آزاد کشمیر

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>آزاد کشمیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177</id>
    <revision>
      <id>708486</id>
      <parentid>690668</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13390" sha1="70q4gqz4rcmiw92lgntcsaiskwyg0hp" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:orange&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;آزاد کشمیر&lt;font&gt;'''
|
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Flag of Azad Kashmir.svg|120px|center]]
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Azad Kashmir in Pakistan (disputed hatched) (claims hatched).svg|100px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;'''جھنڈا'''&lt;center&gt;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;'''لوگو'''&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
|[[راجگڑھ]] : || [[مظفرآباد]]
|-
|[[رقبا]] : || 13297 [[مربع کلومیٹر]]
|-
|[[لوک گݨتی]] : || 4045366

|-
|}

'''آزاد کشمیر''' [[پاکستان]] دا اک زیر انتظام، نیم خود مختار علاقا اے ۔ ایہ ریاست [[جموں‏ تے کشمیر]] دا اک حِصا اے ۔ ایہدا باقاعدہ ناں ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر اے ۔ ایہدا علاقا 13،300 [[مربع کلومیٹر]] (5،135 مربع میل) اُتے پھیلیا ہویا ا‏‏ے ۔ آزاد کشمیر دا راجگڑھ [[مظفرآباد]] اے تے ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر د‏‏ی آبادی اندازن 40 لکھ ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے [[پنجابی]]، [[گوجری]] تے [[کشمیری زبان|کشمیری زباناں]] بولی جاندیاں نيں ۔ آزاد کشمیر د‏‏ی شرح تعلیم 65 فیصد ا‏‏ے ۔

کشمیر اپنی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے تے سیر و تفریح دے لئی لوک وڈی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کردے نيں۔ انہاں خوبصورت مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں مغل شہنشاہ [[ظہیر الدین بابر]] نے کہیا سی کہ کشمیر زمین اُتے جنت ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر وچ 10 ضلعے، 32 تحصیلاں تے 182 یونین کونسلیاں نيں۔ آزاد کشمیر دے میرپور ڈویژن وچ [[ضلع باغ]]، [[ضلع بھمبر]]، [[ضلع پونچھ]]، [[ضلع پلندری]]، [[ضلع کوٹلی]]، [[ضلع مظفر آباد]]، [[ضلع میرپور]]، [[ضلع نیلم]]، [[ضلع حویلی]] تے [[ضلع ہٹیاں]] شام‏ل نيں۔

== جغرافیا ==
آزاد جموں‏ کشمیر دا شمالی حصہ [[ہمالیا]] دے نچلے علاقے اُتے محیط اے ۔ بشمول جام گڑھ چوٹی (4،734 میٹر یا 15،531 فٹ)، وادی نیلم وچ سروالی چوٹی (6326 میٹر) ریاست د‏‏ی بلند ترین چوٹی ا‏‏ے ۔ اس علاقے وچ سیال تے گرمیاں وچ بارش ہُندی ا‏‏ے ۔ [[مظفر آباد]] تے پٹن [[پاکستان]] دے گِلے علاقےآں وچ شام‏ل نيں۔ بوہت‏ے علاقے وچ ، اوسط بارش 1400 ملی میٹر تو‏ں تجاوز کر گئی اے، سب تو‏ں ودھ اوسط بارش مظفر آباد دے نیڑے ہُندی اے (تقریبا 1800 ملی میٹر)۔ گرمیاں دے موسم وچ ، [[دریائے جہلم]] تے لیپا وچ مون سون دا سیلاب انتہائی بارشاں تے برف پگھلن د‏‏ی وجہ تو‏ں عام ا‏‏ے۔

{| class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin:1em&quot; padding=&quot;0.5em&quot;
|+ ''آزاد کشمیر د‏‏ی ریاستی علامات''
|-
| '''ریاستی جانور'''
| || [[فائل:Largest Red Deer.jpg|90px]]
|-
| '''ریاستی پرندا'''
| || [[فائل:Lophophorus impejanus (Himalayan Monal) 3.JPG|90px]]
|-
| '''ریاستی درخت'''
| || [[فائل:Platanus orientalis tree.JPG|90px]]
|-
| '''ریاستی پھُل'''
| || [[فائل:Rhododendron pontica-1.jpg|90px]]
|-
| '''ریاستی کھیل'''
| || [[فائل:Fairy meadows polo match.jpg|90px]]
|}

== ترقی ==
[[ایشیائی ترقیا‏تی بینک]] د‏‏ی پراجیکٹ رپورٹ دے مطابق بینک نے آزاد کشمیر دے لئی صحت، تعلیم، غذائیت تے سماجی ترقی دے شعبےآں وچ ترقیا‏تی اہداف مقرر کيتے نيں۔ پورے منصوبے اُتے 76 ملین امریک‏‏ی ڈالر لاگت دا تخمینس لایا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-document/69690/rrp-pak-38135.pdf |title=Report and Recommendation of the President to the Board of Directors on a Proposed Loan to the Islamic Republic of Pakistan for the Multisector Rehabilitation and Improvement Project for Azad Jammu and Kashmir |publisher=Asian Development Bank |date=نومبر 2004 |access-date=اپریل 6, 2020}}&lt;/ref&gt; [[جرمنی]]، 2006ء تو‏ں 2014ء دے درمیان، AJK ہیلتھ انفراسٹرکچر پروگرام دے لئی 38 ملین ڈالر دا عطیا وی دے چکيا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.un.org.pk/wp-content/uploads/2014/04/Pakistan-Donor-Profile-and-Mapping-by-UN.pdf |title=Pakistan Donor Profile and Mapping |publisher=United Nations in Pakistan |date=اگست 2014 |access-date=فروری 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215181230/http://www.un.org.pk/wp-content/uploads/2014/04/Pakistan-Donor-Profile-and-Mapping-by-UN.pdf |archive-date=دسمبر 15, 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[تصویر:UPDATED BAGH AJK, PAKISTAN ASIA.jpg|thumb|باغ]]

== انتظامی تقسیم ==
ریاست انتظامی طور اُتے تن [[پاکستان دے ڈویژن|ڈویژناں]] وچ تقسیم اے جو دس ضلعے وچ تقسیم ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=24&amp;Itemid=8|title= Administrative Setup.|publisher= ajk.gov.pk|access-date= مئی 17, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100409161504/http://www.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=24&amp;Itemid=8| archive-date= اپریل 9, 2010 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ڈویژن
! ضلعے
! [[رقبا]] (کلومیٹر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! [[آبادی]] (2017ء د‏‏ی مردم شماری)
! ہیڈکوارٹر
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''میرپور'''||[[ضلع میرپور]]||1,010
|456,200
|[[میرپور]]
|-
|[[ضلع کوٹلی]]||1,862
|774,194
|[[کوٹلی]]
|-
|[[ضلع بھمبر]]||1,516||420,624
|[[بهمبر]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''مظفر آباد'''||[[ضلع مظفر آباد]] ||1,642
|650,370||[[مظفر آباد]]
|-
|[[ضلع ہٹیاں]]||854
|230,529
|[[ہٹیاں بالا]]
|-
|[[ضلع نیلم]]||3,621||191,251
|[[اٹھمقام]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''پونچھ'''||[[ضلع پونچھ]]||855||500,571
|[[راولاکوٹ]]
|-
|[[ضلع حویلی]]||600||152,124
|[[فارورڈ کہوٹا]]
|-
|[[ضلع باغ|باغ]]||768||371,919
|[[باغ، آزاد کشمیر|باغ]]
|-
|[[ضلع پلندری]]||569||297,584
|[[پلندری]]
|- style=&quot;background:#e6e6e6&quot;
&lt;!-- | colspan=5 style=&quot;background: black&quot; |
|- style=&quot;border: 3px solid darkgray;&quot; --&gt;
|'''کل'''
|10 ضلعے
|13,297
|4,045,366
|[[مظفر آباد]]
|}
[[تصویر:Kotla bagh Azad Kashmir.jpg|thumbnail|کوٹلا، [[ضلع باغ]]]]
[[تصویر:Greeny view of dirkot park from neela but road.jpg|thumb|دھیرکوٹ پارک، [[ضلع باغ]]]]

== تعلیم ==
2004ء وچ آزاد کشمیر وچ شرح خواندگی 62 فیصد سی جو [[پاکستان]] دے کسی وی دوسرے علاقے تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر د‏‏ی موجودہ شرح خواندگی 2018ء وچ 76.60٪ ا‏‏ے۔ تے ایہ 2019ء وچ 76.80 فیصد رہیا۔ پ‏ر، پاکستان وچ اوسط 2.9 فیصد دے مقابلے وچ صرف 2.2 فیصد گریجویٹ سن ۔

=== یونیورسٹی ===
ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان (ایچ ای سی) تو‏ں تسلیم شدہ یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hec.gov.pk/OurInstitutes/Pages/Default.aspx |title=Our Institutions |publisher=[[ہائر ایجوکیشن کمیشن]] |access-date=نومبر 19, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200812/http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx |archive-date=اکتوبر 29, 2013}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:Right;&quot;
|-
! یونیورسٹی
! جگہ(s)
! قائم شدہ
! قسم
! Specialization
! ویب سائٹ
|-
|میرپور یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
|[[میرپور]]
|1980 &lt;small&gt;(2008)*&lt;/small&gt;
|عوامی
|انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی
|[http://www.must.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024150949/http://must.edu.pk/ |date=2020-10-24 }}
|-
|جامعہ آزاد جموں‏ و کشمیر
|[[مظفر آباد]]
|1980
|عوامی
|جنرل
|[http://www.ajku.edu.pk/]
|-
|جامعہ آزاد جموں‏ و کشمیر (نیلم کیمپس)
|[[ضلع نیلم]]
|2013
|عوامی
|جنرل
|[https://web.archive.org/web/20131213133609/http://ajku.edu.pk/campus.php?CampusID=2]
|-
|جامعہ آزاد جموں‏ و کشمیر (جہلم ویلی کیمپس)
|[[ضلع ہٹیاں]]
|2013
|عوامی
|جنرل
|[http://jvc.ajku.edu.pk/]
|-
|الخیر یونیورسٹی
|[[میرپور]]
|1994 &lt;small&gt;(2011*)&lt;/small&gt;
|نجی
|جنرل
|[http://www.alkhair.edu.pk/]
|-
|محی الدین اسلامک یونیورسٹی
|نیرین شریف
|2000
|نجی
|جنرل
|[http://www.miu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111165632/http://www.miu.edu.pk/ |date=2022-11-11 }}
|-
|[[یونیورسٹی آف پونچھ]] (راولاکوٹ کیمپس)
|[[راولاکوٹ]]
|1980 &lt;small&gt;(2012)*&lt;/small&gt;
|عوامی
|جنرل
|[http://www.upr.edu.pk/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805052923/https://www.upr.edu.pk/index.php |date=2021-08-05 }}
|-
|[[یونیورسٹی آف پونچھ]] (ایس ایم کیمپس، مونگ، [[ضلع پلندری]])
|[[ضلع پلندری]]
|2014
|عوامی
|جنرل
|[http://www.upr.edu.pk/?option=articles&amp;id=192] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805052925/https://www.upr.edu.pk/?option=articles&amp;id=192 |date=2021-08-05 }}
|-
|[[یونیورسٹی آف پونچھ]] (کہوٹا فارورڈ کیمپس، ضلع حویلی)
|[[ضلع حویلی]]
|2015
|عوامی
|جنرل
|[http://www.upr.edu.pk/?option=articles&amp;id=192] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805052925/https://www.upr.edu.pk/?option=articles&amp;id=192 |date=2021-08-05 }}
|-
|ویمن یونیورسٹی آف آزاد جموں‏ و کشمیر باغ
|[[باغ، آزاد کشمیر|باغ]]
|2013
|عوامی
|جنرل
|[http://www.wuajk.edu.pk/]
|-
|یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز تے انفارمیشن ٹیکنالوجی
|[[کوٹلی]]
|2014
|عوامی
|جنرل
|[https://web.archive.org/web/20141108144942/http://www.umsit.edu.pk/]
|-
|میرپور یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی (بھمبر کیمپس)
|[[بهمبر]]
|2013
|عوامی
|سائنس تے انسانیت
|[http://www.must.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024150949/http://must.edu.pk/ |date=2020-10-24 }}
|}


==== کیڈٹ کالج پلندری ====
* کیڈٹ کالج پلندری اسلام آباد تو‏ں 100 کلومیٹر (62 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

=== میڈیکل کالج ===
پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل (پی ایم ڈی سی) د‏‏ی طرف تو‏ں 2013 تک تسلیم شدہ انڈر گریجویٹ میڈیکل ادارےآں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pmdc.org.pk/AboutUs/RecognizedMedicalDentalColleges/tabid/109/Default.aspx |title=Recognized medical colleges in Pakistan |publisher=پاکستان میڈیکل کمیشن |access-date=نومبر 19, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819060118/http://www.pmdc.org.pk/AboutUs/RecognizedMedicalDentalColleges/tabid/109/Default.aspx |archive-date=اگست 19, 2010}}&lt;/ref&gt;
* [[پونچھ میڈیکل کالج]]، [[راولاکوٹ]]
* آزاد جموں‏ کشمیر میڈیکل کالج، [[مظفر آباد]]

==== نجی میڈیکل کالج ====
* محی الدین اسلامک میڈیکل کالج، [[میرپور]] 

[[فائل:Flag of Azad Kashmir.svg|thumb|100px|[[آزاد کشمیر دا جھنڈا]]]]

== مورتاں ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
File:Toli Pir landscape (6).jpg|ٹولی پیر
File:Bazaar Rawalakot.jpg|[[راولاکوٹ]] بازار
Azad kashmir.jpg|نیلم وادی
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== ہور دیکھو ==
* [[جموں تے کشمیر]]
* [[کشمیر]]
* [http://www.ajk.gov.pk آزاد کشمیر حکومت دی ویب سائیٹ]


== حوالے ==
{{حوالے}}


{{زمرہ کومنز|Azad Kashmir}}
{{Sister project links|Azad Kashmir}}

{{آزاد کشمیر دے ضلعے}}
{{پاکستان دی انتظامی ونڈ}}

[[گٹھ:آزاد کشمیر]]
[[گٹھ:کشمیر]]
[[گٹھ:پاکستان]]</text>
      <sha1>70q4gqz4rcmiw92lgntcsaiskwyg0hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشکنازی یہودی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56908</id>
    <revision>
      <id>708487</id>
      <parentid>684327</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87780" sha1="gqyrir3f5g5mz6iig7d6vammojoih0w" xml:space="preserve">{{اُردو}}{{Infobox ethnic group
|image = {{Image array|perrow=3|height=95|width=75|text=y
 |image1 = Gaon-V.jpg
 |caption1 = [[ویلنا گاؤن]]
 |image2 = Noether.jpg
 |caption2 = [[ایمی نویتهر]]
 |image3 = Heinrich Heine-Oppenheim.jpg
 |caption3 = [[ہینرک ہینی]]
 |image5 = Chagall France 1921.jpg
 |caption5 = [[مارک چاگل]]
 |image4 = Mayer Amschel Rothschild.jpg
 |caption4 = [[مائر امشیل روتشیلڈ]]
 |image6 =
 |caption6 = [[موسی ایسرلس]]
 |image7 = Albert Einstein (Nobel).png
 |caption7 = [[البرٹ آئنسٹائن]]
 |image8 = Sarah Bernhardt, par Nadar, 1864.jpg
 |caption8 = [[سارہ برنہارٹ]]
 |image9 = Sigmund Freud LIFE.jpg
 |caption9 = [[سگمنڈ فرائڈ]]
 |image10 =
 |caption10 = [[سٹینلے کوبریک]]
 |image11 = PikiWiki Israel 7715 Hannah Senesh.jpg
 |caption11 = [[حناہ زینس]]
 |image12 = Botvinnik 1933m.jpg
 |caption12 = [[میخائیل بوت وین نک]]
 |image13 = Sholem Aleichem 1907.jpg
 |caption13 = [[شولم الیکھیم]]
 |image14 = Golda Meir2.jpg
 |caption14 = [[گولڈا مائیر]]
 |image15 = Felix Mendelssohn Bartholdy - Wilhelm Hensel 1847.jpg
 |caption15 = [[فیلیکس مینڈلسوہن]]
}}
|group = اشکنازی یہودی&lt;br /&gt;Ashkenazi Jews&lt;br /&gt;({{lang|he|יהודי אשכנז}} ''Y'hudey Ashkenaz'' [[اشکنازی عبرانی]])
|poptime = 10&lt;ref name=Ashkenazi-jews-hugr&gt;{{cite web|title=Ashkenazi Jews|url=http://hugr.huji.ac.il/AshkenaziJews.aspx|publisher=[[The Hebrew University of Jerusalem]]|accessdate=29 October 2013|archive-date=20 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020004618/http://hugr.huji.ac.il/AshkenaziJews.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;–11.2&lt;ref name=&quot;Jhu.edu&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.jhu.edu/~gazette/julsep97/sep0897/briefs.html |title=First genetic mutation for colorectal cancer identified in Ashkenazi Jews |publisher=Johns Hopkins University |newspaper=The Gazette |date=8 September 1997 |accessdate=2013-07-24 |archivedate=2012-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331011954/http://www.jhu.edu/~gazette/julsep97/sep0897/briefs.html }}&lt;/ref&gt; ملین
|popplace =
|region1 = {{nowrap|{{flagcountry|United States}}}}
|pop1 = لاکھ ۶۰ – ۵۰ &lt;ref name=Feldman&gt;{{cite journal |first=Gabriel E. |last=Feldman |url=http://www.ima.org.il/IMAJ/ViewArticle.aspx?aId=2748 |title=Do Ashkenazi Jews have a Higher than expected Cancer Burden? Implications for cancer control prioritization efforts |journal=[[Israel Medical Association Journal]] |volume=3 |date=May 2001 |issue=5 |pages=341–46 |accessdate=2013-09-04}}&lt;/ref&gt;
|region2 = {{nowrap|{{flagicon|ISR}} [[اسرائیل]]}}
|pop2 = ۲۰ لاکھ ۸۰ ہزار&lt;ref name=Ashkenazi-jews-hugr /&gt;&lt;ref name=&quot;CBS_2008_jews_origin&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_24x&amp;CYear=2009 |title=Table 2.24 – Jews, by country of origin and age |accessdate=22 March 2010 |first=CBS |last=Statistical Abstract of Israel, 2009 |authorlink=Israel Central Bureau of Statistics |format=PDF}}&lt;/ref&gt;
|region3 = {{nowrap|{{flagcountry|Russia}}}}
|pop3 = ۱،۹۴،۰۰۰–۵۰،۰۰،۰۰۰
|region5 = {{flagcountry|Argentina}}
|pop5 = ۳،۰۰،۰۰۰
|region6 = {{flagcountry|United Kingdom}}
|pop6 = ~ ۲،۶۰،۰۰۰
|region7 = {{flagcountry|Canada}}
|pop7 = ~۲،۴۰،۰۰۰
|region8 = {{flagcountry|France}}
|pop8 = ۲،۰۰،۰۰
|region9 = {{flagcountry|Germany}}
|pop9 = ۲،۰۰،۰۰
|region10 = {{flagcountry|Ukraine}}
|pop10 = ۱،۵۰،۰۰۰
|region11 = {{flagcountry|Australia}}
|pop11 = ۱،۲۰،۰۰۰
|region12 = {{flagcountry|South Africa}}
|pop12 = ۸۰،۰۰۰
|region13 = {{flagcountry|Belarus}}
|pop13 = ۸۰،۰۰۰
|region14 = {{flagcountry|Hungary}}
|pop14 = ۷۵،۰۰۰
|region15 = {{flagcountry|Chile}}
|pop15 = ۷۰،۰۰۰
|region16 = {{flagcountry|Brazil}}
|pop16 = ۳۰،۰۰۰
|region17 = {{flagcountry|Netherlands}}
|pop17 = ۳۰،۰۰۰
|region18 = {{flagcountry|Moldova}}
|pop18 = ۳۰،۰۰۰
|region19 = {{flagcountry|Poland}}
|pop19 = ۲۵،۰۰۰
|region20 = {{flagcountry|Mexico}}
|pop20 = ۱۸،۵۰۰
|region21 = {{flagcountry|Sweden}}
|pop21 = ۱۸،۰۰۰
|region22 = {{flagcountry|Latvia}}
|pop22 = ۱۰،۰۰۰
|region23 = {{flagcountry|Romania}}
|pop23 = ۱۰،۰۰۰
|region24 = {{flagcountry|Austria}}
|pop24 = ۹،۰۰۰
|region25 = {{flagcountry|New Zealand}}
|pop25 = ۵،۰۰۰
|region26 = {{flagcountry|Azerbaijan}}
|pop26 = ۴،۳۰۰
|region27 = {{flagcountry|Lithuania}}
|pop27 = ۴،۰۰۰
|region28 = {{flagcountry|Czech Republic}}
|pop28 = ۳،۰۰۰
|region29 = {{flagcountry|Slovakia}}
|pop29 = ۳،۰۰۰
|region30 = {{flagcountry|Estonia}}
|pop30 = ۱،۰۰۰
|langs = ''تاریخی :'' [[یدیش |یدیش]]&lt;br /&gt; ''جدید:'' مقامی زبانیں، بنیادی طور پر: [[انگریزی زبان|انگریزی]]، [[عبرانی زبان|عبرانی]]، [[روسی زبان|روسی]]
|rels = [[یہودیت]]، کچھ [[سیکولر]]، [[لادینیت]]
|related = ہور [[یہودی]] تے [[سرزمین شام]]،&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/06/10/science/10jews.html|title=Studies Show Jews' Genetic Similarity|last=Wade|first=Nicholas|authorlink=Nicholas Wade|date=9 June 2010|work=The New York Times|accessdate=2013-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Nebel-HG-00-IPArabs.pdf |title=High-resolution Y chromosome haplotypes of Israeli and Palestinian Arabs reveal geographic substructure and substantial overlap with haplotypes of Jews |format=PDF |accessdate=2013-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;evolutsioon.ut.ee&quot;&gt;{{cite web |url=http://evolutsioon.ut.ee/publications/Shen2004.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508024921/http://evolutsioon.ut.ee/publications/Shen2004.pdf |title=Reconstruction of Patrilineages and Matrilineages of Samaritans and Other Israeli Populations From Y-Chromosome and Mitochondrial DNA Sequence Variation |format=PDF |archivedate=8 May 2013 |accessdate=2013-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2000/05/000509003653.htm |title=Jews Are The Genetic Brothers Of Palestinians, Syrians, And Lebanese |publisher=Science Daily |date=2000-05-09 |accessdate=2013-07-19}}&lt;/ref&gt; [[اطالوی لوگ]]، [[Iberians]] اور دیگر [[Ethnic groups in Europe|یورپی]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Seldin MF, Shigeta R, Villoslada P, et al. |title=European population substructure: clustering of northern and southern populations |journal=PLoS Genet. |volume=2 |issue=9 |pages=e143 |date=September 2006 |pmid=17044734 |pmc=1564423 |doi=10.1371/journal.pgen.0020143 |url=http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pgen.0020143 |postscript=&lt;!--None--&gt; }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120709050812/http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pgen.0020143 |date=2012-07-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adams2008&quot;&gt;{{Cite journal|author=Adams SM, Bosch E, Balaresque PL |title=The genetic legacy of religious diversity and intolerance: paternal lineages of Christians, Jews, and Muslims in the Iberian Peninsula |journal=American Journal of Human Genetics |volume=83 |issue=6 |pages=725–736 |date=December 2008 |pmid=19061982 |pmc=2668061 |doi=10.1016/j.ajhg.2008.11.007|author2=and others |displayauthors=1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Costa&gt;{{cite journal | author = M. D. Costa and 16 others | title = A substantial prehistoric European ancestry amongst Ashkenazi maternal lineages | journal = Nature Communications | year = 2013 | doi = 10.1038/ncomms3543 | volume = 4 | url = http://www.nature.com/ncomms/2013/131008/ncomms3543/full/ncomms3543.html | pmid=24104924 | pmc=3806353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forward.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://forward.com/articles/185399/jewish-womens-genes-traced-mostly-to-europe-not/# |work=The Jewish Daily Forward |title=Jewish Women's Genes Traced Mostly to Europe – Not Israel – Study Hits Claim Ashkenazi Jews Migrated From Holy Land |date=12 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shai Carmi, Ken Y. Hui, Ethan Kochav, Xinmin Liu, James Xue, Fillan Grady, Saurav Guha, Kinnari Upadhyay, Dan Ben-Avraham, Semanti Mukherjee, B. Monica Bowen, Tinu Thomas, Joseph Vijai, Marc Cruts, Guy Froyen, Diether Lambrechts, Stéphane Plaisance, Christine Van Broeckhoven, Philip Van Damme, Herwig Van Marck et al. |title=Sequencing an Ashkenazi reference panel supports population-targeted personal genomics and illuminates Jewish and European origins |journal = Nature Communications |volume=5 |date=September 2014 |doi=10.1038/ncomms5835 |url=http://www.nature.com/ncomms/2014/140909/ncomms5835/full/ncomms5835.html |accessdate=16 September 2014}}&lt;/ref&gt; [[Samaritans]]،&lt;ref name=&quot;evolutsioon.ut.ee&quot; /&gt; [[Assyrians]]،&lt;ref name=&quot;evolutsioon.ut.ee&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sciencedaily.com&quot; /&gt;
}}

'''اشکنازی''' (Ashkenazi) جنہاں نوں '''اشکنازی یہودی''' (Ashkenazi Jews)
({{lang-he-n|אַשְׁכְּנַזִּים}}، &lt;small&gt;اشکنازی عبرانی تلفظ:&lt;/small&gt; {{IPA-he|ˌaʃkəˈnazim|}}، واحد: {{IPA-he|ˌaʃkəˈnazi|}}، &lt;small&gt;جدید عبرانی:&lt;/small&gt; {{IPA-he|aʃkenaˈzim, aʃkenaˈzi|}}; اور {{Hebrew|יְהוּדֵי אַשְׁכֲּנַז}} ''{{transl|he|Y'hudey Ashkenaz}}''، لفظی معنی ، &quot;جرمنی دے یہودی&quot;)،&lt;ref&gt;Ashkenaz, based on {{cite Josephus|J.|AJ|1.6.1|link=yes|PACEJ=1|text=anti|NorW=W|bookno=1|Wchapter=6|chunkid=1|Perseus=1}} and his explanation of Genesis 10:3, is considered to be the progenitor of the ancient Gauls (the people of Gallia, meaning, from Austria, France and Belgium), and the ancient Franks (of, both, France and Germany). According to Gedaliah ibn Jechia the Spaniard, in the name of ''Sefer Yuchasin'' (see: Gedaliah ibn Jechia, [http://www.hebrewbooks.org/6618 ''Shalshelet Ha-Kabbalah''], Jerusalem 1962, p. 219; p. 228 in PDF), the descendants of Ashkenaz had also originally settled in what was then called Bohemia, which today is the present-day Czech Republic. These places, according to the [[Jerusalem Talmud]] (Megillah 1:9 [10a], were also called simply by the diocese &quot;Germamia.&quot; ''Germania'', ''Germani'', ''Germanica'' have all been used to refer to the group of peoples comprising the German Tribes, which include such peoples as Goths, whether Ostrogoths or Visigoths, Vandals and Franks, Burgundians, Alans, Langobards, Angles, Saxons, Jutes, Suebi and Alamanni. The entire region east of the Rhine River was known by the Romans as &quot;Germania&quot; (Germany).&lt;/ref&gt;
وی کہیا جاندا ہے ایسے یہودی نیں جو [[مقدس رومی سلطنت|رومی عہد]] وچ [[یورپ]] تے [[جرمنی]] دی طرف ہجرت کر گئے سن۔ انہاں علاقےآں وچ وی انہاں  لوکاں نے لکھن پڑھن تے رہن سہن وچ عبرانی روایتاں نوں  قائم رکھیا۔ انہاں نوں [[عیسائی]] بادشاہاں دے ولوں نفرت دا سامنا وی سی جو انہاں دی اک جگہ توں دوسری جگہ ہجرت دا سبب بندا سی ۔ اسی لیے یہ لوگ ۱۸ ء صدی دے  آخر تک معاشی طور اتے مستحکم نہ ہو سکے۔
[[فائل:Juden 1881.JPG|thumb|۱۸۸۱ء [[وسطی یورپ]] دے یہودی]]

اشکنازی یہودی تارکین وطن د‏‏ی آبادی  جو یہودیاں تارکین وطن د‏‏ی اک وکھ تے یکجا برادری کے طور پر مقدس رومن سلطنت کے پہلے ہزاریہ دے اختتام دے وقت وقوع پزیر ہوئی۔ان   تارکین وطن اشکنازی یہودیاں  کی روايتی بولی   [[یدیش زبان|یدیش]] مختلف بولیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اشکنازی تمام تر  وسطی تے مشرقی یورپ ماں  پھیلے تے اوتھ‏ے برادریاں قائم کيت‏یاں  جو قرون وسطی سےلےک‏ے   حالیہ دناں تک  انہاں دے بسنے دے بنیادی علاقے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال نال انہاں علاقےآں وچ انہاں بے وطناں د‏‏ی اپنی اک علاقائی  اور تارک وطن اشکنازی تشخص پروان چرھنے لگی ۔ قرون وسطی دے اخیر وچ اشکنازی آبادی دا زیادہ تر حصہ مسلسل جرمن علاقےآں تو‏ں باہر  پولینڈ تے لتھوانیا  ماں (بشمول موجودہ  بیلاروس تے یوکرائن) مشرقی یورپ د‏‏ی طرف منتقل ہوتاچلا گیا۔ ۱۸ء دے  آخر تے ۱۹ء صدی دے اوائل تک جو یہودی جرمنی ہی وچ رہے یا واپس جرمنی آئے  انہاں دتی  ثقافتی اقدار نے دھارا بدلا- [[حثکالا]] (یہودی نشاة ثانیہ) کے زیر اثر  ، جدوجہد آزادی  ، دانشورانہ تے ثقافتی بدلاؤ دے لئی  انہاں  نے آہستہ آہستہ [[یدیش زبان|یدش]] بولی دا استعمال ترک کردتا تے اپنی مذہبی زندگی تے ثقافتی تشخص د‏‏ی نويں جہتاں نو‏‏ں پروان چڑھانے لگے-&quot; یورپ وچ   قیام دے دوران اشکنازیاں نے یورپی سبھیاچار وچ اپنا اہ‏م حصہ ڈالیا  اور فلسفہ ، ادب ، آرٹ ، موسیقی تے سائنس دے تمام شعبےآں وچ   قابل ذکر تے غیر متناسب اضافہ کيت‏‏ا &quot; ([[:en:Eric Hobsbawm|ایرک ہوبسبام]]) – [[ہولوکاسٹ]](مرگ انبوہ),یعنی  یہودی نسل کشی تے  [[دوسری عالمی جنگ]] دے  دوران تے تقریباً سٹھ لکھ یہودیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام  نے  اشکنازی تارکین وطن د‏‏ی سبھیاچار  اور تقریباً ہر اشکنازی یہودی خاندان نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ۔

گیارہويں صدی عیسوی  تک اشکنازی دنیا د‏‏ی  کل [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی]] دا تقریبا ۳فیصد سن   , جدو‏ں کہ ۱۹۳۱ء دے  اپنے عروج دے دناں وچ دنیا د‏‏ی کل یہودی آبادی دا ۹۲% شمار کيتے گئے .  [[ہولوکاسٹ]] تو‏ں تھوڑا  عرصہ پہلے تک یہودیاں د‏‏ی مجموعی تعداد اک کروڑ ستاسٹھ لکھ تھی. اشکنازیاں د‏‏ی عصری آبادیات‏ی شماریات وقت دے نال متغیر ہُندی رہندیاں نيں جو کم  و بیش اک کروڑ تو‏ں  اک کروڑ بارہ لکھ دے درمیان رہی. [[:en:Sergio DellaPergola|سرجیو ڈیلا پرگولا]] نےسپین تے پرتگال کےوہ یہودی( [[سفاردی یہودی|سفاردی]] )جنہاں نو‏ں ۱۴۹۲ء وچ بیدخل کيت‏‏ا گیا تے ( [[مزراہی یہودی|مزراہی]]) صہیونیت اُتے یقین رکھنے والے یہودی نو‏‏ں سرسری حساب وچ شمار کردے ہوۓ دعوی کيت‏‏ا کہ اشکنازی دنیا د‏‏ی کل یہودی آبادی دا ۷۴ فیصد تو‏ں کم ہیں-

[[:en:Genetic studies on Jews|جننیاندی اشکنازی مطالعہ]] —اشکنازی مادری تے پدری نسب اُتے تحقیق کردے ہوۓ انہاں کے[[مغربی ایشیا| مغربی ایشیائی]] ماخذ دے اشارے ملدے نيں - لیکن اشکنازی لوک اپنی یورپی نسبت دے متعلق اک مختلف تے بحث طلب سوچ رکھدے نيں کہ انہاں وچ یورپی جننیات د‏‏ی ملاوٹ مادری نسبتاں سےہی آئی ہیں- عام طور پراشکنازی یہودتی،  [[سفاردی یہودی|سفاردی یہود]]یاں کے بر خلاف  نيں  جو[[جزیرہ نما آئبیریا|وبیرین جزیرہ نما]]  دے یہودیاں  کی نسل تو‏ں نيں (اگرچہ اس جزیرہ نما وچ تے یہودی وی موجود نيں).ان وچ کچھ [[عبرانی]] حروف دے تلفظ تے مذہبی رسومات د‏‏ی  ادائیگی وچ کچھ اختلافات  نيں ۔

یہودیاں دے کسمپرسی دے دور دے  خاتمے د‏‏ی بعد [[منافقین]] نو‏‏ں روکنے دے لئی  کسی دے مذہب بدل ک‏ے یہودیت اختیار کرنے نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی جانب تو‏ں باقاعدہ تسلیم نئيں کيت‏‏ا جاندا یا اس د‏ی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی جاندی جو اک تاریخی نظریہ اے جس اُتے دوبارہ عمل ہوئے رہیا اے - تے ایہ بحث تاں کافی عام ہوئے چک‏ی اے کہ یہودی کون اے تے کون نئيں ،چہ جائیکہ اشکنازی یہودی دا تعین کيت‏‏ا جائے، جس دے لئی مذہبی، لسانی، نسلی تے ثقافتی تعریف دے معیار اُتے پورا اترنا ضروری اے ہن جدو‏ں کہ زیادہ تر یہودی آبادی [[مشرقی یورپ]] تو‏ں [[امریکا]]، [[مغربی یورپ|مغربی]] تے [[شمالی یورپ]] د‏‏ی جانب ہجرت کر چک‏‏ے نيں عہدحاضر تو‏ں پہلے د‏‏ی انہاں د‏‏ی خود ساختہ تنہائی وی ختم ہوئے چک‏ی اے جس نے انہاں نو‏ں اک وکھ ثقافتی مذہبی تے قومی شناخت دتی تھی-لفظ اشکنازی اپنی تاریخی ارتقاء دے منازل طہ کرنے کیبعد ہن دوبارہ اہمیت حاصل کرچکيا اے خاصکر اسرائیل وچ جتھ‏ے اس لفظ نو‏‏ں ہن روايتی معنےآں وچ نئيں لیا جاتا- دنیا بھر وچ اکثر یہودی برادری اج وی دو کنیساواں وچ منقسم اے جتھ‏ے اشکنازی تے سفاردی [[روایت|روایات]] د‏‏ی مطابق [[عبادت]] سر انجام دتی جاندی ہیں-اگرچہ  یہ امتیاز ہن رفتہ رفتہ ختم ہُندا جا رہیا اے لیکن غیراسرائیلی سفاردی یہودیاں نو‏‏ں اک وکھ مذہبی شناخت تے امتیاز حاصل اے جدو‏ں کہ اشکنازیاں نے کھیل ، سبھیاچار ، [[تنوت نور(نوجوان صہیونی تحریک )|تنوت نور]]، اداکاری، سیاست، معاشیات تے [[صیہونیت]] وچ اپنا مقام بنایا اے -چنانچہ شائد ايس‏ے لئے [[الحاد]] تے سیاسی محرکات دا وقوع پزیر ہونا اشکنازیاں وچ کدرے زیادہ اے -جدو‏ں کہ دوسری جانب اک دلچسپ امر ایہ وی اے کہ اسرائیلی اشکنازی تے سفاردی یہودیاں دے خصوصیات غیر اسرائیلی یہودیاں تو‏ں قطعا جدا نيں ، اسرائیلی اشکنازی یہودیاں وچ روايتی [[قدامت پسند]] یہودیت ہن وی موجود اے تے اسرائیل د‏‏ی وڈی سیاسی قوتاں وچ مذہبی سفاردی پارٹی [[:en:Shas|شاس]] وی اے .

مندرجہ ذیل مضمون [[:en:Church Times|دی چرچ ٹائمز]] ۲۴ جنوری ۱۹۹۲ء کو[[:en:Hugh Montefiore|ہیو گ مونٹےفیورے]] (جس دا تعلق مشہور یہودی خاندان مونٹےفیورے تو‏ں سی تے [[عیسائیت]] اختیار کيتی )کیجانب تو‏ں شائع ہويا -
[[File:Davestar.jpg|thumb|[[:en:Khazars|قبیلہ خذر]] دے آثارقدیمہ rی کھدائیrے دوران نکلlj سکہ ]]
{{اقتباس|یہودی دنیا [[سفاردی]] تے اشکنازی وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔ سفاردیاں دا ناں سفارد ( [[ہسپانیہ]] ، [[اسپین]] )ماں رهنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پيا فیر انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بیدخل کر دتا گیا تے [[بحیرہ روم]] دے کنارے [[اٹلی]] ،[[یونان]] ،[[ترکی]]، تے [[وسطی یورپ]] وچ جابسے ،خوشحال یہودیاں نے انہاں دے معززین تو‏ں شادیاں کيت‏یاں، تے ایويں انہاں دتی تعداد وچ اضافہ ہُندا گیا حتی کہ بعد وچ انہاں د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بیدخل کيت‏‏ا گیا-
اشکنازی [[مشرقی یورپ]] دا سب تو‏ں وڈا یہودی گروہ اے ، [[انجیل]] انہاں نو‏ں [[يافث]] د‏‏ی اولاد دسدا اے جو [[آرمینیا]] تے [[کوہ ارارات]] دے گرد آباد ہوئے- پچھلی صدی وچ [[روس]] تے [[مشرقی یورپ]] وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد زیادہ رہی جو [[فرانس]] تے [[جرمنی]] تو‏ں اوتھ‏ے دھکیلے گئے تے صدیاں پہلے جنہاں د‏‏ی انہاں ملکاں وچ اصل تعداد نہ ہونے دے برابر سی -
[[قرون وسطی]] وچ [[ترک]] [[:en:Khazars|قبیلہ خذر]] د‏‏ی ۱۱ء صدی تو‏ں ۱۳ء صدی تک مملکت [[بحیرہ اسود]] تو‏ں [[بحیرہ قزوین]] تک تے [[قفقاز]]( کوہ کاف) تو‏ں [[دریائے وولگیا|دریائے وولگ]]ا تک پھیلی ہوئی سی- تے اوہ فاتح مسلماناں تے [[بازنطینی]] عیسائیاں درمیان پھسے لیکن مزاحمت کردے رہے حتیٰ کہ انہاں نے [[یہودیت]] اختیار کرکے اشکنازی آبادی وچ بہت وڈا اضافہ کیا- مملکت دے خاتمے دے بعد انہاں نے تجارتی راہداریاں اُتے سکونت اختیار کيتی تے تجارت شروع کی- کچھ روس وچ رہے ، کچھ [[بلقان]] گئے ، کچھ لتھوینیا ، پولنڈ تے جرمنی چلے گئے -
تمام ثبوت ايس‏ے جانب اشارہ کردے نيں کہ مشرقی یورپ دے یہودیاں دا سب تو‏ں وڈا ماخذ ایہی لوک نيں - [[یدیش زبان|یدش زبان]] پولش ، مشرقی جرمن تے [[عبرانی]] زباناں دا آمیزہ اے جدو‏ں کہ [[فرانسیسی]] تے [[:en:Rhineland|رهنیش ( مغربی جرمن )]] دے لفظاں نئيں ملدے - انہاں د‏‏ی طوطہ ناک ورگی مشابہات شامیاں ورگی نئيں البتہ [[قفقاز|کوہ کافیاں]] ورگی ضرور اے -[[:en:Arthur Koestler|آرتھر کوسٹلر]] نے ۱۹۷۸ء وچ اپنی کتاباں &quot;[[:en:The Thirteenth Tribe|The Thirteenth Tribe]] &quot; .
ماں انہاں خیالات دا اظہار کيت‏‏ا سی جو کہ یہودی عوام دے لئی دشمن دے طعنہ جداں بدمزہ سن ''' &quot;خالص یہودی نسل ([[بنی اسرائیل]]) ورگی کوئی چیز ہن وجود نئيں رکھدی ہر علاقے دے یہودیاں وچ اوتھ‏ے کےغیر یہودی لوکاں دے خدوخال تے اطوار پائے جاندے نيں - [[تریخ]] تے [[عمرانیات]] ملکر اس مشہور خیال نو‏‏ں رد کردے نيں کہ موجودہ یہودی خالصتاً تاریخی [[بنی اسرائیل]] د‏‏ی اولاد نيں - [[اسحاق شامیر|شامیر]] [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ روسی نژاد یہودیاں د‏‏ی آبادکاری وچ مصروف اے، روسی اصل وچ [[ترک]] [[:en:Khazars|خذر]] قبیلہ دا قتل عام کردے رہے-[[ہٹلر]] دا [[مرگ انبوہ|ہالوکاسٹ (مرگ انبوہ)]] اصل وچ غیر نسلی اسرائیلی یہودیاں دے خلاف رہیا .[[:en:Robert Maxwell|میکسویل]] اک نسلی [[چیک]] یہودی تھا&quot; .'''
}}
&lt;ref&gt;بشپ ہیو گ مونٹےفیورے ، برطانوی پادری دا مضمون، ی چرچ ٹائمز ۲۴ جنوری ۱۹۹۲ ، http://www.answering-christianity.com/14gog.htm&lt;/ref&gt;

== نامی ارتقا ==
لفظ اشکناز [[عہد نامہ قدیم]] دے انجیلی کردار اشکناز بن [[:en:Gomer|گومر]] بن خافط بن [[يافث]] بن [[نوح]] تو‏ں لیا گیا اے - اشکناز ،[[:en:Mannaeans|منائیاں]] ،[[ارارات]] تے [[:en:Urartu|اورارتو]] جنہاں نو‏ں خدا نے [[بابل]] کیخلاف لڑنے دے لئی بلايا انجیل د‏‏ی [[کتاب یرمیاہ]] (۵۱:۲۷) وچ مملکتاں نو‏‏ں ظاہر کردا اے - جدو‏ں کہ اشکناز انہاں وچو‏ں شمال بعید د‏‏ی اک مملکت سی- [[تلمود]] دے رسالہ [[:en:Yoma|یومہ]] وچ گومر نو‏‏ں بنام جرمنیہ پکاریا گیا اے البتہ شمال مغربی شام د‏‏ی یہودی ادب وچ جرمنیکا دے ناں سےاسکی نشاندہی کيتی گئی جو بعد وچ بگڑ ک‏ے جرمنیہ بنا- ناں اشکناز چھیويں صدی عیسوی دے [[:en:Scandza|سکانڈزا]] دے علاقے کینال وی منسلک رہیا جو جرمنیک قبیلےآں دا منبع اے - [[آرمینیا]]ئی تریخ دے ۱۰ واں صدی عیسوی تک یہودی کدی کدائيں لفظ اشکناز [[آدیابن]]،[[:en:Khazars|خزر]] ،[[جزیرہ نما کریمیا]] تے [[مشرقی یورپ]]ی علاقےآں دے لئی وی استعمال کردے سن، [[خلافت عباسیہ|عباسی دور]] دے یہودی فلسفی [[:en:Saadia Gaon|سعيد بن يوسف الفيومی]] [[سلاو]]ی ، [[مشرقی یورپ|مشرقی]] تے [[وسطی یورپ]]ی علاقےآں دے لئی لفظ اشکناز استعمال کيت‏‏ا کردے سن -جدید دور دے [[مؤرخ]]اں وچ [[بوداپست]] تے [[ویانا]] دے یہودی تاریخدان تے تلمودی [[آثاریات|آثارقدیمہ]] کےبانی [[:en:Samuel Krauss|پروفیسر اسمعیل کراؤس]] نے[[:en:Khazars|خزریہ]] دے علاقے نو‏‏ں اشکناز دا ناں دیا-

ابتدائی [[قرون وسطی]] دے زمانے وچ [[وسطی یورپ|وسطی]] تے [[مشرقی یورپ]] کےیہوو دے لئےیہ ناں استعمال کيت‏‏ا جاندا رہیا اے - یہودی آبادکاری والے علاقےآں دے انجیلی ناواں دے القابات کیمطابق اسپین نو‏‏ں سفارد کہیا گیا اے ([[کتاب عبدیاہ|عبدیاہ]] ۲۰) فرانس نو‏‏ں تسارفت تے [[بوہیمیا]] نو‏‏ں [[کنعان]] ([[کتاب سلاطین۔1|سلاطین۔1]] : ۱۷-۹)- [[قرون وسطی]] متوسطہ تک [[راشی (یہودی مفسر)|راشی]] جیسےتلمودی مفسراں نے جرمنی نو‏‏ں اشکناز نامزد کرنا شروع کردتا سی جس دا پرانا ناں [[:en:Lotharingia|لوتارنژیہ]] سی-

== تریخ ==
=== یورپ وچ اشکنزم تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ ===
[[:en:history of ancient israel and judah|قدیم شام]] وچ ابتداء تو‏ں ہی اشکنازیاں د‏‏ی [[تریخ]] پراسراریت وچ لپٹی چلی آرہی اے تے یہودیاں د‏‏ی اک وکھ [[برادری]] دے طور انہاں دے ابھرنے اُتے بہت ساریاں قیاس آرائیاں نے جنم لیا- [[اٹلی]] تے [[جنوبی یورپ]]ی علاقےآں دے راستے قدیم [[شام]] تو‏ں انہاں دے انخلا دا نظریہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ پسندیدہ تے مشہور رہا- تاریخی دستاویزات تے نوشتے جنوبی یورپ وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی پہلے از عیسائی دور د‏‏ی تصدیق کردے ہیں- ۲۱۲ ق م وچ جدو‏ں [[:en:Caracalla|کاراکلا]] نے روم وچ تمام آزاد لوکاں نو‏‏ں [[:en:Constitutio Antoniniana|شہریت]] تو‏ں نوازیا تاں یہودیاں نو‏‏ں اس نعمت تو‏ں محروم رکھیا گیا- یہودیاں دے ہر فرد نو‏‏ں حکمران [[:en:Julian (emperor)|جولین]] دے دور حکومت۳۶۳ء تو‏ں پہلے تک [[جزیہ]] دینا پڑدا سی لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں ثقافتی تے مذہبی تعلقات استوار کرنے تے مقامی پیشے اختیار کرنے د‏‏ی آزادی دے دتی گئی لیکن ۳۸۰ء وچ عیسائیت دے روم تے [[قسطنطنیہ]] دا سرکاری مذہب قرار دتے جانے دے بعد یہودی [[:en:Anusim|آنوسی]] ہوک‏ے عیسائی ہوئے یا اک بار فیر ہتک آمیز سلوک کيت‏‏ا جانے لگا-

[[:en:History of the Jews in Greece|یونان وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ]] د‏‏ی ابتداء ۴۸۰ ق م تو‏ں ۸ ق م دے دور وچ ہُندی اے جدو‏ں ٹکسالی و کلاسیکی یونانی سبھیاچار نو‏‏ں اپنے [[:en:Greek Dark Ages|تاریک دور]] دے بعد باضابطہ تشکیل دتا جارہیا سی- یونانی مورخ [[ہیرودوت]] یہودیاں نو‏‏ں سلطنت فارس اُتے حملہ وچ معاونت کیوجہ تو‏ں بحری ٹیکس گزار 'فلسطینی شامی' کہیا کردا سی - یونانی طرز زندگی بوہت سارے خوشحال یہودیاں دے لئی پرکشش سی اگرچہ یونانی شرک یہودی [[توحید]] اُتے زیادہ اثرانداز نہ ہوسکا- [[ایتھنز]] دے قدیم علاقے [[:en:Synagogue in the Agora of Athens|اگورہ دے کنیسہ]] د‏‏ی تریخ ۲۶۷ءسے ۳۹۶ ء دے دور د‏‏ی اے - [[مقدونیہ (یونان)|مقدونیہ]] دے تاریخی علاقے استوبی دا [[کنیسہ]] ۴ء وچ اک پرانے کنیسہ د‏‏ی جگہ دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا لیکن ۵ء وچ اسنو‏ں سرکاری [[کلیسا]] وچ تبدیل کر دتا گیا- یونانی [[:en:Hellenistic Judaism|هلنیستی یهودیت]] [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|انتطاکیہ]] تے [[اسکندریہ]] وچ خوب پھیلی لیکن بعد وچ یونانی بولنے والے انہاں یہودیاں وچو‏ں باالرضا یا [[:en:Anusim|آنوسی]] ہوئے ک‏ے نے [[عیسائیت]] اختیار کرلی- کروشیا دے مختلف علاقےآں وچ جتھ‏ے قدیم رومی چھاونیاں قائم سن اوتھ‏ے وقتا فوقتا قبراں د‏‏ی کھدائی دے دوران ایداں دے [[:en:Epigraphy|قطبے]] برآمد ہُندے رہے جو ۲ء-۳ء وچ یہودیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدق کردی ہیں-انتطاکیہ [[طرسوس، مرسین|طرسوس]]،مرسین [[کیپادوکيت‏‏ا]] دے یہودی تے اطالوی و هلنیستی علاقےآں دے یہودی شامی فوجی کمک کینال [[:en:Pannonia|پانونیا]] پہنچے تے اپنا [[کنیسہ]] تے [[برادری]] قائم کرلی- کھدائی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ یہودی پہلے پہل لشکرگاہ دے نیڑے مگر علاحدہ احاطہ بند علاقےآں وچ رہندے رہے تے اپنے ہ‏م خیال تے اسيں مذہب فوجی مرتباں وچ ہی شادیاں کردے رہے- [[:en:Raphael Patai|رافائيل پاتائی]] بیان کردا اے کہ رومی مبصراں دے قطباں تو‏ں اندازا ہُندا اے کہ بعد وچ یہودیاں تے شامیاں د‏‏ی رسومات ، طرز لکھادی و [[خطاطی]] تے ناواں وچ فرق بہت حد تک ختم ہوئے گیا سی حتی کہ بعد وچ شامی تے یہودی وچ تفریق بہت مشکل ہوگئی سی -۴۳۳ءماں جدو‏ں پانونیا [[ہن]] قبیلے دے حوالے کيت‏‏ا گیا تاں چھاونیاں د‏‏ی فوج و آبادیاں واپس روم چلی گئياں البتہ پانونیا ہی دے علاقےآں وچ کچھ صدیاں بعد وی یہودیاں دے رهنے دے کچھ مبہم آثار ملے-

زمانہ قدیم تے قرون اولی وچ رومی سلطنت تو‏ں باہر مستقل یہودی موجوگی دے آثار [[جرمنی]] تے [[مشرقی یورپ]] دے علاقےآں وچ حالے تک نئيں ملے- البتہ اس زمانے وچ جرمنی تے گال دے علاقےآں وچ یہودی [[خانہ بدوش]] [[تجارت|تاجراں]] و [[حرفکار|دستکاراں]] دے قلیل وقتی آثار ملتےہیں- گال(موجودہ شمالی فرانس تے جنوبی جرمنی) دے علاقےآں وچ قرون وسطی وچ جا ک‏ے قابل ذکر یہودی آبادی ابھری جدو‏ں کہ [[بریتانیہ]] [[:en:Valence, Drôme|ویلنس]] تے [[:en:Orléans|اورلینز]] وچ ۵ء تے ۶ء وچ موجود تھیں- اس زمانے وچو‏ں لےک‏ے [[قرون وسطی]] تک ایتھ‏ے دے اکثر یہودی غالب یونانی سبھیاچار وچ ضم ہوئے ک‏ے عیسائیت اختیار کردے رہے- [[:en:Franks|فرانکیو‏ں]] دے بادشاہ [[:en:Dagobert I|داگوبرت اول]] نے اپنے ملک [[خاندان میروونجئین|میروونجئین]] تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ۶۲۹ء وچ بیدخل کردتا تے یہودیاں نو‏‏ں سخت یہودی مخالف احکا‏م کیوجہ تو‏ں سابقہ رومی علاقےآں وچ نويں مشکلات دا سامنہ کرنا پڑا-

۸۰۰ء وچ [[شارلیمین]] دے [[فرانکي‏‏ا|فرانکو سلطنت]] نو‏‏ں شمالی اطالیہ تے روم تک وسعت دینے دےبعد [[فرانکي‏‏ا|فرانکیہ]] اُتے اتحاد تے استحکا‏م دا اک مختصر زمانہ آیا جس نے یہودی تاجراں نو‏‏ں [[الپس]] دے شمال وچ آبادکاری دے مواقع دئے- [[شارلیمین]] نے یہودیاں نو‏‏ں اوہی حقوق دتے جو یہودیاں نو‏‏ں کدی [[رومی سلطنت]] وچ حاصل سن نال ہی جنوبی اطالیہ دے یہود مذہبی ظلم وستم د‏‏ی وجہ تو‏ں وسطی یورپ تے [[فرانکيت‏‏ا|فرانہاں دی]] علاقےآں کیجانب [[ہجرت]] کرنے لگے - جتھ‏ے پرانہاں نے [[مالیات]] ،[[تجارت]] تے [[قرض]] دہی دے پیشے اختیار کيتے چونکہ [[کلیسا]] کیجانب تو‏ں عیسائیاں اُتے [[سود]] د‏‏ی لین دین اُتے پابندی سی- [[شارلیمین]] دے زمانے تو‏ں اج تک [[شمالی یورپ]]ی یہودی زندگی بہترین انداز تو‏ں رقم کيتی گئی اے -۱۱ء تک جدو‏ں [[راشی (یہودی مفسر)|راشی]] نے اپنی تاریخی تبصرے لکھےتو اشکنازی اپنے [[تلمود]]ی علم تے [[:en:Halakha|ہلاخاہ]] (یہودی شریعت) اُتے دسترس د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے چکے سن - ایہ لوک اپنی یہودی [[فقہ]] تے عبرانی [[لسانیات]] تے [[ادب]] وچ مہارت د‏‏ی کمی کیوجہ تو‏ں [[سفاردی]] تے اسلامی علاقےآں دے یہودی [[علماء]] دے زیر عتاب وی رہے سن - [[قرون وسطی]] وچ یہودی و [[لاطینی]] زباناں د‏‏ی [[دیسی]] جرمن لفظاں کینال ملاپ د‏‏ی وجہ تو‏ں [[یدیش زبان|یدش]] وجود وچ آئی- جو اک جرمنک بولی سی جو[[عبرانی]] حروف وچ لکھی جاندی سی تے عبرانی [[آرامی زباناں|آرامی]] [[سلاو]] تے رومی زباناں دے انتہائی زیر اثر رہی سی-

=== متوسطہ تے اخیر قرونِ وسطی د‏‏ی ہجرتاں ===
۸ء تے ۹ء دے تاریخی حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ [[الپس]] تے [[کوہ پائرینیس]] دے شمال وچ یہودی برادریاں موجود تھیں- ۱۱ صدی ء تک جنوبی یورپی تے مشرق وسطیٰ دے یہودی معاشی مواقعاں د‏‏ی رغبت وچ تے عیسائی حکمراناں د‏‏ی دعوت اُتے شمالی علاقےآں خصوصاً [[دریائے رائن]] دے نال آباد ہونا شروع ہوئے- یعقوب بن یکوطئیل(جو اک امیر تے نیک راہب سمجھیا جاندا سی، اس نے اپنے ملک دے یہودیاں نو‏‏ں جبراّ تبدیلی مذہب تو‏ں بچانے دے لئی پاپائے روم تو‏ں ذا‏تی درخواست کيتی جس دے بعد)فلانڈر دے [[:en:Baldwin V, Count of Flanders|بلدوین پنجم]] نے یعقوب بن یکوطئیل نو‏‏ں تیس یہودی خانداناں کینال اپنے علاقےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی&lt;ref&gt;The New Cambridge Medieval History: Volume 1, C.500-c.700

page 567&lt;/ref&gt;، یونہی [[:en:Norman conquest of England|نارمن نے فتح انگلینڈ]] دے بعد یہودیاں نو‏‏ں مدعو کيت‏‏ا ايس‏ے طرح [[:en:William the Conqueror|ویلیم اول]] عرف حرامی ویلیم نے وی فتح دے بعد انہاں نو‏ں اپنے علاقے وچ قیام د‏‏ی دعوت دی- بشپ [[:en:History of the Jews in Speyer|رودیجر ہزمان]] نے رومی شہنشاہ [[:en:Henry IV, Holy Roman Emperor|ہنری چہارم]] د‏‏ی منظوری تو‏ں [[دریائے رائن]] دے کنارے آباد [[مینز]] دے یہودیاں نو‏‏ں [[:en:Speyer|اشپیر]] وچ قیام دے لئی مدعو کیا- انہاں تمام دعوتاں تے آبادکاریاں دے پِچھے یہود دے اقتصادی اصلاحات ،معاشی ترقی شروع کرنے ، محصولات نو‏‏ں بہتر بنانے تے تجارت نو‏‏ں وسعت دینے وچ مہارت کار فرما سی- چنانچہ ہمیشہ د‏‏ی طرح یہود بازاراں، کلیساواں دے نیڑے تے اندرونِ شہرمنتقل ہُندے گئے جتھ‏ے اگرچہ اوہ شاہی تے کلیسا دے طاقت دے نیڑے تاں رہے لیکن انتظامی خودمختاری تو‏ں وی نوازے گئے -

[[ربیائی یہودیت|راہبانہ یہودیت]] تے [[بابل]] د‏‏ی تلمودی سبھیاچار جواس دتی بنیاد اے ۱۱ صدیء وچ دونے جنوبی اٹلی وچ جڑ پکڑدتیاں گئیاں تے اوتھ‏ے تو‏ں شمال وچ اشکنازیاں وچ پھیلی-
[[تصویر:Massacre of Jews.jpg|thumb|پہلی صلیبی جنگ دے دوران رائنستان دے شہر متز وچ یہودیاں دا قتل عام ، اگستے میجیٹ د‏‏ی تصویر]]
[[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] نو‏‏ں اپنی جنگاں دے لئی سرمایہ درکار ہُندا سی جو اوہ سود اُتے بطور قرض یہودیاں تو‏ں لیندے جدو‏ں کہ کیتھولک عیسائیت وچ سود لینا ناجائز سی ایويں یہودی مالدار تے عیسائی انکےمقروض ہُندے جارہے سن چنانچہ صلیبیاں نےمسلم شمنی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے یہودیاں نو‏‏ں مسلما‏ن جداں بےایمان قرار دینا تے سرعام قاتلانِ [[عیسیٰ]] کہنا شروع کردتا جدو‏ں صلیبی ہتھیاراں سےمسلح ہوئے چکے تاں انہاں نے صلیبی مہم وچ توسیع د‏‏ی تے مسلماناں کینال نال یہودیاں نو‏‏ں وی دشمناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرکے انہاں دا قتلِ عام کيت‏‏ا - ۱۰۹۶ ء وچ [[دریائے رائن]] دے کنارے [[کولون (علاقہ)|کلون]] تو‏ں لےک‏ے [[:en:Mainz|مینز]] تک صلیبیاں دے ہتھو‏ں یہودیاں دے اس قتل عام نو‏‏ں [[:en:Rhineland massacres|رائنستان د‏‏ی خونریزی]] یا عبرانی وچ '[[:en:Takkanot Shum|ہربان شوم]]' کہندے ہیں-&lt;blockquote&gt;[[:en:David Nirenberg|ڈیوڈ نرنبرگ]] کیمطابق &quot;[[:en:Rhineland massacres|'''رائنستان د‏‏ی خونریزی''']] '''جدید یہودی تریخ نویسی وچ انتہائی اہ‏م مقام رکھدی اے تے اسنو‏ں اکثر [[ضد سامیت|سام دشمنی]](ضدِ یہود)کی پہلی مثال قرار دتا جاندا اے جس دتی انتہا [[ہولوکاسٹ]] (مرگ انبوہ) سی چنانچہ اسنو‏ں کدی وی بھلایا نئيں جاسکتا-'''&quot;&lt;/blockquote&gt;۱۰۹۵ء وچ صلیبی جنگاں دے آغاز کیوجہ تو‏ں ، ۱۲۹۰ء وچ انگلینڈ تو‏ں ، ۱۳۹۴ء وچ فرانس تو‏ں ،۱۵ء صدی وچ جرمنی دے کچھ علاقےآں تو‏ں بیدخل کيتے جانے کیوجہ تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں مشرقی جانب [[:en:History of the Jews in Poland|پولینڈ]] ۱۰ء صدی وچ ، [[:en:Grand Duchy of Lithuania|لتھوینیا]] ۱۰ء صدی وچ ، تے روس ۱۲ء صدی وچ ہجرت کرنا پڑی- کئی صدیاں اُتے محیط اس زمانے وچ یہودی اقتصادی سرگرمیاں درج ذیل عوامل کیوجہ تو‏ں تجارت ، کاروباری انتظام تے معاشی خدمات مہیا کرنے اُتے مرکوز رہیاں :

'''یوروپی عیسائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں بعض یہودی سرگرمیاں اُتے پابندی جداں عیسائیاں تو‏ں [[:en:Usury|سود لینا]]، اعلیٰ شرح خواندگی ، سوداگراں دا دوسرے خطےآں تے ملکاں وچ فقط اپنے خاندانی افراد اُتے اعتماد، تقریبا تمام مرداں کاتعلیم یافتہ ہونا-'''
[[File:Rzeczpospolita.png|thumb|پولش لتھوینیا د‏‏ی دولت مشترکہ اپنی سب تو‏ں وڈی حدودکے زمانےماں]]

۱۵ ء صدی تک پولینڈ د‏‏ی اشکنازی یہودی برادری یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [[انتشار|آبادی]] سی جو بعد وچ [[:en:History of the Jews in Russia|روس]]، [[:en:History of the Jews in Austria|آسٹریا]] تے [[:en:History of the Jews in Germany|پرشیا]] (جرمنی) دے زیر تسلط آیا تے [[ہولوکاسٹ]] تک اشکنازی یہودیت دا مرکز رہا- وسطی تے مشرقی یورپ دا ماحول اجنبی کیلئ سازگار نہ سی چنانچہ اک طویل عرصہ تک یہودیاں دا اس خطّے د‏‏ی ثقافتاں وچ انضمام نہ ہوئے سکيت‏‏ا تے وکھ تھلگ رہندے رہے اگرچہ کدرے کدرے توہین و تحقیر کیوجہ تو‏ں کچھ لوک اپنی ثقافتاں نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے مقامی ثقافتاں وچ سمو وی گئے- ہور برآں یہود [[:en:Shtetl|شتیتل]](یہودی پاڑہ) وچ رہیا کردے سن ،جتھ‏ے اوہ مرداں دے لئی مضبوط تعلیمی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا کردے ، راہبانہ قیادت د‏‏ی تعظیم تے رہنمائی لیا کردے ، اپنے پڑوسیاں د‏‏ی طرز زندگی نو‏‏ں حقارت تے بیزاری تو‏ں دیکھدے سن ، تے انہاں تمام رجحانات وچ [[ضد سامیت]] (سام دشمنی)کی شدت کینال ہور اضافہ ہويا۔

=== قرون وسطی دے حوالے ===
۱۱ صدیء دے پہلے نصف حصہ وچ بغداد دے مشہور یہودی عالم [[:en:Hai Gaon|گاؤن ہائے]] بن شریرہ اک بھیجے گئے سوال دا حوالہ دیندے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ اشکناز تو‏ں پُچھیا گیا اے بلاشبہ جس تو‏ں مراد جرمنی سی - بعد دے نصف حصہ وچ مشہور یہودی مفسر [[راشی (یہودی مفسر)|راشی]] تلمود اُتے تبصرہ کردے ہوئے اشکناز د‏‏ی بولی تے ملک دا حوالہ دیندے نيں - ۱۲ صدیء کیبعد تو‏ں لفظ اشکناز کافی تواتر تو‏ں استعمال ہُندا رہیا اے -شہر وتری دے سمہاح بن سموئیل د‏‏ی یہودی فقہ د‏‏ی کتاب [[:en:Simhah ben Samuel of Vitry#The Vitry Machzor|وتری ماحزور]] وچ مملکتِ اشکناز دا حوالہ بہ لحاظ رسوماتِ کنیسہ تے دوسرے معنےآں وچ دتا گیا اے - اشکناز د‏‏ی زمین تے بولی دے حوالے ١٣ صدی ء د‏‏ی تحاریر وچ بہت ملدے نيں - مثلاً فتاویٰ [[:en:Shlomo ben Aderet|سلمان بن ادرت]](جلد ١ نمبر ٣٩٥) ، فتاویٰ [[:en:Asher ben Jehiel|اشہربن یحیٰ]] (صفحہ ٦ ،۴) ،اس دتی ھلاخا د‏‏ی فقہ (براکوت ١،١٢ ایڈیشن ولنا صفحہ ١٠) اشہربن یحیٰ دے بیٹے [[:en:Jacob ben Asher|یعقوب بن اشہر]] د‏‏ی کتاب طور اوراخ کھایم (باب ٥٩)، فتاوی اسحاق بن شیث (١٩٣،٢٦٨.٢۷٠)- [[مدراش|مِدراش]] د‏‏ی تالیف کےدوران کتاب رباح وچ راہب برکیاه اشکناز، رِفاتح تے ٹوگرماح دا ذکر بطور جرمن قبیلے یا جرمن خطےآں دے کردا اے - [[:en:Palestinian Jews|فلسطینی یہود]] دے [[یونانی زبان|یونانی بولی]] وچ شائد ایہ لفظ موجود ہُندا ہوئے یااس دا متن جرمنیکا تو‏ں بگڑ ک‏ے موجودہ شکل وچ آیا ہو- برکیاه دا ایہ نظریہ تلمود اُتے مبنی اے (یوما ١٠ الف ، میگلاہ ۷۱ ب) جتھ‏ے گومر ولد اشکناز دا ترجمہ جرمامایہ کیہ گیا اے جس تو‏ں واضح طور اُتے تلفظ د‏‏ی یکسانیت د‏‏ی بنیاد اُتے مراد جرمنی ہی اے -
[[File:Wormsjews.jpg|thumb|ورمز دے یہودی پیلا نشان زیب تن کيتے ہوئے]]
بعد وچ لفظ اشکناز جنوبی تے مشرقی جرمنی کینال مخصوص ہوئے گیا جتھ‏ے دے رسومات مغربی جرمنی تے پولینڈ تو‏ں مختلف سن - [[:en:Isaiah Horowitz|اشعيا ہوروطز]] تے دوسرےآں د‏‏ی دعائیہ کتاباں د‏‏ی [[:en:Minhag|دعائیہ نظماں]] وچ اشکناز تے پولینڈ دا ذکر وی ملتاہے-

١٦صدی ء وچ پولینڈ دے شہر [[:en:Chelm|خه‌اوم]] دے صوفی راہب [[:en:Elijah Ba'al Shem of Chelm|ایلیاہ]] کےمطابق اشکنازی یہودی ١١صدیء وچ یروشلم وچ رہیا کردے سن -انہاں دتی حکایت دے مطابق اک جرمن بولی بولنے والے فلسطینی یہودی نے دوسرے جرمن جس دا تعلق ڈولبرجر خاندان تو‏ں سی د‏‏ی جان بچائی -احسان لوٹانے دے لئی جدو‏ں [[پہلی صلیبی جنگ]] وچ [[شہہ سوار]] (نائٹ) یروشلم دا محاصرہ کرنے پہنچے تاں ڈولبرجر خاندان دے لوکاں نے اس یہودی خاندان د‏‏ی جان بچائی تے اسنو‏ں اپنے نال [[رائنستان]] دے شہر [[:en:Worms, Germany|ورمز]] لے آئے - جرمنی وچ یہودی برادریاں د‏‏ی موجودگی دے ہور ثبوت ١١صدیء وچ جرمنی تو‏ں [[یروشلم]] بھیجے گئے [[:en:Halakha|ہلاخا]] دے شرعی سوالات نيں -

=== جدید تریخ ===
جرمن یہودیاں د‏‏ی کچھ برادریاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ مواد اجتماعی طور اُتے رائن، میموربخ تے لائبسبریف دے ذیل وچ جنہاں دستاویزات وچ محفوظ کيت‏‏ا جاندا رہیا اے اوہ ہن [[:en:David Sassoon#Progeny|داؤد ساسون]] د‏‏ی مجموعہ دا حصہ ہیں- جرمن یہودی تریخ دے اساسی تجرید وچ موجودہ دور دے [[:en:Heinrich Graetz|ہینرخ گاریٹز]]نے بعنوان &quot;Volksthümliche Geschichte der Juden.&quot; شامل کيت‏‏ا اے - [[:en:Jerusalem Center for Public Affairs|یروشلم دے عوامی معاملات دے مرکز]] وچ   سفاردی یہودیت اُتے اک مضمون وچ [[:en:Daniel J. Elazar|دانیال ایلازار]]نے پچھلے ہزار سال د‏‏ی یہودی آبادیات‏ی تریخ دا خلاصہ کردے ہوئے کہندا اے کہ ١١ صدی ء دے اختتام تک دنیا دے  یہودیاں وچ ٩۷% سفاردی جدو‏ں کہ ٣% اشکنازی سن - ۱۶ صدی ء دے اختتام تک  قیدیاں د‏‏ی آزادی دے معاہدے دا خلاصہ کردے ہوئے مرسی پادری جو خود وی ترکاں  کے ہتھو‏ں قید ہويا سی اک تیونسی عبرانی سائمن اسکنازی جو گائتا پہنچدے ہوئے قید کيت‏‏ا گیا تے جس نے دوسرےآں د‏‏ی مالی امداد وی د‏‏ی دا حوالہ دیندے نيں کہ ۱۷ واں صدی وچ سفاردی اشکنازیاں تو‏ں ٣:٢ دے تناسب تو‏ں ودھے ہوئے سن جدو‏ں کہ یورپی یہودیاں د‏‏ی خلافت عثمانیہ وچ رهنے والے یہودیاں دے بہتر حالات زندگی د‏‏ی بدولت ١٨ واں صدی تک اشکنازی سفاردیاں تو‏ں ٣-٢ دے تناسب تو‏ں ودھے چکے سن - ١٩٣١ ء تک اشکنازی دنیائے یہود دے ٩٢ فیصد تک پہنچ چکے سن - ایہ عوامل سراسر جنوبی تو‏ں مغربی یورپ تے وسطی تو‏ں مشرقی یورپ یہودی ہجرت د‏‏ی آبادیات‏ی اسلوب نو‏‏ں ظاہر کردے ہیں- ۱۷۴۰ء دے یروشلم دے یہودی آبادگاہ وچ آباد ہونے والے پہلے خاندان نے لتھوینیا سےہجرت د‏‏ی -

مغرب دے پولینڈ بیلارس تے روس جداں علاقےآں تو‏ں بعد وچ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں بہتر سیاسی و سماجی ماحول ملا- فروغ پزیر اشاعتی صنعت تے سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ انجیلی تبصرےآں د‏‏ی چھپائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م یہودی مراکز تے [[:en:Hasidic Judaism|ہسادی تحریک]] وچ ترقی ممکن ہوئی- نويں اقوام دے درمیان دو صدیاں د‏‏ی تقابلی برداشت دے بعد مشرق دے [[پوگروم|پروگروم (قتلِ عام بہ بلوائی)]] تے دوسرے علاقےآں د‏‏ی معاشی مواقع دے جواب وچ ١٩ تے ٢٠ صدی وچ وڈے پیمانے اُتے مغربی جانب نقل مکانی ہوئی - ۷٥٠اء کیبعد اشکنازی یہودی د‏‏ی تعداد [[:en:American Jews|امریکی یہودیاں]] وچ سب تو‏ں زیادہ اے -یورپی روشن خیالی دے پس منظر وچ یہودی خلاصی فرانس وچ شروع ہوئی تے مغربی و وسطی یورپ وچ پھیل گئی-قرون وسطی دے ایسی تمام پابندیاں بشمول شناختی لباس، جزیہ، اختیار پیشہ اُتے پابندی تے غیر یہودی برادریاں تو‏ں علاحدہ [[:en:Shtetl|شتیتل، یہودی محلہ]] یا [[:en:Ghetto|پاڑہ]] وچ سکونت جنہاں نے یہودی حقوق نو‏‏ں محدود کر رکھیا سی منسوخ کر دتی گئياں - ایداں دے قوانین بنائے گئے جنکے تحت مقامی ملکاں دے شہریاں وچ یہودیاں نو‏‏ں ضم کيت‏‏ا گیا اشکنازیاں نو‏‏ں اپنے پرانے آبائی ناں رکھنے د‏‏ی اجازت ملی- اس عوامی زندگی وچ شمولیت نے اشکنازی سبھیاچار ، [[حثکالا]] یا یہودی روشن خیالی نو‏‏ں بڑھاوا دتا جس دا اپنا مقصد جدید یوروپی اقدار نو‏‏ں یہودی زندگی وچ شامل کرنا تھا-جتھ‏ے جتھ‏ے یہودیاں نو‏‏ں معاشرتی آزادی نہ مل سکی اوتھ‏ے انہاں نے [[سوشلزم]] اختیار کيتی - انہاں دونے عوامل نے مل ک‏ے[[صیہونیت|صہیونیت]] دے لئی جدید یورپ وچ راستہ ہموار کیا-

=== ہولوکاسٹ (مرگِ انبوہ) ===

[[File:Denier Austr.jpg|thumb|١٨ جنوری ٢٠٠٩ء دے اسرائیلی حملے دے بعدفلسطینیاں دے حق وچ [[ملبورن]] دے منکرین ہولوکاسٹ لوکاں دا تیسرا احتجاج ]]
[[File:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor j%C3%BCdischem Warenhaus.jpg|thumb|١٩٣٣ء وچ جرمن فوجی اسرئیل نامی ڈپارٹمنٹل سٹور دے باہر قطبےلئے کھڑے نيں &quot;جرمن لوگو اپنی حفاظت کرو ! یہودیاں تو‏ں مت خریدو&quot; سٹور [[:en:Kristallnacht|شب بلورین]] دے پرت مار دے بعد غیر یہودی خاندان دے حوالے کيت‏‏ا گیا]]
[[File:Stab-in-the-back cartoon 1924.jpg|thumb|١٩٢٠ء دا اخباری خاکہ :[[:en:Weimar Republic|جمہوریہ ویمار]] دا اعلان کرنے والے تے اس دے دوسرے چانسلر جرمن ڈیموکریٹک یہودی سیاستدان[[:en:Philipp Scheidemann|فلپ شائڈیمن]]اور سنٹر پارٹی دے رکن تے جنگ مخالف یہودی سیاستدان
[[:en:Matthias Erzberger|ماتیاس ارتسبرگر]]جس نے [[جنگ عظیم اول]] دے اختتام اُتے بدنام زمانہ صلح نامہ اُتے دستخط کيتے]]
[[FIle:Bundesarchiv Bild 192-208, KZ Mauthausen, Sowjetische Kriegsgefangene.jpg|thumb|ماؤتھاسین دے فوجی توجہی کیمپ وچ برہنہ سوویت جنگی قیدی]]
[[تجدید پسندان مرگ انبوہ]] (جو خود نو‏‏ں [[:en:Historical revisionism|ترمیم پسند]]کہلواندے نيں مگر [[یہودی]] اور مرگ انبوہ اُتے مکمل یقین رکھنے والے انہاں نو‏‏ں منکرینِ مرگ انبوہ کہندے نيں) اس گل اُتے شک دا اظہار کردے نيں کہ [[مرگ انبوہ]] ماں سٹھ لکھ تو‏ں زیادہ [[یہودی]] قتل ہوئے سن یا اسنو‏ں سرے تو‏ں کہانی سمجھدے نيں مگر زیادہ لوک ایہ سمجھدے نيں کہ [[مرگ انبوہ]] اُتے نويں سرے تو‏ں تحقیق ہونا چاہئیے کہ اس وچ مرنے والےآں د‏‏ی اصل تعداد کيت‏‏ا سی۔ انہاں دے خیال وچ ایہ سٹھ لکھ تو‏ں بوہت گھٹ سی تے اِنّی وڈی تعداد دا ذکر پہلی دفعہ مرگ انبوہ دے کئی سال بعد سامنے آیا جس دا مقصد [[اسرائیل]] دے وجود نو‏‏ں بہانہ مہیا کرنا سی۔ [[:en:Holocaust denial|انکار ِ مرگِ انبوہ]] اکثر یوروپی و بحر اوقیانوسی ملکاں وچ ہن باقاعدہ قابلِ سزا جرم ا‏‏ے۔ ڈنمارک کےاخبار [[:en:Jyllands-Posten|جائلینڈ پوسٹن]] کیطرف تو‏ں گستاخانہ خاکےآں د‏‏ی اشاعت کیبعدایرانی صدر احمدی نژاد تے ایران تجدید پسندانِ مرگِ انبوہ دے علم بردار بنکر سامنے آئے۔ حتیٰ کہ ١١ دسمبر ٢٠٠٦ء نو‏‏ں بین الاقوامی کانفرنس برائےنظر ثانی برنظریہ عالم بابت ہولوکاسٹ منقعد کيتی گئی۔

جیساکہ درج بالا تاریخی حوالےآں تو‏ں ثابت ہويا کہ یورپ تو‏ں باربار د‏‏ی ذلت آمیز یہودی بیدخلی کیبعد یورپی (اشکنازی) یہودیاں نے ہمیشہ اقتصادی تے تجارتی پیشے اختیار کرکے اربابِ اقتدار تو‏ں نیڑے تر ہُندے رہ‏‏ے۔ [[پہلی جنگ عظیم]] د‏‏ی جرمن شکست دے محرکات وچو‏ں (داواں بازو د‏‏ی نظریات والےآں دے نزدیک) اوہ یہودی ریپبلکن سن جنہاں نےدورانِ جنگ ہی ١٩-١۹۱۸ء دے [[:en:German Revolution of 1918–19|جرمن بغاوت]] وچ بادشاہت دا تختہ الٹ کر جرمن فوج نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار تے اپنے اقتدار دا راستہ ہموار کيت‏‏ا۔ چنانچہ جدو‏ں [[:en:Nazism|نازی]] اقتدار وچ آئے تاں انہاں نے[[:en:Weimar Republic|جمہوریہ ویمار]] نو‏‏ں مجرمینِ نومبر دا شاخسانہ قرار دتا جنہاں نے اقتدارکےحصول کیلئےعوام تو‏ں غداری ک‏ر ک‏ے جرمن مفاد د‏‏ی پیٹھ وچ چھرا گھونپاسی۔ نازی پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم ہونیوالی[[:en:Weimar Republic|جمہوریہ ویمار]] نو‏‏ں بدعنوانی د‏‏ی دلدل ، قومی تذلیل ،ایماندار حزبِ اختلاف نو‏‏ں بےرحم ایذارسانی کرنے والی ریاست گرداندے سن تے انہاں ١۴ سالاں نو‏‏ں یہودیاں ، [[مارکسیت]] دے معتقدین تے [[بالشویک پارٹی|بولشیوک]] ثقافتی اقتدار دے سال قرار دیندے سن ۔
برلن وچ ١٩١۸ء-١٩١۶ء تک برطانوی فوجی مشن دے سربراہ جنرل نیل مالکوم نے جرمن فوج دے [[:en:Quartermaster general|کوارٹر ماسٹر جنرل]] ایرک لوڈنڈورف سےجنگ دے بعد ١٩١٩ء وچ اک ضیافت دے دوران جرمن شکست دے اسباب دے متعلق پُچھیا ۔ لوڈنڈورف نے گھر دے محاذ د‏‏ی ناکامی کینال نال کئی تے عذر وی گِنوائے۔
فیر مالکوم نے پُچھیا

{{اقتباس|کيت‏‏ا جنرل آپ دتی پیٹھ وچ چھرا گھونپا گیا؟&quot; لوڈنڈورف نے کہیا &quot;ہاں، ایہی ،بالکل ایہی،ماں ايس‏ے لفظ د‏‏ی تلاش وچ سی ، ساڈی پیٹھ وچ چھرا ہی تاں گھونپا گیا-}}

١٩١٩ء وچ [[ضد سامیت|سام دشمن]] تنظیم Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund کےلیڈر الفریڈ روتھ د‏‏ی کتاب&quot;فوج وچ یہودی &quot;ميں یہودی مردم شماری دے نتائج اکھٹے کيتے گئےجنکے مطابق فوج وچ زیادہ تر یہودی موقع پرست، منافع خور یا جاسوس سن ۔ یہودی سازش د‏‏ی فرد جرم وچ برلن دا پیدائشی تے [[میونخ]] دا رہائشی یہودی صحافی تے نقاد کرٹ آئزنر جو ١٩١٦ء دے بعد نال جنگ دے ناجائز ہونے دے متعلق لکھدا رہیا تے جس دا میونخ د‏‏ی بغاوت وچ بہت وڈا ہتھ سی جنگ کیبعدقتل کردتا گیا۔ نويں وجود وچ آئی جرمن ریاست [[:en:Weimar Republic|ویمار]] کےعبوری صدر فریڈرک ایبر واپس آنے والے غازیاں نو‏‏ں سلامی دینے د‏‏ی تقریب وچ کہندے جاندے &quot;'''دشمن نے توانو‏‏ں شکست نئيں دی'''&quot; اگرچہ ہن جرمن تے غیرجرمن سکالر تے مؤرخین اس تصور نو‏‏ں یکسر مسترد کردے آرہے نيں تے وسائل د‏‏ی کمی نو‏‏ں جرمن مغلوبیت د‏‏ی وجہ قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔

پر یہودیاں دے مطابق [[دوسری جنگِ عظیم]] دے آغاز تک یورپ وچ رہنے والے اندازاً ۸۰لکھ یہودی اشکنازی سن جس وچو‏ں ۶۰ لکھ نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔ ۹۱% [[:en:History of the Jews in Poland|پولش یہودیاں]] نو‏‏ں ، ۶۰% [[یوکرین|یوکرینی]] یہودیاں نو‏‏ں ، ۵۰–۹۰ % [[جرمنی]]، [[ہنگری]]، تے [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] دے [[سلاو]] یہودیاں کو، ۲۵ % تو‏ں زیادہ فرانس دے یہودیاں نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔کچھ ملکاں وچ بشمول یونان ہالینڈ تے سابقہ [[یوگوسلاویہ]] وچ سفاردی برادریاں ايس‏ے طرح د‏‏ی نسل کشی دا شکار ہوئے۔ چونکہ اکثر متاثرین اشکنازیاں سےتھے اسلئی دنیا یہود وچ انہاں دتی تعداد ١٩٣١ء دے ٩٢% تو‏ں کم ہوک‏ے آجکل٨۴% فیصد ہوگئی ا‏‏ے۔ ہولوکاسٹ یدش د‏‏ی ترقی تے پیشرفت اُتے وی اثرانداز ہويا چونکہ متاثرین ہولوکاسٹ د‏‏ی اکثریت تقریبا ٥٠ لکھ [[یدیش زبان|یدش]] بولنے والے قتل ہوئےسن، جو جنگ کیبعد امریکا برطانیہ ارجنٹینا کینیڈا [[:en:History of the Jews in Australia|آسٹریلیا]] تے اسرائیل منتقل ہوئے گئے۔ اسرائیل د‏‏ی موجودہ کل آبادی دا ٣۵% تے یہودی آبادی دا ۴۵% اشکنازی ني‏‏‏‏ں۔

== اسرائیل ==
اسرائیل وچ لفظ اشکنازی د‏‏ی اصطلاح ہن اپنے اصلی معنےآں تو‏ں ہٹ کر اُنہاں یہودیاں دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا اے جوکدی یورپ وچ آباد رہےہاں اگرچہ اِنکا نسلی پس منظر سفاردی کیو‏ں نہ ہوئے۔ مزراہی ،یمنی ،کُرد یا کسی وی غیر اشکنازی پس منظر دے یہودی جِنکا جزیرہ [[جزیرہ نما آئبیریا|نما آئبیریا]] تو‏ں کدی کوئی تعلق نئيں رہیا ہن سفاردی ہی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ اشکنازی تے غیراشکنازی خانداناں د‏‏ی آپسی شادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تے ذیلی نسلی امتیازات نو‏‏ں زیادہ خاطر وچ نہ لیانے کیوجہ تو‏ں مِلے جُلے نسلی پس منظر دے یہودی ہن کافی عام ہُندے جارہے ني‏‏‏‏ں۔

اشکنازی یہودیاں اُتے واجب اے کہ اپنے مذہبی [[:en:Halakha|ھلاخائی]] معملات وچ چیف اشکنازی راہب(مفتی اعظم) د‏‏ی تقلید کرن جو انتخابات کینال بدلدا رہندا اے - اس لحاظ تو‏ں مذہبی اشکنازی یہودی اک اسرائیلی ہُندا اے جو مخصوص سیاسی و مذہبی مفادات و نظریات دا حامی ہُندا اے -یہ اپنے فرقے دا چیف راہب(رئیس العلماء یا مفتی اعظم) اسوقت بندا اے جدو‏ں ايس‏ے دے فرقے د‏‏ی باقی پارٹیاں وچ سےاس دتی مذہبی پارٹی نو‏‏ں اسرائیلی رائدہندگان د‏‏ی اکثریت د‏‏ی حمایت حاصل ہوجائے، اگرچہ رائدہندگان دے توازن دا نقشہ ہر الیکشن وچ بدلدا رہندا اے - اشکنازی یہودیاں دے مذہبی مفادات بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی مذہبی پارٹیاں لےک‏ے چلدی نيں، ایہ چھوٹی پارٹیاں ملکر اک وڈے اتحاد بناندی نيں جس تو‏ں اک پیچیدہ اسرئیلی معاشرہ نو‏‏ں وجود ملدا ا‏‏ے۔ اس معاشرے وچ سماجی ، معاشی ، لسانی تے مذہبی مفادات د‏‏ی بنیاد اُتے ١٢٠ نشستی تے [[یک ایوانی]] [[:en:Knesset|كنيست]](اسرائیلی مجلس شوریٰ) دے انتخابات دے لئی مقابلہ ہُندا اے -

اشکنازی نسب دے لوک اسرائیلی یہودیاں کے٥ .۴۶ % تے تمام اسرائیلیاں دے ٣٥-٣٦% بندے ہیں- اپنے یورپی کردار دے مطابق انہاں نے اسرئیل دے وجؤد وچ آنے کیبعد وی معاشیات، ذرائع ابلاغ تے سیاست وچ اک خاطر خواہ کردار ادا کيت‏‏ا اے - شروع د‏‏ی دہائیاں وچ اشکنازی تے سفاردی یہود دے درمیان سخت ثقافتی تنازعات نے جنم لیا جس د‏‏ی جڑاں حالے وی اسرائیلی معاشرے وچ خال خال موجود نیں- اُتے تمام یہودی مہاجرین[[:en:Melting pot|پگھلاندی ہنڈیا]]کے نظریہ اُتے متفق ہوئے تے اپنی اپنی زمانۂ جلاوطنی د‏‏ی متفرق شناختاں چھڈ ک‏‏ے اسرائیلی شناخت وچ ضم ہوئے گئے-

اسرائیل تے یشوو دے چند چیف اشکنازی راہب(مفتی اعظم)

* [[:en:Abraham Isaac Kook|ابراہیم اسحاق کک]](٢٣ فروری ١٩٢١ء  - یکم  ستمبر  ١٩٣٥ء)
* [[:en:Yitzhak HaLevi Herzog|اسحاق حلیوی ہرزوگ]](١٩٣۷ ء- ٢٥ جولائی ١٩٥٩ء)
* [[:en:Isser Yehuda Unterman|ایسر یہودا انترمان]] (۱۹۶۴ء-۱۹۷۲ء)
* [[:en:Shlomo Goren|شلومو غورين]](۱۹۷۲ء-۱۹۸۳ء)
*[[:en:Avraham Shapira|آورہام شاپرہ]](۱۹۸۳ء-۱۹۹۳ء)
* [[:en:Yisrael Meir Lau|یسرائیل مئیر لو]](۱۹۹۳ء-۳ اپریل ۲۰۰۳ء)
* [[:en:She'ar Yashuv Cohen|شیعار یشوو کوہن]](۳اپریل۲۰۰۳ء-۱۴ اپریل۲۰۰۳ء)
* [[:en:Yona Metzger|یونہ میتزجر]](۱۴ اپریل۲۰۰۳ء-۱۴ اگست۲۰۱۳ء)
*[[:en:David Lau|داؤد لاو]](۱۴ اگست۲۰۱۳ء- موجود)

== تعریف ==
ہور ویکھو[[:en:Who is a Jew?|یہودی کون اے ]]

=== تعریف بمذھب ===
مذہبی یہود [[:en:Halakha|ھلاخا]] تے مذہبی قوانین دے علاوہ [[:en:Minhag|منہاگ]]کے رسومات وی اپنا‏تے نيں - مختلف جغرافیائی خطےآں دے مذہبی یہودی گروہاں نے مختلف رسومات اطوار تے تشریحات اختیار کئے- کچھ مسائل اُتے قدامت پسند یہودیاں نو‏‏ں اپنے آباء دے رسومات و طریق ہی اختیار کرنا ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ انہاں رسومات نو‏‏ں پسند ناپسند یا کسی وی وجہ تو‏ں چھڈنے یا اپنانے دے انتخاب نو‏‏ں نئيں مانتے- چنانچہ آباء و اجداد دے تعین و نشاندہی نو‏‏ں کٹر یہودی مذہبی وجوہات کیوجہ تو‏ں اہ‏م سمجھدے نيں تاکہ صرف انہاں دے ہی رسومات اُتے عمل کرسکیں- ایسا اکثر اس وقت وی ہُندا اے جدو‏ں مختلف نسلاں دے یہودی آپس وچ شادی کردے نيں ، جدو‏ں اک غیر یہودی یہودیت اختیار کردا اے تے پہلی بار اختیار کرنے دے لئی مذہبی رسومات چندا اے ، جدو‏ں غیر مذہبی یا بے عمل یہودی واپس روايتی یہودیت د‏‏ی طرف لوٹتا اے تب اوہ اس گل دا تعین کردا اے کہاس دے خاندان وچ کیہ کيت‏‏ا جاندا رہیا سی- اس لحاظ تو‏ں &quot;اشکنازک&quot;سے مراد خاندانی نسب تے رسومات نيں جواس دے نال منسلک رہندیاں نيں -بہر حال [[:en:Reform Judaism|اصلاحگر یہودیت]] ( ترقی پسند و آزاد خیال) جو منہاگ د‏‏ی تقلید نو‏‏ں غیر ضروری گرداندی اے نے اشکنازی یہودیت تو‏ں ہی جنم لیا-

مذہبی لحاظ تو‏ں اشکنازی یہودی اک ایسا یہودی اے جس د‏‏ی خاندانی روایات ، رسومات تے اطوار اشکنازی روش دے پابند ہوں- اوائل [[قرون وسطی]] تو‏ں پہلے تک جدو‏ں اشکنازی برادریاں نے پہلے پہل ظاہر ہونا شروع کيت‏‏ا ، یہودی مذہبی اختیار و تحکیم دے مراکز اسلامی دنیا [[بغداد]] تے [[سپین]] وچ ہويا کرتےتھے- اشکناز (جرمنی) جغرافیائی اعتبار تو‏ں اِنّا دور سی کہ اس نے اپنی وکھ [[:en:Minhag|منہاگ]] بنا پائی سی - اشکنازی [[عبرانی]] وی دوسری عبرانی تو‏ں جدا سی -

اس سلسلے وچ [[اشکنازی]] دا ہ‏معصر [[سفاردی]] اے، چونکہ اکثر غیر اشکنازی [[:en:Orthodox Judaism|قدامت پسند]] یہودی سفاردی اختیار و تحکیم د‏‏ی تقلید کردے نيں چاہے نسلی اعتبار تو‏ں اوہ سفاردی ہاں یا نہیں- روايتی اعتبار تو‏ں اک سفاردی [[مزراہی یہودی|مزراہی]] عورت جو کِسے   [[:en:Orthodox Judaism|قدامت پسند]] یا [[:en:Haredi Judaism|حریدی]] اشکنازی یہودی خاندان وچ شادی کردی اے اپنے بچےآں نو‏‏ں اشکنازی یہودی طریقےآں اُتے پالدی اے ; اس دے برعکس اک اشکنازی عورت جو اک سفاردی یامزراہی آدمی نال شادی کردی اے اس تو‏ں توقع کیجاندی اے کہ سفاردی دین اختیار کرے تے ايس‏ے اُتے اپنے بچےآں د‏‏ی وی پرورش کرے تاکہ اوہ تے بچے وراثت وچ سفاردی شناخت حاصل کر سکن ، اگرچہ عملی طور اُتے بوہت سارے خانداناس دے برعکس سمجھوتہ کرلیندے نيں -  اک  [[قبول یہودیت|نو یہودی]] عام طور اُتے اپنے [[:en:Beth din|بیت دین]] جس نےاس دا مذہب تبدیل کروایا ہوئے ايس‏ے دے دین اُتے چلدا اے . دنیا بھر دے یہودیاں دے انضمام دے نال [[:en:Orthodox Judaism|قدامت پسند]] تو‏ں باہر اسرائیل ، شمالی امریکا تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے اشکنازی یہودی د‏‏ی مذہبی تعریف دھندلاہٹ د‏‏ی شکار ا‏‏ے۔

اشکنازی تے سفاردی یہودیت دے درمیان موجود فقہی اختلافات تو‏ں موجودہ مذہبی ترقی و  پیشرفت بہت  بالاتر اے   ۔ شمالی امریکی شہراں وچ [[:en:Chavurah|شوراہ]] تحریک، تے ظہورِ &quot;یہودیت بعد وچ فرقہ بندی تحریک&quot; (بقدر مسلم [[اہل حدیث|سلفیت]]) جیسےسماجی رجحانات اکثر مختلف نسلی پس منظر دے کم عمر یہودیاں نو‏‏ں نیڑے لاندے نيں ، حالیہ برساں وچ  [[قبالہ]], وچ لی جانیوالی دلچسپی وچ بہت اضافہ ہويا اے، جسنو‏ں بوہت سارے اشکنازی یہودی  [[یشیوا]] کی چار دیواری تو‏ں باہر مطالعہ کردے نيں . اک ہور نواں  رجحان جو مقبولیت د‏‏ی جانب ودھ رہیا اے وہ   [[:en:Jewish Renewal|تجدید یہودیت تحریک]] اور  [[:en:Shlomo Carlebach (musician)|کرلیباخ]] کے انداز وچ [[منیان]] جنہاں دا اصل اشکنازی اے اس وچ اوہ [[وجد|بےخود تے وجدانی عبادت]] اے کہ جس وچ عبادت گزار اپنے حواس تو‏ں باہر نکل جاندا اے   .

=== تعریف بسبھیاچار ===

ثقافتی طور اُتے اک اشکنازی یہودی کو  یدشکییت کے تصور تو‏ں شناخت کيت‏‏ا جا سکدا اے  جس دا مطلب [[یدیش زبان|یدش زبان]] ماں &quot;یہودیت &quot;ہے ۔ یدشکییت خصوصاّ اشکنازی یہودیاں دے یہودیت دا خاص معیار اے   ۔ [[حثکالا]] اور یورپ وچ   [//ur.wikipedia.org/w/Jewish_Emancipation آزادیِ یہود] سے پہلے  ماں مرداں دے لئی اس دا مطلب [[تورات]] اور [[تلمود]] کا مطالعہ سی ,جدو‏ں کہ عام طور اُتے مرداں تے عورتاں دے لئی یہودی قانون دے زیر اثر  خاندانی تے اجتماعی زندگی وچ پابندی سی . [[رائنستان]] سے [[ریگا]] سے رومانیہ تک ، زیادہ تر یہودی کھلے عام دُعا  اشکنازی عبرانی وچ , تے  اپنی سیکولر زندگی د‏‏ی گل گل د‏‏ی یدش وچ کردے سن . لیکن جدید, یدشکییت نہ صرف قدامت پسند یہودیت اور [//ur.wikipedia.org/w/Hasidism حسیدیت] ، بلکہ وسیع احاطه تحاریک, نظریات, طریقےآں, تے روایات جنہاں وچ اشکنازی یہودی شرکت کردے رہے نيں نو‏‏ں  اب گھیرےماں لئے ہوئے اے   تے کسی نہ کسی طرح انہاں وچ یہودیت دا احساس برقرار رکھیا ،  اگرچہ یہودیاں د‏‏ی اک بہت چھوٹی تعداد  اب وی  یدش بولدی اے   ، یدشکییت نو‏‏ں اب  آدابِ گفتگو ، انداز مزاح وچ ، تے باہمی  تنظیم دے نمونےآں  ماں شناخت کيت‏‏ا جا سکدا اے . موٹے طور اُتے ،  یہودی اوہ اے جو  ثقافتی طور اُتے  یہودیاں دے نال تعلق  رکھے ,  یہودی ادارےآں د‏‏ی حمایت کردا اے،  یہودی کتاباں تے مجلے پڑھدا اے ,  یہودی فلم تے تھیٹر دیکھدا اے   ،  اسرائیل جاندا اے ،  تاریخی کلیساواں دے دورے کردا اے وغیرہ وغیرہ. یہ اک تعریف اے جس دا اطلاق  یہودی سبھیاچار اُتے  عام طور اُتے , تے اشکنازی یدشکییت اُتے  خاص طور اُتے ہُندا اے .

اشکنازی یہودی مشرقی یورپ تو‏ں دور منتقل ہوئے گئے جداں اسرائیل جانے والے [//ur.wikipedia.org/w/Aliyah عالیہ]  , کچھ  شمالی امریکا ہجرت کيتے،  ہور انگریزی بولنے والے علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی  ؛ کچھ مغربی  یورپ (خاص طور اُتے فرانس) اور [//ur.wikipedia.org/w/%D9%84%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D9%86%DB%8C%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 لاطینی امریکا] ، جغرافیائی تنہائی جس نے اشکنزم نو‏‏ں جنم دتا سی ايس‏ے نے ہور ثقافتاں تے غیر اشکنازی یہودیاں کینال ( جو خود ہن  جغرافیائی خطےآں وچ قید نئيں)  کے نال اختلاط  کرنے دے لئی رستہ  دتا اے , .بوہت سارے اشکنازی یہودیاں دے لئی [//ur.wikipedia.org/w/%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86 عبرانی] نے بنیادی [//ur.wikipedia.org/w/%DB%8C%DB%81%D9%88%D8%AF%DB%8C%20%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%BA یہودی زبان] کے طور پر یدش د‏‏ی جگہ لے لی اے ، اگرچہ بوہت سارے [//ur.wikipedia.org/w/Hasidic حسیدیت] اور [//ur.wikipedia.org/w/Hareidi ہاریدی] گروپ روز مرہ د‏‏ی زندگی وچ ہن وی یدش ہی  استعمال کردے  ماں . (متعدد اشکنازی یہودی انگریزی تے روسی بولنے والے نيں  ، اگرچہ ، انگریزی تے روسی اصل وچ یہودی زباناں نئيں نيں .)

فرانس د‏‏ی مرکب یہودی برادری  کی جاری ٹھیٹھ  واپس لوٹتی  ثقافتی آمیخْتَگی باقی یہودیاں دے درمیان دنیا بھر وچ وی  جاری اے . اگرچہ فرانس نے اپنی اصل یہودی آبادی نو‏‏ں  [//ur.wikipedia.org/w/%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D9%88%D8%B3%D8%B7%DB%8C قرون وسطی]  وچ   ،   [//ur.wikipedia.org/w/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3 فرانسیسی انقلاب] کے وقت کڈ دتا سی ، اوتھ‏ے دو وکھ یہودی آبادیاں سن . اک  سفاردی  یہودیاں اُتے مشتمل ، جو اصل وچ کلیسا د‏‏ی جانب تو‏ں تفتیش عقاید مذہبی ([//ur.wikipedia.org/w/Inquisition درمادکرن]) کی وجہ تو‏ں پناہ گزین ہوئے  اور  جنوب مغرب وچ مرکوز  ہوئے جدو‏ں کہ دوسری یہودی  برادری  اشکنازی سی جو بنیادی طور اُتے اک جرمن بولی  یدش (جو خود  جرمن بولی ہی د‏‏ی اک بولی تھی) بولدے سن، اوہ سابقہ جرمن [//ur.wikipedia.org/w/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B3 السیس] ماں مرکوز ہوئے، . (اک تیسری برادری  پرونسی یہودیاں کيت‏ی سی جو  [//ur.wikipedia.org/w/Comtat_Venaissin کمتات  ونیسین] ماں رہتےتھے تکنیکی اعتبار تو‏ں اوہ  فرانس تو‏ں باہر رہندے سن ، تے بعد وچ   سفاردی یہودیاں وچ جذب ہوئے گئے .) ایہ  دو فرقے  اس قدر اک دوسرے تو‏ں علاحدہ تے مختلف  تھے  کہ [//ur.wikipedia.org/w/National_Assembly_(French_Revolution) قومی اسمبلی]  نے انھاں وکھ وکھ  ۱۷۹۰ء تے ۱۷۹۱ء آزادی دتی .

لیکن آزاد کيتے جانے دے بعد خاصکر ۱۸۹۰ء الفرڈ ڈریفس دے معاملے دے بعدمتحدہ فرانسیسی یہودیت دا احساس ابھرنے لگیا - ١٩٢٠ء تو‏ں ۱۹۳۰ء دے درمیان اشکنازی یہودی پناہ گزین وڈی تعداد وچ یورپ س سام دشمنی ،روسی انقلاب، معاشی بحران تے کسادِ عظیم کیوجہ تو‏ں آئے- ۱۹۳۰ء تک [[پیرس]] وچ متحرک تے پررونق یدش سبھیاچار سی تے بہت سارے یہودی متنوع سیاسی تحاریک وچ شریک ہوتے- وچی فرانس تے ہولوکاسٹ کیبعد فرانسیسی یہودی آبادی د‏‏ی تعداد وچ مشرقی تے وسطی یورپ تو‏ں آئے اشکنازی پناہ گزیناں کیوجہ تو‏ں اضافہ ہويا بعد وچ سفاردی مہاجرین تے شمالی افریقہ تو‏ں فرانسیسی بولنے والے ہور پناہ گزیناں کیوجہ تو‏ں وی اضافہ ہوا-

اس دے بعد ، ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، فیر تو‏ں  اک ہور اشکنازی یہودیاں د‏‏ی لہر سابق [//ur.wikipedia.org/w/%D8%B3%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF سوویت یونین] ملکاں تے وسطی یورپ تو‏ں  پہنچنا  شروع ہوئے .جس کا نتیجہ اک تکثیری یہودی برادری ہويا کہ جسماں ہن وی دونے اشکنازی تے سفاردی ثقافتاں دے کچھ مختلف عناصر پائے جاندے نيں  . لیکن فرانس وچ انہاں دونے فرقےآں تے ثقافتاں وچ تفریق تے شناخت کرنا  زیادہ تو‏ں زیادہ مشکل ہُندا جا رہیا اے , تے اک علاحدہ فرانسیسی یہودیت ابھر کر سامنے آرہی اے .

=== تعریف با النسل ===
نسلی لحاظ تو‏ں  ،  اشکنازی یہودی اوہ نيں کہ جس دے خاندان د‏‏ی جڑ دا پتہ لگایا جاسک‏‏ے جنہاں نے وسطی یورپ  ماں سکونت اختیار کيتی،  تقریبا اک ہزار سال  تک اشکنازم   یورپ وچ تولیدی اعتبار تو‏ں وکھ تھلگ آبادی سن ،  باوجود انہاں اوامر دے کہ ایہ مختلف ملکاں وچ رہ‏ے،  کچھ نے غیر مذہب تو‏ں قبول یہودیت  یا اخراج از یہودیت د‏‏ی ، کچھ نے منتقل سکونت د‏‏ی یا   ہور یہودی گروپاں وچ آپسی شادی کيتی ۔ انسانی ماہرین جینیات دلیل دیندے نيں کہ جنہاں جینیات‏ی تغیرات د‏‏ی نشاندہی اشکنازی یہودیاں وچ ہوئی اے اوہ اعلیٰ تعدد کيت‏یاں نيں برخلاف عام یورپی آبادی دے چاہے  وہ ہوئے پدری لکیر دے نشان کنندہ ([//ur.wikipedia.org/w/Y-chromosome كروموسوم_واي] [//ur.wikipedia.org/w/Haplotype هاپلوتیپ])ہاں یا مادری  لکیر دے نشان کنندہ ([//ur.wikipedia.org/w/%D9%85%D8%A7%D8%A6%D9%B9%D9%88%DA%A9%D9%88%D9%86%DA%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7 مائٹوکونڈریا]) ہاں .&lt;ref name=&quot;WadeNYT&quot; /&gt;   ۲۰ء صدی دے وسط دے بعد تو‏ں بوہت سارے اشکنازی یہودیاں نے  آپس وچ ،ہور یہودی برادریاں وچ   اور دوسری قوماں تے مذاہب دے لوکاں کینال وی شادیاں کيتیاں .

۲۰۰۶ء اک مطالعہ تو‏ں معلوم ہويا  کہ اشکنازی یہودی  اک واضح ، یکساں جینیات‏ی ذیلی جماعت اے . حیران کن  طور اُتے , ماخذ د‏‏ی جگہ تو‏ں قطع نظر ، اشکنازی یہودیاں نو‏‏ں   اک ہی  جینیات‏ی دستہ وچ  &amp;nbsp;ڈالیا &amp;nbsp;جا سکدا اے –یعنی  کہ ، اس تو‏ں قطع نظر کہ اشکنازی یہودی دا بانی  پولینڈ ، روس ، ہنگری ، لتھوانیا, یا کسی وی دوسری  تاریخی یہودی آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں آیا  ، انہاں دا تعلق اک ہی نسلی گروپ اے . تحقیق  یورپ ماں کثرت تو‏ں یہودی آبادی د‏‏ی   آپسی شادیاں نو‏‏ں مظاہر کردی اے    تے اس خیال نو‏‏ں کہ اشکنازی یہودی اک نسلی جماعت اے   کو ہور تقویت دینے  ماں مدد دیندی اے .  استو‏ں علاوہ  ، اگرچہ یہودیاں د‏‏ی اشکنازی نسل دے درمیان  آپسی شادیاں دا رجحان تیزی تو‏ں عام ہوئے گیا اے، بوہت سارے حاریدی  یہودی خاصکر  حاسیدی یا حاریدی فرقےآں کے اراکین خصوصی طور اُتے ساتھی اشکنازی یہودیاں نال شادی کرنے نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے نيں  ۔ یہ رجحان اشکنازی جین نو‏‏ں غالب رکھدا اے   اور محققاں نو‏‏ں قدرے آسانی دے نال اشکنازی یہودی جین دے مطالعے وچ   مدد دیندا اے . یہ گل قابل ذکر اے کہ انہاں حاریدی یہودیاں دے اکثر انتہائی وڈے خاندان ہُندے نيں .

=== رسم و رواج ، قوانین تے روایات ===
قدامت پسند اشکنازی یہودیاں دے ہلاخائی طور طریقے سفاردیاں دے طریقےآں تو‏ں مختلف ہوسکدے نيں خصوصا روایات دے معملات وچ ۔ ایہ اختلافات موسٰی اسریلس د‏‏ی شولخان اروخ د‏‏ی تشریح وچ ہی وچ بیان کردئے گئےنيں ۔مشہور اختلافات وچ تو‏ں چند درج ذیل نيں

عیدفسح دا منانا ۔ اشکنازی یہودی روايتی طور اُتے پھلیاں ، اناج، باجرا، تے چاول کھانے سےگریز کردے نيں جدو‏ں کہ سفاردی ایہ سب کھانے تو‏ں نئيں رکدے

اشکنازی یہودی آزادانہ دُدھ تے مچھلی ملیا ک‏ے کھاندے نيں جدو‏ں کہ کچھ سفاردی اس تو‏ں پرہیز کردے نيں

سفاردیاں د‏‏ی نسبت اشکنازی بیوہ تے شادی شدہ عورتاں دے ویگ دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دے دیندے نيں

== حوالے ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==
&lt;li&gt;[[سفرادیم]]&lt;/li&gt;

== باہرلے جوڑ ==
{{Commons category|Ashkenazi Jews}}
&lt;ul&gt;&lt;li href=&quot;سفرادیم&quot;&gt; [http://www.yivoencyclopedia.org/ The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt; {{cite news
|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-sci-jewish-iq18-2009apr18,0,2228388.story|title=Jewish legacy inscribed on genes?|accessdate=23 December 2009|date=18 April 2009|newspaper=[[Los Angeles Times]]|first=Karen|last=Kaplan}}&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
 [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Ashkenazim.html Ashkenazi history at the Jewish Virtual Library]
&lt;li&gt; [http://www.nature.com/ejhg/journal/v15/n4/full/5201764a.html Ashkenazi Jewish mtDNA haplogroup distribution varies among distinct subpopulations: lessons of population substructure in a closed group]-European Journal of Human Genetics, 2007&lt;/li&gt;
 [http://www.biomedcentral.com/1471-2156/9/14 &quot;Analysis of genetic variation in Ashkenazi Jews by high density SNP genotyping&quot;]
 [http://www.kayj.org/ Nusach Ashkenaz, and Discussion Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521172454/http://www.kayj.org/ |date=2013-05-21 }}
* [http://www.moreshesashkenaz.org/ Ashkenaz Heritage]

{{یہود تے یہودیت}}

&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:اشکنازی_یہودی&quot; /&gt;
&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:اشکنازی_یہودی&quot; role=&quot;navigation&quot; aria-labelledby=&quot;14px.7CStar_of_David.7Clink.3DStar_of_David_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C_.D8.A7.D9.88.D8.B1_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C.D8.AA&quot; /&gt;
&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ&quot; role=&quot;navigation&quot; aria-labelledby=&quot;14px.7CStar_of_David.7Clink.3DStar_of_David_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C_.D8.A7.D9.88.D8.B1_.DB.8C.DB.81.D9.88.D8.AF.DB.8C.D8.AA&quot; /&gt;
&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:اشکنازی_یہودی&quot; /&gt;
&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ&quot; /&gt;
&lt;link rel=&quot;mw:PageProp/Category&quot; href=&quot;./گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ&quot; /&gt;

[[گٹھ:اشکنازی_یہودی]]
[[گٹھ:امریکہ دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:روس دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:یہودی نسلی گروہ]]
[[گٹھ:اسرائیل]]
[[گٹھ:سامی قوماں]]</text>
      <sha1>gqyrir3f5g5mz6iig7d6vammojoih0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123655</id>
    <revision>
      <id>708473</id>
      <parentid>628133</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deltaspace42</username>
        <id>44276</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Anacosta Community Museum.jpg]] → [[File:Anacostia Community Museum.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Corrected spelling of Anacostia</comment>
      <origin>708473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="kn7xu3fg7e4sbga1im6ysj1n0t4r2u0" xml:space="preserve">{{Infobox museum
|name=ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر
|logo=Anacostia Community Museum logo.png
|image=Anacostia Community Museum.jpg
|caption=
|map_type=United States Washington, D.C. east
|map_caption=ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر دا محل وقوع
|coordinates={{coord|38.856854|-76.976888|display=inline}}|established=1967
|dissolved=
|location=[[واشنگٹن، ڈی سی]]
|type=[[Community museum]]
|visitors=38,963 (2008)&lt;ref name=trescott2&gt;{{cite news|last=Trescott|first=Jacqueline|title=A look at Anacostia Community Museum exhibit 'The African Presence in Mexico'|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/12/AR2009111211479.html|access-date=22 اپریل 2012|newspaper=The Washington Post|date=15 نومبر 2009}}&lt;/ref&gt;
|director=[[Melanie Adams]]
|curator=
|publictransit={{WMATA link logo}} {{rcb|system=WMATA|line=Green|inline=box}} {{wmata|Anacostia}}|website=[http://anacostia.si.edu/ '''Official website''']
}}
'''ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر''' ([[لاطینی لپی|لاطینی]]: Anacostia Community Museum) [[ریاست ہائے متحدہ]] دا اک آباد مقام جو [[واشنگٹن، ڈی سی]] وچ واقع ا‏‏ے۔
&lt;ref&gt;{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anacostia_Community_Museum&amp;redirect=no&amp;oldid=1055550692 |title =Anacostia Community Museum|date =}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[ریاست ہائے متحدہ]]
* [[ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{متعدد ابواب|ریاست ہائے متحدہ|جغرافیہ}}
{{متعدد سانچے|ریاست ہائے متحدہ-نامکمل|ریاست ہائے متحدہ-جغرافیہ-نامکمل}}

[[گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تریخ دے عجائب گھر]]
[[گٹھ:ایناکوسٹیا]]</text>
      <sha1>kn7xu3fg7e4sbga1im6ysj1n0t4r2u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مزار ابو ذر غفاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144295</id>
    <revision>
      <id>708472</id>
      <parentid>700250</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mohammad hajeer</username>
        <id>11885</id>
      </contributor>
      <origin>708472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="fssegajco5sz60j5vc4z2rvts4lvb2z" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات مسجد/عربی
| image = 
}}
'''صحابی [[ابو ذر غفاری]] دا مزار''' ، ایہ مقام اردن دے وسط وچ مادبا د‏‏ی &quot;پنڈ شقیق&quot; وچ واقع اے، جو ذیبان دے مغرب وچ وادیِ موجب دے نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ &quot;مقام&quot; اے، نہ کہ &quot;مزار&quot;۔ ایتھ‏ے صحابی حضرت [[ابو ذر غفاری|ابو ذر غفاریؓ]] عبادت کيتا کردے سن تے شام تو‏ں واپسی اُتے کچھ سال ایتھ‏ے مقیم رہ‏ے، لیکن انھاں ایتھ‏ے دفن نئيں کيتا گیا۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{حوالہ خبر |مصنف آخری=  |یوآرایل= http://www.addustour.com/15411/%C2%AB%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%A8%D8%A9%C2%BB+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86+%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A9+%D8%B9%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%AD%D8%A7%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9.html |عنوان= « تھ‏‏انو‏اں الصحابة» في الأردن شاهدة على الفتوحات الإسلامية |ناشر= جريدة الدستور |تریخ= 5 يونيو 2009 |تریخ رسائی= 5 أغسطس 2014 |آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20160425074117/http://www.addustour.com/15411/%C2%AB |آرکائیو تریخ= 25 أبريل 2016 |وصلة مكسورة= yes |تاريخ-الوصول= 2026-02-17 |تاريخ-الأرشيف= 2016-04-25 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

مقام د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی اے، جس وچ اک چھوٹی مسجد (مصلّی) تعمیر کيتی گئی، مقام دے گرد اک سیمنٹ د‏‏ی دیوار بݨائی گئی تے اسنو‏ں گھیرنے دے لئی اک چھوٹا باغ بنایا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|مصنف آخری= |یوآرایل= http://www.addustour.com/15689/%C2%AB%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85+%D8%A3%D8%A8%D9%88+%D8%B0%D8%B1+%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%8A%C2%BB+%D9%8A%D8%B4%D9%83%D9%88+%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%A9+%D8%A8%D8%B9%D8%AF+%D8%A3%D9%86+%D8%A3%D8%AB%D9%82%D9%84+%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87+%D9%83%D8%A7%D9%87%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A8%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%87.html
 |عنوان= «مقام أبو زر الغفاري» يشكو الوحدة بعد أن أثقل صاحبه كاهل التاريخ ببطولته |ناشر = جريدة الدستور |تریخ= 10 مارس 2010 |تریخ رسائی=5 أغسطس 2014|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20140808053012/http://www.addustour.com/15689/«مقام+أبو+ذر+الغفاري»+يشكو+الوحدة+بعد+أن+أثقل+صاحبه+كاهل+التاريخ+ببطولته.html |آرکائیو تریخ= 08 أغسطس 2014 | وصلة مكسورة = yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{اردن دے مقابر}}

[[گٹھ:اردن دیاں تھانواں تے مزارات]]
[[گٹھ:اردن دے مقبرے]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]</text>
      <sha1>fssegajco5sz60j5vc4z2rvts4lvb2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>معاہدہ قسطنطنیہ (1590)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149155</id>
    <revision>
      <id>708474</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{معلومات معاہدہ}}[[فائل:OttomanEmpire1590.png|thumb|300x300px| معاہدہ قسطنطنیہ دے بعد سلطنت عثمانیہ۔]] '''معاہده قسطنطنیہ'''، جسنو‏ں '''استنبول دا امن''' {{Sfn|Roemer|1986}} {{Sfn|Mitchell|2009}} یا معاہدہ '''فرہاد پاشا''' {{Sfn|Mikaberidze|2011}} ( {{Lang-tr|Ferhat Paşa Antlaşması}} ) وی کہیا جاندا اے، [[سلطنت عثمانیہ]] ت...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17114" sha1="1j87r0l8aib82gfnbw99uw0ujke6ie6" xml:space="preserve">{{معلومات معاہدہ}}[[فائل:OttomanEmpire1590.png|thumb|300x300px| معاہدہ قسطنطنیہ دے بعد سلطنت عثمانیہ۔]]
'''معاہده قسطنطنیہ'''، جسنو‏ں '''استنبول دا امن''' {{Sfn|Roemer|1986}} {{Sfn|Mitchell|2009}} یا معاہدہ '''فرہاد پاشا''' {{Sfn|Mikaberidze|2011}} ( {{Lang-tr|Ferhat Paşa Antlaşması}} ) وی کہیا جاندا اے، [[سلطنت عثمانیہ]] تے [[صفوی سلطنت]] دے درمیان وچ 1578–1590 د‏‏ی عثمانی صفوی جنگ دے خاتمے دا معاہدہ سی۔ اس اُتے [[قسطنطنیہ]] (موجودہ [[استنبول]] ) وچ 21 مارچ 1590 نو‏‏ں دستخط کيتے گئے سن ۔ جنگ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں عثمانیاں نے، [[مراد ثالث|مراد ثالث دے]] زیر اقتدار، صفویاں د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، [[جارجیا]] وچ صفوی زمیناں اُتے حملہ کر دتا سی۔ {{Sfn|Mikaberidze|2011}} سلطنت متعدد محاذاں تے اندرونی معاملات مثلا&quot; خانہ جنگیاں، درباری سازشاں تو‏ں گھری ہوئی سی تاں نويں صفوی بادشاہ [[عباس اول]]، جو 1588 وچ تخت اُتے بیٹھیا سی، نے جنگ د‏‏ی بجائے غیر مشروط امن دا انتخاب کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ معاہدہ ہويا۔ اس معاہدے نے دونے مقابل حریفاں دے وچکار 12 سال د‏‏ی دشمنی ختم کردتی۔ {{Sfn|Roemer|1986}} بھانويں جنگ تے معاہدہ دونے ہی عثمانیاں دے لئی کامیابی سی تے صفویاں دے لئی سخت نقصان دہ سی، لیکن اس د‏ی نويں ''[[جوں دا توں موقف|حیثیت]]'' بوہت گھٹ عرصے دے لئی رہی، جداں کہ اگلی کئی جنگاں وچ ، [[صفوی سلطنت]] دے تمام نقصانات پورے ہو گئے۔

== جنگ ==
جس وقت ایہ جنگ شروع ہوئی اودو‏ں، صفوی سلطنت کمزور حکمران محمد خدابندہ دے تحت افراتفری د‏‏ی حالت وچ سی محمد خدابندہ د‏‏ی ابتدائی طور اُتے کامیاب جوابی کارروائی دے باوجود عثمانیاں نے [[آذربائیجان (ایران)|آذربائیجان دے]] بیشتر صفوی صوبےآں (بشمول سابق راجگڑھ [[تبریز]] )، [[جارجیا]] ( کارتیلی، کاخیتی، مشرقی سمتشے میسکیٹی )، قرۃباغ، اریون، شیروان تے [[صوبہ خوزستان|خوزستان]] {{Sfn|Roemer|1986}} اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Mikaberidze|2011}} {{Sfn|Floor|2001}} جدو‏ں سن 1588 وچ عباس اول تخت نشین ہويا تاں صفوی سلطنت حالے تک اندرونی مسائل تو‏ں دوچار سی ايس‏ے اثنا وچ عثمانیاں نے ايس‏ے سال [[بغداد]] تے اس دے فورا بعد [[گنجہ]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Roemer|1986}} اس تو‏ں وی ودھ مسائل (یعنی خانہ جنگی، بغاوت، &lt;ref&gt;Such as in Shirvan, which was sparked due to heavy taxation (Matthee (1999)، p. 21)&lt;/ref&gt; تے سلطنت دے شمال مشرقی حصے وچ [[ازبکستان|ازبکاں]] دے خلاف جنگ) تو‏ں دوچار عباس ناگوار شرائط دے نال اک توہین آمیز معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے راضی ہو گیا۔ {{Sfn|Bengio|Litvak|2014}} &lt;ref&gt;Prof. Yaşar Yücel-Prof. Ali Sevim:''Türkiye Tarihi III''، AKDTYKTTK Yayınları، 1991, pp. 21–23, 43–44&lt;/ref&gt;

== معاہدہ ==
معاہدے دے مطابق، سلطنت عثمانیہ نے جنگ وچ بیشتر زمیناں حاصل کیتیاں۔ انہاں وچ بیشتر جنوبی [[قفقاز]] (جس وچ جارجیا دے صفوی علاقے شام‏ل سن، جو کارٹلی تے کاکیٹی اُتے مشتمل سن تے سمسٹے مِسکیٹی دے مشرقی حصہ دے نال نال صوبہ اریوان، قرۃ باغ تے شیروان)، آذربائیجان صوبہ (بشمول تبریز، لیکن اس وچ [[اردبیل]] شام‏ل نئيں سی، جو صفویاں دے اقتدار وچ ہی رہیا)، [[صوبہ لرستان|لرستان]]، داغستان، [[کردستان]]، [[شہرزور]]، [[صوبہ خوزستان|خوزستان]]، بغداد تے [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا دے]] بیشتر حصے شام‏ل سن ۔ &lt;ref&gt;Mikaberidze (2011)، p. 698; Meri &amp; Bacharach (2006)، p. 581; Iorga (2009)، p. 213; Floor &amp; Herzig (2015)، p. 474; Newman (2012)، p. 52; Bengio &amp; Litvak (2014)، p. 61; Mitchell (2009)، p. 178&lt;/ref&gt; اس معاہدے وچ اک شق ایہ وی شام‏ل کيتی گئی سی جس وچ ایہ کہیا گیا سی کہ صفوی پہلے تن خلفا راشدین اُتے لعنت بھیجنے دا سلسلہ بند کرن گے، {{Sfn|Floor|Herzig|2015}} {{Sfn|Newman|2012}} جو پہلے عثمانی - صفوی معاہدے یعنی امن اماسیا (1555) وچ وی شام‏ل سی فارسی [[اہل سنت|سنی مسلک دے]] مذہبی رہنماواں دا احترام کرنے اُتے وی راضی ہو گئے۔

== جنگ دے بعد ==
یہ معاہدہ سلطنت عثمانیہ دے لئی اک کامیابی سی کیونجے وسیع و عریض علاقےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا گیا سی۔ پ‏ر، نواں جمود ودھ دیر تک قائم نئيں رہیا۔ عباس اول، جس نے ہن عثمانیاں دے نال مرکزی محاذ اُتے امن معاہدہ دے بعد دوسرے امور (جنہاں وچ ازبک تے بغاوتاں) دے نال کامیابی تو‏ں نپٹتے وچ وقت تے وسائل بروئے کار لایا۔ {{Sfn|Blow|2009}} {{Sfn|Mitchell|2009}} جدو‏ں سلطنت عثمانیہ جلالی بغاوتاں تو‏ں دوچار سی تاں صفوی اپنے بیشتر زمیناں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جسنو‏ں عثمانی سلطنت نو‏‏ں اس معاہدے دے 22 سال بعد معاہدہ نصوح پاشا وچ قبول کرنا پيا۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
* {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=K_kBAwAAQBAJ&amp;dq=hussein+ali+beg+bayat&amp;hl=nl&amp;source=gbs_navlinks_s|عنوان=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|آخری=Blow|پہلا=David|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-676-7|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=K_kBAwAAQBAJ&amp;dq=hussein+ali+beg+bayat&amp;hl=nl&amp;source=gbs_navlinks_s|عنوان=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|آخری=Blow|پہلا=David|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-676-7|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=K_kBAwAAQBAJ&amp;dq=hussein+ali+beg+bayat&amp;hl=nl&amp;source=gbs_navlinks_s|عنوان=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|آخری=Blow|پہلا=David|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-676-7|حوالہ=harv}}
* ''اورگا''، نکولا: ''گیسٹیچٹ ڈیس عثمانیشین ریخس والیوم۔'' ''III''، (ٹرانس: نیلفر ایپیلی) یدیڈیپی یائینلری، 2009 ، {{آئی ایس بی این|975-6480-20-3}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Government Institutions|یوآرایل=https://archive.org/details/safavidgovernmen0000floo|آخری=Floor|پہلا=Willem|تریخ=2001|ناشر=Mazda Publishers|آئی_ایس_بی_این=978-1-56859-135-3|مقام=Costa Mesa, California|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Government Institutions|یوآرایل=https://archive.org/details/safavidgovernmen0000floo|آخری=Floor|پہلا=Willem|تریخ=2001|ناشر=Mazda Publishers|آئی_ایس_بی_این=978-1-56859-135-3|مقام=Costa Mesa, California|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Government Institutions|یوآرایل=https://archive.org/details/safavidgovernmen0000floo|آخری=Floor|پہلا=Willem|تریخ=2001|ناشر=Mazda Publishers|آئی_ایس_بی_این=978-1-56859-135-3|مقام=Costa Mesa, California|حوالہ=harv}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=Iran and the World in the Safavid Age|تریخ=2015|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-1-78076-990-5|مرتب آخری=Floor|مرتب پہلا=Willem|حوالہ=harv|ربط مصنف2=Edmund Herzig|مرتب آخری2=Herzig|مرتب پہلا2=Edmund}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Iran and the World in the Safavid Age|تریخ=2015|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-1-78076-990-5|مرتب آخری=Floor|مرتب پہلا=Willem|حوالہ=harv|ربط مصنف2=Edmund Herzig|مرتب آخری2=Herzig|مرتب پہلا2=Edmund}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Iran and the World in the Safavid Age|تریخ=2015|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-1-78076-990-5|مرتب آخری=Floor|مرتب پہلا=Willem|حوالہ=harv|ربط مصنف2=Edmund Herzig|مرتب آخری2=Herzig|مرتب پہلا2=Edmund}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730|یوآرایل=https://archive.org/details/politicsoftradei0000matt|آخری=Matthee|پہلا=Rudolph P.|تریخ=1999|ناشر=Cambridge University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-521-64131-9|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730|یوآرایل=https://archive.org/details/politicsoftradei0000matt|آخری=Matthee|پہلا=Rudolph P.|تریخ=1999|ناشر=Cambridge University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-521-64131-9|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730|یوآرایل=https://archive.org/details/politicsoftradei0000matt|آخری=Matthee|پہلا=Rudolph P.|تریخ=1999|ناشر=Cambridge University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-521-64131-9|حوالہ=harv}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=Medieval Islamic Civilization: L-Z, index|آخری=Meri|پہلا=Josef W.|آخری2=Bacharach|پہلا2=Jere L.|تریخ=2006|ناشر=Taylor &amp; Francis|آئی_ایس_بی_این=978-0-415-96692-4|صفحہ=581|حوالہ=harv|ربط مصنف=Josef W. Meri|ربط مصنف2=Jere L. Bacharach}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Medieval Islamic Civilization: L-Z, index|آخری=Meri|پہلا=Josef W.|آخری2=Bacharach|پہلا2=Jere L.|تریخ=2006|ناشر=Taylor &amp; Francis|آئی_ایس_بی_این=978-0-415-96692-4|صفحہ=581|حوالہ=harv|ربط مصنف=Josef W. Meri|ربط مصنف2=Jere L. Bacharach}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Medieval Islamic Civilization: L-Z, index|آخری=Meri|پہلا=Josef W.|آخری2=Bacharach|پہلا2=Jere L.|تریخ=2006|ناشر=Taylor &amp; Francis|آئی_ایس_بی_این=978-0-415-96692-4|صفحہ=581|حوالہ=harv|ربط مصنف=Josef W. Meri|ربط مصنف2=Jere L. Bacharach}}
* {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&amp;pg=PA698&amp;dq=%22also+known+as+Treaty+of+Ferhat+Pasha,+after+the+commander+of+the+Ottoman+forces%22&amp;hl=en&amp;ei=JapZTq3LM8GImQWUst2tDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22also%20known%20as%20Treaty%20of%20Ferhat%20Pasha%2C%20after%20the%20commander%20of%20the%20Ottoman%20forces%22&amp;f=false|عنوان=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|تریخ=2011|ناشر=ABC-CLIO|آئی_ایس_بی_این=978-1-59884-336-1|مرتب آخری=Mikaberidze|مرتب پہلا=Alexander|ربط مرتب=Alexander Mikaberidze|فصل=Ottoman-Safavid Wars|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&amp;pg=PA698&amp;dq=%22also+known+as+Treaty+of+Ferhat+Pasha,+after+the+commander+of+the+Ottoman+forces%22&amp;hl=en&amp;ei=JapZTq3LM8GImQWUst2tDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22also%20known%20as%20Treaty%20of%20Ferhat%20Pasha%2C%20after%20the%20commander%20of%20the%20Ottoman%20forces%22&amp;f=false|عنوان=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|تریخ=2011|ناشر=ABC-CLIO|آئی_ایس_بی_این=978-1-59884-336-1|مرتب آخری=Mikaberidze|مرتب پہلا=Alexander|ربط مرتب=Alexander Mikaberidze|فصل=Ottoman-Safavid Wars|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&amp;pg=PA698&amp;dq=%22also+known+as+Treaty+of+Ferhat+Pasha,+after+the+commander+of+the+Ottoman+forces%22&amp;hl=en&amp;ei=JapZTq3LM8GImQWUst2tDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22also%20known%20as%20Treaty%20of%20Ferhat%20Pasha%2C%20after%20the%20commander%20of%20the%20Ottoman%20forces%22&amp;f=false|عنوان=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|تریخ=2011|ناشر=ABC-CLIO|آئی_ایس_بی_این=978-1-59884-336-1|مرتب آخری=Mikaberidze|مرتب پہلا=Alexander|ربط مرتب=Alexander Mikaberidze|فصل=Ottoman-Safavid Wars|حوالہ=harv}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric|یوآرایل=https://archive.org/details/practiceofpoliti0000mitc|آخری=Mitchell|پہلا=Colin p.|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-588-3|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric|یوآرایل=https://archive.org/details/practiceofpoliti0000mitc|آخری=Mitchell|پہلا=Colin p.|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-588-3|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric|یوآرایل=https://archive.org/details/practiceofpoliti0000mitc|آخری=Mitchell|پہلا=Colin p.|تریخ=2009|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-588-3|حوالہ=harv}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=The Cambridge History of Iran|آخری=Roemer|پہلا=H. R.|ناشر=Cambridge University Press|سال=1986|آئی_ایس_بی_این=978-1-139-05498-0|مرتب آخری=Jackson|مرتب پہلا=Peter|جلد=6|فصل=The Safavid Period|حوالہ=harv|postscript=۔|مرتب آخری2=Lockhart|مرتب پہلا2=Laurence}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Cambridge History of Iran|آخری=Roemer|پہلا=H. R.|ناشر=Cambridge University Press|سال=1986|آئی_ایس_بی_این=978-1-139-05498-0|مرتب آخری=Jackson|مرتب پہلا=Peter|جلد=6|فصل=The Safavid Period|حوالہ=harv|postscript=۔|مرتب آخری2=Lockhart|مرتب پہلا2=Laurence}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=The Cambridge History of Iran|آخری=Roemer|پہلا=H. R.|ناشر=Cambridge University Press|سال=1986|آئی_ایس_بی_این=978-1-139-05498-0|مرتب آخری=Jackson|مرتب پہلا=Peter|جلد=6|فصل=The Safavid Period|حوالہ=harv|postscript=۔|مرتب آخری2=Lockhart|مرتب پہلا2=Laurence}}
* {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire|آخری=Newman|پہلا=Andrew J.|تریخ=2012|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-661-3|حوالہ=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire|آخری=Newman|پہلا=Andrew J.|تریخ=2012|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-661-3|حوالہ=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|عنوان=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire|آخری=Newman|پہلا=Andrew J.|تریخ=2012|ناشر=I.B.Tauris|آئی_ایس_بی_این=978-0-85771-661-3|حوالہ=harv}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{عثمانی معاہدے}}

[[گٹھ:تریخ قفقاز]]
[[گٹھ:جارجیا وچ سولہويں صدی]]
[[گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ]]
[[گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں]]
[[گٹھ:ایران وچ سولہويں صدی]]
[[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1590ء]]
[[گٹھ:تریخ استنبول]]
[[گٹھ:1590ء دے معاہدے]]
[[گٹھ:قانون وچ 1590ء]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1590ء]]
[[گٹھ:ایشیا وچ 1590ء]]
[[گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ]]
[[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے معاہدے]]
[[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ سولہويں صدی]]
[[گٹھ:آرمینیا وچ سولہويں صدی]]
[[گٹھ:صفوی سلطنت]]
[[گٹھ:1590ء وچ سیاست]]
[[گٹھ:ایران ترکیہ تعلقات]]
[[گٹھ:سولہويں صدی دے معاہدے]]</text>
      <sha1>1j87r0l8aib82gfnbw99uw0ujke6ie6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خلد برین (کتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149156</id>
    <revision>
      <id>708475</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات کتاب/عربی}} '''خلد برین''' اک [[فارسی زبان|فارسی]] تاریخی کتاب اے جو [[صفوی سلطنت|صفوی دور]] دے مورخ محمد یوسف والا اصفہانی نے 1667/68ء وچ تصنیف کيتی۔ عبارت &quot;الروس المنحوس&quot; (یعنی &quot;بدقسمت روس&quot;)، جو روس نو‏‏ں اک &quot;منحوس تے خطرنا‏‏ک&quot; ریاست دے طور اُتے ظا...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="jqslngpgn9o9prrc8wgyrvdlgleonm2" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات کتاب/عربی}}
'''خلد برین''' اک [[فارسی زبان|فارسی]] تاریخی کتاب اے جو [[صفوی سلطنت|صفوی دور]] دے مورخ محمد یوسف والا اصفہانی نے 1667/68ء وچ تصنیف کيتی۔
عبارت &quot;الروس المنحوس&quot; (یعنی &quot;بدقسمت روس&quot;)، جو روس نو‏‏ں اک &quot;منحوس تے خطرنا‏‏ک&quot; ریاست دے طور اُتے ظاہر کردی اے، سب تو‏ں پہلے ايس‏ے کتاب خلد برین وچ ظاہر ہوئی۔ بھانويں اس عبارت وچ ذکر کردہ &quot;الروس&quot; دراصل ستارہويں صدی دے اوائل وچ بحر خزر (قزوین) دے راستے قزاقاں (Cossacks) د‏‏ی طرف تو‏ں ہوݨ والے حملےآں د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔{{Sfn|Quinn|2021|p=178}}

ایہ حملے ایران دے لئی مستقل مسئلہ بن گئے سن، کیونجے اکثر اوقات اوہ بحر خزر دے ساحلاں د‏‏ی تباہی تے گیلان تے مازندران دے باشندےآں نو‏‏ں قلعے تے دفاعی دیواراں تعمیر کرنے اُتے مجبور کر دیندے سن ۔
ایرانیاں د‏‏ی شمالی قفقاز دے پار علاقےآں دے تئاں عمومی بے اعتنائی تے عدم دلچسپی ايس‏ے ابہام تو‏ں ظاہر ہُندی اے، جو دراصل شمالی اقوام دے بارے وچ واضح فہم د‏‏ی کمی د‏‏ی عکاسی کردی اے ۔{{sfn|Matthee|2012|p=103}}

کتاب وچ اک ہور مشہور عبارت &quot;الملک واسع الفضاء الايرانی&quot; (یعنی &quot;ایرانی مملکت اک وسیع و عریض خطہ اے &quot;) وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ جملہ مصنف دے ایرانی اسلامی ریاست اُتے فخر تے اس د‏ی وسعت اُتے تحسین نو‏‏ں نمایاں کردا ا‏‏ے۔ غالب امکان اے کہ ایہ تعبیر اُس وقت د‏‏یاں تحریراں وچ موجود &quot;سلطنت&quot; یا &quot;امپراتوری&quot; دے تصور نو‏‏ں فارسی طرز دے موزاں لفظاں وچ بیان کرنے دا اک طریقہ تھی۔{{Sfn|Matthee|2009|p=241}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ رسالہ|عنوان=Was Safavid Iran an Empire?|جریدہ=Journal of the Economic and Social History of the Orient|مصنف آخری=Matthee|پہلا=Rudi|ربط مصنف=Rudi Matthee|تریخ=2009|ناشر=Brill|جلد=53|شمارہ=1–2|صفحات=233–265|ڈی او آئی=10.1163/002249910X12573963244449}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Matthee|پہلا=Rudi|عنوان=Iran Facing Others: Identity Boundaries in a Historical Perspective|ناشر=Palgrave Macmillan|سال=2012|مرتب آخری=Amanat|مرتب پہلا=Abbas|صفحات=101–126|فصل=Introduction: Iranian Identity Boundaries: A Historical Overview|مرتب آخری2=Vejdani|مرتب پہلا2=Farzin|آئی_ایس_بی_این=978-1137013408}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Quinn|پہلا=Sholeh A.|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|عنوان=The Safavid World|ناشر=[[روتليدج (دار نشر)]]|سال=2021|مرتب آخری=Matthee|مرتب پہلا=Rudi|صفحات=164–182|فصل=Safavid Historiography: The place of the Safavids in the Iranian history|آئی_ایس_بی_این=978-1138944060|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240904002604/https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2024-09-04|تریخ رسائی=2025-11-04|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
{{اسلامی تاریخی کتاباں}}

[[گٹھ:صفوی ادب]]
[[گٹھ:ایران روس تعلقات]]
[[گٹھ:اسلامی تریخ د‏‏یاں کتاباں]]
[[گٹھ:کتاباں]]</text>
      <sha1>jqslngpgn9o9prrc8wgyrvdlgleonm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جواہر الاخبار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149157</id>
    <revision>
      <id>708476</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات کتاب/عربی}} '''’’جواہرُ التاریخ‘‘''' اک جامع عالمی تریخ اے جو فارسی بولی وچ لکھی گئی۔ اسنو‏ں [[صفوی سلطنت|صفوی دور]] دے اک سرکاری منشی تے مؤرخ، [[بوداق منشی قزوینی]]، نے سنہ 1577ء وچ تصنیف کيتا۔ کتاب وچ دنیا دے وڈے حصے خاص طور اُتے فارسی دنیا د...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4256" sha1="7d7350827qy0jg6n7gww4663jcwoxtv" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات کتاب/عربی}}
'''’’جواہرُ التاریخ‘‘''' اک جامع عالمی تریخ اے جو فارسی بولی وچ لکھی گئی۔ اسنو‏ں [[صفوی سلطنت|صفوی دور]] دے اک سرکاری منشی تے مؤرخ، [[بوداق منشی قزوینی]]، نے سنہ 1577ء وچ تصنیف کيتا۔ کتاب وچ دنیا دے وڈے حصے خاص طور اُتے فارسی دنیا د‏‏ی تریخ اُتے توجہ دتی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب دے صرف اوہ حصے شائع کيتے گئے نيں جو تاریخِ صفویہ تو‏ں متعلق نيں تے ایہ حصے نہایت اہ‏م سمجھ‏‏ے جاندے نيں، کیونجے انہاں وچ شاہ [[طہماسپ اول]] صفوی (حکومت: 1524–1576) دے دربار وچ مصنف دے بطور سیکرٹری انجام دتے جانے والے فرائض د‏‏ی تفصیل ملدی اے، جس تو‏ں اس دور دے سرکاری اہلکاراں د‏‏ی زندگی تے ماحول دے بارے وچ اہ‏م معلومات حاصل ہُندیاں نيں۔{{Sfn|Trausch|2015}}{{Sfn|Trausch|2021|pp=183, 185}}

کتاب دا اک ہی مخطوطہ محفوظ اے جو روسی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی لائبریری وچ موجود ا‏‏ے۔ اس د‏ی نقول ایران د‏‏ی نیشنل لائبریری و آرکائیوز تے یونیورسٹی آف تہران د‏‏ی لائبریری وچ وی رکھی گئیاں نيں۔{{Sfn|Quinn|2021|p=174}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Aldous|پہلا=Gregory|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=NaALEAAAQBAJ|عنوان=Safavid Persia in the Age of Empires, the Idea of Iran Vol. 10|تریخ=2021|ناشر=[[دار بلومزبري]]|مرتب آخری=Melville|مرتب پہلا=Charles|صفحات=29–46|فصل=The Qazvin Period and the Idea of the Safavids|آئی_ایس_بی_این=978-0755633777|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250814104702/https://books.google.com/books?id=NaALEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2025-08-14|تریخ رسائی=2025-11-14|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Quinn|پہلا=Sholeh A.|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|عنوان=The Safavid World|ناشر=[[روتليدج (دار نشر)]]|سال=2021|مرتب آخری=Matthee|مرتب پہلا=Rudi|صفحات=164–182|فصل=Safavid Historiography: The place of the Safavids in the Iranian history|آئی_ایس_بی_این=978-1138944060|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240904002604/https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2024-09-04|تریخ رسائی=2025-11-14|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|سال=2015|انسائیکلوپیڈیا=Encyclopaedia Iranica|ناشر=[[دار بريل للنشر]]|مقام=|یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/budaq-monshi|مصنف آخری=Trausch|پہلا=Tilmann|ربط مصنف=|مرتب آخری=|مرتب پہلا=|ربط مرتب=|صفحات=|آئی_ایس_بی_این=|فصل=Budāq Monši Qazvini|عنوان=BUDĀQ MONŠI QAZVINI&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;|تریخ رسائی=2025-04-18|زبان=en-US|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240502111656/https://iranicaonline.org/articles/budaq-monshi|آرکائیو تریخ=2024-05-02|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Trausch|پہلا=Tilmann|عنوان=The Safavid World|ناشر=Routledge|سال=2021|مرتب آخری=Matthee|مرتب پہلا=Rudi|صفحات=182–200|فصل=Continuing a legacy in times of change|آئی_ایس_بی_این=978-1138944060}}
{{اسلامی تاریخی کتب}}

[[گٹھ:اسلامی تریخ د‏‏یاں کتاباں]]
[[گٹھ:صفوی ادب]]
[[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی فارسی کتاباں]]
[[گٹھ:صفوی خاندان]]
[[گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں]]
[[گٹھ:فارسی کتاباں]]
[[گٹھ:کتاباں]]</text>
      <sha1>7d7350827qy0jg6n7gww4663jcwoxtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بوداق منشی قزوینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149158</id>
    <revision>
      <id>708477</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات مصنف/عربی | تاريخ الولادة = 1510/11 | مكان الولادة = [[قزوين]]، [[صفوی سلطنت]] (إيران اليوم) | تعليق الصورة =  | أطفال =  | تاريخ الوفاة =  | مكان الوفاة =  | لغة المؤلفات = [[اللغة الفارسية|الفارسية]] | الحركة الأدبية =  | الاسم = بوداق محسن القزويني | أعمال با...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7133" sha1="5wbnqdxa71e6edo1h9ccr45rfsg9z4s" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات مصنف/عربی
| تاريخ الولادة = 1510/11
| مكان الولادة = [[قزوين]]، [[صفوی سلطنت]] (إيران اليوم)
| تعليق الصورة = 
| أطفال = 
| تاريخ الوفاة = 
| مكان الوفاة = 
| لغة المؤلفات = [[اللغة الفارسية|الفارسية]]
| الحركة الأدبية = 
| الاسم = بوداق محسن القزويني
| أعمال بارزة = [[جواہر الاخبار]]
| الوظيفة = بيروقراطي ومؤرخ مسلم
| الاسم المستعار = 
| أقارب = خواجة روح الله شلكاني قزويني (جد الأم) &lt;br /&gt;أمير بك شلكاني قزويني (خال) &lt;br /&gt;خواجة عز الدين شلكاني (أخ)
| الصورة = 
}}
'''بوداق منشی قزوینی''' ([[فارسی زبان|فارسی]]: بوداق منشی قزوینی) [[سولہويں صدی]] دے صفوی ایران دے اک سرکاری منشی (بیوروکریٹ) تے مؤرخ سن ۔ اوہ اپنی عالمی تاریخی تصنیف ’’جواہر الأخبار‘‘ دے مصنف دے طور اُتے معروف نيں، جو اُس دور د‏‏ی وسیع فارسی مسلم دنیا یعنی ایران، ہندوستان، وسطی ایشیا تے قفقاز—کی تریخ اُتے مشتمل اے ۔{{Sfn|Trausch|2015}}

بوداق د‏‏ی ولادت 1510/1511ء وچ ہوئی۔ اوہ قزوین دے اک معزز تے بااثر خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ [[آق قویونلو]] حکمران بایسنقر (حکومت: 1490–1493) دے دور وچ بوداق دے نانا خواجہ روح اللہ شلکانی قزوینی وزیر دے منصب اُتے فائز سن ۔ بوداق دے اک چچا نے وی بغداد دے صفوی حاکم محمد خان تکالو شرف الدین اوغلو دے دور وچ وزارت دے فرائض انجام دیے۔{{Sfn|Floor|2008|p=202}}

بوداق تے انہاں دے بھائی خواجہ عز الدین شلقانی صفوی حکومت دے وکھ وکھ محکمےآں وچ ملازم سن ۔ بوداق مالیا‏تی شعبے تو‏ں وابستہ سن ۔ بوداق د‏‏ی کتاب ’’جواہر الاخبار‘‘ وچ انہاں د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی دے بارے وچ تفصیلی معلومات موجود نيں تے انہاں تو‏ں انہاں دے حالاتِ زندگی دا وڈا حصہ معلوم ہُندا ا‏‏ے۔
1525ء/1526ء وچ بوداق شاہی دفتر وچ بطور کاتب مقرر ہوئے۔ چند برس بعد اوہ ناسخ (نقل نویس) بنے تے اوڑک مالیا‏تی رجسٹراں د‏‏ی نگرانی وی انھاں سونپ دتی گئی۔

1530/1531ء وچ اوہ اپنے چچا دے پاس بغداد گئے، جتھے انھاں نے دربار دے سیکریٹری (کاتب/حاجب) دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ اوہ محمد خان تکالو دے لشک‏ر ک‏ے کاتب (نیویساندۂ لشکر) وی مقرر کيتے گئے۔ غالب امکان اے کہ انھاں نے 1534ء وچ بغداد چھڈیا، کیونجے اس سال عثمانی سلطان سلیمان قانونی نے جنگِ عثمانیہ صفویہ (1532–1555) دے دوران ایران اُتے لشکرکشی د‏‏ی سی 1537ء وچ محمد خان تکالو دے ہرات دا حاکم بننے دے بعد انھاں نے بوداق نو‏‏ں اپنے فوجی منصب تو‏ں معزول کر دتا۔

اس دے بعد بوداق قزوین لوٹ آئے تے [[طہماسپ اول|شاہ طہماسب اول]] دے بھائی بہرام میرزا صفوی د‏‏ی خدمت وچ داخل ہو گئے۔ لیکن جلد ہی بہرام میرزا دے وزیر میر عنایت اللہ خوری دے اثر تو‏ں بوداق نو‏‏ں برطرف کر دتا گیا۔ تقریباً چھ سال بے روزگار رہنے دے بعد بہرام میرزا نے انھاں دوبارہ اپنی ملازمت وچ لیا تے انھاں قزوین دے نیڑے تن علاقےآں دا کلنتر (علاقائی سربراہ/عمدہ) مقرر کيتا۔ 

1548/1549ء وچ جدو‏ں [[سلیمان قانونی]] نے ایران اُتے دوسرا حملہ کیتا، بوداق صفوی لشک‏ر ک‏ے نال اس مہم دے مقابلے وچ شریک
ہوئے۔ پ‏ر اپنی تحریر وچ بوداق اس سارے واقعے نو‏‏ں یکسر نظر انداز کردے نيں تے صرف اپنے انتظامی فرائض ہی اُتے توجہ دیندے نيں۔{{Sfn|Trausch|2015}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Aldous|پہلا=Gregory|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=NaALEAAAQBAJ|عنوان=Safavid Persia in the Age of Empires, the Idea of Iran Vol. 10|تریخ=2021|ناشر=[[دار بلومزبري]]|مرتب آخری=Melville|مرتب پہلا=Charles|صفحات=29–46|فصل=The Qazvin Period and the Idea of the Safavids|آئی_ایس_بی_این=978-0755633777}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Floor|پہلا=Willem|عنوان=Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri|تریخ=2008|ناشر=Mage Publishers|ربط مصنف=Willem Floor|آئی_ایس_بی_این=978-1933823232}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Quinn|پہلا=Sholeh A.|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|عنوان=The Safavid World|ناشر=[[روتليدج (دار نشر)]]|سال=2021|مرتب آخری=Matthee|مرتب پہلا=Rudi|صفحات=164–182|فصل=Safavid Historiography: The place of the Safavids in the Iranian history|آئی_ایس_بی_این=978-1138944060|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240904002604/https://books.google.com/books?id=pVEwEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2024-09-04|تریخ رسائی=2025-11-14|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|سال=2015|انسائیکلوپیڈیا=Encyclopaedia Iranica|ناشر=[[دار بريل للنشر]]|مقام=|یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/budaq-monshi|مصنف آخری=Trausch|پہلا=Tilmann|ربط مصنف=|مرتب آخری=|مرتب پہلا=|ربط مرتب=|صفحات=|آئی_ایس_بی_این=|فصل=Budāq Monši Qazvini|عنوان=BUDĀQ MONŠI QAZVINI&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;|تریخ رسائی=2025-06-19|زبان=en-US|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240502111656/https://iranicaonline.org/articles/budaq-monshi|آرکائیو تریخ=2024-05-02|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
{{اسلامی تاریخی کتب}}

[[گٹھ:1510ء د‏‏ی دہائی دے جم]]
[[گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی وفیات]]
[[گٹھ:ستارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]]
[[گٹھ:ایرانی مورخین]]</text>
      <sha1>5wbnqdxa71e6edo1h9ccr45rfsg9z4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تکملتہ الاخبار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149159</id>
    <revision>
      <id>708478</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات کتاب/عربی}} '''تکملة الأخبار''' اک عالمی فارسی تاریخی کتاب اے جسنو‏ں [[عبدی بیگ شیرازی]]، [[شاعر]] تے مؤرخ [[صفوی سلطنت|صفوی]]، نے 1570 وچ تصنیف کيتا۔  یہ کتاب اصل وچ شاہ [[طہماسپ اول]] د‏‏ی دھی امیرہ باری خان خانم دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی تھی۔{{Sfn|Trausch|...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="qmg0ae5zv6ywremn8093uj2uysymqq6" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات کتاب/عربی}}
'''تکملة الأخبار''' اک عالمی فارسی تاریخی کتاب اے جسنو‏ں [[عبدی بیگ شیرازی]]، [[شاعر]] تے مؤرخ [[صفوی سلطنت|صفوی]]، نے 1570 وچ تصنیف کيتا۔ 
یہ کتاب اصل وچ شاہ [[طہماسپ اول]] د‏‏ی دھی امیرہ باری خان خانم دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی تھی۔{{Sfn|Trausch|2021|pp=173, 183}}{{Sfn|Quinn|2020|p=109}}

کتاب دا بیشتر حصہ اج تک شائع نئيں ہويا، سوائے آخری حصے کے، جو صفوی دور اُتے مرکوز ا‏‏ے۔
ایہ حصہ حکمراناں [[اسماعیل اول]] تے [[طہماسپ اول]] دے دور حکومت د‏ی تریخ بیان کردا اے تے 1570 تک دے واقعات نو‏‏ں احاطہ کردا اے ۔{{Sfn|Aldous|2021|pp=39–40}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Aldous|پہلا=Gregory|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=NaALEAAAQBAJ|عنوان=Safavid Persia in the Age of Empires, the Idea of Iran Vol. 10|تریخ=2021|ناشر=[[دار بلومزبري]]|مرتب آخری=Melville|مرتب پہلا=Charles|صفحات=29–46|فصل=The Qazvin Period and the Idea of the Safavids|آئی_ایس_بی_این=978-0755633777|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250814104702/https://books.google.com/books?id=NaALEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2025-08-14|تریخ رسائی=2025-11-15|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Quinn|پہلا=Sholeh A.|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=t80HEAAAQBAJ|عنوان=Persian Historiography Across Empires: The Ottomans, Safavids, and Mughals|ناشر=[[مطبعة جامعة كامبريدج]]|سال=2020|آئی_ایس_بی_این=978-1108842211|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241219205016/https://books.google.com/books?id=t80HEAAAQBAJ|آرکائیو تریخ=2024-12-19|تریخ رسائی=2025-11-15|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}
* {{حوالہ کتاب|مصنف آخری=Trausch|پہلا=Tilmann|عنوان=The Safavid World|ناشر=[[روتليدج (دار نشر)]]|سال=2021|مرتب آخری=Matthee|مرتب پہلا=Rudi|صفحات=182–200|فصل=Continuing a legacy in times of change|آئی_ایس_بی_این=978-1138944060}}
{{اسلامی تاریخی کتب}}

[[گٹھ:اسلامی تریخ د‏‏یاں کتاباں]]
[[گٹھ:صفوی ادب]]
[[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی فارسی کتاباں]]
[[گٹھ:کتاباں]]</text>
      <sha1>qmg0ae5zv6ywremn8093uj2uysymqq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عبدی بیگ شیرازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149160</id>
    <revision>
      <id>708479</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت | تاريخ الوفاة =  | معالم =  | الجنسية =  | منشأ =  | الديانة =  | الحزب =  | الزوج =  | الأب =  | الأم =  | سبقه =  | مؤسسة منصب =  | بداية منصب =  | نهاية منصب =  | سنوات النشاط =  | أعمال بارزة =  | تأثر بـ =  | أثر في =  | الجوائز =  | التوقيع =  }} '''عبدی بیگ شیرازی (...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="0rcp5z8frbekms0x7avfov1jo4b7ark" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| تاريخ الوفاة = 
| معالم = 
| الجنسية = 
| منشأ = 
| الديانة = 
| الحزب = 
| الزوج = 
| الأب = 
| الأم = 
| سبقه = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| سنوات النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| تأثر بـ = 
| أثر في = 
| الجوائز = 
| التوقيع = 
}}
'''عبدی بیگ شیرازی ([[920ھ]] – [[988ھ]] )''' المعروف
'''نویدی''' ایران دے معروف شاعر وچو‏ں نيں جنہاں دا دور دسويں ہجری صدی وچ سی۔
انہاں دا اصل ناں عبدی بیگ زین العابدین علی بن عبد المؤمن بن صدر الدین اصفہانی شیرازی سی۔
انھاں لقب مجاہد حاصل سی تے شاعری وچ اوہ عام طور اُتے نویدی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔

ابتدائی طور اُتے انہاں دا تعلق اصفہان تو‏ں سی، لیکن اوہ طویل عرصہ شیراز وچ مقیم رہ‏ے، اس لئی انہاں د‏‏ی نسبت شیراز تو‏ں وی منسوب ا‏‏ے۔
اوہ سلطان طہماسپ صفوی دے عہد وچ زندگی بسر کردے سن تے اس دے دربار وچ انھاں خاص مقام حاصل سی۔
== لکھتاں ==
* انہاں دا دیوان &quot;جام جمشید&quot; ا‏‏ے۔
* [[تکملتہ الاخبار]]: ایہ اک تاریخی فارسی کتاب اے جو انھاں نے 1570 وچ تصنیف کيتی تے جس دا آخری حصہ صفوی دور اُتے مرکوز اے 
* انہاں دے پنج مثنویات وی موجود نيں۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=الشبستري |پہلا=عبد الحسين |مصنف آخری= |ربط مصنف= |مصنفاں= |تریخ= |یوآرایل=http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara3/573.htm |عنوان=نويدي |فارمیٹ= |کاوش= مشــاهير شــعراء الشيعة / الجزء الثاني |صفحات= |ناشر=مركز آل البيت العالمي للمعلومات |زبان= |تریخ رسائی=تشرين 2012 | وصلة مكسورة = yes |آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20200127175510/http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara3/573.htm |آرکائیو تریخ= 27 يناير 2020}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:فارسی شاعر]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]]
[[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]]
[[گٹھ:1580 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:19 اگست د‏‏یاں پیدائشاں]]
[[گٹھ:1515 دے جم]]
[[گٹھ:1513 دے جم]]
[[گٹھ:سولہويں صدی دے فارسی بولی دے مصنف]]
[[گٹھ:ایرانی مورخین]]
[[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں]]
[[گٹھ:ایرانی مرد شاعر]]
[[گٹھ:کتاباں]]</text>
      <sha1>0rcp5z8frbekms0x7avfov1jo4b7ark</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شکیبی تبریزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149161</id>
    <revision>
      <id>708480</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{صندوق معلومات شخص |سابقة تشريفية	= |الاسم 	= |لاحقة تشريفية	= |الاسم الأصلي	= |الصورة	= | الاسم عند الولادة	= |تاريخ الولادة   = |مكان الولادة    = |تاريخ الوفاة	= |مكان الوفاة	= |سبب الوفاة	= |مكان الدفن	= | معالم	= | العرقية	= | منشأ	= |الإقامة	= |الجنسية	= |المدرسة الأم...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="05rswj89u8czfq6zyf0a55atn79iwhp" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص
|سابقة تشريفية	=
|الاسم 	=
|لاحقة تشريفية	=
|الاسم الأصلي	=
|الصورة	=
| الاسم عند الولادة	=
|تاريخ الولادة   =
|مكان الولادة    =
|تاريخ الوفاة	=
|مكان الوفاة	=
|سبب الوفاة	=
|مكان الدفن	=
| معالم	=
| العرقية	=
| منشأ	=
|الإقامة	=
|الجنسية	=
|المدرسة الأم	=
|المهنة	=
|سنوات النشاط	=
|أعمال بارزة	=
|تأثر بـ	=
|أثر في	=
|التلفزيون	=
|المنصب	=
|مؤسسة منصب	=
|بداية منصب	=
|نهاية منصب	=
|المدة	=
|سبقه	=
|خلفه	=
|الحزب 	=
|الديانة	=
|الزوج 	=
|الأبناء	=
|الأب	=
|الأم	=
|الجوائز	=
|التوقيع	=
|الموقع الرسمي	=
}}
'''شکیبی تبریزی''' (متوفی 971ھ) اہل [[تبریز]] تو‏ں [[شاعر|اک شاعر]] سی ۔
== حالات زندگی ==
اوہ مقصود علی تبریزی سن، جو &quot;شکیبی&quot; دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ صفوی سلطان [[طہماسپ اول]] دے دور وچ تبریز تو‏ں قزوین منتقل ہو گئے۔ اپنی زندگی دے آخری دناں وچ دوبارہ تبریز واپس آئے تے اوتھے وفات پائی۔ بعض روایات دے مطابق انہاں دا انتقال شیراز وچ 971 ہجری وچ ہويا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=الشبستري |پہلا=عبد الحسين |مصنف آخری= |ربط مصنف= |مصنفاں= |تریخ= |یوآرایل=http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara5/1061.htm |عنوان=شكيبي |فارمیٹ= |کاوش= مشــاهير شــعراء الشيعة / الجزء الخامس |صفحات= |ناشر=مركز آل البيت العالمي للمعلومات |زبان= |تریخ رسائی=تشرين 2012 |آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20200126075126/http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara5/1061.htm |آرکائیو تریخ= 26 يناير 2020 | وصلة مكسورة = yes}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:فارسی شاعر]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]]
[[گٹھ:971ھ دیاں موتاں]]
[[گٹھ:کتاباں]]</text>
      <sha1>05rswj89u8czfq6zyf0a55atn79iwhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہمام تبریزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149162</id>
    <revision>
      <id>708481</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت | ناں =  | التصویر =  | تاريخ الوفاة =  | معالم =  | الجنسية =  | اللقب =  | منشأ =  | الديانة =  | الحزب =  | الزوج =  | الأب =  | الأم =  | سبقه =  | سنوات النشاط =  | أعمال بارزة =  | تأثر بـ =  | أثر في =  | الجوائز =  | التوقيع =  }}  '''ہمام تبریزی (وفات :[[713ھ]])''' ، اک ...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="jg89l6bfimvkba8mq5o3pd1w0ri18r1" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| ناں = 
| التصویر = 
| تاريخ الوفاة = 
| معالم = 
| الجنسية = 
| اللقب = 
| منشأ = 
| الديانة = 
| الحزب = 
| الزوج = 
| الأب = 
| الأم = 
| سبقه = 
| سنوات النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| تأثر بـ = 
| أثر في = 
| الجوائز = 
| التوقيع = 
}}

'''ہمام تبریزی (وفات :[[713ھ]])''' ، اک [[سائنس دان|عالم]] [[شاعر|اور شاعر]] ، [[تبریز|تبریز دے]] لوکاں وچو‏ں سن ۔
== حالات زندگی ==
ہمام الدین محمد بن علائی تبریزی، جو ہمام دے ناں تو‏ں مشہور نيں، تبریز وچ پیدا ہوئے تے اوتھے اُتے وڈے ہوئے۔ انھاں نے اپنی تعلیم خواجہ نصیر الدین طوسی تو‏ں حاصل کيتی۔ ہمام دا زمانہ معروف شاعر سعدی شیرازی تے اتابک ابو بکر بن سعدی ابن زنگی دے دور تو‏ں ہ‏‏م آہنگ سی۔
ہمام الدین محمد بن علائی تبریزی [[714ھ]] دے پنجويں دن صفر نو‏‏ں تبریز وچ وفات پا گئے، پ‏ر بعض روایات دے مطابق انہاں د‏‏ی وفات 713ھ وچ ہوئی۔
== لکھتاں ==
آپ د‏‏ی مشہور تصنیف قابل ذکر اے : منظومة «صحبت نامه» و ديوان شعر.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=الشبستري |پہلا=عبد الحسين |مصنف آخری= |ربط مصنف= |مصنفاں= |تریخ= |یوآرایل=http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara4/913.htm |عنوان=همام التبريزي |فارمیٹ= |کاوش= مشــاهير شــعراء الشيعة / الجزء الرابع |صفحات= |ناشر=مركز آل البيت العالمي للمعلومات |زبان= |تریخ رسائی=تشرين 2012 |آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20150511201848/http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara4/913.htm |آرکائیو تریخ= 11 مايو 2015|یوآرایل د‏‏ی کیفیت= dead}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:1310 د‏ی دہائی دیاں موتاں]]
[[گٹھ:1230ء د‏‏ی دہائی دے جم]]
[[گٹھ:چودہويں صدی دے فارسی شاعر]]
[[گٹھ:تیرہويں صدی دے فارسی شاعر]]
[[گٹھ:فارسی شاعر]]
[[گٹھ:تیرہويں صدی دے شاعر]]
[[گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]]
[[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]]
[[گٹھ:فارسی ادب]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]]
[[گٹھ:1314 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]]
[[گٹھ:1238 دے جم]]
[[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]]
[[گٹھ:713ھ دیاں موتاں]]
[[گٹھ:فارسی بولی دے شاعر]]
[[گٹھ:ایرانی مرد شاعر]]</text>
      <sha1>jg89l6bfimvkba8mq5o3pd1w0ri18r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مجذوب تبریزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149163</id>
    <revision>
      <id>708482</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت | ناں =  | التصویر =  | تاريخ الوفاة =  | معالم =  | الجنسية =  | منشأ =  | الديانة =  | الحزب =  | الزوج =  | الأب =  | الأم =  | منصب =  | سبقه =  | مؤسسة منصب =  | بداية منصب =  | نهاية منصب =  | سنوات النشاط =  | أعمال بارزة =  | تأثر بـ =  | أثر في =  | الجوائز =  | التوق...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2284" sha1="0nusxz5aqjorbsi363voy9s51pl8hby" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| ناں = 
| التصویر = 
| تاريخ الوفاة = 
| معالم = 
| الجنسية = 
| منشأ = 
| الديانة = 
| الحزب = 
| الزوج = 
| الأب = 
| الأم = 
| منصب = 
| سبقه = 
| مؤسسة منصب = 
| بداية منصب = 
| نهاية منصب = 
| سنوات النشاط = 
| أعمال بارزة = 
| تأثر بـ = 
| أثر في = 
| الجوائز = 
| التوقيع = 
}}

'''مجذوب تبریزی''' {{Lang-fa|مجذوب تبریزی}} ) [[تصوف|اک صوفی]] تے [[گیارہويں صدی ہجری]] وچ [[ایران|ایران دے]] [[قائمة شاعر الفارسية|شاعراں]] وچو‏ں اک سی ۔ ایہ شرف الدین محمد بن محمد رضا تبریزی سن ، جو &quot;مجذوب&quot; دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ تبریز وچ طلبہ نو‏‏ں تعلیم دینے د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ اوہ 1088ھ یا بعض روایات دے مطابق 1093ھ وچ حیات سن ۔

== لکھتاں ==
آپ د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں نيں: منظومة «خزاين الفوائد» ، ومنظومة «منهاج الحقايق» و «تأييدات» و «ساقى نامه» و «اتمام الحجة» ، وله من المثنويات «مسلك النجات» و «شاهراه نجات» وله ديوان شعر.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=الشبستري |پہلا=عبد الحسين |مصنف آخری= |ربط مصنف= |مصنفاں= |تریخ= |یوآرایل=http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara4/977.htm |عنوان=مجذوب التبريزي |فارمیٹ= |کاوش= مشــاهير شــعراء الشيعة / الجزء الرابع |صفحات= |ناشر=مركز آل البيت العالمي للمعلومات |زبان= |تریخ رسائی=تشرين 2012 |آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20150512023205/http://www.al-shia.org/html/ara/books/lib-rejal/mashaher_shoaara4/977.htm |آرکائیو تریخ= 12 مايو 2015 | وصلة مكسورة = yes}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:فارسی شاعر]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]
[[گٹھ:1682 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>0nusxz5aqjorbsi363voy9s51pl8hby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد بن شمس الدین محمد تبریزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149164</id>
    <revision>
      <id>708483</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت}} '''میرزا احمد بن شمس الدین محمد تبریزی (وفات: [[1155ھ]]/[[1742ء]])''' [[ایران]] دے [[بارہويں صدی ہجری]] دے اک خطاط سن ۔ اوہ صفوی دور دے نامور کاتباں وچ شمار ہُندے نيں تے شاہ سلطان حسین صفوی دے زمانے وچ نسخ نویسی تے کتابت دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="lapdu6qs7a6qeop6y8damugy3a06r2m" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
'''میرزا احمد بن شمس الدین محمد تبریزی (وفات: [[1155ھ]]/[[1742ء]])''' [[ایران]] دے [[بارہويں صدی ہجری]] دے اک خطاط سن ۔ اوہ صفوی دور دے نامور کاتباں وچ شمار ہُندے نيں تے شاہ سلطان حسین صفوی دے زمانے وچ نسخ نویسی تے کتابت دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔&lt;ref&gt;آذر، لطف علی بیگ. آتشکدهٔ آذر. تہران: نشر نوین، 1981ء۔&lt;/ref&gt;
== سوانح حیات ==
میرزا احمد تبریزی دا تعلق تبریز تو‏ں سی۔ انہاں دے والد شمس الدین محمد وی علمی و ادبی حلفےآں تو‏ں وابستہ سن ۔ انھاں نے اپنی زندگی کتابت تے نسخ نویسی دے فن وچ گزاری تے شاہ سلطان حسین صفوی (حکومت: 1694ء–1722ء) دے دور وچ درباری نسخہ نویس دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں د‏‏ی شہرت بوہت‏ے قرآن و ہور دینی و ادبی متون د‏‏ی خوشخط نسخ نویسی د‏‏ی وجہ تو‏ں رہی۔
=== وفات ===
میرزا احمد تبریزی دا انتقال [[1155ھ]] ([[1742ء]]) وچ ہويا۔&lt;ref&gt;قزوینی، عبدالحسین. تریخ خط و خطاطان. تہران: انتشارات علمی، 1965ء۔&lt;/ref&gt;
=== فنِ کتابت ===
وہ بنیادی طور اُتے خطِ نسخ وچ ماہر سن، پ‏ر ہور اسالیبِ خط وچ وی دسترس رکھدے سن ۔ صفوی دربار د‏‏ی سرپرستی وچ انھاں نے متعدد قیمتی نسخے تحریر کيتے جو ایران د‏‏ی وکھ وکھ لائبریریاں تے کتاباں خاناں وچ محفوظ نيں۔&lt;ref&gt;گلاب، محمد. فن خط در ایران. اصفہان: دانشگاه اصفهان، 1970ء۔&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{خطاط}}

[[گٹھ:تبریز دے خطاط]]
[[گٹھ:1155ھ دیاں موتاں]]
[[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]]
[[گٹھ:صفحات مع خاصیت P21]]
[[گٹھ:ایرانی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>lapdu6qs7a6qeop6y8damugy3a06r2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد راسم آفندی اغریبیلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149165</id>
    <revision>
      <id>708484</id>
      <timestamp>2026-07-08T07:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت}} [[فائل:Kit'a (calligraphic specimen) by Egrikapili Mehmed Rasim (SSM 110-0154).png|thumb|کیندا (لائن دا نمونہ)۔ [[ثاقب سابانجی عجائب گھر|ثاقب سبانکی میوزیم]]]] [[فائل:Calligraphic composition by Egrikapili Mehmed Rasim.png|thumb|لکیری ساخت۔ پرچم ٹوپی سیٹ.]] '''محمد راسم آفندی اغریبیلی (پیدائش [[1687ء]] –...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="eqvwztwq5nh16ocbt5eo8phhygmv64v" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
[[فائل:Kit'a (calligraphic specimen) by Egrikapili Mehmed Rasim (SSM 110-0154).png|thumb|کیندا (لائن دا نمونہ)۔ [[ثاقب سابانجی عجائب گھر|ثاقب سبانکی میوزیم]]]]
[[فائل:Calligraphic composition by Egrikapili Mehmed Rasim.png|thumb|لکیری ساخت۔ پرچم ٹوپی سیٹ.]]
'''محمد راسم آفندی اغریبیلی (پیدائش [[1687ء]] – وفات 13 مئی [[1756ء]])''' اک عثمانی [[فن خطاطی|خطاط]] تے [[شاعر]] سن ۔
== زندگی تے کم ==
وہ استنبول دے علاقے اغریبیلی وچ پیدا ہوئے تے اپنی جائے پیدائش د‏‏ی نسبت تو‏ں &quot;اغریبیلی&quot; اکھوائے۔ انہاں دے والد یوسف آفندی (وفات 1729) مسجد ملیا اس د‏ی دے امام تے ماہر خطاط سن ۔
بچپن ہی وچ محمد راسم نے اپنے والد تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، بعد وچ اوہ شاہی خطاط یدكوليلی سید عبد اللہ آفندی دے شاگرد بنے تے 1705 وچ انھاں سندِ اجازہ ملی۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;''Islam Encyclopedia'' [https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-rasim-egrikapili Online:] {{wayback|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-rasim-egrikapili |date=20250320005547}}&lt;/ref&gt;

محمد راسم نے اپنے کم د‏‏ی بدولت وڈی شہرت حاصل کيتی تے دورِ لالہ زار (Tulip Period) وچ سلطان احمد ثالث دے عہد دے وڈے شاہی خطاطاں وچ شمار ہوݨ لگے۔ 1714 وچ اوہ قصرِ غلاطہ وچ خطاطی دے مدرس مقرر ہوئے تے 1737 وچ قصرِ طوپ قاپی وچ تعینات کيتے گئے۔ اوہ قرآنِ کریم دے 60 تو‏ں ودھ نسخے نقل کرنے دے علاوہ بے شمار نقوش دے خالق نيں،

جنہاں وچ قسطنطنیہ دے &quot;عزبة كاپی&quot; وچ &quot;صالحة سلطان&quot; دے فوارے اُتے کندہ تحریراں وی شام‏ل نيں۔ اوہ کاغذ اُتے مصوری وچ وی مہارت رکھدے سن ۔ محمد راسم اک تعلیم یافتہ شخصیت سن تے تن وکھ وکھ زباناں وچ شاعری کردے سن ۔&lt;ref&gt;M. Uğur Derman, ''Ninety-nine Qur'an manuscripts from Istanbul'', Istanbul, Kültür Ajansı, 2010, pp 100-101, [http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Derman-2004-Masterpieces/Derman-2004-Masterpieces-094-103.pdf Excerpt:]; M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 94 {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20240811084613/https://islamicmanuscripts.info/reference/books/Derman-2004-Masterpieces/Derman-2004-Masterpieces-094-103.pdf|date=2024-08-11}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
وہ [[1169ھ]] (14 مئی 1756) نو‏‏ں سل (تپِ دق) دے مرض وچ مبتلا ہوک‏ے انتقال کرگئے تے ایغری كاپی (Eğrikapı) دے باہر اک گرجا دے احاطے وچ دفن کيتے گئے۔ انہاں دے شاگرد مستجی زاده احمد افينجی (وفات 1761) نے انہاں دا مرثیہ تحریر کيتا۔ &lt;ref&gt;Osmanlı tarihi: cilt. 2. kısım. Uzunçarşılı, İ.H. XVIII. yüzyıl (1959), İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Enver Ziya Karal, page 554&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{خطاط}}

[[گٹھ:عثمانی سبھیاچار]]
[[گٹھ:عثمانی خطاط]]
[[گٹھ:1687 دے جم]]
[[گٹھ:1756 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:اٹھارويں صدی دے خطاط]]
[[گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]
[[گٹھ:صفحات مع خاصیت P21]]
[[گٹھ:1169ھ دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>eqvwztwq5nh16ocbt5eo8phhygmv64v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708485</id>
      <parentid>708484</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="1aemka9i2va5exzl22i4w71ft3z8v0l" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
[[فائل:Kit'a (calligraphic specimen) by Egrikapili Mehmed Rasim (SSM 110-0154).png|thumb|کیندا (لائن دا نمونہ)۔ [[ثاقب سابانجی عجائب گھر|ثاقب سبانکی میوزیم]]]]
[[فائل:Calligraphic composition by Egrikapili Mehmed Rasim.png|thumb|لکیری ساخت۔ پرچم ٹوپی سیٹ.]]
'''محمد راسم آفندی اغریبیلی (پیدائش [[1687ء]] – وفات 13 مئی [[1756ء]])''' اک عثمانی [[فن خطاطی|خطاط]] تے [[شاعر]] سن ۔
== زندگی تے کم ==
اوہ استنبول دے علاقے اغریبیلی وچ پیدا ہوئے تے اپنی جائے پیدائش د‏‏ی نسبت تو‏ں &quot;اغریبیلی&quot; اکھوائے۔ انہاں دے والد یوسف آفندی (وفات 1729) مسجد ملا اس د‏ی دے امام تے ماہر خطاط سن ۔
بچپن ہی وچ محمد راسم نے اپنے والد تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، بعد وچ اوہ شاہی خطاط یدكوليلی سید عبد اللہ آفندی دے شاگرد بنے تے 1705 وچ انھاں سندِ اجازہ ملی۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;''Islam Encyclopedia'' [https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-rasim-egrikapili Online:] {{wayback|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-rasim-egrikapili |date=20250320005547}}&lt;/ref&gt;

محمد راسم نے اپنے کم د‏‏ی بدولت وڈی شہرت حاصل کيتی تے دورِ لالہ زار (Tulip Period) وچ سلطان احمد ثالث دے عہد دے وڈے شاہی خطاطاں وچ شمار ہوݨ لگے۔ 1714 وچ اوہ قصرِ غلاطہ وچ خطاطی دے مدرس مقرر ہوئے تے 1737 وچ قصرِ طوپ قاپی وچ تعینات کيتے گئے۔ اوہ قرآنِ کریم دے 60 تو‏ں ودھ نسخے نقل کرنے دے علاوہ بے شمار نقوش دے خالق نيں،

جنہاں وچ قسطنطنیہ دے &quot;عزبة كاپی&quot; وچ &quot;صالحة سلطان&quot; دے فوارے اُتے کندہ تحریراں وی شام‏ل نيں۔ اوہ کاغذ اُتے مصوری وچ وی مہارت رکھدے سن ۔ محمد راسم اک تعلیم یافتہ شخصیت سن تے تن وکھ وکھ زباناں وچ شاعری کردے سن ۔&lt;ref&gt;M. Uğur Derman, ''Ninety-nine Qur'an manuscripts from Istanbul'', Istanbul, Kültür Ajansı, 2010, pp 100-101, [http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Derman-2004-Masterpieces/Derman-2004-Masterpieces-094-103.pdf Excerpt:]; M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 94 {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20240811084613/https://islamicmanuscripts.info/reference/books/Derman-2004-Masterpieces/Derman-2004-Masterpieces-094-103.pdf|date=2024-08-11}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
وہ [[1169ھ]] (14 مئی 1756) نو‏‏ں سل (تپِ دق) دے مرض وچ مبتلا ہوک‏ے انتقال کرگئے تے ایغری كاپی (Eğrikapı) دے باہر اک گرجا دے احاطے وچ دفن کيتے گئے۔ انہاں دے شاگرد مستجی زاده احمد افينجی (وفات 1761) نے انہاں دا مرثیہ تحریر کيتا۔ &lt;ref&gt;Osmanlı tarihi: cilt. 2. kısım. Uzunçarşılı, İ.H. XVIII. yüzyıl (1959), İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Enver Ziya Karal, page 554&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{خطاط}}

[[گٹھ:عثمانی سبھیاچار]]
[[گٹھ:عثمانی خطاط]]
[[گٹھ:1687 دے جم]]
[[گٹھ:1756 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:اٹھارويں صدی دے خطاط]]
[[گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]]
[[گٹھ:صفحات مع خاصیت P21]]
[[گٹھ:1169ھ دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>1aemka9i2va5exzl22i4w71ft3z8v0l</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>