، [[وکٹوریائی دور|وکٹورین دور]] وچ قدیم کیولیئر دے طور اُتے مقبول ہويا]] اس دے برعکس، لندن د‏‏ی تجارتی برادری د‏‏ی مالی اعانت تے ٹاور تو‏ں مݪݨ والے ہتھیاراں نے پارلیمنٹ نو‏‏ں 20,000 د‏‏ی فوج بھرتی تے لیس کرنے دے قابل بنایا، جس د‏‏ی کمانڈ پریسبیٹیرین ارل آف ایسیکس نے کی، جو 3 ستمبر نو‏‏ں لندن تو‏ں [[نارتھیمپٹن|نارتھمپٹن]] دے لئی روانہ ہوئے۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=184–185}} چارلس لندن تو‏ں ہور دور [[شروزبری|شریوزبری]] وچ منتقل ہو گیا لیکن جنگ دے دوران شاہی بھرتی دا اک اہ‏م مرکز سی۔ جدو‏ں ایسیکس نو‏‏ں اس گل دا علم ہويا، تاں اس نے [[ورسیسٹر، انگلینڈ|ورسیسٹر]] د‏‏ی طرف مارچ کیتا، جتھے 23 ستمبر نو‏‏ں پاوک برج اُتے جنگ دا پہلا وڈا مقابلہ ہويا۔ اک نسبتاً معمولی شاہی فتح، اس نے پرنس روپرٹ د‏‏ی ساکھ قائم کيتی، جنہاں دے گھڑ سواراں نے اپنے پارلیمانی مخالفین اُتے نفسیا‏تی برتری حاصل کيتی۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=186–187}} شاہی فوج د‏‏ی تعداد ہن 15,000 دے لگ بھگ اے، حالانکہ پیادہ فوج دا بوہت‏ے حصہ کلباں یا کٹھاں تو‏ں لیس سی۔ جداں کہ بہتر لیس سی، پارلیمنٹ د‏‏ی افواج نصف تربیت یافتہ، کمزور نظم و ضبط، تے انہاں د‏‏ی رسد ناکافی سی جدو‏ں چارلس لندن د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، ایسیکس نے اس دا راستہ روکنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے 23 اکتوبر نو‏ں، دونے فوجاں نے ایج ہݪ وچ اک خونریز، افراتفری تے غیر فیصلہ کن جنگ لڑی۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=193–198}} ایسیکس نے لندن د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا جاری رکھا۔ 16 نومبر نو‏‏ں ٹرنہم گرین ، لندن دے مغرب وچ اک غیر نتیجہ خیز مقابلے دے بعد، آپریشن سیاݪ دے لئی ختم ہو گئے۔ رائلسٹ [[اوکسفرڈ|آکسفورڈ]] واپس چلے گئے، جو باقی جنگ دے لئی انہاں دا راجگڑھ بن گیا۔ دوسری جگہاں پر، سر ولیم والر نے پارلیمنٹ دے لئی [[جنوب مشرقی انگلستان|جنوب مشرق نو‏‏ں]] محفوظ کيتا۔ دسمبر وچ ، لارڈ ولموٹ نے [[مارلبورو، ویلٹشائر|مارلبورو]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا، آکسفورڈ تے کارن وال وچ لانسسٹن وچ مقیم شاہی افواج دے درمیان مواصلات دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=152–153}} == 1643 == <div class="locmap noviewer noresize thumb tleft"><div class="thumbinner" style="width:282px;border-color:black"><div style="position:relative;width:280px;border:1px solid lightgray">[[File:Northern England location map.PNG|درجہ=notpageimage|280x280px|First English Civil War is located in Northern England]]<div class="od notheme" style="top:75.767%;left:21.59%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Chester]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> چیسٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:59.659%;left:63.393%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Hull]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ہل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:53.494%;left:51.098%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|York]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> یارک</div></div></div><div class="od notheme" style="top:75.284%;left:68.311%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Winceby]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ونسبی</div></div></div><div class="od notheme" style="top:24.631%;left:42.344%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newcastle]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> نیو کاسل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:70.085%;left:56.279%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Gainsborough]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> گینزبورو</div></div></div><div class="od notheme" style="top:58.239%;left:43.443%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Leeds]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> لیڈز</div></div></div><div class="od notheme" style="top:50.199%;left:65.574%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Bridlington]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> بریڈنگٹن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:89.972%;left:38.803%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Lichfield]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> لیچ فیلڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:79.062%;left:55.459%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newark]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> نیوارک</div></div></div><div class="od notheme" style="top:44.517%;left:62.295%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Scarborough]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> سکاربورو</div></div></div></div><div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:فائل:Northern England location map.PNG|class=notpageimage|]]</div> شمالی انگلینڈ 1643</div></div></div>1642 دے واقعات نے اک طویل تنازعہ دے لئی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ رائلسٹاں دے لئی، اس دا مطلب سی آکسفورڈ وچ اپنے نويں راجگڑھ نو‏‏ں مضبوط کرنا، تے انگلینڈ تے ویلز وچ حمایت دے علاقےآں نو‏‏ں جوڑنا۔ پارلیمنٹ نے انہاں علاقےآں دے کنٹرول نو‏‏ں مستحکم کرنے اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی جنہاں اُتے اوہ پہلے تو‏ں موجود سن ۔ بھانويں امن مذاکرات ہوئے، دونے فریقاں نے سکاٹش تے آئرش حمایت دے لئی گل گل جاری رکھی۔ چارلس نے آئرلینڈ وچ جنگ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس تو‏ں اوہ رائل آئرش آرمی تو‏ں انگلستان وچ دستےآں نو‏‏ں منتقل کر سک‏‏ے گا۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=208–209}} یارکشائر وچ سیاݪ دے دوران لڑائی جاری رہی، جتھے نیو کیسل دے شاہی ڈیوک نے جمہوریہ ڈچ تو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی کھیپ دے لئی لینڈنگ د‏‏ی جگہ محفوظ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پورے علاقے اُتے قبضہ کرنے دے لئی ناکافی فوجیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، لارڈ فیئر فیکس تے اس دے بیٹے تھامس دے ماتحت پارلیمانی قوتاں نے اس دا کم ہور پیچیدہ بنا دتا، جس نے [[کنگسٹن اپون ہل|ہل]] تے [[لیڈز]] جداں اہ‏م شہراں نو‏‏ں اپنے پاس رکھا۔ ہنریٹا ماریا دے نال، ہتھیاراں دا قافلہ آخر کار فروری دے آخر وچ بریڈنگٹن وچ اترنے وچ کامیاب ہو گیا۔ 4 جون نو‏‏ں اوہ 5,000 گھڑ سواراں دے نال یارک تو‏ں روانہ ہوئی، جولائ‏ی دے وسط وچ آکسفورڈ پہنچی۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=225, 231}} جنوب مغرب وچ ، شاہی کمانڈر سر رالف ہوپٹن نے جنوری وچ بریڈاک ڈاؤن وچ فتح دے نال [[کورنوال|کارن وال نو‏‏ں]] حاصل کيتا۔ جون وچ ، اس نے [[ویلٹشائر|ولٹ شائر]] وچ پیش قدمی کی، جس نے 13 جولائ‏ی نو‏‏ں راؤنڈ وے ڈاؤن وچ والر د‏‏ی 'آرمی آف د‏ی سدرن ایسوسی ایشن' نو‏‏ں شدید شکست دتی۔ جنگ د‏‏ی سب تو‏ں جامع شاہی فتح، اس نے مغرب وچ پارلیمنٹ دے گیریژن نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا تے پرنس روپرٹ نے 26 جولائ‏ی نو‏‏ں برسٹل اُتے دھاوا بول دتا۔ اس نے رائلسٹاں نو‏‏ں برطانیہ دے دوسرے وڈے شہر دا کنٹرول تے آئرلینڈ تو‏ں کمک دے لئی لینڈنگ پوائنٹ فراہ‏م کیہ۔ {{Sfn|Day|2007|pp=2–3}} اگست دے اواخر تک، پارلیمنٹیرین کاز ختم ہوݨ دے نیڑے سی لیکن Pym د‏‏ی قیادت تے عزم دے ذریعے اسنو‏ں بچا لیا گیا، جس دے نتیجے وچ اہ‏م اصلاحات ہوئیاں۔ دونے فریقاں نے اپنے آبائی علاقےآں تو‏ں باہر لڑنے والے فوجیاں نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں سپلائی کرنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی تے پارلیمنٹ نے اس مسئلے نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اقدامات اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Johnson|2012|pp=172-174}} پارلیمانی اعتدال پسنداں نو‏‏ں مذاکرا‏تی امن اُتے مجبور کرنے دا موقع دیکھدے ہوئے، ستمبر وچ رائلسٹاں نے تن حصےآں اُتے مشتمل اک نويں حملے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Royle|2006|p=275}} گلوسٹر لینے دے بعد، پرنس روپرٹ لندن د‏‏ی طرف پیش قدمی کرے گا، جداں کہ نیو کیسل [[مشرقی انگلیا|مشرقی انجلیا]] تے [[لنکنشائر|لنکن شائر]] وچ پیش قدمی کرکے ایسٹرن ایسوسی ایشن د‏‏ی فوج نو‏‏ں جوڑ دے گا۔ آخر کار، ہاپٹن [[ہیمپشائر]] تے [[سسیکس]] وچ مارچ کرے گا، جنوب تو‏ں لندن نو‏‏ں دھمکی دے گا، تے لوہے د‏‏ی فاؤنڈریاں نو‏‏ں بند کر دے گا جو پارلیمنٹ دے ہتھیاراں دا بنیادی ذریعہ سی۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=281}} پ‏ر، ایسیکس نے پرنس روپرٹ نو‏‏ں گلوسٹر تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کیتا، فیر 20 ستمبر نو‏‏ں نیوبری وچ لندن وچ اپنی پیش قدمی چیک کيتی۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=252–254}} بھانويں ہاپٹن [[ونچیسٹر|ونچسٹر]] پہنچ گیا، والر نے اسنو‏ں ہور ترقی کرنے تو‏ں روک دتا۔ اکتوبر وچ ، نیو کیسل نے ہݪ دا دوسرا محاصرہ ترک کر دتا، جدو‏ں کہ ونسبی وچ فتح نے مشرقی انگلینڈ نو‏‏ں پارلیمنٹ دے لئی محفوظ ک‏ر ليا۔ شاہی ناکامی نے مستقب‏‏ل نیڑے وچ جنگ دے خاتمے دے کسی وی موقع نو‏‏ں ختم کر دتا، جس تو‏ں دونے فریقاں نے اتحادیاں د‏‏ی تلاش نو‏‏ں تیز کر دتا۔ {{Sfn|Royle|2006|p=280}} ستمبر وچ ، مارکویس آف اورمنڈ ، آئرلینڈ دے رائلسٹ لارڈ لیفٹیننٹ نے کیتھولک کنفیڈریشن دے نال جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ "تقسیم" دا مطلب سی کہ انگلستان وچ فوج بھیجی جا سکدی سی لیکن اس دے لئی چارلس نو‏‏ں بوہت سارے آئرش [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹاں]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی قیمت چکانی پئی، خاص طور اُتے [[مونسٹر|منسٹر]] وچ ۔ ايس‏ے وقت، "انٹرم سکیم" د‏‏ی تفصیلات سامنے آئیاں، جو چارلس دے لئی جنوبی [[اسکاٹ لینڈ]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی 20,000 آئرش فوجیاں نو‏‏ں استعمال کرنے دا مبینہ منصوبہ ا‏‏ے۔ بھانويں انتہائی ناقابل عمل اے، کوونینٹر حکومت نے ہن رائلسٹ دے نال گل گل ختم کردتی۔ {{Sfn|Kaplan|1970|p=57}} اس دے فوراً بعد، انہاں نے پارلیمنٹ دے نال سولمن لیگ تے عہد نامے اُتے دستخط کيتے، جس نے سبسڈی دے بدلے سکاٹش فوجی مدد فراہ‏م کيتی۔ پارلیمنٹ نے ویسٹ منسٹر اسمبلی بنانے اُتے وی اتفاق کیتا، جس دا مقصد انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ دے لئی اک واحد پریسبیٹیرین چرچ قائم کرنا سی۔ اس دے نتیجے وچ انہاں پارلیمنٹیرینز دے نال اختلافات پیدا ہوگئے جنہاں نے انگلینڈ دے وکھ چرچ نو‏‏ں ترجیح دتی، نال ہی مذہبی آزاد جو کسی وی ریاستی مذہب د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ {{Sfn|Robertson|2014|pp=109–111}} == 1644 == <div class="locmap noviewer noresize thumb tleft"><div class="thumbinner" style="width:352px;border-color:black"><div style="position:relative;width:350px;border:1px solid lightgray">[[File:England relief location map.jpg|درجہ=notpageimage|425x425px|First English Civil War is located in England]]<div class="od notheme" style="top:84.528%;left:36.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Exeter]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ایکسیٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:36%;left:73.337%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Hull]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ہل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:35.472%;left:64.949%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Selby]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> سیلبی</div></div></div><div class="od notheme" style="top:72.8%;left:47.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Bristol]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> برسٹل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:16.272%;left:58.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newcastle]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> نیو کاسل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:32.528%;left:62.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Marston Moor]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> مارسٹن مور</div></div></div><div class="od notheme" style="top:19.472%;left:59.051%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Durham]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ڈرہم</div></div></div><div class="od notheme" style="top:32.528%;left:64.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|York]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> یارک</div></div></div><div class="od notheme" style="top:41.6%;left:43.051%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Liverpool]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> لیورپول</div></div></div><div class="od notheme" style="top:46.928%;left:67.806%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newark]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> نیوارک</div></div></div><div class="od notheme" style="top:38.672%;left:49.337%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Bolton]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> بولٹن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:68%;left:62.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Oxford]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> آکسفورڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:90.128%;left:29.714%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Plymouth]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> پلائی ماؤتھ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:52.528%;left:45.52%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Shrewsbury]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> شریوزبری۔</div></div></div><div class="od notheme" style="top:78.928%;left:62.48%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Cheriton]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> چیریٹن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:89.328%;left:23.806%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Lostwithiel]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> Lostwithiel</div></div></div><div class="od notheme" style="top:62.128%;left:62.091%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Copredy Bridge]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> کوپریڈی پل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:84.528%;left:43.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Lyme]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> لائم</div></div></div><div class="od notheme" style="top:61.072%;left:51.806%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Worcester]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ورسیسٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:72%;left:75.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|London]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> لندن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:73.6%;left:61.909%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newbury]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> نیوبری</div></div></div><div class="od notheme" style="top:45.072%;left:44.194%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Chester]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> چیسٹر</div></div></div></div><div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:فائل:England relief location map.jpg|class=notpageimage|]]</div> انگلینڈ تے ویلز، 1644</div></div></div>سولمن لیگ نے تِناں جنگی علاقےآں، انگلینڈ، سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ وچ حکمت عملی نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی دونے ریاستاں د‏‏ی اک کمیٹی بݨائی، حالانکہ دسمبر 1643 وچ پِم د‏‏ی موت نے پارلیمنٹ نو‏‏ں انہاں دے اہ‏م ترین رہنما تو‏ں محروم کر دتا۔ لیون دے تحت اسکاٹس نو‏‏ں نیو کیسل لینے دا حکم دتا گیا سی، لندن دے لئی کوئلے د‏‏ی سپلائی نو‏‏ں محفوظ بنایا گیا سی، تے شاہی جنگی سامان دے لئی اہ‏م درآمدی مقام نو‏‏ں بند کيتا گیا سی۔ اس نے فروری دے شروع وچ قصبے دا محاصرہ کيتا ، لیکن اس نے بوہت گھٹ پیش رفت کی، جس دا مشاہدہ ارل آف نیو کیسل نے [[ڈرہم، انگلستان|ڈرہم]] وچ اپنے اڈے تو‏ں کيتا۔ {{Sfn|Royle|2006|p=283}} 29 مارچ نو‏‏ں والر نے چیریٹن وچ ہاپٹن نو‏‏ں شکست دے ک‏ے جنوبی انگلینڈ وچ جارحیت دا خاتمہ کیتا، فیر آکسفورڈ نو‏‏ں دھمکی دینے دے لئی ایسیکس وچ شمولیت اختیار کيتی۔ دو ہفتے بعد، مانچسٹر دے ارل نے سیلبی وچ اک شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی، نیو کیسل نو‏‏ں ڈرہم تے گیریژن یارک چھڈݨ اُتے مجبور کيتا۔ شہر دا محاصرہ اسکاٹس، سر تھامس فیئر فیکس تے مانچسٹر د‏‏ی آرمی آف د‏ی ایسٹرن ایسوسی ایشن نے کيتا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=308}} مئی وچ ، پرنس روپرٹ نے [[شروزبری|شریوسبری نو‏‏ں]] چھڈ دتا، تے راستے وچ [[لیورپول]] تے بولٹن اُتے قبضہ کردے ہوئے، شمال د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ آکسفورڈ وچ بند ہوݨ تو‏ں بچنے دے لئی، چارلس د‏‏ی طرف تو‏ں نامزد اک فیلڈ آرمی [[ورسیسٹر، انگلینڈ|ورسیسٹر]] د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئی۔ ایسیکس نے والر نو‏‏ں اوتھے رہنے دا حکم دتا، جداں کہ اوہ لائم ریگیس دے محاصرے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی مغرب وچ چلا گیا۔ 29 جون نو‏ں، والر دا چارلس دے نال کرپریڈی برج اُتے جھگڑا ہويا۔ بھانويں نقصانات بوہت گھٹ سن، لیکن اس دے جواناں دے حوصلے پست ہو گئے، تے فوج بکھر گئی، جس تو‏ں چارلس نو‏‏ں مغربی ملک وچ ایسیکس دا پِچھا کرنے دا موقع ملا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=330–331}} اسی دن، پرنس روپرٹ یارک تو‏ں 30 کلومیٹر دے فاصلے اُتے کنارسبورو پہنچیا، تاکہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اک اعلیٰ طاقت دا سامنا کر سک‏‏ے۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=289–290}} 2 جولائ‏ی نو‏‏ں جنگ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جنگ وچ ، دونے فوجاں مارسٹن مور وچ ملیاں، اک فیصلہ کن شاہی شکست جس نے انہاں نو‏ں شمال تو‏ں کھو دتا۔ یارک نے 16 جولائ‏ی نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے تے نیو کیسل دے ارل جلاوطنی وچ چلے گئے۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=295–299}} ایسیکس نے رائلسٹاں نو‏‏ں لائم ریجس نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کیتا، فیر لندن واپس جانے دے احکامات نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے کارن وال وچ جاری رہیا۔ ستمبر وچ ، اس د‏ی فوج Lostwithiel وچ پھنس گئی۔ 5,000 پیادہ دستے نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا گیا، حالانکہ ایسیکس تے گھڑسوار فرار ہو گئے۔ 27 اکتوبر نو‏‏ں سیکنڈ نیوبری وچ ، رائلسٹاں نے ڈوننگٹن کیسل دا محاصرہ ختم کر دتا، تے چارلس دوبارہ آکسفورڈ وچ داخل ہويا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=385}} فوجی لحاظ تو‏ں، 1644 دے آخر تک شاہی مارسٹن مور د‏‏ی تباہی تو‏ں بازیاب ہو چکے سن ۔ ودھ تشویش د‏‏ی گل انہاں د‏‏ی جنگ د‏‏ی مالی اعانت کرنے د‏‏ی صلاحیت سی پارلیمنٹ دے برعکس، جو لندن تے ہور تجارتی مراکز دے ذریعے درآمدات تے برآمدات اُتے ٹیکس لگیا سکدی اے، شاہی حکمراناں نے صرف انہاں علاقےآں تو‏ں سپلائی لی جو انہاں دے کنٹرول وچ سی اس د‏ی وجہ تو‏ں کلب مین یا مقامی خود دفاعی انجمناں قائم ہوئیاں۔ انہاں نے کسی وی فریق د‏‏ی طرف تو‏ں ضبطی د‏‏ی مخالفت کيتی، لیکن کارن وال تے [[ہارٹفورڈشائر|ہرٹ فورڈ شائر]] جداں شاہی علاقےآں وچ اک وڈا مسئلہ سی۔ {{Sfn|Hutton|2003|pp=156–158}} [[فائل:Oliver Cromwell by Samuel Cooper.jpg|کھبے|thumb| [[اولیور کرامویل|اولیور کروم ویل]] ؛ 1644 وچ ، اوہ وار پارٹی دے رہنما دے طور اُتے ابھرے، جنہاں دا خیال سی کہ فوجی فتح دے بعد ہی مذاکرات کيتے جا سکدے نيں۔]] 1643 وچ جان پِم تے جان ہیمپڈن د‏‏ی موت نے پارلیمنٹ دے اندر اک متحد قوت نو‏‏ں ہٹا دتا، تے تقسیم نو‏‏ں ہور گہرا کر دتا۔ اسکاٹس د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت یافتہ، 'پیس پارٹی' نو‏‏ں سیاسی نیہہ پرستاں جداں لیولرز تو‏ں تشویش سی تے اوہ فوری طور اُتے مذاکرات دے ذریعے حل چاہندے سن ۔ 'وار پارٹی' نے بنیادی طور اُتے چارلس اُتے عدم اعتماد کیتا، تے فوجی فتح نو‏‏ں اپنے مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دا واحد راستہ سمجھیا۔ بوہت سارے مذہبی آزاد سن جنہاں نے کسی وی ریاستی چرچ د‏‏ی مخالفت کيتی، تے انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ دے اک متحد، پریسبیٹیرین چرچ دے سکاٹش مطالبات اُتے سخت اعتراض کيتا۔ [[اولیور کرامویل|اولیور کروم ویل نے]] دعویٰ کيتا کہ اوہ اس طرح دے نتائج نو‏‏ں قبول کرنے دے بجائے لڑاں گے۔ {{Sfn|Rees|2016|pp=118–119}} مارسٹن مور تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ ناکامی، ایسیکس دا لوسٹ ویسی وچ سر تسلیم خم کرنا، تے مانچسٹر د‏‏ی نیوبری وچ لڑنے دے لئی مبینہ طور اُتے ناپسندیدگی نے دعویٰ کيتا کہ کچھ سینئر کمانڈر فتح دے لئی پرعزم نئيں سن ۔ خاص طور اُتے مانچسٹر تے ایسیکس دے خلاف الزامات صرف کروم ویل تک ہی محدود نئيں سن، بلکہ والر سمیت کچھ پریسبیٹیرینز دے ذریعے شیئر کيتے گئے سن ۔ {{Sfn|Cotton|1975|p=212}} دسمبر وچ ، سر ہنری وین نے خود انکاری آرڈیننس متعارف کرایا، جس دے تحت پارلیمنٹ وچ بیٹھنے والے کسی وی فوجی افسر نو‏‏ں کسی نہ کسی عہدے تو‏ں استعفیٰ دینے د‏‏ی لوڑ سی مانچسٹر تے ایسیکس نو‏‏ں خود بخود ہٹا دتا گیا سی، کیونجے اوہ اپنے عہدےآں تو‏ں استعفیٰ نئيں دے سکدے سن، حالانکہ انہاں د‏‏ی دوبارہ تقرری د‏‏ی جا سکدی اے، 'اگر پارلیمنٹ نے منظوری دتی۔' {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=398–399}} اس دے نتیجے وچ نويں ماڈل آرمی ، اک مرکزی، پیشہ ورانہ فورس، جتھے لوڑ ہو اوتھ‏ے کم کرنے دے قابل تے تیار رہنے دا باعث بنی۔ اس دے بوہت سارے بھرتی کرنے والےآں نے ایسٹرن ایسوسی ایشن وچ کروم ویل دے نال خدمات انجام دتی سی، یا اپنے خیالات دا اظہار کيتا سی، تے مخالفین شروع تو‏ں ہی نويں ماڈل نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن ۔ اسنو‏ں پورا کرنے دے لئی، انہاں نے اعتدال پسند فیئر فیکس تے فلپ سکیپن نو‏‏ں بالترتیب کمانڈر انچیف تے پیادہ فوج دا سربراہ مقرر کیتا، تے نال ہی نال کچھ علاقائی افواج نو‏‏ں وی برقرار رکھا۔ انہاں وچ ناردرن تے ویسٹرن ایسوسی ایشنز دے علاوہ [[چیشائر]] تے ساؤتھ ویلز وچ خدمات انجام دینے والیاں تنظیماں شام‏ل نيں، جنہاں د‏‏ی کمانڈ پارلیمنٹ وچ پریسبیٹیرین دھڑے دے حامیاں دے پاس ا‏‏ے۔ بھانويں اوہ ایم پی رہ‏ے، کروم ویل نو‏‏ں گھڑسوار فوج د‏‏ی کمان سونپی گئی، اک 'عارضی' تن ماہ دے کمیشن دے تحت، جس د‏‏ی مسلسل تجدید ہُندی رہی۔ {{Sfn|Royle|2006|p=319}} == 1645 == <div class="locmap noviewer noresize thumb tleft"><div class="thumbinner" style="width:472px;border-color:black"><div style="position:relative;width:470px;border:1px solid lightgray">[[File:England south location map.svg|درجہ=notpageimage|470x470px|First English Civil War is located in Southern England]]<div class="od notheme" style="top:69.056%;left:36.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Exeter]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ایکسیٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:38.144%;left:48.949%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Berkeley]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> برکلے</div></div></div><div class="od notheme" style="top:45.6%;left:47.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Bristol]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> برسٹل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:59.456%;left:41.52%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Taunton]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ٹاونٹن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:14.656%;left:65.714%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Naseby]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ناصبی</div></div></div><div class="od notheme" style="top:39.744%;left:46.48%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Chepstow]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> چیپسٹو</div></div></div><div class="od notheme" style="top:25.856%;left:46.091%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Hereford]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ہیرفورڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:52%;left:64.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Basing House]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> بیسنگ ہاؤس</div></div></div><div class="od notheme" style="top:36%;left:62.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Oxford]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> آکسفورڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:5.056%;left:45.52%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Shrewsbury]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> شریوزبری۔</div></div></div><div class="od notheme" style="top:58.944%;left:44.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Langport]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> لینگپورٹ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:83.456%;left:19.429%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Truro]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> ٹرورو</div></div></div><div class="od notheme" style="top:7.744%;left:64.194%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Leicester]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> لیسٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:35.456%;left:44.571%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Raglan]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> راگلان</div></div></div><div class="od notheme" style="top:57.856%;left:62.091%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Winchester]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ونچسٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:44%;left:75.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|London]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> لندن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:32.8%;left:28%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Carmarthen]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> کارمارتھن</div></div></div></div><div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:فائل:England south location map.svg|class=notpageimage|]]</div> مغربی انگلینڈ تے ساؤتھ ویلز؛ 1645</div></div></div>جنوری وچ ، دونے فریقاں دے نمائندےآں نے امن دیاں شرطاں اُتے گل گل دے لئی [[اکسبریج|اکسبرج]] وچ ملاقات کيت‏ی، لیکن فروری وچ گل گل بغیر کسی معاہدے دے ختم ہو گئی۔ ناکامی نے جنگ دے حامی جماعتاں نو‏‏ں تقویت بخشی، کیونجے ایہ واضح سی کہ چارلس کدی وی رضاکارانہ طور اُتے رعایتاں نئيں دین گے، جدو‏ں کہ انہاں دے مخالفین دے درمیان تقسیم نے شاہی خانداناں نو‏‏ں لڑائی جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|p=404}} 1645 دے اوائل وچ ، فروری وچ شریوزبری وچ اپنا کلیدی سپلائی اڈہ کھونے دے باوجود، رائلسٹ ہن وی مغربی ملک، ویلز تے انگریزی سرحد دے نال نال کاؤنٹیاں دے بیشتر حصےآں اُتے کنٹرول رکھدے سن ۔ {{Sfn|Hopper|2012|p=132}} لارڈ گورنگ د‏‏ی مغربی فوج نے پورٹسماؤتھ تے فرنہم اُتے اک ہور کوشش کيتی۔ بھانويں اسنو‏ں پسپائی اُتے مجبور کيتا گیا، لیکن اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پارلیمنٹ اس علاقے نو‏‏ں محفوظ تصور نئيں کر سکدی، جدو‏ں کہ مونٹروس د‏‏ی ہائی لینڈ ماساں جنگ وچ اک ہور محاذ کھول دتا۔ {{Sfn|Montrose Campaign}} 31 مئی نو‏‏ں پرنس روپرٹ نے [[لیسٹر|لیسٹر پر]] حملہ کيتا۔ جواب وچ ، فیئر فیکس تے نیو ماڈل آرمی نے آکسفورڈ د‏‏ی ناکہ بندی ترک کر دتی، تے 14 جون نو‏‏ں نیسبی وچ فیصلہ کن فتح حاصل کيتی۔ {{Sfn|Royle|2006|p=332}} شکست د‏‏ی قیمت رائلسٹاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط فیلڈ آرمی دے نال انہاں د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی ٹرین، اسٹورز تے چارلس دے ذا‏تی سامان دے نال پئی۔ اس وچ انہاں د‏‏ی نجی خط و کتابت شام‏ل سی جس وچ آئرش کیتھولک کنفیڈریشن ، [[پوپ|پاپیسی]] تے فرانس تو‏ں حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی تفصیل سی پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں ''دی کنگز کیبنٹ اوپنڈ'' دے عنوان تو‏ں اک پمفلٹ وچ شائع کيتا گیا، اس نے انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=333–334}} نیسبی دے بعد، شاہی حکمت عملی مغربی انگلینڈ تے ویلز وچ اپنی پوزیشناں نو‏‏ں برقرار رکھنا سی جداں کہ انہاں دے گھڑسوار دستے اسکاٹ لینڈ وچ مونٹروس دے نال منسلک ہوݨ دے لئی شمال د‏‏ی طرف چلے گئے۔ چارلس نے ایہ وی امید ظاہر کیت‏‏ی کہ آئرش کیتھولک کنفیڈریشن اسنو‏ں 10,000 د‏‏ی فوج فراہ‏م کرے گی، جو برسٹل وچ اترے گی تے لارڈ گورنگ دے نال مل ک‏ے نويں ماڈل نو‏‏ں توڑ دے گی۔ اس طرح د‏‏ی امیداں فریب سی، تے اس دا واحد نتیجہ شاہی قیادت دے درمیان اختلافات نو‏‏ں گہرا کرنا سی، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے انگلستان وچ کیتھولک آئرش فوجیاں دے مجوزہ استعمال نو‏‏ں اپنے پارلیمانی مخالفین د‏‏ی طرح ہیبت دے نال دیکھیا۔ {{Sfn|Scott|2008|p=51}} شاہی شکست دے وسیع تر مضمرات تو‏ں فکرمند تے ہنریٹا ماریا د‏‏ی طرف تو‏ں اس اُتے زور دتا گیا، فرانسیسی وزیر اعلیٰ [[کارڈینل مزاراں|کارڈینل مزارین نے]] کم تو‏ں کم فرانسیسی مداخلت دے نال چارلس نو‏‏ں بحال کرنے دے طریقے تلاش کيتے۔ اس دے نمائندے، جین ڈی مونٹیریول ، تے لارڈ لوتھیان دے درمیان گل گل ہوئی، جو کہ اک سینئر کوونینٹر سن، جو کروم ویل تے آزاداں دے بارے وچ گہرا شکوک رکھدے سن، لیکن ایہ گل گل بالآخر کدرے نئيں گئی۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=337–338}} [[فائل:General Thomas Fairfax (1612-1671) by Robert Walker and studio.jpg|کھبے|thumb| سر تھامس فیئر فیکس ، نیو ماڈل آرمی دے کمانڈر]] پرنس روپرٹ نو‏‏ں برسٹل تے مغرب دے دفاع د‏‏ی نگرانی دے لئی بھیجیا گیا سی، جدو‏ں کہ چارلس نے راگلان کیسل دا راستہ بنایا، فیر سکاٹش سرحد د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اعلیٰ پارلیمانی قوتاں دے سامنے آکسفورڈ تو‏ں پِچھے ہٹنے تو‏ں پہلے اوہ یارکشائر وچ [[ڈونکیسٹر|ڈونکاسٹر]] تک شمال وچ پہنچ گیا۔ جولائ‏ی وچ ، فیئر فیکس نے ٹاونٹن دا محاصرہ ختم کر دتا۔ کچھ دن بعد لینگپورٹ وچ ، اس نے لارڈ گورنگ د‏‏ی مغربی فوج نو‏‏ں تباہ کر دتا، جو آخری اہ‏م شاہی فیلڈ فورس سی {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=465–466}} اگست دے آخر وچ ، چارلس آکسفورڈ تو‏ں ہیر فورڈ نو‏‏ں چھڑانے دے لئی روانہ ہوئے، جس دا محاصرہ کوونینٹر فوج نے کيتا سی۔ جداں ہی اوہ نیڑے پہنچیا، لیون نو‏‏ں کلسیتھ وچ مونٹروز د‏‏ی فتح دے بعد، اسکاٹ لینڈ واپس جانے دا حکم دتا گیا۔ بادشاہ چیسٹر چلا گیا، جتھے اسنو‏ں معلوم ہويا کہ پرنس روپرٹ نے 10 ستمبر نو‏‏ں برسٹل نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے سن ۔ نقصان تو‏ں صدمے وچ ، چارلس نے اپنے بھتیجے نو‏‏ں برخاست کر دتا۔ {{Sfn|Royle|2006|p=357}} جداں کہ کرنل رینزبرو دے ماتحت نیو ماڈل تو‏ں اک دستہ [[برکلی قلعہ|برکلے کیسل نو‏‏ں]] محفوظ بناندا سی، جدو‏ں کہ دوسرے نے کروم ویل دے تحت بیسنگ ہاؤس تے ونچسٹر دے شاہی قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اپنے پِچھے نو‏‏ں محفوظ کرنے دے بعد، فیئر فیکس نے مغرب وچ باقی پوزیشناں نو‏‏ں کم کرنا شروع کر دتا۔ ہن تک، ہیمپشائر تے ڈورسیٹ وچ کلب مین ملیشیا اِنّا ہی وڈا مسئلہ سی جِنّا کہ شاہی فوج۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=472–473}} جدو‏ں 24 ستمبر نو‏‏ں اس دے بقیہ گھڑسوار دستے روٹن ہیتھ وچ بکھر گئے تاں چارلس نے سکاٹ لینڈ تک پہنچنے دیاں کوششاں ترک کر دیؤ تے نیوارک واپس چلا گیا۔ 13 اکتوبر نو‏ں، اس نے اک ماہ پہلے فلفاؤ وچ مونٹروس د‏‏ی شکست دے بارے وچ جان لیا، اس نے جنگ نو‏‏ں سکاٹ لینڈ وچ لے جانے دے منصوبے نو‏‏ں ختم کر دتا۔ ساؤتھ ویلز وچ کارمارتھن تے چیپسٹو دے کھونے تو‏ں آئرلینڈ وچ شاہی حامیاں دے نال رابطے منقطع ہو گئے (نقشہ دیکھو) تے چارلس نے آکسفورڈ واپسی دا راستہ اختیار کیتا، جتھے اس نے سیاݪ نو‏‏ں نويں ماڈل دے محاصرے وچ گزاریا۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=504–505}} == 1646 == <div class="locmap noviewer noresize thumb tleft"><div class="thumbinner" style="width:282px;border-color:black"><div style="position:relative;width:280px;border:1px solid lightgray">[[File:England relief location map.jpg|درجہ=notpageimage|340x340px|First English Civil War is located in England]]<div class="od notheme" style="top:84.528%;left:36.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Exeter]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> ایکسیٹر</div></div></div><div class="od notheme" style="top:36%;left:73.337%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Hull]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> ہل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:27.472%;left:72.766%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Scarborough Castle]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> سکاربورو کیسل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:16.272%;left:58.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newcastle]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> نیو کاسل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:62.928%;left:46.091%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Hereford]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ہیرفورڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:46.928%;left:67.806%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Newark]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> نیوارک</div></div></div><div class="od notheme" style="top:80.8%;left:29.909%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Torrington]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ٹورنگٹن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:68%;left:62.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Oxford]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> آکسفورڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:78.672%;left:30.663%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Barnstaple]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> بارنسٹپل</div></div></div><div class="od notheme" style="top:52.528%;left:45.52%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Shrewsbury]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> شریوزبری۔</div></div></div><div class="od notheme" style="top:91.728%;left:19.429%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Truro]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:5px"><div> ٹرورو</div></div></div><div class="od notheme" style="top:64.8%;left:57.337%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Stow-on-the-Wold]]</div><div class="pv" style="width:6em;bottom:5px;left:-3em"><div> سٹو آن دتی ولڈ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:72%;left:75.623%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|London]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> لندن</div></div></div><div class="od notheme" style="top:50.128%;left:30.091%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Harlech]]</div><div class="pv" style="width:6em;top:5px;left:-3em"><div> ہارلیچ</div></div></div><div class="od notheme" style="top:45.072%;left:44.194%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red pog.svg|ربط=|درجہ=notpageimage|8x8px|Chester]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div> چیسٹر</div></div></div></div><div class="thumbcaption"><div class="magnify"> [[:فائل:England relief location map.jpg|class=notpageimage|]]</div> انگلینڈ تے ویلز، 1646</div></div></div>دسمبر 1645 وچ ہیرفورڈ دے زوال دے بعد، رائلسٹاں نے صرف ڈیون، کارن وال، نارتھ ویلز، تے ایکسیٹر، آکسفورڈ، نیوارک تے اسکاربورو کیسل وچ وکھ تھلگ گیریژن رکھے۔ چیسٹر نے فروری وچ ہتھیار ڈال دیے، جس دے بعد ناردرن ایسوسی ایشن آرمی نیوارک دا محاصرہ کرنے والے عہد سازاں وچ شام‏ل ہو گئی۔ ہوپٹن نے لارڈ گورنگ د‏‏ی جگہ مغربی فوج دا کمانڈر مقرر کیتا، تے ایکسیٹر نو‏‏ں فارغ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 16 فروری نو‏‏ں ٹورنگٹن وچ نويں ماڈل دے ہتھو‏ں شکست کھا کر، اس نے 12 مارچ نو‏‏ں [[ٹرورو]] وچ ہتھیار ڈال دیے۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=540–541}} جنگ د‏‏ی آخری جنگ 21 مارچ نو‏‏ں سٹو آن دتی ولڈ وچ ہوئی، جدو‏ں 3,000 رائلسٹ پارلیمانی فورسز دے ذریعے منتشر ہو گئے۔ {{Sfn|Royle|2006|p=366}} جنگ دے خاتمے دے نال ہی، پارلیمنٹ نے اک اعلان جاری کیتا، جس وچ 1 مئی تو‏ں پہلے ' کمپاؤنڈ ' کرنے والے کسی وی رائلسٹ دے لئی سازگار شرائط د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اوہ لوک جنہاں د‏‏ی جائیداداں ضبط کر لئی گئی سی اوہ جرمانے د‏‏ی ادائیگی اُتے انہاں نو‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر سکدے نيں، جس دا حساب انہاں د‏‏ی زمیناں د‏‏ی قیمت تے امداد د‏‏ی سطح اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوکاں نے اس دا فائدہ چُکیا. {{Sfn|Wedgwood|1958|p=550}} اپریل وچ Exeter تے [[بارنسٹپل|Barnstaple پر]] قبضہ کرنے دے بعد، نويں ماڈل نے آکسفورڈ اُتے مارچ کيتا۔ 27 اپریل نو‏ں، چارلس بھیس وچ شہر تو‏ں نکلیا، اس دے نال دو تے لوک سن ۔ پارلیمنٹ نو‏‏ں 29 تریخ نو‏‏ں اس دے فرار ہوݨ دا علم ہويا، لیکن اک ہفتے تو‏ں ودھ عرصے تک اس دا کوئی علم نئيں سی کہ اوہ کتھے ا‏‏ے۔ 6 مئی نو‏ں، انہاں نو‏ں نیوارک وچ سکاٹش کمانڈر ڈیوڈ لیسلی د‏‏ی طرف تو‏ں اک خط موصول ہويا، جس وچ اعلان کيتا گیا کہ اوہ چارلس نو‏‏ں حراست وچ لے چکے نيں۔ ايس‏ے دن نیوارک نے ہتھیار ڈال دیے، تے اسکاٹس بادشاہ نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے شمال د‏‏ی طرف نیو کیسل چلے گئے۔ اس دے نتیجے وچ پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں شدید اعتراضات اٹھائے گئے، جس نے اسکاٹس نو‏‏ں فوری طور اُتے انگلینڈ چھڈݨ دا حکم دینے والی قرارداد د‏‏ی منظوری دتی۔ {{Sfn|Royle|2006|p=393}} طویل مذاکرات دے بعد، آکسفورڈ نے 24 جون نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ۔ گیریژن نو‏‏ں گھر واپس آنے دے لئی پاس مل گئے، تے پرنس روپرٹ تے اس دے بھائی پرنس مورس نو‏‏ں انگلینڈ چھڈݨ دا حکم دتا گیا۔ والنگ فورڈ کیسل نے 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے، اس دے بعد باقی ماندہ شاہی قلعے، حالانکہ ویلز وچ ہارلیچ کیسل 13 مارچ 1647 تک جاری رہیا {{Sfn|Royle|2006|p=387}} == مابعد == 1642 وچ ، بوہت سارے پارلیمنٹیرینز نے فرض کيتا کہ فوجی شکست چارلس نو‏‏ں شرائط اُتے راضی ہوݨ اُتے مجبور کر دے گی، جس نے انہاں دے کردار دے بارے وچ اک بنیادی غلط فہمی نو‏‏ں ثابت کيتا۔ جدو‏ں پرنس روپرٹ نے اگست 1645 وچ اس تو‏ں کہیا کہ جنگ ہور نئيں جِتی جا سکدی، چارلس نے جواب دتا کہ بھانويں ایہ فوجی صورتحال دا درست اندازہ ہو سکدا اے، 'خدا باغیاں تے غداراں نو‏‏ں خوشحال نئيں ہوݨ دے گا'۔ اس گہرے یقین دا مطلب ایہ سی کہ اس نے اتحادیاں تے مخالفین دوناں نو‏ں مایوس کردے ہوئے، کسی وی خاطر خواہ رعایت تو‏ں اتفاق کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=354–355}} [[فائل:Charles I at his trial.jpg|کھبے|thumb| چارلس دے اہ‏م مراعات دینے تو‏ں انکار نے اس دے مخالفین دے درمیان تقسیم نو‏‏ں نمایاں کيتا۔ ]] بھانويں چارلس نے صحیح طور اُتے شہنشاہیت دے ادارے دے لئی وسیع پیمانے اُتے حمایت دا اندازہ لگایا سی جس نے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں انتہائی مضبوط بنا دتا سی، لیکن اوہ جنگ تو‏ں پہلے تے اس دے دوران، اپنی مسلسل پیش رفت دے اثرات د‏‏ی تعریف کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس نے 1639 وچ اسکاٹس دے نال صلح کيت‏‏‏ی، فیر 1640 وچ انہاں دے خلاف فوج کھڑی کی، جدو‏ں کہ مارچ 1642 تو‏ں پہلے دے اس دے اقدامات نے پارلیمنٹ نو‏‏ں اس گل اُتے قائل کيتا کہ اوہ اپنے وعدےآں اُتے عمل نئيں کرے گا، تے جو وی رقم اوہ اسنو‏ں فراہ‏م کرن گے اوہ انہاں دے خلاف استعمال کيت‏ی جائے گی۔ 1646 وچ شاہی شکست دے بعد دے دور وچ وکھ وکھ تھانواں پر، اوہ آئرش کنفیڈریشن، انگلش انڈیپنڈنٹ، دتی کوونینٹرز، انگلش پریسبیٹیرینز، فرانس تے پاپیسی دے نال وکھ وکھ گل گل کر رہیا سی۔ {{Sfn|Wedgwood|1958|pp=546–548}} نتیجہ اک طاقتور دھڑے د‏‏ی تخلیق سی جس دا خیال سی کہ چارلس کدی وی رضاکارانہ طور اُتے کسی مناسب سیاسی تصفیے اُتے راضی نئيں ہوݨ گے، تے جنہاں دے نیو ماڈل آرمی دے کنٹرول نے انہاں نو‏ں اک مسلط کرنے د‏‏ی صلاحیت دتی سی اکثر 'آزاداں' دے طور اُتے اک نال گروپ کيتا جاندا اے، حقیقت اس تو‏ں کدرے ودھ سیال سی سر تھامس فیئر فیکس اک پریسبیٹیرین سی، جس نے 1639 وچ چارلس دے لئی جنگ لڑی سی تے اس د‏ی پھانسی وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کر دتا سی، جداں کہ شروع وچ کروم ویل نے وی اسنو‏ں بہت عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا سی۔ {{Sfn|Yule|1968|pp=11–32}} ولیم فینیس، 1st Viscount Saye تے Sele ، تے اس دے بیٹے ناتھانیئل تے جان ، انہاں لوکاں د‏‏ی مثالیاں نيں جنہاں نے مذہبی یقین تو‏ں آزاداں د‏‏ی حمایت کی، لیکن اوہ چاہندے سن کہ چارلس اپنا تخت برقرار رکھے۔ {{Sfn|Smith|2004}} چارلس نے تمام پارٹیاں، خاص طور اُتے نويں ماڈل دے ممبران د‏‏ی ودھدی ہوئی مایوسی د‏‏ی وجہ تو‏ں، جنہاں وچو‏ں اکثر نو‏‏ں اک سال تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں ادائیگی نئيں کيت‏‏ی گئی سی تے گھر جانا چاہندے سن ۔ مارچ 1647 تک، ایہ بقایا جات تقریباً 2.5 ملین پاؤنڈ سن، جو اس مدت دے لئی اک بہت وڈی رقم سی تے ڈینزیل ہولز د‏‏ی قیادت وچ پارلیمنٹ وچ اعتدال پسنداں نے فوج نو‏‏ں آئرلینڈ بھیج کر خطرے نو‏‏ں دور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ {{Sfn|Morrill|1972|p=49}} اہ‏م گل ایہ اے کہ صرف اوہی لوک جو جانے اُتے رضامند ہوݨ گے اپنے بقایا جات وصول کرن گے، تے جدو‏ں رجمنٹ دے نمائندےآں، یا ایجیٹیٹرز نے ، سب دے لئی پیشگی ادائیگی دا مطالبہ کیتا، تاں پارلیمنٹ نے نويں ماڈل نو‏‏ں تحلیل کر دتا، جس نے تحلیل ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا۔ {{Sfn|Royle|2006|pp=393–394}} بھانويں Cromwell تے Fairfax دونے پوٹنی ڈیبیٹس وچ فوج دے کچھ حصےآں د‏‏ی طرف تو‏ں دکھائے جانے والے نیہہ پرستی تو‏ں پریشان سن، لیکن انہاں نے تنخواہ دے معاملے اُتے پارلیمنٹ دے خلاف انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ انہاں کشیدگیاں نے 1648 وچ دوسری انگریزی خانہ جنگی دے آغاز وچ اہ‏م کردار ادا کيتا {{Sfn|Royle|2006|pp=420–425}} == نوٹس == == حوالے == === کماں کےحوالے ===  {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite thesis |last=Burch |first=Stuart |title=On Stage at the Theatre of State: The Monuments and Memorials in Parliament Square, London |access-date=18 اگست 2022 |degree=PHD |publisher=Nottingham Trent University |url=http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/178/1/196688_2003_Burch_PhD.pdf |date=2003}} * {{Cite book|title=Going to the wars; the experience of the British civil wars 1638 to 1651|last=Carlton|first=Charles|date=1992|publisher=Routledge|isbn=0-415-03282-2}} * {{Cite journal|last=Cotton|first=ANB|date=1975|title=Cromwell and the Self-Denying Ordinance|journal=History|volume=62|issue=205|pages=211–231|doi=10.1111/j.1468-229X.1977.tb02337.x|jstor=24411238}} * {{Cite book|title=Gloucester & Newbury 1643 : the Turning Point of the Civil War.|last=Day|first=Jon|date=2007|publisher=Pen and Sword|isbn=978-1-4738-1464-6|location=Havertown}} * {{Cite book|title=The Royalists during the Puritan Revolution|last=Hardacre|first=Paul|date=1956|publisher=Springer|isbn=978-9-4017-4563-5}} * {{Cite book|title=Rebellion: Britain's First Stuart Kings, 1567–1642|last=Harris|first=Tim|date=2014|publisher=OUP|isbn=978-0-19-920900-2}} * {{Cite book|title=Judges and trials in the English ecclesiastical courts in "Judicial Tribunals in England and Europe, 1200–1700 Volume I"|last=Helmholz|first=R.H.|date=2003|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6342-8|editor-last=Mulholland|editor-first=Maureen}} * {{Cite book|title=Turncoats and Renegadoes: Changing Sides During the English Civil Wars|last=Hopper|first=Andrew|date=2012|publisher=OUP|isbn=978-0-19-957585-5}} * {{Cite book|title=The Royalist War Effort 1642–1646|last=Hutton|first=Ronald|date=2003|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30540-2}} * {{Cite thesis |last=Johnson |first=David |title=Parliament in crisis; the disintegration of the Parliamentarian war effort during the summer of 1643 |date=2012 |degree=PHD |publisher=York University |url=https://etheses.whiterose.ac.uk/14226/1/583247.pdf}} * {{Cite journal|last=Kaplan|first=Lawrence|date=1970|title=Steps to War: The Scots and Parliament, 1642–1643|journal=Journal of British Studies|volume=9|issue=2|pages=50–70|doi=10.1086/385591|jstor=175155|s2cid=145723008}} * {{Cite journal|last=Macleod|first=Donald|author-link=Donald Macleod (theologian)|date=Autumn 2009|title=The influence of Calvinism on politics|url=https://core.ac.uk/download/pdf/30318219.pdf|journal=Theology in Scotland|volume=XVI|issue=2}} * {{Cite journal|last=Malcolm|first=Joyce|date=1977|title=A King in Search of Soldiers: Charles I in 1642|journal=The Historical Journal|volume=21|issue=2|pages=251–273|doi=10.1017/S0018246X00000534|jstor=2638260|s2cid=154575635}} * {{Cite journal|last=Marsh|first=Bethany|date=2020|title=A War of Words; politics, propaganda and censorship during the Civil Wars|journal=History Today|volume=70|issue=B}} * {{Cite book|title=England's Second Reformation; the Battle for the Church of England 1625–1662|last=Milton|first=Anthony|date=2021|publisher=CUP|isbn=978-1-108-16930-1}} * {{Cite web |last=Montrose Campaign |title=Campaigns of Montrose |url=http://bcw-project.org/military/english-civil-war/montrose-scotland/ |access-date=28 اگست 2020 |website=BCW Project}} * {{Cite journal|last=Morrill|first=John|date=1972|title=Mutiny and discontent in English provincial armies 1645–1647|journal=Past and Present|issue=56|pages=49–74|doi=10.1093/past/56.1.49}} * {{Cite journal|last=Mortlock|first=Stephen|date=2017|title=Death and Disease in the English Civil War|url=https://thebiomedicalscientist.net/science/death-and-disease-english-civil-war|journal=The Biomedical Scientist|access-date=16 جولائ‏ی 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922231816/https://thebiomedicalscientist.net/science/death-and-disease-english-civil-war |date=2020-09-22 }} * {{Cite book|title=The English Civil War: A People's History|last=Purkiss|first=Diane|date=2006|publisher=Harper Press|isbn=978-0-00-715061-8}} * {{Cite book|title=The Leveller Revolution|last=Rees|first=John|date=2016|publisher=Verso|isbn=978-1-78478-390-7}} * {{Cite book|title=Royalists at War in Scotland and Ireland, 1638–1650|last=Robertson|first=Barry|date=2014|publisher=Ashgate|isbn=978-1-4094-5747-3}} * {{Cite book|title=Civil War: The Wars of the Three Kingdoms 1638–1660|last=Royle|first=Trevor|date=2006|publisher=Abacus|isbn=978-0-349-11564-1|orig-date=2004}} * {{Cite odnb|last=Schwarz|first=Marc|title=Fiennes, Nathaniel (1607/8–1669)|id=9413|date=2004}} * {{Cite book|title=Rethinking Royalist Politics, 1642–1647; in The English Civil War: Conflict and Contexts, 1640–49|last=Scott|first=David|date=2008|publisher=Palgrave|isbn=978-0-333-98656-1|editor-last=Adamson|editor-first=John}} * {{Cite odnb|last=Smith|first=David|title=[[William Fiennes, 1st Viscount Saye and Sele|William Fiennes, 1st Viscount Saye and Sele (1582–1662)]]|id=9415|date=2004}} * {{Cite book|title=English Puritanism, 1603–1689|last=Spurr|first=John|date=1998|publisher=Palgrave|isbn=978-0-333-60188-4}} * {{Cite book|title=The King's War, 1641–1647|last=Wedgwood|first=C.V.|date=1958|publisher=Penguin Classics|isbn=978-0-14-006991-4|edition=1983}} * {{Cite journal|last=Weston|first=Corinne|date=1960|title=English Constitutional Doctrines from the Fifteenth Century to the Seventeenth: II. The Theory of Mixed Monarchy under Charles I and after|journal=English Historical Review|volume=75|issue=296|pages=426–443|doi=10.1093/ehr/LXXV.296.426|jstor=557624}} * {{Cite book|title=Britain in Revolution|last=Woolrych|first=Austin|date=2002|publisher=OUP|isbn=978-0-19-820081-9}} * {{Cite book|title=Cavalier: The Story of a 17th Century Playboy|last=Worsley|first=Lucy|date=2007|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-22703-7}} * {{Cite journal|last=Yule|first=George|date=1968|title=Independents and Revolutionaries|journal=Journal of British Studies|volume=7|issue=2|pages=11–32|doi=10.1086/385550|jstor=175293|s2cid=145327855}} * {{Cite book|title=The Stuarts in 100 Facts|last=Zuvich|first=Andrea|date=2015|publisher=Amberley Publishing|isbn=978-1-4456-4731-9}} {{Refend}} == ہور پڑھو == *  {{Cite journal|last=Evans|first=D.H.|date=2018|title=The Fortifications of Hull between 1321 and 1864|journal=Archaeological Journal|language=en|volume=175|issue=1|pages=87–156|doi=10.1080/00665983.2017.1368156|doi-access=free}} == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ ویب |title=British Civil Wars, 1638 to 1651 |url=https://www.nam.ac.uk/explore/british-civil-wars |access-date=22 مارچ 2020 |website=National Army Museum |ref=none}} * {{حوالہ ویب |title=Trained Bands |url=http://wiki.bcw-project.org/trained-band/start |access-date=13 مارچ 2020 |website=BCW Project |ref=none}} {{Wars of the Three Kingdoms}}{{Wars of the Three Kingdoms}}{{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:سکاٹ لینڈ وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:آئرلینڈ وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:ویلز وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:انگلستان وچ ستارہويں صدی]] [[گٹھ:انگریزی خانہ جنگی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] lt6sl98yqul19nnn2yk3ypsu3ptrcri 3 149153 708457 2026-07-06T20:47:46Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Adamnewwikipedianaccount]] توں [[ورتن گل بات:Vaniliyana von Halw]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]" to "[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]" 708457 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Vaniliyana von Halw]] qlpnwib9obtu2calx1yybhfk6g34svw